| version 1.48, 2007/07/19 15:58:26 |
version 1.49, 2007/07/20 17:14:51 |
| |
| <s><emph type="italics"/>Latinorum &longs;ententi&ecedil; de cremento naturalis motus in fine ex ordine recitantur. </s> <s>C. XXXVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Latinorum &longs;ententi&ecedil; de cremento naturalis motus in fine ex ordine recitantur. </s> <s>C. XXXVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>APVD Latinos interpretes legimus opinatos fui&longs;&longs;e <expan abbr="nõnullos">nonnullos</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> à motu calefieri; <expan abbr="calefactũ">calefactum</expan> <lb/>verò fieri <expan abbr="rarior&etilde;">rariorem</expan>: Ob id cedere facilius iis quæ per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, inde <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan>, vt quò <expan abbr="lõgi^{9}">longi^{9}</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan>, quia magis calefiat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rarefiat magis, <expan abbr="atq.">atque</expan> magis &longs;ubinde afficiatur <lb/>ad <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>. </s> <s>quare per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="prõptius">promptius</expan>, expeditius, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> velocius obiri po&longs;sit motus. </s> <s>C&ecedil;te­<lb/>rùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> multò velocius in proce&longs;&longs;u &longs;agitta mouebitur: pr&ecedil;&longs;ertim &longs;i ex motu concalefacta fuerit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, &longs;i <lb/><expan abbr="plũbea">plumbea</expan> &longs;it; ita excalfieri te&longs;tatur Ari&longs;t. </s> <s>vt elique&longs;cat: nihilo&longs;ecius ea &longs;egnius a&longs;siduè mouetur. </s> <s>Præ­<lb/>terquam quae hi mihi <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> naturæ pror&longs;us peruertere. </s> <s>Nam prius e&longs;t motus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calefactio <lb/>medij; ip&longs;i <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> rarefactionem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, & idcirco <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, qui &longs;u&ecedil; cau&longs;&longs;æ natura <lb/><expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, quo certè nihil ineptius. </s> <s>Tribuunt <expan abbr="cõplures">complures</expan> huiu&longs;cemodi euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> viribus ip&longs;ius loci <lb/>quas <expan abbr="tñ">tantum</expan> interpretes <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> accipiunt, &longs;ed duobus modis ip&longs;os de viribus loci di&longs;&longs;erere <lb/> | <s>APVD Latinos interpretes legimus opinatos fui&longs;&longs;e <expan abbr="nõnullos">nonnullos</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> à motu calefieri; <expan abbr="calefactũ">calefactum</expan> <lb/>verò fieri <expan abbr="rarior&etilde;">rariorem</expan>: Ob id cedere facilius iis quæ per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, inde <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan>, vt quò <expan abbr="lõgi^{9}">longi^{9}</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan>, quia magis calefiat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rarefiat magis, <expan abbr="atq.">atque</expan> magis &longs;ubinde afficiatur <lb/>ad <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>. </s> <s>quare per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="prõptius">promptius</expan>, expeditius, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> velocius obiri po&longs;sit motus. </s> <s>C&ecedil;te­<lb/>rùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> multò velocius in proce&longs;&longs;u &longs;agitta mouebitur: pr&ecedil;&longs;ertim &longs;i ex motu concalefacta fuerit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, &longs;i <lb/><expan abbr="plũbea">plumbea</expan> &longs;it; ita excalfieri te&longs;tatur Ari&longs;t. </s> <s>vt elique&longs;cat: nihilo&longs;ecius ea &longs;egnius a&longs;siduè mouetur. </s> <s>Præ­<lb/>terquam quae hi mihi <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> naturæ pror&longs;us peruertere. </s> <s>Nam prius e&longs;t motus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calefactio <lb/>medij; ip&longs;i <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> rarefactionem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, & idcirco <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, qui &longs;u&ecedil; cau&longs;&longs;æ natura <lb/><expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, quo certè nihil ineptius. </s> <s>Tribuunt <expan abbr="cõplures">complures</expan> huiu&longs;cemodi euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> viribus ip&longs;ius loci <lb/>quas <expan abbr="tñ">tantum</expan> interpretes <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> accipiunt, &longs;ed duobus modis ip&longs;os de viribus loci di&longs;&longs;erere <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2579"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>. </s> <s>Aliqui, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;uprà nos <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> locus habeat vim <expan abbr="cõ&longs;eruãdi">con&longs;eruandi</expan> mobile: <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> verò appetitu naturali <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõ&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> <expan abbr="&qtilde;rant">quarant</expan>. </s> <s>ex hoc effici, vt <expan abbr="plãt&ecedil;">plant&ecedil;</expan>, & animalia magis <lb/>hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illo c&ecedil;lo <expan abbr="fruan&ttilde;">fruantur</expan>: is <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e debet <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, vt partim &longs;imilis &longs;it, vt ab eo locati materia <expan abbr="cõ&longs;erue&ttilde;">con&longs;eruetur</expan> <lb/>partim <expan abbr="cõtrari^{9}">contrari^{9}</expan>, vt <expan abbr="emende&ttilde;">emendetur</expan> <expan abbr="exuperãtia">exuperantia</expan>. </s> <s>Sic <expan abbr="vnũquodq.">vnunquodque</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> illo cui <expan abbr="cõtiguũ">contiguum</expan> e&longs;t, in altera <lb/>qualitate <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, in altera verò differt, quod &longs;anè ab Auerroë <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="exceptũ">exceptum</expan> qui <expan abbr="locũ">locum</expan> appeti dicebat <lb/>à mobili, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> motus, & quae in ip&longs;o &longs;it eius quies. </s> <s>Alij <expan abbr="dicũt">dicunt</expan> in loco vim ine&longs;&longs;e trahendi mobile, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ine&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> magnet&ecedil; vis <expan abbr="attrah&etilde;di">attrahendi</expan> <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan>. </s> <s>At vt aliqua <expan abbr="cõtra">contra</expan> po&longs;teriores di&ecedil;amus. </s> <s>Non'ne <lb/>quò maius e&longs;t corpus, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis viribus <expan abbr="attrah&etilde;tis">attrahentis</expan> re&longs;i&longs;tit? </s> <s><expan abbr="vtiq.">vtique</expan>. </s> <s>Ergo maiora <expan abbr="de&longs;cender&etilde;t">de&longs;cenderent</expan> <lb/>tardius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minora. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> globa terræ, &longs;icuti nec ex <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> di­<lb/>&longs;tantia <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> moueri <expan abbr="põt">potest</expan> à magnete, <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> enim facultatis naturalis robur <expan abbr="finitũ">finitum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quare nec <expan abbr="vl-lũ">vl­<lb/>lum</expan> e&longs;&longs;et robur <expan abbr="Ari&longs;totelicarũ">Ari&longs;totelicarum</expan> <expan abbr="rõnum">ronnum</expan> quibus <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t, è <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> alterius <expan abbr="mũdi">mundi</expan>, <expan abbr="quantũuis">quantunuis</expan> di&longs;taret, <lb/>ad <expan abbr="c&etilde;trũ">centrum</expan> <expan abbr="n&rtilde;i">nostri</expan> ferri po&longs;&longs;e <expan abbr="terrã">terram</expan>. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> huc ni&longs;i <expan abbr="trah&etilde;di">trahendi</expan> facultas, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ine&longs;t in medio <expan abbr="n&rtilde;i">nostri</expan>, po&longs;­<lb/>&longs;et eò peruenire. </s> <s>in c&ecedil;teris verò, ni&longs;i per <expan abbr="certũ">certum</expan> &longs;patium procedere <expan abbr="nõ">non</expan> apparet; in qbus, <expan abbr="cũ">cum</expan> eueniat id, <lb/>ni&longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> varietatis afferri po&longs;sit, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> iudicium <expan abbr="faci&etilde;dũ">faciendum</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> anteà docuerimus, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2579"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>. </s> <s>Aliqui, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;uprà nos <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> locus habeat vim <expan abbr="cõ&longs;eruãdi">con&longs;eruandi</expan> mobile: <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> verò appetitu naturali <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõ&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> <expan abbr="&qtilde;rant">quarant</expan>. </s> <s>ex hoc effici, vt <expan abbr="plãt&ecedil;">plant&ecedil;</expan>, & animalia magis <lb/>hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illo c&ecedil;lo <expan abbr="fruan&ttilde;">fruantur</expan>: is <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e debet <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, vt partim &longs;imilis &longs;it, vt ab eo locati materia <expan abbr="cõ&longs;erue&ttilde;">con&longs;eruetur</expan> <lb/>partim <expan abbr="cõtrari^{9}">contrari^{9}</expan>, vt <expan abbr="emende&ttilde;">emendetur</expan> <expan abbr="exuperãtia">exuperantia</expan>. </s> <s>Sic <expan abbr="vnũquodq.">vnunquodque</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> illo cui <expan abbr="cõtiguũ">contiguum</expan> e&longs;t, in altera <lb/>qualitate <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, in altera verò differt, quod &longs;anè ab Auerroë <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="exceptũ">exceptum</expan> qui <expan abbr="locũ">locum</expan> appeti dicebat <lb/>à mobili, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> motus, & quae in ip&longs;o &longs;it eius quies. </s> <s>Alij <expan abbr="dicũt">dicunt</expan> in loco vim ine&longs;&longs;e trahendi mobile, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ine&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> magnet&ecedil; vis <expan abbr="attrah&etilde;di">attrahendi</expan> <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan>. </s> <s>At vt aliqua <expan abbr="cõtra">contra</expan> po&longs;teriores di&ecedil;amus. </s> <s>Non'ne <lb/>quò maius e&longs;t corpus, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis viribus <expan abbr="attrah&etilde;tis">attrahentis</expan> re&longs;i&longs;tit? </s> <s><expan abbr="vtiq.">vtique</expan>. </s> <s>Ergo maiora <expan abbr="de&longs;cender&etilde;t">de&longs;cenderent</expan> <lb/>tardius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minora. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> globa terræ, &longs;icuti nec ex <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> di­<lb/>&longs;tantia <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> moueri <expan abbr="põt">potest</expan> à magnete, <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> enim facultatis naturalis robur <expan abbr="finitũ">finitum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quare nec <expan abbr="vl-lũ">vl­<lb/>lum</expan> e&longs;&longs;et robur <expan abbr="Ari&longs;totelicarũ">Ari&longs;totelicarum</expan> <expan abbr="rõnum">rationum</expan> quibus <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t, è <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> alterius <expan abbr="mũdi">mundi</expan>, <expan abbr="quantũuis">quantunuis</expan> di&longs;taret, <lb/>ad <expan abbr="c&etilde;trũ">centrum</expan> <expan abbr="n&rtilde;i">nostri</expan> ferri po&longs;&longs;e <expan abbr="terrã">terram</expan>. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> huc ni&longs;i <expan abbr="trah&etilde;di">trahendi</expan> facultas, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ine&longs;t in medio <expan abbr="n&rtilde;i">nostri</expan>, po&longs;­<lb/>&longs;et eò peruenire. </s> <s>in c&ecedil;teris verò, ni&longs;i per <expan abbr="certũ">certum</expan> &longs;patium procedere <expan abbr="nõ">non</expan> apparet; in qbus, <expan abbr="cũ">cum</expan> eueniat id, <lb/>ni&longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> varietatis afferri po&longs;sit, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> iudicium <expan abbr="faci&etilde;dũ">faciendum</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> anteà docuerimus, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2580"></arrow.to.target><lb/>&longs;it illi rationi tribuendum; tamen valeat apud eos, qui vim loco <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> trahendi concedunt. <lb/></s> <s>Quod &longs;i <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> adieceris; iam tecum ip&longs;e confliges. </s> <s>Contra Auerroëm inuehuntur non­<lb/>nulli, quanquam argumento fallaci, dicentes. </s> <s>quo magis caret res, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis appetere. </s> <s>&longs;ed <lb/>tum caret magis, vbi longius ab&longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vbi propè. </s> <s>Vbi igitur aberit longius ip&longs;a res à &longs;uo loco, <expan abbr="&longs;ua&qacute;">&longs;uaque</expan>. <lb/></s> <s>forma, tantò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> citius eò properabit, <expan abbr="atq.">atque</expan> perueniet. </s> <s>Sed certè non vident i&longs;ti, appetitum, qui <lb/>cau&longs;&longs;a motus e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> in ea materia, quæ propinquior &ecedil;&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illa, quæ longius à fine abe&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti planta non appetit vi&longs;um <expan abbr="neq.">neque</expan> talpa de&longs;iderat lumen; homo <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i fuerit cœcus, appetit <lb/>maximè, quia propè e&longs;t, vt videat: &longs;ic materia, ni&longs;i <expan abbr="bonũ">bonum</expan> <expan abbr="experia&ttilde;">experiatur</expan> quod ip&longs;i per affectiones pr&ecedil;uias <lb/>offert <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: illud <expan abbr="nõ">non</expan> appetit, tum magis appetit, quo magis ip&longs;i obiicitur, tum verò obiicitur: ma­<lb/>gis, quo magis affecta, & prouecta e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tias">potentias</expan> propinquiores. </s> <s>Nec &longs;ecus accidit, vt mea fert opinio, <lb/>ac in amatorib^{9} qui puella <expan abbr="expectãtes">expectantes</expan>, quo vicinior e&longs;t hora, magis <expan abbr="angun&ttilde;">anguntur</expan>, & hora vna pro <expan abbr="lõgi&longs;-&longs;imo">longi&longs;­<lb/>&longs;imo</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="habe&ttilde;">habetur</expan>. </s> <s>Nec ab <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> abhorret <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;t. </s> <s>q <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> v&longs;u <expan abbr="cõparan&ttilde;">comparantur</expan>, profecto <expan abbr="ĩ">in</expan> forma <lb/>docet habilius reddere <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>; tantò magis <expan abbr="ĩ">in</expan> natura; quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> habet in &longs;eip&longs;o <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>. </s> <s><expan abbr="“S&etilde;per">“Semper</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> bene mobilior, inquit, ad <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> fit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> <expan abbr="sũp&longs;erit">sump&longs;erit</expan> à prin­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2580"></arrow.to.target><lb/>&longs;it illi rationi tribuendum; tamen valeat apud eos, qui vim loco <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> trahendi concedunt. <lb/></s> <s>Quod &longs;i <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> adieceris; iam tecum ip&longs;e confliges. </s> <s>Contra Auerroëm inuehuntur non­<lb/>nulli, quanquam argumento fallaci, dicentes. </s> <s>quo magis caret res, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis appetere. </s> <s>&longs;ed <lb/>tum caret magis, vbi longius ab&longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vbi propè. </s> <s>Vbi igitur aberit longius ip&longs;a res à &longs;uo loco, <expan abbr="&longs;ua&qacute;">&longs;uaque</expan>. <lb/></s> <s>forma, tantò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> citius eò properabit, <expan abbr="atq.">atque</expan> perueniet. </s> <s>Sed certè non vident i&longs;ti, appetitum, qui <lb/>cau&longs;&longs;a motus e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> in ea materia, quæ propinquior &ecedil;&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illa, quæ longius à fine abe&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti planta non appetit vi&longs;um <expan abbr="neq.">neque</expan> talpa de&longs;iderat lumen; homo <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i fuerit cœcus, appetit <lb/>maximè, quia propè e&longs;t, vt videat: &longs;ic materia, ni&longs;i <expan abbr="bonũ">bonum</expan> <expan abbr="experia&ttilde;">experiatur</expan> quod ip&longs;i per affectiones pr&ecedil;uias <lb/>offert <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: illud <expan abbr="nõ">non</expan> appetit, tum magis appetit, quo magis ip&longs;i obiicitur, tum verò obiicitur: ma­<lb/>gis, quo magis affecta, & prouecta e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tias">potentias</expan> propinquiores. </s> <s>Nec &longs;ecus accidit, vt mea fert opinio, <lb/>ac in amatorib^{9} qui puella <expan abbr="expectãtes">expectantes</expan>, quo vicinior e&longs;t hora, magis <expan abbr="angun&ttilde;">anguntur</expan>, & hora vna pro <expan abbr="lõgi&longs;-&longs;imo">longi&longs;­<lb/>&longs;imo</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="habe&ttilde;">habetur</expan>. </s> <s>Nec ab <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> abhorret <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;t. </s> <s>q <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> v&longs;u <expan abbr="cõparan&ttilde;">comparantur</expan>, profecto <expan abbr="ĩ">in</expan> forma <lb/>docet habilius reddere <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>; tantò magis <expan abbr="ĩ">in</expan> natura; quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> habet in &longs;eip&longs;o <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>. </s> <s><expan abbr="“S&etilde;per">“Semper</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> bene mobilior, inquit, ad <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> fit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> <expan abbr="sũp&longs;erit">sump&longs;erit</expan> à prin­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2581"></arrow.to.target><lb/>cipio.” Nec video <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> auctores hui^{9} <expan abbr="rõnis">rationis</expan> euitare po&longs;sint, quin ab initio cùm maior ad­<lb/>&longs;it pote&longs;tas; velocius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, &longs;ed <expan abbr="imprud&etilde;tes">imprudentes</expan> in eo lap&longs;i <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quae <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="gradũ">gradum</expan> priuationis, & po­<lb/>tentiæ fecerint, tamet&longs;i vnà <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan>. </s> <s>& illud planè <expan abbr="verũ">verum</expan> ab initio plus priuationis ine&longs;&longs;e, &longs;ed minus <lb/>pote&longs;tatis; in progre&longs;&longs;u amplificari <expan abbr="pot&etilde;tiã">potentiam</expan>, quia priuatio <expan abbr="minua&ttilde;">minuatur</expan>, & vt alibi <expan abbr="o&longs;t&etilde;detur">o&longs;tendetur</expan> <expan abbr="cõmutant">commutant</expan> <expan abbr="la-titudin&etilde;">la­<lb/>titudinem</expan> pote&longs;tatis <expan abbr="cũ">cum</expan> gradu: maius e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio motus <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> pote&longs;tatis, vt in <expan abbr="sũmè">summè</expan> calido ad <expan abbr="fri-gidũ">fri­<lb/>gidum</expan> vt octo, in proce&longs;&longs;u maior gradus: <expan abbr="nã">nam</expan> facilius <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> fiet quod <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, vt quinque <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, amplificatur ergo pote&longs;tas, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> propter <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>, &longs;ed propter <expan abbr="gradũ">gradum</expan>. <lb/></s> <s>Ideò <expan abbr="tantũ">tantum</expan> huic <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan> <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan>, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> veniamus ad alia. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò <lb/><expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="putãt">putant</expan>, <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> <expan abbr="vniuersã">vniuersam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="tribu&etilde;dã">tribuendam</expan> gradui form&ecedil;, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudini materi&ecedil; (<expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>nos ita non credimus) quia par gradus appetitus e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> maiore, & minore gleba; nece&longs;se <expan abbr="it&etilde;">item</expan> fuerit, <lb/><expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> pari gradu <expan abbr="cõcitari">concitari</expan>. </s> <s><expan abbr="par&etilde;">parem</expan> verò <expan abbr="gradũ">gradum</expan> appetitus in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="pone&rtilde;">ponerm</expan> licet, vt &longs;i <expan abbr="fingãtur">fingantur</expan> <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> in <lb/>eodem e&longs;&longs;e gradu perfectionis, aut pote&longs;tatis. </s> <s>Sed illud apud nos plurimum valet. </s> <s>quoniam <lb/>imperfecta e&longs;t hæc opinio; quanuis cau&longs;&longs;am ab eius auctoribus allatam veram e&longs;&longs;e <expan abbr="cõcedamus">concedamus</expan>. <lb/></s> <s>Neque enim admini&longs;tratur ille motus ab ea cau&longs;&longs;a &longs;olùm, &longs;ed ali&ecedil; mult&ecedil; <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> pr&ecedil;ter finem: | <arrow.to.target n="marg2581"></arrow.to.target><lb/>cipio.” Nec video <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> auctores hui^{9} <expan abbr="rõnis">rationis</expan> euitare po&longs;sint, quin ab initio cùm maior ad­<lb/>&longs;it pote&longs;tas; velocius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, &longs;ed <expan abbr="imprud&etilde;tes">imprudentes</expan> in eo lap&longs;i <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quae <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="gradũ">gradum</expan> priuationis, & po­<lb/>tentiæ fecerint, tamet&longs;i vnà <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan>. </s> <s>& illud planè <expan abbr="verũ">verum</expan> ab initio plus priuationis ine&longs;&longs;e, &longs;ed minus <lb/>pote&longs;tatis; in progre&longs;&longs;u amplificari <expan abbr="pot&etilde;tiã">potentiam</expan>, quia priuatio <expan abbr="minua&ttilde;">minuatur</expan>, & vt alibi <expan abbr="o&longs;t&etilde;detur">o&longs;tendetur</expan> <expan abbr="cõmutant">commutant</expan> <expan abbr="la-titudin&etilde;">la­<lb/>titudinem</expan> pote&longs;tatis <expan abbr="cũ">cum</expan> gradu: maius e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio motus <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> pote&longs;tatis, vt in <expan abbr="sũmè">summè</expan> calido ad <expan abbr="fri-gidũ">fri­<lb/>gidum</expan> vt octo, in proce&longs;&longs;u maior gradus: <expan abbr="nã">nam</expan> facilius <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> fiet quod <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, vt quinque <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, amplificatur ergo pote&longs;tas, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> propter <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>, &longs;ed propter <expan abbr="gradũ">gradum</expan>. <lb/></s> <s>Ideò <expan abbr="tantũ">tantum</expan> huic <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan> <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan>, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> veniamus ad alia. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò <lb/><expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="putãt">putant</expan>, <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> <expan abbr="vniuersã">vniuersam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="tribu&etilde;dã">tribuendam</expan> gradui form&ecedil;, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudini materi&ecedil; (<expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>nos ita non credimus) quia par gradus appetitus e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> maiore, & minore gleba; nece&longs;se <expan abbr="it&etilde;">item</expan> fuerit, <lb/><expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> pari gradu <expan abbr="cõcitari">concitari</expan>. </s> <s><expan abbr="par&etilde;">parem</expan> verò <expan abbr="gradũ">gradum</expan> appetitus in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="pone&rtilde;">ponerm</expan> licet, vt &longs;i <expan abbr="fingãtur">fingantur</expan> <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> in <lb/>eodem e&longs;&longs;e gradu perfectionis, aut pote&longs;tatis. </s> <s>Sed illud apud nos plurimum valet. </s> <s>quoniam <lb/>imperfecta e&longs;t hæc opinio; quanuis cau&longs;&longs;am ab eius auctoribus allatam veram e&longs;&longs;e <expan abbr="cõcedamus">concedamus</expan>. <lb/></s> <s>Neque enim admini&longs;tratur ille motus ab ea cau&longs;&longs;a &longs;olùm, &longs;ed ali&ecedil; mult&ecedil; <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> pr&ecedil;ter finem: |
| <pb pagenum="413"/> | <pb pagenum="413"/> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Aliæ &longs;ententi&ecedil; notantur de cau&longs;&longs;is intentionis & remi&longs;&longs;ionis, & fundamenta po&longs;itionis nostræ <lb/>iaciuntur. </s> <s>Caput XXIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Aliæ &longs;ententi&ecedil; notantur de cau&longs;&longs;is intentionis & remi&longs;&longs;ionis, & fundamenta po&longs;itionis nostræ <lb/>iaciuntur. </s> <s>Caput XXIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>IACOBVS Foroliuien&longs;is medicus ætate &longs;ua celeberrimus a&longs;&longs;eruit intendi formas ea ratione, quia <lb/>pars formæ perfectionis accederet parti præcedenti (<expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hæc &longs;ententia prius à Scoro fuerat oc­<lb/>cupata <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/>) & auctionis exemplo propo&longs;itum confirmauit. </s> <s>Etenim quemadmodum fit accretio noua <lb/> | <s>IACOBVS Foroliuien&longs;is medicus ætate &longs;ua celeberrimus a&longs;&longs;eruit intendi formas ea ratione, quia <lb/>pars formæ perfectionis accederet parti præcedenti (<expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hæc &longs;ententia prius à Scoto fuerat oc­<lb/>cupata <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/>) & auctionis exemplo propo&longs;itum confirmauit. </s> <s>Etenim quemadmodum fit accretio noua <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4468"></arrow.to.target><lb/>quantitate illi quæ prius aderat, accedente, &longs;ic fit intentio formarum. </s> <s>Po&longs;&longs;et <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tali argumento muni­<lb/>re &longs;uum decretum; quandò e&longs;t idem &longs;ubiectum motus qui e&longs;t ab A ad B, <expan abbr="atq.">atque</expan> eius qui e&longs;t à B ad A. <expan abbr="&longs;o-lum&qacute;">&longs;o­<lb/>lumque</expan>. </s> <s>ratione &longs;eiugantur, cùm verò inter eius motus terminos intercedat medium, fingamus id e&longs;&longs;e <lb/>C, per quod mobile ab A progreditur ad B. cogitemus nunc retrocedere motum à B. ad A. nece&longs;&longs;ariò <lb/>per C. remeabit per quod antea progre&longs;&longs;um fuerat. </s> <s>Ergo in reditu erit mobile in ei&longs;dem gradib. in qui­<lb/>bus antea fuerat. </s> <s>Quamobrem con&longs;tat <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;uper&longs;tites e&longs;&longs;e gradus anteriores, nec accedentib. nouis vti­<lb/>que refrixi&longs;&longs;e, vt cen&longs;uit Burleus. </s> <s>ac multò probabilior e&longs;t (vt mea fert opinio) Foroliuien&longs;is &longs;ententia, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;uperior. </s> <s>Verùm & ip&longs;a nonnullis angu&longs;tus concluditur. </s> <s>Primùm &longs;i res ita &longs;it, in eodem &longs;ubiecto qu&ecedil;­<lb/>dam qualitas inerit intenta &longs;imul, & remi&longs;&longs;a: ade&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi gradus vltimus &longs;ummæ qualitatis, <expan abbr="atq.">atque</expan> item <lb/>gradus alij remi&longs;siores. </s> <s>Prætereà &longs;ic eueniet, vt in eadem &longs;pecie vnum indiuiduum &longs;uapte natura longè <lb/> | <arrow.to.target n="marg4468"></arrow.to.target><lb/>quantitate illi quæ prius aderat, accedente, &longs;ic fit intentio formarum. </s> <s>Po&longs;&longs;et <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tali argumento muni­<lb/>re &longs;uum decretum; quandò e&longs;t idem &longs;ubiectum motus qui e&longs;t ab A ad B, <expan abbr="atq.">atque</expan> eius qui e&longs;t à B ad A. <expan abbr="&longs;o-lum&qacute;">&longs;o­<lb/>lumque</expan>. </s> <s>ratione &longs;eiugantur, cùm verò inter eius motus terminos intercedat medium, fingamus id e&longs;&longs;e <lb/>C, per quod mobile ab A progreditur ad B. cogitemus nunc retrocedere motum à B. ad A. nece&longs;&longs;ariò <lb/>per C. remeabit per quod antea progre&longs;&longs;um fuerat. </s> <s>Ergo in reditu erit mobile in ei&longs;dem gradib. in qui­<lb/>bus antea fuerat. </s> <s>Quamobrem con&longs;tat <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;uper&longs;tites e&longs;&longs;e gradus anteriores, nec accedentib. nouis vti­<lb/>que refrixi&longs;&longs;e, vt cen&longs;uit Burleus. </s> <s>ac multò probabilior e&longs;t (vt mea fert opinio) Foroliuien&longs;is &longs;ententia, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;uperior. </s> <s>Verùm & ip&longs;a nonnullis angu&longs;tus concluditur. </s> <s>Primùm &longs;i res ita &longs;it, in eodem &longs;ubiecto qu&ecedil;­<lb/>dam qualitas inerit intenta &longs;imul, & remi&longs;&longs;a: ade&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi gradus vltimus &longs;ummæ qualitatis, <expan abbr="atq.">atque</expan> item <lb/>gradus alij remi&longs;siores. </s> <s>Prætereà &longs;ic eueniet, vt in eadem &longs;pecie vnum indiuiduum &longs;uapte natura longè <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4469"></arrow.to.target><lb/>&longs;it altero perfectius; quod item conditio rerum non tolerat: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> erit id quod e&longs;t album, vt quattuor, <lb/>longè imperfectius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod e&longs;t &longs;ummè tale. </s> <s>Po&longs;tremò plures &longs;unt i&longs;tæ partes albedinis in actu: nam <lb/>cunctæ &longs;eor&longs;um con&longs;i&longs;tere queunt: at è plurib. quæ actu &longs;ub&longs;i&longs;tant, vnum fieri nequit. </s> <s>&longs;uo verò &longs;ibi ip­<lb/>&longs;os gladio iugulo: noui <expan abbr=".n.">enim</expan> quantum &longs;it robur huius argumenti. </s> <s>Videtur item hoc placitum palàm di­<lb/>cta Ari&longs;totelis oppugnare; cuius verba formalia prætermittam, &longs;ed horum &longs;en&longs;us hic e&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Vnam e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4469"></arrow.to.target><lb/>&longs;it altero perfectius; quod item conditio rerum non tolerat: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> erit id quod e&longs;t album, vt quattuor, <lb/>longè imperfectius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod e&longs;t &longs;ummè tale. </s> <s>Po&longs;tremò plures &longs;unt i&longs;tæ partes albedinis in actu: nam <lb/>cunctæ &longs;eor&longs;um con&longs;i&longs;tere queunt: at è plurib. quæ actu &longs;ub&longs;i&longs;tant, vnum fieri nequit. </s> <s>&longs;uo verò &longs;ibi ip­<lb/>&longs;os gladio iugulo: noui <expan abbr=".n.">enim</expan> quantum &longs;it robur huius argumenti. </s> <s>Videtur item hoc placitum palàm di­<lb/>cta Ari&longs;totelis oppugnare; cuius verba formalia prætermittam, &longs;ed horum &longs;en&longs;us hic e&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Vnam e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4470"></arrow.to.target><lb/>&longs;e materiam contrariorum omnium in natura, & ex eo quod e&longs;t pote&longs;tate, fieri id quod e&longs;t actu, à qui­<lb/>bus materia <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> &longs;egregari valeat, idem numero cum illis, cùm &longs;it & e&longs;&longs;entia &longs;olùm differens, vt cali­<lb/>di & frigidi, calorum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> eadem, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>maceria corporis & magni & parui, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> in omnib. <lb/></s> <s>aliis mutationib. e&longs;t materia quæ vnum è contrarijs e&longs;t actu, alterum e&longs;&longs;e pote&longs;t: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> eà &longs;u&longs;cipit alter­<lb/>natim. </s> <s>&longs;ic cùm ex calido fit magis calidum, fit &longs;anè nullo in materia calido facto, quod calidum non e&longs;­<lb/>&longs;et, quando minus calidum erat; quemadmodum <expan abbr="neq.">neque</expan> maioris circuli circunferentia & curuitas, &longs;i fiat <lb/>circuli minoris, eadem cùm &longs;it, aut alia. </s> <s>in nullo <expan abbr=".n.">enim</expan> factum e&longs;t curuum, quod curuum non e&longs;&longs;et, &longs;ed re­<lb/>ctum: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in eo quae intermittat e&longs;&longs;e calidum, magis, minusúe calidum fit. </s> <s>Vides hîc tu certum Ari­<lb/>&longs;totelis dogma, nihil accedere partib. antecedentib. formæ in ip&longs;a intentione? </s> <s>Et quanuis hoc loco ter­<lb/>giuer&longs;ari po&longs;sis <expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, Ari&longs;totelem de partib. magnitudinis verba facere, qua&longs;i &longs;u&longs;picetur aduer&longs;arius <lb/> | <arrow.to.target n="marg4470"></arrow.to.target><lb/>&longs;e materiam contrariorum omnium in natura, & ex eo quod e&longs;t pote&longs;tate, fieri id quod e&longs;t actu, à qui­<lb/>bus materia <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> &longs;egregari valeat, idem numero cum illis, cùm &longs;it & e&longs;&longs;entia &longs;olùm differens, vt cali­<lb/>di & frigidi, calorum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> eadem, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>maceria corporis & magni & parui, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> in omnib. <lb/></s> <s>aliis mutationib. e&longs;t materia quæ vnum è contrarijs e&longs;t actu, alterum e&longs;&longs;e pote&longs;t: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> eà &longs;u&longs;cipit alter­<lb/>natim. </s> <s>&longs;ic cùm ex calido fit magis calidum, fit &longs;anè nullo in materia calido facto, quod calidum non e&longs;­<lb/>&longs;et, quando minus calidum erat; quemadmodum <expan abbr="neq.">neque</expan> maioris circuli circunferentia & curuitas, &longs;i fiat <lb/>circuli minoris, eadem cùm &longs;it, aut alia. </s> <s>in nullo <expan abbr=".n.">enim</expan> factum e&longs;t curuum, quod curuum non e&longs;&longs;et, &longs;ed re­<lb/>ctum: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in eo quae intermittat e&longs;&longs;e calidum, magis, minusúe calidum fit. </s> <s>Vides hîc tu certum Ari­<lb/>&longs;totelis dogma, nihil accedere partib. antecedentib. formæ in ip&longs;a intentione? </s> <s>Et quanuis hoc loco ter­<lb/>giuer&longs;ari po&longs;sis <expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, Ari&longs;totelem de partib. magnitudinis verba facere, qua&longs;i &longs;u&longs;picetur aduer&longs;arius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4471"></arrow.to.target><lb/>idem in qualitatis intentione contingere quod de grauiore & leuiore profitebantur antiqui, facile e&longs;t <lb/>eius dicta refellere: &longs;iquidem id ip&longs;e inficiatetur, quod a&longs;&longs;umit ad probandum formæ partes aliis acce­<lb/>dere. </s> <s>vult <expan abbr=".n.">enim</expan> id contingere intentioni quod incremento, atqui in ip&longs;o quanti partes aliis agglutinantur. <lb/></s> <s>id cùm &longs;ibi &longs;umat, hoc repudiet nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Prætereà planum e&longs;t Ari&longs;totelem includere formam: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>calidum &longs;eu magis &longs;it, &longs;eu minus. </s> <s>at e&longs;t huiu&longs;modi per formam, quia calidi ratio con&longs;eruatur in inten­<lb/>tione, ea verò deducitur à forma, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>vt &longs;uprà dictum e&longs;t, indiuiduo con&longs;i&longs;tit. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> non pote&longs;t ali­<lb/>qua pars formæ alteri &longs;uperuenire, &longs;ed cùm &longs;it ab initio forma eadem; cau&longs;&longs;as eius varietatis aliunde <lb/>petere oportebat. </s> <s>h&ecedil;c verò e&longs;t materia quæ caput e&longs;t omnis infinitatis & latitudinis: continetur <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc <lb/>totum in pote&longs;tate materiæ. </s> <s>Quòd &longs;i fatearis etiam partes imperfectiores à perfectiorib. virtute conti­<lb/>neri, proptereà non per &longs;e con&longs;tare, &longs;ed in perfectiorum migrare naturam; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am non vnà <lb/>formam vnam remi&longs;&longs;am, alteram&longs;it verò intentam con&longs;istere. </s> <s>Sint &longs;anè hæc omnia, vt dicunt: at illud eui­<lb/>tare nequeunt, quin idem calidum &longs;it quo ad e&longs;&longs;entiam, quod calidius fiat nullius acce&longs;sione caloris, <lb/>&longs;ed eo quod pote&longs;tate &longs;olùm e&longs;t ad actum traducto: & per&longs;picuè meminit Ari&longs;toteles non de calido, <lb/>&longs;ed de calore, cuius verba propter ob&longs;curitatem hîc &longs;ub&longs;cribere placuit. </s> <s>altius autem aliquanto <expan abbr="repet&etilde;-da">repeten­<lb/>da</expan> &longs;unt. </s> <s><expan abbr="“Neq.">“Neque</expan> accipere licèt aliquam flammæ magnitudinem, in <expan abbr="qũa">quna</expan> & albedo & caliditas non in&longs;it. <lb/></s> <s>Sic igitur & prior caliditas po&longs;terioris <foreign lang="greek">ou)lamba/neiti</foreign>, non accipit <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan>. </s> <s>Quare & magnitudo & parui­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4471"></arrow.to.target><lb/>idem in qualitatis intentione contingere quod de grauiore & leuiore profitebantur antiqui, facile e&longs;t <lb/>eius dicta refellere: &longs;iquidem id ip&longs;e inficiaretur, quod a&longs;&longs;umit ad probandum formæ partes aliis acce­<lb/>dere. </s> <s>vult <expan abbr=".n.">enim</expan> id contingere intentioni quod incremento, atqui in ip&longs;o quanti partes aliis agglutinantur. <lb/></s> <s>id cùm &longs;ibi &longs;umat, hoc repudiet nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Prætereà planum e&longs;t Ari&longs;totelem includere formam: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>calidum &longs;eu magis &longs;it, &longs;eu minus. </s> <s>at e&longs;t huiu&longs;modi per formam, quia calidi ratio con&longs;eruatur in inten­<lb/>tione, ea verò deducitur à forma, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>vt &longs;uprà dictum e&longs;t, indiuiduo con&longs;i&longs;tit. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> non pote&longs;t ali­<lb/>qua pars formæ alteri &longs;uperuenire, &longs;ed cùm &longs;it ab initio forma eadem; cau&longs;&longs;as eius varietatis aliunde <lb/>petere oportebat. </s> <s>h&ecedil;c verò e&longs;t materia quæ caput e&longs;t omnis infinitatis & latitudinis: continetur <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc <lb/>totum in pote&longs;tate materiæ. </s> <s>Quòd &longs;i fatearis etiam partes imperfectiores à perfectiorib. virtute conti­<lb/>neri, proptereà non per &longs;e con&longs;tare, &longs;ed in perfectiorum migrare naturam; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am non vnà <lb/>formam vnam remi&longs;&longs;am, alteram&longs;it verò intentam con&longs;istere. </s> <s>Sint &longs;anè hæc omnia, vt dicunt: at illud eui­<lb/>tare nequeunt, quin idem calidum &longs;it quo ad e&longs;&longs;entiam, quod calidius fiat nullius acce&longs;sione caloris, <lb/>&longs;ed eo quod pote&longs;tate &longs;olùm e&longs;t ad actum traducto: & per&longs;picuè meminit Ari&longs;toteles non de calido, <lb/>&longs;ed de calore, cuius verba propter ob&longs;curitatem hîc &longs;ub&longs;cribere placuit. </s> <s>altius autem aliquanto <expan abbr="repet&etilde;-da">repeten­<lb/>da</expan> &longs;unt. </s> <s><expan abbr="“Neq.">“Neque</expan> accipere licèt aliquam flammæ magnitudinem, in <expan abbr="qũa">quna</expan> & albedo & caliditas non in&longs;it. <lb/></s> <s>Sic igitur & prior caliditas po&longs;terioris <foreign lang="greek">ou)lamba/neiti</foreign>, non accipit <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan>. </s> <s>Quare & magnitudo & parui­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4472"></arrow.to.target><lb/>tas &longs;en&longs;ilis molis materia nihil accipiente extenditur. </s> <s>Et argumenta <expan abbr="quib.">quibus</expan> ea po&longs;itio confirmatur, &longs;ine <lb/>vllo negotio diluuntur:“ &longs;iquidem in eo di&longs;simile &longs;it incrementum à c&ecedil;teris motib. quae in ip&longs;o aliquid ex­<lb/>trin&longs;ecùs accedat nece&longs;&longs;e e&longs;t quo fiat.” in reliquis <expan abbr="aũt">aut</expan> nil externum requiritur:” &longs;ed id quod inerat in ma­<lb/>teria, <expan abbr="tan&quml;">tanquam</expan> in pote&longs;tate patibili, ab efficiente promouetur ad actum. </s> <s>Prætereà tamet&longs;i &longs;it idem gradus <lb/>medius per quem procedit mobile, dum tendit ad e&longs;&longs;e; & dum retrocedit, quando forma deletur; at e&longs;t <lb/>medium quod appellant tran&longs;itus, & pertinet ad materiam, non formæ: vnde non licet inferre partem <lb/>formæ alteri accedere quæ iam præce&longs;&longs;erit. </s> <s>At verò &longs;i quæ&longs;tio ritè di&longs;&longs;olui debet, complura &longs;tatuenda <lb/>&longs;unt, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> firmamenta qu&ecedil; <expan abbr="dicen&ttilde;">dicentur</expan> à nob. </s> <s>In primis <expan abbr="aũt">aut</expan> exponemus, <expan abbr="qu&ecedil;'nã">qu&ecedil;'nam</expan> &longs;it vera cau&longs;&longs;a, cur <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> <lb/>res <expan abbr="intenda&ttilde;">intendatur</expan> & remittatur: deinde qs &longs;it hic motus, quiúe termini <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>. </s> <s>S&ecedil;pius <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> audi&longs;ti vel Ari&longs;t. <lb/></s> <s>te&longs;timonio, <expan abbr="remi&longs;sion&etilde;">remi&longs;sionem</expan> & <expan abbr="int&etilde;tion&etilde;">intentionem</expan> ex <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> mixtura profici&longs;ci: & ex eo quae plus minusúe ad&longs;it de <lb/>certa qualitate: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> plus & minus <expan abbr="&longs;ignific&etilde;t">&longs;ignificent</expan> form&ecedil; <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> & <expan abbr="imperfection&etilde;">imperfectionem</expan> in &longs;uo <expan abbr="quæq.">quæque</expan> <expan abbr="gñe">genere</expan>; <lb/>h&ecedil;c verò &longs;int ad vnum; <expan abbr="intention&etilde;">intentionem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="remi&longs;sion&etilde;">remi&longs;sionem</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;&longs;e oportebit. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> plus & minus latè <lb/>patent, vt <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quoque attingant, & vniuersè per <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus rerum pertineant: proinde &longs;ub&longs;tantia <lb/>magis e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> accidens, & <expan abbr="quantũ">quantum</expan> &longs;uperat quale; hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> vincunt habitudinem, & &longs;pecies e&longs;t magis &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> genus attingant <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum modos, & tran&longs;cendentia. </s> <s>quippe quae magis & minus verum &longs;it, <lb/>nam maior e&longs;t veritas <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan>, quam <expan abbr="cõclu&longs;ionis">conclu&longs;ionis</expan>, & magis minu&longs;úe nece&longs;&longs;arium, cùm <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> | <arrow.to.target n="marg4472"></arrow.to.target><lb/>tas &longs;en&longs;ilis molis materia nihil accipiente extenditur. </s> <s>Et argumenta <expan abbr="quib.">quibus</expan> ea po&longs;itio confirmatur, &longs;ine <lb/>vllo negotio diluuntur:“ &longs;iquidem in eo di&longs;simile &longs;it incrementum à c&ecedil;teris motib. quae in ip&longs;o aliquid ex­<lb/>trin&longs;ecùs accedat nece&longs;&longs;e e&longs;t quo fiat.” in reliquis <expan abbr="aũt">aut</expan> nil externum requiritur:” &longs;ed id quod inerat in ma­<lb/>teria, <expan abbr="tan&quml;">tanquam</expan> in pote&longs;tate patibili, ab efficiente promouetur ad actum. </s> <s>Prætereà tamet&longs;i &longs;it idem gradus <lb/>medius per quem procedit mobile, dum tendit ad e&longs;&longs;e; & dum retrocedit, quando forma deletur; at e&longs;t <lb/>medium quod appellant tran&longs;itus, & pertinet ad materiam, non formæ: vnde non licet inferre partem <lb/>formæ alteri accedere quæ iam præce&longs;&longs;erit. </s> <s>At verò &longs;i quæ&longs;tio ritè di&longs;&longs;olui debet, complura &longs;tatuenda <lb/>&longs;unt, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> firmamenta qu&ecedil; <expan abbr="dicen&ttilde;">dicentur</expan> à nob. </s> <s>In primis <expan abbr="aũt">aut</expan> exponemus, <expan abbr="qu&ecedil;'nã">qu&ecedil;'nam</expan> &longs;it vera cau&longs;&longs;a, cur <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> <lb/>res <expan abbr="intenda&ttilde;">intendatur</expan> & remittatur: deinde <expan abbr="qs">quis</expan> &longs;it hic motus, quiúe termini <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>. </s> <s>S&ecedil;pius <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> audi&longs;ti vel Ari&longs;t. <lb/></s> <s>te&longs;timonio, <expan abbr="remi&longs;sion&etilde;">remi&longs;sionem</expan> & <expan abbr="int&etilde;tion&etilde;">intentionem</expan> ex <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> mixtura profici&longs;ci: & ex eo quae plus minusúe ad&longs;it de <lb/>certa qualitate: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> plus & minus <expan abbr="&longs;ignific&etilde;t">&longs;ignificent</expan> form&ecedil; <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> & <expan abbr="imperfection&etilde;">imperfectionem</expan> in &longs;uo <expan abbr="quæq.">quæque</expan> <expan abbr="gñe">genere</expan>; <lb/>h&ecedil;c verò &longs;int ad vnum; <expan abbr="intention&etilde;">intentionem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="remi&longs;sion&etilde;">remi&longs;sionem</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;&longs;e oportebit. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> plus & minus latè <lb/>patent, vt <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quoque attingant, & vniuersè per <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus rerum pertineant: proinde &longs;ub&longs;tantia <lb/>magis e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> accidens, & <expan abbr="quantũ">quantum</expan> &longs;uperat quale; hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> vincunt habitudinem, & &longs;pecies e&longs;t magis &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> genus attingant <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum modos, & tran&longs;cendentia. </s> <s>quippe quae magis & minus verum &longs;it, <lb/>nam maior e&longs;t veritas <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan>, quam <expan abbr="cõclu&longs;ionis">conclu&longs;ionis</expan>, & magis minu&longs;úe nece&longs;&longs;arium, cùm <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> |
| <pb pagenum="762"/>nece&longs;sitas maior <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> &longs;it nece&longs;sitate <expan abbr="cõclu&longs;ionis">conclu&longs;ionis</expan>: idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> de contingentibus fieri debet. </s> <s>&longs;u­<lb/> | <pb pagenum="762"/>nece&longs;sitas maior <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> &longs;it nece&longs;sitate <expan abbr="cõclu&longs;ionis">conclu&longs;ionis</expan>: idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> de contingentibus fieri debet. </s> <s>&longs;u­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4473"></arrow.to.target><lb/>perantur <expan abbr=".n.">enim</expan> effecta &longs;emper à cau&longs;sis ea præ&longs;tantia quæ in &longs;uo <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> genere &longs;pectatur: <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effectorũ">effectorum</expan> <lb/><expan abbr="rõ">ratio</expan> pendet à cau&longs;sis, &longs;ed præcipuè plus & minus ob&longs;eruantur in qualitate, & in iis quibus <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> pro­<lb/>ximè qualitas, vt agere & pati. </s> <s>In <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> generaliter e&longs;t oppo&longs;itio; in his verò quæ comprehendunt <lb/><expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, e&longs;t contrariorum &longs;peciatim; vnde <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt ea propo&longs;itio: Plus & minus ex <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> mi­<lb/>&longs;cella profici&longs;ci, &longs;i contraria propriè contineat, re&longs;piciat &longs;olam <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>: &longs;i latius euagetur ad alia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>genera pertinere valeat. </s> <s>Ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tribuit illis v&longs;us plus & minus, & ea notis indicat quæ præ&longs;eferunt <lb/><expan abbr="cõparationem">comparationem</expan>. </s> <s>Quare analogicè <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nunc in iis oppo&longs;itio <expan abbr="pona&ttilde;">ponatur</expan>, & oppo&longs;itorum participatio cau&longs;­<lb/>&longs;a &longs;tatuatur eius intentionis quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tum verè e&longs;t, cùm pars aliqua contrarij, &longs;iue gradus <expan abbr="quidã">quidam</expan> cum <lb/>altero con&longs;i&longs;tit quod &longs;anè in primis fit in qualitate, in ip&longs;a <expan abbr=".n.">enim</expan> oppo&longs;ita &longs;unt aliquid actu per &longs;e, & agen­<lb/>di facultate pollent; <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>pluribus in&longs;unt modis in &longs;ubiecto, & in hoc in quo vnum e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, alterum contra naturam ine&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Proinde à qualitate more iis con&longs;ueto quæ &longs;unt ad vnum <lb/>ordiamur. </s> <s>Nunc <expan abbr="aũt">aut</expan> contraria con&longs;i&longs;tere &longs;tatuamus <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> hanc c&ecedil;teroquin ob&longs;curam mox explanaturi. <lb/></s> <s>Profectò primo loco de terminis eius <expan abbr="agendũ">agendum</expan> e&longs;t, mox de cau&longs;sis, tertiò <expan abbr="illarũ">illarum</expan> attributa &longs;unt <expan abbr="expon&etilde;da">exponenda</expan>. <lb/></s> <s>Quantum e&longs;t de primo, certè &longs;i e&longs;t alteratio, vt nobis indicauit Ari&longs;t. </s> <s>termini motionis eius &longs;unt quali­<lb/>tates. </s> <s>At verò qualitas <expan abbr="trifariã">trifariam</expan> producitur, vel <expan abbr=".n.">enim</expan> è non calido &longs;impliciter fit calidum, & hæc e&longs;t mutatio, <lb/> | <arrow.to.target n="marg4473"></arrow.to.target><lb/>perantur <expan abbr=".n.">enim</expan> effecta &longs;emper à cau&longs;sis ea præ&longs;tantia quæ in &longs;uo <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> genere &longs;pectatur: <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effectorũ">effectorum</expan> <lb/><expan abbr="rõ">ratio</expan> pendet à cau&longs;sis, &longs;ed præcipuè plus & minus ob&longs;eruantur in qualitate, & in iis quibus <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> pro­<lb/>ximè qualitas, vt agere & pati. </s> <s>In <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> generaliter e&longs;t oppo&longs;itio; in his verò quæ comprehendunt <lb/><expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, e&longs;t contrariorum &longs;peciatim; vnde <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt ea propo&longs;itio: Plus & minus ex <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> mi­<lb/>&longs;cella profici&longs;ci, &longs;i contraria propriè contineat, re&longs;piciat &longs;olam <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>: &longs;i latius euagetur ad alia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>genera pertinere valeat. </s> <s>Ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tribuit illis v&longs;us plus & minus, & ea notis indicat quæ præ&longs;eferunt <lb/><expan abbr="cõparationem">comparationem</expan>. </s> <s>Quare analogicè <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nunc in iis oppo&longs;itio <expan abbr="pona&ttilde;">ponatur</expan>, & oppo&longs;itorum participatio cau&longs;­<lb/>&longs;a &longs;tatuatur eius intentionis quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tum verè e&longs;t, cùm pars aliqua contrarij, &longs;iue gradus <expan abbr="quidã">quidam</expan> cum <lb/>altero con&longs;i&longs;tit quod &longs;anè in primis fit in qualitate, in ip&longs;a <expan abbr=".n.">enim</expan> oppo&longs;ita &longs;unt aliquid actu per &longs;e, & agen­<lb/>di facultate pollent; <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>pluribus in&longs;unt modis in &longs;ubiecto, & in hoc in quo vnum e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, alterum contra naturam ine&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Proinde à qualitate more iis con&longs;ueto quæ &longs;unt ad vnum <lb/>ordiamur. </s> <s>Nunc <expan abbr="aũt">aut</expan> contraria con&longs;i&longs;tere &longs;tatuamus <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> hanc c&ecedil;teroquin ob&longs;curam mox explanaturi. <lb/></s> <s>Profectò primo loco de terminis eius <expan abbr="agendũ">agendum</expan> e&longs;t, mox de cau&longs;sis, tertiò <expan abbr="illarũ">illarum</expan> attributa &longs;unt <expan abbr="expon&etilde;da">exponenda</expan>. <lb/></s> <s>Quantum e&longs;t de primo, certè &longs;i e&longs;t alteratio, vt nobis indicauit Ari&longs;t. </s> <s>termini motionis eius &longs;unt quali­<lb/>tates. </s> <s>At verò qualitas <expan abbr="trifariã">trifariam</expan> producitur, vel <expan abbr=".n.">enim</expan> è non calido &longs;impliciter fit calidum, & hæc e&longs;t mutatio, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4474"></arrow.to.target><lb/>vel è frigido, & hic e&longs;t motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteratio propriè dicta, vel è calido calidius, & hæc e&longs;t <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan>. </s> <s>Quare <lb/>intentio e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> alteratio, &longs;ed circum <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> formam. </s> <s>erit <expan abbr="aũt">aut</expan> à primo gradu quo .&longs;. </s> <s>qualitas illa pri­<lb/>mùm &longs;en&longs;ilis e&longs;t, ad <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> quo proce&longs;&longs;us naturæ <expan abbr="fini&ttilde;">finitur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> hi termini quibus intentio <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. <lb/></s> <s>Quod verò pertinet ad cau&longs;&longs;as &longs;ic agamus. </s> <s><expan abbr="oĩs">omnis</expan> forma per &longs;e <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> indiuidua e&longs;t, nec plus minu&longs;úe acci­<lb/>pit. </s> <s>Sed quod plus accipit & minus .i. </s> <s>compo&longs;itum, &longs;eu denominatum. </s> <s>quare cau&longs;&longs;a materi&ecedil; na&longs;citur in­<lb/>tentio. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quicquid ine&longs;t in <expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan>, illud e&longs;t ex <expan abbr="incõpo&longs;itis">incompo&longs;itis</expan>, ea verò &longs;unt forma & materia: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>ex forma; ex materia <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan>. </s> <s>Proptereà erit intentio alteratio &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> eandem qualitatis .i. </s> <s>pro­<lb/>ce&longs;&longs;us materiæ &longs;ecundum <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> quam habet ad eandem qualitatem. </s> <s>Memini&longs;ti <expan abbr=".n.">enim</expan> nos in materia <lb/>po&longs;ui&longs;&longs;e cum Auerroë diuer&longs;os ordines <expan abbr="potentiarũ">potentiarum</expan> ad formas <expan abbr="remotiorũ">remotiorum</expan>, propinquiorum, & à poten­<lb/>tia &longs;impliciter qua materia <expan abbr="cõiũcta">coniuncta</expan> e&longs;t cum actu oppo&longs;ito, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> cum qua noua forma <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>. <lb/></s> <s>At verò in generatione &longs;ub&longs;tantiæ forma cùm foret indiuidua, non extabat antè <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> vltimam, &longs;ed <lb/>aliquæ partes quæ nomine formæ non <expan abbr="potieban&ttilde;">potiebantur</expan>. </s> <s>in qualitate & aliis accidentibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> fieri poterat, vt <lb/>partes <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> nomine nuncuparentur, ac totum. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> totus ille progre&longs;&longs;us qui vnius e&longs;t materiæ à pri­<lb/>mo gradu qualitatis, vbi primum <expan abbr="denomination&etilde;">denominationem</expan> &longs;ump&longs;it, ad vltimum vltra <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> con&longs;i&longs;tere nequit, in­<lb/>tentio <expan abbr="vocabi&ttilde;">vocabitur</expan>, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> acqui&longs;itio <expan abbr="mediorũ">mediorum</expan> quæ materiæ dicimus. </s> <s>Cùm verò diuiduæ &longs;int qualitates, <lb/>& <expan abbr="earũ">earum</expan> partes <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> denominent <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> (cau&longs;&longs;as olim audi&longs;ti) per&longs;picuum e&longs;t in iis e&longs;&longs;e <expan abbr="geminã">geminam</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg4474"></arrow.to.target><lb/>vel è frigido, & hic e&longs;t motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteratio propriè dicta, vel è calido calidius, & hæc e&longs;t <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan>. </s> <s>Quare <lb/>intentio e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> alteratio, &longs;ed circum <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> formam. </s> <s>erit <expan abbr="aũt">aut</expan> à primo gradu quo .&longs;. </s> <s>qualitas illa pri­<lb/>mùm &longs;en&longs;ilis e&longs;t, ad <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> quo proce&longs;&longs;us naturæ <expan abbr="fini&ttilde;">finitur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> hi termini quibus intentio <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. <lb/></s> <s>Quod verò pertinet ad cau&longs;&longs;as &longs;ic agamus. </s> <s><expan abbr="oĩs">omnis</expan> forma per &longs;e <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> indiuidua e&longs;t, nec plus minu&longs;úe acci­<lb/>pit. </s> <s>Sed quod plus accipit & minus .i. </s> <s>compo&longs;itum, &longs;eu denominatum. </s> <s>quare cau&longs;&longs;a materi&ecedil; na&longs;citur in­<lb/>tentio. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quicquid ine&longs;t in <expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan>, illud e&longs;t ex <expan abbr="incõpo&longs;itis">incompo&longs;itis</expan>, ea verò &longs;unt forma & materia: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>ex forma; ex materia <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan>. </s> <s>Proptereà erit intentio alteratio &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> eandem qualitatis .i. </s> <s>pro­<lb/>ce&longs;&longs;us materiæ &longs;ecundum <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> quam habet ad eandem qualitatem. </s> <s>Memini&longs;ti <expan abbr=".n.">enim</expan> nos in materia <lb/>po&longs;ui&longs;&longs;e cum Auerroë diuer&longs;os ordines <expan abbr="potentiarũ">potentiarum</expan> ad formas <expan abbr="remotiorũ">remotiorum</expan>, propinquiorum, & à poten­<lb/>tia &longs;impliciter qua materia <expan abbr="cõiũcta">coniuncta</expan> e&longs;t cum actu oppo&longs;ito, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> cum qua noua forma <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>. <lb/></s> <s>At verò in generatione &longs;ub&longs;tantiæ forma cùm foret indiuidua, non extabat antè <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> vltimam, &longs;ed <lb/>aliquæ partes quæ nomine formæ non <expan abbr="potieban&ttilde;">potiebantur</expan>. </s> <s>in qualitate & aliis accidentibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> fieri poterat, vt <lb/>partes <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> nomine nuncuparentur, ac totum. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> totus ille progre&longs;&longs;us qui vnius e&longs;t materiæ à pri­<lb/>mo gradu qualitatis, vbi primum <expan abbr="denomination&etilde;">denominationem</expan> &longs;ump&longs;it, ad vltimum vltra <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> con&longs;i&longs;tere nequit, in­<lb/>tentio <expan abbr="vocabi&ttilde;">vocabitur</expan>, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> acqui&longs;itio <expan abbr="mediorũ">mediorum</expan> quæ materiæ dicimus. </s> <s>Cùm verò diuiduæ &longs;int qualitates, <lb/>& <expan abbr="earũ">earum</expan> partes <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> denominent <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> (cau&longs;&longs;as olim audi&longs;ti) per&longs;picuum e&longs;t in iis e&longs;&longs;e <expan abbr="geminã">geminam</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4475"></arrow.to.target><lb/>pote&longs;tatis, videlicet, & actus, & actus &longs;anè cau&longs;&longs;a formæ, pote&longs;tatis <expan abbr="aũt">aut</expan> priuilegio materiæ: atqui pote­<lb/>&longs;tas &longs;emper <expan abbr="cõtrario">contrario</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, ex hoc <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt in <expan abbr="oĩ">omni</expan> intentione contrarij <expan abbr="rõ">ratio</expan> &longs;ub&longs;it. </s> <s>Inde <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, vt plus <lb/>& minus ex permi&longs;sione contrarij <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> itidem vt quod minus e&longs;t ad plus <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> contrarij &longs;ubeat. <lb/></s> <s>Quoniam verò <expan abbr="oppo&longs;itorũ">oppo&longs;itorum</expan> cau&longs;&longs;æ &longs;olent e&longs;&longs;e oppo&longs;itæ, intentioni verò <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan> remi&longs;sio, dicemus item <lb/><expan abbr="remi&longs;sion&etilde;">remi&longs;sionem</expan> e&longs;&longs;e proce&longs;&longs;um ab vltima pote&longs;tate ad <expan abbr="primã">primam</expan> è conuer&longs;o. </s> <s>Liceret <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere e&longs;&longs;e terminos hu­<lb/>ius motus <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> imperfectam, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="perfectã">perfectam</expan>, nec &longs;impliciter <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, &longs;ed cùm radix totius huiu&longs;ce <lb/>progre&longs;&longs;us in cau&longs;&longs;as nuper explicatas nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="re&longs;olua&ttilde;">re&longs;oluatur</expan>, illam <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, vt ex rei natura proximè <lb/><expan abbr="deductã">deductam</expan> libentius amplectemur. </s> <s>Nihilo minus cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> h&ecedil;c repugnet, in ea id aduertendum e&longs;&longs;e du­<lb/>ximus, cùm perfectum dupliciter e&longs;&longs;e queat, vel ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ cuius e&longs;t comes, vel ad proprium <lb/>genus quod continet <expan abbr="terminũ">terminum</expan> quo vis naturæ fertur non impedita, in intentione non <expan abbr="habendã">habendam</expan> e&longs;&longs;e &longs;pe­<lb/>ciei <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, &longs;ed progre&longs;&longs;us naturæ qui con&longs;i&longs;tit in vniuer&longs;a latitudine <expan abbr="pot&etilde;tiæ">potentiæ</expan> ad <expan abbr="eã">eam</expan> formam &longs;ecundùm <lb/>quam fit intentio, vt tantum <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan>, quantum materia progreditur accipiendo <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan>, licet cùm perni­<lb/>cie &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>proinde &longs;iue &longs;it calor i&longs;te &longs;ecundùm, vel præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;iue habitus, &longs;iue affectio, inten­<lb/>tioni & remi&longs;sioni &longs;ubiici pote&longs;t. </s> <s>Hæc <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur in qualitate latitudo <expan abbr="quædã">quædam</expan> con&longs;i&longs;tat &longs;ine for­<lb/>mæ, vel &longs;peciei detrimento, & motus per <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan> intentio &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> remi&longs;sio. </s> <s>Veniendum e&longs;t nunc <lb/> | <arrow.to.target n="marg4475"></arrow.to.target><lb/>pote&longs;tatis, videlicet, & actus, & actus &longs;anè cau&longs;&longs;a formæ, pote&longs;tatis <expan abbr="aũt">aut</expan> priuilegio materiæ: atqui pote­<lb/>&longs;tas &longs;emper <expan abbr="cõtrario">contrario</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, ex hoc <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt in <expan abbr="oĩ">omni</expan> intentione contrarij <expan abbr="rõ">ratio</expan> &longs;ub&longs;it. </s> <s>Inde <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, vt plus <lb/>& minus ex permi&longs;sione contrarij <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> itidem vt quod minus e&longs;t ad plus <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> contrarij &longs;ubeat. <lb/></s> <s>Quoniam verò <expan abbr="oppo&longs;itorũ">oppo&longs;itorum</expan> cau&longs;&longs;æ &longs;olent e&longs;&longs;e oppo&longs;itæ, intentioni verò <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan> remi&longs;sio, dicemus item <lb/><expan abbr="remi&longs;sion&etilde;">remi&longs;sionem</expan> e&longs;&longs;e proce&longs;&longs;um ab vltima pote&longs;tate ad <expan abbr="primã">primam</expan> è conuer&longs;o. </s> <s>Liceret <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere e&longs;&longs;e terminos hu­<lb/>ius motus <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> imperfectam, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="perfectã">perfectam</expan>, nec &longs;impliciter <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, &longs;ed cùm radix totius huiu&longs;ce <lb/>progre&longs;&longs;us in cau&longs;&longs;as nuper explicatas nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="re&longs;olua&ttilde;">re&longs;oluatur</expan>, illam <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, vt ex rei natura proximè <lb/><expan abbr="deductã">deductam</expan> libentius amplectemur. </s> <s>Nihilo minus cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> h&ecedil;c repugnet, in ea id aduertendum e&longs;&longs;e du­<lb/>ximus, cùm perfectum dupliciter e&longs;&longs;e queat, vel ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ cuius e&longs;t comes, vel ad proprium <lb/>genus quod continet <expan abbr="terminũ">terminum</expan> quo vis naturæ fertur non impedita, in intentione non <expan abbr="habendã">habendam</expan> e&longs;&longs;e &longs;pe­<lb/>ciei <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, &longs;ed progre&longs;&longs;us naturæ qui con&longs;i&longs;tit in vniuer&longs;a latitudine <expan abbr="pot&etilde;tiæ">potentiæ</expan> ad <expan abbr="eã">eam</expan> formam &longs;ecundùm <lb/>quam fit intentio, vt tantum <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan>, quantum materia progreditur accipiendo <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan>, licet cùm perni­<lb/>cie &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>proinde &longs;iue &longs;it calor i&longs;te &longs;ecundùm, vel præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;iue habitus, &longs;iue affectio, inten­<lb/>tioni & remi&longs;sioni &longs;ubiici pote&longs;t. </s> <s>Hæc <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur in qualitate latitudo <expan abbr="quædã">quædam</expan> con&longs;i&longs;tat &longs;ine for­<lb/>mæ, vel &longs;peciei detrimento, & motus per <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan> intentio &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> remi&longs;sio. </s> <s>Veniendum e&longs;t nunc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4476"></arrow.to.target><lb/>ad &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Sed cùm &longs;ub&longs;tantia &longs;it <expan abbr="oĩum">omnium</expan> prima; proptereà <expan abbr="materiã">materiam</expan> nudam offendat, accedit indi­<lb/>uiduè, nec <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> latitudinem admittit: nam quicquid &longs;uperueniret, aut <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> non e&longs;&longs;et, aut aliquid <lb/>prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub&longs;tantia foret in materia, & in eius productione foret inter, quod nos olim confutauimus: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> huc ea conferri volumus quæ de &longs;ub&longs;tantiarum mutatione decreta &longs;unt. </s> <s>Igitur alia remi&longs;sionis <lb/>cau&longs;&longs;a erit afferenda, & mea quidem <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan>, participatio vel potentiæ, vel priuationis habenda e&longs;t in &longs;uo <lb/><expan abbr="quæq.">quæque</expan> genere. </s> <s>Sed cùm priuatio &longs;it <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan>, quod in iis quæ nata apta &longs;unt, medio vacet, efficitur, vt <lb/>eius di&longs;ce&longs;sio & aduentus formæ po&longs;ita &longs;int in indiuiduo. </s> <s>& verò <expan abbr="rõ">ratio</expan> priuationis <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="præ&longs;entiã">præ&longs;entiam</expan> for­<lb/>mæ con&longs;eruatur: &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> dicere licet rem non e&longs;&longs;e, vbi ade&longs;t forma primùm, tum res e&longs;t: ideò <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>cau&longs;&longs;a priuationis erit in &longs;ub&longs;tantiis intentio, vel remi&longs;sio. </s> <s>Quamobrem &longs;ic opinor e&longs;&longs;e dicendum: &longs;iue <lb/>de <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiarũ">&longs;ub&longs;tantiarum</expan>, <expan abbr="omnium&qacute;">omniumque</expan>. </s> <s>rerum gradib. agamus, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> de quodam certo <expan abbr="earũ">earum</expan> genere, & categoria. <lb/></s> <s>Nam plus & minus ex gradibus <expan abbr="priuationũ">priuationum</expan> <expan abbr="illarũ">illarum</expan> perfectionum quæ &longs;unt in primo, quod e&longs;t ex illo or­<lb/>dine, &longs;umemus. </s> <s>Ita cùm ex animantium genere primus &longs;it homo, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>vita &longs;en&longs;us, motus in&longs;it, & <expan abbr="rõ">ratio</expan>; <lb/>di&longs;tabit equus ab homine, quòd ratione priuatus &longs;it, <expan abbr="o&longs;treũ">o&longs;treum</expan>, quod etiam motu, plantæ, quae item &longs;en&longs;u ca­<lb/>reant; elementa, quòd <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vita. </s> <s>Verùm quòd de hoc ordine plenius po&longs;teà di&longs;ceptabimus, in hac re ex­<lb/>plicanda; non erit, quòd velimus nunc e&longs;&longs;e nimis accurati. </s> <s>Satis e&longs;to nunc indica&longs;&longs;e, quemadmodum <lb/>gradus i&longs;ti <expan abbr="collocen&ttilde;">collocentur</expan> in <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiis">&longs;ub&longs;tantiis</expan> ad <expan abbr="quorũ">quorum</expan> item <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> con&longs;tituere placet eos gradus quos facit na­ | <arrow.to.target n="marg4476"></arrow.to.target><lb/>ad &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Sed cùm &longs;ub&longs;tantia &longs;it <expan abbr="oĩum">omnium</expan> prima; proptereà <expan abbr="materiã">materiam</expan> nudam offendat, accedit indi­<lb/>uiduè, nec <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> latitudinem admittit: nam quicquid &longs;uperueniret, aut <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> non e&longs;&longs;et, aut aliquid <lb/>prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub&longs;tantia foret in materia, & in eius productione foret inter, quod nos olim confutauimus: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> huc ea conferri volumus quæ de &longs;ub&longs;tantiarum mutatione decreta &longs;unt. </s> <s>Igitur alia remi&longs;sionis <lb/>cau&longs;&longs;a erit afferenda, & mea quidem <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan>, participatio vel potentiæ, vel priuationis habenda e&longs;t in &longs;uo <lb/><expan abbr="quæq.">quæque</expan> genere. </s> <s>Sed cùm priuatio &longs;it <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan>, quod in iis quæ nata apta &longs;unt, medio vacet, efficitur, vt <lb/>eius di&longs;ce&longs;sio & aduentus formæ po&longs;ita &longs;int in indiuiduo. </s> <s>& verò <expan abbr="rõ">ratio</expan> priuationis <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="præ&longs;entiã">præ&longs;entiam</expan> for­<lb/>mæ con&longs;eruatur: &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> dicere licet rem non e&longs;&longs;e, vbi ade&longs;t forma primùm, tum res e&longs;t: ideò <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>cau&longs;&longs;a priuationis erit in &longs;ub&longs;tantiis intentio, vel remi&longs;sio. </s> <s>Quamobrem &longs;ic opinor e&longs;&longs;e dicendum: &longs;iue <lb/>de <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiarũ">&longs;ub&longs;tantiarum</expan>, <expan abbr="omnium&qacute;">omniumque</expan>. </s> <s>rerum gradib. agamus, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> de quodam certo <expan abbr="earũ">earum</expan> genere, & categoria. <lb/></s> <s>Nam plus & minus ex gradibus <expan abbr="priuationũ">priuationum</expan> <expan abbr="illarũ">illarum</expan> perfectionum quæ &longs;unt in primo, quod e&longs;t ex illo or­<lb/>dine, &longs;umemus. </s> <s>Ita cùm ex animantium genere primus &longs;it homo, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>vita &longs;en&longs;us, motus in&longs;it, & <expan abbr="rõ">ratio</expan>; <lb/>di&longs;tabit equus ab homine, quòd ratione priuatus &longs;it, <expan abbr="o&longs;treũ">o&longs;treum</expan>, quod etiam motu, plantæ, quae item &longs;en&longs;u ca­<lb/>reant; elementa, quòd <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vita. </s> <s>Verùm quòd de hoc ordine plenius po&longs;teà di&longs;ceptabimus, in hac re ex­<lb/>plicanda; non erit, quòd velimus nunc e&longs;&longs;e nimis accurati. </s> <s>Satis e&longs;to nunc indica&longs;&longs;e, quemadmodum <lb/>gradus i&longs;ti <expan abbr="collocen&ttilde;">collocentur</expan> in <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiis">&longs;ub&longs;tantiis</expan> ad <expan abbr="quorũ">quorum</expan> item <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> con&longs;tituere placet eos gradus quos facit na­ |
| <pb pagenum="763"/> | <pb pagenum="763"/> |
| <arrow.to.target n="marg4477"></arrow.to.target><lb/>tura, <expan abbr="dũ">dum</expan> à forma <expan abbr="cõmuniore">communiore</expan> contendit in &longs;pecificam. </s> <s><expan abbr="Vbiq.">Vbique</expan> tamen pote&longs;tatis & materiæ latitudo op­<lb/>po&longs;itis e&longs;t &longs;upponenda. </s> <s><expan abbr="Eodem&qacute;">Eodemque</expan>. </s> <s>modo de aliis <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> iudicemus quibus contrariorum <expan abbr="rõ">ratio</expan> non ine&longs;t. <lb/></s> <s>Sic ex eo <expan abbr="&longs;umi&ttilde;">&longs;umitur</expan> quantitatum gradus, quae habeant, hæc <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan>, careant alia, quòd hæc permaneant, illa <lb/>fluant quòd <expan abbr="permanentiũ">permanentium</expan> <expan abbr="quædã">quædam</expan> vnico modo <expan abbr="diuidan&ttilde;">diuidantur</expan> alia <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, nonnulla <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> modis, priore &longs;em­<lb/>per indicante <expan abbr="habitũ">habitum</expan> & formam, po&longs;teriore verò priuationem. </s> <s>Ab illo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ordine priuationum ea <expan abbr="de-riuan&ttilde;">de­<lb/>riuantur</expan> quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> in quibus e&longs;t <foreign lang="greek">u(fesi+s</foreign> .i. </s> <s>humilitas naturæ: ni&longs;i quae priuationes in his quæ &longs;unt ad <lb/>vnum, non ex vno fonte &longs;caturiunt, vel genere, vel &longs;ubiecto, verùm in &longs;ingulis inferioribus &longs;eparata pri­<lb/>uatio collocatur <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> ab&longs;entiam notans, nec vllam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan> in &longs;ubiecto <expan abbr="cõmon&longs;trans">common&longs;trans</expan>, quod &longs;ecus eue­<lb/>nit in vniuocis. </s> <s>In aliis <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quanuis tran&longs;cendentia &longs;int, elucet <expan abbr="rõ">ratio</expan> pote&longs;tatis & actus, pro <expan abbr="quorũ">quorum</expan> varia <lb/>participatione plus & minus exoritur. </s> <s>Ex quibus apparet vt analogicè plus & minus ex oppo&longs;itorum <lb/>mixtione exi&longs;tat. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm e&longs;&longs;entia modis <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> &longs;it inuariabilis; <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan>, vt quod plus, & minus acci­<lb/>pit, <expan abbr="materiã">materiam</expan> qua&longs;i <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan>, & <expan abbr="figurã">figuram</expan> habeat denominati: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> magis, & minus verum: magis, & mi­<lb/>nus ens. </s> <s>non magis aut minus veritas & e&longs;&longs;entia. </s> <s>Ex quo <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt cùm ab eo quod e&longs;t quale, deno­<lb/>minatio pendeat; plus & minus ad res qualitatis beneficio pertineat, & quicquid eam <expan abbr="cõditionem">conditionem</expan> &longs;u­<lb/>bit, per <expan abbr="modũ">modum</expan> qualis quodammodò exprimatur. </s> <s>Quòd verò duæ &longs;unt in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto naturæ: altera <lb/>per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera per <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan>: per&longs;uadet nobis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> non e&longs;&longs;e quod <expan abbr="remi&longs;sũ">remi&longs;sum</expan> e&longs;t, vt in mediis gradibus, <lb/> | <arrow.to.target n="marg4477"></arrow.to.target><lb/>tura, <expan abbr="dũ">dum</expan> à forma <expan abbr="cõmuniore">communiore</expan> contendit in &longs;pecificam. </s> <s><expan abbr="Vbiq.">Vbique</expan> tamen pote&longs;tatis & materiæ latitudo op­<lb/>po&longs;itis e&longs;t &longs;upponenda. </s> <s><expan abbr="Eodem&qacute;">Eodemque</expan>. </s> <s>modo de aliis <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> iudicemus quibus contrariorum <expan abbr="rõ">ratio</expan> non ine&longs;t. <lb/></s> <s>Sic ex eo <expan abbr="&longs;umi&ttilde;">&longs;umitur</expan> quantitatum gradus, quae habeant, hæc <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan>, careant alia, quòd hæc permaneant, illa <lb/>fluant quòd <expan abbr="permanentiũ">permanentium</expan> <expan abbr="quædã">quædam</expan> vnico modo <expan abbr="diuidan&ttilde;">diuidantur</expan> alia <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, nonnulla <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> modis, priore &longs;em­<lb/>per indicante <expan abbr="habitũ">habitum</expan> & formam, po&longs;teriore verò priuationem. </s> <s>Ab illo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ordine priuationum ea <expan abbr="de-riuan&ttilde;">de­<lb/>riuantur</expan> quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> in quibus e&longs;t <foreign lang="greek">u(fesis</foreign> .i. </s> <s>humilitas naturæ: ni&longs;i quae priuationes in his quæ &longs;unt ad <lb/>vnum, non ex vno fonte &longs;caturiunt, vel genere, vel &longs;ubiecto, verùm in &longs;ingulis inferioribus &longs;eparata pri­<lb/>uatio collocatur <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> ab&longs;entiam notans, nec vllam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan> in &longs;ubiecto <expan abbr="cõmon&longs;trans">common&longs;trans</expan>, quod &longs;ecus eue­<lb/>nit in vniuocis. </s> <s>In aliis <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quanuis tran&longs;cendentia &longs;int, elucet <expan abbr="rõ">ratio</expan> pote&longs;tatis & actus, pro <expan abbr="quorũ">quorum</expan> varia <lb/>participatione plus & minus exoritur. </s> <s>Ex quibus apparet vt analogicè plus & minus ex oppo&longs;itorum <lb/>mixtione exi&longs;tat. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm e&longs;&longs;entia modis <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> &longs;it inuariabilis; <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan>, vt quod plus, & minus acci­<lb/>pit, <expan abbr="materiã">materiam</expan> qua&longs;i <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan>, & <expan abbr="figurã">figuram</expan> habeat denominati: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> magis, & minus verum: magis, & mi­<lb/>nus ens. </s> <s>non magis aut minus veritas & e&longs;&longs;entia. </s> <s>Ex quo <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt cùm ab eo quod e&longs;t quale, deno­<lb/>minatio pendeat; plus & minus ad res qualitatis beneficio pertineat, & quicquid eam <expan abbr="cõditionem">conditionem</expan> &longs;u­<lb/>bit, per <expan abbr="modũ">modum</expan> qualis quodammodò exprimatur. </s> <s>Quòd verò duæ &longs;unt in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto naturæ: altera <lb/>per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera per <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan>: per&longs;uadet nobis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> non e&longs;&longs;e quod <expan abbr="remi&longs;sũ">remi&longs;sum</expan> e&longs;t, vt in mediis gradibus, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4478"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed vnum e&longs;&longs;e, quae vna &longs;it motio &longs;en&longs;us, quæ &longs;imul ab <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> fit, &longs;iquidem <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> efficiat, quantum <expan abbr="põt">potest</expan>, <lb/>&longs;ed ab oppo&longs;ito <expan abbr="refractũ">refractum</expan> non queat efficere <expan abbr="sũmum">summum</expan>; vnde medium quid <expan abbr="exori&ttilde;">exoritur</expan>, quod actu &longs;anè vnum <lb/>e&longs;t, verùm pote&longs;tate plura; veluti quies illa quæ fit, vbi <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> continuum ad partes oppo&longs;itas <expan abbr="traha&ttilde;">trahatur</expan> <lb/>æqualiter, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;it in articulis no&longs;tri corporis, dum à mu&longs;culis oppo&longs;itis intenduntur. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi media <lb/>quies quæ duabus virturibus pollet: & e&longs;t vna ad &longs;en&longs;um, naturæ <expan abbr="aũt">aut</expan> longè diuer&longs;æ: &longs;ic medium quod <lb/>e&longs;t remi&longs;&longs;um <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, quòd vno modo mouet &longs;en&longs;um, nec plus illa po&longs;&longs;unt quæ de hoc medio, quae vnum <lb/>&longs;it, te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;t. 5. Phy&longs;. &longs;ed modus, quo contraria per&longs;i&longs;tunt in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto, non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, & penitus <lb/>aliæ naturæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> e&longs;t quòd hîc nobis opponaur, &longs;ic fore vt mixtio &longs;it ad &longs;en&longs;um, quod tamen ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> e&longs;t: nam de minimorum <expan abbr="cõpo&longs;itione">compo&longs;itione</expan> verba in eo loco faciebat Ari&longs;t. </s> <s>& refutabat eos qui <lb/> | <arrow.to.target n="marg4478"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed vnum e&longs;&longs;e, quae vna &longs;it motio &longs;en&longs;us, quæ &longs;imul ab <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> fit, &longs;iquidem <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> efficiat, quantum <expan abbr="põt">potest</expan>, <lb/>&longs;ed ab oppo&longs;ito <expan abbr="refractũ">refractum</expan> non queat efficere <expan abbr="sũmum">summum</expan>; vnde medium quid <expan abbr="exori&ttilde;">exoritur</expan>, quod actu &longs;anè vnum <lb/>e&longs;t, verùm pote&longs;tate plura; veluti quies illa quæ fit, vbi <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> continuum ad partes oppo&longs;itas <expan abbr="traha&ttilde;">trahatur</expan> <lb/>æqualiter, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;it in articulis no&longs;tri corporis, dum à mu&longs;culis oppo&longs;itis intenduntur. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi media <lb/>quies quæ duabus virtutibus pollet: & e&longs;t vna ad &longs;en&longs;um, naturæ <expan abbr="aũt">aut</expan> longè diuer&longs;æ: &longs;ic medium quod <lb/>e&longs;t remi&longs;&longs;um <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, quòd vno modo mouet &longs;en&longs;um, nec plus illa po&longs;&longs;unt quæ de hoc medio, quae vnum <lb/>&longs;it, te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;t. 5. Phy&longs;. &longs;ed modus, quo contraria per&longs;i&longs;tunt in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto, non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, & penitus <lb/>aliæ naturæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> e&longs;t quòd hîc nobis opponatur, &longs;ic fore vt mixtio &longs;it ad &longs;en&longs;um, quod tamen ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> e&longs;t: nam de minimorum <expan abbr="cõpo&longs;itione">compo&longs;itione</expan> verba in eo loco faciebat Ari&longs;t. </s> <s>& refutabat eos qui <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4479"></arrow.to.target><lb/>nulla qualitatis mutatione mixtionem fieri profitebantur; ob paruitatem tamen corporum, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>quid tertium iudicari à &longs;en&longs;ibus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> fit in colorum mi&longs;cellis quæ <expan abbr="fiũt">fiunt</expan> à pi&longs;toribus, vbi vnus <lb/>medius color apparet, licèt plures vnà con&longs;i&longs;tant, quòd paruitatis cau&longs;&longs;a latent: nos affici contraria vo­<lb/>lumus, & pa&longs;sionem in materia collocamus; <expan abbr="vnum&qacute;">vnumque</expan>. </s> <s>ad &longs;en&longs;um dicimus e&longs;&longs;e remi&longs;&longs;um, cuius tamen <lb/>cau&longs;&longs;a non fit vna, & effectum &longs;ubiici &longs;en&longs;ui; latêre cau&longs;&longs;am.<lb/> | <arrow.to.target n="marg4479"></arrow.to.target><lb/>nulla qualitatis mutatione mixtionem fieri profitebantur; ob paruitatem tamen corporum, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>quid tertium iudicari à &longs;en&longs;ibus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> fit in colorum mi&longs;cellis quæ <expan abbr="fiũt">fiunt</expan> à pi&longs;toribus, vbi vnus <lb/>medius color apparet, licèt plures vnà con&longs;i&longs;tant, quòd paruitatis cau&longs;&longs;a latent: nos affici contraria vo­<lb/>lumus, & pa&longs;sionem in materia collocamus; <expan abbr="vnum&qacute;">vnumque</expan>. </s> <s>ad &longs;en&longs;um dicimus e&longs;&longs;e remi&longs;&longs;um, cuius tamen <lb/>cau&longs;&longs;a non fit vna, & effectum &longs;ubiici &longs;en&longs;ui; latêre cau&longs;&longs;am.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4480"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg4480"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EA quæ dicta &longs;unt, mo&longs;trant nobis, quemadmodum motus &longs;e habeat ad <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan>. </s> <s>etenim in vni­<lb/>uer&longs;o motu inter &longs;e coh&ecedil;rent, vt <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> ni&longs;i ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> diuellantur: ac &longs;unt iidem <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> termi­<lb/>ni &longs;ubiecto, <expan abbr="rõne">ratione</expan> tantummodò &longs;egregati: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> mutationis termini &longs;unt <expan abbr="albũ">album</expan> & non album; nigrum <lb/>& non <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>: motus verò <expan abbr="albũ">album</expan> & nigrum. </s> <s>nigrum paullatim deperit, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;en&longs;im producitur. </s> <s>& pri­<lb/>mò e&longs;t <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="affectũ">affectum</expan>, & contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>; po&longs;t fit <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; ad extremum e&longs;t <expan abbr="albũ">album</expan>. <lb/></s> <s>& cùm ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> &longs;it, prius fieret, quod <expan abbr="totũ">totum</expan> anteà fiebat, erat non ens: ergo inter <expan abbr="albũ">album</expan> & nigrum e&longs;t <lb/>aliquid inter quod appellatione <expan abbr="extremorũ">extremorum</expan> quoquo pacto venit; <expan abbr="excludi&ttilde;">excluditur</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> ente, & <expan abbr="nõ">non</expan> ente: <expan abbr="dealba&ttilde;">dealbatur</expan> | <s>EA quæ dicta &longs;unt, mo&longs;trant nobis, quemadmodum motus &longs;e habeat ad <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan>. </s> <s>etenim in vni­<lb/>uer&longs;o motu inter &longs;e coh&ecedil;rent, vt <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> ni&longs;i ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> diuellantur: ac &longs;unt iidem <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> termi­<lb/>ni &longs;ubiecto, <expan abbr="rõne">ratione</expan> tantummodò &longs;egregati: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> mutationis termini &longs;unt <expan abbr="albũ">album</expan> & non album; nigrum <lb/>& non <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>: motus verò <expan abbr="albũ">album</expan> & nigrum. </s> <s>nigrum paullatim deperit, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;en&longs;im producitur. </s> <s>& pri­<lb/>mò e&longs;t <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="affectũ">affectum</expan>, & contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>; po&longs;t fit <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; ad extremum e&longs;t <expan abbr="albũ">album</expan>. <lb/></s> <s>& cùm ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> &longs;it, prius fieret, quod <expan abbr="totũ">totum</expan> anteà fiebat, erat non ens: ergo inter <expan abbr="albũ">album</expan> & nigrum e&longs;t <lb/>aliquid inter quod appellatione <expan abbr="extremorũ">extremorum</expan> quoquo pacto venit; <expan abbr="excludi&ttilde;">excluditur</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> ente, & <expan abbr="nõ">non</expan> ente: <expan abbr="dealba&ttilde;">dealbatur</expan> |
| <pb pagenum="766"/>enim & albe&longs;cit, &longs;ed non <expan abbr="dũ">dum</expan> e&longs;t album. </s> <s>Apparet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex dictis, vtrùm abiectio termini à quo, & <expan abbr="cõparatio">comparatio</expan> <lb/> | <pb pagenum="766"/>enim & albe&longs;cit, &longs;ed non <expan abbr="dũ">dum</expan> e&longs;t album. </s> <s>Apparet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex dictis, vtrùm abiectio termini à quo, & <expan abbr="cõparatio">comparatio</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4490"></arrow.to.target><lb/>termini ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> duo &longs;int, an potius vnus motus. </s> <s>nam cùm motus quilibet è duobus terminis <expan abbr="cõponatur">componatur</expan> <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> alter amittendus e&longs;t nece&longs;&longs;ariò, alter <expan abbr="aũt">aut</expan> contrahendus, & hic &longs;it vnus ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> motus: vnius <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ami&longs;sio, <expan abbr="alteriu&longs;&qacute;">alteriu&longs;que</expan>. </s> <s>contractio &longs;unt vnicus motus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud ob&longs;tat quòd accidentia duo &longs;int quæ <lb/>terminent <expan abbr="vtrinq.">vtrinque</expan> motum, quia non efficiunt duos motus, ni&longs;i &longs;e habeant <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> & terminini ad quos, <lb/>& <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> vt termini à quibus. </s> <s>Non e&longs;t illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> formidandum quod obiici video à nonnullis, plus & mi­<lb/>nus re&longs;picere <expan abbr="accidentiũ">accidentium</expan> quorundam formas, vt <expan abbr="illarũ">illarum</expan> proprietates quæ in ip&longs;is intrin&longs;ecùs inhæreant: <lb/>quippe quòd dans <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan> <expan abbr="effectũ">effectum</expan> formalem &longs;it nobilius, & perfectius in e&longs;&longs;entia. </s> <s>Cùm igitur acci­<lb/>dentis forma &longs;it <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>: in &longs;e ip&longs;a <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> continebit gradus, nec forin&longs;ecùs accipiet. </s> <s>Nam forma per &longs;e ip&longs;am <lb/>&longs;emper e&longs;t perfecti&longs;sima; &longs;iquid illi de&longs;it; alij, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> materiæ cau&longs;&longs;a e&longs;t ad&longs;cribenda: ergo propter <expan abbr="mate-riã">mate­<lb/>riam</expan> dat <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan>, non &longs;impliciter, &longs;ed &longs;impliciter dat nobili&longs;simum; verùm quòd impeditur ob­<lb/>&longs;tinatione materiæ, plus minu&longs;úe nobilem <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <expan abbr="cogi&ttilde;">cogitur</expan> exhibere. </s> <s>Quapropter formæ tribuitur per &longs;e <lb/>id quod illi alterius priuilegio conuenit, & per accidens. </s> <s>Attamen & alia grauiora &longs;unt quæ nobis op­<lb/>poni queunt, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> rationem habere nos oporteat in hac quæ&longs;tione, <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea &longs;olùm, &longs;ed in qu&ecedil;&longs;tione <lb/>de motu <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> de qua complura antehac &longs;crip&longs;imus. </s> <s>idcirco prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> progrediamur vlterius, con­<lb/>uellenda &longs;unt, ne quis &longs;crupulus animos no&longs;tros à veritate diuertat. </s> <s>Volumus <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;imul elementa mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4490"></arrow.to.target><lb/>termini ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> duo &longs;int, an potius vnus motus. </s> <s>nam cùm motus quilibet è duobus terminis <expan abbr="cõponatur">componatur</expan> <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> alter amittendus e&longs;t nece&longs;&longs;ariò, alter <expan abbr="aũt">aut</expan> contrahendus, & hic &longs;it vnus ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> motus: vnius <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ami&longs;sio, <expan abbr="alteriu&longs;&qacute;">alteriu&longs;que</expan>. </s> <s>contractio &longs;unt vnicus motus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud ob&longs;tat quòd accidentia duo &longs;int quæ <lb/>terminent <expan abbr="vtrinq.">vtrinque</expan> motum, quia non efficiunt duos motus, ni&longs;i &longs;e habeant <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> & termini ad quos, <lb/>& <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> vt termini à quibus. </s> <s>Non e&longs;t illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> formidandum quod obiici video à nonnullis, plus & mi­<lb/>nus re&longs;picere <expan abbr="accidentiũ">accidentium</expan> quorundam formas, vt <expan abbr="illarũ">illarum</expan> proprietates quæ in ip&longs;is intrin&longs;ecùs inhæreant: <lb/>quippe quòd dans <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan> <expan abbr="effectũ">effectum</expan> formalem &longs;it nobilius, & perfectius in e&longs;&longs;entia. </s> <s>Cùm igitur acci­<lb/>dentis forma &longs;it <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>: in &longs;e ip&longs;a <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> continebit gradus, nec forin&longs;ecùs accipiet. </s> <s>Nam forma per &longs;e ip&longs;am <lb/>&longs;emper e&longs;t perfecti&longs;sima; &longs;iquid illi de&longs;it; alij, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> materiæ cau&longs;&longs;a e&longs;t ad&longs;cribenda: ergo propter <expan abbr="mate-riã">mate­<lb/>riam</expan> dat <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan>, non &longs;impliciter, &longs;ed &longs;impliciter dat nobili&longs;simum; verùm quòd impeditur ob­<lb/>&longs;tinatione materiæ, plus minu&longs;úe nobilem <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <expan abbr="cogi&ttilde;">cogitur</expan> exhibere. </s> <s>Quapropter formæ tribuitur per &longs;e <lb/>id quod illi alterius priuilegio conuenit, & per accidens. </s> <s>Attamen & alia grauiora &longs;unt quæ nobis op­<lb/>poni queunt, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> rationem habere nos oporteat in hac quæ&longs;tione, <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea &longs;olùm, &longs;ed in qu&ecedil;&longs;tione <lb/>de motu <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> de qua complura antehac &longs;crip&longs;imus. </s> <s>idcirco prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> progrediamur vlterius, con­<lb/>uellenda &longs;unt, ne quis &longs;crupulus animos no&longs;tros à veritate diuertat. </s> <s>Volumus <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;imul elementa mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4491"></arrow.to.target><lb/>ueri & gigni; & tum <expan abbr="calidũ">calidum</expan> e&longs;&longs;e elementum, cùm fuerit genitum: aut &longs;i <expan abbr="calidũ">calidum</expan> perhibetur e&longs;&longs;e forma <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, &longs;ume <expan abbr="rarũ">rarum</expan>: proptereà duo &longs;unt motus qui &longs;ubiecto <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="conueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;eparantur: <lb/>nam <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> lationis, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterationis e&longs;t forma verus; in noua forma motus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> termini <expan abbr="inh&ecedil;r&etilde;t">inh&ecedil;rent</expan>. <lb/></s> <s>At vero &longs;i ita &longs;it, dicet aliquis, nece&longs;&longs;e e&longs;t hæc ab&longs;urda <expan abbr="cõ&longs;equantur">con&longs;equantur</expan>. </s> <s>Primum quòd non e&longs;&longs;et <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;ubie-ctũ">&longs;ubie­<lb/>ctum</expan> quod <expan abbr="alteraba&ttilde;">alterabatur</expan>, & <expan abbr="alteratũ">alteratum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="fereba&ttilde;">ferebatur</expan> olim, po&longs;teà latum e&longs;t: idem <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;e debet <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> motus, <lb/>& form&ecedil; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terminus e&longs;t ei^{9} motus: aliter <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> de hoc &longs;ubiecto migraret in aliud. </s> <s>neque. </s> <s>p. tibi <expan abbr="cõfu-gere">confu­<lb/>gere</expan> licet ad <expan abbr="&longs;uppo&longs;itũ">&longs;uppo&longs;itum</expan> quod <expan abbr="cõe">cone</expan> &longs;it genito & corrupto: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pecie <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> aër & aqua. </s> <s>Deinde vel <lb/>e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> calefactio qua afficitur aqua prius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> fiat aër, vel diuer&longs;a, &longs;i <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e fatearis; ergo <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t calor <lb/>qui in aëre gignitur & aqua: nam &longs;i termini diuer&longs;i, ergo & motus. </s> <s>&longs;ed calor idem non e&longs;t: quia &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>migratio &longs;equeretur accidentis: hec igitur calefactio. </s> <s>Quòd &longs;i diuer&longs;as eas e&longs;&longs;e velis, alteratio fit in in­<lb/>&longs;tanti: fit <expan abbr=".n.">enim</expan> cum forma noua, &longs;ed hæc <expan abbr="pũcto">puncto</expan> temporis exi&longs;tit, & calefactio igitur, ac perinde alteratio. <lb/></s> <s>Tertiò alterabile quatenus huiu&longs;modi, non de&longs;init e&longs;&longs;e &longs;impliciter, &longs;ed e&longs;&longs;e tale. </s> <s>Ergo calor in igni geni­<lb/>to non e&longs;t terminus calefactionis aquæ. </s> <s>Po&longs;tremò omnis motus habet <expan abbr="terminũ">terminum</expan> intrin&longs;ecum, & medio <lb/>vacantem: vel ergo e&longs;t terminus i&longs;te calor ignis, & magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma eiu&longs;dem, vel e&longs;t magis ip&longs;a forma, &longs;i <lb/><expan abbr="primũ">primum</expan> dederis; efficitur, vt accidentis forma natura præcedat introductioni formæ &longs;ub&longs;tantiæ: &longs;i alte­<lb/>rum fatearis, & calor igitur qui terminus e&longs;t alterationis, ignis generationem con&longs;equetur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> altera­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4491"></arrow.to.target><lb/>ueri & gigni; & tum <expan abbr="calidũ">calidum</expan> e&longs;&longs;e elementum, cùm fuerit genitum: aut &longs;i <expan abbr="calidũ">calidum</expan> perhibetur e&longs;&longs;e forma <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, &longs;ume <expan abbr="rarũ">rarum</expan>: proptereà duo &longs;unt motus qui &longs;ubiecto <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="conueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;eparantur: <lb/>nam <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> lationis, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterationis e&longs;t forma verus; in noua forma motus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> termini <expan abbr="inh&ecedil;r&etilde;t">inh&ecedil;rent</expan>. <lb/></s> <s>At vero &longs;i ita &longs;it, dicet aliquis, nece&longs;&longs;e e&longs;t hæc ab&longs;urda <expan abbr="cõ&longs;equantur">con&longs;equantur</expan>. </s> <s>Primum quòd non e&longs;&longs;et <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;ubie-ctũ">&longs;ubie­<lb/>ctum</expan> quod <expan abbr="alteraba&ttilde;">alterabatur</expan>, & <expan abbr="alteratũ">alteratum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="fereba&ttilde;">ferebatur</expan> olim, po&longs;teà latum e&longs;t: idem <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;e debet <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> motus, <lb/>& form&ecedil; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terminus e&longs;t ei^{9} motus: aliter <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> de hoc &longs;ubiecto migraret in aliud. </s> <s>neque. </s> <s>p. tibi <expan abbr="cõfu-gere">confu­<lb/>gere</expan> licet ad <expan abbr="&longs;uppo&longs;itũ">&longs;uppo&longs;itum</expan> quod <expan abbr="cõe">cone</expan> &longs;it genito & corrupto: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pecie <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> aër & aqua. </s> <s>Deinde vel <lb/>e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> calefactio qua afficitur aqua prius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> fiat aër, vel diuer&longs;a, &longs;i <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e fatearis; ergo <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t calor <lb/>qui in aëre gignitur & aqua: nam &longs;i termini diuer&longs;i, ergo & motus. </s> <s>&longs;ed calor idem non e&longs;t: quia &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>migratio &longs;equeretur accidentis: hec igitur calefactio. </s> <s>Quòd &longs;i diuer&longs;as eas e&longs;&longs;e velis, alteratio fit in in­<lb/>&longs;tanti: fit <expan abbr=".n.">enim</expan> cum forma noua, &longs;ed hæc <expan abbr="pũcto">puncto</expan> temporis exi&longs;tit, & calefactio igitur, ac perinde alteratio. <lb/></s> <s>Tertiò alterabile quatenus huiu&longs;modi, non de&longs;init e&longs;&longs;e &longs;impliciter, &longs;ed e&longs;&longs;e tale. </s> <s>Ergo calor in igni geni­<lb/>to non e&longs;t terminus calefactionis aquæ. </s> <s>Po&longs;tremò omnis motus habet <expan abbr="terminũ">terminum</expan> intrin&longs;ecum, & medio <lb/>vacantem: vel ergo e&longs;t terminus i&longs;te calor ignis, & magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma eiu&longs;dem, vel e&longs;t magis ip&longs;a forma, &longs;i <lb/><expan abbr="primũ">primum</expan> dederis; efficitur, vt accidentis forma natura præcedat introductioni formæ &longs;ub&longs;tantiæ: &longs;i alte­<lb/>rum fatearis, & calor igitur qui terminus e&longs;t alterationis, ignis generationem con&longs;equetur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> altera­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4492"></arrow.to.target><lb/>tio terminabitur ortu, & forma &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> nos ab initio libri profe&longs;si &longs;umus ea per&longs;equi de al­<lb/>teratione, quæ &longs;uaip&longs;ius e&longs;&longs;ent, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> &longs;e, nulla habita ratione &longs;ub&longs;tantiæ, non ignari per &longs;e, & <expan abbr="&longs;ecũ-dũ">&longs;ecun­<lb/>dum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, eam in&longs;eruire generationi &longs;ub&longs;tantiæ, illo verò modo erat à generatione &longs;ecreta: cùm de ip&longs;a <lb/>nihil adhuc ad generationem facta mentio fuerit; pro ea per&longs;ona quam ille &longs;u&longs;tinet qui generalem de <lb/>motu di&longs;ceptationem in&longs;tituit, & ad hæc aliquid in præ&longs;entia dicemus. </s> <s>In primis igitur natura con&longs;u­<lb/>lit generationi &longs;ub&longs;tantiæ, quae <expan abbr="illã">illam</expan> maximè cupit e&longs;&longs;e, cùm &longs;ine illa nihil aliorum &longs;ub&longs;i&longs;tere queat: ea for­<lb/>ma terminatur; ex hac omnes aliorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> actus erumpunt. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt locum ex forma prodire do­<lb/>cuimus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> terminus <expan abbr="aliarũ">aliarum</expan> mutationum, non male creditur e&longs;&longs;e forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;anè, quae &longs;it internus, & <lb/>proprius mutationis <expan abbr="cuiu&longs;&qacute;">cuiu&longs;que</expan>. </s> <s>finis: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> de&longs;tinata &longs;ua forma, lationi vbi, alterationi qualitas, & <lb/>quantitas incremento: &longs;ed quia formaliter e&longs;&longs;e inde accipiant; & quia natura &longs;atagat, vt &longs;ub&longs;tantiam pro­<lb/>ducat; quae illa producta c&ecedil;tera <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equantur; veluti medicus ille qui colorem <expan abbr="bonũ">bonum</expan> &ecedil;gro re&longs;titutu­<lb/>rus moderatur humores; illis <expan abbr=".n.">enim</expan> exæquatis exilit continuò color. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma eius pr&ecedil;dicamenti <expan abbr="&longs;ecun-dũ">&longs;ecun­<lb/>dum</expan> quod fit motus; e&longs;t finis proximus, & internus alterationis, <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> potius, cui poti&longs;simè natura pa­<lb/>ret eiu&longs;modi formam. </s> <s>Proinde <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> motuum rationem præcipuè videatur habui&longs;&longs;e Philo­<lb/>&longs;ophus qui per&longs;eip&longs;os &longs;ub&longs;i&longs;tunt. </s> <s>Deinde cùm &longs;it aliqua actio, quæ habitui præcedat, <expan abbr="atq.">atque</expan> alia quæ na­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4492"></arrow.to.target><lb/>tio terminabitur ortu, & forma &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> nos ab initio libri profe&longs;si &longs;umus ea per&longs;equi de al­<lb/>teratione, quæ &longs;uaip&longs;ius e&longs;&longs;ent, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> &longs;e, nulla habita ratione &longs;ub&longs;tantiæ, non ignari per &longs;e, & <expan abbr="&longs;ecũ-dũ">&longs;ecun­<lb/>dum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, eam in&longs;eruire generationi &longs;ub&longs;tantiæ, illo verò modo erat à generatione &longs;ecreta: cùm de ip&longs;a <lb/>nihil adhuc ad generationem facta mentio fuerit; pro ea per&longs;ona quam ille &longs;u&longs;tinet qui generalem de <lb/>motu di&longs;ceptationem in&longs;tituit, & ad hæc aliquid in præ&longs;entia dicemus. </s> <s>In primis igitur natura con&longs;u­<lb/>lit generationi &longs;ub&longs;tantiæ, quae <expan abbr="illã">illam</expan> maximè cupit e&longs;&longs;e, cùm &longs;ine illa nihil aliorum &longs;ub&longs;i&longs;tere queat: ea for­<lb/>ma terminatur; ex hac omnes aliorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> actus erumpunt. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt locum ex forma prodire do­<lb/>cuimus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> terminus <expan abbr="aliarũ">aliarum</expan> mutationum, non male creditur e&longs;&longs;e forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;anè, quae &longs;it internus, & <lb/>proprius mutationis <expan abbr="cuiu&longs;&qacute;">cuiu&longs;que</expan>. </s> <s>finis: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> de&longs;tinata &longs;ua forma, lationi vbi, alterationi qualitas, & <lb/>quantitas incremento: &longs;ed quia formaliter e&longs;&longs;e inde accipiant; & quia natura &longs;atagat, vt &longs;ub&longs;tantiam pro­<lb/>ducat; quae illa producta c&ecedil;tera <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equantur; veluti medicus ille qui colorem <expan abbr="bonũ">bonum</expan> &ecedil;gro re&longs;titutu­<lb/>rus moderatur humores; illis <expan abbr=".n.">enim</expan> exæquatis exilit continuò color. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma eius pr&ecedil;dicamenti <expan abbr="&longs;ecun-dũ">&longs;ecun­<lb/>dum</expan> quod fit motus; e&longs;t finis proximus, & internus alterationis, <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> potius, cui poti&longs;simè natura pa­<lb/>ret eiu&longs;modi formam. </s> <s>Proinde <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> motuum rationem præcipuè videatur habui&longs;&longs;e Philo­<lb/>&longs;ophus qui per&longs;eip&longs;os &longs;ub&longs;i&longs;tunt. </s> <s>Deinde cùm &longs;it aliqua actio, quæ habitui præcedat, <expan abbr="atq.">atque</expan> alia quæ na­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4493"></arrow.to.target><lb/>&longs;catur ex habitu; &longs;cire licet eas non e&longs;&longs;e ea&longs;dem &longs;impliciter, &longs;ed ad &longs;en&longs;um, quippe quae non ex cau&longs;sis ei&longs;­<lb/>dem, <expan abbr="neq.">neque</expan> ea&longs;dem e&longs;&longs;e formaliter, &longs;ed vt ita dixerim, effectiuè, quae eundem effectum pariant. </s> <s>Aut &longs;i rem <lb/>tibi diligentius enodari velis, accipe calorem, qui ab iniuo imprimitur ab altero, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> &longs;ub&longs;tantia ge­<lb/>nerari cœpit extrin&longs;ecùs idem e&longs;&longs;e, differre intrin&longs;ecùs hoc modo, quia nimirùm <expan abbr="cũ">cum</expan> alteratio in&longs;titua­<lb/>tur ad &longs;ub&longs;tantiam, & quo fit, vt calor quo &longs;ub&longs;tantia generat, &longs;it eius <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan>, profectò & gratia <lb/>finis & efficientis erit idem: &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;ubiecto non in&longs;it eodem modo; quippe quae modò vt pa&longs;sio, mox <lb/>vt habitus, vel natura, quia <expan abbr="propriũ">proprium</expan> eius e&longs;t ine&longs;&longs;e, ex differentia modi, quo ine&longs;t, dico eum calorem: &longs;pe­<lb/>cie <expan abbr="natura&qacute;">naturaque</expan>. </s> <s>differre. </s> <s>Tertiò motum <expan abbr="vnũ">vnum</expan> flagitare planè vnum &longs;ubiectum; <expan abbr="atq.">atque</expan> illud quidem actu: &longs;ed <lb/>nunquid terminus eius motus e&longs;&longs;e debeat infixus in eodem &longs;ubiecto, vt &longs;it vnus? </s> <s>ne&longs;cio &longs;atis &longs;it'ne per­<lb/>petuum. </s> <s>fatebor equidem in illa alteratione, quæ &longs;eparatur ab ortu, &longs;ic euenire; &longs;ed in omni <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e negabo. </s> <s>Nam &longs;icut vna e&longs;t generatio lapidis; attamen generatio fundatur materia, cuius actus e&longs;t <lb/>habitus, & a&longs;piratio &longs;icca, terminus verò e&longs;t lapis qui &longs;pecie differt ab a&longs;piratione. </s> <s>& &longs;icut in latione e­<lb/>lementi per &longs;e dictum e&longs;t; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de alteratione idem confirmare nihil <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> prohibebit. </s> <s>&longs;at e&longs;t illud, <lb/>&longs;i actu <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> con&longs;i&longs;tat: con&longs;i&longs;tit <expan abbr="aũt">aut</expan>, quae habitus ille alteratur, ex quo factus e&longs;t lapis. </s> <s>& hoc &longs;ufficiet, <lb/>quae eadem &longs;it materia, &longs;eu proxima, &longs;eu remota, vt &longs;ubiectum in qua prima con&longs;i&longs;tat ille motus quæ &longs;a­<lb/>nè in re genita &longs;upere&longs;t, & cuius beneficio quod alterabatur, po&longs;t alteratum fuit. </s> <s>Aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> longè melius, | <arrow.to.target n="marg4493"></arrow.to.target><lb/>&longs;catur ex habitu; &longs;cire licet eas non e&longs;&longs;e ea&longs;dem &longs;impliciter, &longs;ed ad &longs;en&longs;um, quippe quae non ex cau&longs;sis ei&longs;­<lb/>dem, <expan abbr="neq.">neque</expan> ea&longs;dem e&longs;&longs;e formaliter, &longs;ed vt ita dixerim, effectiuè, quae eundem effectum pariant. </s> <s>Aut &longs;i rem <lb/>tibi diligentius enodari velis, accipe calorem, qui ab initio imprimitur ab altero, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> &longs;ub&longs;tantia ge­<lb/>nerari cœpit extrin&longs;ecùs idem e&longs;&longs;e, differre intrin&longs;ecùs hoc modo, quia nimirùm <expan abbr="cũ">cum</expan> alteratio in&longs;titua­<lb/>tur ad &longs;ub&longs;tantiam, & quo fit, vt calor quo &longs;ub&longs;tantia generat, &longs;it eius <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan>, profectò & gratia <lb/>finis & efficientis erit idem: &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;ubiecto non in&longs;it eodem modo; quippe quae modò vt pa&longs;sio, mox <lb/>vt habitus, vel natura, quia <expan abbr="propriũ">proprium</expan> eius e&longs;t ine&longs;&longs;e, ex differentia modi, quo ine&longs;t, dico eum calorem: &longs;pe­<lb/>cie <expan abbr="natura&qacute;">naturaque</expan>. </s> <s>differre. </s> <s>Tertiò motum <expan abbr="vnũ">vnum</expan> flagitare planè vnum &longs;ubiectum; <expan abbr="atq.">atque</expan> illud quidem actu: &longs;ed <lb/>nunquid terminus eius motus e&longs;&longs;e debeat infixus in eodem &longs;ubiecto, vt &longs;it vnus? </s> <s>ne&longs;cio &longs;atis &longs;it'ne per­<lb/>petuum. </s> <s>fatebor equidem in illa alteratione, quæ &longs;eparatur ab ortu, &longs;ic euenire; &longs;ed in omni <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e negabo. </s> <s>Nam &longs;icut vna e&longs;t generatio lapidis; attamen generatio fundatur materia, cuius actus e&longs;t <lb/>habitus, & a&longs;piratio &longs;icca, terminus verò e&longs;t lapis qui &longs;pecie differt ab a&longs;piratione. </s> <s>& &longs;icut in latione e­<lb/>lementi per &longs;e dictum e&longs;t; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de alteratione idem confirmare nihil <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> prohibebit. </s> <s>&longs;at e&longs;t illud, <lb/>&longs;i actu <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> con&longs;i&longs;tat: con&longs;i&longs;tit <expan abbr="aũt">aut</expan>, quae habitus ille alteratur, ex quo factus e&longs;t lapis. </s> <s>& hoc &longs;ufficiet, <lb/>quae eadem &longs;it materia, &longs;eu proxima, &longs;eu remota, vt &longs;ubiectum in qua prima con&longs;i&longs;tat ille motus quæ &longs;a­<lb/>nè in re genita &longs;upere&longs;t, & cuius beneficio quod alterabatur, po&longs;t alteratum fuit. </s> <s>Aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> longè melius, |
| <pb pagenum="767"/> | <pb pagenum="767"/> |
| <arrow.to.target n="marg4494"></arrow.to.target><lb/>quae cum eodem actu oppo&longs;ito qui e&longs;t rei quæ corrumpitur; ade&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pote&longs;tas ad actum nouum, & affe­<lb/>ctio pr&ecedil;uia quæ &longs;pecie non di&longs;tinguitur ab actu nouo, &longs;ed vt imperfectum à perfecto. </s> <s>Cùm igitur in il­<lb/>la hypothe&longs;i inducatur qualitas in <expan abbr="materiã">materiam</expan>, quatenus e&longs;t pote&longs;tas ad nouam formam, &longs;ic efficitur, vt <lb/><expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod antea gignebatur, mox exi&longs;tit. </s> <s>Quib. &longs;tantib. euitatur illa migratio quam aduer­<lb/>&longs;arij, vt rem ab&longs;urdi&longs;simam opponebant. </s> <s>nulla <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, foret &longs;anè, &longs;i ex vna materia, & vno &longs;ubiecto tran­<lb/>&longs;iret ad aliud quantitate &longs;ecretum: nunc idem <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;i non ratione, re &longs;altem <expan abbr="cõ&longs;eruatur">con&longs;eruatur</expan>, & ex hoc <lb/>tollitur obiectio prima. </s> <s><expan abbr="Secundũ">Secundum</expan> plura capita inculcat præter id, quòd accipit migrationem, quia cale­<lb/>factionem ponit in &longs;ubiecto quod corrumpitur, & in &longs;ubiecto quod po&longs;tea genitum e&longs;t; at in hoc nulla <lb/>calefactio &longs;ed caliditas. </s> <s>accipit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> calorem in aëre gigni, & in aqua, atqui in aqua gignitur; &longs;ed genitus <lb/>e&longs;t in aëre. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> planè gignitur in aqua, &longs;ed ibi e&longs;t pa&longs;sio, gignitur in eo quod e&longs;t aër in potentia, & in <lb/>hoc genitus e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> in hoc vt pa&longs;sio, &longs;ed vt habitus, & natura: proptereà <expan abbr="neq.">neque</expan> hîc e&longs;t alteratio verè, <lb/>&longs;ed generatio. </s> <s>Quod opponitur tertio loco perturbare pote&longs;t illos qui non di&longs;tingunt finem cuius à <lb/>fine cui, & in hac mutatione formam &longs;ub&longs;tantiæ finem cuius e&longs;&longs;e putant. </s> <s>Sed nos alterabile, quatenus <lb/>tale, dicimus qualitate terminari, quod tunc e&longs;t, cùm qualitas &longs;ic inducta e&longs;t, vt ex potentia &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>non erumpat, &longs;ed ex potentia quali, & ad &longs;ecundam &longs;peciem tertij generis, quo ad e&longs;t: ex modo autem <lb/>inhærendi in &longs;ubiecto ad &longs;ummum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad habitum deducatur, quae <expan abbr="aũt">aut</expan> cum re genita &longs;it vnà qualitas, <lb/> | <arrow.to.target n="marg4494"></arrow.to.target><lb/>quae cum eodem actu oppo&longs;ito qui e&longs;t rei quæ corrumpitur; ade&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pote&longs;tas ad actum nouum, & affe­<lb/>ctio pr&ecedil;uia quæ &longs;pecie non di&longs;tinguitur ab actu nouo, &longs;ed vt imperfectum à perfecto. </s> <s>Cùm igitur in il­<lb/>la hypothe&longs;i inducatur qualitas in <expan abbr="materiã">materiam</expan>, quatenus e&longs;t pote&longs;tas ad nouam formam, &longs;ic efficitur, vt <lb/><expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod antea gignebatur, mox exi&longs;tit. </s> <s>Quib. &longs;tantib. euitatur illa migratio quam aduer­<lb/>&longs;arij, vt rem ab&longs;urdi&longs;simam opponebant. </s> <s>nulla <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, foret &longs;anè, &longs;i ex vna materia, & vno &longs;ubiecto tran­<lb/>&longs;iret ad aliud quantitate &longs;ecretum: nunc idem <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;i non ratione, re &longs;altem <expan abbr="cõ&longs;eruatur">con&longs;eruatur</expan>, & ex hoc <lb/>tollitur obiectio prima. </s> <s><expan abbr="Secundũ">Secundum</expan> plura capita inculcat præter id, quòd accipit migrationem, quia cale­<lb/>factionem ponit in &longs;ubiecto quod corrumpitur, & in &longs;ubiecto quod po&longs;tea genitum e&longs;t; at in hoc nulla <lb/>calefactio &longs;ed caliditas. </s> <s>accipit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> calorem in aëre gigni, & in aqua, atqui in aqua gignitur; &longs;ed genitus <lb/>e&longs;t in aëre. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> planè gignitur in aqua, &longs;ed ibi e&longs;t pa&longs;sio, gignitur in eo quod e&longs;t aër in potentia, & in <lb/>hoc genitus e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> in hoc vt pa&longs;sio, &longs;ed vt habitus, & natura: proptereà <expan abbr="neq.">neque</expan> hîc e&longs;t alteratio verè, <lb/>&longs;ed generatio. </s> <s>Quod opponitur tertio loco perturbare pote&longs;t illos qui non di&longs;tingunt finem cuius à <lb/>fine cui, & in hac mutatione formam &longs;ub&longs;tantiæ finem cuius e&longs;&longs;e putant. </s> <s>Sed nos alterabile, quatenus <lb/>tale, dicimus qualitate terminari, quod tunc e&longs;t, cùm qualitas &longs;ic inducta e&longs;t, vt ex potentia &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>non erumpat, &longs;ed ex potentia quali, & ad &longs;ecundam &longs;peciem tertij generis, quo ad e&longs;t: ex modo autem <lb/>inhærendi in &longs;ubiecto ad &longs;ummum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad habitum deducatur, quae <expan abbr="aũt">aut</expan> cum re genita &longs;it vnà qualitas, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4495"></arrow.to.target><lb/>id illi euenit ex ordine cuiu&longs;dam naturæ &longs;uperioris, cui manet affixa propter natiuam &longs;uam conditio­<lb/>nem qua e&longs;t <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, non intrin&longs;ecùs, vt pote&longs;t fieri quale, <expan abbr="neq.">neque</expan> ita vt qualitas &longs;it alternationis terminus, <lb/>&longs;ed con&longs;equens &longs;ub&longs;tantiam quæ genita e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tollitur ex hoc, quin calor in igni genito &longs;it terminus <lb/>eius calefactionis, qu&ecedil; fiebat in aqua, cùm & in &longs;ubiecto calefactionis &longs;it pote&longs;tas, quæ per &longs;e termine­<lb/>tur caliditate, qu&ecedil; tamen &longs;uam e&longs;&longs;entiam cum ignis e&longs;&longs;entia con&longs;ecuta fuerit; at non e&longs;t terminus altera­<lb/>tionis, multò <expan abbr=".n.">enim</expan> prius finem alteratio con&longs;ecuta fuerat. </s> <s>Ad vltimum euertendum hæc omnia valent, <lb/>nec &longs;equitur inde, vt calor antecedat formæ &longs;ub&longs;tantiæ, quae et&longs;i calefactionis terminus e&longs;t, & primus; at <lb/>ade&longs;t calor alterius ordinis qui &longs;uperuenit formæ &longs;ub&longs;tantiæ, & ip&longs;am &longs;equitur, ordine naturæ, nec <lb/>quanuis ordine naturæ con&longs;equatur; idcirco &longs;ub&longs;tantia terminus e&longs;t alterationis, addo etiam qualita­<lb/>tis, vt cuius, &longs;ed vt cui &longs;olùm. </s> <s>id verò ab aduer&longs;ario probandum fuerat.</s></p> | <arrow.to.target n="marg4495"></arrow.to.target><lb/>id illi euenit ex ordine cuiu&longs;dam naturæ &longs;uperioris, cui manet affixa propter natiuam &longs;uam conditio­<lb/>nem qua e&longs;t <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, non intrin&longs;ecùs, vt pote&longs;t fieri quale, <expan abbr="neq.">neque</expan> ita vt qualitas &longs;it alternationis terminus, <lb/>&longs;ed con&longs;equens &longs;ub&longs;tantiam quæ genita e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tollitur ex hoc, quin calor in igni genito &longs;it terminus <lb/>eius calefactionis, qu&ecedil; fiebat in aqua, cùm & in &longs;ubiecto calefactionis &longs;it pote&longs;tas, quæ per &longs;e termine­<lb/>tur caliditate, qu&ecedil; tamen &longs;uam e&longs;&longs;entiam cum ignis e&longs;&longs;entia con&longs;ecuta fuerit; at non e&longs;t terminus altera­<lb/>tionis, multò <expan abbr=".n.">enim</expan> prius finem alteratio con&longs;ecuta fuerat. </s> <s>Ad vltimum euertendum hæc omnia valent, <lb/>nec &longs;equitur inde, vt calor antecedat formæ &longs;ub&longs;tantiæ, quae et&longs;i calefactionis terminus e&longs;t, & primus; at <lb/>ade&longs;t calor alterius ordinis qui &longs;uperuenit formæ &longs;ub&longs;tantiæ, & ip&longs;am &longs;equitur, ordine naturæ, nec <lb/>quanuis ordine naturæ con&longs;equatur; idcirco &longs;ub&longs;tantia terminus e&longs;t alterationis, addo etiam qualita­<lb/>tis, vt cuius, &longs;ed vt cui &longs;olùm. </s> <s>id verò ab aduer&longs;ario probandum fuerat.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg4504"></arrow.to.target><lb/>terum extremum, & medium fiat mutatio, prædicabat in medium, & ex medio, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> in contrarium, & <lb/>ex contrario fieri mutationem. </s> <s>Prætereà &longs;i medium ab extremis &longs;pecie differret, ab vno extremo ad al­<lb/>terum motus vnus, & continuus fieri non po&longs;&longs;et: &longs;iquidem vnus motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille quidem continuus fie­<lb/>ri vult per media quæ &longs;pecie non di&longs;tinguantur. </s> <s>Ex alia parte nob. </s> <s>id non nece&longs;&longs;arium videtur; quia <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>medium &longs;imile &longs;it <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> contrario, non magis erit mutatio inter album & viride, inter album & <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter album, & album, <expan abbr="atq.">atque</expan> item album & nigrum: nam, quia cum medio conueniunt; ergo inter &longs;e <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> eadem erunt. </s> <s>Quapropter ego non ita generatim enunciari po&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;eo">cen&longs;eo</expan>, verùm hîc prætereà de <lb/> | <arrow.to.target n="marg4504"></arrow.to.target><lb/>terum extremum, & medium fiat mutatio, prædicabat in medium, & ex medio, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> in contrarium, & <lb/>ex contrario fieri mutationem. </s> <s>Prætereà &longs;i medium ab extremis &longs;pecie differret, ab vno extremo ad al­<lb/>terum motus vnus, & continuus fieri non po&longs;&longs;et: &longs;iquidem vnus motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille quidem continuus fie­<lb/>ri vult per media quæ &longs;pecie non di&longs;tinguantur. </s> <s>Ex alia parte nob. </s> <s>id non nece&longs;&longs;arium videtur; quia <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>medium &longs;imile &longs;it <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> contrario, non magis erit mutatio inter album & viride, inter album & <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter album, & album, <expan abbr="atq.">atque</expan> item album & nigrum: nam, quia cum medio conueniunt; ergo inter &longs;e <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> eadem erunt. </s> <s>Quapropter ego non ita generatim enunciari po&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;eo">cen&longs;eo</expan>, verùm hîc prætereà de <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4505"></arrow.to.target><lb/>medio di&longs;tinguendum puto: vel <expan abbr=".n.">enim</expan> medium e&longs;t ex forma, vel ex materia, illud ex forma voco quod p <lb/>&longs;e manet, nec in alteram perfectiorem formam &longs;uapte natura contendit habens actum &longs;uum ip&longs;ius pro­<lb/>prium, beneficio cuius in rerum vniuer&longs;itate con&longs;i&longs;tit: contrà &longs;e habet medium quod à conditionib. <lb/></s> <s>materiæ &longs;umptum e&longs;t; imperfectum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> terminat motum &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed ad formam perfe­<lb/>ctiorem prætereà dirigitur, vt in &longs;ub&longs;tantia &longs;emen e&longs;t, & fœtus: pari ratione reperitur hoc in quanto, & <lb/>omnib. aliis ni&longs;i quae in &longs;ub&longs;tantia &longs;pecie di&longs;tinctum e&longs;t, in aliis &longs;ole: con&longs;equi nomen termini ad quem; <lb/>cau&longs;&longs;a antè expo&longs;ita. </s> <s>Aimus igitur, vbi talia &longs;int contraria quæ inter &longs;e commutari po&longs;sint, ea verò nos <lb/>antea vocauimus <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; in iis e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ario medium, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> medium &longs;it duplex, vel <expan abbr="&longs;ecun-dũ">&longs;ecun­<lb/>dum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vel &longs;ecundùm <expan abbr="materiã">materiam</expan>, non nece&longs;&longs;ariò fatemur inter omnia medium e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> formam; <lb/>&longs;ed planè <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> materiam: contrariis &longs;ecundùm formam quæ inter &longs;e non mutantur, non repugna­<lb/>re medium profitemur, licèt illud &longs;it &longs;ecundùm formam, non <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> materiam. </s> <s>hoc illud e&longs;t, quod ap­<lb/>pellamus inter, ad quod natura prius procedit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> perueniat ad extremum, & ex hoc in omni <expan abbr="trã&longs;itu">tran&longs;itu</expan> ex <lb/>contrario in contrarium motus exi&longs;tit, &longs;ucce&longs;sio & tempus, & de mediis quæ &longs;unt &longs;ecundùm <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/>inter contraria, quæ &longs;unt eodem modo <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> verè affirmari dicimus ea exi&longs;tere nece&longs;&longs;ariò. <lb/></s> <s>Sed quid de oppo&longs;itione &longs;anitatis & &ecedil;gritudinis, paris & imparis a&longs;&longs;euerandum &longs;it, enucleatius adhuc <lb/> | <arrow.to.target n="marg4505"></arrow.to.target><lb/>medio di&longs;tinguendum puto: vel <expan abbr=".n.">enim</expan> medium e&longs;t ex forma, vel ex materia, illud ex forma voco quod p <lb/>&longs;e manet, nec in alteram perfectiorem formam &longs;uapte natura contendit habens actum &longs;uum ip&longs;ius pro­<lb/>prium, beneficio cuius in rerum vniuer&longs;itate con&longs;i&longs;tit: contrà &longs;e habet medium quod à conditionib. <lb/></s> <s>materiæ &longs;umptum e&longs;t; imperfectum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> terminat motum &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed ad formam perfe­<lb/>ctiorem prætereà dirigitur, vt in &longs;ub&longs;tantia &longs;emen e&longs;t, & fœtus: pari ratione reperitur hoc in quanto, & <lb/>omnib. aliis ni&longs;i quae in &longs;ub&longs;tantia &longs;pecie di&longs;tinctum e&longs;t, in aliis &longs;ole: con&longs;equi nomen termini ad quem; <lb/>cau&longs;&longs;a antè expo&longs;ita. </s> <s>Aimus igitur, vbi talia &longs;int contraria quæ inter &longs;e commutari po&longs;sint, ea verò nos <lb/>antea vocauimus <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; in iis e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ario medium, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> medium &longs;it duplex, vel <expan abbr="&longs;ecun-dũ">&longs;ecun­<lb/>dum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vel &longs;ecundùm <expan abbr="materiã">materiam</expan>, non nece&longs;&longs;ariò fatemur inter omnia medium e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> formam; <lb/>&longs;ed planè <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> materiam: contrariis &longs;ecundùm formam quæ inter &longs;e non mutantur, non repugna­<lb/>re medium profitemur, licèt illud &longs;it &longs;ecundùm formam, non <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> materiam. </s> <s>hoc illud e&longs;t, quod ap­<lb/>pellamus inter, ad quod natura prius procedit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> perueniat ad extremum, & ex hoc in omni <expan abbr="trã&longs;itu">tran&longs;itu</expan> ex <lb/>contrario in contrarium motus exi&longs;tit, &longs;ucce&longs;sio & tempus, & de mediis quæ &longs;unt &longs;ecundùm <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/>inter contraria, quæ &longs;unt eodem modo <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> verè affirmari dicimus ea exi&longs;tere nece&longs;&longs;ariò. <lb/></s> <s>Sed quid de oppo&longs;itione &longs;anitatis & &ecedil;gritudinis, paris & imparis a&longs;&longs;euerandum &longs;it, enucleatius adhuc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4506"></arrow.to.target><lb/>o&longs;tendendum e&longs;t. </s> <s>Solet ita dici illa e&longs;&longs;e oppo&longs;ita, vt ad aliquid <expan abbr="quib.">quibus</expan> non nece&longs;&longs;ariò tribuitur medium, <lb/>&longs;iquidem &longs;anitas &longs;it æqualitas <expan abbr="humorũ">humorum</expan>, ægritudo verò inæqualitas, æquale <expan abbr="aũt">aut</expan> & inæquale &longs;int ex iis, <lb/>quæ &longs;unt ad aliud. </s> <s>Hoc, <expan abbr="in&qtilde;">inquam</expan>, dici &longs;olet; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> mihi arridet, <expan abbr="neq.">neque</expan> minuit difficultatem, quandò fal­<lb/>sò ponantur opponi, vt relatiu&ecedil; æquale & inæquale, &longs;anitas & ægritudo. </s> <s>illa <expan abbr=".n.">enim</expan> vt relatiua opponun­<lb/>tur, ad quæ vt conuertentia dicuntur; at æquale & inæquale, &longs;anitas & ægritudo non &longs;unt huiu&longs;modi. <lb/></s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> auctore Ari&longs;totele opponuntur vt habitus & priuatio, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> æquale &longs;anè ad æquale refertur, & &longs;imi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4506"></arrow.to.target><lb/>o&longs;tendendum e&longs;t. </s> <s>Solet ita dici illa e&longs;&longs;e oppo&longs;ita, vt ad aliquid <expan abbr="quib.">quibus</expan> non nece&longs;&longs;ariò tribuitur medium, <lb/>&longs;iquidem &longs;anitas &longs;it æqualitas <expan abbr="humorũ">humorum</expan>, ægritudo verò inæqualitas, æquale <expan abbr="aũt">aut</expan> & inæquale &longs;int ex iis, <lb/>quæ &longs;unt ad aliud. </s> <s>Hoc, <expan abbr="in&qtilde;">inquam</expan>, dici &longs;olet; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> mihi arridet, <expan abbr="neq.">neque</expan> minuit difficultatem, quandò fal­<lb/>sò ponantur opponi, vt relatiu&ecedil; æquale & inæquale, &longs;anitas & ægritudo. </s> <s>illa <expan abbr=".n.">enim</expan> vt relatiua opponun­<lb/>tur, ad quæ vt conuertentia dicuntur; at æquale & inæquale, &longs;anitas & ægritudo non &longs;unt huiu&longs;modi. <lb/></s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> auctore Ari&longs;totele opponuntur vt habitus & priuatio, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> æquale &longs;anè ad æquale refertur, & &longs;imi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4507"></arrow.to.target><lb/>le ad &longs;imile, & æqualitas in humoribus qui inter &longs;e referuntur, vt in fundamento con&longs;i&longs;tit. </s> <s>quae &longs;i &longs;anitas <lb/>e&longs;t terminus &ecedil;qualitatis huiu&longs;ce, refertur & ip&longs;a ad humores, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> e&longs;t terminus, nihilominus e&longs;t per <lb/>&longs;e forma & di&longs;po&longs;itio, vel habitus, quia non &longs;olùm in relatione quorundam, &longs;ed in certa eorum altera­<lb/>tione con&longs;i&longs;tit. </s> <s>Con&longs;iderentur igitur vt formæ; fateor eas medio vacare quod e&longs;t &longs;ecundùm formam: <lb/>nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t inter &longs;anitatem & ægritudinem medium quo natura vigens & valens terminet &longs;uos progre&longs;­<lb/>&longs;us: tamen inter illas e&longs;t medium tran&longs;itus & materiæ. </s> <s>quapropter ex &longs;anitate in ægritudinem, & con­<lb/>trà ex &ecedil;gritudine in &longs;anitatem per alterationem, & tempore quodam profici&longs;cimur. </s> <s>Tamee medium nos <lb/>&longs;anitati damus & &ecedil;gritudini. </s> <s>id quod e&longs;t &longs;ecundùm formam, negauerat Ari&longs;toteles. </s> <s>Neque neutra illa <lb/>con&longs;titutio medium e&longs;t, quippe quae &longs;anitas & ægritudo &longs;int habitus, & iudicentur ex actu, quae perfect&ecedil; fun­<lb/>ctiones edantur, aut non, ac &longs;i minus, habeatur protinus ægritudo, &longs;iquidem &longs;it è ve&longs;tigio &longs;anitas. | <arrow.to.target n="marg4507"></arrow.to.target><lb/>le ad &longs;imile, & æqualitas in humoribus qui inter &longs;e referuntur, vt in fundamento con&longs;i&longs;tit. </s> <s>quae &longs;i &longs;anitas <lb/>e&longs;t terminus &ecedil;qualitatis huiu&longs;ce, refertur & ip&longs;a ad humores, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> e&longs;t terminus, nihilominus e&longs;t per <lb/>&longs;e forma & di&longs;po&longs;itio, vel habitus, quia non &longs;olùm in relatione quorundam, &longs;ed in certa eorum altera­<lb/>tione con&longs;i&longs;tit. </s> <s>Con&longs;iderentur igitur vt formæ; fateor eas medio vacare quod e&longs;t &longs;ecundùm formam: <lb/>nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t inter &longs;anitatem & ægritudinem medium quo natura vigens & valens terminet &longs;uos progre&longs;­<lb/>&longs;us: tamen inter illas e&longs;t medium tran&longs;itus & materiæ. </s> <s>quapropter ex &longs;anitate in ægritudinem, & con­<lb/>trà ex &ecedil;gritudine in &longs;anitatem per alterationem, & tempore quodam profici&longs;cimur. </s> <s>Tamen medium nos <lb/>&longs;anitati damus & &ecedil;gritudini. </s> <s>id quod e&longs;t &longs;ecundùm formam, negauerat Ari&longs;toteles. </s> <s>Neque neutra illa <lb/>con&longs;titutio medium e&longs;t, quippe quae &longs;anitas & ægritudo &longs;int habitus, & iudicentur ex actu, quae perfect&ecedil; fun­<lb/>ctiones edantur, aut non, ac &longs;i minus, habeatur protinus ægritudo, &longs;iquidem &longs;it è ve&longs;tigio &longs;anitas. |
| <pb pagenum="769"/> | <pb pagenum="769"/> |
| <arrow.to.target n="marg4508"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Atq.">Atque</expan> illud animaduertendum e&longs;&longs;e duo rerum genera &longs;alubre & in&longs;alubre, quæ &longs;unt potentiæ, vel impo­<lb/>tentiæ de &longs;ecunda &longs;pecie qualitatis, &longs;anum & ægrum, quæ &longs;unt ex ordine di&longs;po&longs;itionis & habitus, inter <lb/>h&ecedil;c medium non e&longs;t &longs;ecundùm formam; <expan abbr="neq.">neque</expan> pertinet ad ip&longs;a neutra con&longs;titutio, &longs;ed e&longs;t medium &longs;alu­<lb/>bris & in&longs;alubris, & pertinet ad potentiam & impotentiam; quare e&longs;t ex alio genere. </s> <s>sed enim media <lb/>generis eiu&longs;dem e&longs;&longs;e volunt. </s> <s>Nec pariter impar, aut impariter par media &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ècundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>&longs;ed differentiæ paris & imparis omnis <expan abbr=".n.">enim</expan> numerus par, vel e&longs;t pariter par, vel impariter par, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>impariter par, vel impariter impar &longs;unt ille quidem par; hic verò impar. </s> <s>at extrema non prædicantur <lb/>&longs;anè de mediis, &longs;ed planè, <expan abbr="vero&qacute;">veroque</expan>. </s> <s>negantur. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> ea de <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> extrema <expan abbr="negãtur">negantur</expan>, media &longs;int, <lb/>id non nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;equitur profectò, vt &longs;i media &longs;int, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> extrema de illis negari oporteat, at non id­<lb/>circo, &longs;i <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> extrema de quopiam negentur, illud continuò medium &longs;it: & (vt ibi nos admonet Sim­<lb/>plicius) vim habet peculiarem in iis terminis quos a&longs;&longs;ump&longs;erat Ari&longs;t. </s> <s>quib. (vt aiunt dialectici) cau&longs;&longs;a <lb/>materiæ contingit, vt quod e&longs;&longs;et medium per negationem, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> medium foret per participatio­<lb/>nem. </s> <s>C&ecedil;terùm quia materiam in &longs;yllogi&longs;mo &longs;pectare minuit auctoritatem &longs;yllogi&longs;mi, & imminet pe­<lb/>riculum, ne principij petitio committatur, ni&longs;i fortè ad aliud con&longs;imile &longs;ubiectum pertineat <expan abbr="pr&ecedil;dica-tũ">pr&ecedil;dica­<lb/>tum</expan>, & &longs;i in propo&longs;ito &longs;umitur, ne ignotum &longs;tatuatur, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> libet hoc loco &longs;pectare, quid de propo&longs;itionis il­<lb/>lius veritate iudicandum &longs;it. </s> <s>Equidem cen&longs;eo, tu videris, Ari&longs;totelis effatum cum his conditionib. e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg4508"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Atq.">Atque</expan> illud animaduertendum e&longs;&longs;e duo rerum genera &longs;alubre & in&longs;alubre, quæ &longs;unt potentiæ, vel impo­<lb/>tentiæ de &longs;ecunda &longs;pecie qualitatis, &longs;anum & ægrum, quæ &longs;unt ex ordine di&longs;po&longs;itionis & habitus, inter <lb/>h&ecedil;c medium non e&longs;t &longs;ecundùm formam; <expan abbr="neq.">neque</expan> pertinet ad ip&longs;a neutra con&longs;titutio, &longs;ed e&longs;t medium &longs;alu­<lb/>bris & in&longs;alubris, & pertinet ad potentiam & impotentiam; quare e&longs;t ex alio genere. </s> <s>sed enim media <lb/>generis eiu&longs;dem e&longs;&longs;e volunt. </s> <s>Nec pariter impar, aut impariter par media &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ècundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>&longs;ed differentiæ paris & imparis omnis <expan abbr=".n.">enim</expan> numerus par, vel e&longs;t pariter par, vel impariter par, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>impariter par, vel impariter impar &longs;unt ille quidem par; hic verò impar. </s> <s>at extrema non prædicantur <lb/>&longs;anè de mediis, &longs;ed planè, <expan abbr="vero&qacute;">veroque</expan>. </s> <s>negantur. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> ea de <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> extrema <expan abbr="negãtur">negantur</expan>, media &longs;int, <lb/>id non nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;equitur profectò, vt &longs;i media &longs;int, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> extrema de illis negari oporteat, at non id­<lb/>circo, &longs;i <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> extrema de quopiam negentur, illud continuò medium &longs;it: & (vt ibi nos admonet Sim­<lb/>plicius) vim habet peculiarem in iis terminis quos a&longs;&longs;ump&longs;erat Ari&longs;t. </s> <s>quib. (vt aiunt dialectici) cau&longs;&longs;a <lb/>materiæ contingit, vt quod e&longs;&longs;et medium per negationem, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> medium foret per participatio­<lb/>nem. </s> <s>C&ecedil;terùm quia materiam in &longs;yllogi&longs;mo &longs;pectare minuit auctoritatem &longs;yllogi&longs;mi, & imminet pe­<lb/>riculum, ne principij petitio committatur, ni&longs;i fortè ad aliud con&longs;imile &longs;ubiectum pertineat <expan abbr="pr&ecedil;dica-tũ">pr&ecedil;dica­<lb/>tum</expan>, & &longs;i in propo&longs;ito &longs;umitur, ne ignotum &longs;tatuatur, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> libet hoc loco &longs;pectare, quid de propo&longs;itionis il­<lb/>lius veritate iudicandum &longs;it. </s> <s>Equidem cen&longs;eo, tu videris, Ari&longs;totelis effatum cum his conditionib. e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4509"></arrow.to.target><lb/>concedendum, vbi extrema de tertio non ex toto, &longs;ed ex parte negentur: nam &longs;ic pars alterutrius ter­<lb/>tio relinquitur, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, vbi negatio vnius extremi cum altero non conuertatur: vbi h&ecedil;c ad&longs;int, ei firma­<lb/>mento <expan abbr="fidendũ">fidendum</expan> non e&longs;&longs;e puto. </s> <s>En tibi par & impar: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valent <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> non impar. </s> <s>Cùm igitur vnius po&longs;i­<lb/>tio &longs;it alterius negatio &longs;impliciter, efficitur, vt inter hæc medium non &longs;it. </s> <s>Eodem modo tollenda fue­<lb/>rat illa obiectio, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qua probari videbatur non e&longs;&longs;e de contingente ad vtrunlibet; determinatè verùm <lb/> | <arrow.to.target n="marg4509"></arrow.to.target><lb/>concedendum, vbi extrema de tertio non ex toto, &longs;ed ex parte negentur: nam &longs;ic pars alterutrius ter­<lb/>tio relinquitur, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, vbi negatio vnius extremi cum altero non conuertatur: vbi h&ecedil;c ad&longs;int, ei firma­<lb/>mento <expan abbr="fidendũ">fidendum</expan> non e&longs;&longs;e puto. </s> <s>En tibi par & impar: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valent <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> non impar. </s> <s>Cùm igitur vnius po&longs;i­<lb/>tio &longs;it alterius negatio &longs;impliciter, efficitur, vt inter hæc medium non &longs;it. </s> <s>Eodem modo tollenda fue­<lb/>rat illa obiectio, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qua probari videbatur non e&longs;&longs;e de contingente ad vtrunlibet; determinatè verùm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4510"></arrow.to.target><lb/>affirmare, vel negare quippe quae &longs;i affirmatio vera non e&longs;t, non licebit verè enunciare rem e&longs;&longs;e, &longs;ed non <lb/>e&longs;&longs;e, &longs;imiliter &longs;i negatio non vera, <expan abbr="neq.">neque</expan> item verò a&longs;&longs;eretur non e&longs;&longs;e rem. </s> <s>quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> erit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>erit res, & illa con&longs;equentur contradicentes &longs;imul e&longs;&longs;e fal&longs;as; & contingens tantum abe&longs;&longs;e, vt &longs;it, & non <lb/>&longs;it; vt potius <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;it, <expan abbr="neq.">neque</expan> non &longs;it, contra communem hominum &longs;en&longs;um. </s> <s>Nam cum e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e &longs;int <lb/>oppo&longs;ita medio vacantia, vnius negatio alterum infert ex oppo&longs;itis nece&longs;&longs;ariò: &longs;ic non e&longs;&longs;e e&longs;t negatio, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> non e&longs;&longs;e e&longs;t idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> affirmatio: & non erit, <expan abbr="neq.">neque</expan> non erit idem valebunt, <expan abbr="atq.">atque</expan> erit & non erit; ita­<lb/>que <expan abbr="etiã">etiam</expan> contingenti conueniet. </s> <s>Specta rur&longs;us &longs;emper e&longs;&longs;e & &longs;emper non e&longs;&longs;e & his oppo&longs;ita, vt negan­<lb/>tia. </s> <s>profectò cùm con&longs;tent hæc è duab. partib. &longs;uppo&longs;ito & appo&longs;ito, & <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> po&longs;sit accommodari ne­<lb/>gatio; contradicentia non adæquant oppo&longs;ita; & quia &longs;unt de <expan abbr="mõ">modo</expan>, hunc &longs;ic tollas; adhuc remanere po­<lb/>te&longs;t &longs;uppo&longs;itum, ex quo efficitur <expan abbr="mediũ">medium</expan>. </s> <s>Etenim &longs;emper e&longs;&longs;e & non &longs;emper non e&longs;&longs;e, non reciprocantur <lb/> | <arrow.to.target n="marg4510"></arrow.to.target><lb/>affirmare, vel negare quippe quae &longs;i affirmatio vera non e&longs;t, non licebit verè enunciare rem e&longs;&longs;e, &longs;ed non <lb/>e&longs;&longs;e, &longs;imiliter &longs;i negatio non vera, <expan abbr="neq.">neque</expan> item verò a&longs;&longs;eretur non e&longs;&longs;e rem. </s> <s>quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> erit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>erit res, & illa con&longs;equentur contradicentes &longs;imul e&longs;&longs;e fal&longs;as; & contingens tantum abe&longs;&longs;e, vt &longs;it, & non <lb/>&longs;it; vt potius <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;it, <expan abbr="neq.">neque</expan> non &longs;it, contra communem hominum &longs;en&longs;um. </s> <s>Nam cum e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e &longs;int <lb/>oppo&longs;ita medio vacantia, vnius negatio alterum infert ex oppo&longs;itis nece&longs;&longs;ariò: &longs;ic non e&longs;&longs;e e&longs;t negatio, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> non e&longs;&longs;e e&longs;t idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> affirmatio: & non erit, <expan abbr="neq.">neque</expan> non erit idem valebunt, <expan abbr="atq.">atque</expan> erit & non erit; ita­<lb/>que <expan abbr="etiã">etiam</expan> contingenti conueniet. </s> <s>Specta rur&longs;us &longs;emper e&longs;&longs;e & &longs;emper non e&longs;&longs;e & his oppo&longs;ita, vt negan­<lb/>tia. </s> <s>profectò cùm con&longs;tent hæc è duab. partib. &longs;uppo&longs;ito & appo&longs;ito, & <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> po&longs;sit accommodari ne­<lb/>gatio; contradicentia non adæquant oppo&longs;ita; & quia &longs;unt de <expan abbr="mõ">modo</expan>, hunc &longs;ic tollas; adhuc remanere po­<lb/>te&longs;t &longs;uppo&longs;itum, ex quo efficitur <expan abbr="mediũ">medium</expan>. </s> <s>Etenim &longs;emper e&longs;&longs;e & non &longs;emper non e&longs;&longs;e, non reciprocantur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4511"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> non &longs;emper e&longs;&longs;e & &longs;emper non e&longs;&longs;e; & à caduco tollitur &longs;emper e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, quod e&longs;t modus; <lb/>remanet e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, quod e&longs;t &longs;uppo&longs;itum. </s> <s>Vbi ergo &longs;ic &longs;e habeant oppo&longs;ita vt negatio vnius cum <lb/>alterius affirmatione non reciprocetur, medium forma, & re po&longs;&longs;unt habere. </s> <s>Cùm his <expan abbr="itaq.">itaque</expan> conditioni­<lb/>bus &longs;uccedit, vt ad terminos ab Ari&longs;totele a&longs;&longs;umptos aptetur ea propo&longs;itio quæ non valet &longs;impliciter. <lb/></s> <s>Sic igitur inter contraria medium ponimus, & generatim, &longs;i inter ea mutatio fiat: Sed quod pertinet <lb/>ad quæ&longs;tionem po&longs;teriorem, &longs;tatuo media &longs;ecundùm formam &longs;pecie &longs;eparari ab extremis, & totidem <lb/>&longs;pecies inter extrema numerari, quot &longs;unt eiu&longs;modi media: &longs;ic alia &longs;pecies e&longs;t viridis, alia fu&longs;ci. </s> <s>Verum <lb/>&longs;i medium fuerit, vt materia, hoc item dupliciter &longs;pectari po&longs;&longs;e reor, vel quatenus intuetur terminum <lb/>ad quem, vel vt re&longs;picit terminum à quo, ac &longs;i cum termino à quo conferatur, puto ip&longs;um &longs;pecie differ­<lb/>re ab extremo, &longs;icut album à nigro, dum corpus exalbe&longs;cit, quoniam de eo quod e&longs;t inter, accedit, de <lb/>termino à quo deperit, & cùm id contrahatur quod e&longs;t pars termini ad quem, exi&longs;timo medium à ter­<lb/>mino ad quem, non &longs;anè &longs;pecie &longs;eparari, &longs;ed vt imperfectum à perfecto, quæ quidem &longs;eparatio non at­<lb/>tingit e&longs;&longs;entiam, &longs;ed pertinet ad modum quo res ip&longs;a e&longs;t. </s> <s>In hunc igitur &longs;en&longs;um puto po&longs;&longs;e defendi &longs;en­<lb/>tentiam illam quam profitetur Auerroës, cuius dictis, quod in nob. </s> <s>erit, <expan abbr="luc&etilde;">lucem</expan> &longs;emper adhibere, quæ phi­<lb/>lo&longs;ophi auctoritas e&longs;t, non grauabimur. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olum Peripatetici &longs;tudent, vt veritatem omni nece&longs;situ­<lb/>dini anteponant: & <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> magna præceptorib. habenda e&longs;t gratia, po&longs;t vnam tamen & ip&longs;i veritatem <lb/> | <arrow.to.target n="marg4511"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> non &longs;emper e&longs;&longs;e & &longs;emper non e&longs;&longs;e; & à caduco tollitur &longs;emper e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, quod e&longs;t modus; <lb/>remanet e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, quod e&longs;t &longs;uppo&longs;itum. </s> <s>Vbi ergo &longs;ic &longs;e habeant oppo&longs;ita vt negatio vnius cum <lb/>alterius affirmatione non reciprocetur, medium forma, & re po&longs;&longs;unt habere. </s> <s>Cùm his <expan abbr="itaq.">itaque</expan> conditioni­<lb/>bus &longs;uccedit, vt ad terminos ab Ari&longs;totele a&longs;&longs;umptos aptetur ea propo&longs;itio quæ non valet &longs;impliciter. <lb/></s> <s>Sic igitur inter contraria medium ponimus, & generatim, &longs;i inter ea mutatio fiat: Sed quod pertinet <lb/>ad quæ&longs;tionem po&longs;teriorem, &longs;tatuo media &longs;ecundùm formam &longs;pecie &longs;eparari ab extremis, & totidem <lb/>&longs;pecies inter extrema numerari, quot &longs;unt eiu&longs;modi media: &longs;ic alia &longs;pecies e&longs;t viridis, alia fu&longs;ci. </s> <s>Verum <lb/>&longs;i medium fuerit, vt materia, hoc item dupliciter &longs;pectari po&longs;&longs;e reor, vel quatenus intuetur terminum <lb/>ad quem, vel vt re&longs;picit terminum à quo, ac &longs;i cum termino à quo conferatur, puto ip&longs;um &longs;pecie differ­<lb/>re ab extremo, &longs;icut album à nigro, dum corpus exalbe&longs;cit, quoniam de eo quod e&longs;t inter, accedit, de <lb/>termino à quo deperit, & cùm id contrahatur quod e&longs;t pars termini ad quem, exi&longs;timo medium à ter­<lb/>mino ad quem, non &longs;anè &longs;pecie &longs;eparari, &longs;ed vt imperfectum à perfecto, quæ quidem &longs;eparatio non at­<lb/>tingit e&longs;&longs;entiam, &longs;ed pertinet ad modum quo res ip&longs;a e&longs;t. </s> <s>In hunc igitur &longs;en&longs;um puto po&longs;&longs;e defendi &longs;en­<lb/>tentiam illam quam profitetur Auerroës, cuius dictis, quod in nob. </s> <s>erit, <expan abbr="luc&etilde;">lucem</expan> &longs;emper adhibere, quæ phi­<lb/>lo&longs;ophi auctoritas e&longs;t, non grauabimur. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olum Peripatetici &longs;tudent, vt veritatem omni nece&longs;situ­<lb/>dini anteponant: & <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> magna præceptorib. habenda e&longs;t gratia, po&longs;t vnam tamen & ip&longs;i veritatem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4512"></arrow.to.target><lb/>habeantur. </s> <s>Et illud <expan abbr="carm&etilde;">carmen</expan> in ore &longs;it perpetuò nob. </s> <s>quod in Cadmi nuptiis Mu&longs;æ cecinere. <foreign lang="greek">*(othi kalo\n <lb/>fi/lo/n esi\, to\ d) ou)kalo\n ou) fi/lo/n esi\</foreign>. </s> <s>Quod autem pertinet ad argumenta oppo&longs;ita. </s> <s>Cùm dicitur ex me­<lb/>dio, & in medium, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ex contrario, & in contrarium fieri mutationem: fateor equidem hæc enuntia­<lb/>ri de medio quod e&longs;t forma: tamen ita dici, non quia reap&longs;e extremum &longs;e&longs;e prodat, & actum &longs;uum in­<lb/>tegrum <expan abbr="&longs;aluum&qacute;">&longs;aluumque</expan>. </s> <s>retineat, &longs;ed quae eius virtus in medio con&longs;eruetur, & quae aliquomodo vt idem, non om­<lb/>nino: & hoc &longs;ufficit Ari&longs;toteli ad id confirmandum cui &longs;tudebat in eo loco; nimirùm, vt per&longs;uaderet <lb/>contraria principia generationis e&longs;&longs;e, quae omnis mutatio vel fieret ex contrariis, vel in contraria re&longs;olue­<lb/>retur. </s> <s>Cùm verò po&longs;t opponitur, non po&longs;&longs;e motum ab vno extremo ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> e&longs;&longs;e continuum; &longs;i me­<lb/>dium &longs;pecie &longs;eparetur; id planè <expan abbr="concedã">concedam</expan>, &longs;i medium fuerit, vt forma, veruntamen &longs;i fuerit vt materia, ni­<lb/>hil ob&longs;tare continuationi motus, immo &longs;i futurus &longs;it motus, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dico nece&longs;&longs;e e&longs;&longs;e, vt plura huiu&longs;modi in­<lb/>tercedant: <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem continuata, vt patet, ex definitiore talis medij. 5. Phy&longs;. aliter e&longs;&longs;et mutatio, <lb/><expan abbr="&longs;ubito&qacute;">&longs;ubitoque</expan>. </s> <s>fieret, cum fiat in tempore alteratio, & manife&longs;tò &longs;it motus. </s> <s>Et obiectio no&longs;tra vim habebat, <lb/>vbi medium pror&longs;us idem <expan abbr="cũ">cum</expan> extremo poneretur. </s> <s>Videamus nunc vtrum hæc media finita &longs;int, an in­<lb/>finita. </s> <s>vbi rur&longs;us ad mediorum differentias confugiendum puto: &longs;iquidem &longs;i fuerint media materiæ, <lb/>illa infinita e&longs;&longs;e negare ne&longs;cio. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> materiæ pars, vnde exoritur infinitas, &longs;unt partes motus qui pro­<lb/>pter &longs;uam continuitatem &longs;ecatur in parteis qu&ecedil; in alias infinitè &longs;ecari valent, &longs;i verò fuerint media for­ | <arrow.to.target n="marg4512"></arrow.to.target><lb/>habeantur. </s> <s>Et illud <expan abbr="carm&etilde;">carmen</expan> in ore &longs;it perpetuò nob. </s> <s>quod in Cadmi nuptiis Mu&longs;æ cecinere. <foreign lang="greek">*(otti kalo\n <lb/>fi/lo/n e)sti\, to\ d) ou) kalo\n ou) fi/lo/n e)sti\</foreign>. </s> <s>Quod autem pertinet ad argumenta oppo&longs;ita. </s> <s>Cùm dicitur ex me­<lb/>dio, & in medium, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ex contrario, & in contrarium fieri mutationem: fateor equidem hæc enuntia­<lb/>ri de medio quod e&longs;t forma: tamen ita dici, non quia reap&longs;e extremum &longs;e&longs;e prodat, & actum &longs;uum in­<lb/>tegrum <expan abbr="&longs;aluum&qacute;">&longs;aluumque</expan>. </s> <s>retineat, &longs;ed quae eius virtus in medio con&longs;eruetur, & quae aliquomodo vt idem, non om­<lb/>nino: & hoc &longs;ufficit Ari&longs;toteli ad id confirmandum cui &longs;tudebat in eo loco; nimirùm, vt per&longs;uaderet <lb/>contraria principia generationis e&longs;&longs;e, quae omnis mutatio vel fieret ex contrariis, vel in contraria re&longs;olue­<lb/>retur. </s> <s>Cùm verò po&longs;t opponitur, non po&longs;&longs;e motum ab vno extremo ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> e&longs;&longs;e continuum; &longs;i me­<lb/>dium &longs;pecie &longs;eparetur; id planè <expan abbr="concedã">concedam</expan>, &longs;i medium fuerit, vt forma, veruntamen &longs;i fuerit vt materia, ni­<lb/>hil ob&longs;tare continuationi motus, immo &longs;i futurus &longs;it motus, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dico nece&longs;&longs;e e&longs;&longs;e, vt plura huiu&longs;modi in­<lb/>tercedant: <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem continuata, vt patet, ex definitiore talis medij. 5. Phy&longs;. aliter e&longs;&longs;et mutatio, <lb/><expan abbr="&longs;ubito&qacute;">&longs;ubitoque</expan>. </s> <s>fieret, cum fiat in tempore alteratio, & manife&longs;tò &longs;it motus. </s> <s>Et obiectio no&longs;tra vim habebat, <lb/>vbi medium pror&longs;us idem <expan abbr="cũ">cum</expan> extremo poneretur. </s> <s>Videamus nunc vtrum hæc media finita &longs;int, an in­<lb/>finita. </s> <s>vbi rur&longs;us ad mediorum differentias confugiendum puto: &longs;iquidem &longs;i fuerint media materiæ, <lb/>illa infinita e&longs;&longs;e negare ne&longs;cio. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> materiæ pars, vnde exoritur infinitas, &longs;unt partes motus qui pro­<lb/>pter &longs;uam continuitatem &longs;ecatur in parteis qu&ecedil; in alias infinitè &longs;ecari valent, &longs;i verò fuerint media for­ |
| <pb pagenum="770"/>m&ecedil; h&ecedil;c contra finita e&longs;&longs;e &longs;tatuo; res quidem ab Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> confirmata <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan>, & ita &longs;en&longs;ui patens, vt <lb/> | <pb pagenum="770"/>m&ecedil; h&ecedil;c contra finita e&longs;&longs;e &longs;tatuo; res quidem ab Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> confirmata <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan>, & ita &longs;en&longs;ui patens, vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4513"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg4513"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4514"></arrow.to.target><lb/>ab euidentib. <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> demon&longs;trata fuerit à Lucretio. </s> <s>Nam cùm ea fui&longs;&longs;et Democriti, & Epicuri opinio, vt in­<lb/>finitæ atomi per inane volitarent, & quæ non natura &longs;ecum differrent, &longs;ed ordine, po&longs;itura, <expan abbr="atq.">atque</expan> figura, <lb/>rerum tamen quæ fiebant ex atomis, figuras finitas e&longs;&longs;e voluerunt. </s> <s>nunc <expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> rationes valent ad <expan abbr="o&longs;ten-dendũ">o&longs;ten­<lb/>dendum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> formas quæ inter contrarias intercedunt, e&longs;&longs;e finitas; quas <expan abbr="cũ">cum</expan> ille poeta more con&longs;ueto &longs;uaui&longs;­<lb/>&longs;imè expre&longs;&longs;erit, eas hîc &longs;ub&longs;cribere ad verbum con&longs;titui: mitto rationem illam quæ atomorum e&longs;t pro­<lb/>pria: nempe, &longs;i variarentur in infinitum figur&ecedil;, fore item, vt corpora infinito &longs;int auctu, & <expan abbr="quorundã">quorundam</expan> <lb/>maximitas immanis futura &longs;it: quandò &longs;ine adiectione corporum figura non immutatur: idcirco &longs;i in <lb/>infinitum figuræ variabuntur; & in infinitum atomorum adiectio fiat oportebit: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;i putant, <lb/>vt Ari&longs;t. </s> <s>vnius formæ productione alteram corrumpi; & &longs;uper&longs;titem e&longs;&longs;e materiem quæ vici&longs;sim ca­<lb/>piat omnes formas eadem permanens; &longs;ed &longs;uam <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> atomi figuram certam e&longs;&longs;e volunt quæ <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <lb/>mutetur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> atomorum adiectione <expan abbr="quanq.">quanque</expan> immutari defendant nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Hac igitur ratione mi&longs;­<lb/>&longs;a c&ecedil;teras ad&longs;cribam quæ cum Peripateticis item concordant, &longs;unt verò huiu&longs;modi.</s></p> | <arrow.to.target n="marg4514"></arrow.to.target><lb/>ab euidentib. <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> demon&longs;trata fuerit à Lucretio. </s> <s>Nam cùm ea fui&longs;&longs;et Democriti, & Epicuri opinio, vt in­<lb/>finitæ atomi per inane volitarent, & quæ non natura &longs;ecum differrent, &longs;ed ordine, po&longs;itura, <expan abbr="atq.">atque</expan> figura, <lb/>rerum tamen quæ fiebant ex atomis, figuras finitas e&longs;&longs;e voluerunt. </s> <s>nunc <expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> rationes valent ad <expan abbr="o&longs;ten-dendũ">o&longs;ten­<lb/>dendum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> formas quæ inter contrarias intercedunt, e&longs;&longs;e finitas; quas <expan abbr="cũ">cum</expan> ille poeta more con&longs;ueto &longs;uaui&longs;­<lb/>&longs;imè expre&longs;&longs;erit, eas hîc &longs;ub&longs;cribere ad verbum con&longs;titui: mitto rationem illam quæ atomorum e&longs;t pro­<lb/>pria: nempe, &longs;i variarentur in infinitum figur&ecedil;, fore item, vt corpora infinito &longs;int auctu, & <expan abbr="quorundã">quorundam</expan> <lb/>maximitas immanis futura &longs;it: quandò &longs;ine adiectione corporum figura non immutatur: idcirco &longs;i in <lb/>infinitum figuræ variabuntur; & in infinitum atomorum adiectio fiat oportebit: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;i putant, <lb/>vt Ari&longs;t. </s> <s>vnius formæ productione alteram corrumpi; & &longs;uper&longs;titem e&longs;&longs;e materiem quæ vici&longs;sim ca­<lb/>piat omnes formas eadem permanens; &longs;ed &longs;uam <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> atomi figuram certam e&longs;&longs;e volunt quæ <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <lb/>mutetur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> atomorum adiectione <expan abbr="quanq.">quanque</expan> immutari defendant nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Hac igitur ratione mi&longs;­<lb/>&longs;a c&ecedil;teras ad&longs;cribam quæ cum Peripateticis item concordant, &longs;unt verò huiu&longs;modi.</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4514"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg4514"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>ldquo;<emph type="italics"/>&Iam tibi Barbaricæ vestes, <expan abbr="Melibœa&qacute;">Melibœaque</expan>. </s> <s>fulgens</s></p> | <s><emph type="italics"/>Iam tibi Barbaricæ vestes, <expan abbr="Melibœa&qacute;">Melibœaque</expan>. </s> <s>fulgens</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Purpura The&longs;&longs;alico concharum tincta colore; &</s></p> | <s>Purpura The&longs;&longs;alico concharum tincta colore; &</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4517"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg4517"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SED nos ab hac &longs;ententia reuocat auctoritas Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui te&longs;tatur aperti&longs;simè medium magis aduer­<arrow.to.target n="marg4518"></arrow.to.target><lb/>&longs;ari extremis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;a &longs;ibi, & rem exemplis illu&longs;trat, <expan abbr="&longs;ui&qacute;">&longs;uique</expan>. </s> <s>dicti cau&longs;&longs;as affert: di&longs;tat <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit fortitu­<lb/>do magis ab audacia & timore, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à timore audacia. </s> <s>Et profectò magis illa di&longs;tant, quæ <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="con&longs;i&longs;tũt">con&longs;i&longs;tunt</expan>, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ea quæ vnà con&longs;tant. </s> <s>Sed fortitudo <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> cum audacia, timoréue con&longs;i&longs;tit, audacia cum timore con­<lb/>&longs;tat, vnde nomen impo&longs;itum vitio timidaudacia. </s> <s>Magis igitur opponitur extremis medium, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;a &longs;i­<lb/>bi. </s> <s>Tùm etiam quae contraria maximè di&longs;tant. </s> <s>Extrema non maximè di&longs;tant: nec contraria igitur: etenim <lb/>&longs;i cum medio conferantur, plus ab illo, minusúe di&longs;cedunt: ergo & plus. </s> <s>minusúe à &longs;eip&longs;is: atqui con­<lb/>trariorum di&longs;tantia terminata &longs;it oportet, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>maxima: nam cau&longs;&longs;æ ob quas extrema à medio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;emper eodem &longs;patio di&longs;iunguntur, multæ &longs;unt, & raritas, vt eorum qui voluptatum venereatum &longs;en­<lb/>&longs;um non habent, qualem fui&longs;&longs;e ferunt Xenocratem, & frequentia, quae ad aliquam actionem nimium pro­<lb/>pen&longs;ui &longs;imus, & &longs;imilitudo vitij cum virtute, vt audaci&ecedil; cum confidentia; &longs;ic enim minus di&longs;tare vide­<lb/>tur extremum à medio, maximè verò illud in quod frequenti&longs;simè labitur. </s> <s>Sed in virtute & vitiis duo <lb/>&longs;pectare licèt materiam quæ &longs;unt actionum &longs;ubiecta, & eorum formam, in actionum &longs;ubiectis plus & <lb/>minus ine&longs;t. </s> <s>Verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> plus <expan abbr="neq.">neque</expan> minus variant actionis formam, quandò plus, & minus, & mediocri­ | <s>SED nos ab hac &longs;ententia reuocat auctoritas Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui te&longs;tatur aperti&longs;simè medium magis aduer­<arrow.to.target n="marg4518"></arrow.to.target><lb/>&longs;ari extremis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;a &longs;ibi, & rem exemplis illu&longs;trat, <expan abbr="&longs;ui&qacute;">&longs;uique</expan>. </s> <s>dicti cau&longs;&longs;as affert: di&longs;tat <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit fortitu­<lb/>do magis ab audacia & timore, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à timore audacia. </s> <s>Et profectò magis illa di&longs;tant, quæ <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="con&longs;i&longs;tũt">con&longs;i&longs;tunt</expan>, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ea quæ vnà con&longs;tant. </s> <s>Sed fortitudo <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> cum audacia, timoréue con&longs;i&longs;tit, audacia cum timore con­<lb/>&longs;tat, vnde nomen impo&longs;itum vitio timidaudacia. </s> <s>Magis igitur opponitur extremis medium, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;a &longs;i­<lb/>bi. </s> <s>Tùm etiam quae contraria maximè di&longs;tant. </s> <s>Extrema non maximè di&longs;tant: nec contraria igitur: etenim <lb/>&longs;i cum medio conferantur, plus ab illo, minusúe di&longs;cedunt: ergo & plus. </s> <s>minusúe à &longs;eip&longs;is: atqui con­<lb/>trariorum di&longs;tantia terminata &longs;it oportet, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>maxima: nam cau&longs;&longs;æ ob quas extrema à medio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;emper eodem &longs;patio di&longs;iunguntur, multæ &longs;unt, & raritas, vt eorum qui voluptatum venerearum &longs;en­<lb/>&longs;um non habent, qualem fui&longs;&longs;e ferunt Xenocratem, & frequentia, quae ad aliquam actionem nimium pro­<lb/>pen&longs;ui &longs;imus, & &longs;imilitudo vitij cum virtute, vt audaci&ecedil; cum confidentia; &longs;ic enim minus di&longs;tare vide­<lb/>tur extremum à medio, maximè verò illud in quod frequenti&longs;simè labitur. </s> <s>Sed in virtute & vitiis duo <lb/>&longs;pectare licèt materiam quæ &longs;unt actionum &longs;ubiecta, & eorum formam, in actionum &longs;ubiectis plus & <lb/>minus ine&longs;t. </s> <s>Verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> plus <expan abbr="neq.">neque</expan> minus variant actionis formam, quandò plus, & minus, & mediocri­ |
| <pb pagenum="771"/> | <pb pagenum="771"/> |
| <arrow.to.target n="marg4519"></arrow.to.target><lb/>ter e&longs;&longs;e queunt ex virtúte: hoc variat quae id <expan abbr="quantuncunq.">quantuncunque</expan> &longs;it, rectè &longs;e habeat, aut non, & hoc e&longs;t <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>illud quod virtus ip&longs;a coniectat, ita vt medium hîc non &longs;it, vt in aliis reb. ex extremis nimirùm refra­<lb/>ctis, aut &ecedil;què <expan abbr="di&longs;tãtib">di&longs;tantib</expan>. </s> <s>ab extremis, &longs;ed per analogiam, quemadmodum &longs;upra dictum e&longs;t. </s> <s>Sic igitur vir­<lb/>tus actu plus & minus accipit, &longs;ed ex hoc non informatur, informatur <expan abbr="aũt">aut</expan> ex eo, quae plus & minus acci­<lb/>piat rectè, quantum .&longs;. </s> <s>conuenit: quicquid tran&longs;ilit hos fines, id vitio&longs;um e&longs;t. </s> <s>Si igitur actionum <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>re&longs;pexeris, e&longs;t pror&longs;us virtus contraria vitiis, & vt rectum non recto opponitur, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeo vt ip&longs;a in <lb/>hoc genere extremum &longs;it, quae nihil melius, vitia cùm mala &longs;int, & &longs;int pr&ecedil;ter illam mediocritatem, fieri <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>poterit, vt con&longs;i&longs;tant: &longs;ic enim contraria non &longs;unt: <expan abbr="neq.">neque</expan> enim plus & minus e&longs;t in contrariis &longs;impli­<lb/>citer. </s> <s>veruntamen &longs;i di&longs;ce&longs;&longs;um con&longs;ideres ab eo medio qui iam vitio&longs;us e&longs;t, vnde vitij ratio deriuatur, <lb/>non dubium e&longs;t, quin plus di&longs;tet exuperatio ab imminutione, & vitium à vitio, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vitium à virtute. </s> <s><expan abbr="Cõ-&longs;iderabat">Con­<lb/>&longs;iderabat</expan> igitur ibi Ari&longs;toteles virtutem ex forma, non ex actionum &longs;ubiectis, & virtutem cum vitiis in <lb/>genere conferebat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> te&longs;tatus e&longs;t medium magis e&longs;&longs;e contrarium extremis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extrema &longs;ibi ip&longs;is, &longs;ed <lb/>&longs;peciatim vitia con&longs;iderata magis di&longs;tant à &longs;eip&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à medio. </s> <s>Quamobrem &longs;icut in corporis morbis pro­<lb/>pul&longs;andis (contrario verò propul&longs;antur) quo maior e&longs;t eorum vis, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> acriorib. remedijs vten­<lb/>dum e&longs;t; &longs;ic & animi morbi, non virtutib. & medijs, &longs;ed excremorum oppo&longs;itione pelluntur; & in iis <lb/>corrigendis eodem planè modo contingit, àc &longs;i lignum dirigere placeat: ip&longs;um <expan abbr=".n.">enim</expan> valde in oppo&longs;itam <lb/> | <arrow.to.target n="marg4519"></arrow.to.target><lb/>ter e&longs;&longs;e queunt ex virtúte: hoc variat quae id <expan abbr="quantuncunq.">quantuncunque</expan> &longs;it, rectè &longs;e habeat, aut non, & hoc e&longs;t <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>illud quod virtus ip&longs;a coniectat, ita vt medium hîc non &longs;it, vt in aliis reb. ex extremis nimirùm refra­<lb/>ctis, aut &ecedil;què <expan abbr="di&longs;tãtib">di&longs;tantib</expan>. </s> <s>ab extremis, &longs;ed per analogiam, quemadmodum &longs;upra dictum e&longs;t. </s> <s>Sic igitur vir­<lb/>tus actu plus & minus accipit, &longs;ed ex hoc non informatur, informatur <expan abbr="aũt">aut</expan> ex eo, quae plus & minus acci­<lb/>piat rectè, quantum .&longs;. </s> <s>conuenit: quicquid tran&longs;ilit hos fines, id vitio&longs;um e&longs;t. </s> <s>Si igitur actionum <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>re&longs;pexeris, e&longs;t pror&longs;us virtus contraria vitiis, & vt rectum non recto opponitur, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeo vt ip&longs;a in <lb/>hoc genere extremum &longs;it, quae nihil melius, vitia cùm mala &longs;int, & &longs;int pr&ecedil;ter illam mediocritatem, fieri <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>poterit, vt con&longs;i&longs;tant: &longs;ic enim contraria non &longs;unt: <expan abbr="neq.">neque</expan> enim plus & minus e&longs;t in contrariis &longs;impli­<lb/>citer. </s> <s>veruntamen &longs;i di&longs;ce&longs;&longs;um con&longs;ideres ab eo medio qui iam vitio&longs;us e&longs;t, vnde vitij ratio deriuatur, <lb/>non dubium e&longs;t, quin plus di&longs;tet exuperatio ab imminutione, & vitium à vitio, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vitium à virtute. </s> <s><expan abbr="Cõ-&longs;iderabat">Con­<lb/>&longs;iderabat</expan> igitur ibi Ari&longs;toteles virtutem ex forma, non ex actionum &longs;ubiectis, & virtutem cum vitiis in <lb/>genere conferebat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> te&longs;tatus e&longs;t medium magis e&longs;&longs;e contrarium extremis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extrema &longs;ibi ip&longs;is, &longs;ed <lb/>&longs;peciatim vitia con&longs;iderata magis di&longs;tant à &longs;eip&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à medio. </s> <s>Quamobrem &longs;icut in corporis morbis pro­<lb/>pul&longs;andis (contrario verò propul&longs;antur) quo maior e&longs;t eorum vis, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> acriorib. remedijs vten­<lb/>dum e&longs;t; &longs;ic & animi morbi, non virtutib. & medijs, &longs;ed excremorum oppo&longs;itione pelluntur; & in iis <lb/>corrigendis eodem planè modo contingit, àc &longs;i lignum dirigere placeat: ip&longs;um <expan abbr=".n.">enim</expan> valde in oppo&longs;itam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4520"></arrow.to.target><lb/>partem flectimus, vt medium quod rectum e&longs;t a&longs;&longs;equatur. </s> <s>Idcirco Terentius artificio&longs;i&longs;simè Demeam <lb/>correcturus ex auaro non liberale, &longs;ed profu&longs;um fingit, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;um agere oportebat, vt in bonum &longs;ta­<lb/>tum <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> deduceretur. </s> <s>ex hoc ortum &longs;&ecedil;pi&longs;sime, vt dum vitia fugiuntur, in contraria curratur. </s> <s>Re­<lb/>&longs;tat illud vltimum explicandum, quemadmodum media componantur ex extremis. </s> <s>Hoc quidem cir­<lb/>cunferri &longs;olitum, & quod in rem iam iudicatam abii&longs;&longs;e videatur, ex extremis media non materialiter <lb/>exi&longs;tere, &longs;ed ex eorum virtutib. &longs;iquidem exemplo colorum commoti, qui non ex extremis albo & ru­<lb/>bro componuntur, &longs;ed ex eorum principiis lucido & opaco, &longs;ic aliorum generum mediis euenire opi­<lb/>nantur. </s> <s>Equidem vt ita mihi placet e&longs;&longs;e illud compo&longs;itionis genus quod ex extremorum principiis <expan abbr="cõ-&longs;tat">con­<lb/>&longs;tat</expan>, &longs;ic <expan abbr="neq.">neque</expan> id ad omne mediorum genus arbitror attinere, <expan abbr="neq.">neque</expan> in ei&longs;dem colorib. huiu&longs;modi e&longs;&longs;e per­<lb/>petuò profiteor. </s> <s>Rem ego longius à capite arce&longs;&longs;endam puto. </s> <s>Sit igitur prima compo&longs;itio quæ latè pa­<lb/>tet, rei .&longs;. </s> <s>& rationis, tamet&longs;i quas ip&longs;e mihi &longs;ump&longs;eram partes, eas oratio docti&longs;simi Perrerij quondam <lb/>præoccupauerat, &longs;ed mihi nece&longs;sitátem attulit paullò plura dicendi &longs;ententia eius. </s> <s>hanc ip&longs;e compo&longs;i­<lb/>tionem vocauit phy&longs;icam & metaphy&longs;icam. </s> <s>Audi nunc eam e&longs;&longs;e metaphy&longs;icam in qua ratio &longs;upponi­<lb/>tur actus, &longs;icut habitus in priuatione. </s> <s>C&ecedil;terùm extrema <expan abbr="atq.">atque</expan> contraria, licèt inter &longs;e &longs;ic habeant, vt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>vim obtineat habitus, alterum priuationis, at ad ip&longs;a media rationem &longs;u&longs;tinent actus: etenim viride ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg4520"></arrow.to.target><lb/>partem flectimus, vt medium quod rectum e&longs;t a&longs;&longs;equatur. </s> <s>Idcirco Terentius artificio&longs;i&longs;simè Demeam <lb/>correcturus ex auaro non liberale, &longs;ed profu&longs;um fingit, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;um agere oportebat, vt in bonum &longs;ta­<lb/>tum <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> deduceretur. </s> <s>ex hoc ortum &longs;&ecedil;pi&longs;sime, vt dum vitia fugiuntur, in contraria curratur. </s> <s>Re­<lb/>&longs;tat illud vltimum explicandum, quemadmodum media componantur ex extremis. </s> <s>Hoc quidem cir­<lb/>cunferri &longs;olitum, & quod in rem iam iudicatam abii&longs;&longs;e videatur, ex extremis media non materialiter <lb/>exi&longs;tere, &longs;ed ex eorum virtutib. &longs;iquidem exemplo colorum commoti, qui non ex extremis albo & ru­<lb/>bro componuntur, &longs;ed ex eorum principiis lucido & opaco, &longs;ic aliorum generum mediis euenire opi­<lb/>nantur. </s> <s>Equidem vt ita mihi placet e&longs;&longs;e illud compo&longs;itionis genus quod ex extremorum principiis <expan abbr="cõ-&longs;tat">con­<lb/>&longs;tat</expan>, &longs;ic <expan abbr="neq.">neque</expan> id ad omne mediorum genus arbitror attinere, <expan abbr="neq.">neque</expan> in ei&longs;dem colorib. huiu&longs;modi e&longs;&longs;e per­<lb/>petuò profiteor. </s> <s>Rem ego longius à capite arce&longs;&longs;endam puto. </s> <s>Sit igitur prima compo&longs;itio quæ latè pa­<lb/>tet, rei .&longs;. </s> <s>& rationis, tamet&longs;i quas ip&longs;e mihi &longs;ump&longs;eram partes, eas oratio docti&longs;simi Perrerij quondam <lb/>præoccupauerat, &longs;ed mihi nece&longs;sitátem attulit paullò plura dicendi &longs;ententia eius. </s> <s>hanc ip&longs;e compo&longs;i­<lb/>tionem vocauit phy&longs;icam & metaphy&longs;icam. </s> <s>Audi nunc eam e&longs;&longs;e metaphy&longs;icam in qua ratio &longs;upponi­<lb/>tur actus, &longs;icut habitus in priuatione. </s> <s>C&ecedil;terùm extrema <expan abbr="atq.">atque</expan> contraria, licèt inter &longs;e &longs;ic habeant, vt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>vim obtineat habitus, alterum priuationis, at ad ip&longs;a media rationem &longs;u&longs;tinent actus: etenim viride ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4521"></arrow.to.target><lb/>album e&longs;t nigrum, ad nigrum verò album: & <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> primo ad&longs;pectu apparet medium ad contrarium <lb/>perfectius rationem priuationis obtinere, ad imperfectius <expan abbr="aũt">aut</expan> habitus: at &longs;i &longs;pectemus naturæ <expan abbr="proce&longs;sũ">proce&longs;sum</expan>, <lb/>quatenus altero extremo terminatur, ad id quod eiu&longs;modi non e&longs;t &longs;impliciter, ita &longs;e habet vt habitus, <lb/>& forma; neque aliter àc vltimum non e&longs;&longs;e in interitu ad ea quæ vltima non &longs;unt, & perfecta priuatio <lb/>ad imperfectam, quæ &longs;anè in natura &longs;impliciter e&longs;t res imperfecti&longs;sima; nihilominus in ordine &longs;uo per­<lb/>fecti&longs;sima, & prima ratione, quoad in imperfecta priuatione ratio perfectæ continetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ad contra­<lb/>rium perfectum &longs;impliciter alia &longs;e habent <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> priuationes, ad imperfectum velut habitus, ad vtraque <lb/>vt prima ratione & in &longs;uo ordine ab&longs;oluta, &longs;icuti priuationes ad habitus: primam illam habitudinem <lb/>cæterorum vt priuationis ad perfectum exemplo illo nob. </s> <s>illu&longs;trauit Ari&longs;toteles, &longs;iquis in corpus folis <lb/>aciem intendat, ei primùm lux apparebit, mox gradatim reliqui colores eo ordine quo <expan abbr="di&longs;tãt">di&longs;tant</expan> à lucido <lb/>& albo, ad extremum videbitur nigrum. </s> <s>Altera habitudo manife&longs;ta e&longs;t in mediis quæ &longs;ecundùm ma­<lb/>teriam dicimus, quæ partim <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan> ex termino ad quem qui e&longs;t forma, partim ex termino à quo qui <lb/>e&longs;t priuatio, quo quo natura progrediatur vel ad album, vel ad nigrum. </s> <s>in mediis &longs;ecundùm formam <lb/>pote&longs;t fieri planum, quia contraria tantùm perfecta quæ e&longs;t maxima di&longs;tantia, finiuntur; <expan abbr="mediorũ">mediorum</expan> nec <lb/>extrema di&longs;tantia, <expan abbr="neq.">neque</expan> perfecta e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc compo&longs;itio tolérat &longs;peciei &longs;implicitatem. </s> <s>Ita igitur de <lb/>mediorum compo&longs;itione, quæ metaphy&longs;ica nuncupatur, con&longs;tituimus. </s> <s>Sed veniamus ad phy&longs;icam, ea <lb/> | <arrow.to.target n="marg4521"></arrow.to.target><lb/>album e&longs;t nigrum, ad nigrum verò album: & <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> primo ad&longs;pectu apparet medium ad contrarium <lb/>perfectius rationem priuationis obtinere, ad imperfectius <expan abbr="aũt">aut</expan> habitus: at &longs;i &longs;pectemus naturæ <expan abbr="proce&longs;sũ">proce&longs;sum</expan>, <lb/>quatenus altero extremo terminatur, ad id quod eiu&longs;modi non e&longs;t &longs;impliciter, ita &longs;e habet vt habitus, <lb/>& forma; neque aliter àc vltimum non e&longs;&longs;e in interitu ad ea quæ vltima non &longs;unt, & perfecta priuatio <lb/>ad imperfectam, quæ &longs;anè in natura &longs;impliciter e&longs;t res imperfecti&longs;sima; nihilominus in ordine &longs;uo per­<lb/>fecti&longs;sima, & prima ratione, quoad in imperfecta priuatione ratio perfectæ continetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ad contra­<lb/>rium perfectum &longs;impliciter alia &longs;e habent <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> priuationes, ad imperfectum velut habitus, ad vtraque <lb/>vt prima ratione & in &longs;uo ordine ab&longs;oluta, &longs;icuti priuationes ad habitus: primam illam habitudinem <lb/>cæterorum vt priuationis ad perfectum exemplo illo nob. </s> <s>illu&longs;trauit Ari&longs;toteles, &longs;iquis in corpus folis <lb/>aciem intendat, ei primùm lux apparebit, mox gradatim reliqui colores eo ordine quo <expan abbr="di&longs;tãt">di&longs;tant</expan> à lucido <lb/>& albo, ad extremum videbitur nigrum. </s> <s>Altera habitudo manife&longs;ta e&longs;t in mediis quæ &longs;ecundùm ma­<lb/>teriam dicimus, quæ partim <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan> ex termino ad quem qui e&longs;t forma, partim ex termino à quo qui <lb/>e&longs;t priuatio, quo quo natura progrediatur vel ad album, vel ad nigrum. </s> <s>in mediis &longs;ecundùm formam <lb/>pote&longs;t fieri planum, quia contraria tantùm perfecta quæ e&longs;t maxima di&longs;tantia, finiuntur; <expan abbr="mediorũ">mediorum</expan> nec <lb/>extrema di&longs;tantia, <expan abbr="neq.">neque</expan> perfecta e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc compo&longs;itio tolérat &longs;peciei &longs;implicitatem. </s> <s>Ita igitur de <lb/>mediorum compo&longs;itione, quæ metaphy&longs;ica nuncupatur, con&longs;tituimus. </s> <s>Sed veniamus ad phy&longs;icam, ea <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4522"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t compo&longs;itio &longs;icut ex materia, quae duo diuer&longs;a reap&longs;e ad vnius medij productionem <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan>: illam <lb/>ex <expan abbr="extremorũ">extremorum</expan> principiis exi&longs;tere te admonui, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius te&longs;tes adhibere opportunum; & ab Ari&longs;totele <lb/>de <expan abbr="colorũ">colorum</expan> principiis a&longs;&longs;eueratum. </s> <s>Illud ego te docebo nunc, non omnia media ex extremorum princi­<lb/>piis e&longs;&longs;e compo&longs;ita, &longs;ed aliud mediorum genus in natura reperiri. </s> <s>Hoc vt optimè percipias, ante acci­<lb/>pias oportet, actus oppo&longs;itorum duplices e&longs;&longs;e in materia, quo&longs;dam qui <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> ab ea materia diuellun­<lb/>tur, in qua &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> agunt, ni&longs;i in contiguum, hoc e&longs;t, vbi &longs;unt cum &longs;ua materia, veluti <expan abbr="&longs;iccũ">&longs;iccum</expan> non agit <lb/>in <expan abbr="aquã">aquam</expan>, ni&longs;i cum ip&longs;a mi&longs;ceatur, alij &longs;ine materia <expan abbr="cõmunicantur">communicantur</expan>, vt ignis, dum nos eminus calefacit. </s> <s>& <lb/>lux quæ &longs;ine materia pote&longs;t illuminare per&longs;picuum; <expan abbr="atq.">atque</expan> horum e&longs;t &longs;pecies, vel imago quædam. </s> <s>Cùm <lb/>multiplex ergo &longs;it actus. </s> <s>aimus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex illis media componi varijs modis, vel eorum participantia mate­<lb/>riam, vel illorum &longs;pecies &longs;olùm. </s> <s>& quoniam lucis e&longs;t poti&longs;simè &longs;peciem à &longs;eip&longs;a fundere quod e&longs;t <lb/>lumen; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> talis co&macute;po&longs;itio frequenti&longs;sima & maximè. </s> <s>propria e&longs;t illorum quæ con&longs;tant ex luce. </s> <s>Sed & <lb/>materialiter componuntur medij colores, & ex actib. extremorum. </s> <s>Proinde <expan abbr="colorũ">colorum</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> triplex <lb/>ex extremorum principiis, ex extremis ip&longs;is, & ex eorum imaginib. <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>&longs;i velis in vltimas <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> par­<lb/>tes diducere, addes <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex extremis in actu compo&longs;itionem bipertitò &longs;e habere; &longs;iquidem fiant, vel per <lb/>&longs;uperpo&longs;itionem, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per mixtionem in minimas particulas extremis di&longs;&longs;ectis, <expan abbr="atq.">atque</expan> vbi imagines <expan abbr="cõ-fundantur">con­<lb/>fundantur</expan>; id fiet quae vel per anacha&longs;in & reflexionem, vel per diacla&longs;in & perfractionem, vel more .&longs;. | <arrow.to.target n="marg4522"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t compo&longs;itio &longs;icut ex materia, quae duo diuer&longs;a reap&longs;e ad vnius medij productionem <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan>: illam <lb/>ex <expan abbr="extremorũ">extremorum</expan> principiis exi&longs;tere te admonui, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius te&longs;tes adhibere opportunum; & ab Ari&longs;totele <lb/>de <expan abbr="colorũ">colorum</expan> principiis a&longs;&longs;eueratum. </s> <s>Illud ego te docebo nunc, non omnia media ex extremorum princi­<lb/>piis e&longs;&longs;e compo&longs;ita, &longs;ed aliud mediorum genus in natura reperiri. </s> <s>Hoc vt optimè percipias, ante acci­<lb/>pias oportet, actus oppo&longs;itorum duplices e&longs;&longs;e in materia, quo&longs;dam qui <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> ab ea materia diuellun­<lb/>tur, in qua &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> agunt, ni&longs;i in contiguum, hoc e&longs;t, vbi &longs;unt cum &longs;ua materia, veluti <expan abbr="&longs;iccũ">&longs;iccum</expan> non agit <lb/>in <expan abbr="aquã">aquam</expan>, ni&longs;i cum ip&longs;a mi&longs;ceatur, alij &longs;ine materia <expan abbr="cõmunicantur">communicantur</expan>, vt ignis, dum nos eminus calefacit. </s> <s>& <lb/>lux quæ &longs;ine materia pote&longs;t illuminare per&longs;picuum; <expan abbr="atq.">atque</expan> horum e&longs;t &longs;pecies, vel imago quædam. </s> <s>Cùm <lb/>multiplex ergo &longs;it actus. </s> <s>aimus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex illis media componi varijs modis, vel eorum participantia mate­<lb/>riam, vel illorum &longs;pecies &longs;olùm. </s> <s>& quoniam lucis e&longs;t poti&longs;simè &longs;peciem à &longs;eip&longs;a fundere quod e&longs;t <lb/>lumen; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> talis co&macute;po&longs;itio frequenti&longs;sima & maximè. </s> <s>propria e&longs;t illorum quæ con&longs;tant ex luce. </s> <s>Sed & <lb/>materialiter componuntur medij colores, & ex actib. extremorum. </s> <s>Proinde <expan abbr="colorũ">colorum</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> triplex <lb/>ex extremorum principiis, ex extremis ip&longs;is, & ex eorum imaginib. <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>&longs;i velis in vltimas <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> par­<lb/>tes diducere, addes <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex extremis in actu compo&longs;itionem bipertitò &longs;e habere; &longs;iquidem fiant, vel per <lb/>&longs;uperpo&longs;itionem, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per mixtionem in minimas particulas extremis di&longs;&longs;ectis, <expan abbr="atq.">atque</expan> vbi imagines <expan abbr="cõ-fundantur">con­<lb/>fundantur</expan>; id fiet quae vel per anacha&longs;in & reflexionem, vel per diacla&longs;in & perfractionem, vel more .&longs;. |
| <pb pagenum="772"/>&longs;peculi repetcutientis lumen, vel more <foreign lang="greek">tou= sfe/klou</foreign>, & &longs;pecilli tran&longs;mittentis. </s> <s>De imaginum confu&longs;ione <lb/> | <pb pagenum="772"/>&longs;peculi repercutientis lumen, vel more <foreign lang="greek">tou= sfe/klou</foreign>, & &longs;pecilli tran&longs;mittentis. </s> <s>De imaginum confu&longs;ione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4523"></arrow.to.target><lb/>te dubitare non patiuntur ea quæ in iride apparent & virgis, quæ itidem in collo columbæ multis mo­<lb/>dis coniugata, necnon in coronarum fabrica &longs;pectantur & opera textorum, de <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;peciatim memi­<lb/>nit Ari&longs;t. </s> <s>in Meteoris; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed accurati&longs;simus præceptor de mediis illis meminit tantum quæ ex refle­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4523"></arrow.to.target><lb/>te dubitare non patiuntur ea quæ in iride apparent & virgis, quæ itidem in collo columbæ multis mo­<lb/>dis coniugata, necnon in coronarum fabrica &longs;pectantur & opera textorum, de <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;peciatim memi­<lb/>nit Ari&longs;t. </s> <s>in Meteoris; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed accurati&longs;simus præceptor de mediis illis meminit tantum quæ ex refle­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4524"></arrow.to.target><lb/>xione na&longs;cuntur. </s> <s>at de illis alteris quæ fiunt ex perfractione, etiam mentionem optici fecere, quemad­<lb/>modum Vitellio, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> dum de aërearum impre&longs;sionum con&longs;titutione di&longs;&longs;ereret 1. autem Meteor. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> docuit <lb/> | <arrow.to.target n="marg4524"></arrow.to.target><lb/>xione na&longs;cuntur. </s> <s>at de illis alteris quæ fiunt ex perfractione, etiam mentionem optici fecere, quemad­<lb/>modum Vitellio, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> dum de aërearum impre&longs;sionum con&longs;titutione di&longs;&longs;ereret 1. autem Meteor. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> docuit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4525"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg4525"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4526"></arrow.to.target><lb/>Philo&longs;ophus de colorum compo&longs;itione, <expan abbr="cũ">cum</expan> igneum per atrum per&longs;picitur & apparet <expan abbr="puniceũ">puniceum</expan>; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;crip&longs;it de mixtura <expan abbr="colorũ">colorum</expan> quæ fit à pictorib. in qua cum extrema &longs;umantur, &longs;ed ad minimas partes de­<lb/>ducta, &longs;en&longs;um mouere non po&longs;&longs;unt, nec mixtum corpus exi&longs;tat &longs;ine colore, iam purum non pote&longs;t ap­<lb/>parere; relinquitur ergo, vt appareat medium. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Quod igitur ars præ&longs;tat &longs;ola diui&longs;ione, <expan abbr="neq.">neque</expan> aliis inge­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4526"></arrow.to.target><lb/>Philo&longs;ophus de colorum compo&longs;itione, <expan abbr="cũ">cum</expan> igneum per atrum per&longs;picitur & apparet <expan abbr="puniceũ">puniceum</expan>; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;crip&longs;it de mixtura <expan abbr="colorũ">colorum</expan> quæ fit à pictorib. in qua cum extrema &longs;umantur, &longs;ed ad minimas partes de­<lb/>ducta, &longs;en&longs;um mouere non po&longs;&longs;unt, nec mixtum corpus exi&longs;tat &longs;ine colore, iam purum non pote&longs;t ap­<lb/>parere; relinquitur ergo, vt appareat medium. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Quod igitur ars præ&longs;tat &longs;ola diui&longs;ione, <expan abbr="neq.">neque</expan> aliis inge­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4527"></arrow.to.target><lb/>niis, aliisúe machinis, cur non & natura, quæ &longs;ubtilius diuidit, efficere poterit, & in colore præ&longs;ertim; <lb/>cuius magi&longs;tra melior e&longs;t natura, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ars, quandò multi &longs;unt colores, quos artifices imitari nequeunt? <lb/></s> <s>quod item contingit in colorib. cur item in &longs;aporib. & odorib. euenire non poterit? </s> <s>Nam quae actu &longs;int <lb/>extrema in mediis vbique, quod ita nonnulli approbant. </s> <s>Cùm media, &longs;i cum extremis conferantur, ad <lb/><expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;int magis, ad alterum minus, & ei quod magis & minus e&longs;t, e&longs;&longs;e &longs;upponatur, quae idcircò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ex illis <lb/>actu <expan abbr="cõponantur">componantur</expan> refractis &longs;anè, &longs;ed adhuc &longs;uam naturam con&longs;eruantibus. </s> <s>non placet. </s> <s>Et facilè e&longs;t iridis <lb/> | <arrow.to.target n="marg4527"></arrow.to.target><lb/>niis, aliisúe machinis, cur non & natura, quæ &longs;ubtilius diuidit, efficere poterit, & in colore præ&longs;ertim; <lb/>cuius magi&longs;tra melior e&longs;t natura, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ars, quandò multi &longs;unt colores, quos artifices imitari nequeunt? <lb/></s> <s>quod item contingit in colorib. cur item in &longs;aporib. & odorib. euenire non poterit? </s> <s>Nam quae actu &longs;int <lb/>extrema in mediis vbique, quod ita nonnulli approbant. </s> <s>Cùm media, &longs;i cum extremis conferantur, ad <lb/><expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;int magis, ad alterum minus, & ei quod magis & minus e&longs;t, e&longs;&longs;e &longs;upponatur, quae idcircò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ex illis <lb/>actu <expan abbr="cõponantur">componantur</expan> refractis &longs;anè, &longs;ed adhuc &longs;uam naturam con&longs;eruantibus. </s> <s>non placet. </s> <s>Et facilè e&longs;t iridis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4528"></arrow.to.target><lb/>experientia tollere hoc placitum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> me valde mouet ea ratio, quippe quae non credam id nece&longs;&longs;ariò &longs;e­<lb/>qui. </s> <s>Ei quod magis e&longs;t & minus, &longs;upponi e&longs;&longs;e. </s> <s>Ergo aliquid actu &longs;ube&longs;&longs;e. </s> <s>Nam dicam &longs;atis e&longs;&longs;e ei quod <lb/>magis & minus e&longs;t, &longs;i &longs;upponatur e&longs;&longs;e &longs;impliciter, vel actu, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> virtute, ide&longs;t illius principia: nam c&ecedil;­<lb/>teroqui virtute, ide&longs;t, actu primo &longs;uper&longs;unt ea <expan abbr="quoq.">quoque</expan> quæ actu remanere profitemur, &longs;ilet <expan abbr=".n.">enim</expan> actus eo­<lb/>rum, & in aliquid aliud quodammodo degenerat, dum remittitur. </s> <s>Nec. </s> <s>illud pr&ecedil;termittere libet, quòd <lb/>in mixtura medij actus & ex eo con&longs;tare po&longs;&longs;unt quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam, & ex eo altero, quòd <lb/>ine&longs;t per pa&longs;sionem. </s> <s>Verùm quae hoc e&longs;&longs;entiam medij non immutat, tantum hîc in&longs;i&longs;tamus, quantum rei <lb/>natura flagitat. </s> <s>His expo&longs;itis ad intentionem redeamus, & cùm viderimus quemadmodum contraria, <lb/>media conærent, &longs;uper his veluti fundamentis extruamus &longs;olutiones argumentorum quæ contrà alla­<lb/>ta &longs;unt, & reliqua decernamus quæ &longs;equuntur ex illis.</s></p> | <arrow.to.target n="marg4528"></arrow.to.target><lb/>experientia tollere hoc placitum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> me valde mouet ea ratio, quippe quae non credam id nece&longs;&longs;ariò &longs;e­<lb/>qui. </s> <s>Ei quod magis e&longs;t & minus, &longs;upponi e&longs;&longs;e. </s> <s>Ergo aliquid actu &longs;ube&longs;&longs;e. </s> <s>Nam dicam &longs;atis e&longs;&longs;e ei quod <lb/>magis & minus e&longs;t, &longs;i &longs;upponatur e&longs;&longs;e &longs;impliciter, vel actu, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> virtute, ide&longs;t illius principia: nam c&ecedil;­<lb/>teroqui virtute, ide&longs;t, actu primo &longs;uper&longs;unt ea <expan abbr="quoq.">quoque</expan> quæ actu remanere profitemur, &longs;ilet <expan abbr=".n.">enim</expan> actus eo­<lb/>rum, & in aliquid aliud quodammodo degenerat, dum remittitur. </s> <s>Nec. </s> <s>illud pr&ecedil;termittere libet, quòd <lb/>in mixtura medij actus & ex eo con&longs;tare po&longs;&longs;unt quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam, & ex eo altero, quòd <lb/>ine&longs;t per pa&longs;sionem. </s> <s>Verùm quae hoc e&longs;&longs;entiam medij non immutat, tantum hîc in&longs;i&longs;tamus, quantum rei <lb/>natura flagitat. </s> <s>His expo&longs;itis ad intentionem redeamus, & cùm viderimus quemadmodum contraria, <lb/>media cohærent, &longs;uper his veluti fundamentis extruamus &longs;olutiones argumentorum quæ contrà alla­<lb/>ta &longs;unt, & reliqua decernamus quæ &longs;equuntur ex illis.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4518"></margin.target>b 3. ad Eud. c. vl.</s></p> | <s><margin.target id="marg4518"></margin.target>b 3. ad Eud. c. vl.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg4530"></arrow.to.target><lb/>ciæ pactæ. </s> <s>Deinde cùm opponitur contraria <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> magis pugnare, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> media: media verò &longs;imul con&longs;i&longs;te­<lb/>re non po&longs;&longs;e. </s> <s>Hîc te puto memini&longs;&longs;e di&longs;tinctionis mediorum, & quae altera <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> ducunt ex forma; <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> altera ex materia. </s> <s>nunc quæ &longs;unt ex forma in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> coire nequeunt: actus <expan abbr=".n.">enim</expan> vt inquit Ari&longs;totele <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/><lb/> | <arrow.to.target n="marg4530"></arrow.to.target><lb/>ciæ pactæ. </s> <s>Deinde cùm opponitur contraria <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> magis pugnare, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> media: media verò &longs;imul con&longs;i&longs;te­<lb/>re non po&longs;&longs;e. </s> <s>Hîc te puto memini&longs;&longs;e di&longs;tinctionis mediorum, & quae altera <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> ducunt ex forma; <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> altera ex materia. </s> <s>nunc quæ &longs;unt ex forma in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> coire nequeunt: actus <expan abbr=".n.">enim</expan> vt inquit Ari&longs;totele <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4531"></arrow.to.target><lb/>&longs;uapte natura &longs;eparantur, nec ex illis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ed &longs;icut ex mediis actu vnum fieri non <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ic <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>extrema conueniunt in vnum. </s> <s>Si <expan abbr="materiã">materiam</expan> con&longs;iderare velimus: hæc rur&longs;us, aut accipiuntur, dum <expan abbr="con-trariũ">con­<lb/>trarium</expan> gignitur, aut quoad &longs;unt aliquid in materia, & dum <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan> quidem contrarium; neutiquam con­<lb/>&longs;i&longs;tunt, quae aliquid eius intereat, quod &longs;e habet in <expan abbr="terminũ">terminum</expan> à quo, &longs;i re&longs;pexeris <expan abbr="actũ">actum</expan>; manent <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in eo­<lb/>dem &longs;ubiecto, &longs;ed &longs;imultates inter &longs;e gerunt, & &longs;ine intermi&longs;sione inter &longs;e affligunt. </s> <s>Fal&longs;um quoque e&longs;t <lb/>illud quod in tertia <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;umitur: nempe formas contrarias e&longs;&longs;e &longs;imul, vbi &longs;int nigrum vt quinque, & <lb/><expan abbr="albũ">album</expan> vt tria: quandoquidem h&ecedil;c non &longs;unt ab&longs;olutè contraria, &longs;ed ob&longs;eruandum, quod' nam &longs;ubeat <expan abbr="cõ-dition&etilde;">con­<lb/>ditionem</expan> termini à quo: illius <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio <expan abbr="con&longs;erua&ttilde;">con&longs;eruatur</expan>, &longs;ed <expan abbr="cõtinuè">continuè</expan> pote&longs;tatis gradus <expan abbr="regrediũtur">regrediuntur</expan> ad <expan abbr="priuatio-n&etilde;">priuatio­<lb/>nem</expan>: alterius actus accedit qui e&longs;t terminus ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & aliqua affectio &longs;uccedit in materia; <expan abbr="prouehitur&qacute;">prouehiturque</expan>. <lb/></s> <s>pote&longs;tas: ac &longs;i &longs;ecundos actus accipimus; <expan abbr="eorũ">eorum</expan> variatio fit ad plus & minus: <expan abbr="neq.">neque</expan> fit motus ad id quem <lb/><expan abbr="terminũ">terminum</expan> à quo con&longs;tituimus; verùm ad oppo&longs;itum. </s> <s>ac &longs;iquando pugnent, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;uas vires exerentia; <lb/>neutro <expan abbr="victoriã">victoriam</expan> obtinente fit tertium. </s> <s>Non igitur vnà fit motus ad contraria; quanuis actus vtriu&longs;que <lb/>varientur, et&longs;i rex æquo certant; variæ materiæ portiones variis motibus aguntur ad id quod e&longs;t pr&ecedil;ter <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> deductæ, & intrin&longs;ecùs ad <expan abbr="habitũ">habitum</expan> proprium perpetuò contendentes, &longs;ed quae retunditur impetus; | <arrow.to.target n="marg4531"></arrow.to.target><lb/>&longs;uapte natura &longs;eparantur, nec ex illis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ed &longs;icut ex mediis actu vnum fieri non <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ic <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>extrema conueniunt in vnum. </s> <s>Si <expan abbr="materiã">materiam</expan> con&longs;iderare velimus: hæc rur&longs;us, aut accipiuntur, dum <expan abbr="con-trariũ">con­<lb/>trarium</expan> gignitur, aut quoad &longs;unt aliquid in materia, & dum <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan> quidem contrarium; neutiquam con­<lb/>&longs;i&longs;tunt, quae aliquid eius intereat, quod &longs;e habet in <expan abbr="terminũ">terminum</expan> à quo, &longs;i re&longs;pexeris <expan abbr="actũ">actum</expan>; manent <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in eo­<lb/>dem &longs;ubiecto, &longs;ed &longs;imultates inter &longs;e gerunt, & &longs;ine intermi&longs;sione inter &longs;e affligunt. </s> <s>Fal&longs;um quoque e&longs;t <lb/>illud quod in tertia <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;umitur: nempe formas contrarias e&longs;&longs;e &longs;imul, vbi &longs;int nigrum vt quinque, & <lb/><expan abbr="albũ">album</expan> vt tria: quandoquidem h&ecedil;c non &longs;unt ab&longs;olutè contraria, &longs;ed ob&longs;eruandum, quod' nam &longs;ubeat <expan abbr="cõ-dition&etilde;">con­<lb/>ditionem</expan> termini à quo: illius <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio <expan abbr="con&longs;erua&ttilde;">con&longs;eruatur</expan>, &longs;ed <expan abbr="cõtinuè">continuè</expan> pote&longs;tatis gradus <expan abbr="regrediũtur">regrediuntur</expan> ad <expan abbr="priuatio-n&etilde;">priuatio­<lb/>nem</expan>: alterius actus accedit qui e&longs;t terminus ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & aliqua affectio &longs;uccedit in materia; <expan abbr="prouehitur&qacute;">prouehiturque</expan>. <lb/></s> <s>pote&longs;tas: ac &longs;i &longs;ecundos actus accipimus; <expan abbr="eorũ">eorum</expan> variatio fit ad plus & minus: <expan abbr="neq.">neque</expan> fit motus ad id quem <lb/><expan abbr="terminũ">terminum</expan> à quo con&longs;tituimus; verùm ad oppo&longs;itum. </s> <s>ac &longs;iquando pugnent, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;uas vires exerentia; <lb/>neutro <expan abbr="victoriã">victoriam</expan> obtinente fit tertium. </s> <s>Non igitur vnà fit motus ad contraria; quanuis actus vtriu&longs;que <lb/>varientur, et&longs;i rex æquo certant; variæ materiæ portiones variis motibus aguntur ad id quod e&longs;t pr&ecedil;ter <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> deductæ, & intrin&longs;ecùs ad <expan abbr="habitũ">habitum</expan> proprium perpetuò contendentes, &longs;ed quae retunditur impetus; |
| <pb pagenum="773"/> | <pb pagenum="773"/> |
| <arrow.to.target n="marg4532"></arrow.to.target><lb/>in <expan abbr="tertiũ">tertium</expan> nece&longs;&longs;ariò migrant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ide&longs;t ex con&longs;ecutione, & ex nece&longs;sitate materiæ; &longs;i proprias vires ele­<lb/>menti re&longs;pexeris: &longs;i quantum alteri in&longs;eruire po&longs;&longs;unt, ex ordine natur&ecedil; &longs;uperioris. </s> <s><expan abbr="Quãtum">Quantum</expan> e&longs;t de po­<lb/>&longs;tremis obiectiontbus eæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> verè concluduntur: etenim formæ <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> nullo modo <expan abbr="con&longs;i&longs;tũt">con&longs;i&longs;tunt</expan>; <lb/>cùm <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> non e&longs;&longs;e vnius &longs;it primum e&longs;&longs;e alterius. </s> <s>&longs;ed nos actus ip&longs;os &longs;ecundos <expan abbr="cõponimus">componimus</expan>, & actum <lb/><expan abbr="vnũ">vnum</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> cum altero <expan abbr="conglutinatũ">conglutinatum</expan> facimus qui e&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ac retinemus habitum. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i habitus aliqua ex parte labefactetur; adhuc manet forma, <expan abbr="cõmouetur">commouetur</expan> materia; ex hac <expan abbr="graduũ">graduum</expan> <lb/>varietas <expan abbr="ori&ttilde;">oritur</expan>. </s> <s>Idcirco ex <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> argumentis non tollitur, quin contraria &longs;int in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto, <expan abbr="quomodo-cunq.">quomodo­<lb/>cunque</expan> id eueniat, nec ob id, &longs;i <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tentia">con&longs;i&longs;tentia</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> excluditur, prohibetur, quominus &longs;ub eadem forma <lb/>materia proficiat in gradibus, &longs;eu non <expan abbr="dũ">dum</expan> contractus fuerit habitus, &longs;iue <expan abbr="iã">iam</expan> contractus ad <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> pro­<lb/>uehatur. </s> <s>etenim e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> candoris e&longs;&longs;entia, &longs;iue dici vnius, &longs;eu mille <expan abbr="annorũ">annorum</expan> &longs;it, & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan> <lb/>in eo quod interit, in octauo & primo gradu, & <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, in &longs;ecundo & octauo; in infimo & <expan abbr="sũ-mo">sun­<lb/>mo</expan>; & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ante &longs;peciei productionem plus & minus accipiens ex participatione <expan abbr="cõtrarij">contrarij</expan>, & tum res <lb/>adhuc perpe&longs;&longs;a e&longs;t, nec dum qualitas con&longs;tituta; <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> verò noua qualitas in&longs;edit. </s> <s>eadem &longs;pecie perma­<lb/>nente plus & minus admittens ex proportione materiæ. </s> <s>Sed hoc in iis quæ mutationi &longs;ubiecta &longs;unt. <lb/></s> <s>E&longs;t & aliud plus & minus, quod re&longs;picit e&longs;&longs;entias, & hoc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> proportione <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> cau&longs;&longs;as obtinet; nimirùm <lb/>participationem primi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> actus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> in illis aliqua &longs;pecies <expan abbr="contine&ttilde;">continetur</expan> pote&longs;tatis & priuationis, vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg4532"></arrow.to.target><lb/>in <expan abbr="tertiũ">tertium</expan> nece&longs;&longs;ariò migrant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ide&longs;t ex con&longs;ecutione, & ex nece&longs;sitate materiæ; &longs;i proprias vires ele­<lb/>menti re&longs;pexeris: &longs;i quantum alteri in&longs;eruire po&longs;&longs;unt, ex ordine natur&ecedil; &longs;uperioris. </s> <s><expan abbr="Quãtum">Quantum</expan> e&longs;t de po­<lb/>&longs;tremis obiectiontbus eæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> verè concluduntur: etenim formæ <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> nullo modo <expan abbr="con&longs;i&longs;tũt">con&longs;i&longs;tunt</expan>; <lb/>cùm <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> non e&longs;&longs;e vnius &longs;it primum e&longs;&longs;e alterius. </s> <s>&longs;ed nos actus ip&longs;os &longs;ecundos <expan abbr="cõponimus">componimus</expan>, & actum <lb/><expan abbr="vnũ">vnum</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> cum altero <expan abbr="conglutinatũ">conglutinatum</expan> facimus qui e&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ac retinemus habitum. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i habitus aliqua ex parte labefactetur; adhuc manet forma, <expan abbr="cõmouetur">commouetur</expan> materia; ex hac <expan abbr="graduũ">graduum</expan> <lb/>varietas <expan abbr="ori&ttilde;">oritur</expan>. </s> <s>Idcirco ex <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> argumentis non tollitur, quin contraria &longs;int in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto, <expan abbr="quomodo-cunq.">quomodo­<lb/>cunque</expan> id eueniat, nec ob id, &longs;i <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tentia">con&longs;i&longs;tentia</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> excluditur, prohibetur, quominus &longs;ub eadem forma <lb/>materia proficiat in gradibus, &longs;eu non <expan abbr="dũ">dum</expan> contractus fuerit habitus, &longs;iue <expan abbr="iã">iam</expan> contractus ad <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> pro­<lb/>uehatur. </s> <s>etenim e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> candoris e&longs;&longs;entia, &longs;iue dici vnius, &longs;eu mille <expan abbr="annorũ">annorum</expan> &longs;it, & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan> <lb/>in eo quod interit, in octauo & primo gradu, & <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, in &longs;ecundo & octauo; in infimo & <expan abbr="sũ-mo">sum­<lb/>mo</expan>; & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ante &longs;peciei productionem plus & minus accipiens ex participatione <expan abbr="cõtrarij">contrarij</expan>, & tum res <lb/>adhuc perpe&longs;&longs;a e&longs;t, nec dum qualitas con&longs;tituta; <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> verò noua qualitas in&longs;edit. </s> <s>eadem &longs;pecie perma­<lb/>nente plus & minus admittens ex proportione materiæ. </s> <s>Sed hoc in iis quæ mutationi &longs;ubiecta &longs;unt. <lb/></s> <s>E&longs;t & aliud plus & minus, quod re&longs;picit e&longs;&longs;entias, & hoc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> proportione <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> cau&longs;&longs;as obtinet; nimirùm <lb/>participationem primi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> actus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> in illis aliqua &longs;pecies <expan abbr="contine&ttilde;">continetur</expan> pote&longs;tatis & priuationis, vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4533"></arrow.to.target><lb/>in entium &longs;erie Dei O. M. vnde <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="bonum&qacute;">bonumque</expan>. </s> <s>deducitur; non &longs;anè per <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> naturæ po&longs;&longs;e&longs;sionem, <lb/>veluti <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, &longs;ed <expan abbr="cõmunicationem">communicationem</expan> virtutis, quam id quod <expan abbr="optimũ">optimum</expan> e&longs;t, &longs;uapte natura largitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> non <lb/><expan abbr="cõmunicare">communicare</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Verùm vt D. in entium &longs;erie; &longs;ic alia quæ &longs;unt in ordine &longs;uo prima, & actus, po&longs;terio­<lb/>ribus largi&longs;simè &longs;uppeditant; ea verò pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> participationis magis minu&longs;úe perfecta &longs;unt. </s> <s>Gradus <lb/>hic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> rerum interualla <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>, & inter ea non &longs;olùm <expan abbr="con&longs;pici&ttilde;">con&longs;picitur</expan>, quæ in diuer&longs;is <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan> col­<lb/>locantur, &longs;ed inter illa <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæ &longs;unt generis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, & vt dictum e&longs;t, qualitatibus non dum perfectis attri­<lb/>buitur, & declinatio naturæ propriè nuncupatur &longs;ine contrarij participatione con&longs;i&longs;tens. </s> <s>Sed hîc vrge­<lb/>mur <expan abbr="iterũ">iterum</expan> à &longs;ophi&longs;tis qui tribus pronunciatis, vt <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> di&longs;putationis futuræ iactis hoc modo nos <lb/>arguunt. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;umunt. </s> <s>Formam cui quidpiam aduer&longs;etur, non expelli, ni&longs;i altera <expan abbr="induca&ttilde;">inducatur</expan>, quæ <lb/>cum ea &longs;imul <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> nequeat, veluti <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>, vt <expan abbr="&longs;ept&etilde;">&longs;eptem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> remitti, <expan abbr="neq.">neque</expan> deleri <expan abbr="põt">potest</expan>, ni&longs;i accedat album, <lb/>quod &longs;it vt duo: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> extentionis e&longs;t in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> contrario, cùm <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;int extrema, & termi­<lb/>ni <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;patij, vt à quo, & ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & implicata pote&longs;tate, & actu, vt <expan abbr="tantũ">tantum</expan> habeat vnum pote&longs;tatis ad <lb/><expan abbr="reliquũ">reliquum</expan>, quantum e&longs;t in &longs;e ip&longs;o de actu. </s> <s>Quamobrem &longs;i <expan abbr="totũ">totum</expan> hoc &longs;patium di&longs;tinguamus octo gradibus <lb/>& <expan abbr="iã">iam</expan> affici incipiat <expan abbr="alterũ">alterum</expan> è contrariis, accipient ab efficiente vel partem actus, vel pote&longs;tatis, & de actu <lb/>proprio aliquid amittet. </s> <s>Igitur &longs;i &longs;patia pote&longs;tatis & actus inter contraria &longs;unt æqualia; tantudem erit <lb/> | <arrow.to.target n="marg4533"></arrow.to.target><lb/>in entium &longs;erie Dei O. M. vnde <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="bonum&qacute;">bonumque</expan>. </s> <s>deducitur; non &longs;anè per <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> naturæ po&longs;&longs;e&longs;sionem, <lb/>veluti <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, &longs;ed <expan abbr="cõmunicationem">communicationem</expan> virtutis, quam id quod <expan abbr="optimũ">optimum</expan> e&longs;t, &longs;uapte natura largitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> non <lb/><expan abbr="cõmunicare">communicare</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Verùm vt D. in entium &longs;erie; &longs;ic alia quæ &longs;unt in ordine &longs;uo prima, & actus, po&longs;terio­<lb/>ribus largi&longs;simè &longs;uppeditant; ea verò pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> participationis magis minu&longs;úe perfecta &longs;unt. </s> <s>Gradus <lb/>hic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> rerum interualla <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>, & inter ea non &longs;olùm <expan abbr="con&longs;pici&ttilde;">con&longs;picitur</expan>, quæ in diuer&longs;is <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan> col­<lb/>locantur, &longs;ed inter illa <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæ &longs;unt generis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, & vt dictum e&longs;t, qualitatibus non dum perfectis attri­<lb/>buitur, & declinatio naturæ propriè nuncupatur &longs;ine contrarij participatione con&longs;i&longs;tens. </s> <s>Sed hîc vrge­<lb/>mur <expan abbr="iterũ">iterum</expan> à &longs;ophi&longs;tis qui tribus pronunciatis, vt <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> di&longs;putationis futuræ iactis hoc modo nos <lb/>arguunt. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;umunt. </s> <s>Formam cui quidpiam aduer&longs;etur, non expelli, ni&longs;i altera <expan abbr="induca&ttilde;">inducatur</expan>, quæ <lb/>cum ea &longs;imul <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> nequeat, veluti <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>, vt <expan abbr="&longs;ept&etilde;">&longs;eptem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> remitti, <expan abbr="neq.">neque</expan> deleri <expan abbr="põt">potest</expan>, ni&longs;i accedat album, <lb/>quod &longs;it vt duo: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> extentionis e&longs;t in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> contrario, cùm <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;int extrema, & termi­<lb/>ni <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;patij, vt à quo, & ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & implicata pote&longs;tate, & actu, vt <expan abbr="tantũ">tantum</expan> habeat vnum pote&longs;tatis ad <lb/><expan abbr="reliquũ">reliquum</expan>, quantum e&longs;t in &longs;e ip&longs;o de actu. </s> <s>Quamobrem &longs;i <expan abbr="totũ">totum</expan> hoc &longs;patium di&longs;tinguamus octo gradibus <lb/>& <expan abbr="iã">iam</expan> affici incipiat <expan abbr="alterũ">alterum</expan> è contrariis, accipient ab efficiente vel partem actus, vel pote&longs;tatis, & de actu <lb/>proprio aliquid amittet. </s> <s>Igitur &longs;i &longs;patia pote&longs;tatis & actus inter contraria &longs;unt æqualia; tantudem erit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4534"></arrow.to.target><lb/>quod amittet, quantum e&longs;t id quod accepit & contrà. </s> <s>Secundò &longs;tatuunt. </s> <s>Quando formæ &longs;int æquè in­<lb/>tentæ, quicquid vni repugnat, alteri <expan abbr="quoq.">quoque</expan> repugnare, vt &longs;i duo nigra fuerint in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> gradu, vel album <lb/>& <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> con&longs;imiliter affecta. </s> <s>Po&longs;tremò etiam <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> dimidia formæ <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> æqualis e&longs;&longs;e perfectionis. <lb/></s> <s>Ex his conclu&longs;ionem &longs;ic <expan abbr="efficiun&ttilde;">efficiuntur</expan>. </s> <s>Primùm &longs;i intentio & remi&longs;sio fiunt ex admixtione contrariorum; <lb/>form&ecedil; a&longs;y&longs;tati &longs;imul in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> permanebunt. </s> <s>Ponamus <expan abbr=".n.">enim</expan> induci albedinem vt &longs;ex, quæ nigredini æquali <lb/>repugnet: cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="&longs;ingularũ">&longs;ingularum</expan> dimidia &longs;int æqualia, pugnabit <expan abbr="it&etilde;">item</expan> albedo vt tria, cum altera nigredine qu&ecedil; <lb/>&longs;it illi æqualis: certabit <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> multò magis albedo quæ e&longs;t vt &longs;ex, cum ea nigredine quæ e&longs;t vt tria. </s> <s>Quòd <lb/>&longs;i hæc vnà <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;i&longs;tunt: non ergo remi&longs;sio fiet ex acce&longs;sione <expan abbr="cõtrarij">contrarij</expan>, vel ea quæ &longs;imul e&longs;&longs;e nequeunt, <lb/>in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> reperientur; id verò e&longs;&longs;e non <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Deinde &longs;equeretur <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, aut vim quæ in intentione com­<lb/>paratur; in fine intentam fore, &longs;ed hoc <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> e&longs;&longs;e infiniti <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> ab Ari&longs;t: explo&longs;um conuincit, quia <lb/><expan abbr="tantũ">tantum</expan> accedit de contrario <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="amitti&ttilde;">amittitur</expan> de altero certa proportione con&longs;eruata: atqui id quod amit­<lb/>titur, ita deperit, quia .&longs;. </s> <s>vnum eius dimidium, deinde reliqua pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> delentur. </s> <s>& quoniam ea diui&longs;io <lb/>tendit in infinitum, &longs;ic & per infinitas parteis <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan> formæ contrariæ &longs;uccedet. </s> <s>Tertiò nece&longs;&longs;arium, & <lb/>verum plus & minus accipient: nam &longs;iue illis opponatur aliquid vt priuans, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuum; nece&longs;­<lb/>&longs;arium <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ex eius particípatione, vel actu, vel virtute, nil refert, exi&longs;tere plus & minus. </s> <s>Et certè vero <lb/> | <arrow.to.target n="marg4534"></arrow.to.target><lb/>quod amittet, quantum e&longs;t id quod accepit & contrà. </s> <s>Secundò &longs;tatuunt. </s> <s>Quando formæ &longs;int æquè in­<lb/>tentæ, quicquid vni repugnat, alteri <expan abbr="quoq.">quoque</expan> repugnare, vt &longs;i duo nigra fuerint in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> gradu, vel album <lb/>& <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> con&longs;imiliter affecta. </s> <s>Po&longs;tremò etiam <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> dimidia formæ <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> æqualis e&longs;&longs;e perfectionis. <lb/></s> <s>Ex his conclu&longs;ionem &longs;ic <expan abbr="efficiun&ttilde;">efficiuntur</expan>. </s> <s>Primùm &longs;i intentio & remi&longs;sio fiunt ex admixtione contrariorum; <lb/>form&ecedil; a&longs;y&longs;tati &longs;imul in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> permanebunt. </s> <s>Ponamus <expan abbr=".n.">enim</expan> induci albedinem vt &longs;ex, quæ nigredini æquali <lb/>repugnet: cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="&longs;ingularũ">&longs;ingularum</expan> dimidia &longs;int æqualia, pugnabit <expan abbr="it&etilde;">item</expan> albedo vt tria, cum altera nigredine qu&ecedil; <lb/>&longs;it illi æqualis: certabit <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> multò magis albedo quæ e&longs;t vt &longs;ex, cum ea nigredine quæ e&longs;t vt tria. </s> <s>Quòd <lb/>&longs;i hæc vnà <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;i&longs;tunt: non ergo remi&longs;sio fiet ex acce&longs;sione <expan abbr="cõtrarij">contrarij</expan>, vel ea quæ &longs;imul e&longs;&longs;e nequeunt, <lb/>in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> reperientur; id verò e&longs;&longs;e non <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Deinde &longs;equeretur <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, aut vim quæ in intentione com­<lb/>paratur; in fine intentam fore, &longs;ed hoc <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> e&longs;&longs;e infiniti <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> ab Ari&longs;t: explo&longs;um conuincit, quia <lb/><expan abbr="tantũ">tantum</expan> accedit de contrario <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="amitti&ttilde;">amittitur</expan> de altero certa proportione con&longs;eruata: atqui id quod amit­<lb/>titur, ita deperit, quia .&longs;. </s> <s>vnum eius dimidium, deinde reliqua pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> delentur. </s> <s>& quoniam ea diui&longs;io <lb/>tendit in infinitum, &longs;ic & per infinitas parteis <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan> formæ contrariæ &longs;uccedet. </s> <s>Tertiò nece&longs;&longs;arium, & <lb/>verum plus & minus accipient: nam &longs;iue illis opponatur aliquid vt priuans, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuum; nece&longs;­<lb/>&longs;arium <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ex eius particípatione, vel actu, vel virtute, nil refert, exi&longs;tere plus & minus. </s> <s>Et certè vero <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4535"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan> fal&longs;um, & nece&longs;&longs;ariò quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan> aut non; & contingens. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> & minus verum <expan abbr="minu&longs;q.">minu&longs;que</expan> <expan abbr="ne-ce&longs;&longs;ariũ">ne­<lb/>ce&longs;&longs;arium</expan> exi&longs;tere videbitur: atquid eius, quod fieri non po&longs;sit, aut contingentis, aut fal&longs;i per&longs;picimus in <lb/>conclu&longs;ione. </s> <s>Po&longs;tremò naturalis motus fit in fine velocior: atqui ab eius initio quid illi vt <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> <lb/>aduer&longs;atur? </s> <s>nihil <expan abbr="vtiq.">vtique</expan>. </s> <s>Hæc nobis aliquid negocij face&longs;&longs;unt; attamen ex iis qu&ecedil; partim <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/>partim mox ad&longs;cribentur; vt opinor, conuelli poterunt. </s> <s>& <expan abbr="oĩs">omnis</expan> fal&longs;itas e&longs;t po&longs;ita in <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan>, & tertio pro­<lb/>nunciato. </s> <s>Nam quod ad refutationem &longs;ecundi pertinet: redire oportet in <expan abbr="memoriã">memoriam</expan> eorum quæ decre­<lb/>ta &longs;unt anteà de latitudine contrariorum; videlicet in eo &longs;patio quod interiacet inter actus perfectos, <lb/>& extrema quæ <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> à quo, & ad quem vice funguntur, duplicem ine&longs;&longs;e habitudinem; alteram <lb/>pote&longs;tatis, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterã">alteram</expan> actus; & pote&longs;tatis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quæ promouetur ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;ed cùm in eo progre&longs;&longs;u &longs;pe­<lb/>ctetur geminus actus; vnus .&longs;. </s> <s>eius, quod &longs;uccedit (nam &longs;i non &longs;impliciter actus habendus e&longs;t, eum quo­<lb/>quomodo participat) <expan abbr="atq.">atque</expan> alter eius quod deperit qui ad <expan abbr="exitũ">exitum</expan> motus <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> permanet; de actu illo qui <lb/>proprius e&longs;t eius quod interit; tantum amitti pro portione opus e&longs;t, <expan abbr="quãtum">quantum</expan> illi &longs;uccedit de eius actu <lb/>quod gignitur: tantum verò de hoc actu &longs;uccedit, quantum pote&longs;tatis in eo contrahitur quod <expan abbr="corrum-pi&ttilde;">corrum­<lb/>pitur</expan>: itaque pote&longs;tas & actus illi paribus interuallis, &longs;ed è conuer&longs;o in eo quod interit, di&longs;tincta fuerunt: <lb/>aliter <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> non e&longs;&longs;e vnius cum primo alterius e&longs;&longs;e non conueniret, & duo actus oppo&longs;iti <expan abbr="con&longs;i&longs;ter&etilde;t">con&longs;i&longs;terent</expan>, <lb/>vel materia <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> &longs;poliata contrariis e&longs;&longs;et. </s> <s>Cùm igitur actio fiat ab altero contrario quod e&longs;t actu, <lb/>& &longs;ibi <expan abbr="vicariũ">vicarium</expan> &longs;ub&longs;tituit in materia, <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> incutiens, &longs;eu promouens ad actum; proptereà materiam | <arrow.to.target n="marg4535"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan> fal&longs;um, & nece&longs;&longs;ariò quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan> aut non; & contingens. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> & minus verum <expan abbr="minu&longs;q.">minu&longs;que</expan> <expan abbr="ne-ce&longs;&longs;ariũ">ne­<lb/>ce&longs;&longs;arium</expan> exi&longs;tere videbitur: atquid eius, quod fieri non po&longs;sit, aut contingentis, aut fal&longs;i per&longs;picimus in <lb/>conclu&longs;ione. </s> <s>Po&longs;tremò naturalis motus fit in fine velocior: atqui ab eius initio quid illi vt <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> <lb/>aduer&longs;atur? </s> <s>nihil <expan abbr="vtiq.">vtique</expan>. </s> <s>Hæc nobis aliquid negocij face&longs;&longs;unt; attamen ex iis qu&ecedil; partim <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/>partim mox ad&longs;cribentur; vt opinor, conuelli poterunt. </s> <s>& <expan abbr="oĩs">omnis</expan> fal&longs;itas e&longs;t po&longs;ita in <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan>, & tertio pro­<lb/>nunciato. </s> <s>Nam quod ad refutationem &longs;ecundi pertinet: redire oportet in <expan abbr="memoriã">memoriam</expan> eorum quæ decre­<lb/>ta &longs;unt anteà de latitudine contrariorum; videlicet in eo &longs;patio quod interiacet inter actus perfectos, <lb/>& extrema quæ <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> à quo, & ad quem vice funguntur, duplicem ine&longs;&longs;e habitudinem; alteram <lb/>pote&longs;tatis, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterã">alteram</expan> actus; & pote&longs;tatis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quæ promouetur ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;ed cùm in eo progre&longs;&longs;u &longs;pe­<lb/>ctetur geminus actus; vnus .&longs;. </s> <s>eius, quod &longs;uccedit (nam &longs;i non &longs;impliciter actus habendus e&longs;t, eum quo­<lb/>quomodo participat) <expan abbr="atq.">atque</expan> alter eius quod deperit qui ad <expan abbr="exitũ">exitum</expan> motus <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> permanet; de actu illo qui <lb/>proprius e&longs;t eius quod interit; tantum amitti pro portione opus e&longs;t, <expan abbr="quãtum">quantum</expan> illi &longs;uccedit de eius actu <lb/>quod gignitur: tantum verò de hoc actu &longs;uccedit, quantum pote&longs;tatis in eo contrahitur quod <expan abbr="corrum-pi&ttilde;">corrum­<lb/>pitur</expan>: itaque pote&longs;tas & actus illi paribus interuallis, &longs;ed è conuer&longs;o in eo quod interit, di&longs;tincta fuerunt: <lb/>aliter <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> non e&longs;&longs;e vnius cum primo alterius e&longs;&longs;e non conueniret, & duo actus oppo&longs;iti <expan abbr="con&longs;i&longs;ter&etilde;t">con&longs;i&longs;terent</expan>, <lb/>vel materia <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> &longs;poliata contrariis e&longs;&longs;et. </s> <s>Cùm igitur actio fiat ab altero contrario quod e&longs;t actu, <lb/>& &longs;ibi <expan abbr="vicariũ">vicarium</expan> &longs;ub&longs;tituit in materia, <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> incutiens, &longs;eu promouens ad actum; proptereà materiam |
| <pb pagenum="774"/>gradatim & partibiliter occupans, & informans; nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt quicquid excedit eius &longs;patij limitibus <lb/> | <pb pagenum="774"/>gradatim & partibiliter occupans, & informans; nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt quicquid excedit eius &longs;patij limitibus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4536"></arrow.to.target><lb/>illud nonmodò contrarium &longs;it; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;impliciter à natura toleretur, quod intra eos terminos <expan abbr="cõ-tinetur">con­<lb/>tinetur</expan>, id <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> quidem &longs;it; nihilominus in materia con&longs;i&longs;tat: immò <expan abbr="con&longs;equa&ttilde;">con&longs;equatur</expan> hoc nece&longs;&longs;ariò ex­<lb/>ordine pote&longs;tatis & actus, vt, &longs;i tanta e&longs;t ami&longs;sio præ&longs;enus, quanta e&longs;t <expan abbr="cõparatio">comparatio</expan> &longs;uccedentis; quod <expan abbr="re&longs;i-duũ">re&longs;i­<lb/>duum</expan> e&longs;t actus antecedentis, illud habeat adnexum quod ad&ecedil;quet eam partem quæ collap&longs;a fuerit, vt &longs;i­<lb/>quod e&longs;t <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> vt octo, <expan abbr="cõmoueatur">commoueatur</expan> tribus potentiæ gradibus & accipiat tantundem actus alterius op­<lb/>po&longs;iti; efficiatur vt quinque. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="quinq.">quinque</expan> huius tria alterius <expan abbr="admittũt">admittunt</expan>, & &longs;ic deinceps, & certè aliquid hîc <lb/>violentis ade&longs;t, & contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt fit in interitu rerum; tamen eiu&longs;modi, vt con&longs;i&longs;tat, & ex nece&longs;sitate <lb/>con&longs;i&longs;tat. </s> <s>Proinde et&longs;i <expan abbr="albũ">album</expan> vt &longs;ex, & <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> identidem vt &longs;ex habent æqualia repugnantia in gradu: <expan abbr="neu-ti&qtilde;">neu­<lb/>tiquam</expan> tamen ip&longs;a con&longs;i&longs;tunt: excedunt <expan abbr=".n.">enim</expan> terminis illis qui contrariis <expan abbr="a&longs;signan&ttilde;">a&longs;signantur</expan>, & vnà con&longs;i&longs;tunt album <lb/>vt &longs;ex, & <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> vt duo; necnon nigrum vt &longs;ex, & <expan abbr="albũ">album</expan> vt duo; at non <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vt &longs;ex. </s> <s>& hypothe&longs;is <expan abbr="repu-gnantiã">repu­<lb/>gnantiam</expan> à con&longs;i&longs;tentia non di&longs;tinguit. </s> <s>Accipit & hypothe&longs;is tertia fal&longs;um: vtpote formas intentioni ob­<lb/>noxias diuidi in dimidia quæ &longs;int æqualis perfectionis. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> partes <expan abbr="illarũ">illarum</expan> in &longs;uperioribus veluti <expan abbr="im-perfectũ">im­<lb/>perfectum</expan> in perfecto, vt primus gradus in &longs;ecundo, & hic in tertio; <expan abbr="vicem&qacute;">vicemque</expan>. </s> <s>materiæ &longs;ubeunt. </s> <s>po&longs;te­<lb/>riores <expan abbr="aũt">aut</expan> continent præcedentes, vt <expan abbr="materiã">materiam</expan>; quapropter non <expan abbr="&longs;eparan&ttilde;">&longs;eparantur</expan> à prioribus. </s> <s>itaque nec diuidi <lb/>po&longs;&longs;unt; nec &longs;i diuidantur, eandem retinent <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>. </s> <s>vt &longs;i album vt quattuor in duo, & duo partia­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4536"></arrow.to.target><lb/>illud nonmodò contrarium &longs;it; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;impliciter à natura toleretur, quod intra eos terminos <expan abbr="cõ-tinetur">con­<lb/>tinetur</expan>, id <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> quidem &longs;it; nihilominus in materia con&longs;i&longs;tat: immò <expan abbr="con&longs;equa&ttilde;">con&longs;equatur</expan> hoc nece&longs;&longs;ariò ex­<lb/>ordine pote&longs;tatis & actus, vt, &longs;i tanta e&longs;t ami&longs;sio præ&longs;entis, quanta e&longs;t <expan abbr="cõparatio">comparatio</expan> &longs;uccedentis; quod <expan abbr="re&longs;i-duũ">re&longs;i­<lb/>duum</expan> e&longs;t actus antecedentis, illud habeat adnexum quod ad&ecedil;quet eam partem quæ collap&longs;a fuerit, vt &longs;i­<lb/>quod e&longs;t <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> vt octo, <expan abbr="cõmoueatur">commoueatur</expan> tribus potentiæ gradibus & accipiat tantundem actus alterius op­<lb/>po&longs;iti; efficiatur vt quinque. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="quinq.">quinque</expan> huius tria alterius <expan abbr="admittũt">admittunt</expan>, & &longs;ic deinceps, & certè aliquid hîc <lb/>violentis ade&longs;t, & contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt fit in interitu rerum; tamen eiu&longs;modi, vt con&longs;i&longs;tat, & ex nece&longs;sitate <lb/>con&longs;i&longs;tat. </s> <s>Proinde et&longs;i <expan abbr="albũ">album</expan> vt &longs;ex, & <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> identidem vt &longs;ex habent æqualia repugnantia in gradu: <expan abbr="neu-ti&qtilde;">neu­<lb/>tiquam</expan> tamen ip&longs;a con&longs;i&longs;tunt: excedunt <expan abbr=".n.">enim</expan> terminis illis qui contrariis <expan abbr="a&longs;signan&ttilde;">a&longs;signantur</expan>, & vnà con&longs;i&longs;tunt album <lb/>vt &longs;ex, & <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> vt duo; necnon nigrum vt &longs;ex, & <expan abbr="albũ">album</expan> vt duo; at non <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vt &longs;ex. </s> <s>& hypothe&longs;is <expan abbr="repu-gnantiã">repu­<lb/>gnantiam</expan> à con&longs;i&longs;tentia non di&longs;tinguit. </s> <s>Accipit & hypothe&longs;is tertia fal&longs;um: vtpote formas intentioni ob­<lb/>noxias diuidi in dimidia quæ &longs;int æqualis perfectionis. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> partes <expan abbr="illarũ">illarum</expan> in &longs;uperioribus veluti <expan abbr="im-perfectũ">im­<lb/>perfectum</expan> in perfecto, vt primus gradus in &longs;ecundo, & hic in tertio; <expan abbr="vicem&qacute;">vicemque</expan>. </s> <s>materiæ &longs;ubeunt. </s> <s>po&longs;te­<lb/>riores <expan abbr="aũt">aut</expan> continent præcedentes, vt <expan abbr="materiã">materiam</expan>; quapropter non <expan abbr="&longs;eparan&ttilde;">&longs;eparantur</expan> à prioribus. </s> <s>itaque nec diuidi <lb/>po&longs;&longs;unt; nec &longs;i diuidantur, eandem retinent <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>. </s> <s>vt &longs;i album vt quattuor in duo, & duo partia­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4537"></arrow.to.target><lb/>mur, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="oĩum">omnium</expan> horum perfectio par, &longs;ed duo po&longs;teriora &longs;unt longè perfectiora prioribus, tamet&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;eparantur ab illis, <expan abbr="neq.">neque</expan> re, neque cogitatione. </s> <s>Aliud <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t res cogitare &longs;ub elementis A.B.C. & nu­<lb/>meris, vt <expan abbr="pleriq.">plerique</expan> &longs;ophi&longs;t&ecedil; con&longs;uerunt; aliud e&longs;t rem <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> ex natura perpendere: hoc philo&longs;ophi e&longs;t, ill&ecedil; <lb/><foreign lang="greek">lh/roi lh/rwn</foreign>, & meræ nug&ecedil;. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> idem illis euenit, ac monuerit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> iis accidere qui ea quæ numero­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4537"></arrow.to.target><lb/>mur, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="oĩum">omnium</expan> horum perfectio par, &longs;ed duo po&longs;teriora &longs;unt longè perfectiora prioribus, tamet&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;eparantur ab illis, <expan abbr="neq.">neque</expan> re, neque cogitatione. </s> <s>Aliud <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t res cogitare &longs;ub elementis A.B.C. & nu­<lb/>meris, vt <expan abbr="pleriq.">plerique</expan> &longs;ophi&longs;t&ecedil; con&longs;uerunt; aliud e&longs;t rem <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> ex natura perpendere: hoc philo&longs;ophi e&longs;t, ill&ecedil; <lb/><foreign lang="greek">lh/roi lh/rwn</foreign>, & meræ nug&ecedil;. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> idem illis euenit, ac monuerit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> iis accidere qui ea quæ numero­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4538"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rũ">rum</expan> characteribus conueniunt, tribuant rebus numeratis, & illis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> qui ea quæ quadrant in voces, rebus <lb/>ip&longs;is ad&longs;cribant, quæ per voces &longs;ignificantur. </s> <s>Hoc ergo cùm v&longs;urpatum &longs;it in prima <expan abbr="rõne">ratione</expan>, fal&longs;itas a&longs;&longs;um­<lb/>pti per &longs;e <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> labefactat argumenti. </s> <s>Ad &longs;ecundùm verò dicimus eos fui&longs;&longs;e deceptos, quae putarint <lb/>in <expan abbr="int&etilde;tionibus">intentionibus</expan> <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> &longs;eruari <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <expan abbr="Geometricã">Geometricam</expan>, quæ procedit per <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <expan abbr="continua-tã">continua­<lb/>tam</expan> à quattuor ad octo & à duobus ad quattuor, vel contra ab octo ad quattuor, à quattuor ad duo, ab <lb/>his ad vnum, & &longs;ic <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan> in infinitum; cùm proportio <expan abbr="cõ&longs;eruetur">con&longs;eruetur</expan> arithmetica quæ &longs;emper retinet <expan abbr="exu-perantiã">exu­<lb/>perantiam</expan> finitam, vt ea quæ à quattuor ad <expan abbr="quinq.">quinque</expan> ab his ad &longs;ex, & contrà à &longs;ex ad <expan abbr="quinq.">quinque</expan>; hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;em­<lb/>per e&longs;t finita. </s> <s>Tertium verò diluitur indicata <expan abbr="int&etilde;tionis">intentionis</expan> analogia; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> par e&longs;t in <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> eius ratio, <lb/>&longs;iquidem &longs;it ibi poti&longs;simè, vbi præ&longs;tò contraria &longs;unt, & prima illa quorum vis e&longs;t actuo&longs;a, vel patibilis, <lb/>&longs;unt verò quattuor primæ qualitatis, mox vbi &longs;ecunda contraria; tertiò cùm ade&longs;t oppo&longs;itio priuans; <lb/><expan abbr="nã">nam</expan> plus exi&longs;tunt, quo plus habent actus; et&longs;i &longs;olet <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> participatio priuationis, & actus indiuiduo con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4538"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rũ">rum</expan> characteribus conueniunt, tribuant rebus numeratis, & illis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> qui ea quæ quadrant in voces, rebus <lb/>ip&longs;is ad&longs;cribant, quæ per voces &longs;ignificantur. </s> <s>Hoc ergo cùm v&longs;urpatum &longs;it in prima <expan abbr="rõne">ratione</expan>, fal&longs;itas a&longs;&longs;um­<lb/>pti per &longs;e <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> labefactat argumenti. </s> <s>Ad &longs;ecundùm verò dicimus eos fui&longs;&longs;e deceptos, quae putarint <lb/>in <expan abbr="int&etilde;tionibus">intentionibus</expan> <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> &longs;eruari <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <expan abbr="Geometricã">Geometricam</expan>, quæ procedit per <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <expan abbr="continua-tã">continua­<lb/>tam</expan> à quattuor ad octo & à duobus ad quattuor, vel contra ab octo ad quattuor, à quattuor ad duo, ab <lb/>his ad vnum, & &longs;ic <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan> in infinitum; cùm proportio <expan abbr="cõ&longs;eruetur">con&longs;eruetur</expan> arithmetica quæ &longs;emper retinet <expan abbr="exu-perantiã">exu­<lb/>perantiam</expan> finitam, vt ea quæ à quattuor ad <expan abbr="quinq.">quinque</expan> ab his ad &longs;ex, & contrà à &longs;ex ad <expan abbr="quinq.">quinque</expan>; hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;em­<lb/>per e&longs;t finita. </s> <s>Tertium verò diluitur indicata <expan abbr="int&etilde;tionis">intentionis</expan> analogia; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> par e&longs;t in <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> eius ratio, <lb/>&longs;iquidem &longs;it ibi poti&longs;simè, vbi præ&longs;tò contraria &longs;unt, & prima illa quorum vis e&longs;t actuo&longs;a, vel patibilis, <lb/>&longs;unt verò quattuor primæ qualitatis, mox vbi &longs;ecunda contraria; tertiò cùm ade&longs;t oppo&longs;itio priuans; <lb/><expan abbr="nã">nam</expan> plus exi&longs;tunt, quo plus habent actus; et&longs;i &longs;olet <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> participatio priuationis, & actus indiuiduo con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4539"></arrow.to.target><lb/>&longs;i&longs;tere, & ad <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> re&longs;picere, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ubiacere tran&longs;mutationi, aut <expan abbr="circũ">circum</expan> idem <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> mutari, vel ab <expan abbr="eo-d&etilde;">eo­<lb/>dem</expan> participari &longs;ubiecto. </s> <s>Tamee <expan abbr="aũt">aut</expan> genus oppo&longs;itionis habent <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> & <expan abbr="æternũ">æternum</expan>, ac verum: <expan abbr="neq.">neque</expan> verò <lb/>plus minu&longs;úe accipiunt, quae aliquid fal&longs;itatis in&longs;it in conclu&longs;ione; verùm quia præ&longs;tantiore modo ine&longs;t <lb/>nece&longs;sitas in principiis, quàm in conclu&longs;ione, &longs;iquidem vt in cau&longs;&longs;a &longs;it in principiis, in conclu&longs;ione ve­<lb/>rò, vt in effectu; & ibi per &longs;e, hîc propter aliud. </s> <s>Quòd verò de graui & leui opponitur, & habet cau&longs;&longs;as <lb/>contrarias, & po&longs;itiuas per &longs;e, & per accidens, & per &longs;e re&longs;i&longs;tentiam ex habitu contrario, dum res gene­<lb/>ratur, & per accidens impediens quod repellendum e&longs;t, po&longs;tquam genitum fuerit; vnde extat maior <lb/>minorúe participatio tarditatis.</s></p> | <arrow.to.target n="marg4539"></arrow.to.target><lb/>&longs;i&longs;tere, & ad <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> re&longs;picere, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ubiacere tran&longs;mutationi, aut <expan abbr="circũ">circum</expan> idem <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> mutari, vel ab <expan abbr="eo-d&etilde;">eo­<lb/>dem</expan> participari &longs;ubiecto. </s> <s>Tale <expan abbr="aũt">aut</expan> genus oppo&longs;itionis habent <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> & <expan abbr="æternũ">æternum</expan>, ac verum: <expan abbr="neq.">neque</expan> verò <lb/>plus minu&longs;úe accipiunt, quae aliquid fal&longs;itatis in&longs;it in conclu&longs;ione; verùm quia præ&longs;tantiore modo ine&longs;t <lb/>nece&longs;sitas in principiis, quàm in conclu&longs;ione, &longs;iquidem vt in cau&longs;&longs;a &longs;it in principiis, in conclu&longs;ione ve­<lb/>rò, vt in effectu; & ibi per &longs;e, hîc propter aliud. </s> <s>Quòd verò de graui & leui opponitur, & habet cau&longs;&longs;as <lb/>contrarias, & po&longs;itiuas per &longs;e, & per accidens, & per &longs;e re&longs;i&longs;tentiam ex habitu contrario, dum res gene­<lb/>ratur, & per accidens impediens quod repellendum e&longs;t, po&longs;tquam genitum fuerit; vnde extat maior <lb/>minorúe participatio tarditatis.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4529"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg4529"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Explicatur, vt qualitates in corporibus &longs;implicibus &longs;ine contrario plus & minus accipiant. <lb/></s> <s>Cap. </s> <s>XXVIIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Explicatur, vt qualitates in corporibus &longs;implicibus &longs;ine contrario plus & minus accipiant. <lb/></s> <s>Cap. </s> <s>XXVIIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SED vnde huc digre&longs;&longs;a e&longs;t, eòdem redeat oratio. </s> <s>Nos igitur <expan abbr="quãrum">quarrum</expan> attinet ad eas quæ&longs;tiones quæ <lb/>ab initio propo&longs;itæ fuerant de <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> qualitatibus ita dicimus, <expan abbr="alterã">alteram</expan> tantùm qualitatem vni <lb/>elemento primùm conuenire, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm <expan abbr="eã">eam</expan> qualitatem primùm dicimus elemento illi in&longs;idere, &longs;i cùm <lb/> | <s>SED vnde huc digre&longs;&longs;a e&longs;t, eòdem redeat oratio. </s> <s>Nos igitur <expan abbr="quãrum">quarrum</expan> attinet ad eas quæ&longs;tiones quæ <lb/>ab initio propo&longs;itæ fuerant de <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> qualitatibus ita dicimus, <expan abbr="alterã">alteram</expan> tantùm qualitatem vni <lb/>elemento primùm conuenire, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm <expan abbr="eã">eam</expan> qualitatem primùm dicimus elemento illi in&longs;idere, &longs;i cùm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4540"></arrow.to.target><lb/>&longs;ocia conferatur, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> D. Thomas opinatus e&longs;t, &longs;ed ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> elementum, puta tu, &longs;i ca­<lb/>lor igni primum conuenit; nonmodò ine&longs;t in igni prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;iccitas, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> prius ine&longs;t in igni, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in aere<gap/><lb/>ac &longs;i prius &longs;iccitas terræ <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan>, nonmodò &longs;uperat frigus, &longs;ed inhæret quoque prius in terra, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in igni. <lb/></s> <s>Prima hypothe&longs;eos no&longs;træ pars colligitur è 2. de Gen. altera verò è lib. de &longs;en&longs;. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> terræ <expan abbr="&longs;iccitat&etilde;">&longs;iccitatem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg4540"></arrow.to.target><lb/>&longs;ocia conferatur, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> D. Thomas opinatus e&longs;t, &longs;ed ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> elementum, puta tu, &longs;i ca­<lb/>lor igni primum conuenit; nonmodò ine&longs;t in igni prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;iccitas, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> prius ine&longs;t in igni, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in aere: <lb/>ac &longs;i prius &longs;iccitas terræ <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan>, nonmodò &longs;uperat frigus, &longs;ed inhæret quoque prius in terra, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in igni. <lb/></s> <s>Prima hypothe&longs;eos no&longs;træ pars colligitur è 2. de Gen. altera verò è lib. de &longs;en&longs;. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> terræ <expan abbr="&longs;iccitat&etilde;">&longs;iccitatem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4541"></arrow.to.target><lb/>confert, & ignis: inquit <expan abbr=".n.">enim</expan> terram magis e&longs;&longs;e &longs;icci; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem <expan abbr="humidũ">humidum</expan> magis affici à &longs;icco terreo, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>ab igne. </s> <s>Secundò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> putamus hanc hypothe&longs;in ex eiu&longs;dem Philo&longs;ophi placitis erui; nimirùm <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> <lb/>qualitates non nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="sũmas">summas</expan> e&longs;&longs;e in elementis, ac &longs;i &longs;umm&ecedil; ponatur, non ab&longs;olutè tales haberi; ve­<lb/>rùm ad gradum, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> fert <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> natura: quo &longs;i exce&longs;&longs;erint, non amplius ex natura, &longs;ed contra <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan> affecta &longs;unt. </s> <s>non &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ummæ, quae aliæ <expan abbr="quædã">quædam</expan> reperiuntur illis intentiores: nam maior e&longs;t calor <lb/>ignis, qui e&longs;t <expan abbr="flãma">flamma</expan>, quàm eius, quod e&longs;t elementum. </s> <s>vocatur verò hypeccauma; maioritem glaciei fri­<lb/>giditas e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it aquæ. </s> <s>Non &longs;unt etiam &longs;ummæ qualitates, quae habent <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> gradum contrariæ qualita­<lb/>tis <expan abbr="adiunctũ">adiunctum</expan>, vt frigiditas aquæ particulam <expan abbr="quandã">quandam</expan> caloris, &longs;i minus, non efflueret, &longs;ed maneret bruta, <lb/>& iners, vt glacies. </s> <s>Meminerimus item calidum, humidum, frigidum, & &longs;iccum <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;e voces <lb/>antiquas, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> ex habitu &longs;ic dicuntur, quia .&longs;. </s> <s>immobilia &longs;int, aut ex actu, quae afficiant &longs;en&longs;um, & immu­<lb/>tent materiam. </s> <s>Po&longs;tremò illud accipiendum e&longs;t materiam mundi inferioris per &longs;e rudem e&longs;&longs;e, & infor­<lb/>mem, & <expan abbr="oĩs">omnis</expan> qualitatis expertem: c&ecedil;lum verò, & a&longs;tra motu, & lumine <expan abbr="illã">illam</expan> afficere, & pro vicinia, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>di&longs;tantia <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> &longs;ingulis inferre: &longs;ic illa quæ longi&longs;simè ab&longs;unt, frigidi&longs;sima relinquuntur: ex his &longs;icci­ | <arrow.to.target n="marg4541"></arrow.to.target><lb/>confert, & ignis: inquit <expan abbr=".n.">enim</expan> terram magis e&longs;&longs;e &longs;icci; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem <expan abbr="humidũ">humidum</expan> magis affici à &longs;icco terreo, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>ab igne. </s> <s>Secundò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> putamus hanc hypothe&longs;in ex eiu&longs;dem Philo&longs;ophi placitis erui; nimirùm <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> <lb/>qualitates non nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="sũmas">summas</expan> e&longs;&longs;e in elementis, ac &longs;i &longs;umm&ecedil; ponatur, non ab&longs;olutè tales haberi; ve­<lb/>rùm ad gradum, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> fert <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> natura: quo &longs;i exce&longs;&longs;erint, non amplius ex natura, &longs;ed contra <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan> affecta &longs;unt. </s> <s>non &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ummæ, quae aliæ <expan abbr="quædã">quædam</expan> reperiuntur illis intentiores: nam maior e&longs;t calor <lb/>ignis, qui e&longs;t <expan abbr="flãma">flamma</expan>, quàm eius, quod e&longs;t elementum. </s> <s>vocatur verò hypeccauma; maioritem glaciei fri­<lb/>giditas e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it aquæ. </s> <s>Non &longs;unt etiam &longs;ummæ qualitates, quae habent <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> gradum contrariæ qualita­<lb/>tis <expan abbr="adiunctũ">adiunctum</expan>, vt frigiditas aquæ particulam <expan abbr="quandã">quandam</expan> caloris, &longs;i minus, non efflueret, &longs;ed maneret bruta, <lb/>& iners, vt glacies. </s> <s>Meminerimus item calidum, humidum, frigidum, & &longs;iccum <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;e voces <lb/>antiquas, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> ex habitu &longs;ic dicuntur, quia .&longs;. </s> <s>immobilia &longs;int, aut ex actu, quae afficiant &longs;en&longs;um, & immu­<lb/>tent materiam. </s> <s>Po&longs;tremò illud accipiendum e&longs;t materiam mundi inferioris per &longs;e rudem e&longs;&longs;e, & infor­<lb/>mem, & <expan abbr="oĩs">omnis</expan> qualitatis expertem: c&ecedil;lum verò, & a&longs;tra motu, & lumine <expan abbr="illã">illam</expan> afficere, & pro vicinia, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>di&longs;tantia <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> &longs;ingulis inferre: &longs;ic illa quæ longi&longs;simè ab&longs;unt, frigidi&longs;sima relinquuntur: ex his &longs;icci­ |
| <pb pagenum="775"/> | <pb pagenum="775"/> |
| <arrow.to.target n="marg4542"></arrow.to.target><lb/>tas & humor oriuntur: nam calor in primis eliquat, & fundit corpora cra&longs;siora; deinde tenuibus & li­<lb/>quidis corporibus pa&longs;citur. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> ignis <expan abbr="humidũ">humidum</expan> exhauriens, & <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> deuorans efficit &longs;iccum. <lb/></s> <s>proptereà terra &longs;icca e&longs;t; <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>concreta, vbi non dum fuerit à calore di&longs;&longs;oluta, &longs;ed per &longs;eip&longs;am &longs;ic­<lb/>cior igni, quae <expan abbr="nullũ">nullum</expan> contineat humorem, cùm c&ecedil;teroquin ignis in humido corpore &longs;e perpetuo tueatur, <lb/>necnon frigidi&longs;sima, quandò magis à caloris fonte di&longs;iungitur. </s> <s>Idcirco non &longs;atis aptè, mea quidem &longs;en­<lb/>tentia, Zimara, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quanuis auctorem habuerit Alexandrum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui pares omnium qualitatum gradus <lb/> | <arrow.to.target n="marg4542"></arrow.to.target><lb/>tas & humor oriuntur: nam calor in primis eliquat, & fundit corpora cra&longs;siora; deinde tenuibus & li­<lb/>quidis corporibus pa&longs;citur. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> ignis <expan abbr="humidũ">humidum</expan> exhauriens, & <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> deuorans efficit &longs;iccum. <lb/></s> <s>proptereà terra &longs;icca e&longs;t; <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>concreta, vbi non dum fuerit à calore di&longs;&longs;oluta, &longs;ed per &longs;eip&longs;am &longs;ic­<lb/>cior igni, quae <expan abbr="nullũ">nullum</expan> contineat humorem, cùm c&ecedil;teroquin ignis in humido corpore &longs;e perpetuo tueatur, <lb/>necnon frigidi&longs;sima, quandò magis à caloris fonte di&longs;iungitur. </s> <s>Idcirco non &longs;atis aptè, mea quidem &longs;en­<lb/>tentia, Zimara, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quanuis auctorem habuerit Alexandrum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui pares omnium qualitatum gradus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4543"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg4543"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4544"></arrow.to.target><lb/>in &longs;ingulis elementis collocauit, & ex materia na&longs;ci voluit omne earum di&longs;crimen, atque ita defendit <lb/>plus & minus in elementis ex contrariorum mi&longs;tura non profici&longs;ci. </s> <s>Cùm tamen &longs;i modus ob&longs;eruetur, <lb/>quo primæ qualitates accedunt materi&ecedil;; quamobrem elementa gignuntur, &longs;i item exploretur aqu&ecedil;, <lb/><expan abbr="glacie&longs;&qacute;">glacie&longs;que</expan>. </s> <s>vis, & hypeccaumatis, & ignis, &longs;i modus quæ ex aqua <expan abbr="terrã">terram</expan> fieri putant; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ab igneo &longs;ic­<lb/>co producitur, &longs;ed ab illo affecta exhalat, & abit in <expan abbr="vapor&etilde;">vaporem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> item à &longs;icco terreo, quae ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> fit <expan abbr="quid-dã">quid­<lb/>dam</expan> maius, tamet&longs;i terminatius, &longs;ed ita fit per humoris <expan abbr="expre&longs;sion&etilde;">expre&longs;sionem</expan>, quam præ&longs;tat frigus: ideò maius e&longs;­<lb/>&longs;e vult, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it ip&longs;ius aquæ, vniuer&longs;a hæc probè mon&longs;trent gradus <expan abbr="exuperãtiam">exuperantiam</expan>. </s> <s>Proinde mihi placeret, <lb/>&longs;i in <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> qualitatibus exuperatio <expan abbr="graduũ">graduum</expan> poneretur; quanuis approbem <expan abbr="eã">eam</expan> ex contrarij mi&longs;cel­<lb/>la non exoriri: &longs;iquidem in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto &longs;ic contrarij mi&longs;cella mini&longs;tratur, vt altera qualitas &longs;it ex ha­<lb/>bitu, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera per affectionem: cùm calefit aqua, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia coierint in vnum corpora, quæ qualita­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4544"></arrow.to.target><lb/>in &longs;ingulis elementis collocauit, & ex materia na&longs;ci voluit omne earum di&longs;crimen, atque ita defendit <lb/>plus & minus in elementis ex contrariorum mi&longs;tura non profici&longs;ci. </s> <s>Cùm tamen &longs;i modus ob&longs;eruetur, <lb/>quo primæ qualitates accedunt materi&ecedil;; quamobrem elementa gignuntur, &longs;i item exploretur aqu&ecedil;, <lb/><expan abbr="glacie&longs;&qacute;">glacie&longs;que</expan>. </s> <s>vis, & hypeccaumatis, & ignis, &longs;i modus quæ ex aqua <expan abbr="terrã">terram</expan> fieri putant; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ab igneo &longs;ic­<lb/>co producitur, &longs;ed ab illo affecta exhalat, & abit in <expan abbr="vapor&etilde;">vaporem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> item à &longs;icco terreo, quae ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> fit <expan abbr="quid-dã">quid­<lb/>dam</expan> maius, tamet&longs;i terminatius, &longs;ed ita fit per humoris <expan abbr="expre&longs;sion&etilde;">expre&longs;sionem</expan>, quam præ&longs;tat frigus: ideò maius e&longs;­<lb/>&longs;e vult, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it ip&longs;ius aquæ, vniuer&longs;a hæc probè mon&longs;trent gradus <expan abbr="exuperãtiam">exuperantiam</expan>. </s> <s>Proinde mihi placeret, <lb/>&longs;i in <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> qualitatibus exuperatio <expan abbr="graduũ">graduum</expan> poneretur; quanuis approbem <expan abbr="eã">eam</expan> ex contrarij mi&longs;cel­<lb/>la non exoriri: &longs;iquidem in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto &longs;ic contrarij mi&longs;cella mini&longs;tratur, vt altera qualitas &longs;it ex ha­<lb/>bitu, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera per affectionem: cùm calefit aqua, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia coierint in vnum corpora, quæ qualita­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4545"></arrow.to.target><lb/>tibus contrariis prædita &longs;it, vt in mixto, &longs;ed quod in elementis à nobis in præ&longs;entia con&longs;ideratur, totum <lb/>e&longs;t ex habitu, nec præ&longs;tò e&longs;t aliud corpus, vnde <expan abbr="participe&ttilde;">participetur</expan> contrarium. </s> <s>Quapropter id ita materiæ tri­<lb/>buerem, quae ex conditioni materiæ; nimirùm ex interuallo hæc <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> differentia na&longs;catur: hîc <expan abbr=".n.">enim</expan> ta­<lb/>ctum virtutis &longs;uæ communicat, ibi plus, aut minus: <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic accipio <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am eius varieta­<lb/>tis, quae ita comparata languidius acriu&longs;úe afficiat, vt quae &longs;iccitas &longs;it cos, humor <expan abbr="aũt">aut</expan> freni caloris, &longs;ed hæc ar­<lb/>bitror e&longs;&longs;e potius &longs;igna, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cau&longs;&longs;as. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> me mouet illud, quae talis <expan abbr="cõmen&longs;us">commen&longs;us</expan> &longs;it inter agens & patiens, vt <lb/>quicquid agens efficere valeat, & patiens accipere po&longs;sit: vnde cùm &longs;it agens quod <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> calorem <lb/>producat, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;it materia quæ ip&longs;um acceptura &longs;it, vtpote quae meminerim ab optimis philo&longs;ophis e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cri-ptũ">&longs;cri­<lb/>ptum</expan> ab agentibus <expan abbr="nõ">non</expan> vniuocis <expan abbr="expectandã">expectandam</expan> non e&longs;&longs;e <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> in effectu, qu&ecedil; reperitur in cau&longs;&longs;a, <lb/>vt &longs;i Sol poneretur infinitè calidus; non idcirco <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> imprimere, &longs;ed quantum materia pate­<lb/>retur. </s> <s>Verùm &longs;icui non arrideat hæc &longs;olutio, re&longs;pondemus &longs;at e&longs;&longs;e, &longs;i &longs;it ab&longs;olutè, & vniuersè patiens, <lb/>quod tantum excipiat, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> illi <expan abbr="põt">potest</expan> exhibere efficiens: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="neq.">neque</expan> terra, <expan abbr="neq.">neque</expan> in centro capax e&longs;t <lb/>materia tanti caloris, quantum <expan abbr="cõmunicare">communicare</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> c&ecedil;lum: at alibi, & aliud corpus tantundem accipiet. <lb/></s> <s>Ex his <expan abbr="aũt">aut</expan> quæ à nobis hactenus con&longs;tituta &longs;unt; optimè obiectiones ab initio quæ&longs;tionis oppo&longs;itæ di­<lb/>luuntur. </s> <s>Et prima <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex iis quæ noui&longs;simè dicta &longs;unt, profligatur. </s> <s>erat <expan abbr="aũt">aut</expan>, elementa corpora &longs;im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4545"></arrow.to.target><lb/>tibus contrariis prædita &longs;it, vt in mixto, &longs;ed quod in elementis à nobis in præ&longs;entia con&longs;ideratur, totum <lb/>e&longs;t ex habitu, nec præ&longs;tò e&longs;t aliud corpus, vnde <expan abbr="participe&ttilde;">participetur</expan> contrarium. </s> <s>Quapropter id ita materiæ tri­<lb/>buerem, quae ex conditioni materiæ; nimirùm ex interuallo hæc <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> differentia na&longs;catur: hîc <expan abbr=".n.">enim</expan> ta­<lb/>ctum virtutis &longs;uæ communicat, ibi plus, aut minus: <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic accipio <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am eius varieta­<lb/>tis, quae ita comparata languidius acriu&longs;úe afficiat, vt quae &longs;iccitas &longs;it eos, humor <expan abbr="aũt">aut</expan> freni caloris, &longs;ed hæc ar­<lb/>bitror e&longs;&longs;e potius &longs;igna, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cau&longs;&longs;as. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> me mouet illud, quae talis <expan abbr="cõmen&longs;us">commen&longs;us</expan> &longs;it inter agens & patiens, vt <lb/>quicquid agens efficere valeat, & patiens accipere po&longs;sit: vnde cùm &longs;it agens quod <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> calorem <lb/>producat, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;it materia quæ ip&longs;um acceptura &longs;it, vtpote quae meminerim ab optimis philo&longs;ophis e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cri-ptũ">&longs;cri­<lb/>ptum</expan> ab agentibus <expan abbr="nõ">non</expan> vniuocis <expan abbr="expectandã">expectandam</expan> non e&longs;&longs;e <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> in effectu, qu&ecedil; reperitur in cau&longs;&longs;a, <lb/>vt &longs;i Sol poneretur infinitè calidus; non idcirco <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> imprimere, &longs;ed quantum materia pate­<lb/>retur. </s> <s>Verùm &longs;icui non arrideat hæc &longs;olutio, re&longs;pondemus &longs;at e&longs;&longs;e, &longs;i &longs;it ab&longs;olutè, & vniuersè patiens, <lb/>quod tantum excipiat, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> illi <expan abbr="põt">potest</expan> exhibere efficiens: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="neq.">neque</expan> terra, <expan abbr="neq.">neque</expan> in centro capax e&longs;t <lb/>materia tanti caloris, quantum <expan abbr="cõmunicare">communicare</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> c&ecedil;lum: at alibi, & aliud corpus tantundem accipiet. <lb/></s> <s>Ex his <expan abbr="aũt">aut</expan> quæ à nobis hactenus con&longs;tituta &longs;unt; optimè obiectiones ab initio quæ&longs;tionis oppo&longs;itæ di­<lb/>luuntur. </s> <s>Et prima <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex iis quæ noui&longs;simè dicta &longs;unt, profligatur. </s> <s>erat <expan abbr="aũt">aut</expan>, elementa corpora &longs;im­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4546"></arrow.to.target><lb/>plicia non e&longs;&longs;e, vel plures <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> coniugationes in &longs;ingulorum corporum con&longs;titutione requiri. </s> <s>Iam <lb/>enim diximus plus & minus ex habilitate & impotentia cau&longs;&longs;æ efficientis, vel materiæ deriuari, non quae <lb/>aut adforet <expan abbr="alterũ">alterum</expan> è contrariis per <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan>, aut præ&longs;tò e&longs;&longs;et aliud corpus, & credimus <expan abbr="eã">eam</expan> vim quæ in <lb/>gradu <expan abbr="quodã">quodam</expan> certo tribuitur à c&ecedil;lo, con&longs;tituere elementum, quod alioqui per &longs;e foret materia rudis & <lb/>nuda, quæ nihilominus &longs;implex exi&longs;tat quae hoc &longs;it ip&longs;ius naturæ con&longs;equens, vt cùm &longs;it <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, vt vnum, <lb/>ex eo frigidum &longs;it, vt <expan abbr="&longs;ept&etilde;">&longs;eptem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> hoc efficit <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan>; efficeret pror&longs;us, &longs;i aliunde accederat, vel à <lb/>corpore proximo, vel per affectionem <expan abbr="cõmunicatum">communicatum</expan>. </s> <s>Cùm deinde probatur ignim e&longs;&longs;e terra <expan abbr="&longs;iccior&etilde;">&longs;icciorem</expan>, <lb/>quae actu &longs;it <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, non audeo confirmare; quippe qui norim ip&longs;um <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> in corpore humido exi&longs;tere, & ef­<lb/>cienter id tantùm dabo, quòd .&longs;. </s> <s>vim habeat exiccandi <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan>; non <expan abbr="aũt">aut</expan> formaliter. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> item cùm obii­<lb/>ciunt <expan abbr="aquã">aquam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="humidior&etilde;">humidiorem</expan>, quia magis humectat, & emollit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aër; monemus actum &longs;&ecedil;penumero non <lb/>imitari gradum formæ, &longs;ed in&longs;equi materi&ecedil; conditiones. </s> <s>idcirco &longs;i humidi definitio <expan abbr="cõ&longs;ulatur">con&longs;ulatur</expan>, quæ e&longs;t, <lb/>facilè termino alieno terminari, cùm facilius alieno termino finiatur aër, quàm aqua, planum e&longs;t, quòd <lb/>humiditatis gradus in aëre maior exi&longs;tet, &longs;ed cùm aqua &longs;ic concretior, & corpulentior: magis <expan abbr="conglu-tina&ttilde;">conglu­<lb/>tinatur</expan>, & corporibus duris magis adh&ecedil;re&longs;cens, magis irrigat & emollit: & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a pror&longs;us, cur re­<lb/>frigeret magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra; &longs;icca <expan abbr=".n.">enim</expan> hærent difficillimè. </s> <s>Quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> probetur aquæ <expan abbr="propriũ">proprium</expan> magis e&longs;&longs;e hu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4546"></arrow.to.target><lb/>plicia non e&longs;&longs;e, vel plures <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> coniugationes in &longs;ingulorum corporum con&longs;titutione requiri. </s> <s>Iam <lb/>enim diximus plus & minus ex habilitate & impotentia cau&longs;&longs;æ efficientis, vel materiæ deriuari, non quae <lb/>aut adforet <expan abbr="alterũ">alterum</expan> è contrariis per <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan>, aut præ&longs;tò e&longs;&longs;et aliud corpus, & credimus <expan abbr="eã">eam</expan> vim quæ in <lb/>gradu <expan abbr="quodã">quodam</expan> certo tribuitur à c&ecedil;lo, con&longs;tituere elementum, quod alioqui per &longs;e foret materia rudis & <lb/>nuda, quæ nihilominus &longs;implex exi&longs;tat quae hoc &longs;it ip&longs;ius naturæ con&longs;equens, vt cùm &longs;it <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, vt vnum, <lb/>ex eo frigidum &longs;it, vt <expan abbr="&longs;ept&etilde;">&longs;eptem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> hoc efficit <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan>; efficeret pror&longs;us, &longs;i aliunde accederat, vel à <lb/>corpore proximo, vel per affectionem <expan abbr="cõmunicatum">communicatum</expan>. </s> <s>Cùm deinde probatur ignim e&longs;&longs;e terra <expan abbr="&longs;iccior&etilde;">&longs;icciorem</expan>, <lb/>quae actu &longs;it <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, non audeo confirmare; quippe qui norim ip&longs;um <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> in corpore humido exi&longs;tere, & ef­<lb/>cienter id tantùm dabo, quòd .&longs;. </s> <s>vim habeat exiccandi <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan>; non <expan abbr="aũt">aut</expan> formaliter. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> item cùm obii­<lb/>ciunt <expan abbr="aquã">aquam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="humidior&etilde;">humidiorem</expan>, quia magis humectat, & emollit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aër; monemus actum &longs;&ecedil;penumero non <lb/>imitari gradum formæ, &longs;ed in&longs;equi materi&ecedil; conditiones. </s> <s>idcirco &longs;i humidi definitio <expan abbr="cõ&longs;ulatur">con&longs;ulatur</expan>, quæ e&longs;t, <lb/>facilè termino alieno terminari, cùm facilius alieno termino finiatur aër, quàm aqua, planum e&longs;t, quòd <lb/>humiditatis gradus in aëre maior exi&longs;tet, &longs;ed cùm aqua &longs;ic concretior, & corpulentior: magis <expan abbr="conglu-tina&ttilde;">conglu­<lb/>tinatur</expan>, & corporibus duris magis adh&ecedil;re&longs;cens, magis irrigat & emollit: & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a pror&longs;us, cur re­<lb/>frigeret magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra; &longs;icca <expan abbr=".n.">enim</expan> hærent difficillimè. </s> <s>Quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> probetur aquæ <expan abbr="propriũ">proprium</expan> magis e&longs;&longs;e hu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4547"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="midũ">midum</expan>, quàm <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan>, quae frigiditate &longs;ublata po&longs;sit aqua item con&longs;eruari, quæ humore exhau&longs;to protinus <lb/>interit; nihil ad id profectò, quae aqua &longs;it humidior aëre, &longs;iquidem pari <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;i aër exiccetur, amittit <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, quam &longs;anè retinet cum magna vi frigoris: &longs;olùm confertur eius frigiditas cùm humore. </s> <s>Verùm <lb/>quicquid &longs;it; eiu&longs;dem euenti cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t, eam &longs;peciatim in aqua mon&longs;trauit Alexander, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> nos <lb/> | <arrow.to.target n="marg4547"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="midũ">midum</expan>, quàm <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan>, quae frigiditate &longs;ublata po&longs;sit aqua item con&longs;eruari, quæ humore exhau&longs;to protinus <lb/>interit; nihil ad id profectò, quae aqua &longs;it humidior aëre, &longs;iquidem pari <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;i aër exiccetur, amittit <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, quam &longs;anè retinet cum magna vi frigoris: &longs;olùm confertur eius frigiditas cùm humore. </s> <s>Verùm <lb/>quicquid &longs;it; eiu&longs;dem euenti cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t, eam &longs;peciatim in aqua mon&longs;trauit Alexander, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> nos <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4548"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> transferamus ad aërem: minor <expan abbr=".n.">enim</expan> efficacitas e&longs;t in humido & &longs;icco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in calido & frigido; proptereà <lb/>facilius hæc inter &longs;e immutant, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> humidum & <expan abbr="&longs;iccũ">&longs;iccum</expan>, &longs;ed <expan abbr="cred&etilde;dum">credendum</expan> e&longs;t <expan abbr="oĩno">omnino</expan> calidum & <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan>, qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>in aëre & aqua, vt habitus, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad mutatíonis <expan abbr="extremũ">extremum</expan> permanere: <expan abbr="neq.">neque</expan> verò magis e&longs;t in&longs;itus humor, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calor aut frigus, quae ægrius afficiatur: nam &longs;ic ignis <expan abbr="etiã">etiam</expan> magis e&longs;&longs;et <expan abbr="propriũ">proprium</expan> &longs;iccum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calor, & tamen <lb/><expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> vno con&longs;en&longs;u primas igni dant in calore, & ad <expan abbr="&longs;iccũ">&longs;iccum</expan>, & ad reliqua elementa. </s> <s>Quod verò ad&longs;cribe­<lb/>batur de terra, <expan abbr="iã">iam</expan> docuimus <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> pellendi <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> in aqua non ab e&longs;&longs;entiæ principiis emanare, &longs;ed <lb/>à materiæ conditionibus quæ <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> vires addunt; <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> minuunt, vt figura in motu: verunta­<lb/>men habitus frigoris terræ magis e&longs;t a&longs;signandus. </s> <s>Valent <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> di&longs;tinctiones allatæ ad concilianda loca il­<lb/>la Ari&longs;t. </s> <s>in quibus aliqua repugnantiæ &longs;pecies apparere potui&longs;&longs;et. </s> <s>Per has ergo qualitates, &longs;i fuerint in <lb/>actu &longs;ecundo; &longs;e&longs;e vici&longs;sim alterant, & afficiunt elementa; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> actus ille &longs;ecundus alterandi, & &longs;ubin­<lb/>de afficiendi principium, & in illo e&longs;t affectio in quo nil dum <expan abbr="contractũ">contractum</expan> fuerit habitus, vbi iam habitus <lb/>antece&longs;&longs;erit; nec e&longs;t alteratio, nec affectio, &longs;ed perfectio &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, cùm verò &longs;it idem actus &longs;ecundus, ac <lb/>forma <expan abbr="iã">iam</expan> perfecta, ad <expan abbr="eã">eam</expan> verò &longs;it generatio per &longs;e: planum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> quae ad actum &longs;ecundùm generatio per | <arrow.to.target n="marg4548"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> transferamus ad aërem: minor <expan abbr=".n.">enim</expan> efficacitas e&longs;t in humido & &longs;icco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in calido & frigido; proptereà <lb/>facilius hæc inter &longs;e immutant, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> humidum & <expan abbr="&longs;iccũ">&longs;iccum</expan>, &longs;ed <expan abbr="cred&etilde;dum">credendum</expan> e&longs;t <expan abbr="oĩno">omnino</expan> calidum & <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan>, qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>in aëre & aqua, vt habitus, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad mutatíonis <expan abbr="extremũ">extremum</expan> permanere: <expan abbr="neq.">neque</expan> verò magis e&longs;t in&longs;itus humor, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calor aut frigus, quae ægrius afficiatur: nam &longs;ic ignis <expan abbr="etiã">etiam</expan> magis e&longs;&longs;et <expan abbr="propriũ">proprium</expan> &longs;iccum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calor, & tamen <lb/><expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> vno con&longs;en&longs;u primas igni dant in calore, & ad <expan abbr="&longs;iccũ">&longs;iccum</expan>, & ad reliqua elementa. </s> <s>Quod verò ad&longs;cribe­<lb/>batur de terra, <expan abbr="iã">iam</expan> docuimus <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> pellendi <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> in aqua non ab e&longs;&longs;entiæ principiis emanare, &longs;ed <lb/>à materiæ conditionibus quæ <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> vires addunt; <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> minuunt, vt figura in motu: verunta­<lb/>men habitus frigoris terræ magis e&longs;t a&longs;signandus. </s> <s>Valent <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> di&longs;tinctiones allatæ ad concilianda loca il­<lb/>la Ari&longs;t. </s> <s>in quibus aliqua repugnantiæ &longs;pecies apparere potui&longs;&longs;et. </s> <s>Per has ergo qualitates, &longs;i fuerint in <lb/>actu &longs;ecundo; &longs;e&longs;e vici&longs;sim alterant, & afficiunt elementa; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> actus ille &longs;ecundus alterandi, & &longs;ubin­<lb/>de afficiendi principium, & in illo e&longs;t affectio in quo nil dum <expan abbr="contractũ">contractum</expan> fuerit habitus, vbi iam habitus <lb/>antece&longs;&longs;erit; nec e&longs;t alteratio, nec affectio, &longs;ed perfectio &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, cùm verò &longs;it idem actus &longs;ecundus, ac <lb/>forma <expan abbr="iã">iam</expan> perfecta, ad <expan abbr="eã">eam</expan> verò &longs;it generatio per &longs;e: planum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> quae ad actum &longs;ecundùm generatio per |
| |
| <arrow.to.target n="marg4557"></arrow.to.target><lb/>&longs;eo; <expan abbr="primũ">primum</expan> plurib. modis elementa po&longs;&longs;e tractari, vel <expan abbr=".n.">enim</expan> generatim, vel vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan> &longs;impliciter, & in or­<lb/>dine corporum <expan abbr="primũ">primum</expan>, vel vt certa &longs;ub&longs;tantia, &longs;icut ignis, & aqua. </s> <s>Vbi verò elementa veluti principia <lb/>perpenduntur, ita definienda &longs;unt, vt illud in definitione &longs;umant, cuius principia ponuntur; & primæ <lb/><expan abbr="&longs;implice&longs;&qacute;">&longs;implice&longs;que</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;entiæ, non &longs;ecus àc materies & forma reputantur, nec vlterius illorum e&longs;&longs;entia re&longs;olui­<lb/>tur. </s> <s>At &longs;i illa tractemus vt corpora, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ub&longs;tantias ab&longs;olutas, cùm phy&longs;ica methodus nonmodò <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>e&longs;&longs;entias cogitatione complectatur; &longs;ed maximè in illud contendat, vt eas ad &longs;en&longs;um referat, & &longs;pecu­<lb/>letur vt &longs;en&longs;iles, quanuis ex ordine <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> duæ &longs;int, aut vna potius prima &longs;impliciter, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> &ecedil;què <lb/>primò <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> hæ qualitates &longs;en&longs;um &longs;uo &longs;ingulæ modo afficiunt, nec ex &longs;e <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> in hoc officio præ&longs;tando <lb/>&longs;unt aptæ; &longs;ingulas ex æquo æ&longs;timat, & in corporib. &longs;en&longs;ilib. con&longs;tituendis vniuer&longs;as habet pro primis; <lb/>in <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>definitionib. &longs;ingulis, vt æqualiter con&longs;tituentib. vtitur. </s> <s>Verumenimuerò &longs;i rerum natura <lb/>attendatur; non e&longs;t par <expan abbr="oĩum">omnium</expan> conditio, quemadmodum diximus. </s> <s>Ip&longs;am igitur naturam nunc expenda­<lb/>mus, & (vt à <expan abbr="cõmuniorib">communiorib</expan>. </s> <s>ordiamur) illud maneat, ob <expan abbr="antedictã">antedictam</expan> cau&longs;&longs;am definiri elementa per quat­<lb/>tuor primas qualitates æqualiter: at vera <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entia con&longs;tituitur per calorem & frigus; <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int hæ <lb/>primæ <expan abbr="corporũ">corporum</expan> differenti&ecedil; quæ in hoc ordine &longs;e habent, &longs;icut habitus & priuatio prima. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <lb/><expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> differentia quæ redundabit in elementa, ea certè ex horum differentiis exi&longs;tet. </s> <s>At verò <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg4557"></arrow.to.target><lb/>&longs;eo; <expan abbr="primũ">primum</expan> plurib. modis elementa po&longs;&longs;e tractari, vel <expan abbr=".n.">enim</expan> generatim, vel vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan> &longs;impliciter, & in or­<lb/>dine corporum <expan abbr="primũ">primum</expan>, vel vt certa &longs;ub&longs;tantia, &longs;icut ignis, & aqua. </s> <s>Vbi verò elementa veluti principia <lb/>perpenduntur, ita definienda &longs;unt, vt illud in definitione &longs;umant, cuius principia ponuntur; & primæ <lb/><expan abbr="&longs;implice&longs;&qacute;">&longs;implice&longs;que</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;entiæ, non &longs;ecus àc materies & forma reputantur, nec vlterius illorum e&longs;&longs;entia re&longs;olui­<lb/>tur. </s> <s>At &longs;i illa tractemus vt corpora, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ub&longs;tantias ab&longs;olutas, cùm phy&longs;ica methodus nonmodò <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>e&longs;&longs;entias cogitatione complectatur; &longs;ed maximè in illud contendat, vt eas ad &longs;en&longs;um referat, & &longs;pecu­<lb/>letur vt &longs;en&longs;iles, quanuis ex ordine <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> duæ &longs;int, aut vna potius prima &longs;impliciter, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> &ecedil;què <lb/>primò <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> hæ qualitates &longs;en&longs;um &longs;uo &longs;ingulæ modo afficiunt, nec ex &longs;e <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> in hoc officio præ&longs;tando <lb/>&longs;unt aptæ; &longs;ingulas ex æquo æ&longs;timat, & in corporib. &longs;en&longs;ilib. con&longs;tituendis vniuer&longs;as habet pro primis; <lb/>in <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>definitionib. &longs;ingulis, vt æqualiter con&longs;tituentib. vtitur. </s> <s>Verumenimuerò &longs;i rerum natura <lb/>attendatur; non e&longs;t par <expan abbr="oĩum">omnium</expan> conditio, quemadmodum diximus. </s> <s>Ip&longs;am igitur naturam nunc expenda­<lb/>mus, & (vt à <expan abbr="cõmuniorib">communiorib</expan>. </s> <s>ordiamur) illud maneat, ob <expan abbr="antedictã">antedictam</expan> cau&longs;&longs;am definiri elementa per quat­<lb/>tuor primas qualitates æqualiter: at vera <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entia con&longs;tituitur per calorem & frigus; <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int hæ <lb/>primæ <expan abbr="corporũ">corporum</expan> differenti&ecedil; quæ in hoc ordine &longs;e habent, &longs;icut habitus & priuatio prima. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <lb/><expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> differentia quæ redundabit in elementa, ea certè ex horum differentiis exi&longs;tet. </s> <s>At verò <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg4558"></arrow.to.target><lb/>admodùm calor & frigus &longs;ecum differant, mox explicabimus: interim ad id quod de harum qualita­<lb/>tum &longs;erie <expan abbr="dubitatũ">dubitatum</expan> e&longs;t, re&longs;pondeamus aliquid. </s> <s>Et cùm opponitur, &longs;i inter eas ordo ponatur, origine po­<lb/>&longs;teriorem perfectiorem <expan abbr="futurã">futuram</expan>; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tangit <expan abbr="eã">eam</expan> qu&ecedil;&longs;tionem quæ mox tractabitur, ad hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mox dice­<lb/>tur. </s> <s>Cùm obiicitur. </s> <s>Si nullus ordo, ergo &longs;ingulæ vltimæ, &longs;i hoc erit, & <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> diuer&longs;am facient, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. <lb/></s> <s>magis ip&longs;&ecedil; &longs;pecie di&longs;tabunt. </s> <s>Dicimus &longs;peciem non exi&longs;tere ex &longs;ola vltima <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan>, &longs;ed ex toto cumu­<lb/>lo generis & differentiarum: quare differentia non tantum per &longs;e facit vt di&longs;tent, &longs;ed etiam cum reli­<lb/>quis <expan abbr="quib.">quibus</expan> accedit. </s> <s>Ergo non &longs;equitur, vt ip&longs;a &longs;pecie magis di&longs;tare debeat, &longs;equeretur planè &longs;i per &longs;e ip­<lb/>&longs;am faceret, vt di&longs;tarent. </s> <s>A&longs;pice bipes: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t in homine & aue, &longs;ed cum rationis compote facit ho­<lb/>minem, cum bruto auem. </s> <s>&longs;int ratione vtens, & non vtens, h&ecedil;c per &longs;e &longs;pecie di&longs;tinguunt, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>&longs;eip­<lb/>&longs;is &longs;pecie di&longs;tinguuntur. </s> <s>Ita igitur de calore & frigore dicemus, etenim cum reliquis erunt cau&longs;&longs;a diffe­<lb/>rentiæ, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>de cæteris affirmabimus. </s> <s><expan abbr="Quãtum">Quantum</expan> verò e&longs;t de altero capite. </s> <s>Puto hîc te memini&longs;&longs;e plus <lb/>& minus, vbi determinata fuerint, &longs;peciem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> variare, &longs;ic alia &longs;pecies erat eius qui plurimum eroga­<lb/>ret, alia illius, qui nihil, <expan abbr="atq.">atque</expan> alia eius qui mediocriter; vnde primus ille prodigus, alter auarus, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic <lb/>liberalis appellaretur. </s> <s><expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo ex maiore minoreúe participatione lucis, & opaci variæ <expan abbr="colorũ">colorum</expan> <lb/>&longs;pecies efficiebantur. </s> <s>Sic igitur ex determinata ratione qua bonum ab efficiente & &longs;ine materiæ com­<lb/>municatur, e&longs;&longs;entiarum certi gradus exi&longs;tunt, vnde omnis &longs;peciei varietas ducitur: quamobrem &longs;e ha­<lb/>bent &longs;pecies, quemadmodum numeri. </s> <s>Nam &longs;icuti calor hoc remotius temperat, illud propinquius tor­ | <arrow.to.target n="marg4558"></arrow.to.target><lb/>admodùm calor & frigus &longs;ecum differant, mox explicabimus: interim ad id quod de harum qualita­<lb/>tum &longs;erie <expan abbr="dubitatũ">dubitatum</expan> e&longs;t, re&longs;pondeamus aliquid. </s> <s>Et cùm opponitur, &longs;i inter eas ordo ponatur, origine po­<lb/>&longs;teriorem perfectiorem <expan abbr="futurã">futuram</expan>; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tangit <expan abbr="eã">eam</expan> qu&ecedil;&longs;tionem quæ mox tractabitur, ad hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mox dice­<lb/>tur. </s> <s>Cùm obiicitur. </s> <s>Si nullus ordo, ergo &longs;ingulæ vltimæ, &longs;i hoc erit, & <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> diuer&longs;am facient, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. <lb/></s> <s>magis ip&longs;&ecedil; &longs;pecie di&longs;tabunt. </s> <s>Dicimus &longs;peciem non exi&longs;tere ex &longs;ola vltima <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan>, &longs;ed ex toto cumu­<lb/>lo generis & differentiarum: quare differentia non tantum per &longs;e facit vt di&longs;tent, &longs;ed etiam cum reli­<lb/>quis <expan abbr="quib.">quibus</expan> accedit. </s> <s>Ergo non &longs;equitur, vt ip&longs;a &longs;pecie magis di&longs;tare debeat, &longs;equeretur planè &longs;i per &longs;e ip­<lb/>&longs;am faceret, vt di&longs;tarent. </s> <s>A&longs;pice bipes: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t in homine & aue, &longs;ed cum rationis compote facit ho­<lb/>minem, cum bruto auem. </s> <s>&longs;int ratione vtens, & non vtens, h&ecedil;c per &longs;e &longs;pecie di&longs;tinguunt, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>&longs;eip­<lb/>&longs;is &longs;pecie di&longs;tinguuntur. </s> <s>Ita igitur de calore & frigore dicemus, etenim cum reliquis erunt cau&longs;&longs;a diffe­<lb/>rentiæ, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>de cæteris affirmabimus. </s> <s><expan abbr="Quãtum">Quantum</expan> verò e&longs;t de altero capite. </s> <s>Puto hîc te memini&longs;&longs;e plus <lb/>& minus, vbi determinata fuerint, &longs;peciem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> variare, &longs;ic alia &longs;pecies erat eius qui plurimum eroga­<lb/>ret, alia illius, qui nihil, <expan abbr="atq.">atque</expan> alia eius qui mediocriter; vnde primus ille prodigus, alter auarus, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic <lb/>liberalis appellaretur. </s> <s><expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo ex maiore minoreúe participatione lucis, & opaci variæ <expan abbr="colorũ">colorum</expan> <lb/>&longs;pecies efficiebantur. </s> <s>Sic igitur ex determinata ratione qua bonum ab efficiente & &longs;ine materiæ com­<lb/>municatur, e&longs;&longs;entiarum certi gradus exi&longs;tunt, vnde omnis &longs;peciei varietas ducitur: quamobrem &longs;e ha­<lb/>bent &longs;pecies, quemadmodum numeri. </s> <s>Nam &longs;icuti calor hoc remotius temperat, illud propinquius tor­ |
| <pb pagenum="778"/>ret, vicini&longs;simum comburit. </s> <s>&longs;ic cùm efficiens variis modis afficiat materiam, hîc calefaciens, ibi refri­<lb/> | <pb pagenum="778"/>ret, vicini&longs;simum comburit. </s> <s>&longs;ic cùm efficiens variis modis afficiat materiam, hîc calefaciens, ibi refri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4559"></arrow.to.target><lb/>gerans, & illic per &longs;e, alibi per accidens efficit item ignem, & aërem, aquam & <expan abbr="terrã">terram</expan>. </s> <s>Cau&longs;&longs;a igitur hu­<lb/>iu&longs;ce varietatis ex efficiente primò, quod cùm in &longs;e hoc bonorum gradus virtute contineat, eos variis <lb/>modis materiæ contribuit, hi verò in ip&longs;a actu explicati elementorum formæ exi&longs;tunt. </s> <s>efficientis <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="cõ-dicto">con­<lb/>dicto</expan> e&longs;t illud interuallum primò, licèt &longs;ecundò redundet in materiam: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> efficientis ip&longs;ius e&longs;t ha­<lb/>bere certam peripher<foreign lang="greek">EI</foreign>am &longs;uæ virtutis. </s> <s>ac &longs;imile e&longs;t id amico mihi C. libras auri <expan abbr="cõmodanti">commodanti</expan> quas habet <lb/>Romæ: hæ &longs;anè &longs;unt illius, &longs;ed non hîc, at Romæ. </s> <s>Verùm quae ita &longs;uum munus facit efficiens, quod for­<lb/>mam imponit materiæ qua&longs;i &longs;egregans à &longs;eip&longs;o; & illa exi&longs;tit extra finum <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> in materia, inde e&longs;t, <lb/>vt in &longs;e ip&longs;a etiam tale di&longs;crimen obtineat ab efficiente &longs;ecreta, <expan abbr="neq.">neque</expan> tamen per &longs;e ip&longs;am, quia non &longs;ine <lb/>materia. </s> <s>Proptereà &longs;i licet hanc di&longs;tinctionem verbis aptè rem &longs;ignificantib. exprimere, dicemus calidi­<lb/>tatem in aëre & igni, & frigiditatem in aqua & terra reap&longs;e ea&longs;dem e&longs;&longs;e, &longs;ed di&longs;tingui formaliter, hoc <lb/>e&longs;t, quòd cùm eiu&longs;dem naturæ &longs;int, ex certo gradu qui &longs;equitur habitudinem ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>, propriè &longs;epa­<lb/>rentur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> acce&longs;sione &longs;ecundarum differentiarum gradus i&longs;te notatur, & e&longs;&longs;entia perficitur: vtputa <lb/>calidum quod efficit <expan abbr="&longs;iccitat&etilde;">&longs;iccitatem</expan>, calidum quòd liquat, frigidum quod liquat, frigidum quod &longs;iccat, & ita <lb/>&longs;ubiiciuntur elementa definitioni, in qua nota natura & nobis vnà &longs;unt accipienda: vbi differunt ab <lb/>iis, quæ plus & minus accipiunt <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> retinentia, quae in illis e&longs;t infinitas; & motus <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> continua­<lb/>tus, ni&longs;i quid prohibeat, <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> ad &longs;ummum res perducta fuerit, & opus ab ea forma præ&longs;tatur eo <lb/> | <arrow.to.target n="marg4559"></arrow.to.target><lb/>gerans, & illic per &longs;e, alibi per accidens efficit item ignem, & aërem, aquam & <expan abbr="terrã">terram</expan>. </s> <s>Cau&longs;&longs;a igitur hu­<lb/>iu&longs;ce varietatis ex efficiente primò, quod cùm in &longs;e hoc bonorum gradus virtute contineat, eos variis <lb/>modis materiæ contribuit, hi verò in ip&longs;a actu explicati elementorum formæ exi&longs;tunt. </s> <s>efficientis <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="cõ-dicto">con­<lb/>dicto</expan> e&longs;t illud interuallum primò, licèt &longs;ecundò redundet in materiam: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> efficientis ip&longs;ius e&longs;t ha­<lb/>bere certam peripher<foreign lang="greek">ei</foreign>am &longs;uæ virtutis. </s> <s>ac &longs;imile e&longs;t id amico mihi C. libras auri <expan abbr="cõmodanti">commodanti</expan> quas habet <lb/>Romæ: hæ &longs;anè &longs;unt illius, &longs;ed non hîc, at Romæ. </s> <s>Verùm quae ita &longs;uum munus facit efficiens, quod for­<lb/>mam imponit materiæ qua&longs;i &longs;egregans à &longs;eip&longs;o; & illa exi&longs;tit extra finum <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> in materia, inde e&longs;t, <lb/>vt in &longs;e ip&longs;a etiam tale di&longs;crimen obtineat ab efficiente &longs;ecreta, <expan abbr="neq.">neque</expan> tamen per &longs;e ip&longs;am, quia non &longs;ine <lb/>materia. </s> <s>Proptereà &longs;i licet hanc di&longs;tinctionem verbis aptè rem &longs;ignificantib. exprimere, dicemus calidi­<lb/>tatem in aëre & igni, & frigiditatem in aqua & terra reap&longs;e ea&longs;dem e&longs;&longs;e, &longs;ed di&longs;tingui formaliter, hoc <lb/>e&longs;t, quòd cùm eiu&longs;dem naturæ &longs;int, ex certo gradu qui &longs;equitur habitudinem ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>, propriè &longs;epa­<lb/>rentur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> acce&longs;sione &longs;ecundarum differentiarum gradus i&longs;te notatur, & e&longs;&longs;entia perficitur: vtputa <lb/>calidum quod efficit <expan abbr="&longs;iccitat&etilde;">&longs;iccitatem</expan>, calidum quòd liquat, frigidum quod liquat, frigidum quod &longs;iccat, & ita <lb/>&longs;ubiiciuntur elementa definitioni, in qua nota natura & nobis vnà &longs;unt accipienda: vbi differunt ab <lb/>iis, quæ plus & minus accipiunt <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> retinentia, quae in illis e&longs;t infinitas; & motus <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> continua­<lb/>tus, ni&longs;i quid prohibeat, <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> ad &longs;ummum res perducta fuerit, & opus ab ea forma præ&longs;tatur eo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4560"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, quod e&longs;t imperfectum. </s> <s>hîc natura quie&longs;cit, & opus ab&longs;olutum facit, & pror&longs;us nece&longs;&longs;arium: <lb/>ab iis <expan abbr="aũt">aut</expan> differentiis, quæ per <expan abbr="continuation&etilde;">continuationem</expan> diuiduntur, vt habens pedes in bipes & multipes; quae hæc <lb/>&longs;unt contraria &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, quæ inter &longs;e mutari non po&longs;&longs;unt, nec vnum in altero, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> pote&longs;tas in <lb/>actu continetur: at primarum qualitatum di&longs;tinctio <expan abbr="&longs;ocietat&etilde;">&longs;ocietatem</expan> materiæ flagitat; <expan abbr="neq.">neque</expan> repudiat <expan abbr="vici&longs;si-tudin&etilde;">vici&longs;si­<lb/>tudinem</expan>, id eò vocant eas Græci contraria &longs;ecundùm <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Po&longs;&longs;um ego tibi rerum quæ ita &longs;e habent, <lb/>&longs;excenta <expan abbr="ex&etilde;pla">exempla</expan> proponere, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> à graui&longs;simis auctorib. animaduer&longs;a fuerint: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in primis <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>calor, qui in &longs;emine <expan abbr="cõprehen&longs;us">comprehen&longs;us</expan> e&longs;t, & altionis, & &longs;en&longs;us auctor e&longs;t; & mentis <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tum">in&longs;trumentum</expan>, qui <lb/>&longs;anè <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> reip&longs;a e&longs;t, &longs;ed &longs;ic, aut aliter affectus variorum munerum cau&longs;&longs;a exi&longs;tit. </s> <s><expan abbr="Eod&etilde;">Eodem</expan> modo calor febrilis <lb/>& natiuus plurium opinione &longs;e habent: qua&longs;i febrilis &longs;it natiuus ille adauctus, qui ex intentione po&longs;t­<lb/>modo <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> varians, <expan abbr="quã">quam</expan> habebat ad corpus, in viuente <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non tamen in &longs;eip&longs;o &longs;impliciter <lb/>immutatur. </s> <s>Inde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> efficitur, vt cùm vnus in altero contineatur, in maiore minor, <expan abbr="etiã">etiam</expan> multa opera effi­<lb/>cere queat quæ efficiebat ante <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> foret actus. </s> <s>ita <expan abbr=".n.">enim</expan> dum calor febrilis occupat, admini&longs;trantur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> coctio­<lb/>nes, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> cùm defœcatur calor, qui parat <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan>; &longs;en&longs;us, aut altio collabuntur. </s> <s>& <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> nos <lb/>aliud antè decreuimus; licèt aliorum &longs;apientium auctoritate in no&longs;tra re confirmanda nunc vti. </s> <s>Quare <lb/>patet h&ecedil;c e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> re; variari <expan abbr="aũt">aut</expan> formaliter ex immutatione habitudinis <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> facito <lb/> | <arrow.to.target n="marg4560"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, quod e&longs;t imperfectum. </s> <s>hîc natura quie&longs;cit, & opus ab&longs;olutum facit, & pror&longs;us nece&longs;&longs;arium: <lb/>ab iis <expan abbr="aũt">aut</expan> differentiis, quæ per <expan abbr="continuation&etilde;">continuationem</expan> diuiduntur, vt habens pedes in bipes & multipes; quae hæc <lb/>&longs;unt contraria &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, quæ inter &longs;e mutari non po&longs;&longs;unt, nec vnum in altero, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> pote&longs;tas in <lb/>actu continetur: at primarum qualitatum di&longs;tinctio <expan abbr="&longs;ocietat&etilde;">&longs;ocietatem</expan> materiæ flagitat; <expan abbr="neq.">neque</expan> repudiat <expan abbr="vici&longs;si-tudin&etilde;">vici&longs;si­<lb/>tudinem</expan>, id eò vocant eas Græci contraria &longs;ecundùm <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Po&longs;&longs;um ego tibi rerum quæ ita &longs;e habent, <lb/>&longs;excenta <expan abbr="ex&etilde;pla">exempla</expan> proponere, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> à graui&longs;simis auctorib. animaduer&longs;a fuerint: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in primis <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>calor, qui in &longs;emine <expan abbr="cõprehen&longs;us">comprehen&longs;us</expan> e&longs;t, & altionis, & &longs;en&longs;us auctor e&longs;t; & mentis <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tum">in&longs;trumentum</expan>, qui <lb/>&longs;anè <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> reip&longs;a e&longs;t, &longs;ed &longs;ic, aut aliter affectus variorum munerum cau&longs;&longs;a exi&longs;tit. </s> <s><expan abbr="Eod&etilde;">Eodem</expan> modo calor febrilis <lb/>& natiuus plurium opinione &longs;e habent: qua&longs;i febrilis &longs;it natiuus ille adauctus, qui ex intentione po&longs;t­<lb/>modo <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> varians, <expan abbr="quã">quam</expan> habebat ad corpus, in viuente <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non tamen in &longs;eip&longs;o &longs;impliciter <lb/>immutatur. </s> <s>Inde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> efficitur, vt cùm vnus in altero contineatur, in maiore minor, <expan abbr="etiã">etiam</expan> multa opera effi­<lb/>cere queat quæ efficiebat ante <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> foret actus. </s> <s>ita <expan abbr=".n.">enim</expan> dum calor febrilis occupat, admini&longs;trantur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> coctio­<lb/>nes, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> cùm defœcatur calor, qui parat <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan>; &longs;en&longs;us, aut altio collabuntur. </s> <s>& <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> nos <lb/>aliud antè decreuimus; licèt aliorum &longs;apientium auctoritate in no&longs;tra re confirmanda nunc vti. </s> <s>Quare <lb/>patet h&ecedil;c e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> re; variari <expan abbr="aũt">aut</expan> formaliter ex immutatione habitudinis <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> facito <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4561"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> de calore ignis & aëris. </s> <s>Quare et&longs;i vna e&longs;t e&longs;&longs;entia caloris impartibilis & inuariabilis, at variis <lb/>modis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> di&longs;tinguitur, & à materia &longs;u&longs;cepta contrahit priuationem & pote&longs;tatem: inhærent <lb/>.n. hæc radicitùs in materia, licèt formas proximè con&longs;equantur. </s> <s>Cogita <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tu hîc, &longs;i inde con&longs;tituatur <lb/>materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="quã">quam</expan> in rerum natura principium e&longs;&longs;entiæ facimus, eam .&longs;. </s> <s>quæ toto prior e&longs;t. </s> <s>prinde ad <lb/>con&longs;titutionem &longs;peciei pertinet, vt primo libro &longs;ignificauimus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & hoc modo defendet etiam c&ecedil;­<lb/>teras qualitates ad e&longs;&longs;entiam elementi concurrere, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> per illas id genus materiæ &longs;en&longs;ilis exprimatur. <lb/></s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> quod calidum e&longs;t, habet <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="cõmunem">communem</expan> cum pote&longs;tate communi ad plus & minus, & in ea <lb/>format genus ad elementa & conuenientiam: quapropter elementorum &longs;pecies immutantur, & me­<lb/>rito conuenientiæ po&longs;&longs;unt inter &longs;e transformari. </s> <s>Prima conuenientia e&longs;t in genere corporis, per <expan abbr="eã">eam</expan> pri­<lb/>mam formam de qua antea dictum e&longs;t, accipiente materia terminos ab efficiente quod e&longs;t c&ecedil;lum per <lb/>motum & lumen, ac deducente primùm ad minimum &longs;en&longs;ile, in quo elementorum formæ primò con­<lb/>&longs;i&longs;tunt. </s> <s>per affectiones quæ tamet&longs;i &longs;unt contra naturam eius quod deperit, nihilominus &longs;unt ex natu­<lb/>ra illius communis quod &longs;i non ratione, re tamen in genito retinetur. </s> <s>Veruntamen, quia corpus hoc <expan abbr="nũ-quàm">nun­<lb/>quàm</expan> actu &longs;eparatur ab hi&longs;ce quattuor corporib. his ip&longs;is ratio formæ tribuitur, cæteris <expan abbr="aũt">aut</expan> materiæ, <lb/>& cùm hæc corpora tran&longs;mutantis naturæ primi fines habeantur, efficitur, vt quicquid natura produ­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4561"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> de calore ignis & aëris. </s> <s>Quare et&longs;i vna e&longs;t e&longs;&longs;entia caloris impartibilis & inuariabilis, at variis <lb/>modis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> di&longs;tinguitur, & à materia &longs;u&longs;cepta contrahit priuationem & pote&longs;tatem: inhærent <lb/>.n. hæc radicitùs in materia, licèt formas proximè con&longs;equantur. </s> <s>Cogita <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tu hîc, &longs;i inde con&longs;tituatur <lb/>materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="quã">quam</expan> in rerum natura principium e&longs;&longs;entiæ facimus, eam .&longs;. </s> <s>quæ toto prior e&longs;t. </s> <s>prinde ad <lb/>con&longs;titutionem &longs;peciei pertinet, vt primo libro &longs;ignificauimus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & hoc modo defendet etiam c&ecedil;­<lb/>teras qualitates ad e&longs;&longs;entiam elementi concurrere, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> per illas id genus materiæ &longs;en&longs;ilis exprimatur. <lb/></s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> quod calidum e&longs;t, habet <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="cõmunem">communem</expan> cum pote&longs;tate communi ad plus & minus, & in ea <lb/>format genus ad elementa & conuenientiam: quapropter elementorum &longs;pecies immutantur, & me­<lb/>rito conuenientiæ po&longs;&longs;unt inter &longs;e transformari. </s> <s>Prima conuenientia e&longs;t in genere corporis, per <expan abbr="eã">eam</expan> pri­<lb/>mam formam de qua antea dictum e&longs;t, accipiente materia terminos ab efficiente quod e&longs;t c&ecedil;lum per <lb/>motum & lumen, ac deducente primùm ad minimum &longs;en&longs;ile, in quo elementorum formæ primò con­<lb/>&longs;i&longs;tunt. </s> <s>per affectiones quæ tamet&longs;i &longs;unt contra naturam eius quod deperit, nihilominus &longs;unt ex natu­<lb/>ra illius communis quod &longs;i non ratione, re tamen in genito retinetur. </s> <s>Veruntamen, quia corpus hoc <expan abbr="nũ-quàm">nun­<lb/>quàm</expan> actu &longs;eparatur ab hi&longs;ce quattuor corporib. his ip&longs;is ratio formæ tribuitur, cæteris <expan abbr="aũt">aut</expan> materiæ, <lb/>& cùm hæc corpora tran&longs;mutantis naturæ primi fines habeantur, efficitur, vt quicquid natura produ­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4562"></arrow.to.target><lb/>cendo præ&longs;tat, ad hæc corpora referatur. </s> <s>Et planè &longs;i naturæ progre&longs;&longs;us, vt mente concipi pote&longs;t, &longs;ic ocu­<lb/>lorum ad&longs;pectui &longs;ubiiceretur; appareret c&ecedil;lum per motum & lumen afficere materiam calefaciendo, <lb/>& rarefaciendo ex quo e&longs;&longs;et corpus quoddam imperfectum, &longs;icuti &longs;unt vapor & exhalatio, in quo non <lb/>dum concepta caliditas e&longs;&longs;et, & terminatum tamen, & &longs;ub certa materiæ mole &longs;en&longs;ile, nec dum tamen <lb/>ignis aut aër, ni&longs;i potentia. </s> <s>Sed hæc quanuis natura di&longs;tincta, actu tamen iuncta &longs;unt, & fugiunt &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Ex hac <expan abbr="cõmunione">communione</expan> materiæ primum genus oritur quod corpus &longs;en&longs;ile nuncupatur: quapropter om­<lb/>nia corpora &longs;implicia &longs;ecum inuicem commutantur. </s> <s>item &longs;ecunda conuenientia primarum <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>caliditatis .&longs;. </s> <s>& frigiditatis, vnde etiam propter aliquam vim <expan abbr="cõem">conem</expan> <expan abbr="cõmunitas">communitas</expan> &longs;icci & humidi deriua­<lb/>tur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;unt quattuor primæ formæ ab&longs;olutæ, ex earum coniugatione quattuor prima corpora exi­<lb/>&longs;tunt. </s> <s>& duo quæ contigua &longs;unt, in altera ex illis &longs;emper conueniunt, per alteram di&longs;tinguuntur: quæ <lb/>medium habent, pror&longs;us di&longs;similia &longs;unt. </s> <s>Ex illa formarum &longs;imilitudine na&longs;citur <foreign lang="greek">to\ su/mbolon</foreign>, & con­<lb/>cilium cuius beneficio corpora illa facilius commutantur, afferente &longs;imilitudine <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> materi&ecedil; ad <lb/><expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> accipiendam. </s> <s>Nam &longs;icuti quod calet, facilius combutitur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> glacies; & liberalis facilius ero­<lb/>gabit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> auarus, &longs;ic elementorum quæ qualitates habent con&longs;imiles, erit vici&longs;situdo procliuior. </s> <s>Quòd <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> verearis e&longs;&longs;e duos mixti <expan abbr="cuiusq.">cuiusque</expan> calores, aut frigora; nihil e&longs;t, & ex dictis occa&longs;io fal&longs;æ &longs;u&longs;picionis <lb/>eruendæ &longs;ine vllo negotio datur. </s> <s>Nam ni&longs;i remanet elementum; <expan abbr="iã">iam</expan> patet <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> caloris, aut frigotis p | <arrow.to.target n="marg4562"></arrow.to.target><lb/>cendo præ&longs;tat, ad hæc corpora referatur. </s> <s>Et planè &longs;i naturæ progre&longs;&longs;us, vt mente concipi pote&longs;t, &longs;ic ocu­<lb/>lorum ad&longs;pectui &longs;ubiiceretur; appareret c&ecedil;lum per motum & lumen afficere materiam calefaciendo, <lb/>& rarefaciendo ex quo e&longs;&longs;et corpus quoddam imperfectum, &longs;icuti &longs;unt vapor & exhalatio, in quo non <lb/>dum concepta caliditas e&longs;&longs;et, & terminatum tamen, & &longs;ub certa materiæ mole &longs;en&longs;ile, nec dum tamen <lb/>ignis aut aër, ni&longs;i potentia. </s> <s>Sed hæc quanuis natura di&longs;tincta, actu tamen iuncta &longs;unt, & fugiunt &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Ex hac <expan abbr="cõmunione">communione</expan> materiæ primum genus oritur quod corpus &longs;en&longs;ile nuncupatur: quapropter om­<lb/>nia corpora &longs;implicia &longs;ecum inuicem commutantur. </s> <s>item &longs;ecunda conuenientia primarum <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>caliditatis .&longs;. </s> <s>& frigiditatis, vnde etiam propter aliquam vim <expan abbr="cõem">conem</expan> <expan abbr="cõmunitas">communitas</expan> &longs;icci & humidi deriua­<lb/>tur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;unt quattuor primæ formæ ab&longs;olutæ, ex earum coniugatione quattuor prima corpora exi­<lb/>&longs;tunt. </s> <s>& duo quæ contigua &longs;unt, in altera ex illis &longs;emper conueniunt, per alteram di&longs;tinguuntur: quæ <lb/>medium habent, pror&longs;us di&longs;similia &longs;unt. </s> <s>Ex illa formarum &longs;imilitudine na&longs;citur <foreign lang="greek">to\ su/mbolon</foreign>, & con­<lb/>cilium cuius beneficio corpora illa facilius commutantur, afferente &longs;imilitudine <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> materi&ecedil; ad <lb/><expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> accipiendam. </s> <s>Nam &longs;icuti quod calet, facilius combutitur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> glacies; & liberalis facilius ero­<lb/>gabit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> auarus, &longs;ic elementorum quæ qualitates habent con&longs;imiles, erit vici&longs;situdo procliuior. </s> <s>Quòd <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> verearis e&longs;&longs;e duos mixti <expan abbr="cuiusq.">cuiusque</expan> calores, aut frigora; nihil e&longs;t, & ex dictis occa&longs;io fal&longs;æ &longs;u&longs;picionis <lb/>eruendæ &longs;ine vllo negotio datur. </s> <s>Nam ni&longs;i remanet elementum; <expan abbr="iã">iam</expan> patet <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> caloris, aut frigotis p |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>NE cui fortè mirum videatur, &longs;i ad idem rediero &longs;æpius, & longiore &longs;ermone ver&longs;er in explicatione <lb/>primarum qualitatum, <expan abbr="vtq.">vtque</expan> con&longs;titutionis elementorum: nam res ip&longs;a per &longs;e difficillima e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>elementa parùm à materia di&longs;cedant, quæ ignota e&longs;t &longs;uaptè natura, tùm etiam dicta Ari&longs;totelis & <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <lb/>pugnare videntur, & aliena à &longs;en&longs;u docere: necnon variæ &longs;unt docti&longs;simorum hominum de hac quæ­<lb/>&longs;tione &longs;ententiæ. </s> <s>cùm item ea &longs;int qua&longs;i principia no&longs;træ methodi; de illorum explicatione mihi vide­<lb/>tur ex in&longs;tituto Platonis e&longs;&longs;e laborandum. </s> <s>in quo oper&ecedil;pretium me feci&longs;&longs;e exi&longs;timauero, &longs;i illas primas <lb/>dictas qualitates elementorum formas e&longs;&longs;e defendero, non alias qua&longs;dam latentes & ignotas, <expan abbr="eam&qacute;ue">eamque</expan> <lb/>po&longs;itionem omni ex parte purgauero cuius non modica pars e&longs;t in&longs;tituta quæ&longs;tio de oppo&longs;itione calo­<lb/> | <s>NE cui fortè mirum videatur, &longs;i ad idem rediero &longs;æpius, & longiore &longs;ermone ver&longs;er in explicatione <lb/>primarum qualitatum, <expan abbr="vtq.">vtque</expan> con&longs;titutionis elementorum: nam res ip&longs;a per &longs;e difficillima e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>elementa parùm à materia di&longs;cedant, quæ ignota e&longs;t &longs;uaptè natura, tùm etiam dicta Ari&longs;totelis & <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <lb/>pugnare videntur, & aliena à &longs;en&longs;u docere: necnon variæ &longs;unt docti&longs;simorum hominum de hac quæ­<lb/>&longs;tione &longs;ententiæ. </s> <s>cùm item ea &longs;int qua&longs;i principia no&longs;træ methodi; de illorum explicatione mihi vide­<lb/>tur ex in&longs;tituto Platonis e&longs;&longs;e laborandum. </s> <s>in quo oper&ecedil;pretium me feci&longs;&longs;e exi&longs;timauero, &longs;i illas primas <lb/>dictas qualitates elementorum formas e&longs;&longs;e defendero, non alias qua&longs;dam latentes & ignotas, <expan abbr="eam&qacute;ue">eamque</expan> <lb/>po&longs;itionem omni ex parte purgauero cuius non modica pars e&longs;t in&longs;tituta quæ&longs;tio de oppo&longs;itione calo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4564"></arrow.to.target><lb/>ris, & frigoris. </s> <s>Etenim &longs;i eorum formæ ignotæ fuerint, & elementa <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ignorentur oportet; his igno­<lb/>ratis, & vniuer&longs;a, quæ ex ip&longs;is, ignorare contingit. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;icut Ari&longs;t. </s> <s>Anaxagoræ, <expan abbr="Democriti&qacute;">Democritique</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> <lb/>refellit quae principia rerum naturalium infinita po&longs;uerint eo, quae ignota forent: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> fru&longs;tra laborari in re­<lb/>rum naturalium &longs;cientia comparanda; &longs;ic eueniret & nobis elementorum formis ignoratis. </s> <s>Si res natu­<lb/>rales ignorantur; & prima philo&longs;ophia con&longs;imiliter ignorabitur; cùm eius cognitio pendeat ex natura­<lb/>li. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò, &longs;i nihil omnino &longs;ciendum nob. </s> <s>erat; oportuit nob. </s> <s>exhibitam e&longs;&longs;e mentem & &longs;en&longs;us fru­<lb/>&longs;tra fabricatos. </s> <s>Et &longs;icut e&longs;&longs;et hominis &longs;uperbi&longs;simi confidere &longs;e humanitùs omnia &longs;cire po&longs;&longs;e; &longs;ic & ani­<lb/>mi pu&longs;illi foret; nihil <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> &longs;e cogniturum &longs;perare. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> minus illud pronunciatum fui&longs;&longs;e credendum <lb/>e&longs;t, No&longs;&longs;e &longs;eip&longs;um, vt hominum arrogantia minueretur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt bona item &longs;ua <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> nollet ignorare. <lb/></s> <s>Sed veniamus ad rem. </s> <s>Siue igitur actio fiat à qualitatib. per &longs;e, &longs;iue vt &longs;unt in&longs;trumenta formarum; <lb/>per&longs;picuum e&longs;t primas obtinere vnam illam repugnantiam quæ e&longs;t inter calorem & frigus; quippe quae <lb/>ex horum præ&longs;entia, vel ab&longs;entia reliquæ producantur; <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm &longs;implicium corporum qualitates, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt affectiones elementorum quas meteorologia comprehendit, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mixtorum om­<lb/>nium, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="animantiũ">animantium</expan> ea ex parte qua &longs;unt corpora naturalia, ex quo efficitur, vt reliquæ oppo&longs;itiones, <lb/>&longs;i &longs;pectentur acutius, non <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> forma formæ, &longs;ed <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> priuatio formæ opponantur, aut &longs;altem &longs;peci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4564"></arrow.to.target><lb/>ris, & frigoris. </s> <s>Etenim &longs;i eorum formæ ignotæ fuerint, & elementa <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ignorentur oportet; his igno­<lb/>ratis, & vniuer&longs;a, quæ ex ip&longs;is, ignorare contingit. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;icut Ari&longs;t. </s> <s>Anaxagoræ, <expan abbr="Democriti&qacute;">Democritique</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> <lb/>refellit quae principia rerum naturalium infinita po&longs;uerint eo, quae ignota forent: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> fru&longs;tra laborari in re­<lb/>rum naturalium &longs;cientia comparanda; &longs;ic eueniret & nobis elementorum formis ignoratis. </s> <s>Si res natu­<lb/>rales ignorantur; & prima philo&longs;ophia con&longs;imiliter ignorabitur; cùm eius cognitio pendeat ex natura­<lb/>li. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò, &longs;i nihil omnino &longs;ciendum nob. </s> <s>erat; oportuit nob. </s> <s>exhibitam e&longs;&longs;e mentem & &longs;en&longs;us fru­<lb/>&longs;tra fabricatos. </s> <s>Et &longs;icut e&longs;&longs;et hominis &longs;uperbi&longs;simi confidere &longs;e humanitùs omnia &longs;cire po&longs;&longs;e; &longs;ic & ani­<lb/>mi pu&longs;illi foret; nihil <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> &longs;e cogniturum &longs;perare. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> minus illud pronunciatum fui&longs;&longs;e credendum <lb/>e&longs;t, No&longs;&longs;e &longs;eip&longs;um, vt hominum arrogantia minueretur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt bona item &longs;ua <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> nollet ignorare. <lb/></s> <s>Sed veniamus ad rem. </s> <s>Siue igitur actio fiat à qualitatib. per &longs;e, &longs;iue vt &longs;unt in&longs;trumenta formarum; <lb/>per&longs;picuum e&longs;t primas obtinere vnam illam repugnantiam quæ e&longs;t inter calorem & frigus; quippe quae <lb/>ex horum præ&longs;entia, vel ab&longs;entia reliquæ producantur; <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm &longs;implicium corporum qualitates, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt affectiones elementorum quas meteorologia comprehendit, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mixtorum om­<lb/>nium, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="animantiũ">animantium</expan> ea ex parte qua &longs;unt corpora naturalia, ex quo efficitur, vt reliquæ oppo&longs;itiones, <lb/>&longs;i &longs;pectentur acutius, non <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> forma formæ, &longs;ed <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> priuatio formæ opponantur, aut &longs;altem &longs;peci­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4565"></arrow.to.target><lb/>men aliquod priuationis præ&longs;eferant: &longs;iquidem metallorum materia cum à calore tollatur, tum me­<lb/>talli formam accipit, cùm à calore de&longs;erta corripitur à frigore, &longs;ic o&longs;&longs;a, & partes &longs;permaticæ à calore pro­<lb/>ducuntur, à frigore po&longs;t ab&longs;oluitur eorum con&longs;titutio, quamobrem, cum in iis terra dominetur eliqua­<lb/>ri non po&longs;&longs;unt: ita den&longs;itas in his & veluti priuatio, quippe quæ è priuante cau&longs;&longs;a na&longs;catur; & cùm &longs;ic <lb/>&longs;e habeat frigus ad calorem; &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> frigus priuatio caloris e&longs;&longs;e putabitur. </s> <s>Vidimus olim <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>defendi po&longs;&longs;et hæc pars problematis, &longs;i rationem generationis tueri vellemus: res ip&longs;a nunc per &longs;e tra­<lb/>ctanda e&longs;t. </s> <s>& rationes <expan abbr="vtrinq.">vtrinque</expan> expendendæ, vt earum pondere librato, ad <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> certiorem animus im­<lb/>pellatu<gap/> <gap/>onitur hoc loco <expan abbr="eorũ">eorum</expan> productio, cau&longs;&longs;a &longs;anè caloris e&longs;t præ&longs;entia luminis, & <expan abbr="cõmotio">commotio</expan>; fri­<lb/>goris <expan abbr="aũt">aut</expan> eius ab&longs;entia, & immobilitas. </s> <s>proinde corpora, quæ magis ab&longs;unt à c&ecedil;lo, frigida & bruta &longs;unt: <lb/>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæ ad polos &longs;e&longs;e recepere, vel Cymmeriis tenebris obruuntur, pruina obrige&longs;cunt, & <expan abbr="conglaciã-tur">conglacian­<lb/>tur</expan>, quae motum, <expan abbr="lumen&qacute;">lumenque</expan>. </s> <s>à c&ecedil;lo diffu&longs;um, & <expan abbr="cõmunicatum">communicatum</expan> non experiuntur, quæ &longs;unt intra tropicos ar­<lb/>dent. </s> <s>Cùm igitur effectus & cau&longs;&longs;æ &longs;ecum congruant, & caloris cau&longs;&longs;a po&longs;itiua &longs;it; frigoris <expan abbr="aũt">aut</expan> priuans, <lb/>efficitur, vt frigus &longs;it priuatio, non <expan abbr="aũt">aut</expan> forma: & ob eam cau&longs;&longs;am talemúe iudicium de illorum natura <lb/>feci&longs;&longs;e videtur Ari&longs;toteles in Meteorologicis. </s> <s>Ex altera parte obiicitur Ari&longs;totelis te&longs;timonium, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae fri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4565"></arrow.to.target><lb/>men aliquod priuationis præ&longs;eferant: &longs;iquidem metallorum materia cum à calore tollatur, tum me­<lb/>talli formam accipit, cùm à calore de&longs;erta corripitur à frigore, &longs;ic o&longs;&longs;a, & partes &longs;permaticæ à calore pro­<lb/>ducuntur, à frigore po&longs;t ab&longs;oluitur eorum con&longs;titutio, quamobrem, cum in iis terra dominetur eliqua­<lb/>ri non po&longs;&longs;unt: ita den&longs;itas in his & veluti priuatio, quippe quæ è priuante cau&longs;&longs;a na&longs;catur; & cùm &longs;ic <lb/>&longs;e habeat frigus ad calorem; &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> frigus priuatio caloris e&longs;&longs;e putabitur. </s> <s>Vidimus olim <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>defendi po&longs;&longs;et hæc pars problematis, &longs;i rationem generationis tueri vellemus: res ip&longs;a nunc per &longs;e tra­<lb/>ctanda e&longs;t. </s> <s>& rationes <expan abbr="vtrinq.">vtrinque</expan> expendendæ, vt earum pondere librato, ad <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> certiorem animus im­<lb/>pellatur. </s> |
| | <s>Opponitur hoc loco <expan abbr="eorũ">eorum</expan> productio, cau&longs;&longs;a &longs;anè caloris e&longs;t præ&longs;entia luminis, & <expan abbr="cõmotio">commotio</expan>; fri­<lb/>goris <expan abbr="aũt">aut</expan> eius ab&longs;entia, & immobilitas. </s> <s>proinde corpora, quæ magis ab&longs;unt à c&ecedil;lo, frigida & bruta &longs;unt: <lb/>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæ ad polos &longs;e&longs;e recepere, vel Cymmeriis tenebris obruuntur, pruina obrige&longs;cunt, & <expan abbr="conglaciã-tur">conglacian­<lb/>tur</expan>, quae motum, <expan abbr="lumen&qacute;">lumenque</expan>. </s> <s>à c&ecedil;lo diffu&longs;um, & <expan abbr="cõmunicatum">communicatum</expan> non experiuntur, quæ &longs;unt intra tropicos ar­<lb/>dent. </s> <s>Cùm igitur effectus & cau&longs;&longs;æ &longs;ecum congruant, & caloris cau&longs;&longs;a po&longs;itiua &longs;it; frigoris <expan abbr="aũt">aut</expan> priuans, <lb/>efficitur, vt frigus &longs;it priuatio, non <expan abbr="aũt">aut</expan> forma: & ob eam cau&longs;&longs;am talemúe iudicium de illorum natura <lb/>feci&longs;&longs;e videtur Ari&longs;toteles in Meteorologicis. </s> <s>Ex altera parte obiicitur Ari&longs;totelis te&longs;timonium, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae fri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4566"></arrow.to.target><lb/>gus aliquando &longs;it natura, vt in ferro & glacie, necnon in omnib. in <expan abbr="quib.">quibus</expan> terra primas obtinet, ni&longs;i inter­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4566"></arrow.to.target><lb/>gus aliquando &longs;it natura, vt in ferro & glacie, necnon in omnib. in <expan abbr="quib.">quibus</expan> terra primas obtinet, ni&longs;i inter­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4567"></arrow.to.target><lb/>cedat affectio quædam quæ vim reprimat natiuæ qualitatis, vt in calce; huiu&longs;modi verò maxima pars <lb/>e&longs;t mixtorum; in omnibus <expan abbr=".n.">enim</expan> propemodum terra dominatur quæ e&longs;t frigidi&longs;sima. </s> <s>Probatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex con­<lb/>uenientia cau&longs;&longs;arum & effectuum. </s> <s>A frigore <expan abbr="aũt">aut</expan> effectus po&longs;itiui de&longs;cendunt: non igitur e&longs;t ab&longs;oluta <lb/>priuatio frigus, &longs;ed forma: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> à frigore procreantur den&longs;itas, durities, ariditas, pondus, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>com­<lb/>plura. </s> <s>Quòd &longs;i hæc omnia priuationes e&longs;&longs;e fatearis: atqui illis oppo&longs;ita nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;int po&longs;itiua (neque <lb/>enim priuatio priuationi aduer&longs;atur) ea verò con&longs;imiliter à frigore producuntur, vt eliquatio, molli­<lb/>ties, & humiditas. </s> <s>Prætereà omne id quod cadit in &longs;en&longs;um per &longs;e & primò per aliquam &longs;peciem &longs;enti­<lb/>tur quæ accipitur ab anima &longs;iue materia, in ea verò ine&longs;t aliqua actus ratio; &longs;olùm hoc di&longs;criminis in­<lb/>tercedit, quae forma per &longs;e manet in &longs;ubiecto infixa: eius <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;pecies à &longs;ubiecto per medium & organa &longs;en­<lb/>&longs;uum ad animum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> transfertur. </s> <s>At multa feriunt &longs;en&longs;us ex iis quæ na&longs;cuntur à frigore. </s> <s>erunt igitur <lb/>formæ, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem po&longs;itiuum quid, non &longs;impliciter priuans. </s> <s>Accedit eodem, quae à corpore frigido vi­<lb/>cino, & ab aëre ventis agitato refrigeramur, certi&longs;simum &longs;ignum aliquam affectionem, & actum <expan abbr="cõmu-nicari">commu­<lb/>nicari</expan> à frigore, quæ &longs;int po&longs;itiuum quid, non pura priuatio. </s> <s>Po&longs;tremò quattuor &longs;unt primæ corporis <lb/>&longs;en&longs;ilis differentiæ; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> calor, frigus, humor, &longs;iccitas: at priuatio nonnullius e&longs;&longs;e pote&longs;t differentia. </s> <s>Confir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4567"></arrow.to.target><lb/>cedat affectio quædam quæ vim reprimat natiuæ qualitatis, vt in calce; huiu&longs;modi verò maxima pars <lb/>e&longs;t mixtorum; in omnibus <expan abbr=".n.">enim</expan> propemodum terra dominatur quæ e&longs;t frigidi&longs;sima. </s> <s>Probatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex con­<lb/>uenientia cau&longs;&longs;arum & effectuum. </s> <s>A frigore <expan abbr="aũt">aut</expan> effectus po&longs;itiui de&longs;cendunt: non igitur e&longs;t ab&longs;oluta <lb/>priuatio frigus, &longs;ed forma: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> à frigore procreantur den&longs;itas, durities, ariditas, pondus, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>com­<lb/>plura. </s> <s>Quòd &longs;i hæc omnia priuationes e&longs;&longs;e fatearis: atqui illis oppo&longs;ita nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;int po&longs;itiua (neque <lb/>enim priuatio priuationi aduer&longs;atur) ea verò con&longs;imiliter à frigore producuntur, vt eliquatio, molli­<lb/>ties, & humiditas. </s> <s>Prætereà omne id quod cadit in &longs;en&longs;um per &longs;e & primò per aliquam &longs;peciem &longs;enti­<lb/>tur quæ accipitur ab anima &longs;iue materia, in ea verò ine&longs;t aliqua actus ratio; &longs;olùm hoc di&longs;criminis in­<lb/>tercedit, quae forma per &longs;e manet in &longs;ubiecto infixa: eius <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;pecies à &longs;ubiecto per medium & organa &longs;en­<lb/>&longs;uum ad animum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> transfertur. </s> <s>At multa feriunt &longs;en&longs;us ex iis quæ na&longs;cuntur à frigore. </s> <s>erunt igitur <lb/>formæ, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem po&longs;itiuum quid, non &longs;impliciter priuans. </s> <s>Accedit eodem, quae à corpore frigido vi­<lb/>cino, & ab aëre ventis agitato refrigeramur, certi&longs;simum &longs;ignum aliquam affectionem, & actum <expan abbr="cõmu-nicari">commu­<lb/>nicari</expan> à frigore, quæ &longs;int po&longs;itiuum quid, non pura priuatio. </s> <s>Po&longs;tremò quattuor &longs;unt primæ corporis <lb/>&longs;en&longs;ilis differentiæ; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> calor, frigus, humor, &longs;iccitas: at priuatio nonnullius e&longs;&longs;e pote&longs;t differentia. </s> <s>Confir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4568"></arrow.to.target><lb/>matur, quoniam differentiæ &longs;ub eodem genere debent e&longs;&longs;e &longs;imul natura: atqui priuatio e&longs;t natura po­<lb/>&longs;terior. </s> <s>Hæc profectò tanti roboris habita &longs;unt, vt ce&longs;&longs;erint in hanc &longs;ententiam multi &longs;criptores. </s> <s>Atta­<lb/>men &longs;icuti per&longs;uadeor frigus non e&longs;&longs;e priuationem &longs;impliciter, non ita nihil moueor à rationib. qu&ecedil; ad | <arrow.to.target n="marg4568"></arrow.to.target><lb/>matur, quoniam differentiæ &longs;ub eodem genere debent e&longs;&longs;e &longs;imul natura: atqui priuatio e&longs;t natura po­<lb/>&longs;terior. </s> <s>Hæc profectò tanti roboris habita &longs;unt, vt ce&longs;&longs;erint in hanc &longs;ententiam multi &longs;criptores. </s> <s>Atta­<lb/>men &longs;icuti per&longs;uadeor frigus non e&longs;&longs;e priuationem &longs;impliciter, non ita nihil moueor à rationib. qu&ecedil; ad |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Vtrùm primæ qualitates materiam per&longs;pecies afficiant, an &longs;pecie nihil opus &longs;it. <lb/></s> <s>Caput XXXIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Vtrùm primæ qualitates materiam per&longs;pecies afficiant, an &longs;pecie nihil opus &longs;it. <lb/></s> <s>Caput XXXIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SED de formis elementorum &longs;atis: redeamus ad qualitates. </s> <s>Nam cùm memineximus de eo, quae & <lb/>cum materia, & &longs;ine materia per affectionem <expan abbr="cõmunicantur">communicantur</expan>, & ad <expan abbr="mutuã">mutuam</expan> corporum perpe&longs;sione <lb/>confert no&longs;&longs;e, materiam'ne per &longs;pecies primæ qualitates afficiant, annon. </s> <s>& id nunc &longs;peculemur. </s> <s>id ve­<lb/>rò &longs;ibi vult quæ&longs;tio, an'ne ea quæ vim habent alterandi, proximè &longs;ubiectum, immutent ip&longs;um <expan abbr="traduc&etilde;-do">traducen­<lb/>do</expan> de pote&longs;tate quali ad actu quale cum eius perturbatione, an &longs;pecies quædam nulla ip&longs;ius <expan abbr="cõmotio-">commotio­<lb/></expan> | <s>SED de formis elementorum &longs;atis: redeamus ad qualitates. </s> <s>Nam cùm meminerimus de eo, quae & <lb/>cum materia, & &longs;ine materia per affectionem <expan abbr="cõmunicantur">communicantur</expan>, & ad <expan abbr="mutuã">mutuam</expan> corporum perpe&longs;sione <lb/>confert no&longs;&longs;e, materiam'ne per &longs;pecies primæ qualitates afficiant, annon. </s> <s>& id nunc &longs;peculemur. </s> <s>id ve­<lb/>rò &longs;ibi vult quæ&longs;tio, an'ne ea quæ vim habent alterandi, proximè &longs;ubiectum, immutent ip&longs;um <expan abbr="traduc&etilde;-do">traducen­<lb/>do</expan> de pote&longs;tate quali ad actu quale cum eius perturbatione, an &longs;pecies quædam nulla ip&longs;ius <expan abbr="cõmotio-">commotio­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg4578"></arrow.to.target><lb/>ne præcedente recipiatur in medio, velut in pellucido colores; & multi philo&longs;ophi de hac re acerrimè <lb/>altercantur. </s> <s>Nam quae &longs;int eiu&longs;modi &longs;pecies cum eorum quæ &longs;ub intelligentiam cadunt, tum item <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <lb/>quorum e&longs;t &longs;en&longs;us, ea docent quæ vberrimè expo&longs;uit Ari&longs;t. </s> <s>& in libris de animo, & in libro de motu <lb/>animalium, ac nos &longs;uper iis locis vniuer&longs;am illarum naturam pro virili illu&longs;trauimus. </s> <s>&longs;ed iis po&longs;itis agi­<lb/>tur nunc de modo quo primæ qualitates afficiunt generatim, & res animatas & inanimas; & <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> om­<lb/>nis alteratio per id genus &longs;pecies & formas admini&longs;tretur, quemadmodum nonnulli è Latinis opinan­<lb/>tur, an non. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> per&longs;picuum &longs;it &longs;peciem conceptam caloris & frigoris in animali con&longs;imiles produ­<lb/>cere qualitates, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita no&longs;trarum <expan abbr="oĩum">omnium</expan> motionum cau&longs;&longs;as e&longs;&longs;e, necnon omnis ferè artificij; adde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>illarum notarum, quæ ex attrectatione certæ partis ob aërem cuiu&longs;piam rei cupidinem octauo men&longs;e <lb/><expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> contrahuntur in f&ecedil;tib. <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;int immunes ab hoc officio reliquæ formæ rerum &longs;en&longs;ilium: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> & hæ nece&longs;&longs;ariò requiruntur ad &longs;en&longs;uum functiones quod <expan abbr=".n.">enim</expan> re obiecta, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> propria materia <lb/>fundatur, in medio & in&longs;trumento &longs;ine materia recipi conuenit: <expan abbr="neq.">neque</expan> id dubitatur, &longs;ed de hoc cèrtè li­<lb/>tes extant, quòd <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quidã">quidam</expan> illas interuenire putant ad obeundas actiones naturales, vt quae calidum. </s> <s>impri­<lb/>mat in medio &longs;peciem, & per &longs;peciem calefaciat ea quæ longius di&longs;tant. </s> <s>& rem ita e&longs;&longs;e probare conan­<lb/>tur plurib. rationib. <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ignis. </s> <s>Primum <expan abbr=".n.">enim</expan> inquiunt <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it in lebete igni appo&longs;ito, prius in &longs;ummo <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in fundo calefieri: quinetiam feruente aqua lebetis eius <expan abbr="fundũ">fundum</expan> &longs;e frigidum experiri: e&longs;&longs;e verò hæc &longs;i­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4578"></arrow.to.target><lb/>ne præcedente recipiatur in medio, velut in pellucido colores; & multi philo&longs;ophi de hac re acerrimè <lb/>altercantur. </s> <s>Nam quae &longs;int eiu&longs;modi &longs;pecies cum eorum quæ &longs;ub intelligentiam cadunt, tum item <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <lb/>quorum e&longs;t &longs;en&longs;us, ea docent quæ vberrimè expo&longs;uit Ari&longs;t. </s> <s>& in libris de animo, & in libro de motu <lb/>animalium, ac nos &longs;uper iis locis vniuer&longs;am illarum naturam pro virili illu&longs;trauimus. </s> <s>&longs;ed iis po&longs;itis agi­<lb/>tur nunc de modo quo primæ qualitates afficiunt generatim, & res animatas & inanimas; & <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> om­<lb/>nis alteratio per id genus &longs;pecies & formas admini&longs;tretur, quemadmodum nonnulli è Latinis opinan­<lb/>tur, an non. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> per&longs;picuum &longs;it &longs;peciem conceptam caloris & frigoris in animali con&longs;imiles produ­<lb/>cere qualitates, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita no&longs;trarum <expan abbr="oĩum">omnium</expan> motionum cau&longs;&longs;as e&longs;&longs;e, necnon omnis ferè artificij; adde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>illarum notarum, quæ ex attrectatione certæ partis ob aërem cuiu&longs;piam rei cupidinem octauo men&longs;e <lb/><expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> contrahuntur in f&ecedil;tib. <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;int immunes ab hoc officio reliquæ formæ rerum &longs;en&longs;ilium: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> & hæ nece&longs;&longs;ariò requiruntur ad &longs;en&longs;uum functiones quod <expan abbr=".n.">enim</expan> re obiecta, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> propria materia <lb/>fundatur, in medio & in&longs;trumento &longs;ine materia recipi conuenit: <expan abbr="neq.">neque</expan> id dubitatur, &longs;ed de hoc cèrtè li­<lb/>tes extant, quòd <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quidã">quidam</expan> illas interuenire putant ad obeundas actiones naturales, vt quae calidum. </s> <s>impri­<lb/>mat in medio &longs;peciem, & per &longs;peciem calefaciat ea quæ longius di&longs;tant. </s> <s>& rem ita e&longs;&longs;e probare conan­<lb/>tur plurib. rationib. <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ignis. </s> <s>Primum <expan abbr=".n.">enim</expan> inquiunt <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it in lebete igni appo&longs;ito, prius in &longs;ummo <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in fundo calefieri: quinetiam feruente aqua lebetis eius <expan abbr="fundũ">fundum</expan> &longs;e frigidum experiri: e&longs;&longs;e verò hæc &longs;i­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4579"></arrow.to.target><lb/>gna certi&longs;sima, quòd actiones materiæ non imprimantur, nec cum eius tran&longs;mutatione fiant, &longs;ed per <lb/>&longs;pecies &longs;olas: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id e&longs;t peculiare actionis illius quam realem vocant, vt prius afficiatur id quod pro­<lb/>pè e&longs;t, tùm id quod longius, abe&longs;t, vt fit in motu: prius <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur baculus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lapis quem baculo mo­<lb/>ueo. </s> <s>Prætereà &longs;iquis acce&longs;&longs;erit ad ignim, & <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> valde incaluerit, aliquo tamen ca&longs;u repellatur aër in­<lb/>teriectus, &longs;i medio reip&longs;a calor, & <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> materiæ fui&longs;&longs;et impre&longs;&longs;us; eo <expan abbr="cõmoto">commoto</expan> <expan abbr="cõmoueretur">commoueretur</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> calor: <lb/>atqui nihil <expan abbr="cõmouetur">commouetur</expan> eo, quòd &longs;i &longs;patio temporis ab&longs;oluitur alteratio, vbi <expan abbr="cõmoueatur">commoueatur</expan> calor, non po­<lb/>terit ab igni continuè &longs;uppeditari, &longs;ed illo abeunte cum aëre, cui fuerat incu&longs;&longs;us, ad nouum <expan abbr="efficiendũ">efficiendum</expan> <lb/><expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> temporis interuentu opus e&longs;&longs;et. </s> <s>quòd &longs;i iugiter &longs;uppetit, ergo per &longs;peciem &longs;olùm, non <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> per <lb/>materiam <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>. </s> <s>Adiiciunt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> opera antiperi&longs;ta&longs;eos in qua putant augeri, & vt proprio re voca­<lb/>bulo vtamur, intendi qualitatem citra omne officium corporis. </s> <s>Adde <expan abbr="etiã">etiam</expan>, &longs;i libet: quia ni&longs;i per &longs;pecies <lb/>calor produci po&longs;&longs;et: certè cuiu&longs;piam rei acce&longs;sione fieret maior; quod tamen à nob antea magna con­<lb/>tentione <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> e&longs;t. </s> <s>Attamen ex altera parte qualitates, <expan abbr="quib.">quibus</expan> aliquid e&longs;t contrarium, & inter quas <lb/>ratio pote&longs;tatis, & actus proximè ob&longs;eruatur; &longs;unt verò primæ; in his <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio repa&longs;sionis agno&longs;citur; <lb/>ne&longs;cióne an per &longs;pecies &longs;olas inter &longs;e afficiant: nam foret, ni&longs;i fallor, vt interdum &longs;pecies, quatenus &longs;pe­<lb/>cies &longs;e vici&longs;sim conqua&longs;&longs;arent: quia nullus e&longs;t locus, nec vlla pars &longs;ubiecti quæ non <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> contrarij <lb/>&longs;peciei reddatur obnoxia, <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> vires eiu&longs;modi qualitatum protendantur: &longs;pecies <expan abbr="aũt">aut</expan> per &longs;e, ta­ | <arrow.to.target n="marg4579"></arrow.to.target><lb/>gna certi&longs;sima, quòd actiones materiæ non imprimantur, nec cum eius tran&longs;mutatione fiant, &longs;ed per <lb/>&longs;pecies &longs;olas: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id e&longs;t peculiare actionis illius quam realem vocant, vt prius afficiatur id quod pro­<lb/>pè e&longs;t, tùm id quod longius, abe&longs;t, vt fit in motu: prius <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur baculus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lapis quem baculo mo­<lb/>ueo. </s> <s>Prætereà &longs;iquis acce&longs;&longs;erit ad ignim, & <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> valde incaluerit, aliquo tamen ca&longs;u repellatur aër in­<lb/>teriectus, &longs;i medio reip&longs;a calor, & <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> materiæ fui&longs;&longs;et impre&longs;&longs;us; eo <expan abbr="cõmoto">commoto</expan> <expan abbr="cõmoueretur">commoueretur</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> calor: <lb/>atqui nihil <expan abbr="cõmouetur">commouetur</expan> eo, quòd &longs;i &longs;patio temporis ab&longs;oluitur alteratio, vbi <expan abbr="cõmoueatur">commoueatur</expan> calor, non po­<lb/>terit ab igni continuè &longs;uppeditari, &longs;ed illo abeunte cum aëre, cui fuerat incu&longs;&longs;us, ad nouum <expan abbr="efficiendũ">efficiendum</expan> <lb/><expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> temporis interuentu opus e&longs;&longs;et. </s> <s>quòd &longs;i iugiter &longs;uppetit, ergo per &longs;peciem &longs;olùm, non <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> per <lb/>materiam <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>. </s> <s>Adiiciunt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> opera antiperi&longs;ta&longs;eos in qua putant augeri, & vt proprio re voca­<lb/>bulo vtamur, intendi qualitatem citra omne officium corporis. </s> <s>Adde <expan abbr="etiã">etiam</expan>, &longs;i libet: quia ni&longs;i per &longs;pecies <lb/>calor produci po&longs;&longs;et: certè cuiu&longs;piam rei acce&longs;sione fieret maior; quod tamen à nob antea magna con­<lb/>tentione <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> e&longs;t. </s> <s>Attamen ex altera parte qualitates, <expan abbr="quib.">quibus</expan> aliquid e&longs;t contrarium, & inter quas <lb/>ratio pote&longs;tatis, & actus proximè ob&longs;eruatur; &longs;unt verò primæ; in his <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio repa&longs;sionis agno&longs;citur; <lb/>ne&longs;cióne an per &longs;pecies &longs;olas inter &longs;e afficiant: nam foret, ni&longs;i fallor, vt interdum &longs;pecies, quatenus &longs;pe­<lb/>cies &longs;e vici&longs;sim conqua&longs;&longs;arent: quia nullus e&longs;t locus, nec vlla pars &longs;ubiecti quæ non <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> contrarij <lb/>&longs;peciei reddatur obnoxia, <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> vires eiu&longs;modi qualitatum protendantur: &longs;pecies <expan abbr="aũt">aut</expan> per &longs;e, ta­ |
| <pb pagenum="782"/>met&longs;i vim obtinent agendi, <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> inter &longs;e afficiunt; <expan abbr="neq.">neque</expan> pati te&longs;te <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Philo&longs;opho <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vllo modo <expan abbr="queũt">queunt</expan>. <lb/></s> <s> | <pb pagenum="782"/>met&longs;i vim obtinent agendi, <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> inter &longs;e afficiunt; <expan abbr="neq.">neque</expan> pati te&longs;te <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Philo&longs;opho <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vllo modo <expan abbr="queũt">queunt</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg4580"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg4580"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4581"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> quòd cùm contraria &longs;int; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am ad &longs;e&longs;e vici&longs;sim in potentia; ade&longs;t verò hæc propter <lb/>materiam, non video quo pacto, &longs;i præ&longs;tò &longs;it agens, & materia probè affecta, atque alia omnia optimè <lb/>di&longs;po&longs;ita, quæ ad actionem requiruntur, aliquando impediatur actio qu&ecedil; certè non impediretur, &longs;i per <lb/>&longs;peciem ad longum interuallum transfundi po&longs;&longs;et: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in primis qualitatib. euenire videtur, vt <lb/>in lumine & colore quæ à corporib. opacis interpellantur, quae in eo genere aliquid e&longs;t in natura quod <lb/>lumini & colori non &longs;it peruium: &longs;ed in genere corporum naturalium nihil e&longs;t quod expers &longs;it pote­<lb/>&longs;tatis ad primas qualitates. </s> <s>quamobrem cuncta illarum &longs;pecies admitterent, & <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> propagaretur al­<lb/>teratio. </s> <s>Illud planè fatebor aliquando imprimi qualitatem &longs;ine vlla <expan abbr="cõmotione">commotione</expan> illius materiæ quæ &longs;it <lb/>pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, quatenus huiu&longs;modi; &longs;ed eius &longs;olùm quæ potentia qualis e&longs;t; <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>ponimus e&longs;&longs;e <lb/>quæ ine&longs;t per affectionem: quae verò &longs;ine illa materiæ tran&longs;mutatione, quam realem <expan abbr="vocãt">vocant</expan>; pror&longs;us à pri­<lb/>mis qualitatib. actio na&longs;catur; equidem <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> fatebor. </s> <s>Si verò tale genus alterationis & qualitatis <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>e&longs;t per affectionem, ip&longs;i fieri per &longs;pecies autument, non ad modùm contendam. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> rationes, & argu­<lb/>menta <expan abbr="quib.">quibus</expan> illi contra hanc partem problematis vtuntur, admodùm nece&longs;&longs;aria &longs;unt: <expan abbr="neq.">neque</expan> item, quod <lb/>maius e&longs;t, conuincunt propo&longs;itum. </s> <s>Etenim quantum e&longs;t de primo illo quod experientia lebetis o&longs;ten­<lb/>debat; dicimus eo nomine non minus debere calefieri &longs;ecundùm, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ummum: nam quemadmodum <lb/> | <arrow.to.target n="marg4581"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> quòd cùm contraria &longs;int; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am ad &longs;e&longs;e vici&longs;sim in potentia; ade&longs;t verò hæc propter <lb/>materiam, non video quo pacto, &longs;i præ&longs;tò &longs;it agens, & materia probè affecta, atque alia omnia optimè <lb/>di&longs;po&longs;ita, quæ ad actionem requiruntur, aliquando impediatur actio qu&ecedil; certè non impediretur, &longs;i per <lb/>&longs;peciem ad longum interuallum transfundi po&longs;&longs;et: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in primis qualitatib. euenire videtur, vt <lb/>in lumine & colore quæ à corporib. opacis interpellantur, quae in eo genere aliquid e&longs;t in natura quod <lb/>lumini & colori non &longs;it peruium: &longs;ed in genere corporum naturalium nihil e&longs;t quod expers &longs;it pote­<lb/>&longs;tatis ad primas qualitates. </s> <s>quamobrem cuncta illarum &longs;pecies admitterent, & <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> propagaretur al­<lb/>teratio. </s> <s>Illud planè fatebor aliquando imprimi qualitatem &longs;ine vlla <expan abbr="cõmotione">commotione</expan> illius materiæ quæ &longs;it <lb/>pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, quatenus huiu&longs;modi; &longs;ed eius &longs;olùm quæ potentia qualis e&longs;t; <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>ponimus e&longs;&longs;e <lb/>quæ ine&longs;t per affectionem: quae verò &longs;ine illa materiæ tran&longs;mutatione, quam realem <expan abbr="vocãt">vocant</expan>; pror&longs;us à pri­<lb/>mis qualitatib. actio na&longs;catur; equidem <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> fatebor. </s> <s>Si verò tale genus alterationis & qualitatis <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>e&longs;t per affectionem, ip&longs;i fieri per &longs;pecies autument, non ad modùm contendam. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> rationes, & argu­<lb/>menta <expan abbr="quib.">quibus</expan> illi contra hanc partem problematis vtuntur, admodùm nece&longs;&longs;aria &longs;unt: <expan abbr="neq.">neque</expan> item, quod <lb/>maius e&longs;t, conuincunt propo&longs;itum. </s> <s>Etenim quantum e&longs;t de primo illo quod experientia lebetis o&longs;ten­<lb/>debat; dicimus eo nomine non minus debere calefieri &longs;ecundùm, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ummum: nam quemadmodum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4582"></arrow.to.target><lb/>formæ quæ materia con&longs;i&longs;tunt, proximo prius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> remoto imprimuntur, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;pecies <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> & per <lb/>&longs;e viciniora afficiunt, & &longs;iquo pacto longinquius efficaciores apparent; id valde fortuitum e&longs;t; vt quae &longs;tu­<lb/>pa ponè phialam magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ante comburat. </s> <s>Et id quod per accidens &longs;uccedit, vt per &longs;e eueniens <expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan>: <lb/>nimirùm, quae in fundo caleat aqua minus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in &longs;ummo. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> peruertunt illam experientiam. </s> <s>quod <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>quæ&longs;iuit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> habet talem &longs;en&longs;um. </s> <s>cur dum adhuc friget aqua lebetis, fundus ip&longs;ius calefit, ea verò <lb/> | <arrow.to.target n="marg4582"></arrow.to.target><lb/>formæ quæ materia con&longs;i&longs;tunt, proximo prius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> remoto imprimuntur, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;pecies <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> & per <lb/>&longs;e viciniora afficiunt, & &longs;iquo pacto longinquius efficaciores apparent; id valde fortuitum e&longs;t; vt quae &longs;tu­<lb/>pa ponè phialam magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ante comburat. </s> <s>Et id quod per accidens &longs;uccedit, vt per &longs;e eueniens <expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan>: <lb/>nimirùm, quae in fundo caleat aqua minus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in &longs;ummo. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> peruertunt illam experientiam. </s> <s>quod <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>quæ&longs;iuit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> habet talem &longs;en&longs;um. </s> <s>cur dum adhuc friget aqua lebetis, fundus ip&longs;ius calefit, ea verò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4583"></arrow.to.target><lb/>feruente refrigeratur. </s> <s>Fal&longs;um ergo e&longs;t id quod a&longs;&longs;umunt, nempe aqu&ecedil; partem &longs;uperiorem prius, <expan abbr="&qtilde;imã">quaimam</expan> <lb/>calidam offerri; <expan abbr="dicendum&qacute;">dicendumque</expan>. </s> <s>ad id e&longs;t, quemadmodum ibi etiam docet Ari&longs;toteles; eius euenti cau&longs;&longs;am <lb/>e&longs;&longs;e: quia dum aqua frigida e&longs;t; & ignis fundum pertingit, caliditas ab aquæ frigiditate re&longs;tringitur; id <lb/>circo &longs;e&longs;e colligit in <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, nec exhalare pote&longs;t. </s> <s>at cùm feruet aqua, nil amplius vetat, quominus illa ex­<lb/>halet quæ iam incaluit: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita ad &longs;ummum va&longs;is effertur imas partes frigídiu&longs;culas relinquens. </s> <s>Sed <lb/>e&longs;to etiam quae experientia quam illi afferunt, vera &longs;it, Ari&longs;totelis auctoritate &longs;emota, ab eadem quoque <lb/>cau&longs;&longs;a deriuatur illa proprietas; quia .&longs;. </s> <s>dum aqua incale&longs;cit, partes quæ iam calorem expertæ fuerunt, <lb/>attolluntur: cæterùm non prohibet hoc, quinetiam materia combiberit qualitatem. </s> <s>Cùm opponunt <lb/>nos etiam flantib. ventis, & partes aëris qu&ecedil; &longs;unt inter nos & ignem <expan abbr="cũ">cum</expan> mouente, calorem admittere, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> <lb/>medio propter breuitatem temporis incuti non potuerit, eos decipi putamus ex eo, quae propter <expan abbr="magnã">magnam</expan> <lb/>propen&longs;ionem ad calorem, & alias contrarias qualitates ip&longs;ius aëris immutatio tam minimo tempore <lb/> | <arrow.to.target n="marg4583"></arrow.to.target><lb/>feruente refrigeratur. </s> <s>Fal&longs;um ergo e&longs;t id quod a&longs;&longs;umunt, nempe aqu&ecedil; partem &longs;uperiorem prius, <expan abbr="&qtilde; imã">quam imam</expan> <lb/>calidam offerri; <expan abbr="dicendum&qacute;">dicendumque</expan>. </s> <s>ad id e&longs;t, quemadmodum ibi etiam docet Ari&longs;toteles; eius euenti cau&longs;&longs;am <lb/>e&longs;&longs;e: quia dum aqua frigida e&longs;t; & ignis fundum pertingit, caliditas ab aquæ frigiditate re&longs;tringitur; id <lb/>circo &longs;e&longs;e colligit in <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, nec exhalare pote&longs;t. </s> <s>at cùm feruet aqua, nil amplius vetat, quominus illa ex­<lb/>halet quæ iam incaluit: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita ad &longs;ummum va&longs;is effertur imas partes frigídiu&longs;culas relinquens. </s> <s>Sed <lb/>e&longs;to etiam quae experientia quam illi afferunt, vera &longs;it, Ari&longs;totelis auctoritate &longs;emota, ab eadem quoque <lb/>cau&longs;&longs;a deriuatur illa proprietas; quia .&longs;. </s> <s>dum aqua incale&longs;cit, partes quæ iam calorem expertæ fuerunt, <lb/>attolluntur: cæterùm non prohibet hoc, quinetiam materia combiberit qualitatem. </s> <s>Cùm opponunt <lb/>nos etiam flantib. ventis, & partes aëris qu&ecedil; &longs;unt inter nos & ignem <expan abbr="cũ">cum</expan> mouente, calorem admittere, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> <lb/>medio propter breuitatem temporis incuti non potuerit, eos decipi putamus ex eo, quae propter <expan abbr="magnã">magnam</expan> <lb/>propen&longs;ionem ad calorem, & alias contrarias qualitates ip&longs;ius aëris immutatio tam minimo tempore <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4584"></arrow.to.target><lb/>fiat, vt fugiat &longs;en&longs;um. </s> <s>Et illud omnino inficiandum fieri antiperi&longs;ta&longs;in per retroce&longs;sionem & gemina­<lb/>tionem puræ qualitatis; etenim fit per retroce&longs;sionem corporum contraria qualitate affectorum è quo­<lb/>rum multitudine & coniunctione na&longs;citur actio quæ &longs;it efficacior. </s> <s>Nec proptereà calor intentior ita <lb/>fit, quia res aliqua extrin&longs;ecùs accedat: nam quod in intentione accedit, cum materia non e&longs;t; &longs;ed indu­<lb/>citur in materiam per potentiam quæ continetur in ea, quemadmodum diximus, dum cau&longs;&longs;as intentio­<lb/>nis indagaremus. </s> <s>Concludemus igitur non e&longs;&longs;e perpetuam nece&longs;sitatem eiu&longs;modi formarum quas vt <lb/>in&longs;trumenta perpetua primarum qualitatum ponere oporteat: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, quatenus in materia &longs;en&longs;ili ver­<lb/>&longs;antur. </s> <s>Nam quod attinet ad &longs;en&longs;us permouendos, dubium e&longs;&longs;e non debet, quin formæ citra mate­<lb/>riam poni debeant. </s> <s>Sed de his alio loco dicendum e&longs;t.</s></p> | <arrow.to.target n="marg4584"></arrow.to.target><lb/>fiat, vt fugiat &longs;en&longs;um. </s> <s>Et illud omnino inficiandum fieri antiperi&longs;ta&longs;in per retroce&longs;sionem & gemina­<lb/>tionem puræ qualitatis; etenim fit per retroce&longs;sionem corporum contraria qualitate affectorum è quo­<lb/>rum multitudine & coniunctione na&longs;citur actio quæ &longs;it efficacior. </s> <s>Nec proptereà calor intentior ita <lb/>fit, quia res aliqua extrin&longs;ecùs accedat: nam quod in intentione accedit, cum materia non e&longs;t; &longs;ed indu­<lb/>citur in materiam per potentiam quæ continetur in ea, quemadmodum diximus, dum cau&longs;&longs;as intentio­<lb/>nis indagaremus. </s> <s>Concludemus igitur non e&longs;&longs;e perpetuam nece&longs;sitatem eiu&longs;modi formarum quas vt <lb/>in&longs;trumenta perpetua primarum qualitatum ponere oporteat: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, quatenus in materia &longs;en&longs;ili ver­<lb/>&longs;antur. </s> <s>Nam quod attinet ad &longs;en&longs;us permouendos, dubium e&longs;&longs;e non debet, quin formæ citra mate­<lb/>riam poni debeant. </s> <s>Sed de his alio loco dicendum e&longs;t.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4578"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg4578"></margin.target>C</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Qu&ecedil;dam de alteratione generalia tractantur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Qu&ecedil;dam de alteratione generalia tractantur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>RESTANT illa de alteratione generalia, primum de comparatione .&longs;. </s> <s>& proportione. </s> <s>Alterum <lb/>verò, quoniam fieri &longs;ic di&longs;tributum fuerat; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt e&longs;&longs;et, & fiens: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> interpretor <foreign lang="greek">to\ gino/menoi<gap/></foreign>, & <lb/> | <s>RESTANT illa de alteratione generalia, primum de comparatione .&longs;. </s> <s>& proportione. </s> <s>Alterum <lb/>verò, quoniam fieri &longs;ic di&longs;tributum fuerat; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt e&longs;&longs;et, & fiens: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> interpretor <foreign lang="greek">to\ gino/menoi,</foreign>, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4590"></arrow.to.target><lb/>quod fit, re&longs;pondet <expan abbr="aũt">aut</expan> illi, quod e&longs;t <foreign lang="greek">o(\gi/netai</foreign>. </s> <s>Vtrum'ne in eo quod e&longs;t alterari termini <expan abbr="modi&qacute;">modique</expan>. </s> <s>pares <lb/> | <arrow.to.target n="marg4590"></arrow.to.target><lb/>quod fit, re&longs;pondet <expan abbr="aũt">aut</expan> illi, quod e&longs;t <foreign lang="greek">o(\gi/netai</foreign>. </s> <s>Vtrum'ne in eo quod e&longs;t alterari termini <expan abbr="modi&qacute;">modique</expan>. </s> <s>pares <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4591"></arrow.to.target><lb/>&longs;int, vt <foreign lang="greek">a)lloiou=s qai, to\ a)lloiou/menon, & o(\ a)lloiou=tai</foreign>. </s> <s>& idem de latione & <expan abbr="increm&etilde;to">incremento</expan> dici queat, nec'ne. <lb/></s> <s>Quantum &longs;pectat ad primum; eædem &longs;anè regulæ ob&longs;eruandæ quas de lationum collatione tractan­<lb/>tes attulimus, vt .&longs;. </s> <s>vniuoca conferantur, & quæ conueniunt in &longs;pecie indiuidua: accipiunt <expan abbr="aũt">aut</expan> eadem <lb/>harum mutationum primordia, &longs;ubiectum, efficiens, & tempus quæ generatim in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motu requi­<lb/>runtur. </s> <s>Canones verò <expan abbr="quib.">quibus</expan> horum motuum proportio comprehenditur, fermè pares iis &longs;unt quos ad­<lb/>lationem quondam attulimus. </s> <s>Cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex ei&longs;dem fontib. emanent, vnde hauriebantur illi qui de la­<lb/>tione con&longs;tituti fuerunt, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> ei&longs;dem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dubitationib. implicantur, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>eadem via defendentur. <lb/></s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> cùm ip&longs;a priuatim nihil afferant ad ea quæ de latione di&longs;putata &longs;unt, non ob aliud ab Ari­<lb/>&longs;totele &longs;eparatim tradita fui&longs;&longs;e videantur, ni&longs;i ad doctrinæ abundantiam. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> igitur plura de his. </s> <s>Quod <lb/>verò ad alterum pertinet, apparet profectò non e&longs;&longs;e eandem rationem eius quod fit, & eius quod alte­<lb/>ratur, &longs;eu <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> alio modo mouetur; quod eo mirabilius cuipiam videri po&longs;sit, quo etiam fieri, & <lb/>fiens, & quod fit per omne motuum genus peruagatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & nigrum fit album, & <expan abbr="albũ">album</expan> fit. </s> <s>Ea cer­<lb/>tè mihi di&longs;criminis huiu&longs;ce cau&longs;&longs;a videtur; quae <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i idem &longs;int alterari, &longs;eu moueri ad albedinem, & fieri <lb/>album; longè alia tamen ratio, & formula qua res ip&longs;æ &longs;unt, ea voce &longs;ignificetur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ea &longs;it quæ e&longs;t al­<lb/>terari, &longs;iue augeri: nam fieri intuetur id quod e&longs;t e&longs;&longs;e. </s> <s>Quamobrem &longs;icut ex eo quod e&longs;t e&longs;&longs;e, notatur <lb/>ratio quædam &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="cõmunis">communis</expan>, & accidentis, licèt ea non &longs;it vniuoca, &longs;ic pror&longs;us promotio ad tale | <arrow.to.target n="marg4591"></arrow.to.target><lb/>&longs;int, vt <foreign lang="greek">a)lloiou=s qai, to\ a)lloiou/menon, & o(\ a)lloiou=tai</foreign>. </s> <s>& idem de latione & <expan abbr="increm&etilde;to">incremento</expan> dici queat, nec'ne. <lb/></s> <s>Quantum &longs;pectat ad primum; eædem &longs;anè regulæ ob&longs;eruandæ quas de lationum collatione tractan­<lb/>tes attulimus, vt .&longs;. </s> <s>vniuoca conferantur, & quæ conueniunt in &longs;pecie indiuidua: accipiunt <expan abbr="aũt">aut</expan> eadem <lb/>harum mutationum primordia, &longs;ubiectum, efficiens, & tempus quæ generatim in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motu requi­<lb/>runtur. </s> <s>Canones verò <expan abbr="quib.">quibus</expan> horum motuum proportio comprehenditur, fermè pares iis &longs;unt quos ad­<lb/>lationem quondam attulimus. </s> <s>Cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex ei&longs;dem fontib. emanent, vnde hauriebantur illi qui de la­<lb/>tione con&longs;tituti fuerunt, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> ei&longs;dem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dubitationib. implicantur, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>eadem via defendentur. <lb/></s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> cùm ip&longs;a priuatim nihil afferant ad ea quæ de latione di&longs;putata &longs;unt, non ob aliud ab Ari­<lb/>&longs;totele &longs;eparatim tradita fui&longs;&longs;e videantur, ni&longs;i ad doctrinæ abundantiam. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> igitur plura de his. </s> <s>Quod <lb/>verò ad alterum pertinet, apparet profectò non e&longs;&longs;e eandem rationem eius quod fit, & eius quod alte­<lb/>ratur, &longs;eu <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> alio modo mouetur; quod eo mirabilius cuipiam videri po&longs;sit, quo etiam fieri, & <lb/>fiens, & quod fit per omne motuum genus peruagatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & nigrum fit album, & <expan abbr="albũ">album</expan> fit. </s> <s>Ea cer­<lb/>tè mihi di&longs;criminis huiu&longs;ce cau&longs;&longs;a videtur; quae <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i idem &longs;int alterari, &longs;eu moueri ad albedinem, & fieri <lb/>album; longè alia tamen ratio, & formula qua res ip&longs;æ &longs;unt, ea voce &longs;ignificetur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ea &longs;it quæ e&longs;t al­<lb/>terari, &longs;iue augeri: nam fieri intuetur id quod e&longs;t e&longs;&longs;e. </s> <s>Quamobrem &longs;icut ex eo quod e&longs;t e&longs;&longs;e, notatur <lb/>ratio quædam &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="cõmunis">communis</expan>, & accidentis, licèt ea non &longs;it vniuoca, &longs;ic pror&longs;us promotio ad tale |
| <pb pagenum="784"/>genus ip&longs;ius e&longs;&longs;e indicatur per eam vocem fieri: &longs;ed e&longs;&longs;e primo &longs;ignificat id quod per &longs;e con&longs;i&longs;tere vi­<lb/> | <pb pagenum="784"/>genus ip&longs;ius e&longs;&longs;e indicatur per eam vocem fieri: &longs;ed e&longs;&longs;e primo &longs;ignificat id quod per &longs;e con&longs;i&longs;tere vi­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4594"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg4594"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>ALTERATIONIS v&longs;us in natura frequenti&longs;simus e&longs;t: nam præterquàm quae per eam produci­<lb/>tur qualitas quæ e&longs;t forma <expan abbr="quædã">quædam</expan> & aliquid actus intra &longs;e habens e&longs;t ex ordine bonorum, mul­<lb/>tum confert ad <expan abbr="afficiendã">afficiendam</expan> materiam, vt habilis &longs;it ad <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> formam &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>& maximum ha­<lb/>bet <expan abbr="momentũ">momentum</expan> ad id, vt mixta & animata præcipuè con&longs;i&longs;tant quæ <expan abbr="poti&longs;simã">poti&longs;simam</expan> partem occupant &longs;pecula­<lb/>tionis naturalis. </s> <s>Cùm igitur anteà docuerimus, quemadmodum qualitate <expan abbr="termine&ttilde;">terminetur</expan>, & quo pacto <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan> apparet ad productionem &longs;ub&longs;tantiæ, tran&longs;eamus ad id <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan> quod re&longs;tat; nempè, vt &longs;eruiat <lb/>mixtioni. </s> <s>Porrò cau&longs;&longs;æ mixtionis multæ, materia quæ &longs;unt <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> quæ cùm &longs;int corpora imperfecta, <lb/>plus obtinent pote&longs;tatis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actus; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>vergunt ad natura perfectius. </s> <s>finis contentio ad formas perfe­<lb/>ctiores: efficiens e&longs;t c&ecedil;lum remotè, proximè <expan abbr="aũt">aut</expan> primæ qualitates, quatenus propter repugnantiam in­<lb/>ter &longs;e&longs;e pro&longs;ternunt, & pro&longs;tratæ <expan abbr="concilian&ttilde;">conciliantur</expan>, quæ &longs;unt vel actuo&longs;æ vt calor & frigus, vel patibiles vt &longs;ic­<lb/>citas, & humor. </s> <s>Forma coniunctio, & concordia &longs;ub certa proportione. </s> <s>Quod pertinet ad finem & <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan>, res expeditu facilis, & cùm per &longs;e per&longs;picua &longs;it, <expan abbr="operã">operam</expan> doctoris non flagitat: de efficiente co­<lb/>piosè di&longs;putabimus in Meteoris. </s> <s>re&longs;tat, vt de forma di&longs;&longs;eramus: res &longs;anè quæ explicatus habet difficil­<lb/>limos, <expan abbr="atq.">atque</expan> id maximè <expan abbr="curã">curam</expan> nobis affert, vt exploremus, vtrùm intereuntia, an etiam con&longs;eruata, & alte­<arrow.to.target n="marg4595"></arrow.to.target><lb/>rata &longs;olùm efficiant <expan abbr="mixtion&etilde;">mixtionem</expan>, & vtrùm mi&longs;tura &longs;it alteratorum, an etiam corruptorum concordia. <lb/></s> <s>Huc igitur traducamus <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> cogitationem <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>, & <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>, &longs;i potis e&longs;t, &longs;edulò explanemus. </s> <s>C&ecedil;terùm quia <lb/>mixtio non, ni&longs;i per <expan abbr="mutuã">mutuam</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="repa&longs;sionem&qacute;">repa&longs;sionemque</expan>. </s> <s><expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, illud erit anteà <expan abbr="di&longs;quirendũ">di&longs;quirendum</expan>, <lb/>quemadmodum mutua perpe&longs;sio, &longs;iue repa&longs;sio quam Gr&ecedil;ci nuncupare proprio nomine &longs;olent <foreign lang="greek">a)nti­<lb/>pa/qEIan</foreign>, fiat inter elementa: cùm verò repa&longs;sio &longs;ine contactu <expan abbr="nõ">non</expan> obeatur; ab huius explicatione mox <lb/>ordiemur, & per analy&longs;in inuenta <expan abbr="rerũ">rerum</expan> tractandarum materia, ab eo quod vltimo loco in <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> venit, <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> no&longs;trum au&longs;picabimur. </s> <s>Quia, verò plures &longs;unt res, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>differentiæ, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vocabula quibus <lb/>ip&longs;as exprimimus, & &longs;æpe fit, vt ei&longs;dem nominibus vti cogamur ad diuer&longs;as res alteri &longs;ignificandas, vbi <lb/>hæc in <expan abbr="di&longs;putation&etilde;">di&longs;putationem</expan> producendæ &longs;int, ante alia di&longs;tinguantur oportet: aliter animus auditoris, à tanta <lb/><expan abbr="notionũ">notionum</expan> nominis vnius varietate perturbatus confundi po&longs;&longs;et: cùm id eueniat in tactum; cum primis <lb/>erit in &longs;ua &longs;ignificata di&longs;tinguendus, quæ &longs;anè multa &longs;unt, &longs;ed eiu&longs;modi tamen, vt <expan abbr="nõnihil">nonnihil</expan> ordinis inter <lb/>ea &longs;pectari valeat. </s> <s>A primo igitur incipiemus quod e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> maximè proprium, & à quo c&ecedil;tera dedu­<lb/>cta &longs;unt. </s> <s>hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> conuenit iis quæ habent po&longs;ituram: habere autem <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> illa <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> partes <lb/>alicubi &longs;it&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, & exprimi po&longs;&longs;unt aduerbiis &longs;ignificantibus <expan abbr="locũ">locum</expan>, vtputa hîc e&longs;t pars chartæ &longs;uperior, &</s></p> | <s>ALTERATIONIS v&longs;us in natura frequenti&longs;simus e&longs;t: nam præterquàm quae per eam produci­<lb/>tur qualitas quæ e&longs;t forma <expan abbr="quædã">quædam</expan> & aliquid actus intra &longs;e habens e&longs;t ex ordine bonorum, mul­<lb/>tum confert ad <expan abbr="afficiendã">afficiendam</expan> materiam, vt habilis &longs;it ad <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> formam &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>& maximum ha­<lb/>bet <expan abbr="momentũ">momentum</expan> ad id, vt mixta & animata præcipuè con&longs;i&longs;tant quæ <expan abbr="poti&longs;simã">poti&longs;simam</expan> partem occupant &longs;pecula­<lb/>tionis naturalis. </s> <s>Cùm igitur anteà docuerimus, quemadmodum qualitate <expan abbr="termine&ttilde;">terminetur</expan>, & quo pacto <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan> apparet ad productionem &longs;ub&longs;tantiæ, tran&longs;eamus ad id <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan> quod re&longs;tat; nempè, vt &longs;eruiat <lb/>mixtioni. </s> <s>Porrò cau&longs;&longs;æ mixtionis multæ, materia quæ &longs;unt <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> quæ cùm &longs;int corpora imperfecta, <lb/>plus obtinent pote&longs;tatis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actus; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>vergunt ad natura perfectius. </s> <s>finis contentio ad formas perfe­<lb/>ctiores: efficiens e&longs;t c&ecedil;lum remotè, proximè <expan abbr="aũt">aut</expan> primæ qualitates, quatenus propter repugnantiam in­<lb/>ter &longs;e&longs;e pro&longs;ternunt, & pro&longs;tratæ <expan abbr="concilian&ttilde;">conciliantur</expan>, quæ &longs;unt vel actuo&longs;æ vt calor & frigus, vel patibiles vt &longs;ic­<lb/>citas, & humor. </s> <s>Forma coniunctio, & concordia &longs;ub certa proportione. </s> <s>Quod pertinet ad finem & <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan>, res expeditu facilis, & cùm per &longs;e per&longs;picua &longs;it, <expan abbr="operã">operam</expan> doctoris non flagitat: de efficiente co­<lb/>piosè di&longs;putabimus in Meteoris. </s> <s>re&longs;tat, vt de forma di&longs;&longs;eramus: res &longs;anè quæ explicatus habet difficil­<lb/>limos, <expan abbr="atq.">atque</expan> id maximè <expan abbr="curã">curam</expan> nobis affert, vt exploremus, vtrùm intereuntia, an etiam con&longs;eruata, & alte­<arrow.to.target n="marg4595"></arrow.to.target><lb/>rata &longs;olùm efficiant <expan abbr="mixtion&etilde;">mixtionem</expan>, & vtrùm mi&longs;tura &longs;it alteratorum, an etiam corruptorum concordia. <lb/></s> <s>Huc igitur traducamus <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> cogitationem <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>, & <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>, &longs;i potis e&longs;t, &longs;edulò explanemus. </s> <s>C&ecedil;terùm quia <lb/>mixtio non, ni&longs;i per <expan abbr="mutuã">mutuam</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="repa&longs;sionem&qacute;">repa&longs;sionemque</expan>. </s> <s><expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, illud erit anteà <expan abbr="di&longs;quirendũ">di&longs;quirendum</expan>, <lb/>quemadmodum mutua perpe&longs;sio, &longs;iue repa&longs;sio quam Gr&ecedil;ci nuncupare proprio nomine &longs;olent <foreign lang="greek">a)nti­<lb/>pa/qeian</foreign>, fiat inter elementa: cùm verò repa&longs;sio &longs;ine contactu <expan abbr="nõ">non</expan> obeatur; ab huius explicatione mox <lb/>ordiemur, & per analy&longs;in inuenta <expan abbr="rerũ">rerum</expan> tractandarum materia, ab eo quod vltimo loco in <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> venit, <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> no&longs;trum au&longs;picabimur. </s> <s>Quia, verò plures &longs;unt res, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>differentiæ, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vocabula quibus <lb/>ip&longs;as exprimimus, & &longs;æpe fit, vt ei&longs;dem nominibus vti cogamur ad diuer&longs;as res alteri &longs;ignificandas, vbi <lb/>hæc in <expan abbr="di&longs;putation&etilde;">di&longs;putationem</expan> producendæ &longs;int, ante alia di&longs;tinguantur oportet: aliter animus auditoris, à tanta <lb/><expan abbr="notionũ">notionum</expan> nominis vnius varietate perturbatus confundi po&longs;&longs;et: cùm id eueniat in tactum; cum primis <lb/>erit in &longs;ua &longs;ignificata di&longs;tinguendus, quæ &longs;anè multa &longs;unt, &longs;ed eiu&longs;modi tamen, vt <expan abbr="nõnihil">nonnihil</expan> ordinis inter <lb/>ea &longs;pectari valeat. </s> <s>A primo igitur incipiemus quod e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> maximè proprium, & à quo c&ecedil;tera dedu­<lb/>cta &longs;unt. </s> <s>hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> conuenit iis quæ habent po&longs;ituram: habere autem <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> illa <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> partes <lb/>alicubi &longs;it&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, & exprimi po&longs;&longs;unt aduerbiis &longs;ignificantibus <expan abbr="locũ">locum</expan>, vtputa hîc e&longs;t pars chartæ &longs;uperior, &</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4595"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg4595"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| </s> <s><pb pagenum="785"/> | </s> <s><pb pagenum="785"/> |
| <arrow.to.target n="marg4596"></arrow.to.target><lb/>& demum explicari nominibus <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> loci &longs;ignificantibus ante, pone; &longs;uprà, infrà, &longs;ini&longs;tror&longs;um, <lb/>dextror&longs;um; vnde dicebat Auerroës locum e&longs;&longs;e <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> priorem; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quando quidem in eius definitio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4596"></arrow.to.target><lb/>& demum explicari nominibus <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> loci &longs;ignificantibus ante, pone; &longs;uprà, infrà, &longs;ini&longs;tror&longs;um, <lb/>dextror&longs;um; vnde dicebat Auerroës locum e&longs;&longs;e <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> priorem; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quando quidem in eius definitio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4597"></arrow.to.target><lb/>ne locus accipiatur: quo fit, vt &longs;i <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> habeant; locum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> occupent nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Sed præter id, quae <lb/>in loco &longs;unt ea quæ inter &longs;e tangunt, habent <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;imul extrema; ita vt ab&longs;oluta <expan abbr="rõ">ratio</expan> primi &longs;ignificati hæc <lb/>fit; vt, cùm &longs;int in loco, &longs;imul habeant extrema: ea verò magnitudines &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t: quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> per­<lb/>tinet ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, vel <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t, vel habet extremum: atqui non e&longs;t per &longs;e in loco <expan abbr="extremũ">extremum</expan>, &longs;ed aliud per <lb/>illud: at cuius extrema &longs;unt, ide&longs;t nece&longs;&longs;ariò magnitudo: illius <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olius extrema &longs;unt, quae illa &longs;ola e&longs;t <lb/><expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> diuidua: igitur conuenit illi tactus; &longs;i partes habuerit actu; hoc e&longs;t, habuerit actu extrema: <lb/>nam &longs;i minus; haud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tactus, &longs;ed continuatio foret. </s> <s>&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> continua differunt à contiguis, quae <expan abbr="conti-nuorũ">conti­<lb/>nuorum</expan> extrema &longs;unt vnum; contiguorum verò extrema &longs;imul exi&longs;tunt. </s> <s>Quocirca dictum e&longs;t aliàs par­<lb/>teis in toto non e&longs;&longs;e, vt in loco, &longs;ed e&longs;&longs;e continuas. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;i continua locum in &longs;ua continuitate non a&longs;&longs;e­<lb/>quuntur; ab oppo&longs;ito, <expan abbr="quibu&longs;cunq.">quibu&longs;cunque</expan> tribuitur locus; non certè continua, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, &longs;ed quoquo pa­<lb/>cto contigua &longs;int oportet. </s> <s>Quoniam verò primæ loci differentiæ &longs;unt &longs;uprà & infrà, &longs;iue &longs;impliciter, <lb/>quemadmodum illæ &longs;unt quas graue & leue &longs;impliciter &longs;ibi vendicarunt, &longs;eu <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>, cuiu&longs;modi <lb/>&longs;unt <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> mediorum: ea verò quæ <expan abbr="moran&ttilde;">morantur</expan> in his locis &longs;iue ex natura, &longs;eu contrà, vires habent <lb/>inter &longs;e afficiendi; &longs;equitur, vt ea quæ &longs;e propriè tangunt; nonmodò <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> habeant, & in loco &longs;int; <lb/> | <arrow.to.target n="marg4597"></arrow.to.target><lb/>ne locus accipiatur: quo fit, vt &longs;i <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> habeant; locum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> occupent nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Sed præter id, quae <lb/>in loco &longs;unt ea quæ inter &longs;e tangunt, habent <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;imul extrema; ita vt ab&longs;oluta <expan abbr="rõ">ratio</expan> primi &longs;ignificati hæc <lb/>fit; vt, cùm &longs;int in loco, &longs;imul habeant extrema: ea verò magnitudines &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t: quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> per­<lb/>tinet ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, vel <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t, vel habet extremum: atqui non e&longs;t per &longs;e in loco <expan abbr="extremũ">extremum</expan>, &longs;ed aliud per <lb/>illud: at cuius extrema &longs;unt, ide&longs;t nece&longs;&longs;ariò magnitudo: illius <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olius extrema &longs;unt, quae illa &longs;ola e&longs;t <lb/><expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> diuidua: igitur conuenit illi tactus; &longs;i partes habuerit actu; hoc e&longs;t, habuerit actu extrema: <lb/>nam &longs;i minus; haud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tactus, &longs;ed continuatio foret. </s> <s>&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> continua differunt à contiguis, quae <expan abbr="conti-nuorũ">conti­<lb/>nuorum</expan> extrema &longs;unt vnum; contiguorum verò extrema &longs;imul exi&longs;tunt. </s> <s>Quocirca dictum e&longs;t aliàs par­<lb/>teis in toto non e&longs;&longs;e, vt in loco, &longs;ed e&longs;&longs;e continuas. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;i continua locum in &longs;ua continuitate non a&longs;&longs;e­<lb/>quuntur; ab oppo&longs;ito, <expan abbr="quibu&longs;cunq.">quibu&longs;cunque</expan> tribuitur locus; non certè continua, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, &longs;ed quoquo pa­<lb/>cto contigua &longs;int oportet. </s> <s>Quoniam verò primæ loci differentiæ &longs;unt &longs;uprà & infrà, &longs;iue &longs;impliciter, <lb/>quemadmodum illæ &longs;unt quas graue & leue &longs;impliciter &longs;ibi vendicarunt, &longs;eu <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>, cuiu&longs;modi <lb/>&longs;unt <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> mediorum: ea verò quæ <expan abbr="moran&ttilde;">morantur</expan> in his locis &longs;iue ex natura, &longs;eu contrà, vires habent <lb/>inter &longs;e afficiendi; &longs;equitur, vt ea quæ &longs;e propriè tangunt; nonmodò <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> habeant, & in loco &longs;int; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4598"></arrow.to.target><lb/>verùm à &longs;e vici&longs;sim di&longs;iungantur; hoc e&longs;t, habeant extrema &longs;imul, & vici&longs;sim inter &longs;e afficiant, & vnà <lb/>agant & patiantur <foreign lang="greek">poiEI=n & pa/sxEIn</foreign> vocauit Ari&longs;toteles & actionem &longs;peciatim nos concipere voluit. <lb/></s> <s>Agere <expan abbr="aũt">aut</expan> & pati non idem &longs;unt, àc mouere & moueri; licèt conueniant in quibu&longs;dam. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>, <lb/>quæ mouent & mouentur, & ea &longs;imul agunt, & patiuntur, &longs;ed mouere quid <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t: nam quod <lb/>agit, mouet; & quicquid patitur, mouetur. </s> <s>verùm moueri latius patet <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> motum complectens: pati <lb/>verò e&longs;t affici &longs;ecundùm <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, & agere contrà e&longs;t in eodem genere afficere: nam c&ecedil;teroquin actio <lb/><expan abbr="cõmunior">communior</expan> e&longs;t motu, vt in anima; &longs;imiliter ex motibus tonicis apparet <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõmuniorem">communiorem</expan>; &longs;iqui­<lb/>dem mu&longs;culi <expan abbr="cõtendantur">contendantur</expan>, & tamen corpus, aut membrum &longs;tet. </s> <s>Quamobrem propriè contactus è tri­<lb/>bus initiis <expan abbr="cõponetur">componetur</expan>, & tribus determinabitur; po&longs;itura, extremis qu&ecedil; &longs;int actu, & efficacitate. </s> <s>quae &longs;iqua <lb/>ex his ab&longs;int; poterit <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtactus">contactus</expan>, &longs;ed impropriè tamen, & <expan abbr="cõmunius">communius</expan>, vt &longs;i fuerint &longs;anè in loco, <lb/>neque tamen inter &longs;e afficiant, veluti mathematica: nam & hæc in loco &longs;unt, & eo modo &longs;unt in loco <lb/>quo inter &longs;e tangunt: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i &longs;ecreta fuerint à rebus naturalibus & per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tant; illis verè conue­<lb/>niet locus: &longs;i verò in mente &longs;ola po&longs;ita fuerint; ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locus tantùm mente, & cogitatione &longs;eparatus il­<lb/>lis ad&longs;cribetur, aut &longs;i aliqua fuerit affectio; nihilominus in loco non exi&longs;tat. </s> <s>idcirco iniuria quæ me ad­<lb/>flixit; impropriè tetigi&longs;&longs;e <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan>. </s> <s>affecit <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olùm <expan abbr="nu&longs;quã">nu&longs;quam</expan> vt in loco exi&longs;tens & Deus O. M. impropriè tan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4598"></arrow.to.target><lb/>verùm à &longs;e vici&longs;sim di&longs;iungantur; hoc e&longs;t, habeant extrema &longs;imul, & vici&longs;sim inter &longs;e afficiant, & vnà <lb/>agant & patiantur <foreign lang="greek">poiei=n & pa/sxein</foreign> vocauit Ari&longs;toteles & actionem &longs;peciatim nos concipere voluit. <lb/></s> <s>Agere <expan abbr="aũt">aut</expan> & pati non idem &longs;unt, àc mouere & moueri; licèt conueniant in quibu&longs;dam. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>, <lb/>quæ mouent & mouentur, & ea &longs;imul agunt, & patiuntur, &longs;ed mouere quid <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t: nam quod <lb/>agit, mouet; & quicquid patitur, mouetur. </s> <s>verùm moueri latius patet <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> motum complectens: pati <lb/>verò e&longs;t affici &longs;ecundùm <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, & agere contrà e&longs;t in eodem genere afficere: nam c&ecedil;teroquin actio <lb/><expan abbr="cõmunior">communior</expan> e&longs;t motu, vt in anima; &longs;imiliter ex motibus tonicis apparet <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõmuniorem">communiorem</expan>; &longs;iqui­<lb/>dem mu&longs;culi <expan abbr="cõtendantur">contendantur</expan>, & tamen corpus, aut membrum &longs;tet. </s> <s>Quamobrem propriè contactus è tri­<lb/>bus initiis <expan abbr="cõponetur">componetur</expan>, & tribus determinabitur; po&longs;itura, extremis qu&ecedil; &longs;int actu, & efficacitate. </s> <s>quae &longs;iqua <lb/>ex his ab&longs;int; poterit <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtactus">contactus</expan>, &longs;ed impropriè tamen, & <expan abbr="cõmunius">communius</expan>, vt &longs;i fuerint &longs;anè in loco, <lb/>neque tamen inter &longs;e afficiant, veluti mathematica: nam & hæc in loco &longs;unt, & eo modo &longs;unt in loco <lb/>quo inter &longs;e tangunt: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i &longs;ecreta fuerint à rebus naturalibus & per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tant; illis verè conue­<lb/>niet locus: &longs;i verò in mente &longs;ola po&longs;ita fuerint; ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locus tantùm mente, & cogitatione &longs;eparatus il­<lb/>lis ad&longs;cribetur, aut &longs;i aliqua fuerit affectio; nihilominus in loco non exi&longs;tat. </s> <s>idcirco iniuria quæ me ad­<lb/>flixit; impropriè tetigi&longs;&longs;e <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan>. </s> <s>affecit <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olùm <expan abbr="nu&longs;quã">nu&longs;quam</expan> vt in loco exi&longs;tens & Deus O. M. impropriè tan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4599"></arrow.to.target><lb/>gitur, <expan abbr="dũ">dum</expan> bene pro meritis <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>, aut tangitur ira. </s> <s>Idem ip&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Deus in loco non e&longs;t, & tamen <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> <lb/>tangere creditur, & cum eo &longs;imul e&longs;&longs;e, aut potius <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; proptereà tangit impropriè. </s> <s>Sed & impropriè <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> tactus illis <expan abbr="concedi&ttilde;">conceditur</expan> quæ cùm corpora &longs;int, & occupent locum, necnon habeant extrema &longs;imul; <lb/>ex iis tamen <expan abbr="vnũ">vnum</expan> afficiat, contrà <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab altero non afficiatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <foreign lang="greek">a(phesqai</foreign> propriè notat <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan>, vnde <foreign lang="greek">a(pto/men</foreign> dicuntur numero multitudinis, non <expan abbr="aũt">aut</expan> numero vnius <foreign lang="greek">a(pto/menon</foreign>, ideò <expan abbr="mu-tuũ">mu­<lb/>tuum</expan> quid inter illa <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan> afficiendo, & agendo: &longs;ic c&ecedil;lum quod afficit inferiora corpora, & in loco <lb/>e&longs;t quoquomodo, & habet extrema &longs;imul, ignis <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan> tangens, non tamen propriè tangit. </s> <s>ita <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vbi &longs;it <lb/><expan abbr="magnũ">magnum</expan> &longs;en&longs;ile, vt caminus ignis, & infundatur aquæ gutta; tactus hic erit impropriè: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ignis &longs;olus <lb/>tanget, <expan abbr="neq.">neque</expan> vici&longs;sim tangetur. </s> <s>afficiet <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olùm; non contrà afficietur. </s> <s>Proinde vbi maxima fuerit exu­<lb/>peratio <expan abbr="corporũ">corporum</expan>, exi&longs;timandum non e&longs;t ibi mini&longs;trari mixturam. </s> <s>Illa ergo inter &longs;e&longs;e propriè tangunt <lb/>quæ inter &longs;e&longs;e afficiunt. </s> <s>At verò <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> e&longs;t tangere <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> cum propriè, tum metaphoricè, &longs;ic <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t agere propriè. </s> <s>& metaphoricè. </s> <s>& propriè <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> actio inter contraria procedit: impropriè ve­<lb/>rò inter alia quæ contraria non &longs;unt. </s> <s>Nam Deum <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;en&longs;ilia quanuis agere, & hoc à Deo fieri <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan>, <lb/>abutimur ea voce: quamobrem <expan abbr="põt">potest</expan> etiam &longs;ub efficientis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> cadere, & eius à quo fit motus, & ab il­<lb/>lius definitione <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> quæ tradita e&longs;t 3. Phy&longs;. <expan abbr="neq.">neque</expan> tamen credendum e&longs;t <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> agere & mouere, <lb/> | <arrow.to.target n="marg4599"></arrow.to.target><lb/>gitur, <expan abbr="dũ">dum</expan> bene pro meritis <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>, aut tangitur ira. </s> <s>Idem ip&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Deus in loco non e&longs;t, & tamen <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> <lb/>tangere creditur, & cum eo &longs;imul e&longs;&longs;e, aut potius <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; proptereà tangit impropriè. </s> <s>Sed & impropriè <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> tactus illis <expan abbr="concedi&ttilde;">conceditur</expan> quæ cùm corpora &longs;int, & occupent locum, necnon habeant extrema &longs;imul; <lb/>ex iis tamen <expan abbr="vnũ">vnum</expan> afficiat, contrà <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab altero non afficiatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <foreign lang="greek">a(ptesqai</foreign> propriè notat <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan>, vnde <foreign lang="greek">a(pto/men</foreign> dicuntur numero multitudinis, non <expan abbr="aũt">aut</expan> numero vnius <foreign lang="greek">a(pto/menon</foreign>, ideò <expan abbr="mu-tuũ">mu­<lb/>tuum</expan> quid inter illa <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan> afficiendo, & agendo: &longs;ic c&ecedil;lum quod afficit inferiora corpora, & in loco <lb/>e&longs;t quoquomodo, & habet extrema &longs;imul, ignis <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan> tangens, non tamen propriè tangit. </s> <s>ita <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vbi &longs;it <lb/><expan abbr="magnũ">magnum</expan> &longs;en&longs;ile, vt caminus ignis, & infundatur aquæ gutta; tactus hic erit impropriè: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ignis &longs;olus <lb/>tanget, <expan abbr="neq.">neque</expan> vici&longs;sim tangetur. </s> <s>afficiet <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olùm; non contrà afficietur. </s> <s>Proinde vbi maxima fuerit exu­<lb/>peratio <expan abbr="corporũ">corporum</expan>, exi&longs;timandum non e&longs;t ibi mini&longs;trari mixturam. </s> <s>Illa ergo inter &longs;e&longs;e propriè tangunt <lb/>quæ inter &longs;e&longs;e afficiunt. </s> <s>At verò <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> e&longs;t tangere <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> cum propriè, tum metaphoricè, &longs;ic <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t agere propriè. </s> <s>& metaphoricè. </s> <s>& propriè <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> actio inter contraria procedit: impropriè ve­<lb/>rò inter alia quæ contraria non &longs;unt. </s> <s>Nam Deum <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;en&longs;ilia quanuis agere, & hoc à Deo fieri <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan>, <lb/>abutimur ea voce: quamobrem <expan abbr="põt">potest</expan> etiam &longs;ub efficientis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> cadere, & eius à quo fit motus, & ab il­<lb/>lius definitione <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> quæ tradita e&longs;t 3. Phy&longs;. <expan abbr="neq.">neque</expan> tamen credendum e&longs;t <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> agere & mouere, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4600"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiens: nil <expan abbr=".n.">enim</expan> prohibet, quominus efficiat impropriè, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> à communi definitione <expan abbr="mou&etilde;tis">mouentis</expan> <lb/>non repellitur. </s> <s>Sed illud admirabile, quae Ari&longs;toteles <expan abbr="eã">eam</expan> conditionem impropriè, &longs;eparatim ob&longs;eruauit in <lb/>iis quæ inter &longs;e tangunt, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> in iis qu&ecedil; inter &longs;e afficiunt; cùm tamen ad <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> pertineret. <lb/></s> <s>Verùm ego ita <expan abbr="factũ">factum</expan> puto, quae frequentius v&longs;urparetur ea vox tangi in iis quæ non verè tangunt, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> agere <lb/>& pati in iis quæ non verè agunt & patiuntur. </s> <s>Nam dicebat Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> inter <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, & mobile, inter <lb/> | <arrow.to.target n="marg4600"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiens: nil <expan abbr=".n.">enim</expan> prohibet, quominus efficiat impropriè, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> à communi definitione <expan abbr="mou&etilde;tis">mouentis</expan> <lb/>non repellitur. </s> <s>Sed illud admirabile, quae Ari&longs;toteles <expan abbr="eã">eam</expan> conditionem impropriè, &longs;eparatim ob&longs;eruauit in <lb/>iis quæ inter &longs;e tangunt, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> in iis qu&ecedil; inter &longs;e afficiunt; cùm tamen ad <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> pertineret. <lb/></s> <s>Verùm ego ita <expan abbr="factũ">factum</expan> puto, quae frequentius v&longs;urparetur ea vox tangi in iis quæ non verè tangunt, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> agere <lb/>& pati in iis quæ non verè agunt & patiuntur. </s> <s>Nam dicebat Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> inter <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, & mobile, inter <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4601"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ile & &longs;en&longs;um nil planè intercedere; verùm &longs;e tangere; cùm tamen longo interuallo di&longs;iuncta e&longs;&longs;e <lb/>viderentur. </s> <s>Quòd igitur mens no&longs;tra magis perturbaretur in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> di&longs;tinctione per&longs;picienda quæ &longs;e <expan abbr="tã-gunt">tan­<lb/>gunt</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> eorum quæ agunt & repatiuntur; animaduer&longs;um e&longs;t tangere <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> v&longs;urpari, non autem <lb/>inter &longs;e afficere. </s> <s>Hoc mihi &longs;uccurrit in præ&longs;entia quo Ari&longs;t. </s> <s>negligentiam purgare po&longs;sim, cùm probè <lb/>nouerim <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos & communiter, & propriè &longs;umi.</s></p> | <arrow.to.target n="marg4601"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ile & &longs;en&longs;um nil planè intercedere; verùm &longs;e tangere; cùm tamen longo interuallo di&longs;iuncta e&longs;&longs;e <lb/>viderentur. </s> <s>Quòd igitur mens no&longs;tra magis perturbaretur in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> di&longs;tinctione per&longs;picienda quæ &longs;e <expan abbr="tã-gunt">tan­<lb/>gunt</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> eorum quæ agunt & repatiuntur; animaduer&longs;um e&longs;t tangere <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> v&longs;urpari, non autem <lb/>inter &longs;e afficere. </s> <s>Hoc mihi &longs;uccurrit in præ&longs;entia quo Ari&longs;t. </s> <s>negligentiam purgare po&longs;sim, cùm probè <lb/>nouerim <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos & communiter, & propriè &longs;umi.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VNIVERSE verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens agit per contactum, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it: licèt hoc pronunciatum <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> <lb/>e&longs;&longs;e obnoxium quibu&longs;dam difficultatibus. </s> <s>Nam Sol afficit mundum inferiorem per medios or­<lb/>bes quo tamen affectionis & alterationis, eius <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> quæ noxam infert, expertes e&longs;&longs;e cen&longs;emus. </s> <s>Pr&ecedil;tereà <lb/>&longs;en&longs;ile immutat <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> per medium, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt ni&longs;i intercedat <expan abbr="mediũ">medium</expan>; nulla certè functio &longs;en&longs;us obiri | <s>VNIVERSE verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens agit per contactum, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it: licèt hoc pronunciatum <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> <lb/>e&longs;&longs;e obnoxium quibu&longs;dam difficultatibus. </s> <s>Nam Sol afficit mundum inferiorem per medios or­<lb/>bes quo tamen affectionis & alterationis, eius <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> quæ noxam infert, expertes e&longs;&longs;e cen&longs;emus. </s> <s>Pr&ecedil;tereà <lb/>&longs;en&longs;ile immutat <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> per medium, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt ni&longs;i intercedat <expan abbr="mediũ">medium</expan>; nulla certè functio &longs;en&longs;us obiri |
| <pb pagenum="786"/>valeat: vnde illud vulgò <expan abbr="receptũ">receptum</expan> e&longs;t. </s> <s>&longs;en&longs;ile organo impo&longs;itum <expan abbr="nõ">non</expan> mouere &longs;en&longs;um, & ita e&longs;t hoc gene­<lb/> | <pb pagenum="786"/>valeat: vnde illud vulgò <expan abbr="receptũ">receptum</expan> e&longs;t. </s> <s>&longs;en&longs;ile organo impo&longs;itum <expan abbr="nõ">non</expan> mouere &longs;en&longs;um, & ita e&longs;t hoc gene­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4602"></arrow.to.target><lb/>rale, & nece&longs;&longs;arium, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> gu&longs;tatio, <expan abbr="neq.">neque</expan> tactio quæ in proximo fieri videntur, &longs;ine medio fiat, quae et&longs;i <lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> ade&longs;t <expan abbr="mediũ">medium</expan> externum; at illud præ&longs;tò e&longs;t quod cùm &longs;it corporis no&longs;tri pars; in&longs;trumento ad na­<lb/>tum e&longs;t, &longs;eu tunica &longs;it, &longs;iue aliud quodlibet. </s> <s>Tertiò vehementius imprimitur calor parieti, qui longius <lb/>di&longs;tat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aeri intercepto: non igitur ex <expan abbr="cõtactu">contactu</expan> na&longs;cetur illiu&longs;modi calefactio: id <expan abbr="aũt">aut</expan> ex eo probamus: <lb/>nam &longs;i continuè calor ille remittatur, qui e&longs;t in medio, &longs;upererit tamen aliquis gradus caloris in parie­<lb/>te, cùm tamen nullus &longs;it in aëre calor re&longs;iduus: o&longs;tendit verò &longs;en&longs;us in den&longs;is <expan abbr="acrior&etilde;">acriorem</expan> concipi calorem, <lb/>diuturniorem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in tenuibus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;am reddebat Ari&longs;toteles, cur in ponto maiores æ&longs;tus, <expan abbr="maiora&qacute;">maioraque</expan>. <lb/></s> <s>frigora e&longs;&longs;ent, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in reliquis locis vicinioribus accu&longs;ans aëris <expan abbr="cra&longs;situdin&etilde;">cra&longs;situdinem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> idem &longs;en&longs;us offert nobis <lb/>aëris <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> celeriorem, <expan abbr="atq.">atque</expan> faciliorem: ex quo efficitur, vt aër <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> prius, quàm paries amittat. <lb/></s> <s>Multò etiam magis con&longs;tat <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> ex experientia quæ &longs;umitur à &longs;peculo concauo, vel à phiala qu&ecedil; <lb/>plena &longs;it aqua pura à quibus radij à Sole proiecti repercutiuntur: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in vicino comburunt, &longs;ed <lb/>ex certa di&longs;tantia. </s> <s>Non omnis igitur actio <expan abbr="na&longs;ce&ttilde;">na&longs;cetur</expan> ex contactu: &longs;iquidem ea prius vri oporteret quæ <lb/>propinquiora &longs;unt. </s> <s>Et planè agens naturale prius afficere &longs;olet proxima, quàm remota. </s> <s>Veruntamen <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> hæc <expan abbr="&longs;id&etilde;">&longs;idem</expan> minuunt Ari&longs;totelis: patebit <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i nonnulla con&longs;tituamus quæ naturalis philo&longs;ophus <lb/>&longs;ine vllo negocio dabit. </s> <s>Horum illud præponetur. </s> <s>Agens ita immutare materiam, quia dat formam, <lb/> | <arrow.to.target n="marg4602"></arrow.to.target><lb/>rale, & nece&longs;&longs;arium, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> gu&longs;tatio, <expan abbr="neq.">neque</expan> tactio quæ in proximo fieri videntur, &longs;ine medio fiat, quae et&longs;i <lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> ade&longs;t <expan abbr="mediũ">medium</expan> externum; at illud præ&longs;tò e&longs;t quod cùm &longs;it corporis no&longs;tri pars; in&longs;trumento ad na­<lb/>tum e&longs;t, &longs;eu tunica &longs;it, &longs;iue aliud quodlibet. </s> <s>Tertiò vehementius imprimitur calor parieti, qui longius <lb/>di&longs;tat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aeri intercepto: non igitur ex <expan abbr="cõtactu">contactu</expan> na&longs;cetur illiu&longs;modi calefactio: id <expan abbr="aũt">aut</expan> ex eo probamus: <lb/>nam &longs;i continuè calor ille remittatur, qui e&longs;t in medio, &longs;upererit tamen aliquis gradus caloris in parie­<lb/>te, cùm tamen nullus &longs;it in aëre calor re&longs;iduus: o&longs;tendit verò &longs;en&longs;us in den&longs;is <expan abbr="acrior&etilde;">acriorem</expan> concipi calorem, <lb/>diuturniorem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in tenuibus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;am reddebat Ari&longs;toteles, cur in ponto maiores æ&longs;tus, <expan abbr="maiora&qacute;">maioraque</expan>. <lb/></s> <s>frigora e&longs;&longs;ent, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in reliquis locis vicinioribus accu&longs;ans aëris <expan abbr="cra&longs;situdin&etilde;">cra&longs;situdinem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> idem &longs;en&longs;us offert nobis <lb/>aëris <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> celeriorem, <expan abbr="atq.">atque</expan> faciliorem: ex quo efficitur, vt aër <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> prius, quàm paries amittat. <lb/></s> <s>Multò etiam magis con&longs;tat <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> ex experientia quæ &longs;umitur à &longs;peculo concauo, vel à phiala qu&ecedil; <lb/>plena &longs;it aqua pura à quibus radij à Sole proiecti repercutiuntur: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in vicino comburunt, &longs;ed <lb/>ex certa di&longs;tantia. </s> <s>Non omnis igitur actio <expan abbr="na&longs;ce&ttilde;">na&longs;cetur</expan> ex contactu: &longs;iquidem ea prius vri oporteret quæ <lb/>propinquiora &longs;unt. </s> <s>Et planè agens naturale prius afficere &longs;olet proxima, quàm remota. </s> <s>Veruntamen <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> hæc <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan> minuunt Ari&longs;totelis: patebit <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i nonnulla con&longs;tituamus quæ naturalis philo&longs;ophus <lb/>&longs;ine vllo negocio dabit. </s> <s>Horum illud præponetur. </s> <s>Agens ita immutare materiam, quia dat formam, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4603"></arrow.to.target><lb/>quam habet actu, &longs;eu virtute; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;emper, <expan abbr="neq.">neque</expan> cuiuis materiæ, &longs;ed &longs;i rite affecta fuerit, & ex iu­<lb/>&longs;ta di&longs;tantia; <expan abbr="c&ecedil;tera&qacute;">c&ecedil;teraque</expan>. </s> <s>ad&longs;int quæ ad <expan abbr="agendũ">agendum</expan> requiruntur de <expan abbr="quib.">quibus</expan> olim multa enarrata fuerunt. </s> <s><expan abbr="Di&longs;tan-tiã">Di&longs;tan­<lb/>tiam</expan> verò dupliciter intelligimus; <expan abbr="viciniã">viciniam</expan> nimirùm agentis ad patiens, quandò formæ <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> robur, & <lb/>efficitas certis <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> cancellis, & certo ambitu qui circunferentia <expan abbr="de&longs;cribi&ttilde;">de&longs;cribitur</expan>, <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> &longs;olet, extra <lb/><expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> nulla pror&longs;us forma, aut actio permánat ab agente. </s> <s>Sic ego ad ignim accedo, vt cale&longs;cam, quia <lb/>virtus eius eò, vbi &longs;um, non protenditur, nec propagatur. </s> <s>Accipitur item di&longs;tantia pro interuallo quod <lb/>interueniat oportet inter agens & patiens, ad <expan abbr="conuenient&etilde;">conuenientem</expan> formam producendam. </s> <s>Nam &longs;icut ab vno <lb/><expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>agente diuer&longs;æ actiones <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>producuntur, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> nece&longs;&longs;ariò requi&longs;it&ecedil;, & eiu&longs;modi qu&ecedil; <lb/>viam <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> muniant ad alias &longs;uperiores; <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. </s> <s>&longs;unt illarum gradus; &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> variis ad <expan abbr="ag&etilde;dum">agendum</expan> <lb/>interuallis opus habet. </s> <s>ignis <expan abbr=".n.">enim</expan> in proximo vrit; eminus tepefacit. </s> <s>Nec opinionem &longs;uperat <expan abbr="efficacior&etilde;">efficaciorem</expan> <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> exeri in remotum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in <expan abbr="proximũ">proximum</expan>, vbi agendi <expan abbr="rõ">ratio</expan> pendeat ex di&longs;tantia: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> puto talem <lb/><expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> à cau&longs;&longs;a fortuita exoriri. </s> <s>Item in Ari&longs;totelica philo&longs;ophia &longs;atis exploratæ veritatis e&longs;t, <expan abbr="conta-ctũ">conta­<lb/>ctum</expan> agentis & patientis nonmodò duci à materia, hoc e&longs;t, à quantitate, &longs;ed à &longs;pecie <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, & forma, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>&longs;pecies per medium prodeat ab agente ad patiens, & ob id <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ex agente primo <expan abbr="proximo&qacute;">proximoque</expan>. </s> <s>fie­<lb/>ri quod e&longs;t medium; quippe quae vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>forma tribuatur <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan>: proptereà contactus inde <expan abbr="nõ">non</expan> erit <lb/>abiiciendus: nam &longs;icuti continua &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic continua, quin aliqua natura &longs;egregentur, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> motus <lb/> | <arrow.to.target n="marg4603"></arrow.to.target><lb/>quam habet actu, &longs;eu virtute; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;emper, <expan abbr="neq.">neque</expan> cuiuis materiæ, &longs;ed &longs;i rite affecta fuerit, & ex iu­<lb/>&longs;ta di&longs;tantia; <expan abbr="c&ecedil;tera&qacute;">c&ecedil;teraque</expan>. </s> <s>ad&longs;int quæ ad <expan abbr="agendũ">agendum</expan> requiruntur de <expan abbr="quib.">quibus</expan> olim multa enarrata fuerunt. </s> <s><expan abbr="Di&longs;tan-tiã">Di&longs;tan­<lb/>tiam</expan> verò dupliciter intelligimus; <expan abbr="viciniã">viciniam</expan> nimirùm agentis ad patiens, quandò formæ <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> robur, & <lb/>efficitas certis <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> cancellis, & certo ambitu qui circunferentia <expan abbr="de&longs;cribi&ttilde;">de&longs;cribitur</expan>, <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> &longs;olet, extra <lb/><expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> nulla pror&longs;us forma, aut actio permánat ab agente. </s> <s>Sic ego ad ignim accedo, vt cale&longs;cam, quia <lb/>virtus eius eò, vbi &longs;um, non protenditur, nec propagatur. </s> <s>Accipitur item di&longs;tantia pro interuallo quod <lb/>interueniat oportet inter agens & patiens, ad <expan abbr="conuenient&etilde;">conuenientem</expan> formam producendam. </s> <s>Nam &longs;icut ab vno <lb/><expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>agente diuer&longs;æ actiones <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>producuntur, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> nece&longs;&longs;ariò requi&longs;it&ecedil;, & eiu&longs;modi qu&ecedil; <lb/>viam <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> muniant ad alias &longs;uperiores; <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. </s> <s>&longs;unt illarum gradus; &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> variis ad <expan abbr="ag&etilde;dum">agendum</expan> <lb/>interuallis opus habet. </s> <s>ignis <expan abbr=".n.">enim</expan> in proximo vrit; eminus tepefacit. </s> <s>Nec opinionem &longs;uperat <expan abbr="efficacior&etilde;">efficaciorem</expan> <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> exeri in remotum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in <expan abbr="proximũ">proximum</expan>, vbi agendi <expan abbr="rõ">ratio</expan> pendeat ex di&longs;tantia: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> puto talem <lb/><expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> à cau&longs;&longs;a fortuita exoriri. </s> <s>Item in Ari&longs;totelica philo&longs;ophia &longs;atis exploratæ veritatis e&longs;t, <expan abbr="conta-ctũ">conta­<lb/>ctum</expan> agentis & patientis nonmodò duci à materia, hoc e&longs;t, à quantitate, &longs;ed à &longs;pecie <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, & forma, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>&longs;pecies per medium prodeat ab agente ad patiens, & ob id <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ex agente primo <expan abbr="proximo&qacute;">proximoque</expan>. </s> <s>fie­<lb/>ri quod e&longs;t medium; quippe quae vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>forma tribuatur <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan>: proptereà contactus inde <expan abbr="nõ">non</expan> erit <lb/>abiiciendus: nam &longs;icuti continua &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic continua, quin aliqua natura &longs;egregentur, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> motus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4604"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t vnus; con&longs;imiliter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> continua reputari poterunt illa quæ <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> &longs;peciem <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s>nullo alio cor­<lb/>pore interueniente &longs;u&longs;ceperint: tamet&longs;i in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> primo per <expan abbr="habitũ">habitum</expan> <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> ine&longs;t, in medio <foreign lang="greek">e)pikth/­<lb/>tws</foreign>, & vt aduentitium. </s> <s>Actio verò & forma quæ per <expan abbr="mediũ">medium</expan> procedit, & à patiente <expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan>, & vniu&longs;­<lb/>modi e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, & diuer&longs;æ <expan abbr="rõnis">rationis</expan> pro &longs;ubiecta materia: verumeninuerò nece&longs;&longs;ariò talis e&longs;t, vt po&longs;terioré <lb/>virtute contineat quæ <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;ubiecti in re moto habitus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>; in proximo verò, vt forin&longs;e­<lb/>cùs accedens, & in remoto infigi, & propria reddi in proximo <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e, vt ex alio pendens. </s> <s>Neque de­<lb/>&longs;unt <expan abbr="ex&etilde;pla">exempla</expan>, quibus ita rem &longs;e habere doceamus: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vniu&longs;modi non e&longs;t actio Solis in aquam ma­<lb/>ris cum in &longs;ummo, tum in fundo: calefacit <expan abbr=".n.">enim</expan> & in <expan abbr="&longs;piritũ">&longs;piritum</expan> vertit <expan abbr="imã">imam</expan> aquæ <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>; &longs;ummam cogit in &longs;al. <lb/></s> <s>idem ignis calefacit, & attenuat aërem; den&longs;at limum: prætereà per aëris <expan abbr="caliditat&etilde;">caliditatem</expan> quæ vim ip&longs;a non <lb/>habet exurendi, & per <expan abbr="aquã">aquam</expan> incutit calorem, & <expan abbr="cõburit">comburit</expan> <expan abbr="&longs;tupã">&longs;tupam</expan>, &longs;ed in aëre calor e&longs;t <expan abbr="adu&etilde;titius">aduentitius</expan>, & ab alio <lb/>pendens, in aqua fortè nullus; eius rei <expan abbr="cõfirmatio">confirmatio</expan> duci po&longs;&longs;et ab in experto ex auctoritate eius qui &longs;cri­<lb/>p&longs;it <expan abbr="libellũ">libellum</expan> de elementis, &longs;eu fuerit Ari&longs;t. </s> <s>quod non arbitror, &longs;iue I&longs;aac, &longs;eu Abucaten; nil referat nunc <lb/>quae &longs;i concaluerit aqua; prohibet vim hominis erga <expan abbr="&longs;tupã">&longs;tupam</expan>, & approbantis ex eo, quae fiat ignis ille in &longs;tupa <lb/>per antiperi&longs;ta&longs;in, frigore aquæ fugante calorem, & cogente ad &longs;tupam. </s> <s>Cùm ergo concalefacta non <lb/>aduer&longs;etur calori, non poterit <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> fugare. </s> <s>Sed ego nec antiperi&longs;ta&longs;in eius euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e reor, nec <lb/> | <arrow.to.target n="marg4604"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t vnus; con&longs;imiliter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> continua reputari poterunt illa quæ <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> &longs;peciem <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s>nullo alio cor­<lb/>pore interueniente &longs;u&longs;ceperint: tamet&longs;i in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> primo per <expan abbr="habitũ">habitum</expan> <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> ine&longs;t, in medio <foreign lang="greek">e)pikth/­<lb/>tws</foreign>, & vt aduentitium. </s> <s>Actio verò & forma quæ per <expan abbr="mediũ">medium</expan> procedit, & à patiente <expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan>, & vniu&longs;­<lb/>modi e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, & diuer&longs;æ <expan abbr="rõnis">rationis</expan> pro &longs;ubiecta materia: verumeninuerò nece&longs;&longs;ariò talis e&longs;t, vt po&longs;terioré <lb/>virtute contineat quæ <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;ubiecti in re moto habitus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>; in proximo verò, vt forin&longs;e­<lb/>cùs accedens, & in remoto infigi, & propria reddi in proximo <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e, vt ex alio pendens. </s> <s>Neque de­<lb/>&longs;unt <expan abbr="ex&etilde;pla">exempla</expan>, quibus ita rem &longs;e habere doceamus: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vniu&longs;modi non e&longs;t actio Solis in aquam ma­<lb/>ris cum in &longs;ummo, tum in fundo: calefacit <expan abbr=".n.">enim</expan> & in <expan abbr="&longs;piritũ">&longs;piritum</expan> vertit <expan abbr="imã">imam</expan> aquæ <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>; &longs;ummam cogit in &longs;al. <lb/></s> <s>idem ignis calefacit, & attenuat aërem; den&longs;at limum: prætereà per aëris <expan abbr="caliditat&etilde;">caliditatem</expan> quæ vim ip&longs;a non <lb/>habet exurendi, & per <expan abbr="aquã">aquam</expan> incutit calorem, & <expan abbr="cõburit">comburit</expan> <expan abbr="&longs;tupã">&longs;tupam</expan>, &longs;ed in aëre calor e&longs;t <expan abbr="adu&etilde;titius">aduentitius</expan>, & ab alio <lb/>pendens, in aqua fortè nullus; eius rei <expan abbr="cõfirmatio">confirmatio</expan> duci po&longs;&longs;et ab in experto ex auctoritate eius qui &longs;cri­<lb/>p&longs;it <expan abbr="libellũ">libellum</expan> de elementis, &longs;eu fuerit Ari&longs;t. </s> <s>quod non arbitror, &longs;iue I&longs;aac, &longs;eu Abucaten; nil referat nunc <lb/>quae &longs;i concaluerit aqua; prohibet vim hominis erga <expan abbr="&longs;tupã">&longs;tupam</expan>, & approbantis ex eo, quae fiat ignis ille in &longs;tupa <lb/>per antiperi&longs;ta&longs;in, frigore aquæ fugante calorem, & cogente ad &longs;tupam. </s> <s>Cùm ergo concalefacta non <lb/>aduer&longs;etur calori, non poterit <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> fugare. </s> <s>Sed ego nec antiperi&longs;ta&longs;in eius euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e reor, nec <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4605"></arrow.to.target><lb/>experientia apud me fidem inuenit; etenim <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> ip&longs;e expertus &longs;um. </s> <s>Ni&longs;i fortè concalefactam au­<lb/>ctor ille feruentem nos intelligere voluerit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> feruens imagines & radios di&longs;sipat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> in capite <lb/>voluit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> produci &longs;en&longs;uum in&longs;trumenta, ne &longs;pectra rerum conturbata acciperentur. </s> <s>&longs;ed hoc <lb/> | <arrow.to.target n="marg4605"></arrow.to.target><lb/>experientia apud me fidem inuenit; etenim <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> ip&longs;e expertus &longs;um. </s> <s>Ni&longs;i fortè concalefactam au­<lb/>ctor ille feruentem nos intelligere voluerit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> feruens imagines & radios di&longs;sipat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> in capite <lb/>voluit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> produci &longs;en&longs;uum in&longs;trumenta, ne &longs;pectra rerum conturbata acciperentur. </s> <s>&longs;ed hoc <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4609"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg4609"></margin.target>B</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EAM <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rationem te&longs;tabatur e&longs;&longs;e Philo&longs;ophus <expan abbr="illorũ">illorum</expan> qu&ecedil; inter &longs;e tangunt, vt &longs;int in loco: nam <lb/>quia po&longs;itura prædita &longs;unt, à loco non po&longs;&longs;unt ab&longs;olui; cui <expan abbr="quoq.">quoque</expan> placito &longs;ub&longs;crip&longs;it Auerroës, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/><arrow.to.target n="marg4610"></arrow.to.target><lb/>quinimmo cum loco <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> iunxit, vt opinatus aliquando &longs;it <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> ip&longs;am e&longs;&longs;e locum. </s> <s>Verùm & <lb/>aduer&longs;us hæc multa afferri con&longs;uerunt quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habeant po&longs;ituram: <expan abbr="neq.">neque</expan> tamen in loco con&longs;i&longs;tant: <lb/>nam punctum &longs;ic ab vno di&longs;tinguitur, quae vnum po&longs;itione caret; punctum verò vni addit po&longs;itionem: <lb/>prætereà linea & planum recen&longs;entur in iis qu&ecedil; habent po&longs;ituram; nihilominus in loco non &longs;unt. </s> <s>ter­<lb/>mini <expan abbr=".n.">enim</expan> ab horrent à loco; locus <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t eorum quæ terminos habent. </s> <s>&longs;unt verò corpora, ac &longs;i qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>puncta, line&ecedil;, & plana &longs;unt in loco; id certè valde <expan abbr="fortuitũ">fortuitum</expan> e&longs;t, quia .&longs;. </s> <s>&longs;unt aliquid eius quod e&longs;t in loco. <lb/></s> <s>Prætereà locus habet & ip&longs;e po&longs;ituram, & ip&longs;e <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> erit in loco, & loci locus in infinitum. </s> <s>Tantum er­<lb/>go abe&longs;t, vt locus ea <expan abbr="con&longs;equa&ttilde;">con&longs;equatur</expan> quibus po&longs;itura tribuitur, vt contrà potius ea loci atrributum &longs;it. </s> <s>Quo­<lb/>circa <expan abbr="etiã">etiam</expan> tantum abe&longs;t, vt locus in po&longs;ituræ definitione capiatur, vt po&longs;itura potius in definitione loci <lb/>&longs;umenda &longs;it. </s> <s>Quod item ex eo confirmare licèt, quae genus, & differentia in &longs;peciei definitione compre­<lb/>henduntur: locus <expan abbr="aũt">aut</expan> ex eo genere e&longs;t quanti quod habet po&longs;ituram. </s> <s>Deinde inquit Ari&longs;t. </s> <s>mathema­<lb/>tica <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> obtinere: quapropter e&longs;&longs;e in loco. </s> <s>Sed non infrequenter idem te&longs;tatus e&longs;t, <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod e&longs;t in <lb/>loco moueri po&longs;&longs;e, & nihil e&longs;&longs;e in loco, quin <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;en&longs;ile continuò &longs;it: nam &longs;i in loco ver&longs;atur, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> aut id <lb/> | <s>EAM <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rationem te&longs;tabatur e&longs;&longs;e Philo&longs;ophus <expan abbr="illorũ">illorum</expan> qu&ecedil; inter &longs;e tangunt, vt &longs;int in loco: nam <lb/>quia po&longs;itura prædita &longs;unt, à loco non po&longs;&longs;unt ab&longs;olui; cui <expan abbr="quoq.">quoque</expan> placito &longs;ub&longs;crip&longs;it Auerroës, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/><arrow.to.target n="marg4610"></arrow.to.target><lb/>quinimmo cum loco <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> iunxit, vt opinatus aliquando &longs;it <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> ip&longs;am e&longs;&longs;e locum. </s> <s>Verùm & <lb/>aduer&longs;us hæc multa afferri con&longs;uerunt quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habeant po&longs;ituram: <expan abbr="neq.">neque</expan> tamen in loco con&longs;i&longs;tant: <lb/>nam punctum &longs;ic ab vno di&longs;tinguitur, quae vnum po&longs;itione caret; punctum verò vni addit po&longs;itionem: <lb/>prætereà linea & planum recen&longs;entur in iis qu&ecedil; habent po&longs;ituram; nihilominus in loco non &longs;unt. </s> <s>ter­<lb/>mini <expan abbr=".n.">enim</expan> ab horrent à loco; locus <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t eorum quæ terminos habent. </s> <s>&longs;unt verò corpora, ac &longs;i qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>puncta, line&ecedil;, & plana &longs;unt in loco; id certè valde <expan abbr="fortuitũ">fortuitum</expan> e&longs;t, quia .&longs;. </s> <s>&longs;unt aliquid eius quod e&longs;t in loco. <lb/></s> <s>Prætereà locus habet & ip&longs;e po&longs;ituram, & ip&longs;e <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> erit in loco, & loci locus in infinitum. </s> <s>Tantum er­<lb/>go abe&longs;t, vt locus ea <expan abbr="con&longs;equa&ttilde;">con&longs;equatur</expan> quibus po&longs;itura tribuitur, vt contrà potius ea loci attributum &longs;it. </s> <s>Quo­<lb/>circa <expan abbr="etiã">etiam</expan> tantum abe&longs;t, vt locus in po&longs;ituræ definitione capiatur, vt po&longs;itura potius in definitione loci <lb/>&longs;umenda &longs;it. </s> <s>Quod item ex eo confirmare licèt, quae genus, & differentia in &longs;peciei definitione compre­<lb/>henduntur: locus <expan abbr="aũt">aut</expan> ex eo genere e&longs;t quanti quod habet po&longs;ituram. </s> <s>Deinde inquit Ari&longs;t. </s> <s>mathema­<lb/>tica <expan abbr="po&longs;iturã">po&longs;ituram</expan> obtinere: quapropter e&longs;&longs;e in loco. </s> <s>Sed non infrequenter idem te&longs;tatus e&longs;t, <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod e&longs;t in <lb/>loco moueri po&longs;&longs;e, & nihil e&longs;&longs;e in loco, quin <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;en&longs;ile continuò &longs;it: nam &longs;i in loco ver&longs;atur, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> aut id <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4611"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg4611"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4612"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t ex natura, aut <expan abbr="cõtra">contra</expan>. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> id vel in loco &longs;upremo, vel infimo: quamobrem graut, aut leue, calidum, <lb/> | <arrow.to.target n="marg4612"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t ex natura, aut <expan abbr="cõtra">contra</expan>. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> id vel in loco &longs;upremo, vel infimo: quamobrem graut, aut leue, calidum, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4613"></arrow.to.target><lb/>aut <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan>, quæ &longs;anè <expan abbr="oĩa">omnia</expan> repudiat corpus mathematicum: quandò hoc eiu&longs;modi <expan abbr="reputa&ttilde;">reputatur</expan>, quia careat <lb/>&longs;en&longs;ili qualitate. </s> <s>Veruntamen & ad hæc pro Ari&longs;t. </s> <s>re&longs;pondere po&longs;&longs;umus <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;ituram modò <lb/>propriè dici, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita &longs;ola corpora, & illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> naturalia quæ &longs;unt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, ac &longs;en&longs;ilia, &longs;itum & po&longs;ituram <lb/>habere dicuntur, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>demum, quibus propriè locus attribuitur; proptereaque ita &longs;e habent ad vniuer­<lb/>&longs;um, vt in <expan abbr="quadã">quadam</expan> eius parte, &longs;iue di&longs;tantia, &longs;eu termino &longs;ita e&longs;&longs;e verè queat enunciari: dicimus item non <lb/>nulla <expan abbr="&longs;itũ">&longs;itum</expan> habere, &longs;ed id minus propriè, quae aliquem ordine partium de&longs;ignent, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> re&longs;piciant quibus <expan abbr="cõ-uenit">con­<lb/>uenit</expan> e&longs;&longs;e ita hîc, vt non alibi, quod <expan abbr="quidã">quidam</expan> aiunt e&longs;&longs;e in loco circun&longs;criptiuè; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> modo &longs;ub po&longs;itu­<lb/>ra corporis termini continentur qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> alicubi e&longs;&longs;e dici po&longs;&longs;unt, nec &longs;anè quae in loco &longs;int, &longs;ed quia &longs;int <lb/>termini illi affixi quod e&longs;t in loco. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> monebat Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> locum ip&longs;um ab ea nuncupatione qu&ecedil; erat <lb/> | <arrow.to.target n="marg4613"></arrow.to.target><lb/>aut <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan>, quæ &longs;anè <expan abbr="oĩa">omnia</expan> repudiat corpus mathematicum: quandò hoc eiu&longs;modi <expan abbr="reputa&ttilde;">reputatur</expan>, quia careat <lb/>&longs;en&longs;ili qualitate. </s> <s>Veruntamen & ad hæc pro Ari&longs;t. </s> <s>re&longs;pondere po&longs;&longs;umus <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;ituram modò <lb/>propriè dici, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita &longs;ola corpora, & illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> naturalia quæ &longs;unt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, ac &longs;en&longs;ilia, &longs;itum & po&longs;ituram <lb/>habere dicuntur, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>demum, quibus propriè locus attribuitur; proptereaque ita &longs;e habent ad vniuer­<lb/>&longs;um, vt in <expan abbr="quadã">quadam</expan> eius parte, &longs;iue di&longs;tantia, &longs;eu termino &longs;ita e&longs;&longs;e verè queat enunciari: dicimus item non <lb/>nulla <expan abbr="&longs;itũ">&longs;itum</expan> habere, &longs;ed id minus propriè, quae aliquem ordine partium de&longs;ignent, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> re&longs;piciant quibus <expan abbr="cõ-uenit">con­<lb/>uenit</expan> e&longs;&longs;e ita hîc, vt non alibi, quod <expan abbr="quidã">quidam</expan> aiunt e&longs;&longs;e in loco circun&longs;criptiuè; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> modo &longs;ub po&longs;itu­<lb/>ra corporis termini continentur qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> alicubi e&longs;&longs;e dici po&longs;&longs;unt, nec &longs;anè quae in loco &longs;int, &longs;ed quia &longs;int <lb/>termini illi affixi quod e&longs;t in loco. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> monebat Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> locum ip&longs;um ab ea nuncupatione qu&ecedil; erat <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg4625"></arrow.to.target><lb/>ris <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, inter &longs;e <expan abbr="cõmutantur">commutantur</expan>, & à &longs;e inuicem <expan abbr="afficiun&ttilde;">afficiuntur</expan>. </s> <s>Eius rei cau&longs;&longs;am hanc e&longs;&longs;e dicemus, quia con­<lb/>traria in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> genere vniuer&longs;a &longs;unt, &longs;pecie verò differunt. </s> <s>agentia verò, & patientia contraria &longs;unt, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>cùm contraria &longs;int, & &longs;pecie differentia; proptereà &longs;ecum pugnant, & propter generis participationem <lb/>con&longs;ecuta &longs;unt <expan abbr="viã">viam</expan> qua inter &longs;e commutentur. </s> <s>qua&longs;i e&longs;&longs;e contraria, & in diuer&longs;as <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;pecies referri <lb/>&longs;e&longs;e mutuò con&longs;equantur, & reciprocentur. </s> <s>Quæ cùm &longs;ic &longs;e habeant, non e&longs;t quae admiremur, cur <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>&longs;ecta in hac re decernenda lap&longs;a fuerit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> arduum e&longs;t, vel ip&longs;o Platone auctore, ponere di&longs;crimen <lb/>inter &longs;imilia, & à &longs;imilitudinis &longs;pecie non decipi: nam cùm actionis, <expan abbr="affectioni&longs;&qacute;">affectioni&longs;que</expan>. </s> <s>principia dupliciter <lb/>exponamus, ac modò <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> in medio <expan abbr="pon&etilde;tes">ponentes</expan>, vt cùm <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> calefacere, vel calefieri dicimus; aliàs <lb/><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, vt <expan abbr="calidũ">calidum</expan> calefacere, vel frigefieri, ij qui <expan abbr="primordiũ">primordium</expan> illud re&longs;pexerunt quod mutationi &longs;ubii­<lb/>citur, & &longs;ub <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> contrariis idem manet; ita pronunciarunt &longs;imile alterum &longs;ibi &longs;imile afficere, & à &longs;i­<lb/>mili pati: qui verò &longs;pectarunt contraria duntaxat, <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> à contrariis præ&longs;tari dixerunt. </s> <s>Quapropter <lb/><expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> rectè quidem, &longs;ed planè imperfectè rem, & ex parte attigerunt, & planè <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> caput in vnum <lb/>conferre debuerunt: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> inter contraria &longs;olùm actio mini&longs;tratur, &longs;ed inter &longs;imilia <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, neque <lb/>item inter &longs;imilia tantummodò; verùm inter contraria; illa .&longs;. </s> <s>quæ in genere conueniunt, &longs;pecie &longs;egre­<lb/>gantur; ea verò &longs;unt contraria. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> hæc ea &longs;unt <expan abbr="demũ">demum</expan> quorum e&longs;t eadem materia, forma verò di&longs;iun­<lb/>guntur. </s> <s>Ideò &longs;iquis initia prima & præcipua perpe&longs;sionis, & actionis explanare velit, illi ad materiam <lb/>& <expan abbr="formã">formam</expan> confugiendum erit, ad <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="quidã">quidam</expan>, vnde initium patiendi permanat; ad hanc verò, quae ex ea tota | <arrow.to.target n="marg4625"></arrow.to.target><lb/>ris <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, inter &longs;e <expan abbr="cõmutantur">commutantur</expan>, & à &longs;e inuicem <expan abbr="afficiun&ttilde;">afficiuntur</expan>. </s> <s>Eius rei cau&longs;&longs;am hanc e&longs;&longs;e dicemus, quia con­<lb/>traria in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> genere vniuer&longs;a &longs;unt, &longs;pecie verò differunt. </s> <s>agentia verò, & patientia contraria &longs;unt, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>cùm contraria &longs;int, & &longs;pecie differentia; proptereà &longs;ecum pugnant, & propter generis participationem <lb/>con&longs;ecuta &longs;unt <expan abbr="viã">viam</expan> qua inter &longs;e commutentur. </s> <s>qua&longs;i e&longs;&longs;e contraria, & in diuer&longs;as <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;pecies referri <lb/>&longs;e&longs;e mutuò con&longs;equantur, & reciprocentur. </s> <s>Quæ cùm &longs;ic &longs;e habeant, non e&longs;t quae admiremur, cur <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>&longs;ecta in hac re decernenda lap&longs;a fuerit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> arduum e&longs;t, vel ip&longs;o Platone auctore, ponere di&longs;crimen <lb/>inter &longs;imilia, & à &longs;imilitudinis &longs;pecie non decipi: nam cùm actionis, <expan abbr="affectioni&longs;&qacute;">affectioni&longs;que</expan>. </s> <s>principia dupliciter <lb/>exponamus, ac modò <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> in medio <expan abbr="pon&etilde;tes">ponentes</expan>, vt cùm <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> calefacere, vel calefieri dicimus; aliàs <lb/><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, vt <expan abbr="calidũ">calidum</expan> calefacere, vel frigefieri, ij qui <expan abbr="primordiũ">primordium</expan> illud re&longs;pexerunt quod mutationi &longs;ubii­<lb/>citur, & &longs;ub <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> contrariis idem manet; ita pronunciarunt &longs;imile alterum &longs;ibi &longs;imile afficere, & à &longs;i­<lb/>mili pati: qui verò &longs;pectarunt contraria duntaxat, <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> à contrariis præ&longs;tari dixerunt. </s> <s>Quapropter <lb/><expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> rectè quidem, &longs;ed planè imperfectè rem, & ex parte attigerunt, & planè <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> caput in vnum <lb/>conferre debuerunt: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> inter contraria &longs;olùm actio mini&longs;tratur, &longs;ed inter &longs;imilia <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, neque <lb/>item inter &longs;imilia tantummodò; verùm inter contraria; illa .&longs;. </s> <s>quæ in genere conueniunt, &longs;pecie &longs;egre­<lb/>gantur; ea verò &longs;unt contraria. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> hæc ea &longs;unt <expan abbr="demũ">demum</expan> quorum e&longs;t eadem materia, forma verò di&longs;iun­<lb/>guntur. </s> <s>Ideò &longs;iquis initia prima & præcipua perpe&longs;sionis, & actionis explanare velit, illi ad materiam <lb/>& <expan abbr="formã">formam</expan> confugiendum erit, ad <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="quidã">quidam</expan>, vnde initium patiendi permanat; ad hanc verò, quae ex ea tota |
| <pb pagenum="790"/>agendi <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="deduci&ttilde;">deducitur</expan>. </s> <s>quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> agit, ita agit; quatenus actu e&longs;t id quod ip&longs;um efficere &longs;tudet; e&longs;t verò <lb/> | <pb pagenum="790"/>agendi <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="deduci&ttilde;">deducitur</expan>. </s> <s>quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> agit, ita agit; quatenus actu e&longs;t id quod ip&longs;um efficere &longs;tudet; e&longs;t verò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4626"></arrow.to.target><lb/>actu per <expan abbr="formã">formam</expan>, & quicquid patitur, ita afficitur; quoad e&longs;t pote&longs;tate, id verò à materia mutuatum e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> igitur à materia <expan abbr="rõ">ratio</expan> generis, à differentia verò &longs;pecies <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s><expan abbr="deriuãtur">deriuantur</expan>, ex hoc efficitur, vt ea <lb/>quæ vim habent agendi & patiendi, &longs;ub <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> genere <expan abbr="collocen&ttilde;">collocentur</expan> differentia formis, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>vera con­<lb/>traria &longs;int; dummodo &longs;emper intelligamus agentia propriè quæ &longs;unt vniuoca: c&ecedil;tera excluduntur, vt <lb/>c&ecedil;lum, prima contraria, &longs;i <expan abbr="cõferantur">conferantur</expan> cum &longs;ecundis, vt calidum cum raro, cuius &longs;ignum, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> inter afficien­<lb/>dum nil repati &longs;olent, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ecunda contraria &longs;eor&longs;um. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> inter &longs;e afficiunt, &longs;ed ex mutua <expan abbr="pri-morũ">pri­<lb/>morum</expan> perpe&longs;sione exoriuntur: ac &longs;iquis agere, & pati velit hi&longs;ce contrariis attribuere; licebit illi, &longs;i <expan abbr="mu-tuã">mu­<lb/>tuam</expan> perpe&longs;sionem accipiet pro &longs;ucce&longs;sione, aut ei tribuet <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, vt dici &longs;olet, formaliter, non effectiuè; <lb/>hoc e&longs;t, non quae habeant vim immutandi, &longs;icut efficientia quæ traducunt de pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;ed quòd <lb/>&longs;ui præ&longs;entia con&longs;tituant, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> antè accepimus, formam & priuationem agere in materia. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i eam <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> accipiamus in hunc &longs;en&longs;um, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> contraria &longs;ub illa <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> poterunt: <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> de&longs;erunt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;ubiectum, nec <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> con&longs;i&longs;tere queunt, &longs;ed prima præter hæc &longs;e&longs;e mutuò pel­<lb/>lunt ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inter ea <expan abbr="quoq.">quoque</expan> quæ &longs;unt ex ordine primorum primo calido & frigido <lb/>tribuendæ &longs;unt, tum quae <expan abbr="humidũ">humidum</expan>, & &longs;iccum ab iis producuntur; tum etiam quae videntior e&longs;t <expan abbr="illorũ">illorum</expan> virtus, <lb/><expan abbr="horũ">horum</expan> <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> &longs;ilet; quippe quae citra <expan abbr="&longs;ocietat&etilde;">&longs;ocietatem</expan> corporis, & per affectionem, aut ægrè <expan abbr="imprima&ttilde;">imprimatur</expan>, aut <lb/> | <arrow.to.target n="marg4626"></arrow.to.target><lb/>actu per <expan abbr="formã">formam</expan>, & quicquid patitur, ita afficitur; quoad e&longs;t pote&longs;tate, id verò à materia mutuatum e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> igitur à materia <expan abbr="rõ">ratio</expan> generis, à differentia verò &longs;pecies <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s><expan abbr="deriuãtur">deriuantur</expan>, ex hoc efficitur, vt ea <lb/>quæ vim habent agendi & patiendi, &longs;ub <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> genere <expan abbr="collocen&ttilde;">collocentur</expan> differentia formis, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>vera con­<lb/>traria &longs;int; dummodo &longs;emper intelligamus agentia propriè quæ &longs;unt vniuoca: c&ecedil;tera excluduntur, vt <lb/>c&ecedil;lum, prima contraria, &longs;i <expan abbr="cõferantur">conferantur</expan> cum &longs;ecundis, vt calidum cum raro, cuius &longs;ignum, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> inter afficien­<lb/>dum nil repati &longs;olent, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ecunda contraria &longs;eor&longs;um. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> inter &longs;e afficiunt, &longs;ed ex mutua <expan abbr="pri-morũ">pri­<lb/>morum</expan> perpe&longs;sione exoriuntur: ac &longs;iquis agere, & pati velit hi&longs;ce contrariis attribuere; licebit illi, &longs;i <expan abbr="mu-tuã">mu­<lb/>tuam</expan> perpe&longs;sionem accipiet pro &longs;ucce&longs;sione, aut ei tribuet <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, vt dici &longs;olet, formaliter, non effectiuè; <lb/>hoc e&longs;t, non quae habeant vim immutandi, &longs;icut efficientia quæ traducunt de pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;ed quòd <lb/>&longs;ui præ&longs;entia con&longs;tituant, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> antè accepimus, formam & priuationem agere in materia. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i eam <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> accipiamus in hunc &longs;en&longs;um, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> contraria &longs;ub illa <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> poterunt: <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> de&longs;erunt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;ubiectum, nec <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> con&longs;i&longs;tere queunt, &longs;ed prima præter hæc &longs;e&longs;e mutuò pel­<lb/>lunt ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inter ea <expan abbr="quoq.">quoque</expan> quæ &longs;unt ex ordine primorum primo calido & frigido <lb/>tribuendæ &longs;unt, tum quae <expan abbr="humidũ">humidum</expan>, & &longs;iccum ab iis producuntur; tum etiam quae videntior e&longs;t <expan abbr="illorũ">illorum</expan> virtus, <lb/><expan abbr="horũ">horum</expan> <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> &longs;ilet; quippe quae citra <expan abbr="&longs;ocietat&etilde;">&longs;ocietatem</expan> corporis, & per affectionem, aut ægrè <expan abbr="imprima&ttilde;">imprimatur</expan>, aut <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4627"></arrow.to.target><lb/>non di&longs;cernatur à &longs;en&longs;u. </s> <s>Proinde humidum & &longs;iccum <foreign lang="greek">u(likw=s, & paqhtikw=s</foreign> .i. </s> <s>per modum materiæ, <lb/>& vt patientia Græci operari dixerunt: reliqua vt agentia, & in&longs;tar formæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> <foreign lang="greek">EI)dixw=s, & e)nerghti­<lb/>kw=s</foreign>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> exiccatur aqua adiecta terra, & affu&longs;ione aquæ terra <expan abbr="eliqua&ttilde;">eliquatur</expan>. </s> <s>ex quo terram aqua irrigant <lb/>figuli, vt <expan abbr="eã">eam</expan> fundant, & figuræ capacem reddant; deinde torrent, vt exhau&longs;to humido redundante figu­<lb/>ra con&longs;eruetur, <expan abbr="calidũ">calidum</expan> & frigidum eminus etiam &longs;e&longs;e in&longs;igniter labefactant. </s> <s>Ex his, quæ à nobis po&longs;ita <lb/>&longs;unt, & nuper & anteà per progre&longs;&longs;um; con&longs;titui <expan abbr="põt">potest</expan> modus quo accidentia <expan abbr="permutan&ttilde;">permutantur</expan> & intereunt: <lb/>nam primus e&longs;t modus <expan abbr="oĩum">omnium</expan> maximè naturalis, & <expan abbr="cõmuni&longs;simus">communi&longs;simus</expan>, qui per &longs;e e&longs;t, & proximè ex alterius <lb/>&longs;ibi contrarij præ&longs;entia; alter <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t per accidens, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> multiplex, prout .&longs;. </s> <s>accidens in natura <lb/>con&longs;i&longs;tit: etenim ex aliorum actione <expan abbr="produci&ttilde;">producitur</expan>, nihil <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per &longs;e agens, aut adhuc à <expan abbr="produc&etilde;te">producente</expan> pendet, <lb/>& ex <expan abbr="produc&etilde;tis">producentis</expan> ab&longs;entia tollitur, aut &longs;equitur <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ubiecti, vel proximi, &longs;ecundùm quod ine&longs;t, vt in <lb/>&longs;iccitate durities, vel remoti, quæ e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, & ex <expan abbr="eorũ">eorum</expan> interitu contingit tolli contrarium, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg4627"></arrow.to.target><lb/>non di&longs;cernatur à &longs;en&longs;u. </s> <s>Proinde humidum & &longs;iccum <foreign lang="greek">u(likw=s, & paqhtikw=s</foreign> .i. </s> <s>per modum materiæ, <lb/>& vt patientia Græci operari dixerunt: reliqua vt agentia, & in&longs;tar formæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> <foreign lang="greek">ei)dikw=s, & e)nerghti­<lb/>kw=s</foreign>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> exiccatur aqua adiecta terra, & affu&longs;ione aquæ terra <expan abbr="eliqua&ttilde;">eliquatur</expan>. </s> <s>ex quo terram aqua irrigant <lb/>figuli, vt <expan abbr="eã">eam</expan> fundant, & figuræ capacem reddant; deinde torrent, vt exhau&longs;to humido redundante figu­<lb/>ra con&longs;eruetur, <expan abbr="calidũ">calidum</expan> & frigidum eminus etiam &longs;e&longs;e in&longs;igniter labefactant. </s> <s>Ex his, quæ à nobis po&longs;ita <lb/>&longs;unt, & nuper & anteà per progre&longs;&longs;um; con&longs;titui <expan abbr="põt">potest</expan> modus quo accidentia <expan abbr="permutan&ttilde;">permutantur</expan> & intereunt: <lb/>nam primus e&longs;t modus <expan abbr="oĩum">omnium</expan> maximè naturalis, & <expan abbr="cõmuni&longs;simus">communi&longs;simus</expan>, qui per &longs;e e&longs;t, & proximè ex alterius <lb/>&longs;ibi contrarij præ&longs;entia; alter <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t per accidens, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> multiplex, prout .&longs;. </s> <s>accidens in natura <lb/>con&longs;i&longs;tit: etenim ex aliorum actione <expan abbr="produci&ttilde;">producitur</expan>, nihil <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per &longs;e agens, aut adhuc à <expan abbr="produc&etilde;te">producente</expan> pendet, <lb/>& ex <expan abbr="produc&etilde;tis">producentis</expan> ab&longs;entia tollitur, aut &longs;equitur <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ubiecti, vel proximi, &longs;ecundùm quod ine&longs;t, vt in <lb/>&longs;iccitate durities, vel remoti, quæ e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, & ex <expan abbr="eorũ">eorum</expan> interitu contingit tolli contrarium, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4628"></arrow.to.target><lb/>iis contrariis euenit quæ &longs;unt in &longs;ub&longs;tantia: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> non dicantur de &longs;ubiecto, ad eius interitum illa in­<lb/>terire non continget, &longs;ed per &longs;e ip&longs;a <expan abbr="corrũpuntur">corrumpuntur</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> vbi non e&longs;t <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, aut cui non e&longs;t, fieri ne­<lb/>quit, vt intereat. </s> <s>Veruntamen et&longs;i <expan abbr="cõtraria">contraria</expan> ver&longs;antur in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> materia, & circum <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;ubiectum vici&longs;sim <lb/>&longs;ibi &longs;uccedunt, vel &longs;e&longs;e mutuò pellentia, vel his adnexa, non tamen <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> materiæ genus e&longs;t capax huiu&longs;ce <lb/>&longs;ucce&longs;sionis, &longs;ed cùm materia triplex &longs;it, proxima, media, & remota: proxima quidem duorum contra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4628"></arrow.to.target><lb/>iis contrariis euenit quæ &longs;unt in &longs;ub&longs;tantia: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> non dicantur de &longs;ubiecto, ad eius interitum illa in­<lb/>terire non continget, &longs;ed per &longs;e ip&longs;a <expan abbr="corrũpuntur">corrumpuntur</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> vbi non e&longs;t <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, aut cui non e&longs;t, fieri ne­<lb/>quit, vt intereat. </s> <s>Veruntamen et&longs;i <expan abbr="cõtraria">contraria</expan> ver&longs;antur in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> materia, & circum <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;ubiectum vici&longs;sim <lb/>&longs;ibi &longs;uccedunt, vel &longs;e&longs;e mutuò pellentia, vel his adnexa, non tamen <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> materiæ genus e&longs;t capax huiu&longs;ce <lb/>&longs;ucce&longs;sionis, &longs;ed cùm materia triplex &longs;it, proxima, media, & remota: proxima quidem duorum contra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4629"></arrow.to.target><lb/>riorum e&longs;&longs;e nequit: etenim cuilibet formæ &longs;ua <expan abbr="quæq.">quæque</expan> pote&longs;tas & affectio debetur. </s> <s>Cùm igitur contra­<lb/>riorum formæ contrariæ &longs;int, contrarias <expan abbr="etiã">etiam</expan> pote&longs;tates & affectiones habeant nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>hæ verò <expan abbr="in&longs;i-d&etilde;t">in&longs;i­<lb/>dent</expan> in materia proxima: <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> remota, quae ea non <expan abbr="dũ">dum</expan> acceperit affectiones, &longs;ed <expan abbr="oĩa">omnia</expan> contraria peræquè <lb/>re&longs;piciat, &longs;ed &longs;upere&longs;t media quæ cùm affectiones ad contraria fuerit adepta, nec vno tantùm termina­<lb/>ta, vt proxima; nec omnibus indefinitè, vt remota; ad hoc officium valde e&longs;t accommodata: hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>continetur genere proximo, vt colore. </s> <s>Generatim verò contrariorum actio, vel intra generis &longs;ui ter­<lb/>minos continetur, vel de&longs;init in formam &longs;ub&longs;tantiæ quæ in efficiente, vel actu, vel virtute præcedebat.</s></p> | <arrow.to.target n="marg4629"></arrow.to.target><lb/>riorum e&longs;&longs;e nequit: etenim cuilibet formæ &longs;ua <expan abbr="quæq.">quæque</expan> pote&longs;tas & affectio debetur. </s> <s>Cùm igitur contra­<lb/>riorum formæ contrariæ &longs;int, contrarias <expan abbr="etiã">etiam</expan> pote&longs;tates & affectiones habeant nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>hæ verò <expan abbr="in&longs;i-d&etilde;t">in&longs;i­<lb/>dent</expan> in materia proxima: <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> remota, quae ea non <expan abbr="dũ">dum</expan> acceperit affectiones, &longs;ed <expan abbr="oĩa">omnia</expan> contraria peræquè <lb/>re&longs;piciat, &longs;ed &longs;upere&longs;t media quæ cùm affectiones ad contraria fuerit adepta, nec vno tantùm termina­<lb/>ta, vt proxima; nec omnibus indefinitè, vt remota; ad hoc officium valde e&longs;t accommodata: hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>continetur genere proximo, vt colore. </s> <s>Generatim verò contrariorum actio, vel intra generis &longs;ui ter­<lb/>minos continetur, vel de&longs;init in formam &longs;ub&longs;tantiæ quæ in efficiente, vel actu, vel virtute præcedebat.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s>AT verò non pauca ex his quæ à nobis cum Ari&longs;t. </s> <s>po&longs;ita fuerunt; à Græcis, & Latinis dubitata com­<lb/>peries, <expan abbr="atq.">atque</expan> in eo quidem quod te&longs;tificatus e&longs;t Ari&longs;toteles, &longs;imili à &longs;imili non affici; hæ&longs;it primùm <lb/>Philoponus: etenim dicebat eius rei <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e, quae haberent vires æquales; proptereà non erat, quae ma­<lb/>ior, aut minor actio ab hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab illo <expan abbr="expectan&ttilde;">expectantur</expan>. </s> <s>Sed cùm ip&longs;e po&longs;teà videret contraria, quanuis æqua­<lb/>lia forent, &longs;e&longs;e vici&longs;sim perturbare & <expan abbr="cõmouere">commouere</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> nece&longs;&longs;arium illud appareret æqualia inter &longs;e non <lb/> | <s>AT verò non pauca ex his quæ à nobis cum Ari&longs;t. </s> <s>po&longs;ita fuerunt; à Græcis, & Latinis dubitata com­<lb/>peries, <expan abbr="atq.">atque</expan> in eo quidem quod te&longs;tificatus e&longs;t Ari&longs;toteles, &longs;imili à &longs;imili non affici; hæ&longs;it primùm <lb/>Philoponus: etenim dicebat eius rei <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e, quae haberent vires æquales; proptereà non erat, quae ma­<lb/>ior, aut minor actio ab hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab illo <expan abbr="expectan&ttilde;">expectantur</expan>. </s> <s>Sed cùm ip&longs;e po&longs;teà videret contraria, quanuis æqua­<lb/>lia forent, &longs;e&longs;e vici&longs;sim perturbare & <expan abbr="cõmouere">commouere</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> nece&longs;&longs;arium illud appareret æqualia inter &longs;e non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4630"></arrow.to.target><lb/>agere; eò confugit, vt <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> non e&longs;&longs;e diceret, &longs;i repateretur agens, &longs;ed illud <expan abbr="oĩno">omnino</expan>, &longs;i repateretur, quem­<lb/>admodum afficit, & contrà &longs;i ita afficeret, &longs;icuti patitur, quod &longs;anè eueniret, &longs;i inter <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;imilia proce­<lb/>deret actio: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> agens, inquit, magis afficere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> affici debet, & vici&longs;sim <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> magis affici, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> afficere; <lb/>qua&longs;i repa&longs;sio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;it, &longs;ed, vt aiunt, cum &longs;ubdominio. </s> <s>Tamen via nulla &longs;uccurreret qua doceremur, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> fieret <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> quod è duabus qualitatibus æquè <expan abbr="t&etilde;peratum">temperatum</expan> foret, quod tamet&longs;i ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> <lb/>contrariorum coniugationibus æquè <expan abbr="t&etilde;peratum">temperatum</expan> non recipitur; at ex altera tantùm, & à medicis, & à <lb/>philo&longs;ophis gratis conceditur. </s> <s>Sed vt hoc concedatur; reliqua quî tandem <expan abbr="nõmodò">nommodò</expan> dari, &longs;ed pror&longs;us <lb/>cogitatione <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> queunt, nempè &longs;i <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;imile alterum afficiat, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> à &longs;eip&longs;o pa&longs;&longs;urum, nec fo­<lb/>re <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> impatibile & immobile? </s> <s>Cur etiam non poterit euitari <expan abbr="argum&etilde;tum">argumentum</expan>, &longs;i dicatur id euenire <lb/>quod concluditur, vbi <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> quod &longs;imile e&longs;t, aptum &longs;it ad <expan abbr="patiendũ">patiendum</expan>, &longs;ed non pariter afficere, & affici <lb/>queat, quod verò infertur, e&longs;&longs;e tum ab&longs;urdum, cùm ita afficiant, quemadmodum afficiuntur? </s> <s>Sic igitur <lb/>&longs;imile non patietur; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>nec idem à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Sed &longs;iquo pacto &longs;imile à &longs;imili patitur, quod &longs;anè contin­<lb/>git, &longs;i &longs;tat fundamentum illud, &longs;i non penitus &longs;imiliter inter &longs;e&longs;e afficere po&longs;sint, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> idem à &longs;eip&longs;o perpe­<lb/>ti poterit. </s> <s>&longs;ic non erit vniuersè verùm nil à &longs;eip&longs;o pati; nil impatibile, & penitus immobile fore, aut &longs;i <lb/>id generaliter verum; &longs;imile item à &longs;imili <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> afficietur; nec regula illa certa quam nuper con&longs;titui­<lb/>mus, inquit, Philoponus. </s> <s>Adde item treis e&longs;&longs;e voces, quibus &longs;imilitudo &longs;ignificatur: nam propriè &longs;imi­ | <arrow.to.target n="marg4630"></arrow.to.target><lb/>agere; eò confugit, vt <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> non e&longs;&longs;e diceret, &longs;i repateretur agens, &longs;ed illud <expan abbr="oĩno">omnino</expan>, &longs;i repateretur, quem­<lb/>admodum afficit, & contrà &longs;i ita afficeret, &longs;icuti patitur, quod &longs;anè eueniret, &longs;i inter <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;imilia proce­<lb/>deret actio: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> agens, inquit, magis afficere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> affici debet, & vici&longs;sim <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> magis affici, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> afficere; <lb/>qua&longs;i repa&longs;sio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;it, &longs;ed, vt aiunt, cum &longs;ubdominio. </s> <s>Tamen via nulla &longs;uccurreret qua doceremur, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> fieret <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> quod è duabus qualitatibus æquè <expan abbr="t&etilde;peratum">temperatum</expan> foret, quod tamet&longs;i ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> <lb/>contrariorum coniugationibus æquè <expan abbr="t&etilde;peratum">temperatum</expan> non recipitur; at ex altera tantùm, & à medicis, & à <lb/>philo&longs;ophis gratis conceditur. </s> <s>Sed vt hoc concedatur; reliqua quî tandem <expan abbr="nõmodò">nommodò</expan> dari, &longs;ed pror&longs;us <lb/>cogitatione <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> queunt, nempè &longs;i <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;imile alterum afficiat, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> à &longs;eip&longs;o pa&longs;&longs;urum, nec fo­<lb/>re <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> impatibile & immobile? </s>   |