| version 1.39, 2007/07/06 13:16:59 |
version 1.45, 2007/07/17 15:09:38 |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> | <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> | <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s> <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s> <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s> <s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s> <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s> <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s> <s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s> <s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> prior. </s> <s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s> <s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s> <s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s> <s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">praetereà</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> prior. </s> <s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s> <s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s> <s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s> <s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">rationis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s> <s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">omnia</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s> <s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s> <s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s> <s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>. <foreign lang="greek">*diafero/ntws d) a(/n o(risair <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialektiko/s e(\kaston au)tw=n</foreign>. </s> <s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s> <s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s> <s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s> <s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s> <s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s> <s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s> <s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: | <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s> <s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">rationis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s> <s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">omnia</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s> <s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s> <s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s> <s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>. <foreign lang="greek">*diafero/ntws d) a(/n o(risair <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialektiko/s e(\kaston au)tw=n</foreign>. </s> <s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s> <s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s> <s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s> <s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s> <s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s> <s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s> <s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: |
| <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei=dos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o( men ga/r</foreign><lb/> | <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei=dos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o( men ga/r</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou= pra/gmatos</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s> <s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek"> de\ tou= pra/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s> <s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s> <s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s> <s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek">*tis ou=n o( fusi)ku\s tou=twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s> <s>En tibi Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s> <s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s> <s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s> <s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s> <s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">omnia</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s> <s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s> <s><expan abbr="Rñdet">Respondet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tantum</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s> <s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mh d' h(=xwrista\</foreign>. <lb/></s> <s>i. </s> <s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> materiæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou= pra/gmatos</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s> <s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek"> de\ tou= pra/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s> <s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s> <s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s> <s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek">*tis ou=n o( fusi)ku\s tou=twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s> <s>En tibi Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s> <s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s> <s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s> <s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s> <s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">omnia</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s> <s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s> <s><expan abbr="Rñdet">Respondet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tantum</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s> <s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mh d' h(=xwrista\</foreign>. <lb/></s> <s>i. </s> <s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> materiæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">Propterea</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, quidi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">Propterea</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, quidi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s> <s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s> <s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s> <s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hominis</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s> <s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s> <s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s> <s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s> <s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hominis</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s> <s><expan abbr="veruntñ">veruntamen</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">quaestionis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">animo</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">quaestionem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">procedere</expan> <expan abbr="qõni">quaestioni</expan> de forma <expan abbr="t&ptilde;e">tempore</expan> & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ | <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">quaestionem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">quaestionis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">animo</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">quaestionem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">procedere</expan> <expan abbr="qõni">quaestioni</expan> de forma <expan abbr="t&ptilde;e">tempore</expan> & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ |
| <pb pagenum="87"/> | <pb pagenum="87"/> |
| <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s> <s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s> <s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s> <s>Quid de fine, & efficientes? </s> <s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s> <s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s> <s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s> <s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s> <s>Quid de fine, & efficientes? </s> <s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s> <s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s> <s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s> <s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s> <s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s> <s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. | <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s> <s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s> <s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s> <s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s> <s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. |
| <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> | <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">omnia</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s> <s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s> <s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s> <s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s> <s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s> <s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">omnis</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">omnis</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s> <s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s> <s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s> <s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">congruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">omnia</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s> <s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s> <s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s> <s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s> <s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s> <s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">omnis</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">omnis</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s> <s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s> <s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s> <s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">congruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">nomine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s> <s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s> <s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s> <s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s> <s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s> <s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eis qui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s> <s>quippe quae Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> | <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">nomine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s> <s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s> <s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s> <s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s> <s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s> <s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> tamen ab eis qui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s> <s>quippe quae Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s> <s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s> <s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s> <s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s> <s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s> <s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s> <s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> | <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s> <s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s> <s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s> <s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s> <s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s> <s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s> <s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s> <s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s> <s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s> <s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s> <s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s> <s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s> <s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s> <s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s> <s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s> <s>in &longs;ola via | <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s> <s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s> <s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s> <s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s> <s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s> <s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s> <s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s> <s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s> <s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s> <s>in &longs;ola via |
| <pb pagenum="105"/> | <pb pagenum="105"/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EX his qu&ecedil; narrata &longs;unt hactenus, <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;entia motus inuenta e&longs;t. </s> <s>verùm ad ip&longs;am p&ecedil;ni­<lb/>tus ab&longs;oluendam non erit <expan abbr="importunũ">importunum</expan>, &longs;i & id in pr&ecedil;&longs;entia con&longs;ideremus, cùm motus &longs;it <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab agente, &longs;ed in patiente, quod verò e&longs;t ab agente &longs;it actio, quod <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> &longs;it affectio, &longs;iue pa&longs;­<lb/>&longs;io, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> actio & affectio &longs;e habeant, cum ad agens & patiens, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>: explora­<lb/>to <expan abbr=".n.">enim</expan> generis ip&longs;ius ingenio, facilius adipi&longs;cemur <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="&longs;ubiectarũ">&longs;ubiectarum</expan>. </s> <s>Porrò Latinis no&longs;tris ea <lb/>vox actio fuit cau&longs;&longs;a deceptionis; quippe qui exi&longs;timarint <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod ea voce <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, ab aliquo <lb/><expan abbr="p&etilde;dere">pendere</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> ab efficiente principio: &longs;ed quod ip&longs;i verte <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, apud Gr&ecedil;cos variis nominib. <lb/></s> <s>&longs;ignificatur; <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="&longs;ecũd&ecedil;">&longs;ecund&ecedil;</expan> entelechi&ecedil;, <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> energi&ecedil;, 3. Phy&longs;. nomine factionis <expan abbr="exprimi&ttilde;">exprimitur</expan> <lb/><expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> praxeos huic oppo&longs;ita perpe&longs;sio e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <foreign lang="greek">pa/qhsi/n</foreign> appellari video, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;tero­<lb/> | <s>EX his qu&ecedil; narrata &longs;unt hactenus, <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;entia motus inuenta e&longs;t. </s> <s>verùm ad ip&longs;am p&ecedil;ni­<lb/>tus ab&longs;oluendam non erit <expan abbr="importunũ">importunum</expan>, &longs;i & id in pr&ecedil;&longs;entia con&longs;ideremus, cùm motus &longs;it <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab agente, &longs;ed in patiente, quod verò e&longs;t ab agente &longs;it actio, quod <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> &longs;it affectio, &longs;iue pa&longs;­<lb/>&longs;io, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> actio & affectio &longs;e habeant, cum ad agens & patiens, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>: explora­<lb/>to <expan abbr=".n.">enim</expan> generis ip&longs;ius ingenio, facilius adipi&longs;cemur <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="&longs;ubiectarũ">&longs;ubiectarum</expan>. </s> <s>Porrò Latinis no&longs;tris ea <lb/>vox actio fuit cau&longs;&longs;a deceptionis; quippe qui exi&longs;timarint <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod ea voce <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, ab aliquo <lb/><expan abbr="p&etilde;dere">pendere</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> ab efficiente principio: &longs;ed quod ip&longs;i verte <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, apud Gr&ecedil;cos variis nominib. <lb/></s> <s>&longs;ignificatur; <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="&longs;ecũd&ecedil;">&longs;ecund&ecedil;</expan> entelechi&ecedil;, <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> energi&ecedil;, 3. Phy&longs;. nomine factionis <expan abbr="exprimi&ttilde;">exprimitur</expan> <lb/><expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> praxeos huic oppo&longs;ita perpe&longs;sio e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <foreign lang="greek">pa/qhsi/n</foreign> appellari video, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;tero­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th=s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th=s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id <expan abbr="qd">quod</expan> profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th=s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th=s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id <expan abbr="qd">quod</expan> profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">nomina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um <expan abbr="qd">quod</expan> accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s> <s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãte">potestate</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materia. </s> <s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">nomina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um <expan abbr="qd">quod</expan> accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s> <s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãte">potestate</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materia. </s> <s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;t aliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in <expan abbr="tpe">tempore</expan> aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;t aliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in <expan abbr="tpe">tempore</expan> aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> verò &longs;eparatis. </s> <s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s> <s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus | <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> verò &longs;eparatis. </s> <s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s> <s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus |
| <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s> <s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> | <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s> <s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">quin</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ratione</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">quin</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ratione</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma &longs;emp <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/>pp <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argmentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> | <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaeritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argumentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> |
| <pb pagenum="147"/> | <pb pagenum="147"/> |
| <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> | <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei=pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei=pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou= e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou= e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi=s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w(ste de/oi to\ ei)=dos kai\ th\n morfh\n e)n e)kei\nw| ei)=nai, o(i\on e)n th=| kar­<lb/>dia to\tou= h(patos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s> <s>quæ &longs;ic exponuntur. </s> <s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s> <s>quapp <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s> <s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s> <s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(=sper de\ ta\ a(po th=s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw=n o)rga/non, e)stsi\ de\ a)lhqe\ <lb/>steron ei)pei=n dia\ th=s kinh/sews a)utwn, a)uth= de\ e)sti\n h( e)ne/rgeia th=s te/xnhs. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( de \ morfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s> <s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s> <s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aut</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s> <s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s> <s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s> <s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, | <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi=s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w(ste de/oi to\ ei)=dos kai\ th\n morfh\n e)n e)kei\nw| ei)=nai, o(i\on e)n th=| kar­<lb/>dia to\tou= h(patos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s> <s>quæ &longs;ic exponuntur. </s> <s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s> <s><expan abbr="qua&ptail;&ptail;">quapropter</expan> <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s> <s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s> <s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(=sper de\ ta\ a(po th=s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw=n o)rga/non, e)stsi\ de\ a)lhqe\ <lb/>steron ei)pei=n dia\ th=s kinh/sews a)utwn, a)uth= de\ e)sti\n h( e)ne/rgeia th=s te/xnhs. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( de \ morfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s> <s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s> <s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aut</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s> <s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s> <s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s> <s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, |
| <pb pagenum="194"/>qua&longs;i &longs;it ab efficiente & &longs;ubiecto cudatur, vt nihil <expan abbr="oīno">omnino</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> certius <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;tantius in hac di­<lb/> | <pb pagenum="194"/>qua&longs;i &longs;it ab efficiente & &longs;ubiecto cudatur, vt nihil <expan abbr="oīno">omnino</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> certius <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;tantius in hac di­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1395"></arrow.to.target><lb/>&longs;ciplina occurrat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò confugies hìc tu ad ea, quae Ari&longs;t. </s> <s>hæc ex aliorum <expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> profiteatur, aut <lb/>quae in his libris res cra&longs;siu&longs;culè &longs;cribantur. </s> <s>profitetur <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;e cau&longs;&longs;as rerum exqui&longs;iti&longs;simè tradere, <lb/>quinetiam &longs;ic di&longs;po&longs;ui&longs;&longs;e &longs;uam philo&longs;ophiam, vt quæ anteà tradita fui&longs;&longs;ent vniuersè, aptarentur <lb/>ad ea quæ &longs;igillatim in iis extremis phy&longs;iologiæ libris explicantur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At qui hanc Ari&longs;totelis fui&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1395"></arrow.to.target><lb/>&longs;ciplina occurrat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò confugies hìc tu ad ea, quae Ari&longs;t. </s> <s>hæc ex aliorum <expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> profiteatur, aut <lb/>quae in his libris res cra&longs;siu&longs;culè &longs;cribantur. </s> <s>profitetur <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;e cau&longs;&longs;as rerum exqui&longs;iti&longs;simè tradere, <lb/>quinetiam &longs;ic di&longs;po&longs;ui&longs;&longs;e &longs;uam philo&longs;ophiam, vt quæ anteà tradita fui&longs;&longs;ent vniuersè, aptarentur <lb/>ad ea quæ &longs;igillatim in iis extremis phy&longs;iologiæ libris explicantur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At qui hanc Ari&longs;totelis fui&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1396"></arrow.to.target><lb/>&longs;e firmam & perpetuam <expan abbr="&longs;nīam">&longs;cientinam</expan> non hi&longs;ce libris &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> eius libros ab initiis <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> phi­<lb/>lo&longs;ophiæ cum diuinæ tum naturalis percurrenti facillimè con&longs;tabit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;e primum de effi­<lb/>ciente &longs;ic loquitur <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ei)/dos d' a)ei o/isetai</foreign> .i. </s> <s>formam &longs;emper afferet. </s> <s>po&longs;teà inquit. </s> <s>In hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> hanc for­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1396"></arrow.to.target><lb/>&longs;e firmam & perpetuam <expan abbr="&longs;nīam">&longs;cientinam</expan> non hi&longs;ce libris &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> eius libros ab initiis <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> phi­<lb/>lo&longs;ophiæ cum diuinæ tum naturalis percurrenti facillimè con&longs;tabit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;e primum de effi­<lb/>ciente &longs;ic loquitur <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ei)/dos d' a)ei o/isetai</foreign> .i. </s> <s>formam &longs;emper afferet. </s> <s>po&longs;teà inquit. </s> <s>In hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> hanc for­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quoniam</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quoniam</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hominem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat | <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hominem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">homo</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">anima</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat |
| <pb pagenum="195"/> | <pb pagenum="195"/> |
| <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> |
| |
| <pb pagenum="209"/> | <pb pagenum="209"/> |
| <arrow.to.target n="marg1472"></arrow.to.target><lb/>tionis excludunt: quandò nulla &longs;e&longs;e offerat pars in corpore no&longs;tro, cui facultas intelligendi tri­<lb/>buatur, neque functio corporis habeatur, &longs;ed incorporei. </s> <s>Verùm de Auerroë valeat eius ratio <lb/>quantum pote&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i quæreretur de his quæ tempore mouentur c&ecedil;teris neglectis, vt cen&longs;uit <lb/>Themi&longs;tius, vtique cau&longs;&longs;a certa reddita & contracta fui&longs;&longs;et, <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>propria quæ tempore mo­<lb/>uerentur. </s> <s>Omnino videtur commuta&longs;&longs;e Themi&longs;tius mutationem <foreign lang="greek">a)/xronon</foreign> .i. </s> <s>temporis exortem <lb/>cùm ea quæ fit <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign> .i. </s> <s>omni ex parte &longs;imul, vbi <foreign lang="greek">a=xronon</foreign> arcetur ab hac <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan>, <foreign lang="greek">a)qru/on</foreign><lb/>verò minimè: quando ip&longs;a neque tempus, neque diui&longs;ionem quoquo pacto repudiat. </s> <s>H&ecedil;c Auer­<lb/>rois beneficio accepimus à Græcis. </s> <s>Ab Arabibus hæc. </s> <s>Ab Auempace primùm. </s> <s>Nam di&longs;tinguit <lb/>ip&longs;e de diui&longs;ione mobilis &longs;ecundùm quantum .&longs;. </s> <s><expan abbr="gradu&longs;&qacute;">gradu&longs;que</expan>. </s> <s>formarum, atque ad id trahit Ari&longs;to­<lb/>telicam demon&longs;trationem, vt agatur de diui&longs;ione per gradus: quandò communiter omnia mo­<lb/>tuum genera complectitur; vt, propter diui&longs;ionem quæ fit per gradus; omne quod mouetur, <lb/>partim &longs;it in termino à quo, partim in termino ad quem. </s> <s>Ex quo efficitur, vt hæc demon&longs;tra­<lb/>tio reddatur communis, nimirum pertinens ad omne motuum genus. </s> <s>Ita vrget hominem Auer­<lb/>roës, quia demon&longs;traretur id quod e&longs;t per accidens in mobili; cùm tamen ea quæ &longs;unt per acci­<lb/>dens, à demon&longs;tratione funditùs abigenda &longs;int. </s> <s>Quòd enim &longs;it propter diui&longs;ionem formalem, <lb/>(vt eam nunc ita vocem) &longs;ubiectum ip&longs;um diuiduum per accidens e&longs;t, per &longs;e verò diuiditur &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1472"></arrow.to.target><lb/>tionis excludunt: quandò nulla &longs;e&longs;e offerat pars in corpore no&longs;tro, cui facultas intelligendi tri­<lb/>buatur, neque functio corporis habeatur, &longs;ed incorporei. </s> <s>Verùm de Auerroë valeat eius ratio <lb/>quantum pote&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i quæreretur de his quæ tempore mouentur c&ecedil;teris neglectis, vt cen&longs;uit <lb/>Themi&longs;tius, vtique cau&longs;&longs;a certa reddita & contracta fui&longs;&longs;et, <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>propria quæ tempore mo­<lb/>uerentur. </s> <s>Omnino videtur commuta&longs;&longs;e Themi&longs;tius mutationem <foreign lang="greek">a)/xronon</foreign> .i. </s> <s>temporis exortem <lb/>cùm ea quæ fit <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign> .i. </s> <s>omni ex parte &longs;imul, vbi <foreign lang="greek">a=xronon</foreign> arcetur ab hac <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan>, <foreign lang="greek">a)qru/on</foreign><lb/>verò minimè: quando ip&longs;a neque tempus, neque diui&longs;ionem quoquo pacto repudiat. </s> <s>H&ecedil;c Auer­<lb/>rois beneficio accepimus à Græcis. </s> <s>Ab Arabibus hæc. </s> <s>Ab Auempace primùm. </s> <s>Nam di&longs;tinguit <lb/>ip&longs;e de diui&longs;ione mobilis &longs;ecundùm quantum .&longs;. </s> <s><expan abbr="gradu&longs;&qacute;">gradu&longs;que</expan>. </s> <s>formarum, atque ad id trahit Ari&longs;to­<lb/>telicam demon&longs;trationem, vt agatur de diui&longs;ione per gradus: quandò communiter omnia mo­<lb/>tuum genera complectitur; vt, propter diui&longs;ionem quæ fit per gradus; omne quod mouetur, <lb/>partim &longs;it in termino à quo, partim in termino ad quem. </s> <s>Ex quo efficitur, vt hæc demon&longs;tra­<lb/>tio reddatur communis, nimirum pertinens ad omne motuum genus. </s> <s>Ita vrget hominem Auer­<lb/>roës, quia demon&longs;traretur id quod e&longs;t per accidens in mobili; cùm tamen ea quæ &longs;unt per acci­<lb/>dens, à demon&longs;tratione funditùs abigenda &longs;int. </s> <s>Quòd enim &longs;it propter diui&longs;ionem formalem, <lb/>(vt eam nunc ita vocem) &longs;ubiectum ip&longs;um diuiduum per accidens e&longs;t, per &longs;e verò diuiditur &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1473"></arrow.to.target><lb/>cundùm quantum. </s> <s>Ergo &longs;ecundùm quantum accipienda e&longs;t hoc loco diui&longs;io. </s> <s>Et valeat etiam <lb/>hæc ratio quantum pote&longs;t. </s> <s>Nanque interior e&longs;t mobili, quatenus mobile e&longs;t, diui&longs;io &longs;ecundùm <lb/>formam, quàm &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quòd in definitione motus quæ e&longs;t ratio <lb/>rei mobilis, quatenus huiu&longs;modi, comprehenditur ea diui&longs;io quæ per actum <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s> <s>de&longs;cri­<lb/>bitur. </s> <s>hæc autem perfectionis ordinem <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>partitionem &longs;pectat: ideò magis per &longs;e re&longs;picit <lb/>motum, quàm diui&longs;io &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Quare id potius eius expo&longs;itionem labefactare vi­<lb/>detur, quod dicitur è verbis contextus cum præcedentibus, tum etiam con&longs;equentibus. </s> <s>Nam per­<lb/>&longs;picuè cernitur Ari&longs;totelem de quanti diui&longs;ione verba facere, & ea quæ &longs;equuntur, requirunt ta­<lb/>lem diui&longs;ionem, vt rectè hîc opponit D. Thomas. </s> <s>Ip&longs;e igitur Auerroës quartam expo&longs;itionem <lb/>&longs;ubiecit quæ partitione quadam nititur. </s> <s>Mutationes .&longs;. </s> <s>e&longs;&longs;e vel per &longs;e, vel per accidens; eas verò <lb/>quæ &longs;unt per accidens, con&longs;equi alias mutationeis quæ &longs;unt per &longs;e, atque has quæ per &longs;e &longs;unt in <lb/>tempore fieri, quæ verò per accidens, &longs;ine tempore: illas e&longs;&longs;e partim in termino à quo, partim in <lb/>termino ad quem, i&longs;tas autem e&longs;&longs;e terminos &longs;olùm. </s> <s>Verùm, quia po&longs;teriores &longs;ine illis e&longs;&longs;e non <lb/>po&longs;&longs;unt, inde item effici, vt eæ quoque con&longs;imiliter, & qua&longs;i per con&longs;ecutionem &longs;int in vtri&longs;que <lb/> | <arrow.to.target n="marg1473"></arrow.to.target><lb/>cundùm quantum. </s> <s>Ergo &longs;ecundùm quantum accipienda e&longs;t hoc loco diui&longs;io. </s> <s>Et valeat etiam <lb/>hæc ratio quantum pote&longs;t. </s> <s>Nanque interior e&longs;t mobili, quatenus mobile e&longs;t, diui&longs;io &longs;ecundùm <lb/>formam, quàm &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quòd in definitione motus quæ e&longs;t ratio <lb/>rei mobilis, quatenus huiu&longs;modi, comprehenditur ea diui&longs;io quæ per actum <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s> <s>de&longs;cri­<lb/>bitur. </s> <s>hæc autem perfectionis ordinem <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>partitionem &longs;pectat: ideò magis per &longs;e re&longs;picit <lb/>motum, quàm diui&longs;io &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Quare id potius eius expo&longs;itionem labefactare vi­<lb/>detur, quod dicitur è verbis contextus cum præcedentibus, tum etiam con&longs;equentibus. </s> <s>Nam per­<lb/>&longs;picuè cernitur Ari&longs;totelem de quanti diui&longs;ione verba facere, & ea quæ &longs;equuntur, requirunt ta­<lb/>lem diui&longs;ionem, vt rectè hîc opponit D. Thomas. </s> <s>Ip&longs;e igitur Auerroës quartam expo&longs;itionem <lb/>&longs;ubiecit quæ partitione quadam nititur. </s> <s>Mutationes .&longs;. </s> <s>e&longs;&longs;e vel per &longs;e, vel per accidens; eas verò <lb/>quæ &longs;unt per accidens, con&longs;equi alias mutationeis quæ &longs;unt per &longs;e, atque has quæ per &longs;e &longs;unt in <lb/>tempore fieri, quæ verò per accidens, &longs;ine tempore: illas e&longs;&longs;e partim in termino à quo, partim in <lb/>termino ad quem, i&longs;tas autem e&longs;&longs;e terminos &longs;olùm. </s> <s>Verùm, quia po&longs;teriores &longs;ine illis e&longs;&longs;e non <lb/>po&longs;&longs;unt, inde item effici, vt eæ quoque con&longs;imiliter, & qua&longs;i per con&longs;ecutionem &longs;int in vtri&longs;que <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1474"></arrow.to.target><lb/>terminis. </s> <s>Ob eam igitur cau&longs;&longs;am hoc attributum ad omneis mutationeis attinere; ad eas quidem <lb/>quæ per &longs;e &longs;unt, primò & per &longs;e; ad illas verò quæ non &longs;unt per &longs;e, &longs;pectare item per accidens, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>illud <expan abbr="etiã">etiam</expan> quod <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e mouetur, per &longs;e moueri <expan abbr="põt">potest</expan>, & ita per &longs;e e&longs;t in vtri&longs;que terminis, <lb/>quia <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> eo genere mutationis qu&ecedil; e&longs;t p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & alio mutationis genere quæ e&longs;t p &longs;e. <lb/></s> <s>Cùm verò ea quæ per accidens in&longs;unt, à demon&longs;tratione repudientur, ex hoc a&longs;&longs;umptum fui&longs;&longs;e <lb/>attributum quod pertineat ad ea quæ per &longs;e mouentur. </s> <s>Hîc video contra Auerroëm &longs;ic di&longs;pu­<lb/>tari. </s> <s>Primùm quidem. </s> <s>Nanque aut loquitur Auerroës de diui&longs;ione &longs;ecundùm formam, aut <lb/>&longs;ecundùm quantum: &longs;i primum ip&longs;e dederit; &longs;uo ip&longs;um &longs;ibi gladio iugulabo. </s> <s>e&longs;t enim, inquam <lb/>ego, diui&longs;io per accidens, quam à demon&longs;tratione reiicere oportet. </s> <s>Quare aut obiectio contra <lb/>Auempace nulla e&longs;t, aut &longs;iquid roboris habet, contra ip&longs;um retorqueri debet. </s> <s>Quòd &longs;i conce&longs;&longs;e­<lb/>rit alterum: ergo a&longs;&longs;umptio demon&longs;trationis Ari&longs;totelicæ fal&longs;a erit: quoniam id quod affici po­<lb/>te&longs;t, quatenus huiu&longs;modi, non habet vnam partem in termino à quo, alteram verò in termino ad <lb/>quem, cùm po&longs;sit e&longs;&longs;e affectio per vniuer&longs;as parteis &longs;imul; nec quod afficitur, oporteat affici vt <lb/>quantum .i. </s> <s>vt diuiditur in parteis quantas. </s> <s>Hoc loco è re nata illud admonebo. </s> <s>è mutationibus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1474"></arrow.to.target><lb/>terminis. </s> <s>Ob eam igitur cau&longs;&longs;am hoc attributum ad omneis mutationeis attinere; ad eas quidem <lb/>quæ per &longs;e &longs;unt, primò & per &longs;e; ad illas verò quæ non &longs;unt per &longs;e, &longs;pectare item per accidens, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>illud <expan abbr="etiã">etiam</expan> quod <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e mouetur, per &longs;e moueri <expan abbr="põt">potest</expan>, & ita per &longs;e e&longs;t in vtri&longs;que terminis, <lb/>quia <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> eo genere mutationis qu&ecedil; e&longs;t p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & alio mutationis genere quæ e&longs;t <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e. <lb/></s> <s>Cùm verò ea quæ per accidens in&longs;unt, à demon&longs;tratione repudientur, ex hoc a&longs;&longs;umptum fui&longs;&longs;e <lb/>attributum quod pertineat ad ea quæ per &longs;e mouentur. </s> <s>Hîc video contra Auerroëm &longs;ic di&longs;pu­<lb/>tari. </s> <s>Primùm quidem. </s> <s>Nanque aut loquitur Auerroës de diui&longs;ione &longs;ecundùm formam, aut <lb/>&longs;ecundùm quantum: &longs;i primum ip&longs;e dederit; &longs;uo ip&longs;um &longs;ibi gladio iugulabo. </s> <s>e&longs;t enim, inquam <lb/>ego, diui&longs;io per accidens, quam à demon&longs;tratione reiicere oportet. </s> <s>Quare aut obiectio contra <lb/>Auempace nulla e&longs;t, aut &longs;iquid roboris habet, contra ip&longs;um retorqueri debet. </s> <s>Quòd &longs;i conce&longs;&longs;e­<lb/>rit alterum: ergo a&longs;&longs;umptio demon&longs;trationis Ari&longs;totelicæ fal&longs;a erit: quoniam id quod affici po­<lb/>te&longs;t, quatenus huiu&longs;modi, non habet vnam partem in termino à quo, alteram verò in termino ad <lb/>quem, cùm po&longs;sit e&longs;&longs;e affectio per vniuer&longs;as parteis &longs;imul; nec quod afficitur, oporteat affici vt <lb/>quantum .i. </s> <s>vt diuiditur in parteis quantas. </s> <s>Hoc loco è re nata illud admonebo. </s> <s>è mutationibus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1475"></arrow.to.target><lb/>per accidens aliquas e&longs;&longs;e verè, vt in &longs;ecundis qualitatibus aliquas metaphoricè, quæ autem meta­<lb/>phoricè &longs;unt, vt de intelligentia dictum e&longs;t, nullam quanti notionem includere, quòd &longs;i verè &longs;int, <lb/>negari non po&longs;&longs;e, quin omne id quod ita mutatur, &longs;it nece&longs;&longs;ariò quantum. </s> <s>Omne enim quod <lb/>ita mutatur, e&longs;t quale. </s> <s>Omne autem quale e&longs;t etiam quantum, vt &longs;uprà docuimus. </s> <s>Itaque <lb/>&longs;i in mutatione quæ fit per accidens, etiam continetur mutatio metaphoricè, facilè confutatur <lb/>Auerroës, &longs;i verò &longs;ola mutatio retinetur quæ verè, non metaphoricè dicitur, non video quo pa­<lb/>cto dictum Auerrois confutetur. </s> <s>Nam, cùm dicit Auerroës eam demon&longs;trationem de illis e&longs;&longs;e <lb/>quæ &longs;unt per &longs;e; ad illas autem mutationeis qu&ecedil; non &longs;unt per &longs;e, verè tamen, non metaphoricè, <lb/>non pertinere, ni&longs;i per accidens, & hæc à demon&longs;tratione no&longs;tra repelli: quid habet ponderis al­<lb/>lata obiectio? </s> <s>Nam pro Auerroë dicam ego hîc intelligi diui&longs;ionem quanti &longs;olius, quòd hæc &longs;o­<lb/>la per &longs;e &longs;it. </s> <s>Et quòd obiicis id quod affici pote&longs;t, quod per &longs;e tale non e&longs;t, vt habeat vnam par­<lb/>tem in termino à quo, alteram in termino ad quem: immo dicam ego fortuitò euenire, vt affe­<lb/>ctio procedat <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>: cùm c&ecedil;teroqui &longs;ucce&longs;siuè fieri &longs;oleat, atque frequentius particulatim, <lb/>quàm vniuersè communicetur. </s> <s>Nam frequentius e&longs;t agens à patiente di&longs;tare, neque ip&longs;um cir­<lb/>cumire, neque po&longs;&longs;e in omneis parteis æqualiter. </s> <s>quantum enim non attingit ex toto. </s> <s>naturale | <arrow.to.target n="marg1475"></arrow.to.target><lb/>per accidens aliquas e&longs;&longs;e verè, vt in &longs;ecundis qualitatibus aliquas metaphoricè, quæ autem meta­<lb/>phoricè &longs;unt, vt de intelligentia dictum e&longs;t, nullam quanti notionem includere, quòd &longs;i verè &longs;int, <lb/>negari non po&longs;&longs;e, quin omne id quod ita mutatur, &longs;it nece&longs;&longs;ariò quantum. </s> <s>Omne enim quod <lb/>ita mutatur, e&longs;t quale. </s> <s>Omne autem quale e&longs;t etiam quantum, vt &longs;uprà docuimus. </s> <s>Itaque <lb/>&longs;i in mutatione quæ fit per accidens, etiam continetur mutatio metaphoricè, facilè confutatur <lb/>Auerroës, &longs;i verò &longs;ola mutatio retinetur quæ verè, non metaphoricè dicitur, non video quo pa­<lb/>cto dictum Auerrois confutetur. </s> <s>Nam, cùm dicit Auerroës eam demon&longs;trationem de illis e&longs;&longs;e <lb/>quæ &longs;unt per &longs;e; ad illas autem mutationeis qu&ecedil; non &longs;unt per &longs;e, verè tamen, non metaphoricè, <lb/>non pertinere, ni&longs;i per accidens, & hæc à demon&longs;tratione no&longs;tra repelli: quid habet ponderis al­<lb/>lata obiectio? </s> <s>Nam pro Auerroë dicam ego hîc intelligi diui&longs;ionem quanti &longs;olius, quòd hæc &longs;o­<lb/>la per &longs;e &longs;it. </s> <s>Et quòd obiicis id quod affici pote&longs;t, quod per &longs;e tale non e&longs;t, vt habeat vnam par­<lb/>tem in termino à quo, alteram in termino ad quem: immo dicam ego fortuitò euenire, vt affe­<lb/>ctio procedat <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>: cùm c&ecedil;teroqui &longs;ucce&longs;siuè fieri &longs;oleat, atque frequentius particulatim, <lb/>quàm vniuersè communicetur. </s> <s>Nam frequentius e&longs;t agens à patiente di&longs;tare, neque ip&longs;um cir­<lb/>cumire, neque po&longs;&longs;e in omneis parteis æqualiter. </s> <s>quantum enim non attingit ex toto. </s> <s>naturale |
| <pb pagenum="210"/>autem e&longs;t, plus in vicinius po&longs;&longs;e quàm in remotius. </s> <s>Ita illud quod frequentius fiet, erit ex natu­<lb/> | <pb pagenum="210"/>autem e&longs;t, plus in vicinius po&longs;&longs;e quàm in remotius. </s> <s>Ita illud quod frequentius fiet, erit ex natu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1476"></arrow.to.target><lb/>ra magis, & magis per &longs;e, quàm id quod rarius accidet. </s> <s>Quòd &longs;i demon&longs;tratio de illo exi&longs;tit <lb/>quod per &longs;e e&longs;t, erit &longs;anè de eo quod frequentius, mutatio vero quæ vniuersè fit & <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>, cùm <lb/>&longs;it rarior, tanquam fit per accidens, omittetur. </s> <s>Proinde &longs;i mutationes metaphoricè dictas exclu­<lb/>damus: nullam ego rationem &longs;atis efficacem comperio aduer&longs;us Aueroëm. </s> <s>Quamobrem de <lb/>probabilitate &longs;ententiæ re&longs;tat vt agamus in po&longs;terum.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1476"></arrow.to.target><lb/>ra magis, & magis per &longs;e, quàm id quod rarius accidet. </s> <s>Quòd &longs;i demon&longs;tratio de illo exi&longs;tit <lb/>quod per &longs;e e&longs;t, erit &longs;anè de eo quod frequentius, mutatio vero quæ vniuersè fit & <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>, cùm <lb/>&longs;it rarior, tanquam fit per accidens, omittetur. </s> <s>Proinde &longs;i mutationes metaphoricè dictas exclu­<lb/>damus: nullam ego rationem &longs;atis efficacem comperio aduer&longs;us Aueroëm. </s> <s>Quamobrem de <lb/>probabilitate &longs;ententiæ re&longs;tat vt agamus in po&longs;terum.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1846"></arrow.to.target><lb/>numerandum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;et tertium ens &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&longs;uperadditũ">&longs;uperadditum</expan>, quod tamen nu&longs;quàm factitatum <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab Ari&longs;totele &longs;olùm; &longs;ed ab iis omnib. qui di&longs;tributioni Ari&longs;totelicæ acquie­<lb/>&longs;cere noluerunt. </s> <s>Tum deinde &longs;i e&longs;&longs;e e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduceretur; de eo <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> foret, cuius be­<lb/>neficio &longs;it: nam &longs;i per &longs;e; ergo non per e&longs;&longs;e additum: &longs;i per aliud; etiam de hoc ip&longs;o quæretur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita quæ&longs;tio perduci poterit in infinitum. </s> <s>Re&longs;pondemus <expan abbr=".n.">enim</expan> ad primum, in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamen­<lb/>ta di&longs;tribui tale genus entis, <expan abbr="qd">quod</expan> addit e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, & hoc e&longs;&longs;e verè <expan abbr="propri&ecedil;&qacute;">propri&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>cuius alia principia &longs;int quæ &longs;int, vt fertur, analogicè &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Quare <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e lap&longs;us in eo, quae hoc <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperaddatur; cùm &longs;uperaddatur e&longs;&longs;entiæ, & ip&longs;um propriè &longs;it &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Ad &longs;ecun­<lb/>dùm verò di&longs;tinguimus illam vocem per &longs;e: quandò inter alia &longs;ignificata hoc habet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae actu <lb/> | <arrow.to.target n="marg1846"></arrow.to.target><lb/>numerandum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;et tertium ens &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&longs;uperadditũ">&longs;uperadditum</expan>, quod tamen nu&longs;quàm factitatum <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab Ari&longs;totele &longs;olùm; &longs;ed ab iis omnib. qui di&longs;tributioni Ari&longs;totelicæ acquie­<lb/>&longs;cere noluerunt. </s> <s>Tum deinde &longs;i e&longs;&longs;e e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduceretur; de eo <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> foret, cuius be­<lb/>neficio &longs;it: nam &longs;i per &longs;e; ergo non per e&longs;&longs;e additum: &longs;i per aliud; etiam de hoc ip&longs;o quæretur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita quæ&longs;tio perduci poterit in infinitum. </s> <s>Re&longs;pondemus <expan abbr=".n.">enim</expan> ad primum, in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamen­<lb/>ta di&longs;tribui tale genus entis, <expan abbr="qd">quod</expan> addit e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, & hoc e&longs;&longs;e verè <expan abbr="propri&ecedil;&qacute;">propri&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>cuius alia principia &longs;int quæ &longs;int, vt fertur, analogicè &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Quare <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e lap&longs;us in eo, quae hoc <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperaddatur; cùm &longs;uperaddatur e&longs;&longs;entiæ, & ip&longs;um propriè &longs;it &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Ad &longs;ecun­<lb/>dùm verò di&longs;tinguimus illam vocem per &longs;e: quandò inter alia &longs;ignificata hoc habet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae actu <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1847"></arrow.to.target><lb/>continet intra &longs;e principia ex quibus exi&longs;tit. </s> <s>&longs;ic homo per &longs;e e&longs;t, & animal rationis compos, cui <lb/>non repugnat e&longs;&longs;e per aliud; quippe per cau&longs;&longs;am quæ tamen non &longs;it extra ip&longs;um. </s> <s>Dicimus igi­<lb/>tur hoc e&longs;&longs;e ita exi&longs;tere per &longs;e & per aliud; nempe per e&longs;&longs;entiam & materiam &longs;en&longs;ilem, vt cau&longs;&longs;as, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> principia, &longs;ed hæc omnia intra &longs;e habere. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt &longs;i per aliud &longs;it illi non con­<lb/>ueniat e&longs;&longs;e per &longs;e; aut quòd re&longs;oluatur in alia quæ habeant e&longs;&longs;e: Verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i ea in quæ re&longs;ol­<lb/>uitur; habeant e&longs;&longs;e per &longs;e quidem, &longs;ed aptum &longs;ibi & conueniens, quod e&longs;t e&longs;&longs;e principij, vnde exi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1847"></arrow.to.target><lb/>continet intra &longs;e principia ex quibus exi&longs;tit. </s> <s>&longs;ic homo per &longs;e e&longs;t, & animal rationis compos, cui <lb/>non repugnat e&longs;&longs;e per aliud; quippe per cau&longs;&longs;am quæ tamen non &longs;it extra ip&longs;um. </s> <s>Dicimus igi­<lb/>tur hoc e&longs;&longs;e ita exi&longs;tere per &longs;e & per aliud; nempe per e&longs;&longs;entiam & materiam &longs;en&longs;ilem, vt cau&longs;&longs;as, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> principia, &longs;ed hæc omnia intra &longs;e habere. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt &longs;i per aliud &longs;it illi non con­<lb/>ueniat e&longs;&longs;e per &longs;e; aut quòd re&longs;oluatur in alia quæ habeant e&longs;&longs;e: Verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i ea in quæ re&longs;ol­<lb/>uitur; habeant e&longs;&longs;e per &longs;e quidem, &longs;ed aptum &longs;ibi & conueniens, quod e&longs;t e&longs;&longs;e principij, vnde exi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1848"></arrow.to.target><lb/>&longs;tit illud e&longs;&longs;e quod e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduci defendimus. </s> <s>Eodem modo re&longs;ponderemus ei qui item <lb/>de compo&longs;ito quæreret, &longs;it'ne per &longs;e, an per aliud: & quæ&longs;tionem deduceret in infinitum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e & per aliud, quod tamen habet e&longs;&longs;e, non exi&longs;tentiæ quod quærimus, &longs;ed e&longs;&longs;entiæ, & id &longs;uffi­<lb/>cit. </s> <s>Id cùm &longs;it in materia, e&longs;t planè &longs;ingulare; <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>&longs;ingulare verè e&longs;t. </s> <s>ab hoc <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> ab&longs;trahit <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> vniuer&longs;alem quæ primum e&longs;t mentis <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, cuius .&longs;. </s> <s>principia <expan abbr="cau&longs;&longs;&ecedil;&qacute;">cau&longs;&longs;&ecedil;que</expan>. </s> <s>ve&longs;tigentur, & de qua <lb/>demon&longs;trentur affectiones. </s> <s>Ex eo verò quòd e&longs;&longs;e &longs;ic ratione &longs;eparatur à reb. de <expan abbr="quib.">quibus</expan> dicitur; <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;equitur (vt hoc veluti corollarium addamus) vt pr&ecedil;dicari po&longs;sit, <expan abbr="atq.">atque</expan> item, vt medium intere&longs;­<lb/>&longs;e & id, de quo pr&ecedil;dicatur, intercedat, e&longs;&longs;entia nimirùm & cau&longs;&longs;a. </s> <s><expan abbr="Inde&qacute;">Indeque</expan>. </s> <s>etiam na&longs;citur, vt, cùm <lb/>reip&longs;a non di&longs;crepet ab eo de quo dicitur, remaneat nihilominus quæ&longs;tio &longs;implex. </s> <s>Quòd &longs;iquan­<lb/>do Alexander, aut alius qui&longs;quam retulit quæ&longs;tionem, &longs;it'ne res ad accidens; meminerit multi­<lb/>plex e&longs;&longs;e &longs;ignificatum eius vocis; id .&longs;. </s> <s>quod citra &longs;ubiecti interitum abe&longs;&longs;e contingit, & id <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>quod accedit ei quod e&longs;t actu; dicitur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens <foreign lang="greek">e)ndexo/menon</foreign> & contingens, vt homini ambu­<lb/>lare. </s> <s>Dicitur & tertiò id quod non <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> in notione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, quemadmo­<lb/>dum non accipitur <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> po&longs;terius in notione prioris, &longs;ic animali accidit homo vltimò ac­<lb/>cidens illud appellari &longs;olet quod &longs;ine vlla limitatione pr&ecedil;dicatur, velut apud dialecticos in Top. <lb/> | <arrow.to.target n="marg1848"></arrow.to.target><lb/>&longs;tit illud e&longs;&longs;e quod e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduci defendimus. </s> <s>Eodem modo re&longs;ponderemus ei qui item <lb/>de compo&longs;ito quæreret, &longs;it'ne per &longs;e, an per aliud: & quæ&longs;tionem deduceret in infinitum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e & per aliud, quod tamen habet e&longs;&longs;e, non exi&longs;tentiæ quod quærimus, &longs;ed e&longs;&longs;entiæ, & id &longs;uffi­<lb/>cit. </s> <s>Id cùm &longs;it in materia, e&longs;t planè &longs;ingulare; <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>&longs;ingulare verè e&longs;t. </s> <s>ab hoc <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> ab&longs;trahit <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> vniuer&longs;alem quæ primum e&longs;t mentis <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, cuius .&longs;. </s> <s>principia <expan abbr="cau&longs;&longs;&ecedil;&qacute;">cau&longs;&longs;&ecedil;que</expan>. </s> <s>ve&longs;tigentur, & de qua <lb/>demon&longs;trentur affectiones. </s> <s>Ex eo verò quòd e&longs;&longs;e &longs;ic ratione &longs;eparatur à reb. de <expan abbr="quib.">quibus</expan> dicitur; <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;equitur (vt hoc veluti corollarium addamus) vt pr&ecedil;dicari po&longs;sit, <expan abbr="atq.">atque</expan> item, vt medium intere&longs;­<lb/>&longs;e & id, de quo pr&ecedil;dicatur, intercedat, e&longs;&longs;entia nimirùm & cau&longs;&longs;a. </s> <s><expan abbr="Inde&qacute;">Indeque</expan>. </s> <s>etiam na&longs;citur, vt, cùm <lb/>reip&longs;a non di&longs;crepet ab eo de quo dicitur, remaneat nihilominus quæ&longs;tio &longs;implex. </s> <s>Quòd &longs;iquan­<lb/>do Alexander, aut alius qui&longs;quam retulit quæ&longs;tionem, &longs;it'ne res ad accidens; meminerit multi­<lb/>plex e&longs;&longs;e &longs;ignificatum eius vocis; id .&longs;. </s> <s>quod citra &longs;ubiecti interitum abe&longs;&longs;e contingit, & id <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>quod accedit ei quod e&longs;t actu; dicitur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens <foreign lang="greek">e)ndexo/menon</foreign> & contingens, vt homini ambu­<lb/>lare. </s> <s>Dicitur & tertiò id quod non <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> in notione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, quemadmo­<lb/>dum non accipitur <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> po&longs;terius in notione prioris, &longs;ic animali accidit homo vltimò ac­<lb/>cidens illud appellari &longs;olet quod &longs;ine vlla limitatione pr&ecedil;dicatur, velut apud dialecticos in Top. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1849"></arrow.to.target><lb/>& hoc modo quæ&longs;tio, an &longs;it res, e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio accidentis, qua&longs;i accidere valeat idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> inh&ecedil;rere: <lb/>admodum <expan abbr=".n.">enim</expan> patet ea vox <foreign lang="greek">sumbai/nein</foreign>, vt etiam ad ea tran&longs;umatur quæ nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="con&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan>. <lb/></s> <s>Sed de his hactenus. </s> <s>Redeo nunc in viam. </s> <s>Nam multa certè &longs;unt ea quæ de actus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura <lb/>dicenda &longs;uccurrunt. </s> <s>Primùm quidem <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ad <expan abbr="illorũ">illorum</expan> ordinem &longs;pectat; tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt actus ille <lb/>quem &longs;ecundum vocamus, ab actu primo profici&longs;catur, & ex ip&longs;o habitu pullulet, vt &longs;i habitum <lb/>contrahere velimus; anteà cogamur agere, & prout benè malèúe egerimus; inde bonus malu&longs;úe <lb/>habitus oriatur. </s> <s>Hinc cytharam pul&longs;ando cytharœdi efficimur, & benè pul&longs;ando boni; mali <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>malè, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex hoc deducta <expan abbr="cõmunis">communis</expan> illa propo&longs;itio è frequentatis actib. habitum comparari, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s> <s>nomine expre&longs;&longs;us e&longs;t, quod <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> &longs;ignificaret quæ ex antecedente actione na&longs;ceretur. </s> <s>Habere <lb/>.n. po&longs;sidere e&longs;t, & vti po&longs;&longs;e, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ummis digitis attingere, vel &longs;uperficie tenus infectum e&longs;&longs;e, & ex <lb/>habitu talem reddi, vt facilè munus &longs;uum ip&longs;ius proprium exercere, & tueri valeat: ac &longs;icut in ha­<lb/>bituum <expan abbr="moraliũ">moralium</expan> comparatione monebat Philo&longs;ophus; <expan abbr="tantũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ille qui iam &longs;ibi <expan abbr="cõtraxerit">contraxerit</expan> | <arrow.to.target n="marg1849"></arrow.to.target><lb/>& hoc modo quæ&longs;tio, an &longs;it res, e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio accidentis, qua&longs;i accidere valeat idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> inh&ecedil;rere: <lb/>admodum <expan abbr=".n.">enim</expan> patet ea vox <foreign lang="greek">sumbai/nein</foreign>, vt etiam ad ea tran&longs;umatur quæ nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="con&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan>. <lb/></s> <s>Sed de his hactenus. </s> <s>Redeo nunc in viam. </s> <s>Nam multa certè &longs;unt ea quæ de actus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura <lb/>dicenda &longs;uccurrunt. </s> <s>Primùm quidem <expan abbr="&qtilde;tũ">quantum</expan> ad <expan abbr="illorũ">illorum</expan> ordinem &longs;pectat; tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt actus ille <lb/>quem &longs;ecundum vocamus, ab actu primo profici&longs;catur, & ex ip&longs;o habitu pullulet, vt &longs;i habitum <lb/>contrahere velimus; anteà cogamur agere, & prout benè malèúe egerimus; inde bonus malu&longs;úe <lb/>habitus oriatur. </s> <s>Hinc cytharam pul&longs;ando cytharœdi efficimur, & benè pul&longs;ando boni; mali <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>malè, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex hoc deducta <expan abbr="cõmunis">communis</expan> illa propo&longs;itio è frequentatis actib. habitum comparari, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s> <s>nomine expre&longs;&longs;us e&longs;t, quod <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> &longs;ignificaret quæ ex antecedente actione na&longs;ceretur. </s> <s>Habere <lb/>.n. po&longs;sidere e&longs;t, & vti po&longs;&longs;e, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ummis digitis attingere, vel &longs;uperficie tenus infectum e&longs;&longs;e, & ex <lb/>habitu talem reddi, vt facilè munus &longs;uum ip&longs;ius proprium exercere, & tueri valeat: ac &longs;icut in ha­<lb/>bituum <expan abbr="moraliũ">moralium</expan> comparatione monebat Philo&longs;ophus; <expan abbr="tantũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ille qui iam &longs;ibi <expan abbr="cõtraxerit">contraxerit</expan> |
| <pb pagenum="281"/> | <pb pagenum="281"/> |
| <arrow.to.target n="marg1850"></arrow.to.target><lb/>habitum; &longs;uo munere fungendo fatigetur, vt potius inde <expan abbr="maximã">maximam</expan> voluptatem capiat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò <lb/>militi forti&longs;simo graue, a&longs;perumúe videtur durum <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerere, & pericula graui&longs;sima &longs;ubire. <lb/></s> <s>Eodem modo de habitu qui ab eo quod actu exi&longs;tit per <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> materi&ecedil; imprimitur, iudicare de­<lb/>bemus. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> natura dela&longs;&longs;atur, dum ex habitu <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agit, vt etiam moueret in infinitum, <lb/>ni&longs;i materia quæ &longs;uopte impul&longs;u nititur in contrarium, proce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ob&longs;taret. </s> <s>Quamobrem, <lb/>&longs;i materia non &longs;it eiu&longs;modi, vt à contrariis affligatur (talem in c&ecedil;lo Peripatetici e&longs;&longs;e putant) nul­<lb/>la &longs;it &longs;u&longs;picio defatigationis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>motus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> duci <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> facerent <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;i per <lb/>infinitum interuallum à proprio loco di&longs;tarent, modò permanere po&longs;&longs;ent, & ni&longs;i cau&longs;&longs;a corrum­<lb/>pens, materia .&longs;. </s> <s>cùm <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan> intercederet, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> loco &longs;ine vllo labore perpetuò <expan abbr="conquie&longs;cer&etilde;t">conquie&longs;cerent</expan>. <lb/></s> <s>Vnde <expan abbr="etiã">etiam</expan> non defuere qui dicerent ignim in propria &longs;phæra con&longs;eruari &longs;empiternum, quos ta­<lb/>men increpat Ari&longs;toteles o&longs;tendens ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;am ade&longs;&longs;e interitus, materiam .&longs;. </s> <s>& contraria. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Habitus hic latè patet, vt omne .&longs;. </s> <s><expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> amplectatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita pertinere videatur ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1850"></arrow.to.target><lb/>habitum; &longs;uo munere fungendo fatigetur, vt potius inde <expan abbr="maximã">maximam</expan> voluptatem capiat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò <lb/>militi forti&longs;simo graue, a&longs;perumúe videtur durum <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerere, & pericula graui&longs;sima &longs;ubire. <lb/></s> <s>Eodem modo de habitu qui ab eo quod actu exi&longs;tit per <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> materi&ecedil; imprimitur, iudicare de­<lb/>bemus. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> natura dela&longs;&longs;atur, dum ex habitu <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agit, vt etiam moueret in infinitum, <lb/>ni&longs;i materia quæ &longs;uopte impul&longs;u nititur in contrarium, proce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ob&longs;taret. </s> <s>Quamobrem, <lb/>&longs;i materia non &longs;it eiu&longs;modi, vt à contrariis affligatur (talem in c&ecedil;lo Peripatetici e&longs;&longs;e putant) nul­<lb/>la &longs;it &longs;u&longs;picio defatigationis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>motus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> duci <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> facerent <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;i per <lb/>infinitum interuallum à proprio loco di&longs;tarent, modò permanere po&longs;&longs;ent, & ni&longs;i cau&longs;&longs;a corrum­<lb/>pens, materia .&longs;. </s> <s>cùm <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan> intercederet, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> loco &longs;ine vllo labore perpetuò <expan abbr="conquie&longs;cer&etilde;t">conquie&longs;cerent</expan>. <lb/></s> <s>Vnde <expan abbr="etiã">etiam</expan> non defuere qui dicerent ignim in propria &longs;phæra con&longs;eruari &longs;empiternum, quos ta­<lb/>men increpat Ari&longs;toteles o&longs;tendens ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;am ade&longs;&longs;e interitus, materiam .&longs;. </s> <s>& contraria. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Habitus hic latè patet, vt omne .&longs;. </s> <s><expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> amplectatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita pertinere videatur ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1851"></arrow.to.target><lb/>genus formæ, &longs;iue <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> compleat, &longs;iue afferat accidens: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> omnes <expan abbr=".n.">enim</expan> per gradus quo&longs;dam acce­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1851"></arrow.to.target><lb/>genus formæ, &longs;iue <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> compleat, &longs;iue afferat accidens: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> omnes <expan abbr=".n.">enim</expan> per gradus quo&longs;dam acce­<lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Abiecto instrumento artis, <expan abbr="clau&longs;a&qacute;">clau&longs;aque</expan>. </s> <s>taberna; Sutor erat<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s>Abiecto instrumento artis, <expan abbr="clau&longs;a&qacute;">clau&longs;aque</expan>. </s> <s>taberna; Sutor erat<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ad hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> argumentum <expan abbr="tñ">tantum</expan> demus eius animaduer&longs;a propo&longs;itione: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s><expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> præ&longs;eferre nece&longs;si­<lb/>tatem, <expan abbr="qñ">quin</expan> & exemplo mon&longs;trare licet <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan>. </s> <s>Accipe <expan abbr="formã">formam</expan>, hæc à materia &longs;eparari <expan abbr="põt">potest</expan>, & <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>materia &longs;uper&longs;tes e&longs;t: materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a multò magis ab ea <expan abbr="põt">potest</expan> cogitatione &longs;eiungi, quis <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> accidens in materia ponet? </s> <s>vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> non veritus fuerit Alexander <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;erere, for­<arrow.to.target n="marg1891"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mã">mam</expan> inhærere in materia, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> accidens, idem po&longs;teà &longs;ibi non con&longs;titerit, & <expan abbr="demũ">demum</expan> decreuerit eam <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> accidens non &longs;e habere, <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> rei talem <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> protulerit, quae altera conditio dee&longs;&longs;et <expan abbr="&qacute;">que</expan> po­<lb/>&longs;tularetur ab accidente, nimirùm, quae eius pars non e&longs;&longs;et, in quo inerat: at forma pars e&longs;t compo&longs;i­<lb/>ti. </s> <s>Verùm, meo quidem iudicio, valebat hoc ad o&longs;tendendum <expan abbr="formã">formam</expan> non e&longs;&longs;e accidens in <expan abbr="cõpo&longs;i-to">compo&longs;i­<lb/>to</expan>, non <expan abbr="aũt">aut</expan> in materia, cùm accidens non dicatur e&longs;&longs;e pars eius in quo ine&longs;t; at <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> pars ine&longs;t for­<lb/> | <s>Ad hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> argumentum <expan abbr="tñ">tantum</expan> demus eius animaduer&longs;a propo&longs;itione: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s><expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> præ&longs;eferre nece&longs;si­<lb/>tatem, <expan abbr="qñ">quin</expan> & exemplo mon&longs;trare licet <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan>. </s> <s>Accipe <expan abbr="formã">formam</expan>, hæc à materia &longs;eparari <expan abbr="põt">potest</expan>, & <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>materia &longs;uper&longs;tes e&longs;t: materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a multò magis ab ea <expan abbr="põt">potest</expan> cogitatione &longs;eiungi, quis <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> accidens in materia ponet? </s> <s>vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> non veritus fuerit Alexander <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;erere, for­<arrow.to.target n="marg1891"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mã">mam</expan> inhærere in materia, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> accidens, idem po&longs;teà &longs;ibi non con&longs;titerit, & <expan abbr="demũ">demum</expan> decreuerit eam <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> accidens non &longs;e habere, <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> rei talem <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> protulerit, quae altera conditio dee&longs;&longs;et <expan abbr="&qacute;">que</expan> po­<lb/>&longs;tularetur ab accidente, nimirùm, quae eius pars non e&longs;&longs;et, in quo inerat: at forma pars e&longs;t compo&longs;i­<lb/>ti. </s> <s>Verùm, meo quidem iudicio, valebat hoc ad o&longs;tendendum <expan abbr="formã">formam</expan> non e&longs;&longs;e accidens in <expan abbr="cõpo&longs;i-to">compo&longs;i­<lb/>to</expan>, non <expan abbr="aũt">aut</expan> in materia, cùm accidens non dicatur e&longs;&longs;e pars eius in quo ine&longs;t; at <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> pars ine&longs;t for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1892"></arrow.to.target><lb/>ma in compo&longs;ito, non in materia. </s> <s>Multò melius dixi&longs;&longs;et Alexander, &longs;i <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia proxima <lb/>contuli&longs;&longs;et: <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> docuerit Ari&longs;t. </s> <s>interempta forma tolli <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>. </s> <s>At verò <lb/>nil ob&longs;tat hoc progre&longs;&longs;ui no&longs;træ rationis eo quae manet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma in materia remota, & ab ea citra <lb/><expan abbr="noxã">noxam</expan> forma &longs;eiungi <expan abbr="põt">potest</expan>; &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> remanet primum ex quo fit id quod fit, non ob id <expan abbr="tñ">tantum</expan> illi, vt <lb/>accidens ine&longs;&longs;e cen&longs;endum e&longs;t. </s> <s>Quamobrem &longs;atius e&longs;&longs;e reor, &longs;i notata natura accidentis ip&longs;um ita <lb/>profici&longs;ci dicamus ab eo cui accidit, vt ab illo perficiatur, non <expan abbr="aũt">aut</expan> afferat aliquam perfectionem: <lb/>atqui forma &longs;ic aduenit materiæ, vt ip&longs;am perficiat: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem non videtur in accidentib. e&longs;&longs;e <lb/>reponenda. </s> <s>Quapropter in <expan abbr="eũ">eum</expan> &longs;en&longs;um <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> e&longs;&longs;e puto illam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan>. </s> <s>Id e&longs;&longs;e accidens, <lb/>cùm &longs;eparatur ab eo in quo e&longs;t, <expan abbr="quãdo">quando</expan> non &longs;it eius perfectio. </s> <s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> functio &longs;it perfectio for­<lb/>mæ, licèt ab ea &longs;eparetur, accidens e&longs;&longs;e non e&longs;t exi&longs;timandum. </s> <s><expan abbr="Me&qacute;">Meque</expan>. </s> <s>mouent <expan abbr="admodũ">admodum</expan> verba The­<lb/>mi&longs;tij quæ &longs;unt huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">o( o)fqalmo\s o=tan h)/dh ge/nhtou o(fqalmoi\ e(ne/rgeian e)/xei th\n o)/rasin: <lb/>au)\th de) h) e)ne/rgeia th=s morfh)s ou)de\n diafe/rei. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">tou(=to ga\r e)sti\n o)fqalmw=| ei(=nai to\ o(ra=n kat' e)ne/r­<lb/>geian ou(/s</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>oculus, <expan abbr="quãdo">quando</expan> iam factus fuerit oculus; actum habet vi&longs;ionem, hæc verò functio à for­<lb/>ma nihil differt: “hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t oculo e&longs;&longs;e videre actu &longs;ic, vt credam e&longs;&longs;entiam habitus e&longs;&longs;e <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> functionem dicit; idem &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> operantem nob. </s> <s>exprimat quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg1892"></arrow.to.target><lb/>ma in compo&longs;ito, non in materia. </s> <s>Multò melius dixi&longs;&longs;et Alexander, &longs;i <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia proxima <lb/>contuli&longs;&longs;et: <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> docuerit Ari&longs;t. </s> <s>interempta forma tolli <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>. </s> <s>At verò <lb/>nil ob&longs;tat hoc progre&longs;&longs;ui no&longs;træ rationis eo quae manet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma in materia remota, & ab ea citra <lb/><expan abbr="noxã">noxam</expan> forma &longs;eiungi <expan abbr="põt">potest</expan>; &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> remanet primum ex quo fit id quod fit, non ob id <expan abbr="tñ">tantum</expan> illi, vt <lb/>accidens ine&longs;&longs;e cen&longs;endum e&longs;t. </s> <s>Quamobrem &longs;atius e&longs;&longs;e reor, &longs;i notata natura accidentis ip&longs;um ita <lb/>profici&longs;ci dicamus ab eo cui accidit, vt ab illo perficiatur, non <expan abbr="aũt">aut</expan> afferat aliquam perfectionem: <lb/>atqui forma &longs;ic aduenit materiæ, vt ip&longs;am perficiat: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem non videtur in accidentib. e&longs;&longs;e <lb/>reponenda. </s> <s>Quapropter in <expan abbr="eũ">eum</expan> &longs;en&longs;um <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> e&longs;&longs;e puto illam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan>. </s> <s>Id e&longs;&longs;e accidens, <lb/>cùm &longs;eparatur ab eo in quo e&longs;t, <expan abbr="quãdo">quando</expan> non &longs;it eius perfectio. </s> <s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> functio &longs;it perfectio for­<lb/>mæ, licèt ab ea &longs;eparetur, accidens e&longs;&longs;e non e&longs;t exi&longs;timandum. </s> <s><expan abbr="Me&qacute;">Meque</expan>. </s> <s>mouent <expan abbr="admodũ">admodum</expan> verba The­<lb/>mi&longs;tij quæ &longs;unt huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">o( o)fqalmo\s o=tan h)/dh ge/nhtou o(fqalmoi\ e(ne/rgeian e)/xei th\n o)/rasin: <lb/>au)\th de) h) e)ne/rgeia th=s morfh)s ou)de\n diafe/rei. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">tou(=to ga\r e)sti\n o)fqalmw=| ei(=nai to\ o(ra=n kat' e)ne/r­<lb/>geian ou(/s</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>oculus, <expan abbr="quãdo">quando</expan> iam factus fuerit oculus; actum habet vi&longs;ionem, hæc verò functio à for­<lb/>ma nihil differt: “hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t oculo e&longs;&longs;e videre actu &longs;ic, vt credam e&longs;&longs;entiam habitus e&longs;&longs;e <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> functionem dicit; idem &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> operantem nob. </s> <s>exprimat quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1893"></arrow.to.target><lb/>Themi&longs;tius item, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> approbantis Auerrois te&longs;timonio <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t.” <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Diuiditur <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1893"></arrow.to.target><lb/>Themi&longs;tius item, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> approbantis Auerrois te&longs;timonio <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t.” <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Diuiditur <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1894"></arrow.to.target><lb/>forma ab i&longs;tis philo&longs;ophis in quie&longs;centem & <expan abbr="operant&etilde;">operantem</expan>. </s> <s>Ac &longs;iquis interiùs vim formæ &longs;crutari ve­<lb/>lit, <expan abbr="videbi&ttilde;">videbitur</expan> illi potius accidens e&longs;&longs;e, quando ce&longs;&longs;et ab opere, quàm &longs;i foret in officio: &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> & <lb/>per &longs;e foret in officio, ni&longs;i impediretur. </s> <s>ibi non <expan abbr="opera&ttilde;">operatur</expan>, vbi prohibetur: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan>, quod impedit, e&longs;t <lb/>per accidens, & accidens e&longs;t ip&longs;um impedimentum. </s> <s>Neque dee&longs;t locus apud Ari&longs;totelem qui <lb/>nos in ea &longs;ententia confirmet. </s> <s>ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> quemadmodum &longs;uprà pro Alexandro citauimus, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> formá <lb/> | <arrow.to.target n="marg1894"></arrow.to.target><lb/>forma ab i&longs;tis philo&longs;ophis in quie&longs;centem & <expan abbr="operant&etilde;">operantem</expan>. </s> <s>Ac &longs;iquis interiùs vim formæ &longs;crutari ve­<lb/>lit, <expan abbr="videbi&ttilde;">videbitur</expan> illi potius accidens e&longs;&longs;e, quando ce&longs;&longs;et ab opere, quàm &longs;i foret in officio: &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> & <lb/>per &longs;e foret in officio, ni&longs;i impediretur. </s> <s>ibi non <expan abbr="opera&ttilde;">operatur</expan>, vbi prohibetur: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan>, quod impedit, e&longs;t <lb/>per accidens, & accidens e&longs;t ip&longs;um impedimentum. </s> <s>Neque dee&longs;t locus apud Ari&longs;totelem qui <lb/>nos in ea &longs;ententia confirmet. </s> <s>ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> quemadmodum &longs;uprà pro Alexandro citauimus, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> formá <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1917"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> latio di&longs;tincta e&longs;t ab Ari&longs;totele, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae aliqua &longs;ine alteratione fieret, atque alia cum alteratione <lb/> | <arrow.to.target n="marg1917"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> latio di&longs;tincta e&longs;t ab Ari&longs;totele, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae aliqua &longs;ine alteratione fieret, atque alia cum alteratione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1918"></arrow.to.target><lb/>intelligente <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan>, <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="pot&etilde;ti&ecedil;">potenti&ecedil;</expan> de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ; nam quae potentiæ qu&ecedil; &longs;o­<lb/>lùm e&longs;t ip&longs;ius vbi, mutetur, planè liquet, cùm modò &longs;it in leuium loco quod ante in medio mundi <lb/>quie&longs;cebat; de qua mutatione cum <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> fiat, quod nuper à nob. </s> <s>expo&longs;itum e&longs;t, <expan abbr="n&etilde;pè">nempè</expan> quòd <lb/>aliquid mutati e&longs;&longs;e, & habitus illi præcedat, vniuersè <expan abbr="cõcludere">concludere</expan> licebit. </s> <s>Omnem actum ex habitu <lb/>emanare; non tamen <expan abbr="vnumquenq.">vnumquenque</expan> actum in eo quod mouetur, ab eius ip&longs;ius habitu profici&longs;ci, <lb/>quippe <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò ab habitu qui &longs;it de pr&ecedil;dicamento &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>At verò quoniam inde cœpit <lb/>oratio no&longs;tra, vt actus in duo membra partiremur, in immanenteis videlicet, & <expan abbr="trã&longs;eunteis">tran&longs;eunteis</expan>: <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>nos latet, viros eruditi&longs;simos <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="di&longs;tinction&etilde;">di&longs;tinctionem</expan> non approba&longs;&longs;e qu&ecedil; <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> trita & peruulgata e&longs;&longs;et. <lb/></s> <s>age videamus, an'ne ratione oppo&longs;itæ valeant nos de hac firma &longs;ententia dericere. </s> <s>Primùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>opponitur Ari&longs;totelem, ne <expan abbr="verbũ">verbum</expan> quidem v&longs;quam feci&longs;&longs;e locorum de tali genere affectionum. <lb/></s> <s>Deinde, quae inanis e&longs;&longs;et ea di&longs;tinctio, quandoquidem nullus e&longs;t actus, cui vel non &longs;upponatur in <lb/>&longs;ubiecto recipiendi ratio vel is ab externa cau&longs;&longs;a non excitetur: quare aut <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> intrin&longs;eci pariter <lb/>habendi erunt, aut contrà <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> externi. </s> <s>Quòd ni&longs;i reperiant in &longs;ubiecto certam recipiendi <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, <lb/>fore <expan abbr="vtiq.">vtique</expan>, vt demon&longs;trationis a&longs;&longs;umptio medio vacatura non &longs;it: quid <expan abbr=".n.">enim</expan> nexus intercedit inter <lb/>extrin&longs;ecùm <expan abbr="mediũ">medium</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ubiectum? </s> <s>Attamen nos & nece&longs;&longs;ariam <expan abbr="di&longs;tinction&etilde;">di&longs;tinctionem</expan> <expan abbr="probe&qacute;">probeque</expan>. </s> <s>allatam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1918"></arrow.to.target><lb/>intelligente <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan>, <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="pot&etilde;ti&ecedil;">potenti&ecedil;</expan> de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ; nam quae potentiæ qu&ecedil; &longs;o­<lb/>lùm e&longs;t ip&longs;ius vbi, mutetur, planè liquet, cùm modò &longs;it in leuium loco quod ante in medio mundi <lb/>quie&longs;cebat; de qua mutatione cum <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> fiat, quod nuper à nob. </s> <s>expo&longs;itum e&longs;t, <expan abbr="n&etilde;pè">nempè</expan> quòd <lb/>aliquid mutati e&longs;&longs;e, & habitus illi præcedat, vniuersè <expan abbr="cõcludere">concludere</expan> licebit. </s> <s>Omnem actum ex habitu <lb/>emanare; non tamen <expan abbr="vnumquenq.">vnumquenque</expan> actum in eo quod mouetur, ab eius ip&longs;ius habitu profici&longs;ci, <lb/>quippe <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò ab habitu qui &longs;it de pr&ecedil;dicamento &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>At verò quoniam inde cœpit <lb/>oratio no&longs;tra, vt actus in duo membra partiremur, in immanenteis videlicet, & <expan abbr="trã&longs;eunteis">tran&longs;eunteis</expan>: <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>nos latet, viros eruditi&longs;simos <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="di&longs;tinction&etilde;">di&longs;tinctionem</expan> non approba&longs;&longs;e qu&ecedil; <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> trita & peruulgata e&longs;&longs;et. <lb/></s> <s>age videamus, an'ne ratione oppo&longs;itæ valeant nos de hac firma &longs;ententia dericere. </s> <s>Primùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>opponitur Ari&longs;totelem, ne <expan abbr="verbũ">verbum</expan> quidem v&longs;quam feci&longs;&longs;e locorum de tali genere affectionum. <lb/></s> <s>Deinde, quae inanis e&longs;&longs;et ea di&longs;tinctio, quandoquidem nullus e&longs;t actus, cui vel non &longs;upponatur in <lb/>&longs;ubiecto recipiendi ratio vel is ab externa cau&longs;&longs;a non excitetur: quare aut <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> intrin&longs;eci pariter <lb/>habendi erunt, aut contrà <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> externi. </s> <s>Quòd ni&longs;i reperiant in &longs;ubiecto certam recipiendi <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, <lb/>fore <expan abbr="vtiq.">vtique</expan>, vt demon&longs;trationis a&longs;&longs;umptio medio vacatura non &longs;it: quid <expan abbr=".n.">enim</expan> nexus intercedit inter <lb/>extrin&longs;ecùm <expan abbr="mediũ">medium</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ubiectum? </s> <s>Attamen nos & nece&longs;&longs;ariam <expan abbr="di&longs;tinction&etilde;">di&longs;tinctionem</expan> <expan abbr="probe&qacute;">probeque</expan>. </s> <s>allatam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1919"></arrow.to.target><lb/>fui&longs;&longs;e credimus, & ab Ari&longs;totele quoque <expan abbr="nõ">non</expan> prætermi&longs;&longs;am. </s> <s>Iam <expan abbr=".n.">enim</expan> non apparet motus lapidis à <lb/>proiiciente, apparet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nulla antecedente affectione materiæ <expan abbr="cõcu&longs;sio">concu&longs;sio</expan> quæ fit à vento, <expan abbr="nullo&qacute;ue">nulloque</expan> <lb/>præeunte mobilis ip&longs;ius impul&longs;u, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> paullò ante dictum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> id dubitatur. </s> <s>Ri&longs;us <lb/>imaginatio, &longs;peculatio &longs;unt affectiones internæ. </s> <s>Ex actionib. item nonnullæ &longs;unt quæ relinquunt <lb/>opus, vbi ab&longs;olutæ fuerint, aliæ rur&longs;us opere non definiuntur; priores extrin&longs;ecæ &longs;unt, intrin&longs;ecæ <lb/>po&longs;teriores. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ignificarit eas Ari&longs;toteles, &longs;atis liquet, vbi di&longs;crimen attulit inter <foreign lang="greek">poihsin</foreign><lb/>.i. </s> <s>factionem & <foreign lang="greek">pra/cin</foreign>, hoc e&longs;t actionem. </s> <s>Prætereà, vbi collocauit humanam <expan abbr="beatitudin&etilde;">beatitudinem</expan> in eo <lb/>&longs;ubiecto, vnde ab externis ca&longs;ib. labefactari <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;et, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & in vita quæ quidem in actione pone­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1919"></arrow.to.target><lb/>fui&longs;&longs;e credimus, & ab Ari&longs;totele quoque <expan abbr="nõ">non</expan> prætermi&longs;&longs;am. </s> <s>Iam <expan abbr=".n.">enim</expan> non apparet motus lapidis à <lb/>proiiciente, apparet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nulla antecedente affectione materiæ <expan abbr="cõcu&longs;sio">concu&longs;sio</expan> quæ fit à vento, <expan abbr="nullo&qacute;ue">nulloque</expan> <lb/>præeunte mobilis ip&longs;ius impul&longs;u, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> paullò ante dictum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> id dubitatur. </s> <s>Ri&longs;us <lb/>imaginatio, &longs;peculatio &longs;unt affectiones internæ. </s> <s>Ex actionib. item nonnullæ &longs;unt quæ relinquunt <lb/>opus, vbi ab&longs;olutæ fuerint, aliæ rur&longs;us opere non definiuntur; priores extrin&longs;ecæ &longs;unt, intrin&longs;ecæ <lb/>po&longs;teriores. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ignificarit eas Ari&longs;toteles, &longs;atis liquet, vbi di&longs;crimen attulit inter <foreign lang="greek">poihsin</foreign><lb/>.i. </s> <s>factionem & <foreign lang="greek">pra/cin</foreign>, hoc e&longs;t actionem. </s> <s>Prætereà, vbi collocauit humanam <expan abbr="beatitudin&etilde;">beatitudinem</expan> in eo <lb/>&longs;ubiecto, vnde ab externis ca&longs;ib. labefactari <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;et, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & in vita quæ quidem in actione pone­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1920"></arrow.to.target><lb/>retur. </s> <s>Illud etiam Peripateticum, Dei O. M. functionem ab extrin&longs;eco non pendêre, cùm in ip&longs;o <lb/>tria hæc idem &longs;int omnib. modis, <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, facultas & actus, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius functio re&longs;piciat aliud vllo <lb/>pacto, &longs;ed in ip&longs;o ver&longs;etur. </s> <s>Idcircò fal&longs;um illud arbitror quod aduer&longs;arij &longs;ibi &longs;umunt: Ari&longs;tote­<lb/>lem ne verbo quidem tenus, tale <expan abbr="actuũ">actuum</expan>, &longs;iue <expan abbr="affectionũ">affectionum</expan> genus indica&longs;&longs;e. </s> <s>Fal&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> illud, quae <lb/>ea di&longs;tinctio vana &longs;it, immò nece&longs;&longs;aria maximè, & à <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura deducta. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> par e&longs;t omnium <lb/>ratio: &longs;iquidem ex his nonnullæ &longs;int <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <foreign lang="greek">pa/qi</foreign> .i. </s> <s>affectiones quæ <expan abbr="nõdum">nondum</expan> &longs;eparatæ &longs;unt ab agen­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1920"></arrow.to.target><lb/>retur. </s> <s>Illud etiam Peripateticum, Dei O. M. functionem ab extrin&longs;eco non pendêre, cùm in ip&longs;o <lb/>tria hæc idem &longs;int omnib. modis, <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, facultas & actus, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius functio re&longs;piciat aliud vllo <lb/>pacto, &longs;ed in ip&longs;o ver&longs;etur. </s> <s>Idcircò fal&longs;um illud arbitror quod aduer&longs;arij &longs;ibi &longs;umunt: Ari&longs;tote­<lb/>lem ne verbo quidem tenus, tale <expan abbr="actuũ">actuum</expan>, &longs;iue <expan abbr="affectionũ">affectionum</expan> genus indica&longs;&longs;e. </s> <s>Fal&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> illud, quae <lb/>ea di&longs;tinctio vana &longs;it, immò nece&longs;&longs;aria maximè, & à <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura deducta. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> par e&longs;t omnium <lb/>ratio: &longs;iquidem ex his nonnullæ &longs;int <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <foreign lang="greek">pa/qi</foreign> .i. </s> <s>affectiones quæ <expan abbr="nõdum">nondum</expan> &longs;eparatæ &longs;unt ab agen­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1921"></arrow.to.target><lb/>te, nec &longs;unt in facto e&longs;&longs;e, verùm in fieri, vt &longs;olet dici: quædam &longs;unt in facto e&longs;&longs;e, & permanentes; <lb/>neque ob id intrin&longs;ecæ; aut extrin&longs;ecæ dicuntur, quia <expan abbr="nõ">non</expan> pendeant quodammodo ab externo, &longs;ed <lb/>quae ab ip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> pendeant, quia fiant; veluti calor inferro qui pendet ab igni, quod &longs;i tollas ab igni, <lb/>protinus amittit calorem: id verò contingit, &longs;iquando na&longs;cantur ex habitu, qui &longs;it de prædica­<lb/>mento &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & vi&longs;io pendet ab obiecto, tamen ab Ari&longs;totele numeratur in iis <expan abbr="quarũ">quarum</expan> <lb/>idem e&longs;t opus & actio. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> item nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt diximus, omnem <expan abbr="actũ">actum</expan> de&longs;iderare impul&longs;um, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1921"></arrow.to.target><lb/>te, nec &longs;unt in facto e&longs;&longs;e, verùm in fieri, vt &longs;olet dici: quædam &longs;unt in facto e&longs;&longs;e, & permanentes; <lb/>neque ob id intrin&longs;ecæ; aut extrin&longs;ecæ dicuntur, quia <expan abbr="nõ">non</expan> pendeant quodammodo ab externo, &longs;ed <lb/>quae ab ip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> pendeant, quia fiant; veluti calor inferro qui pendet ab igni, quod &longs;i tollas ab igni, <lb/>protinus amittit calorem: id verò contingit, &longs;iquando na&longs;cantur ex habitu, qui &longs;it de prædica­<lb/>mento &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & vi&longs;io pendet ab obiecto, tamen ab Ari&longs;totele numeratur in iis <expan abbr="quarũ">quarum</expan> <lb/>idem e&longs;t opus & actio. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> item nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt diximus, omnem <expan abbr="actũ">actum</expan> de&longs;iderare impul&longs;um, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1922"></arrow.to.target><lb/>&longs;iue <expan abbr="habitũ">habitum</expan> &longs;ub&longs;tantiæ in &longs;ubiecto; cùm po&longs;sit aliquis actus ine&longs;&longs;e præter naturam. </s> <s>“Te&longs;timonio <lb/>&longs;unt Ari&longs;totelis verba dicentis. </s> <s><expan abbr="Quoruncunq.">Quoruncunque</expan> igitur aliud quiddam præter v&longs;um e&longs;t, id quod <lb/>fit, <expan abbr="horũ">horum</expan> actus in eo quod fit, e&longs;t, vt ædificatio in eo quod ædificatur, & contextio in eo quod con­<lb/>texitur: &longs;imiliter & de aliis, & omnino motus in moto. </s> <s>Quorum verò non e&longs;t aliud opus pr&ecedil;ter <lb/>actionem, in ip&longs;i&longs;met actio e&longs;t, vt vi&longs;us in vidente, & &longs;peculatio in &longs;peculante, & <expan abbr="vitã">vitam</expan> in anima”: <lb/>quare & beatitudo etiam; vita <expan abbr=".n.">enim</expan> & ip&longs;a quædam e&longs;t. </s> <s>Et &longs;unt hæc natura & his po&longs;tremis vni­<lb/>uer&longs;is habitus &longs;upponitur, vt &longs;peculanti doctrina, &longs;entienti &longs;en&longs;us, & animus viuenti: in illis e&longs;t <lb/>planè aliquid facti de &longs;uo prædicamento, quod pr&ecedil;&longs;efert vim habitus; verùm, quae habitus ad &longs;um­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1922"></arrow.to.target><lb/>&longs;iue <expan abbr="habitũ">habitum</expan> &longs;ub&longs;tantiæ in &longs;ubiecto; cùm po&longs;sit aliquis actus ine&longs;&longs;e præter naturam. </s> <s>“Te&longs;timonio <lb/>&longs;unt Ari&longs;totelis verba dicentis. </s> <s><expan abbr="Quoruncunq.">Quoruncunque</expan> igitur aliud quiddam præter v&longs;um e&longs;t, id quod <lb/>fit, <expan abbr="horũ">horum</expan> actus in eo quod fit, e&longs;t, vt ædificatio in eo quod ædificatur, & contextio in eo quod con­<lb/>texitur: &longs;imiliter & de aliis, & omnino motus in moto. </s> <s>Quorum verò non e&longs;t aliud opus pr&ecedil;ter <lb/>actionem, in ip&longs;i&longs;met actio e&longs;t, vt vi&longs;us in vidente, & &longs;peculatio in &longs;peculante, & <expan abbr="vitã">vitam</expan> in anima”: <lb/>quare & beatitudo etiam; vita <expan abbr=".n.">enim</expan> & ip&longs;a quædam e&longs;t. </s> <s>Et &longs;unt hæc natura & his po&longs;tremis vni­<lb/>uer&longs;is habitus &longs;upponitur, vt &longs;peculanti doctrina, &longs;entienti &longs;en&longs;us, & animus viuenti: in illis e&longs;t <lb/>planè aliquid facti de &longs;uo prædicamento, quod pr&ecedil;&longs;efert vim habitus; verùm, quae habitus ad &longs;um­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1923"></arrow.to.target><lb/>mum non fuerit productus, <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>dum mutata e&longs;t ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia, aut <expan abbr="nõ">non</expan> ex toto; à &longs;eip&longs;o verò <lb/>promoueri non po&longs;sit; flagitat pr&ecedil;&longs;entiam <expan abbr="generãtis">generantis</expan>, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> ab ip&longs;o operante &longs;ubiecto &longs;egregatur, <lb/>& in alio e&longs;t actio, in alio verò actus ille qui e&longs;t motionis <expan abbr="extremũ">extremum</expan>. </s> <s>quod & <foreign lang="greek">poihma & pa/qos</foreign> ab <lb/>Ari&longs;totele <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> diuer&longs;a ratione, &longs;ed vt <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> re tamen appellatur. </s> <s>Quid ob&longs;ecro apertius afferri potuit, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1923"></arrow.to.target><lb/>mum non fuerit productus, <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>dum mutata e&longs;t ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia, aut <expan abbr="nõ">non</expan> ex toto; à &longs;eip&longs;o verò <lb/>promoueri non po&longs;sit; flagitat pr&ecedil;&longs;entiam <expan abbr="generãtis">generantis</expan>, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> ab ip&longs;o operante &longs;ubiecto &longs;egregatur, <lb/>& in alio e&longs;t actio, in alio verò actus ille qui e&longs;t motionis <expan abbr="extremũ">extremum</expan>. </s> <s>quod & <foreign lang="greek">poihma & pa/qos</foreign> ab <lb/>Ari&longs;totele <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> diuer&longs;a ratione, &longs;ed vt <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> re tamen appellatur. </s> <s>Quid ob&longs;ecro apertius afferri potuit, <lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>E quónam genere cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;it illa potestas qu&ecedil; re&longs;picit actum. </s> <s>Cap. </s> <s>XXXII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>E quónam genere cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;it illa potestas qu&ecedil; re&longs;picit actum. </s> <s>Cap. </s> <s>XXXII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>ACTVS &longs;ecundus ab actu primo profici&longs;citur; <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s>imitatur ad amu&longs;sim: ni&longs;i quid ob­<lb/>&longs;tet. </s> <s>nam &longs;i fuerit ille imperfectus, hic quoque imperfectus erit, & perfecti&longs;simi idem erit <lb/>quoque perfecti&longs;simus. </s> <s>Sic cùm imperfectum &longs;it elementum, functio imperfecta e&longs;t, vtpote mo­<lb/>tus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille quidem gradui perfectionis rei quæ mouetur, optimè re&longs;pondens, vt non minus pij <lb/>&longs;criptores, quàm Ari&longs;toteles ex functionib. de habitus & &longs;ub&longs;tantiæ perfectione <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> <expan abbr="moneãt">moneant</expan> <lb/>e&longs;&longs;e faciendum. </s> <s>Nam &longs;tudio&longs;us ex officio &longs;tudiosè facto digno&longs;citur, & arbor ex &longs;uauitate <expan abbr="co-pia&qacute;">co­<lb/>piaque</expan>. </s> <s>fructuum æ&longs;timatur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pinæ vuas, aut tribuli ficus producunt. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> quo perfectior <lb/>fuerit actus primus; ita etiam motus prouehit elementum ad <expan abbr="locũ">locum</expan> naturali <expan abbr="&longs;uo&qacute;">&longs;uoque</expan>. </s> <s>ip&longs;ius proprio <lb/>viciniorem: v&longs;que adeò, vt cùm primùm extiterit elementum, locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> &longs;it a&longs;&longs;ecutum; <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>cum quiete <expan abbr="cõmutetur">commutetur</expan>, illo .&longs;. </s> <s>adepto quo mobilis natura tendebat. </s> <s>Sed, vt oriatur actus i&longs;te &longs;e­<lb/>cundus à primo, hoc e&longs;t, quæ'nam ratio &longs;it qua na&longs;citur in elemento motus à forma, an'ne vt effi­<lb/>cientis, quod video <expan abbr="plero&longs;q.">plero&longs;que</expan> putare, an potius in alio genere; nunc pro virib. expediendum e&longs;t, <lb/> | <s>ACTVS &longs;ecundus ab actu primo profici&longs;citur; <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s>imitatur ad amu&longs;sim: ni&longs;i quid ob­<lb/>&longs;tet. </s> <s>nam &longs;i fuerit ille imperfectus, hic quoque imperfectus erit, & perfecti&longs;simi idem erit <lb/>quoque perfecti&longs;simus. </s> <s>Sic cùm imperfectum &longs;it elementum, functio imperfecta e&longs;t, vtpote mo­<lb/>tus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille quidem gradui perfectionis rei quæ mouetur, optimè re&longs;pondens, vt non minus pij <lb/>&longs;criptores, quàm Ari&longs;toteles ex functionib. de habitus & &longs;ub&longs;tantiæ perfectione <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> <expan abbr="moneãt">moneant</expan> <lb/>e&longs;&longs;e faciendum. </s> <s>Nam &longs;tudio&longs;us ex officio &longs;tudiosè facto digno&longs;citur, & arbor ex &longs;uauitate <expan abbr="co-pia&qacute;">co­<lb/>piaque</expan>. </s> <s>fructuum æ&longs;timatur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pinæ vuas, aut tribuli ficus producunt. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> quo perfectior <lb/>fuerit actus primus; ita etiam motus prouehit elementum ad <expan abbr="locũ">locum</expan> naturali <expan abbr="&longs;uo&qacute;">&longs;uoque</expan>. </s> <s>ip&longs;ius proprio <lb/>viciniorem: v&longs;que adeò, vt cùm primùm extiterit elementum, locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> &longs;it a&longs;&longs;ecutum; <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>cum quiete <expan abbr="cõmutetur">commutetur</expan>, illo .&longs;. </s> <s>adepto quo mobilis natura tendebat. </s> <s>Sed, vt oriatur actus i&longs;te &longs;e­<lb/>cundus à primo, hoc e&longs;t, quæ'nam ratio &longs;it qua na&longs;citur in elemento motus à forma, an'ne vt effi­<lb/>cientis, quod video <expan abbr="plero&longs;q.">plero&longs;que</expan> putare, an potius in alio genere; nunc pro virib. expediendum e&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1955"></arrow.to.target><lb/>quod &longs;i pro&longs;perè &longs;ucce&longs;&longs;erit, iam erit in promptu quod de cau&longs;sis motus elementi dicamus. </s> <s>Pro­<lb/>fectò &longs;i &longs;ecundus actus e&longs;t finis, is <expan abbr="aũt">aut</expan> refertur ad agens, vt ab ip&longs;o comparetur, vltimo excepto <lb/>qui non pendet ex aliquo genere cau&longs;&longs;æ, vt exi&longs;tat, &longs;ed vt &longs;eip&longs;um præ&longs;tet, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olùm potiatur <lb/>agens: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> propter nos exi&longs;tit Deus, quae nos non &longs;ine illo: &longs;ignificat <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ecundus <expan abbr="actũ">actum</expan> primum: <lb/>etiam ex actu primo, tanquàm ex efficiente pendêre cen&longs;ebitur. </s> <s>In&longs;uper duo principia pr&ecedil;&longs;tare <lb/>videntur, actionem, &longs;eu <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> quæ e&longs;t actus &longs;ecundus: alterum quidem, quod patitur; hoc <lb/>verò aut e&longs;t materia, aut illi pro portione re&longs;pondet: alterum verò quod agit, atque hoc e&longs;t ha­<lb/>bitus, aut forma: quapropter ab habitu quoque & forma <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> efficiente manáre concludetur. <lb/></s> <s>Hoc item illa &longs;pectant quæ nos attulimus olim, dum qu&ecedil;reremus an forma &longs;it agendi <expan abbr="principiũ">principium</expan>. <lb/></s> <s>Propter hæc <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>huiu&longs;modi, inualuit opinio, vt actus i&longs;te &longs;ecundus haberet in eo in quo &longs;e&longs;e <lb/>explicat, initium duplex: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod e&longs;t forma: <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t &longs;ubiectum. </s> <s>ab illo primo <lb/>tanquàm agente deriuaretur, ab hoc altero vt patiente. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>reddita cau&longs;&longs;a e&longs;t actionum inter­<lb/>narum: &longs;iquidem a&longs;&longs;ecutæ &longs;int in eo quod operatur, vniuer&longs;a principia, quippe agens & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>. <lb/></s> <s>Quapropter <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> &longs;ine vllius extrin&longs;eci opera fungitur &longs;uo munere, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> animal <lb/> | <arrow.to.target n="marg1955"></arrow.to.target><lb/>quod &longs;i pro&longs;perè &longs;ucce&longs;&longs;erit, iam erit in promptu quod de cau&longs;sis motus elementi dicamus. </s> <s>Pro­<lb/>fectò &longs;i &longs;ecundus actus e&longs;t finis, is <expan abbr="aũt">aut</expan> refertur ad agens, vt ab ip&longs;o comparetur, vltimo excepto <lb/>qui non pendet ex aliquo genere cau&longs;&longs;æ, vt exi&longs;tat, &longs;ed vt &longs;eip&longs;um præ&longs;tet, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olùm potiatur <lb/>agens: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> propter nos exi&longs;tit Deus, quae nos non &longs;ine illo: &longs;ignificat <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ecundus <expan abbr="actũ">actum</expan> primum: <lb/>etiam ex actu primo, tanquàm ex efficiente pendêre cen&longs;ebitur. </s> <s>In&longs;uper duo principia pr&ecedil;&longs;tare <lb/>videntur, actionem, &longs;eu <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> quæ e&longs;t actus &longs;ecundus: alterum quidem, quod patitur; hoc <lb/>verò aut e&longs;t materia, aut illi pro portione re&longs;pondet: alterum verò quod agit, atque hoc e&longs;t ha­<lb/>bitus, aut forma: quapropter ab habitu quoque & forma <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiente manáre concludetur. <lb/></s> <s>Hoc item illa &longs;pectant quæ nos attulimus olim, dum qu&ecedil;reremus an forma &longs;it agendi <expan abbr="principiũ">principium</expan>. <lb/></s> <s>Propter hæc <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>huiu&longs;modi, inualuit opinio, vt actus i&longs;te &longs;ecundus haberet in eo in quo &longs;e&longs;e <lb/>explicat, initium duplex: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod e&longs;t forma: <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t &longs;ubiectum. </s> <s>ab illo primo <lb/>tanquàm agente deriuaretur, ab hoc altero vt patiente. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>reddita cau&longs;&longs;a e&longs;t actionum inter­<lb/>narum: &longs;iquidem a&longs;&longs;ecutæ &longs;int in eo quod operatur, vniuer&longs;a principia, quippe agens & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>. <lb/></s> <s>Quapropter <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> &longs;ine vllius extrin&longs;eci opera fungitur &longs;uo munere, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> animal <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1956"></arrow.to.target><lb/>quod cùm habeat <expan abbr="principiũ">principium</expan> quod efficit motum; e&longs;t verò animus, & <expan abbr="principiũ">principium</expan> quod mouetur; <lb/>hoc verò e&longs;t corpus, per &longs;e mouetur. </s> <s>Additur & illud, quòd actiones & perpe&longs;siones &longs;unt com­<lb/>po&longs;iti; animal <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t id quod propriè mouetur, & idem quod propriè mouet, vt non &longs;impliciter <lb/>moueat forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> item materia &longs;impliciter moueatur, & <expan abbr="horũ">horum</expan> cau&longs;&longs;a talem habet rationem. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt de forma dicamus aliquid nos etiam pro illis. </s> <s>Forma quæ mouet, vt immobilis <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non <lb/> | <arrow.to.target n="marg1956"></arrow.to.target><lb/>quod cùm habeat <expan abbr="principiũ">principium</expan> quod efficit motum; e&longs;t verò animus, & <expan abbr="principiũ">principium</expan> quod mouetur; <lb/>hoc verò e&longs;t corpus, per &longs;e mouetur. </s> <s>Additur & illud, quòd actiones & perpe&longs;siones &longs;unt com­<lb/>po&longs;iti; animal <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t id quod propriè mouetur, & idem quod propriè mouet, vt non &longs;impliciter <lb/>moueat forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> item materia &longs;impliciter moueatur, & <expan abbr="horũ">horum</expan> cau&longs;&longs;a talem habet rationem. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt de forma dicamus aliquid nos etiam pro illis. </s> <s>Forma quæ mouet, vt immobilis <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1957"></arrow.to.target><lb/>mouet vt efficiens, &longs;ed vt finis: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i motum e&longs;t vt efficiens, iam mobilis &longs;it oportet: at hoc fine <lb/>&longs;ocietate materi&ecedil; non <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e; quod verò pertinet ad materiam, cùm ip&longs;a &longs;it, pura pote&longs;tas, mo­<lb/>tui non &longs;ubiicitur: actu <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t id quod mouetur. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;unt principia &longs;anè motus, <lb/>illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt quo compo&longs;itum moueat: altera verò vt quo moueatur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cietur materia, qua­<lb/>tenus informata e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> forma, non vt &longs;eparata, verùm in certa materia. </s> <s>Sic <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> expediri fun­<lb/>ctionem, vt in hoc motu nil prohibeat, quinimmo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> &longs;it, agere &longs;ic id quod mouetur, quia <lb/>&longs;eip&longs;um moueat per <expan abbr="formã">formam</expan>, & quia moueatur à &longs;eip&longs;o per materiam. </s> <s>Nam compo&longs;itum e&longs;t id <lb/>quod verè agit & patitur, illa &longs;unt, per qu&ecedil; ip&longs;um agens hæc præ&longs;tat. </s> <s>Audiuimus anteà, quem­<lb/>admodum efficiens obeat &longs;uum munus in alieno &longs;ubiecto. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t an'ne in &longs;uo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1957"></arrow.to.target><lb/>mouet vt efficiens, &longs;ed vt finis: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i motum e&longs;t vt efficiens, iam mobilis &longs;it oportet: at hoc fine <lb/>&longs;ocietate materi&ecedil; non <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e; quod verò pertinet ad materiam, cùm ip&longs;a &longs;it, pura pote&longs;tas, mo­<lb/>tui non &longs;ubiicitur: actu <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t id quod mouetur. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;unt principia &longs;anè motus, <lb/>illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt quo compo&longs;itum moueat: altera verò vt quo moueatur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cietur materia, qua­<lb/>tenus informata e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> forma, non vt &longs;eparata, verùm in certa materia. </s> <s>Sic <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> expediri fun­<lb/>ctionem, vt in hoc motu nil prohibeat, quinimmo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> &longs;it, agere &longs;ic id quod mouetur, quia <lb/>&longs;eip&longs;um moueat per <expan abbr="formã">formam</expan>, & quia moueatur à &longs;eip&longs;o per materiam. </s> <s>Nam compo&longs;itum e&longs;t id <lb/>quod verè agit & patitur, illa &longs;unt, per qu&ecedil; ip&longs;um agens hæc præ&longs;tat. </s> <s>Audiuimus anteà, quem­<lb/>admodum efficiens obeat &longs;uum munus in alieno &longs;ubiecto. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t an'ne in &longs;uo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1958"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius &longs;ubiecto po&longs;sit eadem officia præ&longs;tare. </s> <s>Quòd efficiens &longs;it in alio principium motus; na­<lb/>tura qu&ecedil; e&longs;t forma & materia, &longs;it in eo in quo e&longs;t, ex naturæ explicatione mon&longs;trauimus. </s> <s>Ari&longs;to­<lb/>teles etiam <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> motricem à natura &longs;eparauit eodem nomine 3. de C&ecedil;lo. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Quamobrem ego <lb/> | <arrow.to.target n="marg1958"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius &longs;ubiecto po&longs;sit eadem officia præ&longs;tare. </s> <s>Quòd efficiens &longs;it in alio principium motus; na­<lb/>tura qu&ecedil; e&longs;t forma & materia, &longs;it in eo in quo e&longs;t, ex naturæ explicatione mon&longs;trauimus. </s> <s>Ari&longs;to­<lb/>teles etiam <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> motricem à natura &longs;eparauit eodem nomine 3. de C&ecedil;lo. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Quamobrem ego <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1960"></arrow.to.target><lb/>id e&longs;t, in quo cetera dicuntur, ip&longs;um verò in alio iam non dicitur. </s> <s>Id <expan abbr="aũt">aut</expan>, quod primum &longs;ubiici­<lb/>tur, e&longs;&longs;entia videtur e&longs;&longs;e maximè, qualis quodammodò materia dicitur: alio verò modo forma; | <arrow.to.target n="marg1960"></arrow.to.target><lb/>id e&longs;t, in quo cetera dicuntur, ip&longs;um verò in alio iam non dicitur. </s> <s>Id <expan abbr="aũt">aut</expan>, quod primum &longs;ubiici­<lb/>tur, e&longs;&longs;entia videtur e&longs;&longs;e maximè, qualis quodammodò materia dicitur: alio verò modo forma; |
| <pb pagenum="297"/> | <pb pagenum="297"/> |
| <arrow.to.target n="marg1961"></arrow.to.target><lb/>tertium id quod ex his con&longs;tat, & &longs;peciatim, dum prodit in actum, docet Ari&longs;toteles eam &longs;e ha­<lb/>bere ad actionem, &longs;icut &longs;ubiectum, vita <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in animo primùm e&longs;t, deinde in homine per <lb/> | <arrow.to.target n="marg1961"></arrow.to.target><lb/>tertium id quod ex his con&longs;tat, & &longs;peciatim, dum prodit in actum, docet Ari&longs;toteles eam &longs;e ha­<lb/>bere ad actionem, &longs;icut &longs;ubiectum, vita <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in animo primùm e&longs;t, deinde in homine per <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1962"></arrow.to.target><lb/>animum. </s> <s>Quare, ni&longs;i fallor, functio &longs;e habet ad formam, &longs;icuti con&longs;equens ex nece&longs;sitate ad an­<lb/>tecedens, & quemadmodum accidentia quæ exi&longs;tunt ex nece&longs;sitate materiæ, ad materiam. </s> <s>Iam <lb/>enim hîc functionem, quae ab extrin&longs;eco reprimi <expan abbr="põt">potest</expan>, & in compo&longs;itum redundat, accidens imitari <lb/>accipio. </s> <s>Nam, quantum de reip&longs;a e&longs;t, cùm functio nil aliud &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma ip&longs;a in actu, quemadmo­<lb/>dum forma per &longs;e e&longs;t perfectio &longs;ubiecti, &longs;ic non <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> efficiens immutabit &longs;ubiectum, nec <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> <lb/>patietur ip&longs;um ex acce&longs;&longs;u functionis propter contrarium, quemadmodum fit in c&ecedil;teris motibus <lb/>qui per &longs;e &longs;unt: verùm perficietur, veluti perficiebatur ex forma: <expan abbr="vere&qacute;">vereque</expan>. </s> <s>tum perficietur, quia <lb/>tum verè e&longs;t forma, cùm e&longs;t in actu &longs;ecundo, & &longs;icuti non patitur à forma quam a&longs;&longs;equitur; &longs;ic <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> patitur à functione. </s> <s>Proinde functio, non actionis, &longs;iue pa&longs;sionis <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> præ&longs;efert, &longs;ed en­<lb/>telechiæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> illius quidem perfecti&longs;simæ. </s> <s>Audi verò tu in hunc &longs;en&longs;um hæc proloquentem Phi­<lb/>lo&longs;ophum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui de habitu verba faciens, illum e&longs;&longs;e denique docet di&longs;po&longs;itionem & affectionem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1962"></arrow.to.target><lb/>animum. </s> <s>Quare, ni&longs;i fallor, functio &longs;e habet ad formam, &longs;icuti con&longs;equens ex nece&longs;sitate ad an­<lb/>tecedens, & quemadmodum accidentia quæ exi&longs;tunt ex nece&longs;sitate materiæ, ad materiam. </s> <s>Iam <lb/>enim hîc functionem, quae ab extrin&longs;eco reprimi <expan abbr="põt">potest</expan>, & in compo&longs;itum redundat, accidens imitari <lb/>accipio. </s> <s>Nam, quantum de reip&longs;a e&longs;t, cùm functio nil aliud &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma ip&longs;a in actu, quemadmo­<lb/>dum forma per &longs;e e&longs;t perfectio &longs;ubiecti, &longs;ic non <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiens immutabit &longs;ubiectum, nec <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> <lb/>patietur ip&longs;um ex acce&longs;&longs;u functionis propter contrarium, quemadmodum fit in c&ecedil;teris motibus <lb/>qui per &longs;e &longs;unt: verùm perficietur, veluti perficiebatur ex forma: <expan abbr="vere&qacute;">vereque</expan>. </s> <s>tum perficietur, quia <lb/>tum verè e&longs;t forma, cùm e&longs;t in actu &longs;ecundo, & &longs;icuti non patitur à forma quam a&longs;&longs;equitur; &longs;ic <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> patitur à functione. </s> <s>Proinde functio, non actionis, &longs;iue pa&longs;sionis <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> præ&longs;efert, &longs;ed en­<lb/>telechiæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> illius quidem perfecti&longs;simæ. </s> <s>Audi verò tu in hunc &longs;en&longs;um hæc proloquentem Phi­<lb/>lo&longs;ophum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui de habitu verba faciens, illum e&longs;&longs;e denique docet di&longs;po&longs;itionem & affectionem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1963"></arrow.to.target><lb/>quandam &longs;ubiecti ad id quod <expan abbr="præ&longs;tanti&longs;simũ">præ&longs;tanti&longs;simum</expan> e&longs;t, & optimum. </s> <s>hoc verò e&longs;t, quod præ&longs;ens con­<lb/>&longs;eruat <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ab&longs;ens verò corrumpit: e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> functio quæ ine&longs;t per habitum, non ab habitu, tan­<lb/>quàm efficiente, &longs;ed di&longs;ponente .i. </s> <s>reddente eiu&longs;modi <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, vt ni&longs;i quid ob&longs;tet, &longs;e habeat &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1963"></arrow.to.target><lb/>quandam &longs;ubiecti ad id quod <expan abbr="præ&longs;tanti&longs;simũ">præ&longs;tanti&longs;simum</expan> e&longs;t, & optimum. </s> <s>hoc verò e&longs;t, quod præ&longs;ens con­<lb/>&longs;eruat <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ab&longs;ens verò corrumpit: e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> functio quæ ine&longs;t per habitum, non ab habitu, tan­<lb/>quàm efficiente, &longs;ed di&longs;ponente .i. </s> <s>reddente eiu&longs;modi <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, vt ni&longs;i quid ob&longs;tet, &longs;e habeat &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1964"></arrow.to.target><lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & qua&longs;i non producente, &longs;ed <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> afferente functionem. </s> <s>sed enim, quia forma, <lb/>priu&longs;quàm ab&longs;oluta &longs;it, pendet ab efficiente, & ex illius, hoc e&longs;t generantis &longs;inu erumpit; necnon <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> impediri ab officio, proptereà po&longs;tulat primo loco <expan abbr="præ&longs;entiã">præ&longs;entiam</expan> <expan abbr="generãtis">generantis</expan>, deinde aliquid quod <lb/>pellat <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ab&longs;oluta forma, nec impedita, iam e&longs;&longs;et in actu &longs;ecundo & planè per­<lb/>fecti&longs;simo. </s> <s>Ob h&ecedil;c ad actum huiu&longs;modi præ&longs;tandum extrin&longs;eco efficiente &longs;emper e&longs;t opus, do­<lb/>nec ip&longs;e fuerit omnib. numeris ab&longs;olutus, tum verò ce&longs;&longs;ant <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> officia externorum <expan abbr="efficientiũ">efficientium</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> id vniuersè verum e&longs;t in quanto, quali, & vbi: &longs;ed, cùm Ari&longs;toteles ex eo quod accidit in ip&longs;o <lb/>vbi, <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> de reliquis ferat, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> id pertineat ad vbi, diligentius exponendum e&longs;t. </s> <s>Inte­<lb/>rim illud colligamus. </s> <s>Actum &longs;ecundum, cùm &longs;it forma ip&longs;a per &longs;e non impedita, e&longs;&longs;e <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> <lb/>per <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, & per communicationem perficere vniuer&longs;am <expan abbr="materiã">materiam</expan> per modum form&ecedil; primùm, <lb/>deinceps perficere <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, quòd illi exhibeat e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> quod e&longs;t exi&longs;tere; con&longs;tat autem ex <lb/>cumulo <expan abbr="omniũ">omnium</expan> attributorum quæ in&longs;unt &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;eu formæ, &longs;eu materiæ; diffundun­<lb/>tur <expan abbr="aũt">aut</expan> per decem pr&ecedil;dicamenta, quorum quidem qu&ecedil; &longs;unt formæ, ea &longs;unt verè &longs;ecundi actus ex <lb/>forma .&longs;. </s> <s>tanquam actu primo, non &longs;anè <foreign lang="greek">paqhtikw=s</foreign>, & patibiliter, velut ex efficiente, &longs;ed <foreign lang="greek">ei)dikw/s</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1964"></arrow.to.target><lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & qua&longs;i non producente, &longs;ed <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> afferente functionem. </s> <s>sed enim, quia forma, <lb/>priu&longs;quàm ab&longs;oluta &longs;it, pendet ab efficiente, & ex illius, hoc e&longs;t generantis &longs;inu erumpit; necnon <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> impediri ab officio, proptereà po&longs;tulat primo loco <expan abbr="præ&longs;entiã">præ&longs;entiam</expan> <expan abbr="generãtis">generantis</expan>, deinde aliquid quod <lb/>pellat <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ab&longs;oluta forma, nec impedita, iam e&longs;&longs;et in actu &longs;ecundo & planè per­<lb/>fecti&longs;simo. </s> <s>Ob h&ecedil;c ad actum huiu&longs;modi præ&longs;tandum extrin&longs;eco efficiente &longs;emper e&longs;t opus, do­<lb/>nec ip&longs;e fuerit omnib. numeris ab&longs;olutus, tum verò ce&longs;&longs;ant <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> officia externorum <expan abbr="efficientiũ">efficientium</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> id vniuersè verum e&longs;t in quanto, quali, & vbi: &longs;ed, cùm Ari&longs;toteles ex eo quod accidit in ip&longs;o <lb/>vbi, <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> de reliquis ferat, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> id pertineat ad vbi, diligentius exponendum e&longs;t. </s> <s>Inte­<lb/>rim illud colligamus. </s> <s>Actum &longs;ecundum, cùm &longs;it forma ip&longs;a per &longs;e non impedita, e&longs;&longs;e <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> <lb/>per <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, & per communicationem perficere vniuer&longs;am <expan abbr="materiã">materiam</expan> per modum form&ecedil; primùm, <lb/>deinceps perficere <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, quòd illi exhibeat e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> quod e&longs;t exi&longs;tere; con&longs;tat autem ex <lb/>cumulo <expan abbr="omniũ">omnium</expan> attributorum quæ in&longs;unt &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;eu formæ, &longs;eu materiæ; diffundun­<lb/>tur <expan abbr="aũt">aut</expan> per decem pr&ecedil;dicamenta, quorum quidem qu&ecedil; &longs;unt formæ, ea &longs;unt verè &longs;ecundi actus ex <lb/>forma .&longs;. </s> <s>tanquam actu primo, non &longs;anè <foreign lang="greek">paqhtikw=s</foreign>, & patibiliter, velut ex efficiente, &longs;ed <foreign lang="greek">ei)dikw/s</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1965"></arrow.to.target><lb/>& <foreign lang="greek">e)nerghtikw=s</foreign>, & formaliter & actuosè in&longs;unt in forma, cum ip&longs;a &longs;cilicet, & per eius <expan abbr="præ&longs;entiã">præ&longs;entiam</expan>, <lb/>velut actus <expan abbr="atq.">atque</expan> ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e expeditus, ex euento imminutus, ablatus, deprauatus: proinde <lb/>& hi&longs;ce modis accidens. </s> <s>Cùm verò hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> na&longs;cantur ex materia, materiæ profectò priuilegio; <lb/>quapropter & in compo&longs;ito &longs;unt accidentia. </s> <s>Quæ verò materiæ &longs;unt adnexa, cùm &longs;int materiæ <lb/>&longs;en&longs;ilis & indiuiduæ, ea planè &longs;unt accidentia; po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine macula e&longs;&longs;entiæ de &longs;pecie tolli, illa <lb/>multò magis quæ neutri, neque formæ, <expan abbr="neq.">neque</expan> materiæ &longs;unt affixa, &longs;ed fortuita pror&longs;us, infinita, & <lb/>externa. </s> <s>Sicut ergo dare e&longs;&longs;e intrin&longs;ecùs non e&longs;t munus efficientis, &longs;ed form&ecedil;; &longs;ic dare e&longs;&longs;e <expan abbr="per-fectũ">per­<lb/>fectum</expan> intrin&longs;ecùs e&longs;t eiu&longs;dem formæ <expan abbr="officiũ">officium</expan>, non <expan abbr="aũt">aut</expan> efficientis in &longs;pecie, cui, &longs;i fuerit indiuiduum, <lb/>materiæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> facultas accedit. </s> <s>Et &longs;icuti perficitur vniuer&longs;um <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> à forma, &longs;ic totum non <lb/>aliud excipiens, quàm <expan abbr="formã">formam</expan>, e&longs;t in officio nihil patiens. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò nece&longs;&longs;e e&longs;t energiam i&longs;tam in <lb/>&longs;ubiecto quod e&longs;t coniunctum; e&longs;&longs;e ab&longs;olutam, &longs;ed nihil prohibet, quominus &longs;e habeat in pati, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vi&longs;us in oculo: neutrum <expan abbr="tñ">tantum</expan> exi&longs;tit in materia na&longs;cens à forma, vt efficiente; neque <lb/>requirit in coniuncto duplicem habitudinem inter <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> partem & patientem; cùm &longs;it energia <lb/>totius, non minus quàm texere, aut nere, per <expan abbr="formã">formam</expan> tamen, quae &longs;cilicet in materia &longs;ine forma non <lb/> | <arrow.to.target n="marg1965"></arrow.to.target><lb/>& <foreign lang="greek">e)nerghtikw=s</foreign>, & formaliter & actuosè in&longs;unt in forma, cum ip&longs;a &longs;cilicet, & per eius <expan abbr="præ&longs;entiã">præ&longs;entiam</expan>, <lb/>velut actus <expan abbr="atq.">atque</expan> ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e expeditus, ex euento imminutus, ablatus, deprauatus: proinde <lb/>& hi&longs;ce modis accidens. </s> <s>Cùm verò hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> na&longs;cantur ex materia, materiæ profectò priuilegio; <lb/>quapropter & in compo&longs;ito &longs;unt accidentia. </s> <s>Quæ verò materiæ &longs;unt adnexa, cùm &longs;int materiæ <lb/>&longs;en&longs;ilis & indiuiduæ, ea planè &longs;unt accidentia; po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine macula e&longs;&longs;entiæ de &longs;pecie tolli, illa <lb/>multò magis quæ neutri, neque formæ, <expan abbr="neq.">neque</expan> materiæ &longs;unt affixa, &longs;ed fortuita pror&longs;us, infinita, & <lb/>externa. </s> <s>Sicut ergo dare e&longs;&longs;e intrin&longs;ecùs non e&longs;t munus efficientis, &longs;ed form&ecedil;; &longs;ic dare e&longs;&longs;e <expan abbr="per-fectũ">per­<lb/>fectum</expan> intrin&longs;ecùs e&longs;t eiu&longs;dem formæ <expan abbr="officiũ">officium</expan>, non <expan abbr="aũt">aut</expan> efficientis in &longs;pecie, cui, &longs;i fuerit indiuiduum, <lb/>materiæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> facultas accedit. </s> <s>Et &longs;icuti perficitur vniuer&longs;um <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> à forma, &longs;ic totum non <lb/>aliud excipiens, quàm <expan abbr="formã">formam</expan>, e&longs;t in officio nihil patiens. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò nece&longs;&longs;e e&longs;t energiam i&longs;tam in <lb/>&longs;ubiecto quod e&longs;t coniunctum; e&longs;&longs;e ab&longs;olutam, &longs;ed nihil prohibet, quominus &longs;e habeat in pati, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vi&longs;us in oculo: neutrum <expan abbr="tñ">tantum</expan> exi&longs;tit in materia na&longs;cens à forma, vt efficiente; neque <lb/>requirit in coniuncto duplicem habitudinem inter <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> partem & patientem; cùm &longs;it energia <lb/>totius, non minus quàm texere, aut nere, per <expan abbr="formã">formam</expan> tamen, quae &longs;cilicet in materia &longs;ine forma non <lb/> |
| |
| <s>ENERGIAE &longs;unt, vel vniformium, vel difformium: horum quidem organic&ecedil; &longs;unt quæ .&longs;. <lb/></s> <s>actiones &longs;pectant, <expan abbr="quib.">quibus</expan> aut animalis partes inter &longs;e agitant, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aliud ab animali <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <lb/>extrin&longs;ecùs cient: illorum potius &longs;unt perpen&longs;iones. </s> <s>Ergo dicet aliquis, actiones etiam &longs;pectan­<lb/>tur in ip&longs;is: idcirco item efficiendi ratio quæ à nob. </s> <s>ab eodem indiuiduo repul&longs;a e&longs;t. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i <lb/>reliquorum &longs;unt perpe&longs;siones, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem &longs;unt materia: ergo propri&ecedil; functiones à materia <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> profici&longs;cuntur, & ita functio non erit forma operans, quod iis aduer&longs;atur quæ nos antè de­<lb/>creuimus. </s> <s>Tollitur &longs;anè prior illa dubitatio, quia cùm &longs;int partes organic&ecedil; & difformes è multis <lb/>aliis con&longs;titutæ, ita <expan abbr="etiã">etiam</expan> animal totum è pluribus <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tis">in&longs;trumentis</expan> coagmentatum, vna ex illis alteram <lb/>ciere <expan abbr="põt">potest</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm <expan abbr="cõmoueat">commoueat</expan> alteram à &longs;e diuer&longs;am, inibi <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> efficientis & patientis e&longs;&longs;e da­<lb/>mus, tendit neruus tenditur os, vertit mu&longs;culus vertitur membrum, calefacit caro calefit venter, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eip&longs;am caro calefacit. </s> <s>Neque tum e&longs;t vnum &longs;impliciter indiuiduum, quod &longs;imul agat & pa­<lb/>tiatur ad idem, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in omnino continuis eueniret. </s> <s>Altera verò &longs;pecies functionis po­<lb/> | <s>ENERGIAE &longs;unt, vel vniformium, vel difformium: horum quidem organic&ecedil; &longs;unt quæ .&longs;. <lb/></s> <s>actiones &longs;pectant, <expan abbr="quib.">quibus</expan> aut animalis partes inter &longs;e agitant, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aliud ab animali <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <lb/>extrin&longs;ecùs cient: illorum potius &longs;unt perpen&longs;iones. </s> <s>Ergo dicet aliquis, actiones etiam &longs;pectan­<lb/>tur in ip&longs;is: idcirco item efficiendi ratio quæ à nob. </s> <s>ab eodem indiuiduo repul&longs;a e&longs;t. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i <lb/>reliquorum &longs;unt perpe&longs;siones, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem &longs;unt materia: ergo propri&ecedil; functiones à materia <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> profici&longs;cuntur, & ita functio non erit forma operans, quod iis aduer&longs;atur quæ nos antè de­<lb/>creuimus. </s> <s>Tollitur &longs;anè prior illa dubitatio, quia cùm &longs;int partes organic&ecedil; & difformes è multis <lb/>aliis con&longs;titutæ, ita <expan abbr="etiã">etiam</expan> animal totum è pluribus <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tis">in&longs;trumentis</expan> coagmentatum, vna ex illis alteram <lb/>ciere <expan abbr="põt">potest</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm <expan abbr="cõmoueat">commoueat</expan> alteram à &longs;e diuer&longs;am, inibi <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> efficientis & patientis e&longs;&longs;e da­<lb/>mus, tendit neruus tenditur os, vertit mu&longs;culus vertitur membrum, calefacit caro calefit venter, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eip&longs;am caro calefacit. </s> <s>Neque tum e&longs;t vnum &longs;impliciter indiuiduum, quod &longs;imul agat & pa­<lb/>tiatur ad idem, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in omnino continuis eueniret. </s> <s>Altera verò &longs;pecies functionis po­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1971"></arrow.to.target><lb/>nitur in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, nihilominus, quae illa materia non e&longs;t pura pote&longs;tas, &longs;ed actu quodam <lb/>prædita, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it, idem iudicium de illa <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> de ea quæ con&longs;equitur formam: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> eius materiæ quæ &longs;ola pote&longs;tas e&longs;t &longs;ine forma, nulla e&longs;t <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> functio. </s> <s>Neque tamen e&longs;t ea <lb/>functio &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, vt tamen &longs;it ab eius ip&longs;ius forma, quod mouetur. </s> <s>Nam &longs;olùm hoc acci­<lb/>dit animato, quod à &longs;ua ip&longs;ius forma concitatur & à &longs;eip&longs;o, quia &longs;olùm diuiditur in partem per &longs;e <lb/><expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, & in motu totius, quo animatum, quatenus animatum moue­<lb/>tur: &longs;iquid &longs;it aliud, habet in &longs;eip&longs;o &longs;olam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, actum aliunde expectans, vt puta, pars mol­<lb/>lis facilè laxatur; at laxans externum e&longs;t. </s> <s>Laxatur ergo, quà mollis e&longs;t, & &longs;ic habet <expan abbr="initiũ">initium</expan> in &longs;eip&longs;a <lb/>patiendi, & oneri e&longs;t non &longs;ibi, &longs;ed alij. </s> <s>Verumeninuero <expan abbr="neq.">neque</expan> illud a&longs;pernandum e&longs;t, vt motus &longs;it <lb/>energia formæ: quandò energia tota &longs;imul e&longs;&longs;e videtur: motus <expan abbr="aũt">aut</expan> ponitur in &longs;ucce&longs;sione. </s> <s>Præ­<lb/>tereà quæ'nam pendentia &longs;it functionis ab externo, dum e&longs;t imperfecta, vt inde colligi queat id <lb/>quod &longs;uperiore capite acceptum &longs;anè e&longs;t, neutiquam verò explicatum. </s> <s>C&ecedil;terùm, quod attinet <lb/>ad primum. </s> <s>Finge tibi &longs;patium, quod inter mouendum mobile permetiri debet: hoc e&longs;t diui­<lb/>duum in &longs;emper diuidua, quia <expan abbr="continuũ">continuum</expan>. </s> <s>partes eius aliquo termino impo&longs;ito finiti non incon­ | <arrow.to.target n="marg1971"></arrow.to.target><lb/>nitur in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, nihilominus, quae illa materia non e&longs;t pura pote&longs;tas, &longs;ed actu quodam <lb/>prædita, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it, idem iudicium de illa <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> de ea quæ con&longs;equitur formam: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> eius materiæ quæ &longs;ola pote&longs;tas e&longs;t &longs;ine forma, nulla e&longs;t <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> functio. </s> <s>Neque tamen e&longs;t ea <lb/>functio &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, vt tamen &longs;it ab eius ip&longs;ius forma, quod mouetur. </s> <s>Nam &longs;olùm hoc acci­<lb/>dit animato, quod à &longs;ua ip&longs;ius forma concitatur & à &longs;eip&longs;o, quia &longs;olùm diuiditur in partem per &longs;e <lb/><expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, & in motu totius, quo animatum, quatenus animatum moue­<lb/>tur: &longs;iquid &longs;it aliud, habet in &longs;eip&longs;o &longs;olam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, actum aliunde expectans, vt puta, pars mol­<lb/>lis facilè laxatur; at laxans externum e&longs;t. </s> <s>Laxatur ergo, quà mollis e&longs;t, & &longs;ic habet <expan abbr="initiũ">initium</expan> in &longs;eip&longs;a <lb/>patiendi, & oneri e&longs;t non &longs;ibi, &longs;ed alij. </s> <s>Verumeninuero <expan abbr="neq.">neque</expan> illud a&longs;pernandum e&longs;t, vt motus &longs;it <lb/>energia formæ: quandò energia tota &longs;imul e&longs;&longs;e videtur: motus <expan abbr="aũt">aut</expan> ponitur in &longs;ucce&longs;sione. </s> <s>Præ­<lb/>tereà quæ'nam pendentia &longs;it functionis ab externo, dum e&longs;t imperfecta, vt inde colligi queat id <lb/>quod &longs;uperiore capite acceptum &longs;anè e&longs;t, neutiquam verò explicatum. </s> <s>C&ecedil;terùm, quod attinet <lb/>ad primum. </s> <s>Finge tibi &longs;patium, quod inter mouendum mobile permetiri debet: hoc e&longs;t diui­<lb/>duum in &longs;emper diuidua, quia <expan abbr="continuũ">continuum</expan>. </s> <s>partes eius aliquo termino impo&longs;ito finiti non incon­ |
| <pb pagenum="299"/> | <pb pagenum="299"/> |
| <arrow.to.target n="marg1972"></arrow.to.target><lb/>uenit: in earum fine &longs;ignare licèt aliquod, vbi <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in quo quieuerit id quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>. <lb/></s> <s>& aliquod <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e, &longs;icut in generatione factum, quod &longs;anè vbi nolim, te inane <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="nudum&qacute;">nudumque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;umere, & citra <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> &longs;en&longs;ilem: &longs;ed, vt in vniuer&longs;o vires certas obtinuit, ex participatio­<lb/>ne boni illius quod c&ecedil;lum <expan abbr="cõicat">conicat</expan> iis quæ rectà mouentur pro viciniæ di&longs;tantiæúe ratione, veluti <lb/>dictum e&longs;t 1. de cælo. </s> <s>Sume deinde mobile, quod intereà gignitur. </s> <s>in eius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> motu duo con&longs;idera­<lb/>re poteris, & <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>, qui per mutata e&longs;&longs;e &longs;ignificatur, & <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan>. </s> <s>Hæc duo <lb/>contra &longs;e habent. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> illa <expan abbr="indicãt">indicant</expan> terminum & diui&longs;ionem <expan abbr="extant&etilde;">extantem</expan>: hæc infinitatis affinia &longs;unt. <lb/></s> <s>Terminus e&longs;t ex forma, infinitas <expan abbr="aũt">aut</expan> & continuatio <expan abbr="partiũ">partium</expan> ex materia. </s> <s>Ergo in quolibet &longs;patij &longs;al­<lb/>tem &longs;en&longs;ilis puncto certus e&longs;t & locus qui certam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> mobilis notat in qua cùm &longs;it, pro il­<lb/>lius formæ, perfectione <expan abbr="gradu&qacute;">graduque</expan>. </s> <s>operatur, qui iam ade&longs;t: quia verò con&longs;tat ex materia quæ diuidi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> in infinitum, & diuiduè gradus illos perfectionis accepit: hinc exoriri <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan> dicemus, <lb/>& <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hîc te memini&longs;&longs;e volo <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ de gradib. formæ & partib. eius olim <expan abbr="cõ&longs;titui-mus">con&longs;titui­<lb/>mus</expan>. </s> <s>referuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> ad materiam, quia forma <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;oluta e&longs;t. </s> <s>Ergo cùm e&longs;&longs;e in loco &longs;it energia <lb/>propriè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> moueri, fit ex hoc, vt, licet moueatur elementum, habeat item <expan abbr="energiã">energiam</expan> &longs;uam <expan abbr="to-tã">to­<lb/>tam</expan> &longs;imul, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> imperfectam .i. </s> <s>indiuiduam, & vt aiunt, in facto e&longs;&longs;e, non in fieri, <expan abbr="veruntñ">veruntnm</expan> eiu&longs;modi, <lb/>vt vlterius promoueri queat. </s> <s>Hæc ex Ari&longs;t. </s> <s>colliges ita dicente. <foreign lang="greek">kai\ e)nergh/sei eu)qu\s, e)an ti mh\ kw­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1972"></arrow.to.target><lb/>uenit: in earum fine &longs;ignare licèt aliquod, vbi <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in quo quieuerit id quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>. <lb/></s> <s>& aliquod <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e, &longs;icut in generatione factum, quod &longs;anè vbi nolim, te inane <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="nudum&qacute;">nudumque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;umere, & citra <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> &longs;en&longs;ilem: &longs;ed, vt in vniuer&longs;o vires certas obtinuit, ex participatio­<lb/>ne boni illius quod c&ecedil;lum <expan abbr="cõicat">conicat</expan> iis quæ rectà mouentur pro viciniæ di&longs;tantiæúe ratione, veluti <lb/>dictum e&longs;t 1. de cælo. </s> <s>Sume deinde mobile, quod intereà gignitur. </s> <s>in eius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> motu duo con&longs;idera­<lb/>re poteris, & <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>, qui per mutata e&longs;&longs;e &longs;ignificatur, & <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan>. </s> <s>Hæc duo <lb/>contra &longs;e habent. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> illa <expan abbr="indicãt">indicant</expan> terminum & diui&longs;ionem <expan abbr="extant&etilde;">extantem</expan>: hæc infinitatis affinia &longs;unt. <lb/></s> <s>Terminus e&longs;t ex forma, infinitas <expan abbr="aũt">aut</expan> & continuatio <expan abbr="partiũ">partium</expan> ex materia. </s> <s>Ergo in quolibet &longs;patij &longs;al­<lb/>tem &longs;en&longs;ilis puncto certus e&longs;t & locus qui certam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> mobilis notat in qua cùm &longs;it, pro il­<lb/>lius formæ, perfectione <expan abbr="gradu&qacute;">graduque</expan>. </s> <s>operatur, qui iam ade&longs;t: quia verò con&longs;tat ex materia quæ diuidi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> in infinitum, & diuiduè gradus illos perfectionis accepit: hinc exoriri <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan> dicemus, <lb/>& <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hîc te memini&longs;&longs;e volo <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ de gradib. formæ & partib. eius olim <expan abbr="cõ&longs;titui-mus">con&longs;titui­<lb/>mus</expan>. </s> <s>referuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> ad materiam, quia forma <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;oluta e&longs;t. </s> <s>Ergo cùm e&longs;&longs;e in loco &longs;it energia <lb/>propriè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> moueri, fit ex hoc, vt, licet moueatur elementum, habeat item <expan abbr="energiã">energiam</expan> &longs;uam <expan abbr="to-tã">to­<lb/>tam</expan> &longs;imul, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> imperfectam .i. </s> <s>indiuiduam, & vt aiunt, in facto e&longs;&longs;e, non in fieri, <expan abbr="veruntñ">veruntamen</expan> eiu&longs;modi, <lb/>vt vlterius promoueri queat. </s> <s>Hæc ex Ari&longs;t. </s> <s>colliges ita dicente. <foreign lang="greek">kai\ e)nergh/sei eu)qu\s, e)an ti mh\ kw­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1973"></arrow.to.target><lb/>lu/sh| e)ne/rgeia de\ tou= kou/fou to\ pou= ei)=nai kai\ a)/nw</foreign>. </s> <s>Et operabitur &longs;tatim, ni&longs;i quid prohibeat; actus <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>leuis, [non quidem moueri &longs;ur&longs;um] &longs;ed ip&longs;um vbi & locus &longs;uperior. </s> <s>Ob id verendum non e&longs;t, ne <lb/>e&longs;&longs;e in loco &longs;it externa pa&longs;sio mobilis (ni&longs;i vi fuerit) quia .&longs;. </s> <s>ab efficiente pendêre videatur, dum fit: <lb/>nec quin illi habitus <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> &longs;upponatur: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> diuiduè pendet & proximè; &longs;ed indiuiduè & p <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;eu partem eius. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de po&longs;teriore dubitatione; accipiam id in primis, ita mo­<lb/>ueri coniunctum, quae habeat certam formam: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma e&longs;t ratio, cur <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> moueatur, quae hoc <lb/>&longs;it ex eius ip&longs;ius natura. </s> <s>Sequitur ergo ea forma po&longs;ita nece&longs;&longs;ariò locus ip&longs;i conueniens, & hoc <lb/>modo cau&longs;&longs;a interna e&longs;t, & ita cau&longs;&longs;a, vt forma <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecum ip&longs;a apportans, id quod alij nulli cau&longs;­<lb/>&longs;æ conceditur, quatenus e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>&longs;iquidem materia per &longs;eip&longs;am accipiat: efficiens & finis alij <lb/>tribuant à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Id verò &longs;ic e&longs;&longs;e mon&longs;trant Ari&longs;totelis verba quæ &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s>Siquis è no­<lb/>bis quærat, cur grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>diuer&longs;is ac certis motibus concitentur; cau&longs;&longs;a e&longs;t <foreign lang="greek">o(ti pe/fuke\npoi <lb/>kai\ tou=to e)sti\ to\ kou/fw| kai\ barei\ ei)=nai</foreign> .i. quae nata apta &longs;unt ad id, quae alicubi &longs;int, & hoc e&longs;t leui & graui <lb/>e&longs;&longs;e, vt <expan abbr="formã">formam</expan> videas &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, cur grauia moueantur, & leuia: ex quo conclu&longs;it in <lb/>fine contextus; <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e principium, nec quidem agendi & mouendi, &longs;ed patiendi, <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>&longs;ententiam re petiit idem auctor 4. de C&ecedil;lo. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae &longs;i moueret vt efficiens ip&longs;a forma; nec modo &longs;ui <lb/> | <arrow.to.target n="marg1973"></arrow.to.target><lb/>lu/sh| e)ne/rgeia de\ tou= kou/fou to\ pou= ei)=nai kai\ a)/nw</foreign>. </s> <s>Et operabitur &longs;tatim, ni&longs;i quid prohibeat; actus <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>leuis, [non quidem moueri &longs;ur&longs;um] &longs;ed ip&longs;um vbi & locus &longs;uperior. </s> <s>Ob id verendum non e&longs;t, ne <lb/>e&longs;&longs;e in loco &longs;it externa pa&longs;sio mobilis (ni&longs;i vi fuerit) quia .&longs;. </s> <s>ab efficiente pendêre videatur, dum fit: <lb/>nec quin illi habitus <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> &longs;upponatur: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> diuiduè pendet & proximè; &longs;ed indiuiduè & p <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;eu partem eius. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de po&longs;teriore dubitatione; accipiam id in primis, ita mo­<lb/>ueri coniunctum, quae habeat certam formam: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma e&longs;t ratio, cur <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> moueatur, quae hoc <lb/>&longs;it ex eius ip&longs;ius natura. </s> <s>Sequitur ergo ea forma po&longs;ita nece&longs;&longs;ariò locus ip&longs;i conueniens, & hoc <lb/>modo cau&longs;&longs;a interna e&longs;t, & ita cau&longs;&longs;a, vt forma <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecum ip&longs;a apportans, id quod alij nulli cau&longs;­<lb/>&longs;æ conceditur, quatenus e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>&longs;iquidem materia per &longs;eip&longs;am accipiat: efficiens & finis alij <lb/>tribuant à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Id verò &longs;ic e&longs;&longs;e mon&longs;trant Ari&longs;totelis verba quæ &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s>Siquis è no­<lb/>bis quærat, cur grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>diuer&longs;is ac certis motibus concitentur; cau&longs;&longs;a e&longs;t <foreign lang="greek">o(ti pe/fuke\npoi <lb/>kai\ tou=to e)sti\ to\ kou/fw| kai\ barei\ ei)=nai</foreign> .i. quae nata apta &longs;unt ad id, quae alicubi &longs;int, & hoc e&longs;t leui & graui <lb/>e&longs;&longs;e, vt <expan abbr="formã">formam</expan> videas &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, cur grauia moueantur, & leuia: ex quo conclu&longs;it in <lb/>fine contextus; <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e principium, nec quidem agendi & mouendi, &longs;ed patiendi, <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>&longs;ententiam re petiit idem auctor 4. de C&ecedil;lo. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae &longs;i moueret vt efficiens ip&longs;a forma; nec modo &longs;ui <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1974"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1974"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1975"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius proprio, non cohæreret con&longs;equens cum antecedente quæ &longs;ic habent. </s> <s>Mouetur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, <lb/>quia forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s> <s>Ergo natura <expan abbr="principiũ">principium</expan> patiendi, & antecedens latius pateret quàm <lb/>con&longs;equens, quae forma quæ e&longs;t natura, moueret, vt agens. </s> <s>Itaque non &longs;impliciter natura talis e&longs;&longs;et; <lb/>immò nec id ex antecedente probè inferretur, quia forma non e&longs;&longs;et principium patiendi, nec alia <lb/>cau&longs;&longs;a motus interna recitata fuerat ab Ari&longs;totele, quomodo valebat igitur: Naturam e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, atque illam quidem patiendi, non agendi? </s> <s>His ita po&longs;itis ad Alexandrum redeo, vt, <lb/>&longs;i quo pacto mihi &longs;uccedat, tantum philo&longs;ophum quem primum habemus, qui in hanc &longs;enten­<lb/>tiam &longs;crip&longs;erit, ab omni calumnia purgem. </s> <s>Ip&longs;e igitur vbi dixit, generans illud e&longs;&longs;e, quod facit <lb/>è pote&longs;tate vbi actu vbi, faciendo .&longs;. </s> <s>è potentia leui actu leue, accepit formam, non vt actum pri­<lb/>mum, &longs;ed vt &longs;ecundum, & cùm in eo quod gignitur, &longs;it pote&longs;tas quæ na&longs;citur à materia, quæ per <lb/>gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> promouetur ad formam, forma <expan abbr="aũt">aut</expan> inanimi perfecta fit e&longs;&longs;e in &longs;uo loco: pote&longs;tas <lb/>verò quæ e&longs;t in materia ad <expan abbr="eã">eam</expan> perfectionem, &longs;it grauitas, aut leuitas; eam <expan abbr="promotion&etilde;">promotionem</expan> quæ e&longs;t ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> perfectam, &longs;ignificare voluit, cùm &longs;tatuit generans quod facit ignem & <expan abbr="terrã">terram</expan>, facere actu le­<lb/>ue, aut graue, per grauitatem <expan abbr=".n.">enim</expan> & leuitatem <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> materiæ affectiones in &longs;uo loco inanima <expan abbr="collo-cãtur">collo­<lb/>cantur</expan>. </s> <s>& vt &longs;ecundùm naturam &longs;e habet forma, natura autem ip&longs;ius e&longs;t e&longs;&longs;e in officio, &longs;ic <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <lb/>actum iungere con&longs;tituit: <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>actum &longs;ub&longs;tantiæ, qui &longs;ine functione imperfectus e&longs;t, cum actu <lb/> | <arrow.to.target n="marg1975"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius proprio, non cohæreret con&longs;equens cum antecedente quæ &longs;ic habent. </s> <s>Mouetur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, <lb/>quia forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s> <s>Ergo natura <expan abbr="principiũ">principium</expan> patiendi, & antecedens latius pateret quàm <lb/>con&longs;equens, quae forma quæ e&longs;t natura, moueret, vt agens. </s> <s>Itaque non &longs;impliciter natura talis e&longs;&longs;et; <lb/>immò nec id ex antecedente probè inferretur, quia forma non e&longs;&longs;et principium patiendi, nec alia <lb/>cau&longs;&longs;a motus interna recitata fuerat ab Ari&longs;totele, quomodo valebat igitur: Naturam e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, atque illam quidem patiendi, non agendi? </s> <s>His ita po&longs;itis ad Alexandrum redeo, vt, <lb/>&longs;i quo pacto mihi &longs;uccedat, tantum philo&longs;ophum quem primum habemus, qui in hanc &longs;enten­<lb/>tiam &longs;crip&longs;erit, ab omni calumnia purgem. </s> <s>Ip&longs;e igitur vbi dixit, generans illud e&longs;&longs;e, quod facit <lb/>è pote&longs;tate vbi actu vbi, faciendo .&longs;. </s> <s>è potentia leui actu leue, accepit formam, non vt actum pri­<lb/>mum, &longs;ed vt &longs;ecundum, & cùm in eo quod gignitur, &longs;it pote&longs;tas quæ na&longs;citur à materia, quæ per <lb/>gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> promouetur ad formam, forma <expan abbr="aũt">aut</expan> inanimi perfecta fit e&longs;&longs;e in &longs;uo loco: pote&longs;tas <lb/>verò quæ e&longs;t in materia ad <expan abbr="eã">eam</expan> perfectionem, &longs;it grauitas, aut leuitas; eam <expan abbr="promotion&etilde;">promotionem</expan> quæ e&longs;t ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> perfectam, &longs;ignificare voluit, cùm &longs;tatuit generans quod facit ignem & <expan abbr="terrã">terram</expan>, facere actu le­<lb/>ue, aut graue, per grauitatem <expan abbr=".n.">enim</expan> & leuitatem <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> materiæ affectiones in &longs;uo loco inanima <expan abbr="collo-cãtur">collo­<lb/>cantur</expan>. </s> <s>& vt &longs;ecundùm naturam &longs;e habet forma, natura autem ip&longs;ius e&longs;t e&longs;&longs;e in officio, &longs;ic <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <lb/>actum iungere con&longs;tituit: <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>actum &longs;ub&longs;tantiæ, qui &longs;ine functione imperfectus e&longs;t, cum actu <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1976"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius vbi quæ e&longs;t eius &longs;ub&longs;tantiæ perfectio, copulauit: cùm verò aut alibi ip&longs;e, aut alij nonnun­<lb/>quam pote&longs;tatem ad vbi à &longs;ub&longs;tantiæ pote&longs;tate &longs;egregarunt, animaduerti&longs;&longs;e videntur ordinem & <lb/>nexum qui ob cau&longs;&longs;as antedictas inter actum primum & &longs;ecundum, & pote&longs;tateis cum illis con­<lb/>gruenteis, intercedit; &longs;unt verò cau&longs;&longs;æ per accidens, & quæ &longs;olam &longs;eparationem rationis afferant, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> diximus, cùm de &longs;ecundi actus <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> loqueremur, & eius quod actu eo tempore <lb/>con&longs;i&longs;tit, <expan abbr="qualecunq.">qualecunque</expan> illud &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei naturæ <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habuerunt. </s> <s>Sic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dum Alexandro oppo­<lb/>nit Simplicius elementa <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e in actu extra &longs;ua loca; <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> e&longs;t ip&longs;um &longs;ub&longs;tantiæ &longs;impliciter <lb/>habui&longs;&longs;e rationem & actus primi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub&longs;tantiæ perfectæ, <expan abbr="actu&longs;&qacute;">actu&longs;que</expan>. </s> <s>&longs;ecundi, quo pacto ip&longs;am <lb/>accepi&longs;&longs;e dicimus Alexandrum. </s> <s>Argumenta verò quæ nuper obiecta fuerunt, parum afferunt <lb/>impedimenti. </s> <s>Nam, quod opponebatur, actum &longs;ecundum e&longs;&longs;e finem, hunc verò &longs;ignificare <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan>, <lb/>planè concedimus, &longs;ed quae agens hoc &longs;it primus actus, id verò negamus; &longs;at <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, &longs;i &longs;ignificet agens <lb/>&longs;impliciter; id verò priu&longs;quàm &longs;it ab&longs;oluta &longs;ub&longs;tantia, generans e&longs;t; vbi ab&longs;oluta quidem fuerit, | <arrow.to.target n="marg1976"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius vbi quæ e&longs;t eius &longs;ub&longs;tantiæ perfectio, copulauit: cùm verò aut alibi ip&longs;e, aut alij nonnun­<lb/>quam pote&longs;tatem ad vbi à &longs;ub&longs;tantiæ pote&longs;tate &longs;egregarunt, animaduerti&longs;&longs;e videntur ordinem & <lb/>nexum qui ob cau&longs;&longs;as antedictas inter actum primum & &longs;ecundum, & pote&longs;tateis cum illis con­<lb/>gruenteis, intercedit; &longs;unt verò cau&longs;&longs;æ per accidens, & quæ &longs;olam &longs;eparationem rationis afferant, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> diximus, cùm de &longs;ecundi actus <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> loqueremur, & eius quod actu eo tempore <lb/>con&longs;i&longs;tit, <expan abbr="qualecunq.">qualecunque</expan> illud &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei naturæ <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habuerunt. </s> <s>Sic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dum Alexandro oppo­<lb/>nit Simplicius elementa <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e in actu extra &longs;ua loca; <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> e&longs;t ip&longs;um &longs;ub&longs;tantiæ &longs;impliciter <lb/>habui&longs;&longs;e rationem & actus primi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub&longs;tantiæ perfectæ, <expan abbr="actu&longs;&qacute;">actu&longs;que</expan>. </s> <s>&longs;ecundi, quo pacto ip&longs;am <lb/>accepi&longs;&longs;e dicimus Alexandrum. </s> <s>Argumenta verò quæ nuper obiecta fuerunt, parum afferunt <lb/>impedimenti. </s> <s>Nam, quod opponebatur, actum &longs;ecundum e&longs;&longs;e finem, hunc verò &longs;ignificare <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan>, <lb/>planè concedimus, &longs;ed quae agens hoc &longs;it primus actus, id verò negamus; &longs;at <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, &longs;i &longs;ignificet agens <lb/>&longs;impliciter; id verò priu&longs;quàm &longs;it ab&longs;oluta &longs;ub&longs;tantia, generans e&longs;t; vbi ab&longs;oluta quidem fuerit, |
| <pb pagenum="300"/>&longs;ed impedita, tollens impedimentum. </s> <s>Quod item obiiciebatur &longs;ecundo loco, fal&longs;um e&longs;t. </s> <s>Nanque <lb/> | <pb pagenum="300"/>&longs;ed impedita, tollens impedimentum. </s> <s>Quod item obiiciebatur &longs;ecundo loco, fal&longs;um e&longs;t. </s> <s>Nanque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1977"></arrow.to.target><lb/>id quod agit, efficiens e&longs;t, quod .&longs;. </s> <s>habet &longs;imilem <expan abbr="formã">formam</expan>, aut arcens impediens: id verò, quod pa­<lb/>titur, e&longs;t mobile, quod habet in &longs;e duo principia per qu&ecedil; mouetur, materiam nimirùm & <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>non autem formam, vt mouentem, materiam verò, vt motam; de quo pluribus verbis nihil e&longs;t <lb/>opus, cùm anteà fuerit explanatum. </s> <s>Supere&longs;t igitur, vt habitus &longs;it principium, non &longs;anè <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, <lb/>&longs;ed per quod mobile ip&longs;um, <expan abbr="qd">quod</expan> ex habitu <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> & materia <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nũc">Nunc</expan> ad reliqua pergamus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1977"></arrow.to.target><lb/>id quod agit, efficiens e&longs;t, quod .&longs;. </s> <s>habet &longs;imilem <expan abbr="formã">formam</expan>, aut arcens impediens: id verò, quod pa­<lb/>titur, e&longs;t mobile, quod habet in &longs;e duo principia per qu&ecedil; mouetur, materiam nimirùm & <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>non autem formam, vt mouentem, materiam verò, vt motam; de quo pluribus verbis nihil e&longs;t <lb/>opus, cùm anteà fuerit explanatum. </s> <s>Supere&longs;t igitur, vt habitus &longs;it principium, non &longs;anè <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, <lb/>&longs;ed per quod mobile ip&longs;um, <expan abbr="qd">quod</expan> ex habitu <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> & materia <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nũc">Nunc</expan> ad reliqua pergamus.</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Varietas actionum vnde ducatur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXXIIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Varietas actionum vnde ducatur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXXIIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>OMNIS igitur actio requirit <expan abbr="formã">formam</expan>, licèt non <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> efficiens, veluti conclu&longs;um e&longs;t ante. </s> <s>Ve­<lb/>rùm, quia forma multiplex, & ab vna, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> non primò (&longs;iquidem ab vna cau&longs;&longs;a, quatenus <lb/>vna e&longs;t, non ni&longs;i res vna proximè profici&longs;catur) multas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actioneis pullulare <expan abbr="cõ&longs;picimus">con&longs;picimus</expan>; ad <expan abbr="eũ">eum</expan>, <lb/>qui actus &longs;ecundi <expan abbr="naturã">naturam</expan> exploret, pertinere <expan abbr="quoq.">quoque</expan> arbitror aliqua ex ip&longs;a re de hac functionum <lb/>varietate di&longs;&longs;erere. </s> <s>Quorum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> v&longs;us in hoc volumine frequenti&longs;simus futurus &longs;it. </s> <s>Formas <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e multipliceis, &longs;i non ex hac methodo con&longs;titit adhuc; at accipiatur in præ&longs;entia, vel vt po&longs;teà <lb/><expan abbr="demon&longs;trandũ">demon&longs;trandum</expan>, vel vt &longs;en&longs;u <expan abbr="cõpertum">compertum</expan>. </s> <s>Etenim illa prima e&longs;t di&longs;tributio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia con­<lb/>cretas, & à materia &longs;eparatas; <expan abbr="&longs;eparatarũ">&longs;eparatarum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diui&longs;io procedit vlterius: etenim vel &longs;unt &longs;epara­<lb/> | <s>OMNIS igitur actio requirit <expan abbr="formã">formam</expan>, licèt non <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiens, veluti conclu&longs;um e&longs;t ante. </s> <s>Ve­<lb/>rùm, quia forma multiplex, & ab vna, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> non primò (&longs;iquidem ab vna cau&longs;&longs;a, quatenus <lb/>vna e&longs;t, non ni&longs;i res vna proximè profici&longs;catur) multas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actioneis pullulare <expan abbr="cõ&longs;picimus">con&longs;picimus</expan>; ad <expan abbr="eũ">eum</expan>, <lb/>qui actus &longs;ecundi <expan abbr="naturã">naturam</expan> exploret, pertinere <expan abbr="quoq.">quoque</expan> arbitror aliqua ex ip&longs;a re de hac functionum <lb/>varietate di&longs;&longs;erere. </s> <s>Quorum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> v&longs;us in hoc volumine frequenti&longs;simus futurus &longs;it. </s> <s>Formas <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e multipliceis, &longs;i non ex hac methodo con&longs;titit adhuc; at accipiatur in præ&longs;entia, vel vt po&longs;teà <lb/><expan abbr="demon&longs;trandũ">demon&longs;trandum</expan>, vel vt &longs;en&longs;u <expan abbr="cõpertum">compertum</expan>. </s> <s>Etenim illa prima e&longs;t di&longs;tributio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia con­<lb/>cretas, & à materia &longs;eparatas; <expan abbr="&longs;eparatarũ">&longs;eparatarum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diui&longs;io procedit vlterius: etenim vel &longs;unt &longs;epara­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1978"></arrow.to.target><lb/>tæ &longs;impliciter, cuiu&longs;modi illæ &longs;unt qu&ecedil; in prima philo&longs;ophia tractantur, aut quodammodo, qua­<lb/>les &longs;unt mathematicæ: inter eas <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæ quodammodò &longs;eparari queunt, <expan abbr="animũ">animum</expan> <expan abbr="humanũ">humanum</expan> ex Ari­<lb/>&longs;totelis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> collocabo, cùm &longs;it in corpore, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eius officium corpore admini&longs;tretur. </s> <s>Materia <lb/>concretæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt multiplices: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> aut animus e&longs;t, aut inanimorum forma, & vniformium <lb/>formæ &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> difformium; rur&longs;us &longs;ub&longs;tantiarum & accidentium: nam <expan abbr="neq.">neque</expan> accidentib. formæ <lb/>dee&longs;&longs;e, nec ip&longs;æ, <expan abbr="qu&ecedil;cunq.">qu&ecedil;cunque</expan> &longs;int, functionib. e&longs;&longs;e videntur immunes: etenim calor heterogena &longs;e­<lb/>cernit, homogenei verò cogit; & color &longs;egregat, aut congregat in&longs;trumentum vi&longs;us: euehit l&ecedil;­<lb/>uitas, deprimit grauitas; earum verò functiones intellige modo &longs;ui <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan> proprio quae per illas &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ fungantur, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;, vel immanentes, vt fertur, vel tran&longs;euntes. </s> <s>Et formarum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> nonnul­<lb/>læ &longs;unt formæ totius, vt animus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae ex vna <expan abbr="tantũ">tantum</expan> parte, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;olio in quo re&longs;ideat in&longs;tar regis, tri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1978"></arrow.to.target><lb/>tæ &longs;impliciter, cuiu&longs;modi illæ &longs;unt qu&ecedil; in prima philo&longs;ophia tractantur, aut quodammodo, qua­<lb/>les &longs;unt mathematicæ: inter eas <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæ quodammodò &longs;eparari queunt, <expan abbr="animũ">animum</expan> <expan abbr="humanũ">humanum</expan> ex Ari­<lb/>&longs;totelis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> collocabo, cùm &longs;it in corpore, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eius officium corpore admini&longs;tretur. </s> <s>Materia <lb/>concretæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt multiplices: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> aut animus e&longs;t, aut inanimorum forma, & vniformium <lb/>formæ &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> difformium; rur&longs;us &longs;ub&longs;tantiarum & accidentium: nam <expan abbr="neq.">neque</expan> accidentib. formæ <lb/>dee&longs;&longs;e, nec ip&longs;æ, <expan abbr="qu&ecedil;cunq.">qu&ecedil;cunque</expan> &longs;int, functionib. e&longs;&longs;e videntur immunes: etenim calor heterogena &longs;e­<lb/>cernit, homogenei verò cogit; & color &longs;egregat, aut congregat in&longs;trumentum vi&longs;us: euehit l&ecedil;­<lb/>uitas, deprimit grauitas; earum verò functiones intellige modo &longs;ui <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan> proprio quae per illas &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ fungantur, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;, vel immanentes, vt fertur, vel tran&longs;euntes. </s> <s>Et formarum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> nonnul­<lb/>læ &longs;unt formæ totius, vt animus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae ex vna <expan abbr="tantũ">tantum</expan> parte, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> &longs;olio in quo re&longs;ideat in&longs;tar regis, tri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1979"></arrow.to.target><lb/>buit toti corpori, quae &longs;it, non per <expan abbr="&ecedil;qual&etilde;">&ecedil;qualem</expan> præ&longs;entiæ &longs;uæ <expan abbr="participation&etilde;">participationem</expan> in partib. &longs;ed per <expan abbr="indiuiduã">indiuiduam</expan> <lb/>e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="cõicationem">conicationem</expan>, à coniunctione partium quæ ad <expan abbr="eã">eam</expan> primam aptæ &longs;unt, in qua animus re&longs;i­<lb/>det, exortam. </s> <s>&longs;unt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> formæ partium, vt in <expan abbr="aĩo">animo</expan> carentibus. </s> <s>Actionem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vnam, aut non, mul­<lb/>tis modis e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> vna &longs;impliciter e&longs;t, quam formaliter <expan abbr="vnã">vnam</expan> vocabimus quæ .&longs;. </s> <s>in alias <lb/>quæ &longs;eor&longs;um manere queant, re&longs;olui <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, aut vna ad &longs;peciem, vel numerum, q &longs;peciei vnius, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1979"></arrow.to.target><lb/>buit toti corpori, quae &longs;it, non per <expan abbr="&ecedil;qual&etilde;">&ecedil;qualem</expan> præ&longs;entiæ &longs;uæ <expan abbr="participation&etilde;">participationem</expan> in partib. &longs;ed per <expan abbr="indiuiduã">indiuiduam</expan> <lb/>e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="cõicationem">conicationem</expan>, à coniunctione partium quæ ad <expan abbr="eã">eam</expan> primam aptæ &longs;unt, in qua animus re&longs;i­<lb/>det, exortam. </s> <s>&longs;unt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> formæ partium, vt in <expan abbr="aĩo">animo</expan> carentibus. </s> <s>Actionem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vnam, aut non, mul­<lb/>tis modis e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> vna &longs;impliciter e&longs;t, quam formaliter <expan abbr="vnã">vnam</expan> vocabimus quæ .&longs;. </s> <s>in alias <lb/>quæ &longs;eor&longs;um manere queant, re&longs;olui <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, aut vna ad &longs;peciem, vel numerum, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;peciei vnius, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1980"></arrow.to.target><lb/>vel indiuidui &longs;it, ni&longs;i ab impediente interrumpatur, & vbi <expan abbr="deniq.">denique</expan> <expan abbr="cõunuetur">conunuetur</expan>: nam propter <expan abbr="obic&etilde;">obicem</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;ingularis actio non e&longs;t. </s> <s>hæc verò aut è famulantib. &, vt vulgò fertur, è <lb/>&longs;ubordinatis con&longs;tat, aut quae vna ex illis &longs;e habeat &longs;icuti con&longs;equens; quorum <expan abbr="aũt">aut</expan> & quemadmo­<lb/>dum &longs;it; ex his intelligetur. </s> <s>Cùm igitur &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ &longs;implices &longs;int; vnam tantum actio­<lb/>nem formaliter ip&longs;as habere facilè qui&longs;piam credat. </s> <s>At verò cùm ego per&longs;piciam inter &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias &longs;eparatas (modò &longs;int plures) intercedere ordinem; &longs;olam Dei ip&longs;ius O. M. functionem ita &longs;im­<lb/>plicem e&longs;&longs;e Peripatetic&ecedil; è decernerem: nempè quia &longs;ola pror&longs;us <expan abbr="oĩ">omni</expan> pote&longs;tate vacet: <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> fun­<lb/>ctioneis non omnino <expan abbr="&longs;tatuer&etilde;">&longs;tatuerem</expan> &longs;impliceis; <expan abbr="quãdo">quando</expan> aliqua pote&longs;tas in ip&longs;is, &longs;iue, vt melius dixerim, <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="quædã">quædam</expan> humilitas & declinatio cogno&longs;citur. </s> <s>Proinde Deus ip&longs;e, vt volunt optimi Pe­<lb/>ripatetici, id <expan abbr="vnũ">vnum</expan> agit, vt &longs;eip&longs;um æterno tempore, &longs;ua pulchritudine captas, <expan abbr="cõt&etilde;pletur">contempletur</expan>: reliquæ <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; pr&ecedil;ter &longs;eip&longs;as etiam Deum. </s> <s>& fortè &longs;uperiores <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;peculentur, quinimmo &longs;eip&longs;as <lb/>&longs;ine ip&longs;ius Dei &longs;peculatione (ni fallor) &longs;atis concipere nequeunt: nam &longs;peciem quandam priua­<lb/>tionis & pote&longs;tatis in entis vniuer&longs;itate obtinent, &longs;i cum Deo conferantur, pote&longs;tas <expan abbr="aũt">aut</expan> & priua­<lb/>tio per actum <expan abbr="habitum&qacute;">habitumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> nece&longs;&longs;ariò no&longs;cenda e&longs;t. </s> <s>Ita quidem vna illarum actio, &longs;ed non pe­<lb/>nitus &longs;implex; &longs;iquidem habeant obiectum intelligentiæ &longs;u&ecedil;, non in &longs;eip&longs;is, &longs;ed exterius, à quo <lb/>functio &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> propria compleatur. </s> <s>Vna igitur functio, vna, &longs;cilicet, vnius intelligentia &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1980"></arrow.to.target><lb/>vel indiuidui &longs;it, ni&longs;i ab impediente interrumpatur, & vbi <expan abbr="deniq.">denique</expan> <expan abbr="cõunuetur">conunuetur</expan>: nam propter <expan abbr="obic&etilde;">obicem</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;ingularis actio non e&longs;t. </s> <s>hæc verò aut è famulantib. &, vt vulgò fertur, è <lb/>&longs;ubordinatis con&longs;tat, aut quae vna ex illis &longs;e habeat &longs;icuti con&longs;equens; quorum <expan abbr="aũt">aut</expan> & quemadmo­<lb/>dum &longs;it; ex his intelligetur. </s> <s>Cùm igitur &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ &longs;implices &longs;int; vnam tantum actio­<lb/>nem formaliter ip&longs;as habere facilè qui&longs;piam credat. </s> <s>At verò cùm ego per&longs;piciam inter &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias &longs;eparatas (modò &longs;int plures) intercedere ordinem; &longs;olam Dei ip&longs;ius O. M. functionem ita &longs;im­<lb/>plicem e&longs;&longs;e Peripatetic&ecedil; è decernerem: nempè quia &longs;ola pror&longs;us <expan abbr="oĩ">omni</expan> pote&longs;tate vacet: <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> fun­<lb/>ctioneis non omnino <expan abbr="&longs;tatuer&etilde;">&longs;tatuerem</expan> &longs;impliceis; <expan abbr="quãdo">quando</expan> aliqua pote&longs;tas in ip&longs;is, &longs;iue, vt melius dixerim, <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="quædã">quædam</expan> humilitas & declinatio cogno&longs;citur. </s> <s>Proinde Deus ip&longs;e, vt volunt optimi Pe­<lb/>ripatetici, id <expan abbr="vnũ">vnum</expan> agit, vt &longs;eip&longs;um æterno tempore, &longs;ua pulchritudine captas, <expan abbr="cõt&etilde;pletur">contempletur</expan>: reliquæ <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; pr&ecedil;ter &longs;eip&longs;as etiam Deum. </s> <s>& fortè &longs;uperiores <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;peculentur, quinimmo &longs;eip&longs;as <lb/>&longs;ine ip&longs;ius Dei &longs;peculatione (ni fallor) &longs;atis concipere nequeunt: nam &longs;peciem quandam priua­<lb/>tionis & pote&longs;tatis in entis vniuer&longs;itate obtinent, &longs;i cum Deo conferantur, pote&longs;tas <expan abbr="aũt">aut</expan> & priua­<lb/>tio per actum <expan abbr="habitum&qacute;">habitumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> nece&longs;&longs;ariò no&longs;cenda e&longs;t. </s> <s>Ita quidem vna illarum actio, &longs;ed non pe­<lb/>nitus &longs;implex; &longs;iquidem habeant obiectum intelligentiæ &longs;u&ecedil;, non in &longs;eip&longs;is, &longs;ed exterius, à quo <lb/>functio &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> propria compleatur. </s> <s>Vna igitur functio, vna, &longs;cilicet, vnius intelligentia &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1981"></arrow.to.target><lb/>&longs;tanti&ecedil;, neutiquam verò &longs;implex, quia nimirùm intelligentia &longs;ui, ab alterius rei &longs;ublimioris in­<lb/>telligenti&ecedil; perficitur, & con&longs;ummatur, & vna, vt arbitror, intrin&longs;ecùs qu&ecedil; tamen varietur extrin­<lb/>&longs;ecùs; quippe ex varietate obiecti: non multiplicetur <expan abbr="aũt">aut</expan> propter <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> qu&ecedil; &longs;pectatur in­<lb/>ter <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> & actum, &longs;icuti neque multiplicatur intelligentia pote&longs;tatis, &longs;iquando concipiatur <lb/>per actum. </s> <s>Non equidem illud aio pote&longs;tatis & actus eandem e&longs;&longs;e notionem; varia <expan abbr=".n.">enim</expan> certi&longs;simè <lb/>e&longs;t, &longs;ed cùm in actu pote&longs;tas agno&longs;catur, vnam e&longs;&longs;e ip&longs;ius <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan>: proptereà quae cogno&longs;citur <lb/>ex habitudine, qua re&longs;picit actum; qua &longs;i noris hunc illam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> noris: &longs;ic eorum qu&ecedil; inter &longs;e <lb/>re&longs;piciunt vna cognitio. </s> <s>Sic depriuationis notitia dicendum foret. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & ip&longs;a per habitum <lb/>concipitur, & definitur. </s> <s>Vna certè, &longs;ed minus &longs;implex, quàm cognitio habitus: &longs;ic itidem vna e&longs;t <lb/>in &longs;ub&longs;tantiis inferioribus energia, Compo&longs;itionem formalem hanc ad eius differentiam quam <lb/>rei, vel realem vocant, appellare licebit. </s> <s>Verùm quòd etiam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil; mouent orbes; | <arrow.to.target n="marg1981"></arrow.to.target><lb/>&longs;tanti&ecedil;, neutiquam verò &longs;implex, quia nimirùm intelligentia &longs;ui, ab alterius rei &longs;ublimioris in­<lb/>telligenti&ecedil; perficitur, & con&longs;ummatur, & vna, vt arbitror, intrin&longs;ecùs qu&ecedil; tamen varietur extrin­<lb/>&longs;ecùs; quippe ex varietate obiecti: non multiplicetur <expan abbr="aũt">aut</expan> propter <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> qu&ecedil; &longs;pectatur in­<lb/>ter <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> & actum, &longs;icuti neque multiplicatur intelligentia pote&longs;tatis, &longs;iquando concipiatur <lb/>per actum. </s> <s>Non equidem illud aio pote&longs;tatis & actus eandem e&longs;&longs;e notionem; varia <expan abbr=".n.">enim</expan> certi&longs;simè <lb/>e&longs;t, &longs;ed cùm in actu pote&longs;tas agno&longs;catur, vnam e&longs;&longs;e ip&longs;ius <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan>: proptereà quae cogno&longs;citur <lb/>ex habitudine, qua re&longs;picit actum; qua &longs;i noris hunc illam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> noris: &longs;ic eorum qu&ecedil; inter &longs;e <lb/>re&longs;piciunt vna cognitio. </s> <s>Sic depriuationis notitia dicendum foret. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & ip&longs;a per habitum <lb/>concipitur, & definitur. </s> <s>Vna certè, &longs;ed minus &longs;implex, quàm cognitio habitus: &longs;ic itidem vna e&longs;t <lb/>in &longs;ub&longs;tantiis inferioribus energia, Compo&longs;itionem formalem hanc ad eius differentiam quam <lb/>rei, vel realem vocant, appellare licebit. </s> <s>Verùm quòd etiam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil; mouent orbes; |
| <pb pagenum="301"/> | <pb pagenum="301"/> |
| <arrow.to.target n="marg1982"></arrow.to.target><lb/>ab his & alia functio quæ &longs;it tran&longs;iens, profici&longs;ci putabitur. </s> <s>C&ecedil;terùm, &longs;i mouent vt finis, actio nul­<lb/>la h&ecedil;c erit, ni&longs;i metaphoricè, quia &longs;olùm in eo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tet">con&longs;i&longs;tet</expan> quod mouetur, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>functio <expan abbr="tãtum">tantum</expan>, qua­<lb/>tenus mouetur, qu&ecedil; reliqua &longs;ua principia <expan abbr="cõ&longs;ecuta">con&longs;ecuta</expan> &longs;it extra finem. </s> <s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> differt in mouendo finis <lb/>ab efficiente, quae finis <expan abbr="mou&etilde;do">mouendo</expan> manet immobilis, nec illi functio tribuitur, &longs;ed immobilitas & ho­<lb/>ne&longs;tas; eius <expan abbr="aũt">aut</expan> gratia <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan> id quod appetit. </s> <s>In efficiente <expan abbr="colloca&ttilde;">collocatur</expan> actio, quia non &longs;ine materiæ <lb/>tran&longs;mutatione <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> facit, quæ, cùm &longs;it <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> res &longs;en&longs;ilis, requirit <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="tran&longs;mutant&etilde;">tran&longs;mutantem</expan>: cùm <lb/>c&ecedil;teroqui finis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ine tran&longs;mutatione materiæ po&longs;sit agere, vt in mentib. beatis & c&ecedil;lo quorum <lb/>&longs;tatus e&longs;t <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> vniu&longs;modi, nec è pote&longs;tate <expan abbr="trã&longs;mutatur">tran&longs;mutatur</expan> in actum. </s> <s>Cùm igitur nos ea vt <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> mo­<lb/>uere defendamus, <expan abbr="vnã">vnam</expan> <expan abbr="&longs;anèip&longs;arũ">&longs;anè ip&longs;arum</expan> <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> quidem <expan abbr="immanent&etilde;">immanentem</expan> cogimur a&longs;&longs;euerare. <lb/></s> <s>De mathematicis illud <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> puto <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> functiones ibi e&longs;&longs;e quæ <expan abbr="naturã">naturam</expan> quantitatis intrin­<lb/>&longs;ecè <expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan>, hoc e&longs;t, eo modo <expan abbr="pullulãt">pullulant</expan> ex forma, &longs;icuti <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> ex habitu profici&longs;ci &longs;uprà <lb/><expan abbr="cõmem">commem</expan> orauimus, & <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;ine vlla vera permutatione, & ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> metaphorica: nec eiu&longs;modi <lb/>tamen, vt <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> à fine de&longs;cendat. </s> <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> & tale cau&longs;&longs;æ genus repellatur à mathematicis, & illud <lb/><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> generatim quod habet, vt inquit ip&longs;e Ari&longs;toteles, <foreign lang="greek">to\ ku/rion</foreign>, & <expan abbr="pr&ecedil;cipuũ">pr&ecedil;cipuum</expan> qu&ecedil; &longs;unt apud Ari&longs;t. <lb/></s> <s>finis & efficiens. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Plato, vt docet Proclus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in principiis pr&ecedil;cipuis numerauit exemplar. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg1982"></arrow.to.target><lb/>ab his & alia functio quæ &longs;it tran&longs;iens, profici&longs;ci putabitur. </s> <s>C&ecedil;terùm, &longs;i mouent vt finis, actio nul­<lb/>la h&ecedil;c erit, ni&longs;i metaphoricè, quia &longs;olùm in eo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tet">con&longs;i&longs;tet</expan> quod mouetur, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>functio <expan abbr="tãtum">tantum</expan>, qua­<lb/>tenus mouetur, qu&ecedil; reliqua &longs;ua principia <expan abbr="cõ&longs;ecuta">con&longs;ecuta</expan> &longs;it extra finem. </s> <s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> differt in mouendo finis <lb/>ab efficiente, quae finis <expan abbr="mou&etilde;do">mouendo</expan> manet immobilis, nec illi functio tribuitur, &longs;ed immobilitas & ho­<lb/>ne&longs;tas; eius <expan abbr="aũt">aut</expan> gratia <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan> id quod appetit. </s> <s>In efficiente <expan abbr="colloca&ttilde;">collocatur</expan> actio, quia non &longs;ine materiæ <lb/>tran&longs;mutatione <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> facit, quæ, cùm &longs;it <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> res &longs;en&longs;ilis, requirit <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="tran&longs;mutant&etilde;">tran&longs;mutantem</expan>: cùm <lb/>c&ecedil;teroqui finis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ine tran&longs;mutatione materiæ po&longs;sit agere, vt in mentib. beatis & c&ecedil;lo quorum <lb/>&longs;tatus e&longs;t <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> vniu&longs;modi, nec è pote&longs;tate <expan abbr="trã&longs;mutatur">tran&longs;mutatur</expan> in actum. </s> <s>Cùm igitur nos ea vt <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> mo­<lb/>uere defendamus, <expan abbr="vnã">vnam</expan> <expan abbr="&longs;anèip&longs;arũ">&longs;anè ip&longs;arum</expan> <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> quidem <expan abbr="immanent&etilde;">immanentem</expan> cogimur a&longs;&longs;euerare. <lb/></s> <s>De mathematicis illud <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> puto <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> functiones ibi e&longs;&longs;e quæ <expan abbr="naturã">naturam</expan> quantitatis intrin­<lb/>&longs;ecè <expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan>, hoc e&longs;t, eo modo <expan abbr="pullulãt">pullulant</expan> ex forma, &longs;icuti <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> ex habitu profici&longs;ci &longs;uprà <lb/><expan abbr="cõmem">commem</expan> orauimus, & <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;ine vlla vera permutatione, & ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> metaphorica: nec eiu&longs;modi <lb/>tamen, vt <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> à fine de&longs;cendat. </s> <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> & tale cau&longs;&longs;æ genus repellatur à mathematicis, & illud <lb/><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> generatim quod habet, vt inquit ip&longs;e Ari&longs;toteles, <foreign lang="greek">to\ ku/rion</foreign>, & <expan abbr="pr&ecedil;cipuũ">pr&ecedil;cipuum</expan> qu&ecedil; &longs;unt apud Ari&longs;t. <lb/></s> <s>finis & efficiens. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Plato, vt docet Proclus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in principiis pr&ecedil;cipuis numerauit exemplar. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg1983"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> form&ecedil; mathematic&ecedil; in actuo&longs;is principiis <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> numerantur: <expan abbr="acriter&qacute;">acriterque</expan>. </s> <s>Pythagoras <lb/> | <arrow.to.target n="marg1983"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> form&ecedil; mathematic&ecedil; in actuo&longs;is principiis <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> numerantur: <expan abbr="acriter&qacute;">acriterque</expan>. </s> <s>Pythagoras <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1984"></arrow.to.target><lb/>& Plato reprehen&longs;i, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> alter numeros, alter verò &longs;olida <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, <expan abbr="motionum&qacute;">motionumque</expan>. </s> <s>primor­<lb/>dia fecerint. </s> <s>Sed nil repugnat <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> illis, opinor, <expan abbr="functionũ">functionum</expan> varietas; quid <expan abbr=".n.">enim</expan> prohibeat, quominus <lb/>ill&ecedil; <expan abbr="quãti">quanti</expan> &longs;pecies <expan abbr="habeãt">habeant</expan> plureis proprietateis, vt <expan abbr="triãgulũ">triangulum</expan> habere treis angulos &ecedil;qualeis duobus re­<lb/>ctis & habere <expan abbr="angulũ">angulum</expan> <expan abbr="externũ">externum</expan> duob. </s> <s>angulis &longs;ibi oppo&longs;itis æqualem? </s> <s>Mitto nunc <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <lb/>quæ cùm &longs;euocet formas à materia &longs;en&longs;ili, nec <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> obeat &longs;ine <expan abbr="phãta&longs;ia">phanta&longs;ia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> munus, <expan abbr="ancipit&etilde;">ancipitem</expan> <expan abbr="quã-dã">quan­<lb/>dam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, qua&longs;i animal <expan abbr="amphibiũ">amphibium</expan> con&longs;ecuta fui&longs;&longs;e videbitur: <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e varia, <expan abbr="multi&longs;&qacute;">multi&longs;que</expan>. </s> <s>modis <lb/><expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> pr&ecedil;&longs;tare officium. </s> <s>Generatim verò varietas <expan abbr="oĩs">omnis</expan> ad h&ecedil;c capita refert, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e e&longs;t, aut per <lb/><expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & aut in indiuiduo, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in &longs;pecie. </s> <s>per accidens verò <expan abbr="indeterminatũ">indeterminatum</expan> accipio. </s> <s>Et ea quæ <lb/>e&longs;t in indiuiduo, & in hoc &longs;ignificato per accidens, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;unt. </s> <s>qu&ecedil; <expan abbr="oĩa">omnia</expan> priuilegio materiæ <expan abbr="cõtingũt">contingunt</expan>, <lb/>quod <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t à forma &longs;ui <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> &longs;imile e&longs;t: infinitas e&longs;t ex materia &longs;ingulari. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> quae vna vnius fun­<lb/>ctio <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, vel ex <expan abbr="impedim&etilde;to">impedimento</expan> <expan abbr="ĩterrupta">interrupta</expan>, vel ex <expan abbr="accid&etilde;te">accidente</expan>, id <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> tali materiæ <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> referri debet. <lb/></s> <s>Etenim vbi <expan abbr="interrũpitur">interrumpitur</expan>, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> multiplicatur. </s> <s>Quod <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;emel defecit, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ad numerum <lb/>renouari, & qua&longs;i in <expan abbr="vitã">vitam</expan> ex morte reuocari <expan abbr="nõ">non</expan> putant Peripatetici. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Sic ex adnexis & <expan abbr="accid&etilde;tib">accidentib</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg1984"></arrow.to.target><lb/>& Plato reprehen&longs;i, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> alter numeros, alter verò &longs;olida <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, <expan abbr="motionum&qacute;">motionumque</expan>. </s> <s>primor­<lb/>dia fecerint. </s> <s>Sed nil repugnat <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> illis, opinor, <expan abbr="functionũ">functionum</expan> varietas; quid <expan abbr=".n.">enim</expan> prohibeat, quominus <lb/>ill&ecedil; <expan abbr="quãti">quanti</expan> &longs;pecies <expan abbr="habeãt">habeant</expan> plureis proprietateis, vt <expan abbr="triãgulũ">triangulum</expan> habere treis angulos &ecedil;qualeis duobus re­<lb/>ctis & habere <expan abbr="angulũ">angulum</expan> <expan abbr="externũ">externum</expan> duob. </s> <s>angulis &longs;ibi oppo&longs;itis æqualem? </s> <s>Mitto nunc <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <lb/>quæ cùm &longs;euocet formas à materia &longs;en&longs;ili, nec <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> obeat &longs;ine <expan abbr="phãta&longs;ia">phanta&longs;ia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> munus, <expan abbr="ancipit&etilde;">ancipitem</expan> <expan abbr="quã-dã">quan­<lb/>dam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, qua&longs;i animal <expan abbr="amphibiũ">amphibium</expan> con&longs;ecuta fui&longs;&longs;e videbitur: <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e varia, <expan abbr="multi&longs;&qacute;">multi&longs;que</expan>. </s> <s>modis <lb/><expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> pr&ecedil;&longs;tare officium. </s> <s>Generatim verò varietas <expan abbr="oĩs">omnis</expan> ad h&ecedil;c capita refert, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e e&longs;t, aut per <lb/><expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & aut in indiuiduo, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in &longs;pecie. </s> <s>per accidens verò <expan abbr="indeterminatũ">indeterminatum</expan> accipio. </s> <s>Et ea quæ <lb/>e&longs;t in indiuiduo, & in hoc &longs;ignificato per accidens, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;unt. </s> <s>qu&ecedil; <expan abbr="oĩa">omnia</expan> priuilegio materiæ <expan abbr="cõtingũt">contingunt</expan>, <lb/>quod <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t à forma &longs;ui <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> &longs;imile e&longs;t: infinitas e&longs;t ex materia &longs;ingulari. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> quae vna vnius fun­<lb/>ctio <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, vel ex <expan abbr="impedim&etilde;to">impedimento</expan> <expan abbr="ĩterrupta">interrupta</expan>, vel ex <expan abbr="accid&etilde;te">accidente</expan>, id <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> tali materiæ <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> referri debet. <lb/></s> <s>Etenim vbi <expan abbr="interrũpitur">interrumpitur</expan>, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> multiplicatur. </s> <s>Quod <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;emel defecit, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ad numerum <lb/>renouari, & qua&longs;i in <expan abbr="vitã">vitam</expan> ex morte reuocari <expan abbr="nõ">non</expan> putant Peripatetici. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Sic ex adnexis & <expan abbr="accid&etilde;tib">accidentib</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg1985"></arrow.to.target><lb/>actio variatur, vt pro modo efficientis, pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;ubiecti, pro varietate in&longs;trumenti. </s> <s><expan abbr="Saxũ">Saxum</expan> cadit & <lb/>ferit, ignis <expan abbr="cerã">ceram</expan> colliquat, & fictile cogit: <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>in principio, <expan abbr="lentu&longs;q.">lentu&longs;que</expan> cogit, ad extremum, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1985"></arrow.to.target><lb/>actio variatur, vt pro modo efficientis, pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;ubiecti, pro varietate in&longs;trumenti. </s> <s><expan abbr="Saxũ">Saxum</expan> cadit & <lb/>ferit, ignis <expan abbr="cerã">ceram</expan> colliquat, & fictile cogit: <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>in principio, <expan abbr="lentu&longs;q.">lentu&longs;que</expan> cogit, ad extremum, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1986"></arrow.to.target><lb/>acrior aliquat. </s> <s>Calor extra animal vrit, in animali coquit, hîc elixat, ibi torret. </s> <s>Et &longs;ol cum <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/><expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> gignit, cum equo <expan abbr="equũ">equum</expan> producit. </s> <s>Si verò fuerint actiones &longs;peciei qu&ecedil; &longs;unt <expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> per &longs;e. <lb/></s> <s>Cùm in &longs;pecie plures &longs;int cau&longs;&longs;æ, materia nimirùm & forma, ac materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vel &longs;implex, vt in <lb/>corpore &longs;implici, vel <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vt in mixtis: &longs;it & id quod habet <expan abbr="rõnem">rationem</expan> formæ, pr&ecedil;tereà, &longs;int è for­<lb/>mis <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> <expan abbr="cõmunes">communes</expan> & generales, ali&ecedil; &longs;pecific&ecedil;, & <expan abbr="cõmuniũ">communium</expan> virtutes, &longs;iue ip&longs;&ecedil;met &longs;int &longs;uper&longs;tites, <lb/>& ex actionib. aliqu&ecedil; <expan abbr="cõnex&ecedil;">connex&ecedil;</expan> &longs;int, vt vna ex altera <expan abbr="erũpat">erumpat</expan>: efficitur vt actiones, vel mult&ecedil; &longs;int, quae<lb/>&longs;ingul&ecedil; è &longs;ingulis cau&longs;sis <expan abbr="eman&etilde;t">emanent</expan>, vel ordinatæ, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> mini&longs;tra & princeps, vel ex con&longs;e­<lb/>cutione <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>. </s> <s>pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>, vnde <expan abbr="ducun&ttilde;">ducuntur</expan>, aut &longs;implices, aut <expan abbr="cõpo&longs;itæ">compo&longs;itæ</expan> quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/>vt internæ, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> partim internæ, partim extern&ecedil;. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> illæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quas ordinatas dicimus, ita &longs;e <lb/><expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan>, vt po&longs;teriores &longs;ine ip&longs;is <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, aut quae non po&longs;sint in <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ine ip&longs;is prorumpere. </s> <s>Rur&longs;us <lb/>ordinatæ <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt ex illis <expan abbr="ortũ">ortum</expan> ducentes, aut quae illis <expan abbr="vtan&ttilde;">vtantur</expan>. </s> <s>&longs;i ortum <expan abbr="ducãt">ducant</expan> ex illis, ab iis <expan abbr="profici&longs;cũtur">profici&longs;cuntur</expan>, <lb/>vt à forma: &longs;i vtantur, <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> finis, <expan abbr="eæ&qacute;">eæque</expan>. </s> <s>auctore Ari&longs;t. </s> <s>in extremo 1. de part. An. </s> <s>ita <expan abbr="cõdit&ecedil;">condit&ecedil;</expan>, <lb/>vt vna &longs;it <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;peciei prima quæ <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> omneis, velut eius vnius gratia &longs;int, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>primum eius in&longs;trumentum, quod e&longs;t <expan abbr="totũ">totum</expan>, vt animi corpus. </s> <s>Exempla omnium in <expan abbr="prõptu">promptu</expan> &longs;unt: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> ex forma ine&longs;t acumen inferro; rubigo ex materia. </s> <s>In homine ratio, &longs;en&longs;us, & &longs;ui con&longs;er­<lb/>uatio. </s> <s>Rationi parent omnes, &longs;ed alia via, paret & &longs;eruit &longs;en&longs;us, alia nutritio. </s> <s>&longs;ine nutriente nulla <lb/> | <arrow.to.target n="marg1986"></arrow.to.target><lb/>acrior aliquat. </s> <s>Calor extra animal vrit, in animali coquit, hîc elixat, ibi torret. </s> <s>Et &longs;ol cum <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/><expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> gignit, cum equo <expan abbr="equũ">equum</expan> producit. </s> <s>Si verò fuerint actiones &longs;peciei qu&ecedil; &longs;unt <expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> per &longs;e. <lb/></s> <s>Cùm in &longs;pecie plures &longs;int cau&longs;&longs;æ, materia nimirùm & forma, ac materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vel &longs;implex, vt in <lb/>corpore &longs;implici, vel <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vt in mixtis: &longs;it & id quod habet <expan abbr="rõnem">rationem</expan> formæ, pr&ecedil;tereà, &longs;int è for­<lb/>mis <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> <expan abbr="cõmunes">communes</expan> & generales, ali&ecedil; &longs;pecific&ecedil;, & <expan abbr="cõmuniũ">communium</expan> virtutes, &longs;iue ip&longs;&ecedil;met &longs;int &longs;uper&longs;tites, <lb/>& ex actionib. aliqu&ecedil; <expan abbr="cõnex&ecedil;">connex&ecedil;</expan> &longs;int, vt vna ex altera <expan abbr="erũpat">erumpat</expan>: efficitur vt actiones, vel mult&ecedil; &longs;int, quae<lb/>&longs;ingul&ecedil; è &longs;ingulis cau&longs;sis <expan abbr="eman&etilde;t">emanent</expan>, vel ordinatæ, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> mini&longs;tra & princeps, vel ex con&longs;e­<lb/>cutione <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>. </s> <s>pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>, vnde <expan abbr="ducun&ttilde;">ducuntur</expan>, aut &longs;implices, aut <expan abbr="cõpo&longs;itæ">compo&longs;itæ</expan> quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/>vt internæ, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> partim internæ, partim extern&ecedil;. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> illæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quas ordinatas dicimus, ita &longs;e <lb/><expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan>, vt po&longs;teriores &longs;ine ip&longs;is <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, aut quae non po&longs;sint in <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ine ip&longs;is prorumpere. </s> <s>Rur&longs;us <lb/>ordinatæ <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt ex illis <expan abbr="ortũ">ortum</expan> ducentes, aut quae illis <expan abbr="vtan&ttilde;">vtantur</expan>. </s> <s>&longs;i ortum <expan abbr="ducãt">ducant</expan> ex illis, ab iis <expan abbr="profici&longs;cũtur">profici&longs;cuntur</expan>, <lb/>vt à forma: &longs;i vtantur, <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> finis, <expan abbr="eæ&qacute;">eæque</expan>. </s> <s>auctore Ari&longs;t. </s> <s>in extremo 1. de part. An. </s> <s>ita <expan abbr="cõdit&ecedil;">condit&ecedil;</expan>, <lb/>vt vna &longs;it <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;peciei prima quæ <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> omneis, velut eius vnius gratia &longs;int, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>primum eius in&longs;trumentum, quod e&longs;t <expan abbr="totũ">totum</expan>, vt animi corpus. </s> <s>Exempla omnium in <expan abbr="prõptu">promptu</expan> &longs;unt: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> ex forma ine&longs;t acumen inferro; rubigo ex materia. </s> <s>In homine ratio, &longs;en&longs;us, & &longs;ui con&longs;er­<lb/>uatio. </s> <s>Rationi parent omnes, &longs;ed alia via, paret & &longs;eruit &longs;en&longs;us, alia nutritio. </s> <s>&longs;ine nutriente nulla <lb/> |
| |
| <s>VERVM antequàm ad alia tran&longs;eamus, ea dubitatio tollenda. </s> <s>Ecquid cau&longs;&longs;æ &longs;it, vt ab vna <lb/><expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>forma plures, atque ill&ecedil; quidem &longs;æpe contrariæ na&longs;cantur actiones; in vno verò <lb/>&longs;ubiecto pa&longs;siones contrariæ nequeant ine&longs;&longs;e? </s> <s>An quæ exi&longs;tunt indiuiduè, &longs;iue actiones, &longs;eu <lb/>pa&longs;siones &longs;int, & quæ virtute, non actu contraria &longs;unt; ea multa ine&longs;&longs;e in &longs;ubiecto non e&longs;t incon­<lb/>ueniens; quæ diuiduè recipiuntur, hæc actu vnà non con&longs;i&longs;tunt: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> dum certo quodam actu <lb/>materies informatur, ex toto accipiens, alteri oppo&longs;ito locum dare non pote&longs;t. </s> <s>Hinc in medio <lb/>contrariorum colorum formæ, & <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> &longs;en&longs;ilium &longs;pecies in &longs;en&longs;u communi, quòd &longs;ine ma­<lb/>teria &longs;u&longs;cipiantur; in lapide color albus, & niger haud quaquam. </s> <s>Supere&longs;t nunc illud inquiren­<lb/> | <s>VERVM antequàm ad alia tran&longs;eamus, ea dubitatio tollenda. </s> <s>Ecquid cau&longs;&longs;æ &longs;it, vt ab vna <lb/><expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>forma plures, atque ill&ecedil; quidem &longs;æpe contrariæ na&longs;cantur actiones; in vno verò <lb/>&longs;ubiecto pa&longs;siones contrariæ nequeant ine&longs;&longs;e? </s> <s>An quæ exi&longs;tunt indiuiduè, &longs;iue actiones, &longs;eu <lb/>pa&longs;siones &longs;int, & quæ virtute, non actu contraria &longs;unt; ea multa ine&longs;&longs;e in &longs;ubiecto non e&longs;t incon­<lb/>ueniens; quæ diuiduè recipiuntur, hæc actu vnà non con&longs;i&longs;tunt: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> dum certo quodam actu <lb/>materies informatur, ex toto accipiens, alteri oppo&longs;ito locum dare non pote&longs;t. </s> <s>Hinc in medio <lb/>contrariorum colorum formæ, & <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> &longs;en&longs;ilium &longs;pecies in &longs;en&longs;u communi, quòd &longs;ine ma­<lb/>teria &longs;u&longs;cipiantur; in lapide color albus, & niger haud quaquam. </s> <s>Supere&longs;t nunc illud inquiren­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1995"></arrow.to.target><lb/>dum de primo <expan abbr="&longs;ecundo&qacute;">&longs;ecundoque</expan>. </s> <s>actu, an'ne primus aliqua in &longs;e ip&longs;o accepta mutatione traducatur ad <lb/>&longs;ecundum. </s> <s>Quoniam verò primus actus, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ecundus in compo&longs;ito con&longs;i&longs;tunt, <expan abbr="neq.">neque</expan> deducitur <lb/>primus ad &longs;ecundum, ni&longs;i in compo&longs;ito: quo fit, vt compo&longs;itum ex actu primo ad &longs;ecundum pro­<lb/>moueri iure optimo dicatur, id quod quæritur de tran&longs;itione primi in &longs;ecundum transferatur <expan abbr="cõ-modius">con­<lb/>modius</expan> ad &longs;ubiectum quod e&longs;t coniunctum è materia &longs;eu potentia prima, & actu primo quæ e&longs;t <lb/>forma & habitus. </s> <s>Vbi inter Græcos auctores Philoponum <expan abbr="atq.">atque</expan> Simplicium interponendum erit <lb/>omnino iudicium <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan>, quandoquidem hi contrarias &longs;ententias profe&longs;si &longs;unt, exi&longs;timante Sim­<lb/>plicio mutationem, quin potius verum motum in &longs;ubiecto fieri. </s> <s>Philopono verò contrà, nulla <lb/>pror&longs;us mutatione opus e&longs;&longs;e; quas diuer&longs;as &longs;ententias ob diuer&longs;as cau&longs;&longs;as, ad quas ip&longs;i &longs;e&longs;e adiun­<lb/>xere, defendi&longs;&longs;e credimus. </s> <s>Alter enim, vt mundum pror&longs;us ingenitum cum Ari&longs;totele tueretur, is <lb/>autem &longs;ic argumentabatur. </s> <s>Si mundus habui&longs;&longs;et initium, fore, vt primus motor, dum anteà ni­<lb/>hil egi&longs;&longs;et, po&longs;teà verò mundum fabricatus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;et mutatus: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>mutationem ortui mundi <lb/>nece&longs;&longs;ariò antece&longs;&longs;uram, vt fidem illi argumento adhiberet: efficiens propriè cùm ex actu primo <lb/>transferretur in &longs;ecundum, nece&longs;&longs;ariò motum iri te&longs;tatus e&longs;t. </s> <s>Philoponus autem, qui tota mente <lb/> | <arrow.to.target n="marg1995"></arrow.to.target><lb/>dum de primo <expan abbr="&longs;ecundo&qacute;">&longs;ecundoque</expan>. </s> <s>actu, an'ne primus aliqua in &longs;e ip&longs;o accepta mutatione traducatur ad <lb/>&longs;ecundum. </s> <s>Quoniam verò primus actus, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ecundus in compo&longs;ito con&longs;i&longs;tunt, <expan abbr="neq.">neque</expan> deducitur <lb/>primus ad &longs;ecundum, ni&longs;i in compo&longs;ito: quo fit, vt compo&longs;itum ex actu primo ad &longs;ecundum pro­<lb/>moueri iure optimo dicatur, id quod quæritur de tran&longs;itione primi in &longs;ecundum transferatur <expan abbr="cõ-modius">con­<lb/>modius</expan> ad &longs;ubiectum quod e&longs;t coniunctum è materia &longs;eu potentia prima, & actu primo quæ e&longs;t <lb/>forma & habitus. </s> <s>Vbi inter Græcos auctores Philoponum <expan abbr="atq.">atque</expan> Simplicium interponendum erit <lb/>omnino iudicium <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan>, quandoquidem hi contrarias &longs;ententias profe&longs;si &longs;unt, exi&longs;timante Sim­<lb/>plicio mutationem, quin potius verum motum in &longs;ubiecto fieri. </s> <s>Philopono verò contrà, nulla <lb/>pror&longs;us mutatione opus e&longs;&longs;e; quas diuer&longs;as &longs;ententias ob diuer&longs;as cau&longs;&longs;as, ad quas ip&longs;i &longs;e&longs;e adiun­<lb/>xere, defendi&longs;&longs;e credimus. </s> <s>Alter enim, vt mundum pror&longs;us ingenitum cum Ari&longs;totele tueretur, is <lb/>autem &longs;ic argumentabatur. </s> <s>Si mundus habui&longs;&longs;et initium, fore, vt primus motor, dum anteà ni­<lb/>hil egi&longs;&longs;et, po&longs;teà verò mundum fabricatus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;et mutatus: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>mutationem ortui mundi <lb/>nece&longs;&longs;ariò antece&longs;&longs;uram, vt fidem illi argumento adhiberet: efficiens propriè cùm ex actu primo <lb/>transferretur in &longs;ecundum, nece&longs;&longs;ariò motum iri te&longs;tatus e&longs;t. </s> <s>Philoponus autem, qui tota mente <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1996"></arrow.to.target><lb/>(vti par erat) pietatem amplexatus, & mundi creationi patrocinatus e&longs;t, defendere voluit: etiam­<lb/>&longs;i Deus è primo in &longs;ecundum actum tran&longs;iret, non ob id aliquam in ip&longs;um cadere mutationem: <lb/>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am pro&longs;terni <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> Ari&longs;totelicam. </s> <s>Probabat <expan abbr="aũt">aut</expan> in&longs;titutum &longs;uum &longs;imili <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>Simplicius: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ædificator qui e&longs;t actu primo, in &longs;ecundum procedit, vbi ædificat actu, atqui <lb/>ædificare e&longs;t hoc, aut illo modo iuxta canones artis agitari. </s> <s>Ergo per argumentum à ca&longs;ibus & <lb/>coniugatis, proce&longs;&longs;us ab actu primo in &longs;ecundum, e&longs;t omnino motus. </s> <s>Negauit in eo <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <lb/>ine&longs;&longs;e Philoponus; <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>&longs;olùm interuenire, cùm è potentia prima tran&longs;eat &longs;ubiectum ad actum <lb/>primum. </s> <s>Nam quod, inquit ip&longs;e, mouetur ab aliquo, mouetur ab eo quod e&longs;t tale, quale pote­<lb/>state e&longs;t id quod mouetur. </s> <s>hîc nihil e&longs;t actu tale, à quo primum mouens in <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum dedu­<lb/>catur, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ædificator, vt in <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> per&longs;i&longs;tamus. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t alius ædificator, à quo hic, qui ædi­<lb/>ficat, è pote&longs;tate traducatur ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;icuti prius, quàm fieret ædificator: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> antece&longs;­<lb/>&longs;i&longs;&longs;e alium ædificatorem actu oportuit, à quo ædificator hic fieret, &longs;ed per &longs;e ip&longs;um ex ædificatore <lb/>tran&longs;it ad ædificandum. </s> <s>Quia verò nihil immutat &longs;e ip&longs;um, ne &longs;it pote&longs;tate &longs;imul & actu, neque <lb/>deprehendatur in repugnantia: re&longs;tat ergo, vt id quod è &longs;ecunda potentia tran&longs;it ad actum &longs;ecun­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1996"></arrow.to.target><lb/>(vti par erat) pietatem amplexatus, & mundi creationi patrocinatus e&longs;t, defendere voluit: etiam­<lb/>&longs;i Deus è primo in &longs;ecundum actum tran&longs;iret, non ob id aliquam in ip&longs;um cadere mutationem: <lb/>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am pro&longs;terni <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> Ari&longs;totelicam. </s> <s>Probabat <expan abbr="aũt">aut</expan> in&longs;titutum &longs;uum &longs;imili <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>Simplicius: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ædificator qui e&longs;t actu primo, in &longs;ecundum procedit, vbi ædificat actu, atqui <lb/>ædificare e&longs;t hoc, aut illo modo iuxta canones artis agitari. </s> <s>Ergo per argumentum à ca&longs;ibus & <lb/>coniugatis, proce&longs;&longs;us ab actu primo in &longs;ecundum, e&longs;t omnino motus. </s> <s>Negauit in eo <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <lb/>ine&longs;&longs;e Philoponus; <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>&longs;olùm interuenire, cùm è potentia prima tran&longs;eat &longs;ubiectum ad actum <lb/>primum. </s> <s>Nam quod, inquit ip&longs;e, mouetur ab aliquo, mouetur ab eo quod e&longs;t tale, quale pote­<lb/>state e&longs;t id quod mouetur. </s> <s>hîc nihil e&longs;t actu tale, à quo primum mouens in <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum dedu­<lb/>catur, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ædificator, vt in <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> per&longs;i&longs;tamus. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t alius ædificator, à quo hic, qui ædi­<lb/>ficat, è pote&longs;tate traducatur ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;icuti prius, quàm fieret ædificator: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> antece&longs;­<lb/>&longs;i&longs;&longs;e alium ædificatorem actu oportuit, à quo ædificator hic fieret, &longs;ed per &longs;e ip&longs;um ex ædificatore <lb/>tran&longs;it ad ædificandum. </s> <s>Quia verò nihil immutat &longs;e ip&longs;um, ne &longs;it pote&longs;tate &longs;imul & actu, neque <lb/>deprehendatur in repugnantia: re&longs;tat ergo, vt id quod è &longs;ecunda potentia tran&longs;it ad actum &longs;ecun­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1997"></arrow.to.target><lb/>dum, &longs;it pror&longs;us immutabile. </s> <s>Neutra tamen ex his &longs;ententiis valde mihi arridet, &longs;i Peripateticè <lb/>&longs;im acturus. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> a&longs;&longs;euerare <expan abbr="ædificator&etilde;">ædificatorem</expan>, quatenus ædificat, moueri, certè e&longs;t in eo quod mouet, <lb/>quatenus mouet, ponere <expan abbr="motũ">motum</expan>, ac facere <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> mouere &longs;imul àc moueri. </s> <s>ita forè &longs;imul <lb/>actu & pote&longs;tate, & in repugnantia, quod penitus ab Ari&longs;totele explo&longs;um fui&longs;&longs;e &longs;cimus. </s> <s>Nam &longs;ic <lb/>aditus intercluderetur philo&longs;ophis ad inueniendum <expan abbr="quendã">quendam</expan> primum <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> qui e&longs;&longs;et pror&longs;us <lb/>immobilis. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vis &longs;e&longs;e tolleret in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto, quid vetabit, quominus mouens, qua­<lb/>tenus tale, moueatur? </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> per &longs;eip&longs;um &longs;ufficiet, nec alio motore opus erit. </s> <s>Idcirco in iis qu&ecedil; <lb/>&longs;eparata <expan abbr="sũt">sunt</expan> à materia, philo&longs;ophi <expan abbr="volũt">volunt</expan>, <expan abbr="fũctioneis">functioneis</expan> e&longs;&longs;e perpetuas, & <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> pror&longs;us cum <expan abbr="operãte">operante</expan> <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i minus mouerentur per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & non e&longs;&longs;ent &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implices, &longs;ed ex materia <lb/><expan abbr="cõcret&ecedil;">concret&ecedil;</expan>. </s> <s>Ni&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> functiones perpetu&ecedil; <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan>, aliqua mutatio, vel p &longs;e, vel p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> de&longs;ideratetur, <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/>ex ocio <expan abbr="trã&longs;irent">tran&longs;irent</expan> in <expan abbr="negociũ">negocium</expan>, ac &longs;i functiones <expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan>, eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan> per <expan abbr="aliqd">aliquod</expan> <lb/><expan abbr="adiunctũ">adiunctum</expan>: ita <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan> &longs;implices. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> id <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> <expan abbr="s&etilde;tio">sentio</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t Philoponus ex <expan abbr="s&etilde;t&etilde;tia">sententia</expan> <expan abbr="Pe-ripateticorũ">Pe­<lb/>ripateticorum</expan>, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;picion&etilde;">&longs;u&longs;picionem</expan> purgauerit, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> depulit ab eo, qui ædificat: <lb/>quippe quae vbi &longs;it primus actus, <expan abbr="neq.">neque</expan> impediatur, &longs;emper operabitur, non operatur autem, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <lb/>ade&longs;t impedimentum. </s> <s>tollendum igitur e&longs;t impedimentum: <expan abbr="idq.">idque</expan> &longs;i &longs;u&longs;tuleris, iam quod anteà | <arrow.to.target n="marg1997"></arrow.to.target><lb/>dum, &longs;it pror&longs;us immutabile. </s> <s>Neutra tamen ex his &longs;ententiis valde mihi arridet, &longs;i Peripateticè <lb/>&longs;im acturus. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> a&longs;&longs;euerare <expan abbr="ædificator&etilde;">ædificatorem</expan>, quatenus ædificat, moueri, certè e&longs;t in eo quod mouet, <lb/>quatenus mouet, ponere <expan abbr="motũ">motum</expan>, ac facere <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> mouere &longs;imul àc moueri. </s> <s>ita forè &longs;imul <lb/>actu & pote&longs;tate, & in repugnantia, quod penitus ab Ari&longs;totele explo&longs;um fui&longs;&longs;e &longs;cimus. </s> <s>Nam &longs;ic <lb/>aditus intercluderetur philo&longs;ophis ad inueniendum <expan abbr="quendã">quendam</expan> primum <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> qui e&longs;&longs;et pror&longs;us <lb/>immobilis. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vis &longs;e&longs;e tolleret in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto, quid vetabit, quominus mouens, qua­<lb/>tenus tale, moueatur? </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> per &longs;eip&longs;um &longs;ufficiet, nec alio motore opus erit. </s> <s>Idcirco in iis qu&ecedil; <lb/>&longs;eparata <expan abbr="sũt">sunt</expan> à materia, philo&longs;ophi <expan abbr="volũt">volunt</expan>, <expan abbr="fũctioneis">functioneis</expan> e&longs;&longs;e perpetuas, & <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> pror&longs;us cum <expan abbr="operãte">operante</expan> <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i minus mouerentur per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & non e&longs;&longs;ent &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implices, &longs;ed ex materia <lb/><expan abbr="cõcret&ecedil;">concret&ecedil;</expan>. </s> <s>Ni&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> functiones perpetu&ecedil; <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan>, aliqua mutatio, vel <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e, vel p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> de&longs;ideratetur, <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/>ex ocio <expan abbr="trã&longs;irent">tran&longs;irent</expan> in <expan abbr="negociũ">negocium</expan>, ac &longs;i functiones <expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan>, eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan> per <expan abbr="aliqd">aliquod</expan> <lb/><expan abbr="adiunctũ">adiunctum</expan>: ita <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan> &longs;implices. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> id <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> <expan abbr="s&etilde;tio">sentio</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t Philoponus ex <expan abbr="s&etilde;t&etilde;tia">sententia</expan> <expan abbr="Pe-ripateticorũ">Pe­<lb/>ripateticorum</expan>, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;picion&etilde;">&longs;u&longs;picionem</expan> purgauerit, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> depulit ab eo, qui ædificat: <lb/>quippe quae vbi &longs;it primus actus, <expan abbr="neq.">neque</expan> impediatur, &longs;emper operabitur, non operatur autem, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <lb/>ade&longs;t impedimentum. </s> <s>tollendum igitur e&longs;t impedimentum: <expan abbr="idq.">idque</expan> &longs;i &longs;u&longs;tuleris, iam quod anteà |
| <pb pagenum="304"/>quie&longs;cebat operabitur. </s> <s>Itaque mutatio e&longs;t in eo quod traducitur ex actu primo in &longs;ecundum, <lb/> | <pb pagenum="304"/>quie&longs;cebat operabitur. </s> <s>Itaque mutatio e&longs;t in eo quod traducitur ex actu primo in &longs;ecundum, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1998"></arrow.to.target><lb/>cùm anteà non operaretur, operetur verò po&longs;teà. </s> <s>Proinde mediam quandam rationem in eun­<lb/>dam e&longs;&longs;e cen&longs;eo, vt mutatio quidem antecedat, &longs;iquando id quod e&longs;t &longs;olùm in actu primo, tran­<lb/>&longs;ire debeat ad &longs;ecundum. </s> <s>Verumenimuerò mutatio ad aliquod &longs;ubiectum pertinere pote&longs;t va­<lb/>riis modis, vel quia fundetur eo, quod mutatur, antecedente affectione quadam in ip&longs;o: vel quia <lb/>mutatio quæ in alio facta e&longs;t, illo terminetur. </s> <s>Rur&longs;us illa prior ita di&longs;tinguitur vel quòd primò <lb/>terminetur affectio &longs;ubiecti certa forma, vel quòd eui&longs;modi affectionem extrin&longs;ecùs alia qu&ecedil;dam <lb/>con&longs;equatur. </s> <s>Exempla &longs;ingularum hæc &longs;unto. </s> <s>Caliditas e&longs;t ex eo genere formarum, &longs;ecundum <lb/>quas <expan abbr="trã&longs;mutatur">tran&longs;mutatur</expan> &longs;ubiectum, fiens calidum, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>per &longs;e terminat motum, quia calefactio nil <lb/>e&longs;t aliud, quàm via in caliditatem. </s> <s>Sed etiam &longs;ecundùm nigredinem tran&longs;mutatur AEthiops, ve­<lb/>rùm non per &longs;e quidem, &longs;ed quia calefit nimis, adeò vt ex illa perpe&longs;sione quæ profecta e&longs;t à pri­<lb/>mis qualitatibus, hoc &longs;ecundum affectionis genus exoriatur, neque enim &longs;impliciter denigratur <lb/>&longs;ubiectum, neque terminatur nigredine primò illi innata facultas, &longs;ed quia calefit, denigratur, & <lb/>denigratum e&longs;t, quoniam incaluit, atque affectum quidem e&longs;t anteà &longs;ubiectum, non propriè per <lb/>nigredinem, &longs;ed per caliditatem. </s> <s>Quod autem è &longs;ini&longs;tra mihi fiat immobilis illa columna, dexte­<lb/>ra; nulla perpe&longs;sio præiuit in columna, &longs;ed motus meus &longs;ecundùm locum &longs;itu quodam termina­<lb/>tus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="idq.">idque</expan> omnino per accidens. </s> <s>non enim &longs;itus e&longs;t lationis terminus, &longs;ed locus & vbi. </s> <s>Ita mu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1998"></arrow.to.target><lb/>cùm anteà non operaretur, operetur verò po&longs;teà. </s> <s>Proinde mediam quandam rationem in eun­<lb/>dam e&longs;&longs;e cen&longs;eo, vt mutatio quidem antecedat, &longs;iquando id quod e&longs;t &longs;olùm in actu primo, tran­<lb/>&longs;ire debeat ad &longs;ecundum. </s> <s>Verumenimuerò mutatio ad aliquod &longs;ubiectum pertinere pote&longs;t va­<lb/>riis modis, vel quia fundetur eo, quod mutatur, antecedente affectione quadam in ip&longs;o: vel quia <lb/>mutatio quæ in alio facta e&longs;t, illo terminetur. </s> <s>Rur&longs;us illa prior ita di&longs;tinguitur vel quòd primò <lb/>terminetur affectio &longs;ubiecti certa forma, vel quòd eui&longs;modi affectionem extrin&longs;ecùs alia qu&ecedil;dam <lb/>con&longs;equatur. </s> <s>Exempla &longs;ingularum hæc &longs;unto. </s> <s>Caliditas e&longs;t ex eo genere formarum, &longs;ecundum <lb/>quas <expan abbr="trã&longs;mutatur">tran&longs;mutatur</expan> &longs;ubiectum, fiens calidum, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>per &longs;e terminat motum, quia calefactio nil <lb/>e&longs;t aliud, quàm via in caliditatem. </s> <s>Sed etiam &longs;ecundùm nigredinem tran&longs;mutatur AEthiops, ve­<lb/>rùm non per &longs;e quidem, &longs;ed quia calefit nimis, adeò vt ex illa perpe&longs;sione quæ profecta e&longs;t à pri­<lb/>mis qualitatibus, hoc &longs;ecundum affectionis genus exoriatur, neque enim &longs;impliciter denigratur <lb/>&longs;ubiectum, neque terminatur nigredine primò illi innata facultas, &longs;ed quia calefit, denigratur, & <lb/>denigratum e&longs;t, quoniam incaluit, atque affectum quidem e&longs;t anteà &longs;ubiectum, non propriè per <lb/>nigredinem, &longs;ed per caliditatem. </s> <s>Quod autem è &longs;ini&longs;tra mihi fiat immobilis illa columna, dexte­<lb/>ra; nulla perpe&longs;sio præiuit in columna, &longs;ed motus meus &longs;ecundùm locum &longs;itu quodam termina­<lb/>tus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="idq.">idque</expan> omnino per accidens. </s> <s>non enim &longs;itus e&longs;t lationis terminus, &longs;ed locus & vbi. </s> <s>Ita mu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1999"></arrow.to.target><lb/>tatio &longs;ecundùm &longs;itum non requirit aliquam affectionem quæ prægre&longs;&longs;a fuerit in columna; ve­<lb/>runtamen & hæc mutatio non &longs;ine motu quopiam facta e&longs;t. </s> <s>Quibus po&longs;itis aimus. </s> <s>Vbi tran&longs;eat <lb/>id quod e&longs;t in actu primo, ad actum &longs;ecundum, eam certè mutationem e&longs;&longs;e: attamen nil prohibet <lb/>ip&longs;am e&longs;&longs;e è tertiò hoc genere mutationum quæ non &longs;it &longs;ine motu quidem, tamen ille motus per <lb/>&longs;e non terminatur mutatione quæ fundetur eo quod e&longs;t actu primo, nec <expan abbr="cũ">cum</expan> affectione &longs;ecundùm <lb/>id quo mutatio illa terminatur. </s> <s>C&ecedil;terùm quoniam ex actibus &longs;ecundis, quemadmodum &longs;æpe <lb/>dictum e&longs;t, quidam &longs;unt immanentes, alij tran&longs;euntes; nil, opinor, vetat, quominus, qui aliquem <lb/>exerceat è tran&longs;euntibus, quoniam egent tran&longs;mutatione materiæ quæ mouenda e&longs;t, cùm etiam <lb/>ip&longs;i corporei &longs;int, & organici, mouens autem corporeum & organicum moueatur inter mouen­<lb/>dum, etiam ip&longs;e moueri po&longs;sit. </s> <s>At non id quidem ad id contingit, quòd fungitur actu &longs;ecundo, <lb/>&longs;ed ob antedictam cau&longs;&longs;am, ad illud &longs;cilicet, ex quo actus ille &longs;ecundus erumpit, & in quod expli­<lb/>catur. </s> <s>Idcirco dicimus in argumento Simplicij fallaciam &longs;ecundùm <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> ine&longs;&longs;e: tribuit enim <lb/>per &longs;e ædificatori, cùm ædificat, id quod ei per accidens conuenit, & quatenus re&longs;picit materiam, <lb/>vel quam ædificando ip&longs;e tran&longs;mutat, vel eam qua actio ip&longs;a fundatur. </s> <s>Nec meus hic &longs;ermo e&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1999"></arrow.to.target><lb/>tatio &longs;ecundùm &longs;itum non requirit aliquam affectionem quæ prægre&longs;&longs;a fuerit in columna; ve­<lb/>runtamen & hæc mutatio non &longs;ine motu quopiam facta e&longs;t. </s> <s>Quibus po&longs;itis aimus. </s> <s>Vbi tran&longs;eat <lb/>id quod e&longs;t in actu primo, ad actum &longs;ecundum, eam certè mutationem e&longs;&longs;e: attamen nil prohibet <lb/>ip&longs;am e&longs;&longs;e è tertiò hoc genere mutationum quæ non &longs;it &longs;ine motu quidem, tamen ille motus per <lb/>&longs;e non terminatur mutatione quæ fundetur eo quod e&longs;t actu primo, nec <expan abbr="cũ">cum</expan> affectione &longs;ecundùm <lb/>id quo mutatio illa terminatur. </s> <s>C&ecedil;terùm quoniam ex actibus &longs;ecundis, quemadmodum &longs;æpe <lb/>dictum e&longs;t, quidam &longs;unt immanentes, alij tran&longs;euntes; nil, opinor, vetat, quominus, qui aliquem <lb/>exerceat è tran&longs;euntibus, quoniam egent tran&longs;mutatione materiæ quæ mouenda e&longs;t, cùm etiam <lb/>ip&longs;i corporei &longs;int, & organici, mouens autem corporeum & organicum moueatur inter mouen­<lb/>dum, etiam ip&longs;e moueri po&longs;sit. </s> <s>At non id quidem ad id contingit, quòd fungitur actu &longs;ecundo, <lb/>&longs;ed ob antedictam cau&longs;&longs;am, ad illud &longs;cilicet, ex quo actus ille &longs;ecundus erumpit, & in quod expli­<lb/>catur. </s> <s>Idcirco dicimus in argumento Simplicij fallaciam &longs;ecundùm <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> ine&longs;&longs;e: tribuit enim <lb/>per &longs;e ædificatori, cùm ædificat, id quod ei per accidens conuenit, & quatenus re&longs;picit materiam, <lb/>vel quam ædificando ip&longs;e tran&longs;mutat, vel eam qua actio ip&longs;a fundatur. </s> <s>Nec meus hic &longs;ermo e&longs;t, <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2056"></arrow.to.target><lb/>quando latio ab&longs;olutorum e&longs;t, & generatione vltima motuum: proptereà primus erit hic motus, <lb/>& &longs;ecundùm &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Nolim tamen hîc re obliui&longs;ci, accidentium duplex e&longs;&longs;e <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan>: non­<lb/>nulla enim &longs;unt &longs;ecundum alia <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; illa verò nos hoc loco accipere qu&ecedil; &longs;unt &longs;ecundùm <lb/>naturam, quae ita plurimum &longs;e habeant, in paucis euariata, quorum ratio in methodo haberi non <lb/>debeat. </s> <s>Hæc ip&longs;a quæ nos fu&longs;ius explicauimus, Alexandrum <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quoque multò anteà placui&longs;&longs;&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg2056"></arrow.to.target><lb/>quando latio ab&longs;olutorum e&longs;t, & generatione vltima motuum: proptereà primus erit hic motus, <lb/>& &longs;ecundùm &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Nolim tamen hîc re obliui&longs;ci, accidentium duplex e&longs;&longs;e <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan>: non­<lb/>nulla enim &longs;unt &longs;ecundum alia <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; illa verò nos hoc loco accipere qu&ecedil; &longs;unt &longs;ecundùm <lb/>naturam, quae ita plurimum &longs;e habeant, in paucis euariata, quorum ratio in methodo haberi non <lb/>debeat. </s> <s>Hæc ip&longs;a quæ nos fu&longs;ius explicauimus, Alexandrum <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quoque multò anteà placui&longs;&longs;&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2057"></arrow.to.target><lb/>l&ecedil;tor: etenim cum pluribus ip&longs;e docui&longs;&longs;et actum &longs;ecundum non e&longs;&longs;e accidens, &longs;ed perfectionem <lb/>form&ecedil;, & habitus duplici forma reperta, altera quæ &longs;ub&longs;tantiam complet, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; perfi­<lb/>cit accidens, vt in homine intelligentia, & artificium &longs;ingulorum habituum propriam decreuit <lb/>e&longs;&longs;e functionem, &longs;ed eam qu&ecedil; mentis e&longs;t, e&longs;&longs;e hominis vt homo e&longs;t, quippe quòd hæc &longs;it eius for­<lb/>ma; actum verò artificij, e&longs;&longs;e quidem artificis perfectionem non hominis; accidit <expan abbr=".n.">enim</expan> homini e&longs;&longs;e <lb/>artificem, nec attingit &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Actus igitur &longs;ecundus cùm &longs;it primi cuiu&longs;dam actus, quan­<lb/>uis fit ex accidente; affert item perfectionem, neque verò quia &longs;it perfectio &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implici­<lb/>ter, &longs;ed quatenus in ea &longs;unt explicatæ formæ omnes ex illius genio quæ pertinet ad e&longs;&longs;entiam, <lb/>& &longs;ecum c&ecedil;teras in materia ponit. </s> <s>Itaque & in &longs;ub&longs;tantiam perfectio non proximè redundabit, | <arrow.to.target n="marg2057"></arrow.to.target><lb/>l&ecedil;tor: etenim cum pluribus ip&longs;e docui&longs;&longs;et actum &longs;ecundum non e&longs;&longs;e accidens, &longs;ed perfectionem <lb/>form&ecedil;, & habitus duplici forma reperta, altera quæ &longs;ub&longs;tantiam complet, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; perfi­<lb/>cit accidens, vt in homine intelligentia, & artificium &longs;ingulorum habituum propriam decreuit <lb/>e&longs;&longs;e functionem, &longs;ed eam qu&ecedil; mentis e&longs;t, e&longs;&longs;e hominis vt homo e&longs;t, quippe quòd hæc &longs;it eius for­<lb/>ma; actum verò artificij, e&longs;&longs;e quidem artificis perfectionem non hominis; accidit <expan abbr=".n.">enim</expan> homini e&longs;&longs;e <lb/>artificem, nec attingit &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Actus igitur &longs;ecundus cùm &longs;it primi cuiu&longs;dam actus, quan­<lb/>uis fit ex accidente; affert item perfectionem, neque verò quia &longs;it perfectio &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implici­<lb/>ter, &longs;ed quatenus in ea &longs;unt explicatæ formæ omnes ex illius genio quæ pertinet ad e&longs;&longs;entiam, <lb/>& &longs;ecum c&ecedil;teras in materia ponit. </s> <s>Itaque & in &longs;ub&longs;tantiam perfectio non proximè redundabit, |
| <pb pagenum="315"/> | <pb pagenum="315"/> |
| <arrow.to.target n="marg2058"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in actus <expan abbr="accidentiũ">accidentium</expan>, qui in ea <expan abbr="cõuenerũt">conuenerunt</expan>: ab eius forma propria perfectio na&longs;cetur, <expan abbr="erũt">erunt</expan> c&ecedil;tera <lb/>ex <expan abbr="cõ&longs;ecutione">con&longs;ecutione</expan>, & quatenus attinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="participabũt">participabunt</expan> qu&ecedil; ip&longs;ius e&longs;t propria: <lb/>nam cùm forma &longs;ub&longs;tantiæ ip&longs;is vtatur ad &longs;ui tutelam, cum indiuidui cau&longs;&longs;a, tum etiam &longs;peciei, <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ: atqui in&longs;trumentorum conditiones ab iis <expan abbr="accipiũtur">accipiuntur</expan>, quorum ip&longs;a <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta, nec aliter àc &longs;eruus ordinis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, qui priuato &longs;eruiat, aut regi: erit <expan abbr=".n.">enim</expan> qui &longs;er­<lb/>uit regi, tanto pr&ecedil;&longs;tantior, quanto res excellit priuatum. </s> <s>Proinde perfecta planè erit ea &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, in qua &longs;unt omnes illi actus, quos affert &longs;ecum forma; ex quo dicuntur ine&longs;&longs;e &longs;ecundùm <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> &longs;impliciter, quae nihil deerit, quod ad &longs;eip&longs;am pertinere po&longs;sit: attamen, vt non inde <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan>, velut ex cau&longs;&longs;a capiat, &longs;ed quoad hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;uiip&longs;ius gratia &longs;unt, quibus &longs;i deficiat, &longs;uis munerib. <lb/></s> <s>optimè fungi nequeat; habens, optimè fungatur: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> idem rex &longs;ine &longs;atellitibus, & idem doctor <lb/>&longs;ine libris, &longs;ed melius cum illis agitur, &longs;i hæc ad&longs;int, neque idcirco regi &longs;atelles affert aliquid perfe­<lb/>ctionis, aut libri doctori: quinimmò res contrà procedit, &longs;ed quòd non &longs;ine illis officia &longs;ua per­<lb/>bellè faciunt, &longs;unt h&ecedil; cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;erui&etilde;tes">&longs;eruientes</expan>, & alterius gratia, <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> ab altero <expan abbr="accipi&etilde;tes">accipientes</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exhi-b&etilde;tes">exhi­<lb/>bentes</expan>: officia <expan abbr="sũt">sunt</expan> formæ, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> perfectio pror&longs;us e&longs;t po&longs;ita. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> valet igitur: hæc <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, <lb/>cùm habeat <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;torũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan> actus, e&longs;t perfecta, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ine his e&longs;t imperfecta; quapropter <lb/>& actus hi &longs;unt eius perfectiones, quia &longs;unt gratia <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>: valeret &longs;anè, &longs;i per &longs;eip&longs;os forent, nec <lb/><expan abbr="ordinar&etilde;tur">ordinarentur</expan> ad aliud: <expan abbr="nūc">nunc</expan> ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia per &longs;e pfecta e&longs;t, & h&ecedil;c in &longs;uiip&longs;ius <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> flagitat, & im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2058"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in actus <expan abbr="accidentiũ">accidentium</expan>, qui in ea <expan abbr="cõuenerũt">conuenerunt</expan>: ab eius forma propria perfectio na&longs;cetur, <expan abbr="erũt">erunt</expan> c&ecedil;tera <lb/>ex <expan abbr="cõ&longs;ecutione">con&longs;ecutione</expan>, & quatenus attinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="participabũt">participabunt</expan> qu&ecedil; ip&longs;ius e&longs;t propria: <lb/>nam cùm forma &longs;ub&longs;tantiæ ip&longs;is vtatur ad &longs;ui tutelam, cum indiuidui cau&longs;&longs;a, tum etiam &longs;peciei, <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ: atqui in&longs;trumentorum conditiones ab iis <expan abbr="accipiũtur">accipiuntur</expan>, quorum ip&longs;a <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta, nec aliter àc &longs;eruus ordinis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, qui priuato &longs;eruiat, aut regi: erit <expan abbr=".n.">enim</expan> qui &longs;er­<lb/>uit regi, tanto pr&ecedil;&longs;tantior, quanto res excellit priuatum. </s> <s>Proinde perfecta planè erit ea &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, in qua &longs;unt omnes illi actus, quos affert &longs;ecum forma; ex quo dicuntur ine&longs;&longs;e &longs;ecundùm <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> &longs;impliciter, quae nihil deerit, quod ad &longs;eip&longs;am pertinere po&longs;sit: attamen, vt non inde <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan>, velut ex cau&longs;&longs;a capiat, &longs;ed quoad hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;uiip&longs;ius gratia &longs;unt, quibus &longs;i deficiat, &longs;uis munerib. <lb/></s> <s>optimè fungi nequeat; habens, optimè fungatur: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> idem rex &longs;ine &longs;atellitibus, & idem doctor <lb/>&longs;ine libris, &longs;ed melius cum illis agitur, &longs;i hæc ad&longs;int, neque idcirco regi &longs;atelles affert aliquid perfe­<lb/>ctionis, aut libri doctori: quinimmò res contrà procedit, &longs;ed quòd non &longs;ine illis officia &longs;ua per­<lb/>bellè faciunt, &longs;unt h&ecedil; cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;erui&etilde;tes">&longs;eruientes</expan>, & alterius gratia, <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> ab altero <expan abbr="accipi&etilde;tes">accipientes</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exhi-b&etilde;tes">exhi­<lb/>bentes</expan>: officia <expan abbr="sũt">sunt</expan> formæ, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> perfectio pror&longs;us e&longs;t po&longs;ita. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> valet igitur: hæc <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, <lb/>cùm habeat <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;torũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan> actus, e&longs;t perfecta, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ine his e&longs;t imperfecta; quapropter <lb/>& actus hi &longs;unt eius perfectiones, quia &longs;unt gratia <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>: valeret &longs;anè, &longs;i per &longs;eip&longs;os forent, nec <lb/><expan abbr="ordinar&etilde;tur">ordinarentur</expan> ad aliud: <expan abbr="nūc">nunc</expan> ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia per &longs;e <expan abbr="&ptilde;fecta">perfecta</expan> e&longs;t, & h&ecedil;c in &longs;uiip&longs;ius <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> flagitat, & im­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2059"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&ptilde;fectio">perfectio</expan> ex <expan abbr="horũ">horum</expan> ab&longs;entia redit ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed quia &longs;ine illis ip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> præ&longs;tat quod <expan abbr="põt">potest</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2059"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&ptilde;fectio">perfectio</expan> ex <expan abbr="horũ">horum</expan> ab&longs;entia redit ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed quia &longs;ine illis ip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> præ&longs;tat quod <expan abbr="põt">potest</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2047"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg2047"></margin.target>B</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HIC verò e&longs;t, quòd tanti&longs;per immoremur, ne velut AEgyptij canes è Nilo bibunt, & <expan abbr="fugiũt">fugiunt</expan>: <lb/>nos <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rem tanti momenti tetigi&longs;&longs;e &longs;olùm, non explana&longs;&longs;e, nec è nodis expedi&longs;&longs;e videa­<lb/>mur. </s> <s>Nam quia decretum fuit anteà non <expan abbr="nouã">nouam</expan> &longs;anè formam, &longs;ed veterem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am patibilem <lb/>motus, & nuper con&longs;tituimus <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> quæ genita fuerit, e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, cur ignis in &longs;uperiore loco <lb/>quie&longs;cat, & repugnanti&ecedil; <expan abbr="fal&longs;i&qacute;">fal&longs;ique</expan>. </s> <s>&longs;u&longs;picionem creare po&longs;sint. </s> <s>Quapropter antequàm vlterius pro­<lb/>grediamur, hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> componi oportere cen&longs;uimus, vt tutius iter quod re&longs;tat, conficere valeamus. <lb/></s> <s>Etenim, &longs;i forma noua extremum e&longs;t vniuer&longs;i motus, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>completa, iam quies ade&longs;t. </s> <s>Non igitur <lb/>noua forma cau&longs;&longs;a motus erit, &longs;ed quietis. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i natura communiter e&longs;t principium, veluti <lb/>pote&longs;tas <expan abbr="quædã">quædam</expan>, vnde exi&longs;tit quies & motus: vetus <expan abbr="aũt">aut</expan> quiete naturali po&longs;ita <expan abbr="iã">iam</expan> deleta e&longs;t, tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>res genita e&longs;t & forma vetus extincta. </s> <s>Non igitur natura <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;icut pote&longs;tas <lb/><expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>, quo res naturales moueantur, & maneant. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> e&longs;to, vt facultas &longs;it agens: at hæc <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i <lb/> | <s>HIC verò e&longs;t, quòd tanti&longs;per immoremur, ne velut AEgyptij canes è Nilo bibunt, & <expan abbr="fugiũt">fugiunt</expan>: <lb/>nos <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rem tanti momenti tetigi&longs;&longs;e &longs;olùm, non explana&longs;&longs;e, nec è nodis expedi&longs;&longs;e videa­<lb/>mur. </s> <s>Nam quia decretum fuit anteà non <expan abbr="nouã">nouam</expan> &longs;anè formam, &longs;ed veterem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am patibilem <lb/>motus, & nuper con&longs;tituimus <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> quæ genita fuerit, e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, cur ignis in &longs;uperiore loco <lb/>quie&longs;cat, & repugnanti&ecedil; <expan abbr="fal&longs;i&qacute;">fal&longs;ique</expan>. </s> <s>&longs;u&longs;picionem creare po&longs;sint. </s> <s>Quapropter antequàm vlterius pro­<lb/>grediamur, hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> componi oportere cen&longs;uimus, vt tutius iter quod re&longs;tat, conficere valeamus. <lb/></s> <s>Etenim, &longs;i forma noua extremum e&longs;t vniuer&longs;i motus, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>completa, iam quies ade&longs;t. </s> <s>Non igitur <lb/>noua forma cau&longs;&longs;a motus erit, &longs;ed quietis. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i natura communiter e&longs;t principium, veluti <lb/>pote&longs;tas <expan abbr="quædã">quædam</expan>, vnde exi&longs;tit quies & motus: vetus <expan abbr="aũt">aut</expan> quiete naturali po&longs;ita <expan abbr="iã">iam</expan> deleta e&longs;t, tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>res genita e&longs;t & forma vetus extincta. </s> <s>Non igitur natura <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;icut pote&longs;tas <lb/><expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>, quo res naturales moueantur, & maneant. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> e&longs;to, vt facultas &longs;it agens: at hæc <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2060"></arrow.to.target><lb/>vno determinatur, vbi non fuerit libera. </s> <s>Quapropter aut motus vnius, aut vnius quietis erit ini­<lb/>tium: &longs;i fuerit pote&longs;tas patibilis, ea re&longs;picit æquè oppo&longs;ita. </s> <s>Sed neutra ex his oppo&longs;ita re&longs;picit. <lb/></s> <s>hanc <expan abbr=".n.">enim</expan> nouam &longs;equitur quies: veteri adnexus e&longs;t motus. </s> <s>Huc accedit, quae forma vetus nullo mo­<lb/>do cau&longs;&longs;a motus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a motus naturalis. </s> <s>Atqui motus naturalis ex illo exi­<lb/>&longs;tit, quae e&longs;t ad <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <expan abbr="formã">formam</expan> nouam e&longs;&longs;e dicimus; non à natura quæ e&longs;t forma vetus, & ab ea <lb/>quæ finis e&longs;t, res naturalis appellari con&longs;ueuit. </s> <s>In&longs;uper motus e&longs;t actus, &longs;iue functio. </s> <s>C&ecedil;terum <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>functioni &longs;upponitur habitus: his verò e&longs;t forma noua, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vetus. </s> <s>vnde pronunciatum e&longs;t ab <lb/>Ari&longs;totele & Auerroë, dans <expan abbr="formã">formam</expan> dare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locum. </s> <s>Po&longs;tremò functio e&longs;t con&longs;eruatio formæ, quae &longs;i <lb/>forma vetus e&longs;t cau&longs;&longs;a functionis, vtique non erit eius <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan>, &longs;ed interitus; immò erit cau&longs;&longs;a <lb/>functionis quæ inerit &longs;ibi præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: quocirca ip&longs;a &longs;ibi molietur interitum: illa altera cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit, cui &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõueniet">conueniet</expan>: id verò <expan abbr="ab&longs;urdi&longs;simũ">ab&longs;urdi&longs;simum</expan> e&longs;t. </s> <s>Hîc video facilè ex his &longs;copulis <lb/>emergere po&longs;&longs;e qui <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Auerrois con&longs;ectetur. </s> <s>Nam, &longs;i <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> forma diuidua ponatur, <lb/>erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;it ab&longs;oluta, cùm po&longs;teà con&longs;ummata fuerit, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erit initium quietis. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2060"></arrow.to.target><lb/>vno determinatur, vbi non fuerit libera. </s> <s>Quapropter aut motus vnius, aut vnius quietis erit ini­<lb/>tium: &longs;i fuerit pote&longs;tas patibilis, ea re&longs;picit æquè oppo&longs;ita. </s> <s>Sed neutra ex his oppo&longs;ita re&longs;picit. <lb/></s> <s>hanc <expan abbr=".n.">enim</expan> nouam &longs;equitur quies: veteri adnexus e&longs;t motus. </s> <s>Huc accedit, quae forma vetus nullo mo­<lb/>do cau&longs;&longs;a motus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a motus naturalis. </s> <s>Atqui motus naturalis ex illo exi­<lb/>&longs;tit, quae e&longs;t ad <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <expan abbr="formã">formam</expan> nouam e&longs;&longs;e dicimus; non à natura quæ e&longs;t forma vetus, & ab ea <lb/>quæ finis e&longs;t, res naturalis appellari con&longs;ueuit. </s> <s>In&longs;uper motus e&longs;t actus, &longs;iue functio. </s> <s>C&ecedil;terum <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>functioni &longs;upponitur habitus: his verò e&longs;t forma noua, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vetus. </s> <s>vnde pronunciatum e&longs;t ab <lb/>Ari&longs;totele & Auerroë, dans <expan abbr="formã">formam</expan> dare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locum. </s> <s>Po&longs;tremò functio e&longs;t con&longs;eruatio formæ, quae &longs;i <lb/>forma vetus e&longs;t cau&longs;&longs;a functionis, vtique non erit eius <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan>, &longs;ed interitus; immò erit cau&longs;&longs;a <lb/>functionis quæ inerit &longs;ibi præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: quocirca ip&longs;a &longs;ibi molietur interitum: illa altera cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit, cui &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõueniet">conueniet</expan>: id verò <expan abbr="ab&longs;urdi&longs;simũ">ab&longs;urdi&longs;simum</expan> e&longs;t. </s> <s>Hîc video facilè ex his &longs;copulis <lb/>emergere po&longs;&longs;e qui <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Auerrois con&longs;ectetur. </s> <s>Nam, &longs;i <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> forma diuidua ponatur, <lb/>erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;it ab&longs;oluta, cùm po&longs;teà con&longs;ummata fuerit, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erit initium quietis. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2061"></arrow.to.target><lb/>Nos <expan abbr="aũt">aut</expan> qui nullam pror&longs;us <expan abbr="formã">formam</expan> diuidi credimus, <expan abbr="neq.">neque</expan> item reliqua qu&ecedil; ex hoc placito fluunt, <lb/>approbare po&longs;&longs;umus. </s> <s>Sed quantum pertinet ad hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> caput, ij qui ita opinantur, parum, mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>, <expan abbr="decretũ">decretum</expan> Ari&longs;totelis ob&longs;eruarunt. </s> <s>Dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as mot^{9} explicaret Ari&longs;toteles, cùm <lb/>in octo phy&longs;icis, tum in libris de cœlo, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in iis quos de animo <expan abbr="motu&qacute;ue">motuque</expan> animalium &longs;crip&longs;it; <lb/>perpetuò profe&longs;&longs;us e&longs;t, &longs;e explica&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ non &longs;peciatim elementorum motus cau&longs;&longs;a foret, <lb/>&longs;ed inanimorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> generatim & de inanimis omnib. ea pronunciauit, in &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> per quod moueantur & quie&longs;cant, & motus in primas &longs;pecies di&longs;tribuit <expan abbr="animantiũ">animantium</expan>, & <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan>: mox <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> motus in &longs;implices & <expan abbr="cõpo&longs;itos">compo&longs;itos</expan> partiuntur. </s> <s>Attamen quantum &longs;pectat <lb/>ad id, vt habeant in &longs;eip&longs;is initia motus, quapropter naturalia &longs;unt, pari &longs;anè gradu procedunt. <lb/></s> <s>Si igitur ex eo forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, quia diuidatur, & modò imperfecta &longs;it, in progre&longs;&longs;u perfe­<lb/>ctio paretur, in extremo iam peruenerit ad &longs;ummum, &, dum imperfecta e&longs;t, efficiat motum; <lb/>ab&longs;oluta verò &longs;it cau&longs;&longs;a quietis: equidem puto, aut mixtorum formas intendi & remitti, aut cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, & quietis in omnibus animo carentibus non e&longs;&longs;e communem. </s> <s>illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> placitis <lb/>ob&longs;tat; hoc <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Accedit eodem, q illi quod <expan abbr="iã">iam</expan> de leui <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, tribuit Ari­<lb/>&longs;toteles, quòd faciat e&longs;&longs;e in certo loco. </s> <s>e&longs;&longs;e autem in loco potius e&longs;t affine quietis, quàm motus. | <arrow.to.target n="marg2061"></arrow.to.target><lb/>Nos <expan abbr="aũt">aut</expan> qui nullam pror&longs;us <expan abbr="formã">formam</expan> diuidi credimus, <expan abbr="neq.">neque</expan> item reliqua qu&ecedil; ex hoc placito fluunt, <lb/>approbare po&longs;&longs;umus. </s> <s>Sed quantum pertinet ad hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> caput, ij qui ita opinantur, parum, mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>, <expan abbr="decretũ">decretum</expan> Ari&longs;totelis ob&longs;eruarunt. </s> <s>Dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as mot^{9} explicaret Ari&longs;toteles, cùm <lb/>in octo phy&longs;icis, tum in libris de cœlo, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in iis quos de animo <expan abbr="motu&qacute;ue">motuque</expan> animalium &longs;crip&longs;it; <lb/>perpetuò profe&longs;&longs;us e&longs;t, &longs;e explica&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ non &longs;peciatim elementorum motus cau&longs;&longs;a foret, <lb/>&longs;ed inanimorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> generatim & de inanimis omnib. ea pronunciauit, in &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> per quod moueantur & quie&longs;cant, & motus in primas &longs;pecies di&longs;tribuit <expan abbr="animantiũ">animantium</expan>, & <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan>: mox <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> motus in &longs;implices & <expan abbr="cõpo&longs;itos">compo&longs;itos</expan> partiuntur. </s> <s>Attamen quantum &longs;pectat <lb/>ad id, vt habeant in &longs;eip&longs;is initia motus, quapropter naturalia &longs;unt, pari &longs;anè gradu procedunt. <lb/></s> <s>Si igitur ex eo forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, quia diuidatur, & modò imperfecta &longs;it, in progre&longs;&longs;u perfe­<lb/>ctio paretur, in extremo iam peruenerit ad &longs;ummum, &, dum imperfecta e&longs;t, efficiat motum; <lb/>ab&longs;oluta verò &longs;it cau&longs;&longs;a quietis: equidem puto, aut mixtorum formas intendi & remitti, aut cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, & quietis in omnibus animo carentibus non e&longs;&longs;e communem. </s> <s>illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> placitis <lb/>ob&longs;tat; hoc <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Accedit eodem, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> illi quod <expan abbr="iã">iam</expan> de leui <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, tribuit Ari­<lb/>&longs;toteles, quòd faciat e&longs;&longs;e in certo loco. </s> <s>e&longs;&longs;e autem in loco potius e&longs;t affine quietis, quàm motus. |
| <pb pagenum="316"/>Igitur huic nos <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> firmiori parieti adh&ecedil;rentes illud recipiemus, quae generatim de cau&longs;sis mo­<lb/> | <pb pagenum="316"/>Igitur huic nos <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> firmiori parieti adh&ecedil;rentes illud recipiemus, quae generatim de cau&longs;sis mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2062"></arrow.to.target><lb/>tus in omnibus inanimis ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> principiorum motus in animante <expan abbr="decretũ">decretum</expan> &longs;it. </s> <s>naturam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile motus & quietis, & &longs;igillatim docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma, ve­<lb/>tus & noua &longs;e habeant & ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, & ad quietem. </s> <s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> tale e&longs;t, vt ei nemo refragari queat, <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;impliciter e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc e&longs;t functio perfecta rei naturalis quæ formam <lb/>con&longs;equitur, vt vmbra corpus, ad quam &longs;ic &longs;e habere <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> dicimus, vt ex ip&longs;a pendeat &longs;icuti <expan abbr="cõ-&longs;equens">con­<lb/>&longs;equens</expan>, qui modus producendi materiam, <expan abbr="patibile&qacute;">patibileque</expan>. </s> <s>principium imitatur. </s> <s>proinde et&longs;i quies e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign> & functio, e&longs;t vt functio quæ <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> imitatur, non <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè, quae eius <lb/>e&longs;t à quo e&longs;t, nec alij <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & potius habet illud <foreign lang="greek">e)nergei/as</foreign>, quae indiuiduo con&longs;i&longs;tit, & tota <lb/>&longs;imul, vt terminans <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> & extentionem motus. </s> <s>Verùm quae motus e&longs;t res multò magis varia, <lb/><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>plura habet capita, de ip&longs;o <expan abbr="etiã">etiam</expan> multò plura dicenda &longs;unt, & <expan abbr="quãquam">quanquam</expan> motus ob <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> cau&longs;&longs;am fit in elemento, dum gignitur, & po&longs;tquam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, &longs;ed po&longs;tquam genitum e&longs;t; per <lb/>accidens, & ex impedimento mouetur: per &longs;e, dum gignitur. </s> <s>Quantum artinet ad motum, qui <lb/>e&longs;t elementi geniti: eadem ratio, atque illa quæ de quiete allata fuit. </s> <s>etenim per &longs;e e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign>, <lb/>& functio, per accidens e&longs;t extentio & motus Quod verò &longs;pectat ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui fit per &longs;e, <expan abbr="repeten-dũ">repeten­<lb/>dum</expan> e&longs;t in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu duo re&longs;pici oportere <expan abbr="terminũ">terminum</expan> & viam. </s> <s><expan abbr="terminũ">terminum</expan> qui per &longs;e indiuiduus e&longs;t; viam <lb/>quæ habet extentionem. </s> <s>Terminus <expan abbr="aũt">aut</expan> aut e&longs;t perfectus, qui continet omnem <expan abbr="motũ">motum</expan>, aut imper­<lb/>fectus, qui e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc mutatum vel <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e, quanquam omnes <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine habitus quan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2062"></arrow.to.target><lb/>tus in omnibus inanimis ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> principiorum motus in animante <expan abbr="decretũ">decretum</expan> &longs;it. </s> <s>naturam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile motus & quietis, & &longs;igillatim docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma, ve­<lb/>tus & noua &longs;e habeant & ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, & ad quietem. </s> <s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> tale e&longs;t, vt ei nemo refragari queat, <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;impliciter e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc e&longs;t functio perfecta rei naturalis quæ formam <lb/>con&longs;equitur, vt vmbra corpus, ad quam &longs;ic &longs;e habere <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> dicimus, vt ex ip&longs;a pendeat &longs;icuti <expan abbr="cõ-&longs;equens">con­<lb/>&longs;equens</expan>, qui modus producendi materiam, <expan abbr="patibile&qacute;">patibileque</expan>. </s> <s>principium imitatur. </s> <s>proinde et&longs;i quies e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign> & functio, e&longs;t vt functio quæ <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> imitatur, non <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè, quae eius <lb/>e&longs;t à quo e&longs;t, nec alij <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & potius habet illud <foreign lang="greek">e)nergei/as</foreign>, quae indiuiduo con&longs;i&longs;tit, & tota <lb/>&longs;imul, vt terminans <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> & extentionem motus. </s> <s>Verùm quae motus e&longs;t res multò magis varia, <lb/><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>plura habet capita, de ip&longs;o <expan abbr="etiã">etiam</expan> multò plura dicenda &longs;unt, & <expan abbr="quãquam">quanquam</expan> motus ob <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> cau&longs;&longs;am fit in elemento, dum gignitur, & po&longs;tquam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, &longs;ed po&longs;tquam genitum e&longs;t; per <lb/>accidens, & ex impedimento mouetur: per &longs;e, dum gignitur. </s> <s>Quantum artinet ad motum, qui <lb/>e&longs;t elementi geniti: eadem ratio, atque illa quæ de quiete allata fuit. </s> <s>etenim per &longs;e e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign>, <lb/>& functio, per accidens e&longs;t extentio & motus Quod verò &longs;pectat ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui fit per &longs;e, <expan abbr="repeten-dũ">repeten­<lb/>dum</expan> e&longs;t in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu duo re&longs;pici oportere <expan abbr="terminũ">terminum</expan> & viam. </s> <s><expan abbr="terminũ">terminum</expan> qui per &longs;e indiuiduus e&longs;t; viam <lb/>quæ habet extentionem. </s> <s>Terminus <expan abbr="aũt">aut</expan> aut e&longs;t perfectus, qui continet omnem <expan abbr="motũ">motum</expan>, aut imper­<lb/>fectus, qui e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc mutatum vel <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e, quanquam omnes <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine habitus quan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2063"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="doq.">doque</expan> exprimuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hi verò cùm participent <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> & <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, & <expan abbr="quãdam">quandam</expan> actus ima­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2063"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="doq.">doque</expan> exprimuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hi verò cùm participent <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> & <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, & <expan abbr="quãdam">quandam</expan> actus ima­<lb/> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Recitantur opiniones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. </s> <s>C. XLII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Recitantur opiniones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. </s> <s>C. XLII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QVOD elementa dum fiunt, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> imperfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, egeant externi motoris &longs;ine quo <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <lb/>forma <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit in <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> erumpere, gratis <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;erit">conce&longs;&longs;erit</expan>. </s> <s>Sed quòd <expan abbr="oĩs">omnis</expan> motus, po&longs;t­<lb/>quam illa perfecta fuerint, ab extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> na&longs;catur, ardua nimirùm petitio videatur. </s> <s>Nam <lb/>&longs;icuti <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> ob id ita dicitur, quia nihil ei de&longs;it, tum quod ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> pertinet, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quoad <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa munera obeunda ad qu&ecedil; <expan abbr="in&longs;titutũ">in&longs;titutum</expan> e&longs;t à natura: &longs;ic elementa, cùm perfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>; <expan abbr="exi&longs;timan-dũ">exi&longs;timan­<lb/>dum</expan> e&longs;t, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> qu&ecedil; &longs;ibi naturaliter in&longs;unt, <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> externo auxilio præ&longs;tare po&longs;&longs;e, natura &longs;ibi cuncta libe­<lb/>rali&longs;simè &longs;ubmini&longs;trante. </s> <s>Hæc videtur <expan abbr="ali&qacute;uando">aliquando</expan> fui&longs;&longs;e profe&longs;&longs;us ip&longs;e Ari&longs;toteles qui aperti&longs;si­<lb/>mè te&longs;tatus &longs;it, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> moueri &longs;uapte natura <expan abbr="cõuincunt">conuincunt</expan> id rationes efficaci&longs;sim&ecedil;, clamat &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Quapropter q &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;&longs;erit">sen&longs;erit</expan>, <expan abbr="plũbus">plumbus</expan> pror&longs;us in phy&longs;iologia <expan abbr="c&etilde;s&etilde;dus">censendus</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> aliquod <expan abbr="extrĩ&longs;ecus">extrin&longs;ecus</expan> <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> mot^{9} adiuurare <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>, e&longs;t illud <expan abbr="totũ">totum</expan> occa&longs;io <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouendi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus: non <lb/>&longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;i eques, vbi dimittat habenas equo, <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouere dicatur, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>, | <s>QVOD elementa dum fiunt, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> imperfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, egeant externi motoris &longs;ine quo <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <lb/>forma <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit in <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> erumpere, gratis <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;erit">conce&longs;&longs;erit</expan>. </s> <s>Sed quòd <expan abbr="oĩs">omnis</expan> motus, po&longs;t­<lb/>quam illa perfecta fuerint, ab extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> na&longs;catur, ardua nimirùm petitio videatur. </s> <s>Nam <lb/>&longs;icuti <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> ob id ita dicitur, quia nihil ei de&longs;it, tum quod ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> pertinet, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quoad <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa munera obeunda ad qu&ecedil; <expan abbr="in&longs;titutũ">in&longs;titutum</expan> e&longs;t à natura: &longs;ic elementa, cùm perfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>; <expan abbr="exi&longs;timan-dũ">exi&longs;timan­<lb/>dum</expan> e&longs;t, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> qu&ecedil; &longs;ibi naturaliter in&longs;unt, <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> externo auxilio præ&longs;tare po&longs;&longs;e, natura &longs;ibi cuncta libe­<lb/>rali&longs;simè &longs;ubmini&longs;trante. </s> <s>Hæc videtur <expan abbr="ali&qacute;uando">aliquando</expan> fui&longs;&longs;e profe&longs;&longs;us ip&longs;e Ari&longs;toteles qui aperti&longs;si­<lb/>mè te&longs;tatus &longs;it, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> moueri &longs;uapte natura <expan abbr="cõuincunt">conuincunt</expan> id rationes efficaci&longs;sim&ecedil;, clamat &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Quapropter <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;&longs;erit">sen&longs;erit</expan>, <expan abbr="plũbus">plumbus</expan> pror&longs;us in phy&longs;iologia <expan abbr="c&etilde;s&etilde;dus">censendus</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> aliquod <expan abbr="extrĩ&longs;ecus">extrin&longs;ecus</expan> <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> mot^{9} adiuurare <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>, e&longs;t illud <expan abbr="totũ">totum</expan> occa&longs;io <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouendi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus: non <lb/>&longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;i eques, vbi dimittat habenas equo, <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouere dicatur, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>, |
| <pb pagenum="318"/>Etenim, ni&longs;i quid impediat |