| version 1.44, 2007/07/12 16:44:55 |
version 1.45, 2007/07/17 15:09:38 |
| |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argumentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> | <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaeritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argumentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> |
| <pb pagenum="147"/> | <pb pagenum="147"/> |
| <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> | <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>OMNIS igitur actio requirit <expan abbr="formã">formam</expan>, licèt non <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiens, veluti conclu&longs;um e&longs;t ante. </s> <s>Ve­<lb/>rùm, quia forma multiplex, & ab vna, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> non primò (&longs;iquidem ab vna cau&longs;&longs;a, quatenus <lb/>vna e&longs;t, non ni&longs;i res vna proximè profici&longs;catur) multas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actioneis pullulare <expan abbr="cõ&longs;picimus">con&longs;picimus</expan>; ad <expan abbr="eũ">eum</expan>, <lb/>qui actus &longs;ecundi <expan abbr="naturã">naturam</expan> exploret, pertinere <expan abbr="quoq.">quoque</expan> arbitror aliqua ex ip&longs;a re de hac functionum <lb/>varietate di&longs;&longs;erere. </s> <s>Quorum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> v&longs;us in hoc volumine frequenti&longs;simus futurus &longs;it. </s> <s>Formas <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e multipliceis, &longs;i non ex hac methodo con&longs;titit adhuc; at accipiatur in præ&longs;entia, vel vt po&longs;teà <lb/><expan abbr="demon&longs;trandũ">demon&longs;trandum</expan>, vel vt &longs;en&longs;u <expan abbr="cõpertum">compertum</expan>. </s> <s>Etenim illa prima e&longs;t di&longs;tributio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia con­<lb/>cretas, & à materia &longs;eparatas; <expan abbr="&longs;eparatarũ">&longs;eparatarum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diui&longs;io procedit vlterius: etenim vel &longs;unt &longs;epara­<lb/> | <s>OMNIS igitur actio requirit <expan abbr="formã">formam</expan>, licèt non <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiens, veluti conclu&longs;um e&longs;t ante. </s> <s>Ve­<lb/>rùm, quia forma multiplex, & ab vna, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> non primò (&longs;iquidem ab vna cau&longs;&longs;a, quatenus <lb/>vna e&longs;t, non ni&longs;i res vna proximè profici&longs;catur) multas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actioneis pullulare <expan abbr="cõ&longs;picimus">con&longs;picimus</expan>; ad <expan abbr="eũ">eum</expan>, <lb/>qui actus &longs;ecundi <expan abbr="naturã">naturam</expan> exploret, pertinere <expan abbr="quoq.">quoque</expan> arbitror aliqua ex ip&longs;a re de hac functionum <lb/>varietate di&longs;&longs;erere. </s> <s>Quorum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> v&longs;us in hoc volumine frequenti&longs;simus futurus &longs;it. </s> <s>Formas <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e multipliceis, &longs;i non ex hac methodo con&longs;titit adhuc; at accipiatur in præ&longs;entia, vel vt po&longs;teà <lb/><expan abbr="demon&longs;trandũ">demon&longs;trandum</expan>, vel vt &longs;en&longs;u <expan abbr="cõpertum">compertum</expan>. </s> <s>Etenim illa prima e&longs;t di&longs;tributio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia con­<lb/>cretas, & à materia &longs;eparatas; <expan abbr="&longs;eparatarũ">&longs;eparatarum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diui&longs;io procedit vlterius: etenim vel &longs;unt &longs;epara­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1978"></arrow.to.target><lb/>tæ &longs;impliciter, cuiu&longs;modi illæ &longs;unt qu&ecedil; in prima philo&longs;ophia tractantur, aut quodammodo, qua­<lb/>les &longs;unt mathematicæ: inter eas <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæ quodammodò &longs;eparari queunt, <expan abbr="animũ">animum</expan> <expan abbr="humanũ">humanum</expan> ex Ari­<lb/>&longs;totelis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> collocabo, cùm &longs;it in corpore, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eius officium corpore admini&longs;tretur. </s> <s>Materia <lb/>concretæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt multiplices: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> aut animus e&longs;t, aut inanimorum forma, & vniformium <lb/>formæ &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> difformium; rur&longs;us &longs;ub&longs;tantiarum & accidentium: nam <expan abbr="neq.">neque</expan> accidentib. formæ <lb/>dee&longs;&longs;e, nec ip&longs;æ, <expan abbr="qu&ecedil;cunq.">qu&ecedil;cunque</expan> &longs;int, functionib. e&longs;&longs;e videntur immunes: etenim calor heterogena &longs;e­<lb/>cernit, homogenei verò cogit; & color &longs;egregat, aut congregat in&longs;trumentum vi&longs;us: euehit l&ecedil;­<lb/>uitas, deprimit grauitas; earum verò functiones intellige modo &longs;ui <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan> proprio quae per illas &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ fungantur, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;, vel immanentes, vt fertur, vel tran&longs;euntes. </s> <s>Et formarum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> nonnul­<lb/>læ &longs;unt formæ totius, vt animus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae ex vna <expan abbr="tantũ">tantum</expan> parte, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> &longs;olio in quo re&longs;ideat in&longs;tar regis, tri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1978"></arrow.to.target><lb/>tæ &longs;impliciter, cuiu&longs;modi illæ &longs;unt qu&ecedil; in prima philo&longs;ophia tractantur, aut quodammodo, qua­<lb/>les &longs;unt mathematicæ: inter eas <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæ quodammodò &longs;eparari queunt, <expan abbr="animũ">animum</expan> <expan abbr="humanũ">humanum</expan> ex Ari­<lb/>&longs;totelis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> collocabo, cùm &longs;it in corpore, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eius officium corpore admini&longs;tretur. </s> <s>Materia <lb/>concretæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt multiplices: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> aut animus e&longs;t, aut inanimorum forma, & vniformium <lb/>formæ &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> difformium; rur&longs;us &longs;ub&longs;tantiarum & accidentium: nam <expan abbr="neq.">neque</expan> accidentib. formæ <lb/>dee&longs;&longs;e, nec ip&longs;æ, <expan abbr="qu&ecedil;cunq.">qu&ecedil;cunque</expan> &longs;int, functionib. e&longs;&longs;e videntur immunes: etenim calor heterogena &longs;e­<lb/>cernit, homogenei verò cogit; & color &longs;egregat, aut congregat in&longs;trumentum vi&longs;us: euehit l&ecedil;­<lb/>uitas, deprimit grauitas; earum verò functiones intellige modo &longs;ui <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan> proprio quae per illas &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ fungantur, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;, vel immanentes, vt fertur, vel tran&longs;euntes. </s> <s>Et formarum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> nonnul­<lb/>læ &longs;unt formæ totius, vt animus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae ex vna <expan abbr="tantũ">tantum</expan> parte, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> &longs;olio in quo re&longs;ideat in&longs;tar regis, tri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1979"></arrow.to.target><lb/>buit toti corpori, quae &longs;it, non per <expan abbr="&ecedil;qual&etilde;">&ecedil;qualem</expan> præ&longs;entiæ &longs;uæ <expan abbr="participation&etilde;">participationem</expan> in partib. &longs;ed per <expan abbr="indiuiduã">indiuiduam</expan> <lb/>e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="cõicationem">conicationem</expan>, à coniunctione partium quæ ad <expan abbr="eã">eam</expan> primam aptæ &longs;unt, in qua animus re&longs;i­<lb/>det, exortam. </s> <s>&longs;unt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> formæ partium, vt in <expan abbr="aĩo">animo</expan> carentibus. </s> <s>Actionem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vnam, aut non, mul­<lb/>tis modis e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> vna &longs;impliciter e&longs;t, quam formaliter <expan abbr="vnã">vnam</expan> vocabimus quæ .&longs;. </s> <s>in alias <lb/>quæ &longs;eor&longs;um manere queant, re&longs;olui <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, aut vna ad &longs;peciem, vel numerum, q &longs;peciei vnius, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1979"></arrow.to.target><lb/>buit toti corpori, quae &longs;it, non per <expan abbr="&ecedil;qual&etilde;">&ecedil;qualem</expan> præ&longs;entiæ &longs;uæ <expan abbr="participation&etilde;">participationem</expan> in partib. &longs;ed per <expan abbr="indiuiduã">indiuiduam</expan> <lb/>e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="cõicationem">conicationem</expan>, à coniunctione partium quæ ad <expan abbr="eã">eam</expan> primam aptæ &longs;unt, in qua animus re&longs;i­<lb/>det, exortam. </s> <s>&longs;unt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> formæ partium, vt in <expan abbr="aĩo">animo</expan> carentibus. </s> <s>Actionem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vnam, aut non, mul­<lb/>tis modis e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> vna &longs;impliciter e&longs;t, quam formaliter <expan abbr="vnã">vnam</expan> vocabimus quæ .&longs;. </s> <s>in alias <lb/>quæ &longs;eor&longs;um manere queant, re&longs;olui <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, aut vna ad &longs;peciem, vel numerum, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;peciei vnius, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1980"></arrow.to.target><lb/>vel indiuidui &longs;it, ni&longs;i ab impediente interrumpatur, & vbi <expan abbr="deniq.">denique</expan> <expan abbr="cõunuetur">conunuetur</expan>: nam propter <expan abbr="obic&etilde;">obicem</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;ingularis actio non e&longs;t. </s> <s>hæc verò aut è famulantib. &, vt vulgò fertur, è <lb/>&longs;ubordinatis con&longs;tat, aut quae vna ex illis &longs;e habeat &longs;icuti con&longs;equens; quorum <expan abbr="aũt">aut</expan> & quemadmo­<lb/>dum &longs;it; ex his intelligetur. </s> <s>Cùm igitur &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ &longs;implices &longs;int; vnam tantum actio­<lb/>nem formaliter ip&longs;as habere facilè qui&longs;piam credat. </s> <s>At verò cùm ego per&longs;piciam inter &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias &longs;eparatas (modò &longs;int plures) intercedere ordinem; &longs;olam Dei ip&longs;ius O. M. functionem ita &longs;im­<lb/>plicem e&longs;&longs;e Peripatetic&ecedil; è decernerem: nempè quia &longs;ola pror&longs;us <expan abbr="oĩ">omni</expan> pote&longs;tate vacet: <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> fun­<lb/>ctioneis non omnino <expan abbr="&longs;tatuer&etilde;">&longs;tatuerem</expan> &longs;impliceis; <expan abbr="quãdo">quando</expan> aliqua pote&longs;tas in ip&longs;is, &longs;iue, vt melius dixerim, <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="quædã">quædam</expan> humilitas & declinatio cogno&longs;citur. </s> <s>Proinde Deus ip&longs;e, vt volunt optimi Pe­<lb/>ripatetici, id <expan abbr="vnũ">vnum</expan> agit, vt &longs;eip&longs;um æterno tempore, &longs;ua pulchritudine captas, <expan abbr="cõt&etilde;pletur">contempletur</expan>: reliquæ <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; pr&ecedil;ter &longs;eip&longs;as etiam Deum. </s> <s>& fortè &longs;uperiores <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;peculentur, quinimmo &longs;eip&longs;as <lb/>&longs;ine ip&longs;ius Dei &longs;peculatione (ni fallor) &longs;atis concipere nequeunt: nam &longs;peciem quandam priua­<lb/>tionis & pote&longs;tatis in entis vniuer&longs;itate obtinent, &longs;i cum Deo conferantur, pote&longs;tas <expan abbr="aũt">aut</expan> & priua­<lb/>tio per actum <expan abbr="habitum&qacute;">habitumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> nece&longs;&longs;ariò no&longs;cenda e&longs;t. </s> <s>Ita quidem vna illarum actio, &longs;ed non pe­<lb/>nitus &longs;implex; &longs;iquidem habeant obiectum intelligentiæ &longs;u&ecedil;, non in &longs;eip&longs;is, &longs;ed exterius, à quo <lb/>functio &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> propria compleatur. </s> <s>Vna igitur functio, vna, &longs;cilicet, vnius intelligentia &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1980"></arrow.to.target><lb/>vel indiuidui &longs;it, ni&longs;i ab impediente interrumpatur, & vbi <expan abbr="deniq.">denique</expan> <expan abbr="cõunuetur">conunuetur</expan>: nam propter <expan abbr="obic&etilde;">obicem</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;ingularis actio non e&longs;t. </s> <s>hæc verò aut è famulantib. &, vt vulgò fertur, è <lb/>&longs;ubordinatis con&longs;tat, aut quae vna ex illis &longs;e habeat &longs;icuti con&longs;equens; quorum <expan abbr="aũt">aut</expan> & quemadmo­<lb/>dum &longs;it; ex his intelligetur. </s> <s>Cùm igitur &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ &longs;implices &longs;int; vnam tantum actio­<lb/>nem formaliter ip&longs;as habere facilè qui&longs;piam credat. </s> <s>At verò cùm ego per&longs;piciam inter &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias &longs;eparatas (modò &longs;int plures) intercedere ordinem; &longs;olam Dei ip&longs;ius O. M. functionem ita &longs;im­<lb/>plicem e&longs;&longs;e Peripatetic&ecedil; è decernerem: nempè quia &longs;ola pror&longs;us <expan abbr="oĩ">omni</expan> pote&longs;tate vacet: <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> fun­<lb/>ctioneis non omnino <expan abbr="&longs;tatuer&etilde;">&longs;tatuerem</expan> &longs;impliceis; <expan abbr="quãdo">quando</expan> aliqua pote&longs;tas in ip&longs;is, &longs;iue, vt melius dixerim, <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="quædã">quædam</expan> humilitas & declinatio cogno&longs;citur. </s> <s>Proinde Deus ip&longs;e, vt volunt optimi Pe­<lb/>ripatetici, id <expan abbr="vnũ">vnum</expan> agit, vt &longs;eip&longs;um æterno tempore, &longs;ua pulchritudine captas, <expan abbr="cõt&etilde;pletur">contempletur</expan>: reliquæ <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; pr&ecedil;ter &longs;eip&longs;as etiam Deum. </s> <s>& fortè &longs;uperiores <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;peculentur, quinimmo &longs;eip&longs;as <lb/>&longs;ine ip&longs;ius Dei &longs;peculatione (ni fallor) &longs;atis concipere nequeunt: nam &longs;peciem quandam priua­<lb/>tionis & pote&longs;tatis in entis vniuer&longs;itate obtinent, &longs;i cum Deo conferantur, pote&longs;tas <expan abbr="aũt">aut</expan> & priua­<lb/>tio per actum <expan abbr="habitum&qacute;">habitumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> nece&longs;&longs;ariò no&longs;cenda e&longs;t. </s> <s>Ita quidem vna illarum actio, &longs;ed non pe­<lb/>nitus &longs;implex; &longs;iquidem habeant obiectum intelligentiæ &longs;u&ecedil;, non in &longs;eip&longs;is, &longs;ed exterius, à quo <lb/>functio &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> propria compleatur. </s> <s>Vna igitur functio, vna, &longs;cilicet, vnius intelligentia &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1981"></arrow.to.target><lb/>&longs;tanti&ecedil;, neutiquam verò &longs;implex, quia nimirùm intelligentia &longs;ui, ab alterius rei &longs;ublimioris in­<lb/>telligenti&ecedil; perficitur, & con&longs;ummatur, & vna, vt arbitror, intrin&longs;ecùs qu&ecedil; tamen varietur extrin­<lb/>&longs;ecùs; quippe ex varietate obiecti: non multiplicetur <expan abbr="aũt">aut</expan> propter <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> qu&ecedil; &longs;pectatur in­<lb/>ter <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> & actum, &longs;icuti neque multiplicatur intelligentia pote&longs;tatis, &longs;iquando concipiatur <lb/>per actum. </s> <s>Non equidem illud aio pote&longs;tatis & actus eandem e&longs;&longs;e notionem; varia <expan abbr=".n.">enim</expan> certi&longs;simè <lb/>e&longs;t, &longs;ed cùm in actu pote&longs;tas agno&longs;catur, vnam e&longs;&longs;e ip&longs;ius <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan>: proptereà quae cogno&longs;citur <lb/>ex habitudine, qua re&longs;picit actum; qua &longs;i noris hunc illam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> noris: &longs;ic eorum qu&ecedil; inter &longs;e <lb/>re&longs;piciunt vna cognitio. </s> <s>Sic depriuationis notitia dicendum foret. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & ip&longs;a per habitum <lb/>concipitur, & definitur. </s> <s>Vna certè, &longs;ed minus &longs;implex, quàm cognitio habitus: &longs;ic itidem vna e&longs;t <lb/>in &longs;ub&longs;tantiis inferioribus energia, Compo&longs;itionem formalem hanc ad eius differentiam quam <lb/>rei, vel realem vocant, appellare licebit. </s> <s>Verùm quòd etiam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil; mouent orbes; | <arrow.to.target n="marg1981"></arrow.to.target><lb/>&longs;tanti&ecedil;, neutiquam verò &longs;implex, quia nimirùm intelligentia &longs;ui, ab alterius rei &longs;ublimioris in­<lb/>telligenti&ecedil; perficitur, & con&longs;ummatur, & vna, vt arbitror, intrin&longs;ecùs qu&ecedil; tamen varietur extrin­<lb/>&longs;ecùs; quippe ex varietate obiecti: non multiplicetur <expan abbr="aũt">aut</expan> propter <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> qu&ecedil; &longs;pectatur in­<lb/>ter <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> & actum, &longs;icuti neque multiplicatur intelligentia pote&longs;tatis, &longs;iquando concipiatur <lb/>per actum. </s> <s>Non equidem illud aio pote&longs;tatis & actus eandem e&longs;&longs;e notionem; varia <expan abbr=".n.">enim</expan> certi&longs;simè <lb/>e&longs;t, &longs;ed cùm in actu pote&longs;tas agno&longs;catur, vnam e&longs;&longs;e ip&longs;ius <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan>: proptereà quae cogno&longs;citur <lb/>ex habitudine, qua re&longs;picit actum; qua &longs;i noris hunc illam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> noris: &longs;ic eorum qu&ecedil; inter &longs;e <lb/>re&longs;piciunt vna cognitio. </s> <s>Sic depriuationis notitia dicendum foret. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & ip&longs;a per habitum <lb/>concipitur, & definitur. </s> <s>Vna certè, &longs;ed minus &longs;implex, quàm cognitio habitus: &longs;ic itidem vna e&longs;t <lb/>in &longs;ub&longs;tantiis inferioribus energia, Compo&longs;itionem formalem hanc ad eius differentiam quam <lb/>rei, vel realem vocant, appellare licebit. </s> <s>Verùm quòd etiam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil; mouent orbes; |
| <pb pagenum="301"/> | <pb pagenum="301"/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HIC verò e&longs;t, quòd tanti&longs;per immoremur, ne velut AEgyptij canes è Nilo bibunt, & <expan abbr="fugiũt">fugiunt</expan>: <lb/>nos <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rem tanti momenti tetigi&longs;&longs;e &longs;olùm, non explana&longs;&longs;e, nec è nodis expedi&longs;&longs;e videa­<lb/>mur. </s> <s>Nam quia decretum fuit anteà non <expan abbr="nouã">nouam</expan> &longs;anè formam, &longs;ed veterem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am patibilem <lb/>motus, & nuper con&longs;tituimus <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> quæ genita fuerit, e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, cur ignis in &longs;uperiore loco <lb/>quie&longs;cat, & repugnanti&ecedil; <expan abbr="fal&longs;i&qacute;">fal&longs;ique</expan>. </s> <s>&longs;u&longs;picionem creare po&longs;sint. </s> <s>Quapropter antequàm vlterius pro­<lb/>grediamur, hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> componi oportere cen&longs;uimus, vt tutius iter quod re&longs;tat, conficere valeamus. <lb/></s> <s>Etenim, &longs;i forma noua extremum e&longs;t vniuer&longs;i motus, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>completa, iam quies ade&longs;t. </s> <s>Non igitur <lb/>noua forma cau&longs;&longs;a motus erit, &longs;ed quietis. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i natura communiter e&longs;t principium, veluti <lb/>pote&longs;tas <expan abbr="quædã">quædam</expan>, vnde exi&longs;tit quies & motus: vetus <expan abbr="aũt">aut</expan> quiete naturali po&longs;ita <expan abbr="iã">iam</expan> deleta e&longs;t, tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>res genita e&longs;t & forma vetus extincta. </s> <s>Non igitur natura <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;icut pote&longs;tas <lb/><expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>, quo res naturales moueantur, & maneant. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> e&longs;to, vt facultas &longs;it agens: at hæc <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i <lb/> | <s>HIC verò e&longs;t, quòd tanti&longs;per immoremur, ne velut AEgyptij canes è Nilo bibunt, & <expan abbr="fugiũt">fugiunt</expan>: <lb/>nos <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rem tanti momenti tetigi&longs;&longs;e &longs;olùm, non explana&longs;&longs;e, nec è nodis expedi&longs;&longs;e videa­<lb/>mur. </s> <s>Nam quia decretum fuit anteà non <expan abbr="nouã">nouam</expan> &longs;anè formam, &longs;ed veterem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am patibilem <lb/>motus, & nuper con&longs;tituimus <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> quæ genita fuerit, e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, cur ignis in &longs;uperiore loco <lb/>quie&longs;cat, & repugnanti&ecedil; <expan abbr="fal&longs;i&qacute;">fal&longs;ique</expan>. </s> <s>&longs;u&longs;picionem creare po&longs;sint. </s> <s>Quapropter antequàm vlterius pro­<lb/>grediamur, hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> componi oportere cen&longs;uimus, vt tutius iter quod re&longs;tat, conficere valeamus. <lb/></s> <s>Etenim, &longs;i forma noua extremum e&longs;t vniuer&longs;i motus, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>completa, iam quies ade&longs;t. </s> <s>Non igitur <lb/>noua forma cau&longs;&longs;a motus erit, &longs;ed quietis. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i natura communiter e&longs;t principium, veluti <lb/>pote&longs;tas <expan abbr="quædã">quædam</expan>, vnde exi&longs;tit quies & motus: vetus <expan abbr="aũt">aut</expan> quiete naturali po&longs;ita <expan abbr="iã">iam</expan> deleta e&longs;t, tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>res genita e&longs;t & forma vetus extincta. </s> <s>Non igitur natura <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;icut pote&longs;tas <lb/><expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>, quo res naturales moueantur, & maneant. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> e&longs;to, vt facultas &longs;it agens: at hæc <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2060"></arrow.to.target><lb/>vno determinatur, vbi non fuerit libera. </s> <s>Quapropter aut motus vnius, aut vnius quietis erit ini­<lb/>tium: &longs;i fuerit pote&longs;tas patibilis, ea re&longs;picit æquè oppo&longs;ita. </s> <s>Sed neutra ex his oppo&longs;ita re&longs;picit. <lb/></s> <s>hanc <expan abbr=".n.">enim</expan> nouam &longs;equitur quies: veteri adnexus e&longs;t motus. </s> <s>Huc accedit, quae forma vetus nullo mo­<lb/>do cau&longs;&longs;a motus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a motus naturalis. </s> <s>Atqui motus naturalis ex illo exi­<lb/>&longs;tit, quae e&longs;t ad <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <expan abbr="formã">formam</expan> nouam e&longs;&longs;e dicimus; non à natura quæ e&longs;t forma vetus, & ab ea <lb/>quæ finis e&longs;t, res naturalis appellari con&longs;ueuit. </s> <s>In&longs;uper motus e&longs;t actus, &longs;iue functio. </s> <s>C&ecedil;terum <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>functioni &longs;upponitur habitus: his verò e&longs;t forma noua, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vetus. </s> <s>vnde pronunciatum e&longs;t ab <lb/>Ari&longs;totele & Auerroë, dans <expan abbr="formã">formam</expan> dare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locum. </s> <s>Po&longs;tremò functio e&longs;t con&longs;eruatio formæ, quae &longs;i <lb/>forma vetus e&longs;t cau&longs;&longs;a functionis, vtique non erit eius <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan>, &longs;ed interitus; immò erit cau&longs;&longs;a <lb/>functionis quæ inerit &longs;ibi præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: quocirca ip&longs;a &longs;ibi molietur interitum: illa altera cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit, cui &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõueniet">conueniet</expan>: id verò <expan abbr="ab&longs;urdi&longs;simũ">ab&longs;urdi&longs;simum</expan> e&longs;t. </s> <s>Hîc video facilè ex his &longs;copulis <lb/>emergere po&longs;&longs;e qui <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Auerrois con&longs;ectetur. </s> <s>Nam, &longs;i <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> forma diuidua ponatur, <lb/>erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;it ab&longs;oluta, cùm po&longs;teà con&longs;ummata fuerit, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erit initium quietis. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2060"></arrow.to.target><lb/>vno determinatur, vbi non fuerit libera. </s> <s>Quapropter aut motus vnius, aut vnius quietis erit ini­<lb/>tium: &longs;i fuerit pote&longs;tas patibilis, ea re&longs;picit æquè oppo&longs;ita. </s> <s>Sed neutra ex his oppo&longs;ita re&longs;picit. <lb/></s> <s>hanc <expan abbr=".n.">enim</expan> nouam &longs;equitur quies: veteri adnexus e&longs;t motus. </s> <s>Huc accedit, quae forma vetus nullo mo­<lb/>do cau&longs;&longs;a motus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a motus naturalis. </s> <s>Atqui motus naturalis ex illo exi­<lb/>&longs;tit, quae e&longs;t ad <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <expan abbr="formã">formam</expan> nouam e&longs;&longs;e dicimus; non à natura quæ e&longs;t forma vetus, & ab ea <lb/>quæ finis e&longs;t, res naturalis appellari con&longs;ueuit. </s> <s>In&longs;uper motus e&longs;t actus, &longs;iue functio. </s> <s>C&ecedil;terum <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>functioni &longs;upponitur habitus: his verò e&longs;t forma noua, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vetus. </s> <s>vnde pronunciatum e&longs;t ab <lb/>Ari&longs;totele & Auerroë, dans <expan abbr="formã">formam</expan> dare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locum. </s> <s>Po&longs;tremò functio e&longs;t con&longs;eruatio formæ, quae &longs;i <lb/>forma vetus e&longs;t cau&longs;&longs;a functionis, vtique non erit eius <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan>, &longs;ed interitus; immò erit cau&longs;&longs;a <lb/>functionis quæ inerit &longs;ibi præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: quocirca ip&longs;a &longs;ibi molietur interitum: illa altera cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit, cui &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõueniet">conueniet</expan>: id verò <expan abbr="ab&longs;urdi&longs;simũ">ab&longs;urdi&longs;simum</expan> e&longs;t. </s> <s>Hîc video facilè ex his &longs;copulis <lb/>emergere po&longs;&longs;e qui <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Auerrois con&longs;ectetur. </s> <s>Nam, &longs;i <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> forma diuidua ponatur, <lb/>erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;it ab&longs;oluta, cùm po&longs;teà con&longs;ummata fuerit, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erit initium quietis. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2061"></arrow.to.target><lb/>Nos <expan abbr="aũt">aut</expan> qui nullam pror&longs;us <expan abbr="formã">formam</expan> diuidi credimus, <expan abbr="neq.">neque</expan> item reliqua qu&ecedil; ex hoc placito fluunt, <lb/>approbare po&longs;&longs;umus. </s> <s>Sed quantum pertinet ad hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> caput, ij qui ita opinantur, parum, mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>, <expan abbr="decretũ">decretum</expan> Ari&longs;totelis ob&longs;eruarunt. </s> <s>Dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as mot^{9} explicaret Ari&longs;toteles, cùm <lb/>in octo phy&longs;icis, tum in libris de cœlo, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in iis quos de animo <expan abbr="motu&qacute;ue">motuque</expan> animalium &longs;crip&longs;it; <lb/>perpetuò profe&longs;&longs;us e&longs;t, &longs;e explica&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ non &longs;peciatim elementorum motus cau&longs;&longs;a foret, <lb/>&longs;ed inanimorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> generatim & de inanimis omnib. ea pronunciauit, in &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> per quod moueantur & quie&longs;cant, & motus in primas &longs;pecies di&longs;tribuit <expan abbr="animantiũ">animantium</expan>, & <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan>: mox <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> motus in &longs;implices & <expan abbr="cõpo&longs;itos">compo&longs;itos</expan> partiuntur. </s> <s>Attamen quantum &longs;pectat <lb/>ad id, vt habeant in &longs;eip&longs;is initia motus, quapropter naturalia &longs;unt, pari &longs;anè gradu procedunt. <lb/></s> <s>Si igitur ex eo forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, quia diuidatur, & modò imperfecta &longs;it, in progre&longs;&longs;u perfe­<lb/>ctio paretur, in extremo iam peruenerit ad &longs;ummum, &, dum imperfecta e&longs;t, efficiat motum; <lb/>ab&longs;oluta verò &longs;it cau&longs;&longs;a quietis: equidem puto, aut mixtorum formas intendi & remitti, aut cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, & quietis in omnibus animo carentibus non e&longs;&longs;e communem. </s> <s>illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> placitis <lb/>ob&longs;tat; hoc <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Accedit eodem, q illi quod <expan abbr="iã">iam</expan> de leui <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, tribuit Ari­<lb/>&longs;toteles, quòd faciat e&longs;&longs;e in certo loco. </s> <s>e&longs;&longs;e autem in loco potius e&longs;t affine quietis, quàm motus. | <arrow.to.target n="marg2061"></arrow.to.target><lb/>Nos <expan abbr="aũt">aut</expan> qui nullam pror&longs;us <expan abbr="formã">formam</expan> diuidi credimus, <expan abbr="neq.">neque</expan> item reliqua qu&ecedil; ex hoc placito fluunt, <lb/>approbare po&longs;&longs;umus. </s> <s>Sed quantum pertinet ad hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> caput, ij qui ita opinantur, parum, mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>, <expan abbr="decretũ">decretum</expan> Ari&longs;totelis ob&longs;eruarunt. </s> <s>Dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as mot^{9} explicaret Ari&longs;toteles, cùm <lb/>in octo phy&longs;icis, tum in libris de cœlo, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in iis quos de animo <expan abbr="motu&qacute;ue">motuque</expan> animalium &longs;crip&longs;it; <lb/>perpetuò profe&longs;&longs;us e&longs;t, &longs;e explica&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ non &longs;peciatim elementorum motus cau&longs;&longs;a foret, <lb/>&longs;ed inanimorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> generatim & de inanimis omnib. ea pronunciauit, in &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> per quod moueantur & quie&longs;cant, & motus in primas &longs;pecies di&longs;tribuit <expan abbr="animantiũ">animantium</expan>, & <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan>: mox <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> motus in &longs;implices & <expan abbr="cõpo&longs;itos">compo&longs;itos</expan> partiuntur. </s> <s>Attamen quantum &longs;pectat <lb/>ad id, vt habeant in &longs;eip&longs;is initia motus, quapropter naturalia &longs;unt, pari &longs;anè gradu procedunt. <lb/></s> <s>Si igitur ex eo forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, quia diuidatur, & modò imperfecta &longs;it, in progre&longs;&longs;u perfe­<lb/>ctio paretur, in extremo iam peruenerit ad &longs;ummum, &, dum imperfecta e&longs;t, efficiat motum; <lb/>ab&longs;oluta verò &longs;it cau&longs;&longs;a quietis: equidem puto, aut mixtorum formas intendi & remitti, aut cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, & quietis in omnibus animo carentibus non e&longs;&longs;e communem. </s> <s>illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> placitis <lb/>ob&longs;tat; hoc <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Accedit eodem, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> illi quod <expan abbr="iã">iam</expan> de leui <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, tribuit Ari­<lb/>&longs;toteles, quòd faciat e&longs;&longs;e in certo loco. </s> <s>e&longs;&longs;e autem in loco potius e&longs;t affine quietis, quàm motus. |
| <pb pagenum="316"/>Igitur huic nos <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> firmiori parieti adh&ecedil;rentes illud recipiemus, quae generatim de cau&longs;sis mo­<lb/> | <pb pagenum="316"/>Igitur huic nos <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> firmiori parieti adh&ecedil;rentes illud recipiemus, quae generatim de cau&longs;sis mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2062"></arrow.to.target><lb/>tus in omnibus inanimis ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> principiorum motus in animante <expan abbr="decretũ">decretum</expan> &longs;it. </s> <s>naturam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile motus & quietis, & &longs;igillatim docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma, ve­<lb/>tus & noua &longs;e habeant & ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, & ad quietem. </s> <s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> tale e&longs;t, vt ei nemo refragari queat, <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;impliciter e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc e&longs;t functio perfecta rei naturalis quæ formam <lb/>con&longs;equitur, vt vmbra corpus, ad quam &longs;ic &longs;e habere <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> dicimus, vt ex ip&longs;a pendeat &longs;icuti <expan abbr="cõ-&longs;equens">con­<lb/>&longs;equens</expan>, qui modus producendi materiam, <expan abbr="patibile&qacute;">patibileque</expan>. </s> <s>principium imitatur. </s> <s>proinde et&longs;i quies e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign> & functio, e&longs;t vt functio quæ <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> imitatur, non <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè, quae eius <lb/>e&longs;t à quo e&longs;t, nec alij <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & potius habet illud <foreign lang="greek">e)nergei/as</foreign>, quae indiuiduo con&longs;i&longs;tit, & tota <lb/>&longs;imul, vt terminans <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> & extentionem motus. </s> <s>Verùm quae motus e&longs;t res multò magis varia, <lb/><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>plura habet capita, de ip&longs;o <expan abbr="etiã">etiam</expan> multò plura dicenda &longs;unt, & <expan abbr="quãquam">quanquam</expan> motus ob <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> cau&longs;&longs;am fit in elemento, dum gignitur, & po&longs;tquam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, &longs;ed po&longs;tquam genitum e&longs;t; per <lb/>accidens, & ex impedimento mouetur: per &longs;e, dum gignitur. </s> <s>Quantum artinet ad motum, qui <lb/>e&longs;t elementi geniti: eadem ratio, atque illa quæ de quiete allata fuit. </s> <s>etenim per &longs;e e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign>, <lb/>& functio, per accidens e&longs;t extentio & motus Quod verò &longs;pectat ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui fit per &longs;e, <expan abbr="repeten-dũ">repeten­<lb/>dum</expan> e&longs;t in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu duo re&longs;pici oportere <expan abbr="terminũ">terminum</expan> & viam. </s> <s><expan abbr="terminũ">terminum</expan> qui per &longs;e indiuiduus e&longs;t; viam <lb/>quæ habet extentionem. </s> <s>Terminus <expan abbr="aũt">aut</expan> aut e&longs;t perfectus, qui continet omnem <expan abbr="motũ">motum</expan>, aut imper­<lb/>fectus, qui e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc mutatum vel <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e, quanquam omnes <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine habitus quan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2062"></arrow.to.target><lb/>tus in omnibus inanimis ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> principiorum motus in animante <expan abbr="decretũ">decretum</expan> &longs;it. </s> <s>naturam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile motus & quietis, & &longs;igillatim docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma, ve­<lb/>tus & noua &longs;e habeant & ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, & ad quietem. </s> <s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> tale e&longs;t, vt ei nemo refragari queat, <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;impliciter e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc e&longs;t functio perfecta rei naturalis quæ formam <lb/>con&longs;equitur, vt vmbra corpus, ad quam &longs;ic &longs;e habere <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> dicimus, vt ex ip&longs;a pendeat &longs;icuti <expan abbr="cõ-&longs;equens">con­<lb/>&longs;equens</expan>, qui modus producendi materiam, <expan abbr="patibile&qacute;">patibileque</expan>. </s> <s>principium imitatur. </s> <s>proinde et&longs;i quies e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign> & functio, e&longs;t vt functio quæ <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> imitatur, non <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè, quae eius <lb/>e&longs;t à quo e&longs;t, nec alij <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & potius habet illud <foreign lang="greek">e)nergei/as</foreign>, quae indiuiduo con&longs;i&longs;tit, & tota <lb/>&longs;imul, vt terminans <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> & extentionem motus. </s> <s>Verùm quae motus e&longs;t res multò magis varia, <lb/><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>plura habet capita, de ip&longs;o <expan abbr="etiã">etiam</expan> multò plura dicenda &longs;unt, & <expan abbr="quãquam">quanquam</expan> motus ob <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> cau&longs;&longs;am fit in elemento, dum gignitur, & po&longs;tquam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, &longs;ed po&longs;tquam genitum e&longs;t; per <lb/>accidens, & ex impedimento mouetur: per &longs;e, dum gignitur. </s> <s>Quantum artinet ad motum, qui <lb/>e&longs;t elementi geniti: eadem ratio, atque illa quæ de quiete allata fuit. </s> <s>etenim per &longs;e e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign>, <lb/>& functio, per accidens e&longs;t extentio & motus Quod verò &longs;pectat ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui fit per &longs;e, <expan abbr="repeten-dũ">repeten­<lb/>dum</expan> e&longs;t in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu duo re&longs;pici oportere <expan abbr="terminũ">terminum</expan> & viam. </s> <s><expan abbr="terminũ">terminum</expan> qui per &longs;e indiuiduus e&longs;t; viam <lb/>quæ habet extentionem. </s> <s>Terminus <expan abbr="aũt">aut</expan> aut e&longs;t perfectus, qui continet omnem <expan abbr="motũ">motum</expan>, aut imper­<lb/>fectus, qui e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc mutatum vel <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e, quanquam omnes <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine habitus quan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2063"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="doq.">doque</expan> exprimuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hi verò cùm participent <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> & <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, & <expan abbr="quãdam">quandam</expan> actus ima­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2063"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="doq.">doque</expan> exprimuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hi verò cùm participent <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> & <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, & <expan abbr="quãdam">quandam</expan> actus ima­<lb/> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Recitantur opiniones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. </s> <s>C. XLII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Recitantur opiniones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. </s> <s>C. XLII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QVOD elementa dum fiunt, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> imperfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, egeant externi motoris &longs;ine quo <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <lb/>forma <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit in <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> erumpere, gratis <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;erit">conce&longs;&longs;erit</expan>. </s> <s>Sed quòd <expan abbr="oĩs">omnis</expan> motus, po&longs;t­<lb/>quam illa perfecta fuerint, ab extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> na&longs;catur, ardua nimirùm petitio videatur. </s> <s>Nam <lb/>&longs;icuti <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> ob id ita dicitur, quia nihil ei de&longs;it, tum quod ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> pertinet, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quoad <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa munera obeunda ad qu&ecedil; <expan abbr="in&longs;titutũ">in&longs;titutum</expan> e&longs;t à natura: &longs;ic elementa, cùm perfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>; <expan abbr="exi&longs;timan-dũ">exi&longs;timan­<lb/>dum</expan> e&longs;t, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> qu&ecedil; &longs;ibi naturaliter in&longs;unt, <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> externo auxilio præ&longs;tare po&longs;&longs;e, natura &longs;ibi cuncta libe­<lb/>rali&longs;simè &longs;ubmini&longs;trante. </s> <s>Hæc videtur <expan abbr="ali&qacute;uando">aliquando</expan> fui&longs;&longs;e profe&longs;&longs;us ip&longs;e Ari&longs;toteles qui aperti&longs;si­<lb/>mè te&longs;tatus &longs;it, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> moueri &longs;uapte natura <expan abbr="cõuincunt">conuincunt</expan> id rationes efficaci&longs;sim&ecedil;, clamat &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Quapropter q &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;&longs;erit">sen&longs;erit</expan>, <expan abbr="plũbus">plumbus</expan> pror&longs;us in phy&longs;iologia <expan abbr="c&etilde;s&etilde;dus">censendus</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> aliquod <expan abbr="extrĩ&longs;ecus">extrin&longs;ecus</expan> <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> mot^{9} adiuurare <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>, e&longs;t illud <expan abbr="totũ">totum</expan> occa&longs;io <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouendi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus: non <lb/>&longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;i eques, vbi dimittat habenas equo, <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouere dicatur, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>, | <s>QVOD elementa dum fiunt, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> imperfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, egeant externi motoris &longs;ine quo <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <lb/>forma <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit in <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> erumpere, gratis <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;erit">conce&longs;&longs;erit</expan>. </s> <s>Sed quòd <expan abbr="oĩs">omnis</expan> motus, po&longs;t­<lb/>quam illa perfecta fuerint, ab extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> na&longs;catur, ardua nimirùm petitio videatur. </s> <s>Nam <lb/>&longs;icuti <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> ob id ita dicitur, quia nihil ei de&longs;it, tum quod ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> pertinet, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quoad <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa munera obeunda ad qu&ecedil; <expan abbr="in&longs;titutũ">in&longs;titutum</expan> e&longs;t à natura: &longs;ic elementa, cùm perfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>; <expan abbr="exi&longs;timan-dũ">exi&longs;timan­<lb/>dum</expan> e&longs;t, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> qu&ecedil; &longs;ibi naturaliter in&longs;unt, <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> externo auxilio præ&longs;tare po&longs;&longs;e, natura &longs;ibi cuncta libe­<lb/>rali&longs;simè &longs;ubmini&longs;trante. </s> <s>Hæc videtur <expan abbr="ali&qacute;uando">aliquando</expan> fui&longs;&longs;e profe&longs;&longs;us ip&longs;e Ari&longs;toteles qui aperti&longs;si­<lb/>mè te&longs;tatus &longs;it, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> moueri &longs;uapte natura <expan abbr="cõuincunt">conuincunt</expan> id rationes efficaci&longs;sim&ecedil;, clamat &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Quapropter <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;&longs;erit">sen&longs;erit</expan>, <expan abbr="plũbus">plumbus</expan> pror&longs;us in phy&longs;iologia <expan abbr="c&etilde;s&etilde;dus">censendus</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> aliquod <expan abbr="extrĩ&longs;ecus">extrin&longs;ecus</expan> <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> mot^{9} adiuurare <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>, e&longs;t illud <expan abbr="totũ">totum</expan> occa&longs;io <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouendi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus: non <lb/>&longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;i eques, vbi dimittat habenas equo, <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouere dicatur, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>, |
| <pb pagenum="318"/>Etenim, ni&longs;i quid impediat proce&longs;&longs;um elementi, <expan abbr="dũ">dum</expan> gignitur, &longs;imul <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, licèt natura po&longs;terius, <lb/> | <pb pagenum="318"/>Etenim, ni&longs;i quid impediat proce&longs;&longs;um elementi, <expan abbr="dũ">dum</expan> gignitur, &longs;imul <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, licèt natura po&longs;terius, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2072"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> genitum e&longs;t, & in &longs;uo loco: quòd &longs;i per vim è loco &longs;uo pellatur, aut dum gignitur, etiam <lb/>vetetur, quominus in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> feratur <expan abbr="locũ">locum</expan>, donec <expan abbr="genitũ">genitum</expan> &longs;it; manet <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed quoniam extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/>locum e&longs;t præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, cupit adipi&longs;ci &longs;tatum naturalem, non <expan abbr="põt">potest</expan>, quoniam impeditur; tolle im­<lb/>pedimentum, <expan abbr="iã">iam</expan> ip&longs;um per &longs;e&longs;e promptè &longs;e conferet ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> locum, & è pote&longs;tate quam habebat, <lb/>in <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> ex &longs;e ip&longs;o deducetur: ea verò pote&longs;tas e&longs;t <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> quæ iam dirigitur ad <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan>. <lb/></s> <s>Nam po&longs;tquam genitum e&longs;t, habitum contraxit, & e&longs;t in actu primo. </s> <s>A&longs;&longs;en&longs;i&longs;&longs;e quoque videtur <lb/>Alexander <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> eidem placito, cùm comparat habitum efficiendi facultati, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id pronunciatum <lb/> | <arrow.to.target n="marg2072"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> genitum e&longs;t, & in &longs;uo loco: quòd &longs;i per vim è loco &longs;uo pellatur, aut dum gignitur, etiam <lb/>vetetur, quominus in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> feratur <expan abbr="locũ">locum</expan>, donec <expan abbr="genitũ">genitum</expan> &longs;it; manet <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed quoniam extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/>locum e&longs;t præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, cupit adipi&longs;ci &longs;tatum naturalem, non <expan abbr="põt">potest</expan>, quoniam impeditur; tolle im­<lb/>pedimentum, <expan abbr="iã">iam</expan> ip&longs;um per &longs;e&longs;e promptè &longs;e conferet ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> locum, & è pote&longs;tate quam habebat, <lb/>in <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> ex &longs;e ip&longs;o deducetur: ea verò pote&longs;tas e&longs;t <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> quæ iam dirigitur ad <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan>. <lb/></s> <s>Nam po&longs;tquam genitum e&longs;t, habitum contraxit, & e&longs;t in actu primo. </s> <s>A&longs;&longs;en&longs;i&longs;&longs;e quoque videtur <lb/>Alexander <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> eidem placito, cùm comparat habitum efficiendi facultati, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id pronunciatum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2073"></arrow.to.target><lb/>ab ip&longs;o e&longs;t cum Ari&longs;totele, ni&longs;i quòd, non alterius e&longs;t motrix, &longs;ed eius, à quo habetur, “vt credi po&longs;­<lb/>&longs;it, <expan abbr="formã">formam</expan> habere vim mouendi, cùm ip&longs;a &longs;it habitus, id in quo e&longs;t.” Atte&longs;tatur item his ratio Quo­<lb/>niam id per &longs;e operatur, quod habet in &longs;eip&longs;o functionis &longs;uæ primordia: atqui elementa &longs;unt hu­<lb/>iu&longs;modi: con&longs;tant <expan abbr=".n.">enim</expan> eo tempore ex materia & forma, quarum alterius <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t pati, alterius <lb/>verò efficere. </s> <s>C&ecedil;terùm hæc &longs;unt duo &longs;ufficientia principia compo&longs;ito &longs;uæ cuiu&longs;que functionis. <lb/></s> <s>Ergo per &longs;e operantur qu&ecedil;cunque è talibus principiis con&longs;tituta &longs;unt. </s> <s>quòd &longs;iquo egeant alio, id <lb/><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> e&longs;t <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Confirmatur in&longs;uper: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id dicitur per &longs;e moueri quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duabus partibus, <lb/>altera nimirùm qu&ecedil; moueat, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; moueatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt quod ex hi&longs;ce partibus <expan abbr="cõflatũ">conflatum</expan> <lb/>e&longs;t, per &longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>: elementa verò è duabus hi&longs;ce partibus <expan abbr="cõ&longs;titura">con&longs;titura</expan> &longs;unt, materia videlicet <lb/>& forma. </s> <s>Planum ergo e&longs;t, quòd ip&longs;a per &longs;e mouentur. </s> <s>Prætereà functiones &longs;unt <expan abbr="indiuiduorũ">indiuiduorum</expan>; <lb/> | <arrow.to.target n="marg2073"></arrow.to.target><lb/>ab ip&longs;o e&longs;t cum Ari&longs;totele, ni&longs;i quòd, non alterius e&longs;t motrix, &longs;ed eius, à quo habetur, “vt credi po&longs;­<lb/>&longs;it, <expan abbr="formã">formam</expan> habere vim mouendi, cùm ip&longs;a &longs;it habitus, id in quo e&longs;t.” Atte&longs;tatur item his ratio Quo­<lb/>niam id per &longs;e operatur, quod habet in &longs;eip&longs;o functionis &longs;uæ primordia: atqui elementa &longs;unt hu­<lb/>iu&longs;modi: con&longs;tant <expan abbr=".n.">enim</expan> eo tempore ex materia & forma, quarum alterius <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t pati, alterius <lb/>verò efficere. </s> <s>C&ecedil;terùm hæc &longs;unt duo &longs;ufficientia principia compo&longs;ito &longs;uæ cuiu&longs;que functionis. <lb/></s> <s>Ergo per &longs;e operantur qu&ecedil;cunque è talibus principiis con&longs;tituta &longs;unt. </s> <s>quòd &longs;iquo egeant alio, id <lb/><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> e&longs;t <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Confirmatur in&longs;uper: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id dicitur per &longs;e moueri quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duabus partibus, <lb/>altera nimirùm qu&ecedil; moueat, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; moueatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt quod ex hi&longs;ce partibus <expan abbr="cõflatũ">conflatum</expan> <lb/>e&longs;t, per &longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>: elementa verò è duabus hi&longs;ce partibus <expan abbr="cõ&longs;titura">con&longs;titura</expan> &longs;unt, materia videlicet <lb/>& forma. </s> <s>Planum ergo e&longs;t, quòd ip&longs;a per &longs;e mouentur. </s> <s>Prætereà functiones &longs;unt <expan abbr="indiuiduorũ">indiuiduorum</expan>; <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2378"></arrow.to.target><lb/>illa <expan abbr="aũt">aut</expan> non, &longs;ed extrin&longs;ecùs, vt &longs;anabile & <expan abbr="augm&etilde;tabile">augmentabile</expan>, quanuis & hæc ex &longs;eip&longs;is <expan abbr="mut&etilde;tur">mutentur</expan> & par­<lb/>uo facto in iis quæ extra &longs;unt, motu, alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> venit, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò in augmentum.” <lb/>Quid ergo magis <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>, inquiunt ip&longs;i, quae elementa <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> ab innato principio, &longs;i differunt <lb/>ab aliis, quia reliqua <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> ab externo? </s> <s><expan abbr="Credendum&qacute;">Credendumque</expan>. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, dum inquit habere in &longs;e <lb/>principia &longs;ui mot^{9} graue & leue, <expan abbr="m&etilde;tion&etilde;">mentionem</expan> facere de <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> quod <expan abbr="nũc">nunc</expan> ve&longs;tigamus. </s> <s>Quod, et&longs;i ad­<lb/>uer&longs;arij &longs;olùm talib^{9} verbis <expan abbr="cõfici">confici</expan> <expan abbr="pronũciant">pronunciant</expan>, ita probatur à nobis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> ponitur inter ea <lb/>qu&ecedil; genere <expan abbr="cõueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed id exterius, à quo fit &longs;anitas, aut <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> e&longs;t efficiens: etenim in <expan abbr="incre-m&etilde;to">incre­<lb/>mento</expan> e&longs;t <expan abbr="alim&etilde;tũ">alimentum</expan>, hoc verò .i. </s> <s>quod cùm &longs;it actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> facit actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; rur&longs;us in ægroto <expan abbr="me-dicam&etilde;tũ">me­<lb/>dicamentum</expan> e&longs;t, aut <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan> quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> efficere <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in hoc <expan abbr="differũt">differunt</expan> h&ecedil;c <lb/>à grauibus & leuibus, quae <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>; oportebat <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> grauia & leuia efficiens intra &longs;e <lb/>habere. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="qñ">quin</expan> docet ibi philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ea qu&ecedil; <expan abbr="&longs;anãtur">&longs;anantur</expan>, <expan abbr="habeãt">habeant</expan> intra &longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; &longs;alu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2378"></arrow.to.target><lb/>illa <expan abbr="aũt">aut</expan> non, &longs;ed extrin&longs;ecùs, vt &longs;anabile & <expan abbr="augm&etilde;tabile">augmentabile</expan>, quanuis & hæc ex &longs;eip&longs;is <expan abbr="mut&etilde;tur">mutentur</expan> & par­<lb/>uo facto in iis quæ extra &longs;unt, motu, alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> venit, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò in augmentum.” <lb/>Quid ergo magis <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>, inquiunt ip&longs;i, quae elementa <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> ab innato principio, &longs;i differunt <lb/>ab aliis, quia reliqua <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> ab externo? </s> <s><expan abbr="Credendum&qacute;">Credendumque</expan>. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, dum inquit habere in &longs;e <lb/>principia &longs;ui mot^{9} graue & leue, <expan abbr="m&etilde;tion&etilde;">mentionem</expan> facere de <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> quod <expan abbr="nũc">nunc</expan> ve&longs;tigamus. </s> <s>Quod, et&longs;i ad­<lb/>uer&longs;arij &longs;olùm talib^{9} verbis <expan abbr="cõfici">confici</expan> <expan abbr="pronũciant">pronunciant</expan>, ita probatur à nobis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> ponitur inter ea <lb/>qu&ecedil; genere <expan abbr="cõueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed id exterius, à quo fit &longs;anitas, aut <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> e&longs;t efficiens: etenim in <expan abbr="incre-m&etilde;to">incre­<lb/>mento</expan> e&longs;t <expan abbr="alim&etilde;tũ">alimentum</expan>, hoc verò .i. </s> <s>quod cùm &longs;it actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> facit actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; rur&longs;us in ægroto <expan abbr="me-dicam&etilde;tũ">me­<lb/>dicamentum</expan> e&longs;t, aut <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan> quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> efficere <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in hoc <expan abbr="differũt">differunt</expan> h&ecedil;c <lb/>à grauibus & leuibus, quae <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>; oportebat <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> grauia & leuia efficiens intra &longs;e <lb/>habere. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="qñ">quin</expan> docet ibi philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ea qu&ecedil; <expan abbr="&longs;anãtur">&longs;anantur</expan>, <expan abbr="habeãt">habeant</expan> intra &longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; &longs;alu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2379"></arrow.to.target><lb/>tis, a&longs;&longs;erit illud e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> efficiens. </s> <s>quae &longs;i in eo <expan abbr="tũ">tum</expan> grauibus <expan abbr="leuibus&qacute;">leuibusque</expan>. </s> <s>&longs;imilia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, habebunt &longs;anè <lb/>h&ecedil;c <expan abbr="it&etilde;">item</expan> intra &longs;e id quod efficiet <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Oportet verò memini&longs;&longs;e <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan> ab Ari&longs;totele ina­<lb/>nimo <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan>, licet <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e <expan abbr="moneãtur">moneantur</expan>, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> e&longs;&longs;e à quónam <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, <expan abbr="aliter&qacute;">aliterque</expan>. </s> <s><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> &longs;e habere, <expan abbr="atq.">atque</expan> in <lb/>iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & animalibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inanimis ip&longs;is, <expan abbr="qñ">quin</expan> mouentur <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim <lb/> | <arrow.to.target n="marg2379"></arrow.to.target><lb/>tis, a&longs;&longs;erit illud e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> efficiens. </s> <s>quae &longs;i in eo <expan abbr="tũ">tum</expan> grauibus <expan abbr="leuibus&qacute;">leuibusque</expan>. </s> <s>&longs;imilia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, habebunt &longs;anè <lb/>h&ecedil;c <expan abbr="it&etilde;">item</expan> intra &longs;e id quod efficiet <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Oportet verò memini&longs;&longs;e <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan> ab Ari&longs;totele ina­<lb/>nimo <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan>, licet <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e <expan abbr="moneãtur">moneantur</expan>, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> e&longs;&longs;e à quónam <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, <expan abbr="aliter&qacute;">aliterque</expan>. </s> <s><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> &longs;e habere, <expan abbr="atq.">atque</expan> in <lb/>iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & animalibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inanimis ip&longs;is, <expan abbr="qñ">quin</expan> mouentur <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2380"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg2380"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2381"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; vi <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, initia per&longs;picua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt homo q mouet <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, & <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> qui <expan abbr="tegulã">tegulam</expan> in &longs;ublime <lb/>rapit: in animalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;t animus qui manife&longs;tè à corpore di&longs;tinctus è à quo corpus agitatur. </s> <s>At <lb/>in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mon&etilde;tur">monentur</expan>, nil tale <expan abbr="per&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>, quod ea moueat, &longs;ed cùm & ip&longs;a ob eas <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> quas at­<lb/>tulit Ari&longs;toteles, &longs;e mouere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sint, opus fuit <expan abbr="ĩ">in</expan> medio ponere principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> extrin&longs;eca, <expan abbr="ge-nerãs">ge­<lb/>nerans</expan> .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="remou&etilde;s">remouens</expan> <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan>, aut <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ideò potius à &longs;eip&longs;is moueri <expan abbr="potuerũt">potuerunt</expan> exi&longs;timati, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>per &longs;e <expan abbr="moueren&ttilde;">mouerentur</expan> eo quae intra &longs;e <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="mitiũ">mitium</expan> <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> illud, <lb/>vnde <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan>, &longs;icut in animali, & eo quod vi mouetur, id quod etiam cùm ob&longs;erua&longs;&longs;et Ari&longs;t. </s> <s>in <lb/>eo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> loco <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> modo tractamus, <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olutè protulit. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; mutationis; <lb/>verùm adiecit <expan abbr="particulã">particulam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferat; videri ita e&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Plurimũ">Plurimum</expan> verò me <expan abbr="cõfirmat">confirmat</expan> in hac <lb/>&longs;nìa cum <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> auctoritas, q in hunc <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> eiu&longs;modi verba accepi&longs;&longs;e <expan abbr="legun&ttilde;">leguntur</expan>, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illo <lb/>ip&longs;o loco &longs;ubiicit Ari&longs;toteles, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & Andronici verba ex Simplicio nuper audiuimus, nec <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> <lb/>illu&longs;trius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod Ari&longs;toteles ip&longs;e textu <expan abbr="&longs;ub&longs;equ&etilde;te">&longs;ub&longs;equente</expan> peregit, vbi <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan> explanauit, & <expan abbr="cõ-formiter">con­<lb/>formiter</expan> <expan abbr="cõclu&longs;it">conclu&longs;it</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> iis qu&ecedil; decreuerat olim 8. Phy&longs;. &, quod mai^{9} e&longs;t, <expan abbr="cõclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> <expan abbr="pronũ-">pronun­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2381"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; vi <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, initia per&longs;picua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt homo <expan abbr="&qtail;">qui</expan> mouet <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, & <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> qui <expan abbr="tegulã">tegulam</expan> in &longs;ublime <lb/>rapit: in animalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;t animus qui manife&longs;tè à corpore di&longs;tinctus è à quo corpus agitatur. </s> <s>At <lb/>in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mon&etilde;tur">monentur</expan>, nil tale <expan abbr="per&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>, quod ea moueat, &longs;ed cùm & ip&longs;a ob eas <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> quas at­<lb/>tulit Ari&longs;toteles, &longs;e mouere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sint, opus fuit <expan abbr="ĩ">in</expan> medio ponere principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> extrin&longs;eca, <expan abbr="ge-nerãs">ge­<lb/>nerans</expan> .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="remou&etilde;s">remouens</expan> <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan>, aut <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ideò potius à &longs;eip&longs;is moueri <expan abbr="potuerũt">potuerunt</expan> exi&longs;timati, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>per &longs;e <expan abbr="moueren&ttilde;">mouerentur</expan> eo quae intra &longs;e <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="mitiũ">mitium</expan> <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> illud, <lb/>vnde <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan>, &longs;icut in animali, & eo quod vi mouetur, id quod etiam cùm ob&longs;erua&longs;&longs;et Ari&longs;t. </s> <s>in <lb/>eo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> loco <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> modo tractamus, <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olutè protulit. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; mutationis; <lb/>verùm adiecit <expan abbr="particulã">particulam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferat; videri ita e&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Plurimũ">Plurimum</expan> verò me <expan abbr="cõfirmat">confirmat</expan> in hac <lb/>&longs;nìa cum <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> auctoritas, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> in hunc <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> eiu&longs;modi verba accepi&longs;&longs;e <expan abbr="legun&ttilde;">leguntur</expan>, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illo <lb/>ip&longs;o loco &longs;ubiicit Ari&longs;toteles, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & Andronici verba ex Simplicio nuper audiuimus, nec <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> <lb/>illu&longs;trius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod Ari&longs;toteles ip&longs;e textu <expan abbr="&longs;ub&longs;equ&etilde;te">&longs;ub&longs;equente</expan> peregit, vbi <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan> explanauit, & <expan abbr="cõ-formiter">con­<lb/>formiter</expan> <expan abbr="cõclu&longs;it">conclu&longs;it</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> iis qu&ecedil; decreuerat olim 8. Phy&longs;. &, quod mai^{9} e&longs;t, <expan abbr="cõclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> <expan abbr="pronũ-">pronun­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2382"></arrow.to.target><lb/>ciauit, qua <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nostra</expan> <expan abbr="cõfirmatur">confirmatur</expan>, tum quod attinet ad loci illi^{9} ex 8. Phy&longs;. <expan abbr="expo&longs;ition&etilde;">expo&longs;itionem</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ad <expan abbr="inter-pretation&etilde;">inter­<lb/>pretationem</expan> loci pr&ecedil;&longs;entis, vt <expan abbr="parũ">parum</expan> lu&longs;tra&longs;&longs;e, & <expan abbr="circũ&longs;pexi&longs;&longs;e">circun&longs;pexi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> hunc eos quae &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;tiãt">sentiant</expan>, exi&longs;timare <lb/>oporteat. </s> <s>Et verò ni&longs;i accipiamus in <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> locum <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, mira profectò <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan>, & in <lb/>paucis verbis turpi&longs;sima repugnantia deprehendatur. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> grauabimur <expan abbr="aũt">aut</expan> philo&longs;ophi verba &longs;ub­<lb/>&longs;cribere, vt res <expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> per&longs;picua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="“Itaq.">“Itaque</expan> <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> e&longs;t, quae cùm <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> &longs;it in <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="veni&etilde;s">veniens</expan> <expan abbr="pro-fici&longs;ci&ttilde;">pro­<lb/>fici&longs;citur</expan> illuc, & ad <expan abbr="tantũ">tantum</expan> & tale, vbi e&longs;t actus, & <expan abbr="quãti">quanti</expan>, & qualis, & vbi.” <foreign lang="greek">fanero\n de\ o(ti duna/mei o)/n <lb/>ei)s e)ntele/xeian i=on e)/rxetai e)kei kai\ ei)s tosou)\ton, kai ei)s toiou)to, ou)= kai h( e)ntele/xeia kai\ o(sou kai\ oiou= kai o(pou</foreign>. <lb/></s> <s>Intelligit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> in quo pote&longs;tas exi&longs;tit ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>vetere <expan abbr="cõ&longs;tãs">con&longs;tans</expan> qua <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <lb/>fundatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, velut <expan abbr="a&longs;c&etilde;&longs;us">a&longs;cen&longs;us</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> terra, & per form&ecedil; <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> aliud actu <expan abbr="factũ">factum</expan> eò fertur, quod <lb/>ei^{9} e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, &longs;ed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> e&longs;t, debeat fieri actu ab eo quod <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t actu; <expan abbr="manife-&longs;tũ">manife­<lb/>&longs;tum</expan>, quae aliquid in actu flagitatur quod antecedat, à quo <expan abbr="deduca&ttilde;">deducatur</expan> ad actum, de quo <expan abbr="tñ">tantum</expan> nihil adhuc. <lb/></s> <s>Mox <foreign lang="greek">to\ d' au)to\ ai)\tion kai\ tou= h)/dh u(pa/rxonta, kai\ o)/nta kai gh=n kai\ pu=r kinei=sqai ei)s tou\s a)utw=n to/­<lb/>pous uhdeno\s e) mpodizontos</foreign>. </s> <s>Eadem autem cau&longs;&longs;a, vt ea quæ iam exi&longs;&longs;unt, atque &longs;unt terra & <lb/>ignis, moueantur in &longs;ua loca, nullo impediente. </s> <s>Nam de iis locutus fuerat, quæ generantur. | <arrow.to.target n="marg2382"></arrow.to.target><lb/>ciauit, qua <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nostra</expan> <expan abbr="cõfirmatur">confirmatur</expan>, tum quod attinet ad loci illi^{9} ex 8. Phy&longs;. <expan abbr="expo&longs;ition&etilde;">expo&longs;itionem</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ad <expan abbr="inter-pretation&etilde;">inter­<lb/>pretationem</expan> loci pr&ecedil;&longs;entis, vt <expan abbr="parũ">parum</expan> lu&longs;tra&longs;&longs;e, & <expan abbr="circũ&longs;pexi&longs;&longs;e">circun&longs;pexi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> hunc eos quae &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;tiãt">sentiant</expan>, exi&longs;timare <lb/>oporteat. </s> <s>Et verò ni&longs;i accipiamus in <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> locum <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, mira profectò <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan>, & in <lb/>paucis verbis turpi&longs;sima repugnantia deprehendatur. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> grauabimur <expan abbr="aũt">aut</expan> philo&longs;ophi verba &longs;ub­<lb/>&longs;cribere, vt res <expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> per&longs;picua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="“Itaq.">“Itaque</expan> <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> e&longs;t, quae cùm <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> &longs;it in <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="veni&etilde;s">veniens</expan> <expan abbr="pro-fici&longs;ci&ttilde;">pro­<lb/>fici&longs;citur</expan> illuc, & ad <expan abbr="tantũ">tantum</expan> & tale, vbi e&longs;t actus, & <expan abbr="quãti">quanti</expan>, & qualis, & vbi.” <foreign lang="greek">fanero\n de\ o(ti duna/mei o)/n <lb/>ei)s e)ntele/xeian i=on e)/rxetai e)kei kai\ ei)s tosou)\ton, kai ei)s toiou)to, ou)= kai h( e)ntele/xeia kai\ o(sou kai\ oiou= kai o(pou</foreign>. <lb/></s> <s>Intelligit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> in quo pote&longs;tas exi&longs;tit ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>vetere <expan abbr="cõ&longs;tãs">con&longs;tans</expan> qua <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <lb/>fundatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, velut <expan abbr="a&longs;c&etilde;&longs;us">a&longs;cen&longs;us</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> terra, & per form&ecedil; <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> aliud actu <expan abbr="factũ">factum</expan> eò fertur, quod <lb/>ei^{9} e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, &longs;ed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> e&longs;t, debeat fieri actu ab eo quod <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t actu; <expan abbr="manife-&longs;tũ">manife­<lb/>&longs;tum</expan>, quae aliquid in actu flagitatur quod antecedat, à quo <expan abbr="deduca&ttilde;">deducatur</expan> ad actum, de quo <expan abbr="tñ">tantum</expan> nihil adhuc. <lb/></s> <s>Mox <foreign lang="greek">to\ d' au)to\ ai)\tion kai\ tou= h)/dh u(pa/rxonta, kai\ o)/nta kai gh=n kai\ pu=r kinei=sqai ei)s tou\s a)utw=n to/­<lb/>pous uhdeno\s e) mpodizontos</foreign>. </s> <s>Eadem autem cau&longs;&longs;a, vt ea quæ iam exi&longs;&longs;unt, atque &longs;unt terra & <lb/>ignis, moueantur in &longs;ua loca, nullo impediente. </s> <s>Nam de iis locutus fuerat, quæ generantur. |
| <pb pagenum="375"/> | <pb pagenum="375"/> |
| <arrow.to.target n="marg2383"></arrow.to.target><lb/>Attamen & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> principia motus intrà &longs;unt, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, materia nimirum, & forma, qu&ecedil; <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> potentia &longs;int ad <expan abbr="actũ">actum</expan>; ab aliquo externo promouentur: <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> enim &longs;unt cau&longs;&longs;a, cur ina­<lb/>nima <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>. </s> <s>Quare quantum pertinet ad interna motionis initia: vide <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tu <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> ea &longs;ic <lb/>notare, quia &longs;int cauila, vt moueantur illa, in quibus in&longs;unt. </s> <s>Quòd &longs;i cau&longs;&longs;a, cur moueatur <expan abbr="quip-piã">quip­<lb/>piam</expan>, à mouente di&longs;tinguitur, & e&longs;t cau&longs;&longs;a, <expan abbr="nõ">non</expan> à qua patitur, &longs;ed per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> patitur; <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> e&longs;t ip&longs;a in­<lb/>tra &longs;e habere patibilia principia, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actuo&longs;a. </s> <s>Nam quae &longs;int hæc principia patibilia, quia &longs;int <lb/>cau&longs;&longs;a motus, hoc e&longs;t cur moueantur: hæc ip&longs;a &longs;ignificant qu&ecedil; &longs;equuntur. </s> <s>“Etenim nutrimentum <lb/>(de eo loquitur, quod e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> proxima) cum <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan> & &longs;anabile, cum <expan abbr="detin&etilde;s">detinens</expan> abfuerit” (vt <lb/>&longs;i &longs;pina infixa refigatur) fertur <expan abbr="cõfe&longs;tim">confe&longs;tim</expan>: habent <expan abbr=".n.">enim</expan> in &longs;eip&longs;is principia, per quæ prodeant in <expan abbr="actũ">actum</expan>: <lb/><foreign lang="greek">kai\ ga\r h( trofh\ o(tan to\ kwlu/on kai\ to u(gasto\n o(tan to\ e)pisxo\n mh\ h)=| fe/retai euqu\s</foreign>. </s> <s>C&ecedil;terùm de <lb/>principiis efficientibus adhuc actum non fui&longs;&longs;e per&longs;uadent ea quæ &longs;ub&longs;cripta proximè leguntur. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">kai\ kinei= de\ to/, te e)c a)rxh=s poih=sas, h)\ o(qen a)peph/dhsen, kaqa/per ei)/rhtai e)n toi=s prw/tois lo/gois <lb/>e)n oi=s diwrizomen o(ti ou)den tou/twn a)uto\ kinei=</foreign>. </s> <s>Et mouet <expan abbr="aũt">aut</expan> id quod a principio fecit <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t gene­<lb/>rans. </s> <s>Et id quod &longs;ubtraxit, aut inde de&longs;iluit, <expan abbr="qd">quod</expan> pertinet ad <expan abbr="impedim&etilde;ti">impedimenti</expan> <expan abbr="remotion&etilde;">remotionem</expan> quæ differunt <lb/>à principiis &longs;uperioribus, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nobis <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan> faciunt verba quibus &longs;ingula exponuntur; illa <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt, <lb/>per quæ mobile mouetur; h&ecedil;c qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouerunt, hoc e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan> efficientis, illud <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="reliquorũ">reliquorum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2383"></arrow.to.target><lb/>Attamen & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> principia motus intrà &longs;unt, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, materia nimirum, & forma, qu&ecedil; <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> potentia &longs;int ad <expan abbr="actũ">actum</expan>; ab aliquo externo promouentur: <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> enim &longs;unt cau&longs;&longs;a, cur ina­<lb/>nima <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>. </s> <s>Quare quantum pertinet ad interna motionis initia: vide <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tu <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> ea &longs;ic <lb/>notare, quia &longs;int cauila, vt moueantur illa, in quibus in&longs;unt. </s> <s>Quòd &longs;i cau&longs;&longs;a, cur moueatur <expan abbr="quip-piã">quip­<lb/>piam</expan>, à mouente di&longs;tinguitur, & e&longs;t cau&longs;&longs;a, <expan abbr="nõ">non</expan> à qua patitur, &longs;ed per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> patitur; <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> e&longs;t ip&longs;a in­<lb/>tra &longs;e habere patibilia principia, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actuo&longs;a. </s> <s>Nam quae &longs;int hæc principia patibilia, quia &longs;int <lb/>cau&longs;&longs;a motus, hoc e&longs;t cur moueantur: hæc ip&longs;a &longs;ignificant qu&ecedil; &longs;equuntur. </s> <s>“Etenim nutrimentum <lb/>(de eo loquitur, quod e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> proxima) cum <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan> & &longs;anabile, cum <expan abbr="detin&etilde;s">detinens</expan> abfuerit” (vt <lb/>&longs;i &longs;pina infixa refigatur) fertur <expan abbr="cõfe&longs;tim">confe&longs;tim</expan>: habent <expan abbr=".n.">enim</expan> in &longs;eip&longs;is principia, per quæ prodeant in <expan abbr="actũ">actum</expan>: <lb/><foreign lang="greek">kai\ ga\r h( trofh\ o(tan to\ kwlu/on kai\ to u(gasto\n o(tan to\ e)pisxo\n mh\ h)=| fe/retai euqu\s</foreign>. </s> <s>C&ecedil;terùm de <lb/>principiis efficientibus adhuc actum non fui&longs;&longs;e per&longs;uadent ea quæ &longs;ub&longs;cripta proximè leguntur. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">kai\ kinei= de\ to/, te e)c a)rxh=s poih=sas, h)\ o(qen a)peph/dhsen, kaqa/per ei)/rhtai e)n toi=s prw/tois lo/gois <lb/>e)n oi=s diwrizomen o(ti ou)den tou/twn a)uto\ kinei=</foreign>. </s> <s>Et mouet <expan abbr="aũt">aut</expan> id quod a principio fecit <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t gene­<lb/>rans. </s> <s>Et id quod &longs;ubtraxit, aut inde de&longs;iluit, <expan abbr="qd">quod</expan> pertinet ad <expan abbr="impedim&etilde;ti">impedimenti</expan> <expan abbr="remotion&etilde;">remotionem</expan> quæ differunt <lb/>à principiis &longs;uperioribus, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nobis <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan> faciunt verba quibus &longs;ingula exponuntur; illa <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt, <lb/>per quæ mobile mouetur; h&ecedil;c qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouerunt, hoc e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan> efficientis, illud <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="reliquorũ">reliquorum</expan> <lb/> |
| |
| | |
| Ou)rano\s ou(s polloi=s o)/mmasin ei)s se\ ble/pw</foreign></s></p> | Ou)rano\s ou(s polloi=s o)/mmasin ei)s se\ ble/pw</foreign></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>quod Barbaricum e&longs;&longs;e te&longs;tatus e&longs;t aliquando Philo&longs;ophus &longs;it etiam apparentium, & quandoque <lb/>po&longs;sit errare, cùm excitetur ab imaginibus rerum in quibus interdum e&longs;t <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan> & fal&longs;itas. <lb/></s> <s>ideò &longs;equitur, vt &longs;it indefinitus. </s> <s>Verùm enimuero, vt ad eius e&longs;&longs;entiam de&longs;cendamus aliqua oc­<lb/>cupabimus, quorum auxilio principia con&longs;tituentia venemur. </s> <s>Hoc verò accipimus in primis e&longs;­<lb/>&longs;e principium proximum motus, q appetens ad bonum & optabile con&longs;equendum moueatur. <lb/></s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ic ine&longs;t in appetente, cuicuimodi illud &longs;it, vt afferat habitudinem ad id quod <expan abbr="appetendũ">appetendum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Portò appetendum vim habet <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan>, dictum e&longs;t autem illud e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> qui &longs;uapte natura bonus <arrow.to.target n="marg2471"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & dum mouet, per &longs;e manet immobilis. </s> <s>Appetens ab eo nece&longs;&longs;ariò mouetur: e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> duplex, <lb/>aut id quod motum mouet, & e&longs;t efficiens, aut id quod &longs;olùm mouetur, & e&longs;t materia. </s> <s>Proinde <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> immeritò vocatus e&longs;t aliquando naturalis appetitus <foreign lang="greek">katoxh\ t' ou)\ preittonos</foreign> .i. </s> <s>occupatio &longs;eu re­<lb/>ctius dixeris expectatio melioris, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &, &longs;i dicere liceat <expan abbr="aliquãto">aliquanto</expan> &longs;ignificantius, in hiatio ad id quod <lb/> | <s>quod Barbaricum e&longs;&longs;e te&longs;tatus e&longs;t aliquando Philo&longs;ophus &longs;it etiam apparentium, & quandoque <lb/>po&longs;sit errare, cùm excitetur ab imaginibus rerum in quibus interdum e&longs;t <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan> & fal&longs;itas. <lb/></s> <s>ideò &longs;equitur, vt &longs;it indefinitus. </s> <s>Verùm enimuero, vt ad eius e&longs;&longs;entiam de&longs;cendamus aliqua oc­<lb/>cupabimus, quorum auxilio principia con&longs;tituentia venemur. </s> <s>Hoc verò accipimus in primis e&longs;­<lb/>&longs;e principium proximum motus, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> appetens ad bonum & optabile con&longs;equendum moueatur. <lb/></s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ic ine&longs;t in appetente, cuicuimodi illud &longs;it, vt afferat habitudinem ad id quod <expan abbr="appetendũ">appetendum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Portò appetendum vim habet <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan>, dictum e&longs;t autem illud e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> qui &longs;uapte natura bonus <arrow.to.target n="marg2471"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & dum mouet, per &longs;e manet immobilis. </s> <s>Appetens ab eo nece&longs;&longs;ariò mouetur: e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> duplex, <lb/>aut id quod motum mouet, & e&longs;t efficiens, aut id quod &longs;olùm mouetur, & e&longs;t materia. </s> <s>Proinde <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> immeritò vocatus e&longs;t aliquando naturalis appetitus <foreign lang="greek">katoxh\ t' ou)\ preittonos</foreign> .i. </s> <s>occupatio &longs;eu re­<lb/>ctius dixeris expectatio melioris, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &, &longs;i dicere liceat <expan abbr="aliquãto">aliquanto</expan> &longs;ignificantius, in hiatio ad id quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2472"></arrow.to.target><lb/>melius e&longs;t. </s> <s>hoc, et&longs;i per e&longs;&longs;entiam rebus ine&longs;t, nulla <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a externa reddi <expan abbr="põt">potest</expan>, cur hoc appetatur, <lb/>appetat illud: etenim <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> natur&ecedil; adhæret appeti, vel appetere: nihilominus, quantum e&longs;t de <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> formali appetitus & cau&longs;sis eius quibus ad actum deducitur, & excitat ad motum id cui in­<lb/>e&longs;t, ea dici po&longs;&longs;e videntur, vt &longs;it è genere facultatum, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io, & illa quidem naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>ex ratione na&longs;cens, vt in nobis, neque ex iudicio &longs;en&longs;us, vt in brutis. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> in <expan abbr="oĩ">omni</expan> re, e&longs;t verò ad bo­<lb/>num quod &longs;uapte natura expetendum e&longs;t: igitur <expan abbr="nõ">non</expan> contendit in malum, aut <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed pro­<lb/>pter bonum. </s> <s>Nam quae malum appetatur, abhorret à rerum natura, &longs;olùm pertinet ad nos, qui ex <lb/>mala <expan abbr="cõ&longs;uetudine">con&longs;uetudine</expan> malum <expan abbr="cõtrahimus">contrahimus</expan> habitum; ex malo habitu, bonum e&longs;&longs;e iudicamus id quod <lb/>e&longs;t malum. </s> <s>At verò facultas naturalis <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t obnoxia <expan abbr="cõ&longs;uetudini">con&longs;uetudini</expan>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quantumuis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;axum proii­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2472"></arrow.to.target><lb/>melius e&longs;t. </s> <s>hoc, et&longs;i per e&longs;&longs;entiam rebus ine&longs;t, nulla <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a externa reddi <expan abbr="põt">potest</expan>, cur hoc appetatur, <lb/>appetat illud: etenim <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> natur&ecedil; adhæret appeti, vel appetere: nihilominus, quantum e&longs;t de <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> formali appetitus & cau&longs;sis eius quibus ad actum deducitur, & excitat ad motum id cui in­<lb/>e&longs;t, ea dici po&longs;&longs;e videntur, vt &longs;it è genere facultatum, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io, & illa quidem naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>ex ratione na&longs;cens, vt in nobis, neque ex iudicio &longs;en&longs;us, vt in brutis. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> in <expan abbr="oĩ">omni</expan> re, e&longs;t verò ad bo­<lb/>num quod &longs;uapte natura expetendum e&longs;t: igitur <expan abbr="nõ">non</expan> contendit in malum, aut <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed pro­<lb/>pter bonum. </s> <s>Nam quae malum appetatur, abhorret à rerum natura, &longs;olùm pertinet ad nos, qui ex <lb/>mala <expan abbr="cõ&longs;uetudine">con&longs;uetudine</expan> malum <expan abbr="cõtrahimus">contrahimus</expan> habitum; ex malo habitu, bonum e&longs;&longs;e iudicamus id quod <lb/>e&longs;t malum. </s> <s>At verò facultas naturalis <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t obnoxia <expan abbr="cõ&longs;uetudini">con&longs;uetudini</expan>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quantumuis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;axum proii­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2473"></arrow.to.target><lb/>cias &longs;ur&longs;um, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> a&longs;&longs;ue&longs;cet ita moueri, &longs;ed a&longs;siduè cupiet a&longs;&longs;equi locum qui &longs;ibi &longs;ecundùm natu­ | <arrow.to.target n="marg2473"></arrow.to.target><lb/>cias &longs;ur&longs;um, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> a&longs;&longs;ue&longs;cet ita moueri, &longs;ed a&longs;siduè cupiet a&longs;&longs;equi locum qui &longs;ibi &longs;ecundùm natu­ |
| <pb pagenum="392"/>ram debeatur, & ita naturalis e&longs;t his appetitus, vt ad ea &longs;it in quæ &longs;uopte impul&longs;u niteretur, &longs;i re­<lb/> | <pb pagenum="392"/>ram debeatur, & ita naturalis e&longs;t his appetitus, vt ad ea &longs;it in quæ &longs;uopte impul&longs;u niteretur, &longs;i re­<lb/> |
| |
| <s>QVAE cùm &longs;int, Auicenn&ecedil; dubitatio &longs;oluitur. </s> <s>Cùm enim qu&ecedil;rit ip&longs;e, vnde'nam materia con­<lb/>&longs;ecuta fuerit appetitum illum in&longs;atiabilem, & omniuolum. </s> <s>Dicimus ip&longs;um in tribus e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;itum, in natura materiæ quæ per &longs;e facultatem habet, vt ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma perficiatur; in priuatione <lb/> | <s>QVAE cùm &longs;int, Auicenn&ecedil; dubitatio &longs;oluitur. </s> <s>Cùm enim qu&ecedil;rit ip&longs;e, vnde'nam materia con­<lb/>&longs;ecuta fuerit appetitum illum in&longs;atiabilem, & omniuolum. </s> <s>Dicimus ip&longs;um in tribus e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;itum, in natura materiæ quæ per &longs;e facultatem habet, vt ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma perficiatur; in priuatione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2486"></arrow.to.target><lb/>certa propter quam indiga e&longs;t huius certæ formæ, & in certa forma quam illa priuatio &longs;ub&longs;equi­<lb/>tur, <expan abbr="atq.">atque</expan> in his ordine quodam per &longs;e, &longs;ed remotè &longs;anè in natura materiæ, proximè verò in priua­<lb/>tione, deinde per accidens in forma cui adnexa e&longs;t priuatio. </s> <s>Cùm veto &longs;igillatim probatur, à <lb/>nullo ex his principiis appetitum materiæ profici&longs;ci, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> ratio à diui&longs;is coniuncta non valet, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> a &longs;ecundum quid ad &longs;impliciter, quibus mendis &longs;catet vniuer&longs;us hic Auicennæ progre&longs;&longs;us, <lb/>quia tamen &longs;eor&longs;um oppugnari po&longs;&longs;ent cau&longs;&longs;æ à nobis allatæ in eo quod &longs;ingulæ &longs;ibi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> ha­<lb/>bent, etiam vtile fore puto, &longs;i accedamus ad &longs;ingula: nam &longs;ic vniuer&longs;a frangentur. </s> <s>Qu&ecedil;rit igitur <lb/>Auicenna primùm de materia, & cau&longs;&longs;as interrogat ex quibus appetitus ille na&longs;catur, an'ne quòd <lb/>careat <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma, aut etiam ex t&ecedil;dio præ&longs;entis, aut quae plures optet &longs;imul, aut quae principium quod­<lb/>dam internum obtinuerit, vnde habilitatem illam a&longs;&longs;ecuta &longs;it. </s> <s>Re&longs;pondemus hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> profici&longs;ci <lb/>ex habilitate quam per &longs;e habet ad omneis formas; vnde infinitas illa appetitus emanat, & omni­<lb/>uolentia, vt &longs;ic dicam, propter quam a&longs;siduè vult eam <expan abbr="formã">formam</expan> quam non habet. </s> <s>Cùm verò confir­<lb/>mat ex eo propo&longs;itum, quae appetitus materiæ &longs;it indefinitus, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>etiam præ&longs;ente &longs;atiari queat, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> alteram exoptare; tantum abe&longs;t, vt faciat contra nos, vt &longs;tet etiam à nobis; immò <expan abbr=".n.">enim</expan> aliam cu­<lb/>pit, nec ea quam habet, expletur, quoniam indefinitus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> odio formam pro&longs;equitur quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2486"></arrow.to.target><lb/>certa propter quam indiga e&longs;t huius certæ formæ, & in certa forma quam illa priuatio &longs;ub&longs;equi­<lb/>tur, <expan abbr="atq.">atque</expan> in his ordine quodam per &longs;e, &longs;ed remotè &longs;anè in natura materiæ, proximè verò in priua­<lb/>tione, deinde per accidens in forma cui adnexa e&longs;t priuatio. </s> <s>Cùm veto &longs;igillatim probatur, à <lb/>nullo ex his principiis appetitum materiæ profici&longs;ci, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> ratio à diui&longs;is coniuncta non valet, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> a &longs;ecundum quid ad &longs;impliciter, quibus mendis &longs;catet vniuer&longs;us hic Auicennæ progre&longs;&longs;us, <lb/>quia tamen &longs;eor&longs;um oppugnari po&longs;&longs;ent cau&longs;&longs;æ à nobis allatæ in eo quod &longs;ingulæ &longs;ibi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> ha­<lb/>bent, etiam vtile fore puto, &longs;i accedamus ad &longs;ingula: nam &longs;ic vniuer&longs;a frangentur. </s> <s>Qu&ecedil;rit igitur <lb/>Auicenna primùm de materia, & cau&longs;&longs;as interrogat ex quibus appetitus ille na&longs;catur, an'ne quòd <lb/>careat <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma, aut etiam ex t&ecedil;dio præ&longs;entis, aut quae plures optet &longs;imul, aut quae principium quod­<lb/>dam internum obtinuerit, vnde habilitatem illam a&longs;&longs;ecuta &longs;it. </s> <s>Re&longs;pondemus hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> profici&longs;ci <lb/>ex habilitate quam per &longs;e habet ad omneis formas; vnde infinitas illa appetitus emanat, & omni­<lb/>uolentia, vt &longs;ic dicam, propter quam a&longs;siduè vult eam <expan abbr="formã">formam</expan> quam non habet. </s> <s>Cùm verò confir­<lb/>mat ex eo propo&longs;itum, quae appetitus materiæ &longs;it indefinitus, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>etiam præ&longs;ente &longs;atiari queat, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> alteram exoptare; tantum abe&longs;t, vt faciat contra nos, vt &longs;tet etiam à nobis; immò <expan abbr=".n.">enim</expan> aliam cu­<lb/>pit, nec ea quam habet, expletur, quoniam indefinitus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> odio formam pro&longs;equitur quæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2487"></arrow.to.target><lb/>præ&longs;ens e&longs;t, &longs;ed odit adnexam priuationem, vt quiduis perpeti malit, vt illa exuatur. </s> <s>Non &longs;ecus <lb/>ac &longs;iquis amore fœminæ formo&longs;i&longs;sim&ecedil; captus extrema zelotypia laboret, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita illam odio ha­<lb/>beat, vt modo morbo illo curetur, etiam fœminam <expan abbr="illã">illam</expan>, quanuis pulcherrimam velit amittere. <lb/></s> <s>Proinde eo cauillo Auicenna implicatur qui e&longs;t ab eo quod e&longs;t per &longs;e, ad id quod e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> afficitur per &longs;e t&ecedil;dio priuationis, &longs;ed cùm hæc &longs;it affixa formæ præ&longs;enti; ex hoc efficitur, <lb/>vt ex euento prætentem <expan abbr="formã">formam</expan> odio pro&longs;equatur. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> plureis formas optet materia, &longs;imul <lb/>quidem fieri nequit, &longs;ed id per <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> fit; <expan abbr="earumq.">earumque</expan> &longs;ucce&longs;sio exi&longs;tit quæ ordinem inter &longs;e ha­<lb/>bent: habent vero ordinem inter &longs;e quæ certam <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> &longs;ecum apportant; ea verò credimus <lb/>e&longs;&longs;e contraria. </s> <s>&longs;ic ex vino fit acetum, & ex animali cadauer. </s> <s>Et id negatur quae non ad&longs;it internum <lb/>appetitus huiu&longs;ce <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quia &longs;it e&longs;&longs;entia &longs;implex, cùm initium hoc &longs;it habilitas qu&ecedil; &longs;ua ip&longs;ius <lb/>e&longs;t natura, &longs;ic tamen, vt illa <expan abbr="ta&qtilde;">tamquam</expan> &longs;ubiecto fundetur; appetit <expan abbr=".n.">enim</expan> materies, & pul&longs;a priuatione, & for­<lb/>ma, cui affigitur, cum forma noua <expan abbr="cõiungitur">coniungitur</expan>, & propagat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>: verùm priuatione <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2487"></arrow.to.target><lb/>præ&longs;ens e&longs;t, &longs;ed odit adnexam priuationem, vt quiduis perpeti malit, vt illa exuatur. </s> <s>Non &longs;ecus <lb/>ac &longs;iquis amore fœminæ formo&longs;i&longs;sim&ecedil; captus extrema zelotypia laboret, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita illam odio ha­<lb/>beat, vt modo morbo illo curetur, etiam fœminam <expan abbr="illã">illam</expan>, quanuis pulcherrimam velit amittere. <lb/></s> <s>Proinde eo cauillo Auicenna implicatur qui e&longs;t ab eo quod e&longs;t per &longs;e, ad id quod e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> afficitur per &longs;e t&ecedil;dio priuationis, &longs;ed cùm hæc &longs;it affixa formæ præ&longs;enti; ex hoc efficitur, <lb/>vt ex euento prætentem <expan abbr="formã">formam</expan> odio pro&longs;equatur. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> plureis formas optet materia, &longs;imul <lb/>quidem fieri nequit, &longs;ed id per <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> fit; <expan abbr="earumq.">earumque</expan> &longs;ucce&longs;sio exi&longs;tit quæ ordinem inter &longs;e ha­<lb/>bent: habent vero ordinem inter &longs;e quæ certam <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> &longs;ecum apportant; ea verò credimus <lb/>e&longs;&longs;e contraria. </s> <s>&longs;ic ex vino fit acetum, & ex animali cadauer. </s> <s>Et id negatur quae non ad&longs;it internum <lb/>appetitus huiu&longs;ce <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quia &longs;it e&longs;&longs;entia &longs;implex, cùm initium hoc &longs;it habilitas qu&ecedil; &longs;ua ip&longs;ius <lb/>e&longs;t natura, &longs;ic tamen, vt illa <expan abbr="ta&qtilde;">tamquam</expan> &longs;ubiecto fundetur; appetit <expan abbr=".n.">enim</expan> materies, & pul&longs;a priuatione, & for­<lb/>ma, cui affigitur, cum forma noua <expan abbr="cõiungitur">coniungitur</expan>, & propagat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>: verùm priuatione <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2488"></arrow.to.target><lb/>fundatur appetitus, & per <expan abbr="con&longs;equentiã">con&longs;equentiam</expan> forma veteri cui e&longs;t adnexa priuatio; tamen hæc &longs;unt ap­<lb/>petitus initia, vt per quod. </s> <s>Habita ergo ratione eius quod appetit, illa dimi&longs;&longs;a eius per quod, e&longs;t e&longs;­<lb/>&longs;entia &longs;implex, & intrin&longs;ecùs habet quae appetat. </s> <s>Idcirco in argumento <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> cauillus &longs;e­<lb/>cundum <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictionis, dum <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan> &longs;ubiectum vt quod, cum &longs;ubiecto per quod. </s> <s>Fortè <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>qui: priuatio nihil ponit in materia quod reip&longs;a di&longs;tinguatur ab ea. </s> <s>Quinetiam quia talis &longs;it ei^{9} <lb/>natura, vt ex ip&longs;a <expan abbr="cõtradicentia">contradicentia</expan> pullulent, & idcirco priuatio. </s> <s>Non me latet, & îam, Ari&longs;t. </s> <s>ponere <lb/>materia pro eo quod e&longs;t &longs;ubiectu idoneum moueri cum omnibus .&longs;. </s> <s>&longs;uis conditionibus <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>mo­<lb/>do fit vt hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> quod appetit, & per quod vt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> habeantur, &longs;ed illa mea quidem &longs;ententia me­<lb/>liora: <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> negabitur Auicennæ appetitum in materia non intrin&longs;ecùs e&longs;&longs;e. </s> <s>Cùm &longs;ecundo loco <lb/>opponitur, etiam <expan abbr="formã">formam</expan> non e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am appetitus in materia, tum quae interitus &longs;ui cupidine ca­<lb/>peretur, tum etiam quae ip&longs;a per &longs;e expetenda &longs;it, quia bonum e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuinum. </s> <s>Ad primum dici­<lb/>mus id euenire per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: nam vt illam a&longs;&longs;equatur, quae e&longs;t præ&longs;enti <expan abbr="cõtraria">contraria</expan>; eam hac exui quam <lb/>habet oportet. </s> <s><expan abbr="ideoq.">ideoque</expan> hac &longs;polietur, e&longs;t per accidens. </s> <s>per &longs;e verò, q illam cupiat, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>præ&longs;entia <lb/>&longs;uum expleat appetitum. </s> <s>Verùm quia præ&longs;ens, & futura &longs;unt aly &longs;tati, ac repugnant; hoc effici­<lb/>tur, vt hanc amittat, recipiat alteram. </s> <s>Ad alterum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dicimus formam, et&longs;i quatenus e&longs;t in | <arrow.to.target n="marg2488"></arrow.to.target><lb/>fundatur appetitus, & per <expan abbr="con&longs;equentiã">con&longs;equentiam</expan> forma veteri cui e&longs;t adnexa priuatio; tamen hæc &longs;unt ap­<lb/>petitus initia, vt per quod. </s> <s>Habita ergo ratione eius quod appetit, illa dimi&longs;&longs;a eius per quod, e&longs;t e&longs;­<lb/>&longs;entia &longs;implex, & intrin&longs;ecùs habet quae appetat. </s> <s>Idcirco in argumento <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> cauillus &longs;e­<lb/>cundum <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictionis, dum <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan> &longs;ubiectum vt quod, cum &longs;ubiecto per quod. </s> <s>Fortè <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>qui: priuatio nihil ponit in materia quod reip&longs;a di&longs;tinguatur ab ea. </s> <s>Quinetiam quia talis &longs;it ei^{9} <lb/>natura, vt ex ip&longs;a <expan abbr="cõtradicentia">contradicentia</expan> pullulent, & idcirco priuatio. </s> <s>Non me latet, & îam, Ari&longs;t. </s> <s>ponere <lb/>materia pro eo quod e&longs;t &longs;ubiectu idoneum moueri cum omnibus .&longs;. </s> <s>&longs;uis conditionibus <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>mo­<lb/>do fit vt hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> quod appetit, & per quod vt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> habeantur, &longs;ed illa mea quidem &longs;ententia me­<lb/>liora: <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> negabitur Auicennæ appetitum in materia non intrin&longs;ecùs e&longs;&longs;e. </s> <s>Cùm &longs;ecundo loco <lb/>opponitur, etiam <expan abbr="formã">formam</expan> non e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am appetitus in materia, tum quae interitus &longs;ui cupidine ca­<lb/>peretur, tum etiam quae ip&longs;a per &longs;e expetenda &longs;it, quia bonum e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuinum. </s> <s>Ad primum dici­<lb/>mus id euenire per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: nam vt illam a&longs;&longs;equatur, quae e&longs;t præ&longs;enti <expan abbr="cõtraria">contraria</expan>; eam hac exui quam <lb/>habet oportet. </s> <s><expan abbr="ideoq.">ideoque</expan> hac &longs;polietur, e&longs;t per accidens. </s> <s>per &longs;e verò, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> illam cupiat, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>præ&longs;entia <lb/>&longs;uum expleat appetitum. </s> <s>Verùm quia præ&longs;ens, & futura &longs;unt aly &longs;tati, ac repugnant; hoc effici­<lb/>tur, vt hanc amittat, recipiat alteram. </s> <s>Ad alterum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dicimus formam, et&longs;i quatenus e&longs;t in |
| <pb pagenum="395"/> | <pb pagenum="395"/> |
| <arrow.to.target n="marg2489"></arrow.to.target><lb/>materia, e&longs;&longs;e quiddam <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>; at &longs;i &longs;pectetur, vt affert <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, & ordinem ad <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, vnde <lb/>priuatio deriuatur; &longs;ic e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> appetitus, vt id per quod appetit materia, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;anè vt appe­<lb/>tens, &longs;ed vt ratio per quam appetitus ponitur in materia, ni&longs;i materia pro toto illo &longs;umatur in quo <lb/>motus actu per&longs;picitur. </s> <s>proptereà non licet dicere <expan abbr="formã">formam</expan>, aut appetere aliam formam, aut, quod <lb/>maius e&longs;t, appetere &longs;ui <expan abbr="di&longs;&longs;olution&etilde;">di&longs;&longs;olutionem</expan>, quandò <expan abbr="nõ">non</expan> id faciat, quatenus forma, &longs;ed quatenus habet <expan abbr="cõ-trarium">con­<lb/>trarium</expan>, & e&longs;t cau&longs;&longs;a per quam, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vt quod: vnde <expan abbr="cõplet">complet</expan> vniuer&longs;am habilitatem materiæ, <lb/>ex quo redditur capax nouæ form&ecedil;: quapropter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> refertur hac <expan abbr="rõne">ratione</expan> ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cum materia <lb/>numeratur. </s> <s>Vbi item opponitur tertio loco, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> cau&longs;&longs;am, ne fortè &longs;ui <lb/>interitum expetat. </s> <s>Damus id <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, &longs;ed per accidens euenire dicimus eò, quae priuatio cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>vt materia perficiatur, & in id in&longs;tituitur à natura, quae &longs;i ex eius perfectione &longs;equitur interitus pri­<lb/>uationis .i. </s> <s>certè per accidens, <expan abbr="neq.">neque</expan> poti&longs;simè quæritur à natura: immò in hac re ita facit, quia &longs;ic <lb/>facere nece&longs;&longs;e &longs;it; facit <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> faber optimus de iis qu&ecedil; fieri po&longs;&longs;unt id quod melius e&longs;t, <lb/>vt veluti nauta, qui, cum plenis velis in portum peruenire non po&longs;sit, &longs;ecunda, vt aiunt, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nauiga­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2489"></arrow.to.target><lb/>materia, e&longs;&longs;e quiddam <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>; at &longs;i &longs;pectetur, vt affert <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, & ordinem ad <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, vnde <lb/>priuatio deriuatur; &longs;ic e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> appetitus, vt id per quod appetit materia, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;anè vt appe­<lb/>tens, &longs;ed vt ratio per quam appetitus ponitur in materia, ni&longs;i materia pro toto illo &longs;umatur in quo <lb/>motus actu per&longs;picitur. </s> <s>proptereà non licet dicere <expan abbr="formã">formam</expan>, aut appetere aliam formam, aut, quod <lb/>maius e&longs;t, appetere &longs;ui <expan abbr="di&longs;&longs;olution&etilde;">di&longs;&longs;olutionem</expan>, quandò <expan abbr="nõ">non</expan> id faciat, quatenus forma, &longs;ed quatenus habet <expan abbr="cõ-trarium">con­<lb/>trarium</expan>, & e&longs;t cau&longs;&longs;a per quam, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vt quod: vnde <expan abbr="cõplet">complet</expan> vniuer&longs;am habilitatem materiæ, <lb/>ex quo redditur capax nouæ form&ecedil;: quapropter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> refertur hac <expan abbr="rõne">ratione</expan> ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cum materia <lb/>numeratur. </s> <s>Vbi item opponitur tertio loco, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> cau&longs;&longs;am, ne fortè &longs;ui <lb/>interitum expetat. </s> <s>Damus id <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, &longs;ed per accidens euenire dicimus eò, quae priuatio cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>vt materia perficiatur, & in id in&longs;tituitur à natura, quae &longs;i ex eius perfectione &longs;equitur interitus pri­<lb/>uationis .i. </s> <s>certè per accidens, <expan abbr="neq.">neque</expan> poti&longs;simè quæritur à natura: immò in hac re ita facit, quia &longs;ic <lb/>facere nece&longs;&longs;e &longs;it; facit <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> faber optimus de iis qu&ecedil; fieri po&longs;&longs;unt id quod melius e&longs;t, <lb/>vt veluti nauta, qui, cum plenis velis in portum peruenire non po&longs;sit, &longs;ecunda, vt aiunt, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nauiga­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2490"></arrow.to.target><lb/>tione contendit. </s> <s>Quod po&longs;tremò obiicitur id quod appetit, agere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, priuationem <lb/>verò non e&longs;&longs;e materiæ naturam. </s> <s>At id quod e&longs;t appetere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> naturam, verum e&longs;&longs;e fatemur <lb/>in appetente, non <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="rõne">ratione</expan> appetitus, & in eo quod perfici oportet cuius <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> e&longs;t, vt habeat <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> ad appetendum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> per eam vocem [&longs;ecundùm naturam] notari putamus ra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2490"></arrow.to.target><lb/>tione contendit. </s> <s>Quod po&longs;tremò obiicitur id quod appetit, agere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, priuationem <lb/>verò non e&longs;&longs;e materiæ naturam. </s> <s>At id quod e&longs;t appetere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> naturam, verum e&longs;&longs;e fatemur <lb/>in appetente, non <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="rõne">ratione</expan> appetitus, & in eo quod perfici oportet cuius <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> e&longs;t, vt habeat <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> ad appetendum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> per eam vocem [&longs;ecundùm naturam] notari putamus ra­<lb/> |
| |
| <s>ATTAMEN & aduer&longs;us ea quæ &longs;upra con&longs;tituta fuerunt de appetitu materiæ, multa qui­<lb/>dem Scaligero dubitata comperio, quæ &longs;anè, &longs;i conniueam, <expan abbr="atq.">atque</expan> di&longs;simulem, iniuriam tan­<lb/>tæ eruditioni feci&longs;&longs;e exi&longs;timet. </s> <s>Ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> totis viribus in id incumbit, vt doceat nullum appetitum <lb/> | <s>ATTAMEN & aduer&longs;us ea quæ &longs;upra con&longs;tituta fuerunt de appetitu materiæ, multa qui­<lb/>dem Scaligero dubitata comperio, quæ &longs;anè, &longs;i conniueam, <expan abbr="atq.">atque</expan> di&longs;simulem, iniuriam tan­<lb/>tæ eruditioni feci&longs;&longs;e exi&longs;timet. </s> <s>Ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> totis viribus in id incumbit, vt doceat nullum appetitum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2501"></arrow.to.target><lb/>materi&ecedil; ad formas e&longs;&longs;e tribuendum. </s> <s>Ideò nos admonet hic locus, vt de his breuiter aliqua di&longs;&longs;e­<lb/>ramus. </s> <s>Ait <expan abbr=".n.">enim</expan> nihil id appetere quae ad&longs;it: at formæ omnes ad&longs;unt materiæ: nullam igitur appe­<lb/>tit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæ materiæ indiuiduar&ecedil; partes &longs;unt materiæ prim&ecedil;, quæ vna e&longs;t: in his autem partib. <lb/></s> <s>in&longs;unt omnes formæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud vetat, quominus ita credamus, quia cùm pars quædam &longs;ub im­<lb/>perfectiore forma con&longs;i&longs;tens appetat <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan>, omnes eius partes cele&longs;tem formam appeterent; <lb/>aut &longs;i illam adipi&longs;ci non po&longs;&longs;ent, quae plu&longs;quam genere &longs;eiuncta foret à no&longs;trate, &longs;altem humanam <lb/>exoptarent: id verò ab&longs;urdum e&longs;&longs;e, non e&longs;t difficile demon&longs;trare: quandoquidem is appetitus <lb/>e&longs;&longs;et fru&longs;tra, quae quidem naturæ ordini mirum in modum aduer&longs;atur. </s> <s>fru&longs;tra verò e&longs;&longs;et ille appe­<lb/>titus; quia de eo laboraret quod iam haberet. </s> <s>Dicet forta&longs;&longs;e qui&longs;piam id non euenire, quoniam <lb/>variæ &longs;int materi&ecedil; portiones &longs;ub diuer&longs;is formis. </s> <s>Nil igitur <expan abbr="mirũ">mirum</expan>, &longs;i quæ pars e&longs;t &longs;ub vna forma, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> partis alterius formam cupiat: at id e&longs;t ignorare omnes materiæ partes e&longs;&longs;e vniformes, cùm <lb/>materia prima &longs;it vnum indiuiduum, <expan abbr="neq.">neque</expan> partes habeat à &longs;eip&longs;is e&longs;&longs;entia <expan abbr="differ&etilde;tes">differentes</expan>; idcirco <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>affectibus qui comitantur e&longs;&longs;entiæ. </s> <s>quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> appetentia. </s> <s>Proptereà pars vna non appe­<lb/>tet alterius partis interitum: appeteret <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i formam eius exoptaret. </s> <s>In&longs;uper appeteret <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>formarum ignobiliorum perniciem, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>per &longs;e: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e habitum <expan abbr="melior&etilde;">meliorem</expan> appetere <expan abbr="põt">potest</expan>, | <arrow.to.target n="marg2501"></arrow.to.target><lb/>materi&ecedil; ad formas e&longs;&longs;e tribuendum. </s> <s>Ideò nos admonet hic locus, vt de his breuiter aliqua di&longs;&longs;e­<lb/>ramus. </s> <s>Ait <expan abbr=".n.">enim</expan> nihil id appetere quae ad&longs;it: at formæ omnes ad&longs;unt materiæ: nullam igitur appe­<lb/>tit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæ materiæ indiuiduar&ecedil; partes &longs;unt materiæ prim&ecedil;, quæ vna e&longs;t: in his autem partib. <lb/></s> <s>in&longs;unt omnes formæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud vetat, quominus ita credamus, quia cùm pars quædam &longs;ub im­<lb/>perfectiore forma con&longs;i&longs;tens appetat <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan>, omnes eius partes cele&longs;tem formam appeterent; <lb/>aut &longs;i illam adipi&longs;ci non po&longs;&longs;ent, quae plu&longs;quam genere &longs;eiuncta foret à no&longs;trate, &longs;altem humanam <lb/>exoptarent: id verò ab&longs;urdum e&longs;&longs;e, non e&longs;t difficile demon&longs;trare: quandoquidem is appetitus <lb/>e&longs;&longs;et fru&longs;tra, quae quidem naturæ ordini mirum in modum aduer&longs;atur. </s> <s>fru&longs;tra verò e&longs;&longs;et ille appe­<lb/>titus; quia de eo laboraret quod iam haberet. </s> <s>Dicet forta&longs;&longs;e qui&longs;piam id non euenire, quoniam <lb/>variæ &longs;int materi&ecedil; portiones &longs;ub diuer&longs;is formis. </s> <s>Nil igitur <expan abbr="mirũ">mirum</expan>, &longs;i quæ pars e&longs;t &longs;ub vna forma, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> partis alterius formam cupiat: at id e&longs;t ignorare omnes materiæ partes e&longs;&longs;e vniformes, cùm <lb/>materia prima &longs;it vnum indiuiduum, <expan abbr="neq.">neque</expan> partes habeat à &longs;eip&longs;is e&longs;&longs;entia <expan abbr="differ&etilde;tes">differentes</expan>; idcirco <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>affectibus qui comitantur e&longs;&longs;entiæ. </s> <s>quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> appetentia. </s> <s>Proptereà pars vna non appe­<lb/>tet alterius partis interitum: appeteret <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i formam eius exoptaret. </s> <s>In&longs;uper appeteret <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>formarum ignobiliorum perniciem, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>per &longs;e: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e habitum <expan abbr="melior&etilde;">meliorem</expan> appetere <expan abbr="põt">potest</expan>, |
| <pb pagenum="397"/> | <pb pagenum="397"/> |
| <arrow.to.target n="marg2502"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i per &longs;e <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> deterioris appetat. </s> <s>Po&longs;tremò <expan abbr="nõ">non</expan> videtur id e&longs;&longs;e <expan abbr="verũ">verum</expan> euidenti&longs;simis naturæ <lb/>ip&longs;ius <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ex <expan abbr="hoĩe">homine</expan> vermes <expan abbr="oriũtur">oriuntur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> fuit <expan abbr="aũt">aut</expan> veri&longs;imile <expan abbr="naturã">naturam</expan> tanto appetitu ni&longs;i &longs;e&longs;e <lb/>exuere <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vt delitias cadaueris fœtidi&longs;simi <expan abbr="nãci&longs;cere&ttilde;">nanci&longs;ceretur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> vermis <expan abbr="faci&etilde;">faciem</expan> <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. <lb/></s> <s>indueret. </s> <s>H&ecedil;c Scaliger, quibus & alia nos &longs;ub&longs;cribamus qu&ecedil; ad <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> appetitus <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> <expan abbr="perno&longs;c&etilde;-dã">perno&longs;cen­<lb/>dam</expan> aliquid valeant. </s> <s>Nam, quia materia e&longs;t pote&longs;tas, & oculis <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> patibus oppo&longs;ita <expan abbr="intue&ttilde;">intuetur</expan>, <lb/>licet <expan abbr="nõ">non</expan> ob <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="vsũ">vsum</expan> quippe quae primùm re&longs;piciat <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> ens, <expan abbr="bonũ">bonum</expan>, & per &longs;e <expan abbr="expetendũ">expetendum</expan>, mox <expan abbr="pri-uation&etilde;">pri­<lb/>uationem</expan>; quia gratia formæ quae vnius interitus e&longs;t ortus alterius. </s> <s><expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> e&longs;t <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dũ">expetendum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>id <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, e&longs;&longs;e in reb^{9} natura <expan abbr="cõ&longs;tãtibus">con&longs;tantibus</expan> <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> form&ecedil; & e&longs;&longs;e; po&longs;sit'ne vllo modo cadere <expan abbr="ĩ">in</expan> <lb/><expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> priuatio & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>ac mi&longs;&longs;o appetitu naturali, de appetitu generatim di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Docent <lb/>verò hi&longs;toriæ <expan abbr="equũ">equum</expan> cognito ince&longs;tu &longs;e dedi&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;cipit&etilde;">pr&ecedil;cipitem</expan>, <expan abbr="necnõ">necnon</expan> <expan abbr="elephant&etilde;">elephantem</expan> amore <expan abbr="cõtabui&longs;&longs;e">contabui&longs;&longs;e</expan>: multi <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ibi <expan abbr="mort&etilde;">mortem</expan> <expan abbr="cõ&longs;ciui&longs;&longs;e">con&longs;ciui&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="tradun&ttilde;">traduntur</expan>. </s> <s>Verùm propter illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab initio dubitata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>, toti^{9} exi&longs;timauit <lb/>Scaliger &longs;i ita diceret, &longs;ic <expan abbr="cõditã">conditam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & formas illi tributas, vt &longs;ua <expan abbr="quæq.">quæque</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> acquie&longs;ce­<lb/>ret, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> in materia fui&longs;&longs;e mutationis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;ed <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> perfectionis: perfici <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub <lb/>qualibet forma <expan abbr="quãlibet">quallibet</expan> materi&ecedil; <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, & <expan abbr="totã">totam</expan> &longs;ub <expan abbr="oĩb^{9}">oimb^{9}</expan>. </s> <s>C&ecedil;terùm h&ecedil;c excogitata &longs;ubtiliter; &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan>, <lb/>vt populari modo <expan abbr="nõ">non</expan> excedant: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine iudicio in exercitationib^{9} exotericis collocata: <lb/>nihilomin^{9} auditu, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de his acroamaticè dici <expan abbr="queãt">queant</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt à po&longs;tremis exordiar, quib^{9} ei^{9} viri po­<lb/>&longs;itio <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, quis adeò <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ignarus e&longs;t, q <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> inter naturales formas ob&longs;eruet, tran&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2502"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i per &longs;e <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> deterioris appetat. </s> <s>Po&longs;tremò <expan abbr="nõ">non</expan> videtur id e&longs;&longs;e <expan abbr="verũ">verum</expan> euidenti&longs;simis naturæ <lb/>ip&longs;ius <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ex <expan abbr="hoĩe">homine</expan> vermes <expan abbr="oriũtur">oriuntur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> fuit <expan abbr="aũt">aut</expan> veri&longs;imile <expan abbr="naturã">naturam</expan> tanto appetitu ni&longs;i &longs;e&longs;e <lb/>exuere <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vt delitias cadaueris fœtidi&longs;simi <expan abbr="nãci&longs;cere&ttilde;">nanci&longs;ceretur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> vermis <expan abbr="faci&etilde;">faciem</expan> <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. <lb/></s> <s>indueret. </s> <s>H&ecedil;c Scaliger, quibus & alia nos &longs;ub&longs;cribamus qu&ecedil; ad <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> appetitus <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> <expan abbr="perno&longs;c&etilde;-dã">perno&longs;cen­<lb/>dam</expan> aliquid valeant. </s> <s>Nam, quia materia e&longs;t pote&longs;tas, & oculis <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> patibus oppo&longs;ita <expan abbr="intue&ttilde;">intuetur</expan>, <lb/>licet <expan abbr="nõ">non</expan> ob <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="vsũ">vsum</expan> quippe quae primùm re&longs;piciat <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> ens, <expan abbr="bonũ">bonum</expan>, & per &longs;e <expan abbr="expetendũ">expetendum</expan>, mox <expan abbr="pri-uation&etilde;">pri­<lb/>uationem</expan>; quia gratia formæ quae vnius interitus e&longs;t ortus alterius. </s> <s><expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> e&longs;t <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dũ">expetendum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>id <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, e&longs;&longs;e in reb^{9} natura <expan abbr="cõ&longs;tãtibus">con&longs;tantibus</expan> <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> form&ecedil; & e&longs;&longs;e; po&longs;sit'ne vllo modo cadere <expan abbr="ĩ">in</expan> <lb/><expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> priuatio & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>ac mi&longs;&longs;o appetitu naturali, de appetitu generatim di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Docent <lb/>verò hi&longs;toriæ <expan abbr="equũ">equum</expan> cognito ince&longs;tu &longs;e dedi&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;cipit&etilde;">pr&ecedil;cipitem</expan>, <expan abbr="necnõ">necnon</expan> <expan abbr="elephant&etilde;">elephantem</expan> amore <expan abbr="cõtabui&longs;&longs;e">contabui&longs;&longs;e</expan>: multi <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ibi <expan abbr="mort&etilde;">mortem</expan> <expan abbr="cõ&longs;ciui&longs;&longs;e">con&longs;ciui&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="tradun&ttilde;">traduntur</expan>. </s> <s>Verùm propter illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab initio dubitata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>, toti^{9} exi&longs;timauit <lb/>Scaliger &longs;i ita diceret, &longs;ic <expan abbr="cõditã">conditam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & formas illi tributas, vt &longs;ua <expan abbr="quæq.">quæque</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> acquie&longs;ce­<lb/>ret, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> in materia fui&longs;&longs;e mutationis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;ed <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> perfectionis: perfici <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub <lb/>qualibet forma <expan abbr="quãlibet">quallibet</expan> materi&ecedil; <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, & <expan abbr="totã">totam</expan> &longs;ub <expan abbr="oĩb^{9}">oimb^{9}</expan>. </s> <s>C&ecedil;terùm h&ecedil;c excogitata &longs;ubtiliter; &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan>, <lb/>vt populari modo <expan abbr="nõ">non</expan> excedant: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine iudicio in exercitationib^{9} exotericis collocata: <lb/>nihilomin^{9} auditu, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de his acroamaticè dici <expan abbr="queãt">queant</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt à po&longs;tremis exordiar, quib^{9} ei^{9} viri po­<lb/>&longs;itio <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, quis adeò <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ignarus e&longs;t, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> inter naturales formas ob&longs;eruet, tran&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2503"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> non videat e&longs;&longs;e <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>? </s> <s>ita, vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> materia <expan abbr="cõtendat">contendat</expan> in <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> ea &longs;ine <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> parari nequeat; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> primò, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="&longs;ecũdò">&longs;ecundò</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> exoptet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="&qtilde;libet">qualibet</expan> <lb/>materi&ecedil; pars &longs;it &longs;ub aliqua forma; nihilomin^{9}, <expan abbr="cũ">cum</expan> reliquis priuata &longs;it, <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="comit&etilde;">comitem</expan> exui cupit, <lb/>& <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> adipi&longs;ci, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt, &longs;i tota materia &longs;it &longs;ub <expan abbr="oĩo^{9}">omnibus</expan> formis, <expan abbr="sĩgul&ecedil;">singul&ecedil;</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas <lb/>appetitur&ecedil; &longs;int, modò in illis in&longs;it cau&longs;&longs;a appetitus, qui per certas formas, <expan abbr="certa&longs;&qacute;">certa&longs;que</expan>. </s> <s>affectiones <expan abbr="incu-ti&ttilde;">incu­<lb/>titur</expan>, & ei^{9} &longs;it ordinis, vt talis honoris capax e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> materia no&longs;tràs <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="c&ecedil;le&longs;t&etilde;">c&ecedil;le&longs;tem</expan> <lb/>accipiet. </s> <s>Sed <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> exploremus. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò pr&ecedil;cipua <expan abbr="duci&ttilde;">ducitur</expan> ab eo, quae vna &longs;it materia: paucis <expan abbr="&longs;ta-tu&etilde;dũ">&longs;ta­<lb/>tuendum</expan> e&longs;t hoc loco, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vna &longs;it, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t vna <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;ed vna <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re: veruntamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> & po&longs;itiuè, vt vnus homo, &longs;ed priuatiuè <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>, quia .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> ha­<lb/>beat cau&longs;&longs;as ab&longs;olutas <expan abbr="di&longs;tĩctionis">di&longs;tinctionis</expan>, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan> numeralis, &longs;ed ab extrin&longs;eco <expan abbr="mutue&ttilde;">mutuetur</expan>, nimirùm à for­<lb/>ma. </s> <s><expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> prima illi^{9} di&longs;tinctionis cau&longs;&longs;a à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> <expan abbr="deriue&ttilde;">deriuetur</expan>, cui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan>, &longs;ed hæc aliàs. <lb/></s> <s>Ex eo, quae &longs;ic vna e&longs;t, oritur pugna inter partes eius, & priuationes <expan abbr="oppo&longs;itarũ">oppo&longs;itarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, & &longs;ubinde <lb/><expan abbr="trã&longs;mutationis">tran&longs;mutationis</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan> prima <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> ex figura dictionis; qppe quae accipiat ine&longs;&longs;e &longs;in­<lb/>gulis partibus id quod ine&longs;t toti. </s> <s>Verùm ad ea &longs;igillatim <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">prae&longs;tat</expan> vt dicamus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> inquit ille, nihil <lb/> | <arrow.to.target n="marg2503"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> non videat e&longs;&longs;e <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>? </s> <s>ita, vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> materia <expan abbr="cõtendat">contendat</expan> in <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> ea &longs;ine <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> parari nequeat; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> primò, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="&longs;ecũdò">&longs;ecundò</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> exoptet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="&qtilde;libet">qualibet</expan> <lb/>materi&ecedil; pars &longs;it &longs;ub aliqua forma; nihilomin^{9}, <expan abbr="cũ">cum</expan> reliquis priuata &longs;it, <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="comit&etilde;">comitem</expan> exui cupit, <lb/>& <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> adipi&longs;ci, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt, &longs;i tota materia &longs;it &longs;ub <expan abbr="oĩo^{9}">omnibus</expan> formis, <expan abbr="sĩgul&ecedil;">singul&ecedil;</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas <lb/>appetitur&ecedil; &longs;int, modò in illis in&longs;it cau&longs;&longs;a appetitus, qui per certas formas, <expan abbr="certa&longs;&qacute;">certa&longs;que</expan>. </s> <s>affectiones <expan abbr="incu-ti&ttilde;">incu­<lb/>titur</expan>, & ei^{9} &longs;it ordinis, vt talis honoris capax e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> materia no&longs;tràs <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="c&ecedil;le&longs;t&etilde;">c&ecedil;le&longs;tem</expan> <lb/>accipiet. </s> <s>Sed <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> exploremus. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò pr&ecedil;cipua <expan abbr="duci&ttilde;">ducitur</expan> ab eo, quae vna &longs;it materia: paucis <expan abbr="&longs;ta-tu&etilde;dũ">&longs;ta­<lb/>tuendum</expan> e&longs;t hoc loco, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vna &longs;it, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t vna <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;ed vna <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re: veruntamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> & po&longs;itiuè, vt vnus homo, &longs;ed priuatiuè <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>, quia .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> ha­<lb/>beat cau&longs;&longs;as ab&longs;olutas <expan abbr="di&longs;tĩctionis">di&longs;tinctionis</expan>, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan> numeralis, &longs;ed ab extrin&longs;eco <expan abbr="mutue&ttilde;">mutuetur</expan>, nimirùm à for­<lb/>ma. </s> <s><expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> prima illi^{9} di&longs;tinctionis cau&longs;&longs;a à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> <expan abbr="deriue&ttilde;">deriuetur</expan>, cui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan>, &longs;ed hæc aliàs. <lb/></s> <s>Ex eo, quae &longs;ic vna e&longs;t, oritur pugna inter partes eius, & priuationes <expan abbr="oppo&longs;itarũ">oppo&longs;itarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, & &longs;ubinde <lb/><expan abbr="trã&longs;mutationis">tran&longs;mutationis</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan> prima <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> ex figura dictionis; qppe quae accipiat ine&longs;&longs;e &longs;in­<lb/>gulis partibus id quod ine&longs;t toti. </s> <s>Verùm ad ea &longs;igillatim <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">prae&longs;tat</expan> vt dicamus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> inquit ille, nihil <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2504"></arrow.to.target><lb/>id appetere, quod ad&longs;it. </s> <s>damus hoc <expan abbr="cũ">cum</expan> accipit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas ade&longs;&longs;e materiæ, <expan abbr="cõcedimus">concedimus</expan>, vbi vniuer&longs;a <lb/>materia <expan abbr="&longs;uma&ttilde;">&longs;umatur</expan>, negamus <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i <expan abbr="accipiãtur">accipiantur</expan> &longs;ingul&ecedil; partes. </s> <s>Quòd verò approbare <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> id quod ac­<lb/>cepit, ex eo quae vna &longs;it materia, fru&longs;trà <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan>. </s> <s>oportebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modò <expan abbr="mõ&longs;trare">mon&longs;trare</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> vnius <expan abbr="e&longs;s&etilde;ti&ecedil;">e&longs;senti&ecedil;</expan> <lb/>fore, & <expan abbr="vnã">vnam</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuatiue <expan abbr="tãtùm">tantùm</expan>, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuè, quod ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> licuit. </s> <s>Ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illa <expan abbr="tollun&ttilde;">tolluntur</expan>, <lb/>quae materia vniuer&longs;a ad <expan abbr="vnicã">vnicam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="perfecti&longs;simã">perfecti&longs;simam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> a&longs;piret: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuati­<lb/>uè (quia vari&ecedil; form&ecedil;, quib^{9} ip&longs;a <expan abbr="informa&ttilde;">informatur</expan> quas variæ priuationes <expan abbr="cõ&longs;ectan&ttilde;">con&longs;ectantur</expan>, &longs;ingulas eius partes in­<lb/>ter &longs;e <expan abbr="di&longs;tinguũt">di&longs;tinguunt</expan>) <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè ad <expan abbr="vnã">vnam</expan> <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>, &longs;ed ad <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan>, cui^{9} ip&longs;a &longs;u&longs;tinet <lb/><expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, <expan abbr="quali&longs;cunq.">quali&longs;cunque</expan> &longs;it, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ua priuatione conferatur, boni <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet <expan abbr="rõnem">rationem</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> fru&longs;tra <lb/><expan abbr="niti&ttilde;">nititur</expan> in id natura <expan abbr="qd">quod</expan> habet; <expan abbr="qñ">quin</expan>, tamet&longs;i tota materia formas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;e retinet; at non ita de &longs;ingulis <lb/>dici <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="circũ">circum</expan> quas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> mutationes fieri <expan abbr="&longs;ol&etilde;t">&longs;olent</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ob id &longs;ui <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, aut materiæ <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> <expan abbr="ap-petũt">ap­<lb/>petunt</expan>, &longs;ed <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> qu&ecedil; particulatim <expan abbr="cõmunica&ttilde;">communicatur</expan>: proptereà quae ip&longs;a vniuersè re&longs;picit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas. <lb/></s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i hæc intereat, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> pro illa noua re&longs;urgit; nil inde <expan abbr="incõmodi">incommodi</expan> capit. </s> <s>Partes <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulæ, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> abiiciant <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habent, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="perficiun&ttilde;">perficiuntur</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> forma <expan abbr="cũ">cum</expan> forma per &longs;e <expan abbr="cõmu-tatur">commu­<lb/>tatur</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ip&longs;e falsò arbitratus e&longs;t, &longs;ed priuatio <expan abbr="cũ">cum</expan> forma perpetuò, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa, cuicuimodi <lb/> | <arrow.to.target n="marg2504"></arrow.to.target><lb/>id appetere, quod ad&longs;it. </s> <s>damus hoc <expan abbr="cũ">cum</expan> accipit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas ade&longs;&longs;e materiæ, <expan abbr="cõcedimus">concedimus</expan>, vbi vniuer&longs;a <lb/>materia <expan abbr="&longs;uma&ttilde;">&longs;umatur</expan>, negamus <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i <expan abbr="accipiãtur">accipiantur</expan> &longs;ingul&ecedil; partes. </s> <s>Quòd verò approbare <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> id quod ac­<lb/>cepit, ex eo quae vna &longs;it materia, fru&longs;trà <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan>. </s> <s>oportebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modò <expan abbr="mõ&longs;trare">mon&longs;trare</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> vnius <expan abbr="e&longs;s&etilde;ti&ecedil;">e&longs;senti&ecedil;</expan> <lb/>fore, & <expan abbr="vnã">vnam</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuatiue <expan abbr="tãtùm">tantùm</expan>, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuè, quod ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> licuit. </s> <s>Ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illa <expan abbr="tollun&ttilde;">tolluntur</expan>, <lb/>quae materia vniuer&longs;a ad <expan abbr="vnicã">vnicam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="perfecti&longs;simã">perfecti&longs;simam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> a&longs;piret: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuati­<lb/>uè (quia vari&ecedil; form&ecedil;, quib^{9} ip&longs;a <expan abbr="informa&ttilde;">informatur</expan> quas variæ priuationes <expan abbr="cõ&longs;ectan&ttilde;">con&longs;ectantur</expan>, &longs;ingulas eius partes in­<lb/>ter &longs;e <expan abbr="di&longs;tinguũt">di&longs;tinguunt</expan>) <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè ad <expan abbr="vnã">vnam</expan> <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>, &longs;ed ad <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan>, cui^{9} ip&longs;a &longs;u&longs;tinet <lb/><expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, <expan abbr="quali&longs;cunq.">quali&longs;cunque</expan> &longs;it, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ua priuatione conferatur, boni <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet <expan abbr="rõnem">rationem</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> fru&longs;tra <lb/><expan abbr="niti&ttilde;">nititur</expan> in id natura <expan abbr="qd">quod</expan> habet; <expan abbr="qñ">quin</expan>, tamet&longs;i tota materia formas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;e retinet; at non ita de &longs;ingulis <lb/>dici <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="circũ">circum</expan> quas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> mutationes fieri <expan abbr="&longs;ol&etilde;t">&longs;olent</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ob id &longs;ui <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, aut materiæ <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> <expan abbr="ap-petũt">ap­<lb/>petunt</expan>, &longs;ed <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> qu&ecedil; particulatim <expan abbr="cõmunica&ttilde;">communicatur</expan>: proptereà quae ip&longs;a vniuersè re&longs;picit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas. <lb/></s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i hæc intereat, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> pro illa noua re&longs;urgit; nil inde <expan abbr="incõmodi">incommodi</expan> capit. </s> <s>Partes <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulæ, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> abiiciant <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habent, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="perficiun&ttilde;">perficiuntur</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> forma <expan abbr="cũ">cum</expan> forma per &longs;e <expan abbr="cõmu-tatur">commu­<lb/>tatur</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ip&longs;e falsò arbitratus e&longs;t, &longs;ed priuatio <expan abbr="cũ">cum</expan> forma perpetuò, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa, cuicuimodi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2505"></arrow.to.target><lb/>fuerit, <expan abbr="rõnem">rationem</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet imperfecti. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> verò quod ip&longs;e <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="cõfirmare">confirmare</expan> conatus e&longs;t, <expan abbr="tã">tam</expan> propè <lb/>ruinas minatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="edificiũ">edificium</expan> &longs;ine <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan>. </s> <s>Docuimus <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uprà <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ab homine per &longs;e <expan abbr="t&etilde;dere">tendere</expan> <lb/>ad cadauer, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde ad vermes, & <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;ed p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: per &longs;e verò à pote&longs;tate cadauere ad actu <lb/>cadauer, & ab ei^{9} priuatione ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, veluti <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> forma turpi&longs;sima <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>; at nihilomi­<lb/>nus aliquid obtinet act^{9}, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuini & pulchri. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quocirca monebat nos Ari&longs;t. </s> <s>ne <expan abbr="viliorũ">viliorum</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2505"></arrow.to.target><lb/>fuerit, <expan abbr="rõnem">rationem</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet imperfecti. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> verò quod ip&longs;e <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="cõfirmare">confirmare</expan> conatus e&longs;t, <expan abbr="tã">tam</expan> propè <lb/>ruinas minatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="edificiũ">edificium</expan> &longs;ine <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan>. </s> <s>Docuimus <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uprà <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ab homine per &longs;e <expan abbr="t&etilde;dere">tendere</expan> <lb/>ad cadauer, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde ad vermes, & <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;ed p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: per &longs;e verò à pote&longs;tate cadauere ad actu <lb/>cadauer, & ab ei^{9} priuatione ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, veluti <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> forma turpi&longs;sima <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>; at nihilomi­<lb/>nus aliquid obtinet act^{9}, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuini & pulchri. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quocirca monebat nos Ari&longs;t. </s> <s>ne <expan abbr="viliorũ">viliorum</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2561"></arrow.to.target><lb/>quanuis detur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan> cum alio nullo corpore e&longs;&longs;e commixtum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;ummas qualitates <lb/>obtinebit, aut <expan abbr="alterã">alteram</expan>, aut <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan>: h&ecedil; verò ab eo quod in mediocritate po&longs;itum e&longs;t, facilè &longs;entiri po­<lb/>terunt. </s> <s>Quare &longs;ic dicemus elementum e&longs;&longs;e <expan abbr="purũ">purum</expan>, quia &longs;it conueniens locus iis animalibus quæ il­<lb/>lius elementi propria &longs;unt, vt aquatilibus aqua. </s> <s>Fac igitur hunc e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um verborum Auerrois, <lb/>mihi difficultatem afferebat id quod in animalibus Ari&longs;t. </s> <s>admonet ob&longs;eruandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ani­<lb/>malis initia duo &longs;unt, alterum quod e&longs;t, vt materia, ex qua con&longs;tat corpus &longs;impliciter, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod e&longs;t, vt habitus & forma, nimirùm natiuus calor, qui &longs;emper more &longs;uo fruitur humido, & fu­<lb/>ligines in corpore creat, cui ni&longs;i quapiam euentilatione &longs;uccurritur, augetur &longs;upra modum, & de­<lb/>nique &longs;uffocatur. </s> <s>Simile tuetur materiam; habitus <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> flagitat à quo temperetur. </s> <s>Nam &longs;i, <lb/>verbigratia, quippiam ex cera <expan abbr="cõ&longs;tituas">con&longs;tituas</expan>, aut plumbo, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> in igni collocabis, etenim liquaretur, <lb/>&longs;ed in aqua, & locis frigidis permanebit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò notabat Empedoclem Philo&longs;ophus, qui <expan abbr="opinare&ttilde;">opinaretur</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2561"></arrow.to.target><lb/>quanuis detur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan> cum alio nullo corpore e&longs;&longs;e commixtum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;ummas qualitates <lb/>obtinebit, aut <expan abbr="alterã">alteram</expan>, aut <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan>: h&ecedil; verò ab eo quod in mediocritate po&longs;itum e&longs;t, facilè &longs;entiri po­<lb/>terunt. </s> <s>Quare &longs;ic dicemus elementum e&longs;&longs;e <expan abbr="purũ">purum</expan>, quia &longs;it conueniens locus iis animalibus quæ il­<lb/>lius elementi propria &longs;unt, vt aquatilibus aqua. </s> <s>Fac igitur hunc e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um verborum Auerrois, <lb/>mihi difficultatem afferebat id quod in animalibus Ari&longs;t. </s> <s>admonet ob&longs;eruandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ani­<lb/>malis initia duo &longs;unt, alterum quod e&longs;t, vt materia, ex qua con&longs;tat corpus &longs;impliciter, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod e&longs;t, vt habitus & forma, nimirùm natiuus calor, qui &longs;emper more &longs;uo fruitur humido, & fu­<lb/>ligines in corpore creat, cui ni&longs;i quapiam euentilatione &longs;uccurritur, augetur &longs;upra modum, & de­<lb/>nique &longs;uffocatur. </s> <s>Simile tuetur materiam; habitus <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> flagitat à quo temperetur. </s> <s>Nam &longs;i, <lb/>verbigratia, quippiam ex cera <expan abbr="cõ&longs;tituas">con&longs;tituas</expan>, aut plumbo, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> in igni collocabis, etenim liquaretur, <lb/>&longs;ed in aqua, & locis frigidis permanebit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò notabat Empedoclem Philo&longs;ophus, qui <expan abbr="opinare&ttilde;">opinaretur</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2562"></arrow.to.target><lb/>pi&longs;ces natura calidi&longs;simos e&longs;&longs;e, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> degerent in aquis, immo frigida <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõpago">compago</expan> e&longs;t, ideò <lb/><expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in aquis. </s> <s>Ergo, <expan abbr="in&qtilde;">inquam</expan> ego, Natura <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t penitus &longs;imilis, &longs;ed aliqua ex parte <expan abbr="cõtra-ria">contra­<lb/>ria</expan>, ade&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;&longs;a &longs;en&longs;ionis. </s> <s>Tum deinde &longs;peculemur <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> <expan abbr="amphibiorũ">amphibiorum</expan>: h&ecedil;c in di&longs;similibus | <arrow.to.target n="marg2562"></arrow.to.target><lb/>pi&longs;ces natura calidi&longs;simos e&longs;&longs;e, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> degerent in aquis, immo frigida <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõpago">compago</expan> e&longs;t, ideò <lb/><expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in aquis. </s> <s>Ergo, <expan abbr="in&qtilde;">inquam</expan> ego, Natura <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t penitus &longs;imilis, &longs;ed aliqua ex parte <expan abbr="cõtra-ria">contra­<lb/>ria</expan>, ade&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;&longs;a &longs;en&longs;ionis. </s> <s>Tum deinde &longs;peculemur <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> <expan abbr="amphibiorũ">amphibiorum</expan>: h&ecedil;c in di&longs;similibus |
| <pb pagenum="409"/> | <pb pagenum="409"/> |
| <arrow.to.target n="marg2563"></arrow.to.target><lb/>locis vir .&longs;. </s> <s>agunt, aqua .&longs;. </s> <s>& aëre, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, calidum <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, & &longs;entiunt igitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;i in vno <expan abbr="ver&longs;abun&ttilde;">ver&longs;abuntur</expan>, vt in &longs;imili, in altero <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> di&longs;simili <expan abbr="ver&longs;en&ttilde;">ver&longs;entur</expan> oportet. </s> <s><expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;imilia e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>. </s> <s>&longs;i <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> di&longs;similia; <expan abbr="s&etilde;tient">sentient</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan>. </s> <s>Addo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eo <expan abbr="cõ&longs;tituto">con&longs;tituto</expan> quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="quodq.">quodque</expan> <lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> fit, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> animal in eo loco in quo <expan abbr="natũ">natum</expan> e&longs;t, permanere <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, vt pyricau&longs;tus in <lb/>igni. </s> <s>&longs;entit'ne hoc animal nec'ne? </s> <s>&longs;i <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> fatearis; ergo proprij loci <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> e&longs;&longs;e poterit. </s> <s>q &longs;i po&longs;sit <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;entire, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="s&etilde;tiat">sentiat</expan>. </s> <s>hîc <expan abbr="opponã">opponam</expan> ego &longs;entiendi <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> illi fru&longs;tra <expan abbr="datã">datam</expan> fui&longs;&longs;e, præ&longs;ertim <lb/>quae naturalius e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> eo loco manere, in quo quid <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ibi <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, vbi <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> e&longs;t ei^{9} <lb/>elementi, vt 2. de Gen. & 4. Meteor. </s> <s>& 3. de ortu an. docuit Ari&longs;t. </s> <s>At hoc in loco naturali <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="opinãdũ">opinandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tu dicere poteris et &longs;imilis e&longs;&longs;e <expan abbr="s&etilde;sũ">sensum</expan>, vt oppo&longs;it&ecedil; priuationis. </s> <s>Tum quia <expan abbr="dicã">dicam</expan> <lb/>ego <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> e&longs;&longs;e con&longs;imilis in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> animali, <expan abbr="dũ">dum</expan> incolit <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia <expan abbr="credã">credam</expan>, ni&longs;i habitus <lb/>cognitio pr&ecedil;ce&longs;&longs;erit, non cogno&longs;ci <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan>, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>de <expan abbr="noĩe">nomine</expan> inani e&longs;&longs;e <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan>, nihil de re ip&longs;a <lb/>cogitari, aut cogno&longs;ci. </s> <s>Multò minus, &longs;i propter <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan> frigoris & humoris ibi na&longs;ci, & viuere <lb/><expan abbr="cõcedas">concedas</expan>, vt illa <expan abbr="corriga&ttilde;">corrigatur</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> erit <expan abbr="ĩ">in</expan> proprio loco per&longs;picuè, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> aderit di&longs;similitudo. </s> <s>Multos <lb/>&longs;anè reperi q Auerroëm hîc relinquerent, paucos qui pro ip&longs;o <expan abbr="dicer&etilde;t">dicerent</expan>. </s> <s>Vidi <expan abbr=".n.">enim</expan> nonnullos ita inter­<lb/>pretari verba Auerrois, in primis illa <expan abbr="notãtes">notantes</expan>. </s> <s><expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> accipi, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed vt <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan>, vt arbitror, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectari <expan abbr="naturã">naturam</expan> elementi, vt e&longs;t <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, &longs;ed vt re&longs;picit ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in ip&longs;o <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, & <lb/>manent. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> accipi <expan abbr="sĩplex">simplex</expan> eo <expan abbr="mõ">modo</expan> quo <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nostra</expan> cogitatio capit, verùm vt in natura <lb/> | <arrow.to.target n="marg2563"></arrow.to.target><lb/>locis vir .&longs;. </s> <s>agunt, aqua .&longs;. </s> <s>& aëre, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, calidum <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, & &longs;entiunt igitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;i in vno <expan abbr="ver&longs;abun&ttilde;">ver&longs;abuntur</expan>, vt in &longs;imili, in altero <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> di&longs;simili <expan abbr="ver&longs;en&ttilde;">ver&longs;entur</expan> oportet. </s> <s><expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;imilia e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>. </s> <s>&longs;i <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> di&longs;similia; <expan abbr="s&etilde;tient">sentient</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan>. </s> <s>Addo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eo <expan abbr="cõ&longs;tituto">con&longs;tituto</expan> quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="quodq.">quodque</expan> <lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> fit, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> animal in eo loco in quo <expan abbr="natũ">natum</expan> e&longs;t, permanere <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, vt pyricau&longs;tus in <lb/>igni. </s> <s>&longs;entit'ne hoc animal nec'ne? </s> <s>&longs;i <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> fatearis; ergo proprij loci <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> e&longs;&longs;e poterit. </s> <s>q &longs;i po&longs;sit <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;entire, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="s&etilde;tiat">sentiat</expan>. </s> <s>hîc <expan abbr="opponã">opponam</expan> ego &longs;entiendi <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> illi fru&longs;tra <expan abbr="datã">datam</expan> fui&longs;&longs;e, præ&longs;ertim <lb/>quae naturalius e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> eo loco manere, in quo quid <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ibi <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, vbi <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> e&longs;t ei^{9} <lb/>elementi, vt 2. de Gen. & 4. Meteor. </s> <s>& 3. de ortu an. docuit Ari&longs;t. </s> <s>At hoc in loco naturali <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="opinãdũ">opinandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tu dicere poteris et &longs;imilis e&longs;&longs;e <expan abbr="s&etilde;sũ">sensum</expan>, vt oppo&longs;it&ecedil; priuationis. </s> <s>Tum quia <expan abbr="dicã">dicam</expan> <lb/>ego <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> e&longs;&longs;e con&longs;imilis in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> animali, <expan abbr="dũ">dum</expan> incolit <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia <expan abbr="credã">credam</expan>, ni&longs;i habitus <lb/>cognitio pr&ecedil;ce&longs;&longs;erit, non cogno&longs;ci <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan>, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>de <expan abbr="noĩe">nomine</expan> inani e&longs;&longs;e <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan>, nihil de re ip&longs;a <lb/>cogitari, aut cogno&longs;ci. </s> <s>Multò minus, &longs;i propter <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan> frigoris & humoris ibi na&longs;ci, & viuere <lb/><expan abbr="cõcedas">concedas</expan>, vt illa <expan abbr="corriga&ttilde;">corrigatur</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> erit <expan abbr="ĩ">in</expan> proprio loco per&longs;picuè, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> aderit di&longs;similitudo. </s> <s>Multos <lb/>&longs;anè reperi <expan abbr="&qtail;">qui</expan> Auerroëm hîc relinquerent, paucos qui pro ip&longs;o <expan abbr="dicer&etilde;t">dicerent</expan>. </s> <s>Vidi <expan abbr=".n.">enim</expan> nonnullos ita inter­<lb/>pretari verba Auerrois, in primis illa <expan abbr="notãtes">notantes</expan>. </s> <s><expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> accipi, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed vt <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan>, vt arbitror, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectari <expan abbr="naturã">naturam</expan> elementi, vt e&longs;t <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, &longs;ed vt re&longs;picit ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in ip&longs;o <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, & <lb/>manent. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> accipi <expan abbr="sĩplex">simplex</expan> eo <expan abbr="mõ">modo</expan> quo <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nostra</expan> cogitatio capit, verùm vt in natura <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2564"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt &longs;it <expan abbr="aqueũ">aqueum</expan> potius, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua & aëreum, ac <expan abbr="terreũ">terreum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra, aut aër. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2564"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt &longs;it <expan abbr="aqueũ">aqueum</expan> potius, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua & aëreum, ac <expan abbr="terreũ">terreum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra, aut aër. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2565"></arrow.to.target><lb/>hoc <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> modo <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;en&longs;ile. </s> <s>& h&ecedil;c &longs;olutio Ianduno tribuitur in egregiis illis <lb/><expan abbr="&qtilde;&longs;tionibus">qua&longs;tionibus</expan> de Anim. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> illud <expan abbr="adiiciã">adiiciam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ab ip&longs;o <expan abbr="cõcedi">concedi</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;imile">con&longs;imile</expan> fugere <lb/><expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;ed vix &longs;entiri, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;int ab&longs;olutè &longs;imilia corpora <expan abbr="locãtia">locantia</expan> locatis, &longs;ed quia <expan abbr="patũ">parum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> dif­<lb/>ferant. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> tolli <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> immutet, vt eius perturbatio <expan abbr="pcipia&ttilde;">pcipiatur</expan>. <lb/></s> <s>& magis <expan abbr="cõgruè">congruè</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> medici <expan abbr="ins&etilde;&longs;il&etilde;">insen&longs;ilem</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="dicũt">dicunt</expan>, & <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="in&longs;en&longs;il&etilde;">in&longs;en&longs;ilem</expan>, quia vix <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> <lb/><expan abbr="digno&longs;ca&ttilde;">digno&longs;catur</expan>, & <expan abbr="morbũ">morbum</expan>, vbi &longs;en&longs;iliter officia <expan abbr="l&ecedil;dan&ttilde;">l&ecedil;dantur</expan>. </s> <s>At modò videamus oportet <expan abbr="cõ&longs;entiant'ne">con&longs;entiant'ne</expan> h&ecedil;c <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>veritate <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde <expan abbr="cũ">cum</expan> dictis Auerrois. </s> <s>Ac mihi <expan abbr="&qtilde;d&etilde;">quadem</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt de prima explicatione verba <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/><expan abbr="faciã">faciam</expan>, & generatim & &longs;igillatim <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura di&longs;&longs;entire. </s> <s><expan abbr="Tũ">Tum</expan> quae <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan>, <expan abbr="quãtunuis">quantunuis</expan> ab illa puritate <lb/>deflexerit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illi^{9} e&longs;t propria & natiua, <expan abbr="mõ">modo</expan> retineat ei^{9} elementi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> abe&longs;&longs;e <expan abbr="vi-dea&ttilde;">vi­<lb/>deatur</expan> ab illa <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan>, in qua <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dicã">dicam</expan> manet <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>, &longs;ed vita, vt &longs;i vel paruus à <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan> lap&longs;us &longs;en&longs;u di­<lb/>gno&longs;ci po&longs;sit, aliter paucas <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <expan abbr="tactiliũ">tactilium</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> no&longs;ceremus; <expan abbr="tãtò">tantò</expan> magis ille percipi queat. <lb/></s> <s>Prætereà in <expan abbr="vnoquoq.">vnoquoque</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>; vt aqua (ibi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõplura">complura</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> &longs;&ecedil;cla <expan abbr="gignun&ttilde;">gignuntur</expan>) mult&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> &longs;pecies, <lb/><expan abbr="quarũ">quarum</expan> <expan abbr="extãt">extant</expan> varia <expan abbr="t&etilde;peram&etilde;ta">temperamenta</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> ergo <expan abbr="tantũ">tantum</expan> &longs;it inter ip&longs;a <expan abbr="temperamentorũ">temperamentorum</expan> di&longs;crimen, <expan abbr="qd">quod</expan> igitur <lb/> | <arrow.to.target n="marg2565"></arrow.to.target><lb/>hoc <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> modo <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;en&longs;ile. </s> <s>& h&ecedil;c &longs;olutio Ianduno tribuitur in egregiis illis <lb/><expan abbr="&qtilde;&longs;tionibus">qua&longs;tionibus</expan> de Anim. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> illud <expan abbr="adiiciã">adiiciam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ab ip&longs;o <expan abbr="cõcedi">concedi</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;imile">con&longs;imile</expan> fugere <lb/><expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;ed vix &longs;entiri, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;int ab&longs;olutè &longs;imilia corpora <expan abbr="locãtia">locantia</expan> locatis, &longs;ed quia <expan abbr="patũ">parum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> dif­<lb/>ferant. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> tolli <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> immutet, vt eius perturbatio <expan abbr="pcipia&ttilde;">pcipiatur</expan>. <lb/></s> <s>& magis <expan abbr="cõgruè">congruè</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> medici <expan abbr="ins&etilde;&longs;il&etilde;">insen&longs;ilem</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="dicũt">dicunt</expan>, & <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="in&longs;en&longs;il&etilde;">in&longs;en&longs;ilem</expan>, quia vix <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> <lb/><expan abbr="digno&longs;ca&ttilde;">digno&longs;catur</expan>, & <expan abbr="morbũ">morbum</expan>, vbi &longs;en&longs;iliter officia <expan abbr="l&ecedil;dan&ttilde;">l&ecedil;dantur</expan>. </s> <s>At modò videamus oportet <expan abbr="cõ&longs;entiant'ne">con&longs;entiant'ne</expan> h&ecedil;c <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>veritate <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde <expan abbr="cũ">cum</expan> dictis Auerrois. </s> <s>Ac mihi <expan abbr="&qtilde;d&etilde;">quadem</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt de prima explicatione verba <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/><expan abbr="faciã">faciam</expan>, & generatim & &longs;igillatim <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura di&longs;&longs;entire. </s> <s><expan abbr="Tũ">Tum</expan> quae <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan>, <expan abbr="quãtunuis">quantunuis</expan> ab illa puritate <lb/>deflexerit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illi^{9} e&longs;t propria & natiua, <expan abbr="mõ">modo</expan> retineat ei^{9} elementi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> abe&longs;&longs;e <expan abbr="vi-dea&ttilde;">vi­<lb/>deatur</expan> ab illa <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan>, in qua <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dicã">dicam</expan> manet <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>, &longs;ed vita, vt &longs;i vel paruus à <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan> lap&longs;us &longs;en&longs;u di­<lb/>gno&longs;ci po&longs;sit, aliter paucas <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <expan abbr="tactiliũ">tactilium</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> no&longs;ceremus; <expan abbr="tãtò">tantò</expan> magis ille percipi queat. <lb/></s> <s>Prætereà in <expan abbr="vnoquoq.">vnoquoque</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>; vt aqua (ibi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõplura">complura</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> &longs;&ecedil;cla <expan abbr="gignun&ttilde;">gignuntur</expan>) mult&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> &longs;pecies, <lb/><expan abbr="quarũ">quarum</expan> <expan abbr="extãt">extant</expan> varia <expan abbr="t&etilde;peram&etilde;ta">temperamenta</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> ergo <expan abbr="tantũ">tantum</expan> &longs;it inter ip&longs;a <expan abbr="temperamentorũ">temperamentorum</expan> di&longs;crimen, <expan abbr="qd">quod</expan> igitur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2566"></arrow.to.target><lb/>à medio magis recedet <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> ver&longs;us, id poterit <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="cõpreh&etilde;dere">comprehendere</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> quo degit. </s> <s>Legi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> <lb/>&longs;ic dubitare. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> locus in quo degit animal <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut vniformis e&longs;t, aut difformis. </s> <s>Pone illum <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="vniform&etilde;">vniformen</expan>; profectò ab eo quod &longs;it <expan abbr="t&etilde;periei">temperiei</expan> <expan abbr="cõtrari&ecedil;">contrari&ecedil;</expan>, maximè &longs;entietur, vt loc^{9} frigidus à bilio&longs;o. <lb/></s> <s>Dicito e&longs;&longs;e difformem. </s> <s>Ergo, &longs;i non &longs;entietur in vna parte; poterit in alia &longs;entiri. </s> <s>Noui <expan abbr="paullulũ">paullulum</expan> <lb/>quid ad hoc dici. </s> <s><expan abbr="N&etilde;pè">Nempè</expan> aërem inclu&longs;um in poris corporis, cùm beneficio caloris innati factus &longs;it <lb/>animali familiaris, prohibere quominus aër ille diuer&longs;us &longs;entiatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id natura <expan abbr="comparatũ">comparatum</expan> <lb/>e&longs;t, vt quod intus e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur admitti <expan abbr="alienũ">alienum</expan>. </s> <s>Non &longs;atis arridet, quandò ita fieret, vt animal & <lb/>homo poti&longs;simè cuius calor e&longs;t efficaci&longs;simus, ægrè <expan abbr="admodũ">admodum</expan> frigus perciperet, & <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ob­<lb/>&longs;tet <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan> huic &longs;en&longs;ioni <expan abbr="faci&etilde;dæ">faciendæ</expan>, vt adiuuet maximè, quia tactus requirit <expan abbr="di&longs;similitudin&etilde;">di&longs;similitudinem</expan>, & <expan abbr="affe-ction&etilde;">affe­<lb/>ctionem</expan> propriè dictam. </s> <s>hæc in magis contrario magis elucet. </s> <s>licet forta&longs;&longs;e minus proficiat, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in hoc tractatu docuimus te&longs;tes &longs;unt balneatores, qui paullatim <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan>, vt à &longs;udo per <expan abbr="apodyteriũ">apodyterium</expan>, <lb/>&longs;eu <expan abbr="tepidariũ">tepidarium</expan>, deinde per <expan abbr="caldariũ">caldarium</expan> balnei <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> excipiamus, & <expan abbr="cũ">cum</expan> eximus ex balneo &longs;en&longs;im perga­<lb/>mus ad <expan abbr="&longs;udũ">&longs;udum</expan>. </s> <s>cauemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, ne excalfacti protinus aëri frigidiori exponamur, ne in lateris & <expan abbr="co&longs;tarũ">co&longs;tarum</expan> <lb/>dolores incidamus, & in regionibus frigidi&longs;simis &longs;ub Septentrione, vt Caroduni, &longs;icut à <expan abbr="n&rtilde;is">nrnis</expan> mer­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2566"></arrow.to.target><lb/>à medio magis recedet <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> ver&longs;us, id poterit <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="cõpreh&etilde;dere">comprehendere</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> quo degit. </s> <s>Legi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> <lb/>&longs;ic dubitare. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> locus in quo degit animal <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut vniformis e&longs;t, aut difformis. </s> <s>Pone illum <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="vniform&etilde;">vniformen</expan>; profectò ab eo quod &longs;it <expan abbr="t&etilde;periei">temperiei</expan> <expan abbr="cõtrari&ecedil;">contrari&ecedil;</expan>, maximè &longs;entietur, vt loc^{9} frigidus à bilio&longs;o. <lb/></s> <s>Dicito e&longs;&longs;e difformem. </s> <s>Ergo, &longs;i non &longs;entietur in vna parte; poterit in alia &longs;entiri. </s> <s>Noui <expan abbr="paullulũ">paullulum</expan> <lb/>quid ad hoc dici. </s> <s><expan abbr="N&etilde;pè">Nempè</expan> aërem inclu&longs;um in poris corporis, cùm beneficio caloris innati factus &longs;it <lb/>animali familiaris, prohibere quominus aër ille diuer&longs;us &longs;entiatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id natura <expan abbr="comparatũ">comparatum</expan> <lb/>e&longs;t, vt quod intus e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur admitti <expan abbr="alienũ">alienum</expan>. </s> <s>Non &longs;atis arridet, quandò ita fieret, vt animal & <lb/>homo poti&longs;simè cuius calor e&longs;t efficaci&longs;simus, ægrè <expan abbr="admodũ">admodum</expan> frigus perciperet, & <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ob­<lb/>&longs;tet <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan> huic &longs;en&longs;ioni <expan abbr="faci&etilde;dæ">faciendæ</expan>, vt adiuuet maximè, quia tactus requirit <expan abbr="di&longs;similitudin&etilde;">di&longs;similitudinem</expan>, & <expan abbr="affe-ction&etilde;">affe­<lb/>ctionem</expan> propriè dictam. </s> <s>hæc in magis contrario magis elucet. </s> <s>licet forta&longs;&longs;e minus proficiat, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in hoc tractatu docuimus te&longs;tes &longs;unt balneatores, qui paullatim <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan>, vt à &longs;udo per <expan abbr="apodyteriũ">apodyterium</expan>, <lb/>&longs;eu <expan abbr="tepidariũ">tepidarium</expan>, deinde per <expan abbr="caldariũ">caldarium</expan> balnei <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> excipiamus, & <expan abbr="cũ">cum</expan> eximus ex balneo &longs;en&longs;im perga­<lb/>mus ad <expan abbr="&longs;udũ">&longs;udum</expan>. </s> <s>cauemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, ne excalfacti protinus aëri frigidiori exponamur, ne in lateris & <expan abbr="co&longs;tarũ">co&longs;tarum</expan> <lb/>dolores incidamus, & in regionibus frigidi&longs;simis &longs;ub Septentrione, vt Caroduni, &longs;icut à <expan abbr="n&rtilde;is">nrnis</expan> mer­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2567"></arrow.to.target><lb/>catorib^{9} accepimus; <expan abbr="expertũ">expertum</expan> e&longs;t eos q in balnea <expan abbr="sūt">sunt</expan> proximè ingre&longs;&longs;uri, vbi <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="agũt">agunt</expan>, prius <lb/>volutari niue quæ aliquanto calidior e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> habeat <expan abbr="inclusũ">inclusum</expan> qui in &longs;e caloris <expan abbr="aliquantulũ">aliquantulum</expan>, con­<lb/>tinet, & manet immobilis, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teroqui motus afferat frigus, ni&longs;i fuerit vehementior, & <expan abbr="pr&ecedil;l&etilde;titie">pr&ecedil;lentitie</expan> <lb/><expan abbr="pati&etilde;tis">patientis</expan> min^{9} penetret, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> halitus &longs;ubtiliores, & nos igni digitos <expan abbr="s&etilde;&longs;im">sen&longs;im</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> confertim admouemus: <lb/>aliter dolor intolerabilis ingruat. </s> <s>Quare vbi magis <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan>, maior perturbatio, <expan abbr="maior&qacute;">maiorque</expan>. </s> <s><expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> <expan abbr="effi-ci&ttilde;">effi­<lb/>citur</expan>. </s> <s><expan abbr="It&etilde;">Item</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> aër inclu&longs;us in poris ob <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> vetaret, quominus animalia in loco &longs;imili, & &longs;ibi <lb/>natiuo <expan abbr="deg&etilde;tia">degentia</expan> po&longs;&longs;ent id <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> extrin&longs;ec^{9} e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;entio &longs;imile, &longs;ed <expan abbr="prohibe&ttilde;">prohibetur</expan> <expan abbr="s&etilde;tiri">sentiri</expan> di&longs;simile. </s> <s>null^{9} <lb/>ergo <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>. </s> <s><expan abbr="Veruntam&etilde;">Veruntamen</expan> vt <expan abbr="oĩa">omnia</expan> h&ecedil;c illis <expan abbr="cõdonemus">condonemus</expan>, & quae de natura <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> verè hæc <expan abbr="pronũcien&ttilde;">pronuncientur</expan>, &longs;ed <lb/>vt loc^{9} e&longs;t, & de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="reperi&ttilde;">reperitur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in&longs;en&longs;ile, interpretemur id quod ægrè &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-prehendi&ttilde;">con­<lb/>prehenditur</expan>. </s> <s>At <expan abbr="nõ">non</expan> tolerat has interpretationes illud <expan abbr="corollariũ">corollarium</expan> quo <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> Auerroës aquam <expan abbr="nõ">non</expan> cale­<lb/>fieri, dum fuerit pura, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod <expan abbr="infer&ttilde;">infertur</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="falsã">falsam</expan> vulgi <expan abbr="per&longs;ua&longs;ion&etilde;">per&longs;ua&longs;ionem</expan>, quod frigore <expan abbr="aquã">aquam</expan> de <lb/>terminari <expan abbr="nõ">non</expan> putat, vt humore, quia perpetuò <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;it in aqua. </s> <s>videtur <expan abbr=".n.">enim</expan> Auerroës & de <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, & <expan abbr="s&etilde;&longs;ione">sen&longs;ione</expan> ab&longs;oluta verba <expan abbr="face&rtilde;">facerm</expan>. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="perp&etilde;damus">perpendamus</expan>, quid &longs;it hoc <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> fue­<lb/>rit pura, <expan abbr="nõ">non</expan> calefieri, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="intelligi&ttilde;">intelligitur</expan>, qua&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit alterari, &longs;ed quicquid <expan abbr="præternatiuũ">præternatiuum</expan> aquæ fri­ | <arrow.to.target n="marg2567"></arrow.to.target><lb/>catorib^{9} accepimus; <expan abbr="expertũ">expertum</expan> e&longs;t eos <expan abbr="&qtail;">qui</expan> in balnea <expan abbr="sūt">sunt</expan> proximè ingre&longs;&longs;uri, vbi <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="agũt">agunt</expan>, prius <lb/>volutari niue quæ aliquanto calidior e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> habeat <expan abbr="inclusũ">inclusum</expan> qui in &longs;e caloris <expan abbr="aliquantulũ">aliquantulum</expan>, con­<lb/>tinet, & manet immobilis, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teroqui motus afferat frigus, ni&longs;i fuerit vehementior, & <expan abbr="pr&ecedil;l&etilde;titie">pr&ecedil;lentitie</expan> <lb/><expan abbr="pati&etilde;tis">patientis</expan> min^{9} penetret, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> halitus &longs;ubtiliores, & nos igni digitos <expan abbr="s&etilde;&longs;im">sen&longs;im</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> confertim admouemus: <lb/>aliter dolor intolerabilis ingruat. </s> <s>Quare vbi magis <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan>, maior perturbatio, <expan abbr="maior&qacute;">maiorque</expan>. </s> <s><expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> <expan abbr="effi-ci&ttilde;">effi­<lb/>citur</expan>. </s> <s><expan abbr="It&etilde;">Item</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> aër inclu&longs;us in poris ob <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> vetaret, quominus animalia in loco &longs;imili, & &longs;ibi <lb/>natiuo <expan abbr="deg&etilde;tia">degentia</expan> po&longs;&longs;ent id <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> extrin&longs;ec^{9} e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;entio &longs;imile, &longs;ed <expan abbr="prohibe&ttilde;">prohibetur</expan> <expan abbr="s&etilde;tiri">sentiri</expan> di&longs;simile. </s> <s>null^{9} <lb/>ergo <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>. </s> <s><expan abbr="Veruntam&etilde;">Veruntamen</expan> vt <expan abbr="oĩa">omnia</expan> h&ecedil;c illis <expan abbr="cõdonemus">condonemus</expan>, & quae de natura <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> verè hæc <expan abbr="pronũcien&ttilde;">pronuncientur</expan>, &longs;ed <lb/>vt loc^{9} e&longs;t, & de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="reperi&ttilde;">reperitur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in&longs;en&longs;ile, interpretemur id quod ægrè &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-prehendi&ttilde;">con­<lb/>prehenditur</expan>. </s> <s>At <expan abbr="nõ">non</expan> tolerat has interpretationes illud <expan abbr="corollariũ">corollarium</expan> quo <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> Auerroës aquam <expan abbr="nõ">non</expan> cale­<lb/>fieri, dum fuerit pura, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod <expan abbr="infer&ttilde;">infertur</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="falsã">falsam</expan> vulgi <expan abbr="per&longs;ua&longs;ion&etilde;">per&longs;ua&longs;ionem</expan>, quod frigore <expan abbr="aquã">aquam</expan> de <lb/>terminari <expan abbr="nõ">non</expan> putat, vt humore, quia perpetuò <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;it in aqua. </s> <s>videtur <expan abbr=".n.">enim</expan> Auerroës & de <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, & <expan abbr="s&etilde;&longs;ione">sen&longs;ione</expan> ab&longs;oluta verba <expan abbr="face&rtilde;">facerm</expan>. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="perp&etilde;damus">perpendamus</expan>, quid &longs;it hoc <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> fue­<lb/>rit pura, <expan abbr="nõ">non</expan> calefieri, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="intelligi&ttilde;">intelligitur</expan>, qua&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit alterari, &longs;ed quicquid <expan abbr="præternatiuũ">præternatiuum</expan> aquæ fri­ |
| <pb pagenum="410"/>gus experitur animal in aqua, id <expan abbr="totũ">totum</expan> ex alterius corporis &longs;ocietate lucretur, aut quae alterata fuerit <lb/> | <pb pagenum="410"/>gus experitur animal in aqua, id <expan abbr="totũ">totum</expan> ex alterius corporis &longs;ocietate lucretur, aut quae alterata fuerit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2568"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm, nec aliud <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> accedat. </s> <s>Primùm illud, vt rectè obiicit D. Thomas, euertit <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="elemento-rũ">elemento­<lb/>rum</expan> <expan abbr="cõmutationem">commutationem</expan>, <expan abbr="fru&longs;tra&qacute;">fru&longs;traque</expan>. </s> <s><expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan>, <expan abbr="fal&longs;o&qacute;">fal&longs;oque</expan>. </s> <s>collectum, inter <expan abbr="cõuenientia">conuenientia</expan> facilius &longs;uccedere mu­<lb/>tationem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter <expan abbr="di&longs;cõueni&etilde;tia">di&longs;conuenientia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> defendi poterit in <expan abbr="oĩ">omni</expan> generatione pr&ecedil;uias affectiones anteire. <lb/></s> <s>Addam ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vapores ex aqua affecta excitari, &longs;piritus ex terra. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & <expan abbr="terrã">terram</expan> & aquam af­<lb/>fici, & alterari nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Si minus aut alia fore corpora, qu&ecedil; priora &longs;int elementis, quia <expan abbr="nõ">non</expan> fiant <lb/>ex ip&longs;is, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ex iis fieri po&longs;&longs;unt, affici <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;a oporteret, &longs;ed ex ip&longs;is elementa, vt ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> aër, <lb/>aut ignis, ex vapore <expan abbr="it&etilde;">item</expan> aqua, aut &longs;i, <expan abbr="neq.">neque</expan> hæc ex elementis, quia non afficitur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, neque ex <lb/>ip&longs;is elementa, quia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;ent corpora prima: dicendum erit plura e&longs;&longs;e corpora prima, & &longs;impli­<lb/>cia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quattuor. </s> <s>Quanquam non e&longs;t, quae hîc nos admodum efferre velimus, cùm & hæc pluribus <lb/>à maioribus no&longs;tris peracta fuerint, & habita parum probabilia; pr&ecedil;&longs;ertim illud, quae aër &longs;it veluti <expan abbr="me-diũ">me­<lb/>dium</expan>, per quod &longs;entitur vapor, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;en&longs;um pellet, ni&longs;i <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> alienam qualitatem. </s> <s>Quapropter <lb/><expan abbr="dandũ">dandum</expan> erit affici aërem, & ponenda in aëre affectio quæ e&longs;t qualitatis &longs;olius mutatio. </s> <s>Sed eam re­<lb/>mouet ip&longs;emet Auerroës, dum <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> aquam, aut aërem vult, <expan abbr="nõ">non</expan> per affectionem & <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, & vt <lb/>inquit Ari&longs;t. <foreign lang="greek">ka\ta pa/qos</foreign> eiu&longs;modi reddi, &longs;ed propter mixturam corporis alieni. </s> <s>Nunc agat Auer­<lb/>roës de affectione illa quæ &longs;uperat <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> naturam elementi, veruntamen animali in &longs;uo loco de­<lb/>genti <expan abbr="cõueniens">conueniens</expan> & &longs;imilis exi&longs;tit. </s> <s>Vide, ob&longs;ecro, an his <expan abbr="re&longs;põdeant">re&longs;pondeant</expan> ea quæ &longs;ub&longs;cribit Auereoës, de­<lb/>cipi nimirùm vulgus in eo, quae aquæ <expan abbr="naturã">naturam</expan>, non frigiditate, &longs;ed humiditate determinet. </s> <s>Nam &longs;i na­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2568"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm, nec aliud <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> accedat. </s> <s>Primùm illud, vt rectè obiicit D. Thomas, euertit <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="elemento-rũ">elemento­<lb/>rum</expan> <expan abbr="cõmutationem">commutationem</expan>, <expan abbr="fru&longs;tra&qacute;">fru&longs;traque</expan>. </s> <s><expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan>, <expan abbr="fal&longs;o&qacute;">fal&longs;oque</expan>. </s> <s>collectum, inter <expan abbr="cõuenientia">conuenientia</expan> facilius &longs;uccedere mu­<lb/>tationem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter <expan abbr="di&longs;cõueni&etilde;tia">di&longs;conuenientia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> defendi poterit in <expan abbr="oĩ">omni</expan> generatione pr&ecedil;uias affectiones anteire. <lb/></s> <s>Addam ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vapores ex aqua affecta excitari, &longs;piritus ex terra. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & <expan abbr="terrã">terram</expan> & aquam af­<lb/>fici, & alterari nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Si minus aut alia fore corpora, qu&ecedil; priora &longs;int elementis, quia <expan abbr="nõ">non</expan> fiant <lb/>ex ip&longs;is, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ex iis fieri po&longs;&longs;unt, affici <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;a oporteret, &longs;ed ex ip&longs;is elementa, vt ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> aër, <lb/>aut ignis, ex vapore <expan abbr="it&etilde;">item</expan> aqua, aut &longs;i, <expan abbr="neq.">neque</expan> hæc ex elementis, quia non afficitur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, neque ex <lb/>ip&longs;is elementa, quia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;ent corpora prima: dicendum erit plura e&longs;&longs;e corpora prima, & &longs;impli­<lb/>cia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quattuor. </s> <s>Quanquam non e&longs;t, quae hîc nos admodum efferre velimus, cùm & hæc pluribus <lb/>à maioribus no&longs;tris peracta fuerint, & habita parum probabilia; pr&ecedil;&longs;ertim illud, quae aër &longs;it veluti <expan abbr="me-diũ">me­<lb/>dium</expan>, per quod &longs;entitur vapor, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;en&longs;um pellet, ni&longs;i <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> alienam qualitatem. </s> <s>Quapropter <lb/><expan abbr="dandũ">dandum</expan> erit affici aërem, & ponenda in aëre affectio quæ e&longs;t qualitatis &longs;olius mutatio. </s> <s>Sed eam re­<lb/>mouet ip&longs;emet Auerroës, dum <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> aquam, aut aërem vult, <expan abbr="nõ">non</expan> per affectionem & <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, & vt <lb/>inquit Ari&longs;t. <foreign lang="greek">ka\ta pa/qos</foreign> eiu&longs;modi reddi, &longs;ed propter mixturam corporis alieni. </s> <s>Nunc agat Auer­<lb/>roës de affectione illa quæ &longs;uperat <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> naturam elementi, veruntamen animali in &longs;uo loco de­<lb/>genti <expan abbr="cõueniens">conueniens</expan> & &longs;imilis exi&longs;tit. </s> <s>Vide, ob&longs;ecro, an his <expan abbr="re&longs;põdeant">re&longs;pondeant</expan> ea quæ &longs;ub&longs;cribit Auereoës, de­<lb/>cipi nimirùm vulgus in eo, quae aquæ <expan abbr="naturã">naturam</expan>, non frigiditate, &longs;ed humiditate determinet. </s> <s>Nam &longs;i na­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2569"></arrow.to.target><lb/>turam elementi &longs;impliciter accipit, iam <expan abbr="illorũ">illorum</expan> explicationi <expan abbr="aduer&longs;a&ttilde;">aduer&longs;atur</expan>, volunt <expan abbr=".n.">enim</expan> non accipi &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;i <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> intelligit, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter, &longs;ed, vt locus e&longs;t; <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> decipitur vulgus, <lb/>&longs;ed rectè opinatur, <expan abbr="nõ">non</expan> in frigiditate, &longs;ed in humiditate e&longs;&longs;e <expan abbr="po&longs;itã">po&longs;itam</expan> aqu&ecedil; <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <lb/><expan abbr="pugnãt">pugnant</expan>, <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan>, vt <expan abbr="locũ">locum</expan>, & ei^{9} <expan abbr="naturã">naturam</expan> humiditate <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan>, vt &longs;i illud &longs;it, ita &longs;entire, &longs;it <lb/>penitus errare. </s> <s>Quæ cùm &longs;int. </s> <s>Locus <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> naturalis &longs;en&longs;ilis erit, & per qualitates &longs;uas, vt à nobis <lb/>anteà <expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t, & ita <expan abbr="cõ&longs;eruabit">con&longs;eruabit</expan> id quod in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, vt indiuidui, <expan abbr="&longs;peciei&qacute;">&longs;pecieique</expan>. </s> <s>tutelæ <expan abbr="opitule&ttilde;">opituletur</expan> <lb/>per <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>, & vniuer&longs;i ordini per <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> &longs;eruiat, ni&longs;i malo quo <expan abbr="piã">piam</expan> ca&longs;u &longs;uo cur&longs;u excu­<lb/>tiatur. </s> <s>At verò <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> locus hæc <expan abbr="dilig&etilde;tius">diligentius</expan> <expan abbr="exquir&etilde;di">exquirendi</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> eò redeamus, vnde di&longs;ce&longs;simus. <lb/></s> <s>e&longs;&longs;e .&longs;. </s> <s><expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> loci naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè vt quantus e&longs;t, & mathematicè acceptus, &longs;ed vt virtu­<lb/>tes à c&ecedil;lo <expan abbr="cõmunicatas">communicatas</expan> &longs;ub certa <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> notat qua perficiat corpora naturalia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="appet&etilde;tia">appetentia</expan> <expan abbr="mou&etilde;-tur">mouen­<lb/>tur</expan>, vt <expan abbr="locũ">locum</expan> &longs;ibi <expan abbr="cõparent">comparent</expan>, in quo bene &longs;e habeant. </s> <s>Nam &longs;ic inexhau&longs;ta illa materiæ cupiditas exple­<lb/>tur, & æquilibrium <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> <expan abbr="actuo&longs;orũ">actuo&longs;orum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> patibilium con&longs;eruatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt optimè dicebat. <lb/></s> <s>Sapiens ille <foreign lang="greek">to\ i)son po/lemon ou) poiei=</foreign>. </s> <s>AEquilibrium <expan abbr="nõ">non</expan> ciet bellum. </s> <s>hoc verò natura efficit nunc ad­<lb/>dendo, alias adimendo, & <expan abbr="&longs;tatũ">&longs;tatum</expan> <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rei &longs;ic <expan abbr="cõmutando">commutando</expan>, vt &longs;emper vices rependere meminerit. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2569"></arrow.to.target><lb/>turam elementi &longs;impliciter accipit, iam <expan abbr="illorũ">illorum</expan> explicationi <expan abbr="aduer&longs;a&ttilde;">aduer&longs;atur</expan>, volunt <expan abbr=".n.">enim</expan> non accipi &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;i <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> intelligit, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter, &longs;ed, vt locus e&longs;t; <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> decipitur vulgus, <lb/>&longs;ed rectè opinatur, <expan abbr="nõ">non</expan> in frigiditate, &longs;ed in humiditate e&longs;&longs;e <expan abbr="po&longs;itã">po&longs;itam</expan> aqu&ecedil; <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <lb/><expan abbr="pugnãt">pugnant</expan>, <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan>, vt <expan abbr="locũ">locum</expan>, & ei^{9} <expan abbr="naturã">naturam</expan> humiditate <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan>, vt &longs;i illud &longs;it, ita &longs;entire, &longs;it <lb/>penitus errare. </s> <s>Quæ cùm &longs;int. </s> <s>Locus <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> naturalis &longs;en&longs;ilis erit, & per qualitates &longs;uas, vt à nobis <lb/>anteà <expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t, & ita <expan abbr="cõ&longs;eruabit">con&longs;eruabit</expan> id quod in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, vt indiuidui, <expan abbr="&longs;peciei&qacute;">&longs;pecieique</expan>. </s> <s>tutelæ <expan abbr="opitule&ttilde;">opituletur</expan> <lb/>per <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>, & vniuer&longs;i ordini per <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> &longs;eruiat, ni&longs;i malo quo <expan abbr="piã">piam</expan> ca&longs;u &longs;uo cur&longs;u excu­<lb/>tiatur. </s> <s>At verò <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> locus hæc <expan abbr="dilig&etilde;tius">diligentius</expan> <expan abbr="exquir&etilde;di">exquirendi</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> eò redeamus, vnde di&longs;ce&longs;simus. <lb/></s> <s>e&longs;&longs;e .&longs;. </s> <s><expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> loci naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè vt quantus e&longs;t, & mathematicè acceptus, &longs;ed vt virtu­<lb/>tes à c&ecedil;lo <expan abbr="cõmunicatas">communicatas</expan> &longs;ub certa <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> notat qua perficiat corpora naturalia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="appet&etilde;tia">appetentia</expan> <expan abbr="mou&etilde;-tur">mouen­<lb/>tur</expan>, vt <expan abbr="locũ">locum</expan> &longs;ibi <expan abbr="cõparent">comparent</expan>, in quo bene &longs;e habeant. </s> <s>Nam &longs;ic inexhau&longs;ta illa materiæ cupiditas exple­<lb/>tur, & æquilibrium <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> <expan abbr="actuo&longs;orũ">actuo&longs;orum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> patibilium con&longs;eruatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt optimè dicebat. <lb/></s> <s>Sapiens ille <foreign lang="greek">to\ i)son po/lemon ou) poiei=</foreign>. </s> <s>AEquilibrium <expan abbr="nõ">non</expan> ciet bellum. </s> <s>hoc verò natura efficit nunc ad­<lb/>dendo, alias adimendo, & <expan abbr="&longs;tatũ">&longs;tatum</expan> <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rei &longs;ic <expan abbr="cõmutando">commutando</expan>, vt &longs;emper vices rependere meminerit. <lb/></s> <s> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Aggredimur qu&ecedil;&longs;tionem qua de cremento naturalis motus in fine di&longs;&longs;eritur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXXVII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Aggredimur qu&ecedil;&longs;tionem qua de cremento naturalis motus in fine di&longs;&longs;eritur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXXVII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HAEC &longs;i ita &longs;unt, tum quae ex materiæ pro&longs;ectu, & acce&longs;&longs;u formæ, tum item amotione impedi­<lb/>menti, <expan abbr="loci&qacute;">locique</expan>. </s> <s>virtute motus in&longs;it in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, & in <expan abbr="oĩ">omni</expan> corpore naturali generatim, quatenus <lb/>&longs;ecundùm naturam <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>, vt antè pluribus à nobis <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> e&longs;t, facilè reddi <expan abbr="põt">potest</expan> cau&longs;&longs;a quæ&longs;tio­<lb/>nis illius; cur ea quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ocyus in fine moueantur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in principio motus. <lb/></s> <s>De qua &longs;anè quæ&longs;tione multa dicta fuerunt tum Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius temporibus, tum etiam <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad h&ecedil;c <lb/>no&longs;tra, <expan abbr="cau&longs;&longs;æ&qacute;">cau&longs;&longs;æque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõplures">complures</expan> allatæ, cum per &longs;e, vel natura, vel locus. </s> <s>tum per accidens, vt impedi­<lb/>menti &longs;ublatio, calor rarefaciens, aduentitia <expan abbr="quædã">quædam</expan> grauitas, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;c vel &longs;eor&longs;um, vel <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>, <lb/><expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>. </s> <s>admodum veri&longs;imiles, vt ni&longs;i Argi oculos adhibeamus, facilè decipi po&longs;simus. </s> <s>Idcirco <lb/>præ&longs;tat, vt &longs;ingulas cau&longs;&longs;as curio&longs;ius requiramus. </s> <s>Et quanuis acta agere vídear, dum veterum &longs;en­<lb/>tentias in medio ponam, & illas <expan abbr="retract&etilde;">retractem</expan> quæ à primis illis Ari&longs;t. </s> <s>interpretibus &longs;edulò di&longs;cu&longs;&longs;&ecedil; fue­<lb/>rint, pernece&longs;&longs;e <expan abbr="tñ">tantum</expan> cen&longs;eo <expan abbr="põderare">ponderare</expan> &longs;ingula, &longs;iquid forte &longs;eor&longs;um flagitant ob ea quæ nos ip&longs;i de­<lb/> | <s>HAEC &longs;i ita &longs;unt, tum quae ex materiæ pro&longs;ectu, & acce&longs;&longs;u formæ, tum item amotione impedi­<lb/>menti, <expan abbr="loci&qacute;">locique</expan>. </s> <s>virtute motus in&longs;it in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, & in <expan abbr="oĩ">omni</expan> corpore naturali generatim, quatenus <lb/>&longs;ecundùm naturam <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>, vt antè pluribus à nobis <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> e&longs;t, facilè reddi <expan abbr="põt">potest</expan> cau&longs;&longs;a quæ&longs;tio­<lb/>nis illius; cur ea quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ocyus in fine moueantur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in principio motus. <lb/></s> <s>De qua &longs;anè quæ&longs;tione multa dicta fuerunt tum Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius temporibus, tum etiam <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad h&ecedil;c <lb/>no&longs;tra, <expan abbr="cau&longs;&longs;æ&qacute;">cau&longs;&longs;æque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõplures">complures</expan> allatæ, cum per &longs;e, vel natura, vel locus. </s> <s>tum per accidens, vt impedi­<lb/>menti &longs;ublatio, calor rarefaciens, aduentitia <expan abbr="quædã">quædam</expan> grauitas, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;c vel &longs;eor&longs;um, vel <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>, <lb/><expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>. </s> <s>admodum veri&longs;imiles, vt ni&longs;i Argi oculos adhibeamus, facilè decipi po&longs;simus. </s> <s>Idcirco <lb/>præ&longs;tat, vt &longs;ingulas cau&longs;&longs;as curio&longs;ius requiramus. </s> <s>Et quanuis acta agere vídear, dum veterum &longs;en­<lb/>tentias in medio ponam, & illas <expan abbr="retract&etilde;">retractem</expan> quæ à primis illis Ari&longs;t. </s> <s>interpretibus &longs;edulò di&longs;cu&longs;&longs;&ecedil; fue­<lb/>rint, pernece&longs;&longs;e <expan abbr="tñ">tantum</expan> cen&longs;eo <expan abbr="põderare">ponderare</expan> &longs;ingula, &longs;iquid forte &longs;eor&longs;um flagitant ob ea quæ nos ip&longs;i de­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2571"></arrow.to.target><lb/>creuimus. </s> <s>Nam antiquitas. (etenim nos <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> <expan abbr="&longs;nĩas">&longs;ninas</expan> primum recitabimus) Tim&ecedil;us, Strato Lam­<lb/>p&longs;acenus, & Epicurus <expan abbr="exi&longs;timarũt">exi&longs;timarunt</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e grauia, nihil per &longs;e leue: duos <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e terminos <lb/>motus, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="&longs;upremũ">&longs;upremum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> oppo&longs;itum illi <expan abbr="infimũ">infimum</expan>, &longs;ed <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="n&etilde;pè">nempè</expan> deor&longs;um & <expan abbr="infimũ">infimum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan> in quem <expan abbr="oĩa">omnia</expan> properent <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> naturam; alterum verò ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> vi <expan abbr="feran&ttilde;">ferantur</expan>: etenim <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> grauia &longs;int, <lb/>deor&longs;um &longs;uapte natura feruntur, quòd &longs;i quid ex his inferius e&longs;t, aut &longs;uperius, hoc non aliundè <lb/>profici&longs;ci quàm, quòd corpora grauiora minus grauia premunt, & ideò &longs;ubeunt illa, non qui­<lb/>dem quia leue aliquid &longs;it; proptereà &longs;uopte nixu &longs;ur&longs;um feratur, &longs;ed <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> corpora &longs;unt in ge­<lb/>nere grauium; alterum verò ex illis leue apparet, quoniam hoc graui&longs;simum e&longs;t, illud minus gra­<lb/>ue, & <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hoc <expan abbr="graui&longs;simũ">graui&longs;simum</expan> e&longs;t; ideo <expan abbr="prem&etilde;s">premens</expan> illud quod e&longs;t minus graue, &longs;ubit ip&longs;i, quod <expan abbr="aũt">aut</expan> minus <lb/>graue e&longs;t, &longs;i &longs;upereminet: qua&longs;i verò motus hic &longs;it per extru&longs;ionem. </s> <s>quare, quo grauius e&longs;t, magis <lb/>extrudit, <expan abbr="magi&longs;&qacute;">magi&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="opprim&etilde;s">opprimens</expan> id quod e&longs;t minus graue, eo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> velocius fertur. </s> <s>ob id velocitas huius <lb/>motus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab interna cau&longs;&longs;a deriuabitur, verùm ab externa, & erit <expan abbr="viol&etilde;ta">violenta</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> naturalis. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm in hos inuectus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>ab his qu&ecedil; <expan abbr="mõ&longs;trat">mon&longs;trat</expan> &longs;en&longs;us in aliquo genere <expan abbr="motuũ">motuum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõclu-">conclu­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2571"></arrow.to.target><lb/>creuimus. </s> <s>Nam antiquitas. (etenim nos <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> <expan abbr="&longs;nĩas">&longs;ententias</expan> primum recitabimus) Tim&ecedil;us, Strato Lam­<lb/>p&longs;acenus, & Epicurus <expan abbr="exi&longs;timarũt">exi&longs;timarunt</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e grauia, nihil per &longs;e leue: duos <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e terminos <lb/>motus, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="&longs;upremũ">&longs;upremum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> oppo&longs;itum illi <expan abbr="infimũ">infimum</expan>, &longs;ed <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="n&etilde;pè">nempè</expan> deor&longs;um & <expan abbr="infimũ">infimum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan> in quem <expan abbr="oĩa">omnia</expan> properent <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> naturam; alterum verò ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> vi <expan abbr="feran&ttilde;">ferantur</expan>: etenim <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> grauia &longs;int, <lb/>deor&longs;um &longs;uapte natura feruntur, quòd &longs;i quid ex his inferius e&longs;t, aut &longs;uperius, hoc non aliundè <lb/>profici&longs;ci quàm, quòd corpora grauiora minus grauia premunt, & ideò &longs;ubeunt illa, non qui­<lb/>dem quia leue aliquid &longs;it; proptereà &longs;uopte nixu &longs;ur&longs;um feratur, &longs;ed <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> corpora &longs;unt in ge­<lb/>nere grauium; alterum verò ex illis leue apparet, quoniam hoc graui&longs;simum e&longs;t, illud minus gra­<lb/>ue, & <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hoc <expan abbr="graui&longs;simũ">graui&longs;simum</expan> e&longs;t; ideo <expan abbr="prem&etilde;s">premens</expan> illud quod e&longs;t minus graue, &longs;ubit ip&longs;i, quod <expan abbr="aũt">aut</expan> minus <lb/>graue e&longs;t, &longs;i &longs;upereminet: qua&longs;i verò motus hic &longs;it per extru&longs;ionem. </s> <s>quare, quo grauius e&longs;t, magis <lb/>extrudit, <expan abbr="magi&longs;&qacute;">magi&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="opprim&etilde;s">opprimens</expan> id quod e&longs;t minus graue, eo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> velocius fertur. </s> <s>ob id velocitas huius <lb/>motus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab interna cau&longs;&longs;a deriuabitur, verùm ab externa, & erit <expan abbr="viol&etilde;ta">violenta</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> naturalis. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm in hos inuectus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>ab his qu&ecedil; <expan abbr="mõ&longs;trat">mon&longs;trat</expan> &longs;en&longs;us in aliquo genere <expan abbr="motuũ">motuum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõclu-">conclu­<lb/></expan> |
| <pb pagenum="411"/> | <pb pagenum="411"/> |
| <arrow.to.target n="marg2572"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, <expan abbr="nõnullũ">nonnullum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> in <expan abbr="oĩ">omni</expan> corpore & <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan>, tum, quae vbi <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan> aliquid vi, ci­<lb/>tius fertur, &longs;i minus &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fuerit maius. </s> <s><expan abbr="tũ">tum</expan> pr&ecedil;terea quia quicquid vi mouetur, in &longs;ui motus ini­<lb/>tio velocius e&longs;t; euane&longs;cente verò illo mouentis impetu, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> deficit ei^{9} motus, ac naturalis illi &longs;uc­<lb/>cedit, qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in principio &longs;egnior e&longs;t, vegetior verò fit in progre&longs;&longs;u, ac po&longs;tremùm propè <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> velo­<lb/>ci&longs;simè fertur: <expan abbr="nã">nam</expan> id quod aliquò fertur vi, <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan> inde &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>At nos in <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/>motu, verbigratia, <expan abbr="qñ">quin</expan> terra de&longs;cendit, cernimus, quò maior e&longs;t illius moles, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ferri velocius. </s> <s>præ­<lb/>tereà <expan abbr="cõ&longs;picimus">con&longs;picimus</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> initio &longs;egnius agitari, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in progre&longs;&longs;u, & tum veloci&longs;simè <expan abbr="cõcitari">concitari</expan>, cùm fuerit <lb/>propè <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> vbi <expan abbr="demũ">demum</expan> peruenerit ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ab ip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> moueri, ni&longs;i cogatur, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/><expan abbr="iudicandũ">iudicandum</expan> de <expan abbr="nõnullis">nonnullis</expan> quæ <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan>. </s> <s>Ergo <expan abbr="nõ">non</expan> oppre&longs;sione, aut extru&longs;ione, aut vlla <expan abbr="deniq.">denique</expan> vi <lb/>moueri dicemus hæc corpora, &longs;ed natura. </s> <s>Veruntamen dicet <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan>. </s> <s>E&longs;to motus hic naturalis, <lb/><expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>in fine veloci&longs;simus, <expan abbr="idq.">idque</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõtra">contra</expan> philo&longs;ophos illos optimè &longs;it <expan abbr="cõclu&longs;um">conclu&longs;um</expan>. </s> <s>At <expan abbr="nõ">non</expan> ob <lb/>id hui^{9} euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> tenemus. </s> <s>h&ecedil;c ergo &longs;upere&longs;t inquirenda in qua <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="multũ">multum</expan> e&longs;t laboratum, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>adeò, vt <expan abbr="&longs;ept&etilde;">&longs;eptem</expan> opiniones <expan abbr="circunferãtur">circunferantur</expan>, & cau&longs;&longs;a <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>allata, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <expan abbr="parũ">parum</expan> idonea repudia­<lb/>ta fuerit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hipparchus ita referente Simplicio, in opu&longs;culo <expan abbr="quodã">quodam</expan>, quo &longs;igillatim <expan abbr="di&longs;quiri&ttilde;">di&longs;quiritur</expan> <lb/>hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> problema, cen&longs;uit <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="velocior&etilde;">velociorem</expan> in fine, quia mobile prohibeatur aliena vi <lb/>ab initio motus: ex quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, vt vim <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="natiuã">natiuam</expan> exercere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>pigerrimè citetur: <lb/>c&ecedil;terùm euane&longs;cente paullatim aliena illa, & extrin&longs;eca vi <expan abbr="refici&ttilde;">reficitur</expan> naturale robur, & qua&longs;i <expan abbr="liberũ">liberum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2572"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, <expan abbr="nõnullũ">nonnullum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> in <expan abbr="oĩ">omni</expan> corpore & <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan>, tum, quae vbi <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan> aliquid vi, ci­<lb/>tius fertur, &longs;i minus &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fuerit maius. </s> <s><expan abbr="tũ">tum</expan> pr&ecedil;terea quia quicquid vi mouetur, in &longs;ui motus ini­<lb/>tio velocius e&longs;t; euane&longs;cente verò illo mouentis impetu, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> deficit ei^{9} motus, ac naturalis illi &longs;uc­<lb/>cedit, qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in principio &longs;egnior e&longs;t, vegetior verò fit in progre&longs;&longs;u, ac po&longs;tremùm propè <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> velo­<lb/>ci&longs;simè fertur: <expan abbr="nã">nam</expan> id quod aliquò fertur vi, <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan> inde &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>At nos in <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/>motu, verbigratia, <expan abbr="qñ">quin</expan> terra de&longs;cendit, cernimus, quò maior e&longs;t illius moles, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ferri velocius. </s> <s>præ­<lb/>tereà <expan abbr="cõ&longs;picimus">con&longs;picimus</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> initio &longs;egnius agitari, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in progre&longs;&longs;u, & tum veloci&longs;simè <expan abbr="cõcitari">concitari</expan>, cùm fuerit <lb/>propè <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> vbi <expan abbr="demũ">demum</expan> peruenerit ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ab ip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> moueri, ni&longs;i cogatur, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/><expan abbr="iudicandũ">iudicandum</expan> de <expan abbr="nõnullis">nonnullis</expan> quæ <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan>. </s> <s>Ergo <expan abbr="nõ">non</expan> oppre&longs;sione, aut extru&longs;ione, aut vlla <expan abbr="deniq.">denique</expan> vi <lb/>moueri dicemus hæc corpora, &longs;ed natura. </s> <s>Veruntamen dicet <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan>. </s> <s>E&longs;to motus hic naturalis, <lb/><expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>in fine veloci&longs;simus, <expan abbr="idq.">idque</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõtra">contra</expan> philo&longs;ophos illos optimè &longs;it <expan abbr="cõclu&longs;um">conclu&longs;um</expan>. </s> <s>At <expan abbr="nõ">non</expan> ob <lb/>id hui^{9} euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> tenemus. </s> <s>h&ecedil;c ergo &longs;upere&longs;t inquirenda in qua <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="multũ">multum</expan> e&longs;t laboratum, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>adeò, vt <expan abbr="&longs;ept&etilde;">&longs;eptem</expan> opiniones <expan abbr="circunferãtur">circunferantur</expan>, & cau&longs;&longs;a <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>allata, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <expan abbr="parũ">parum</expan> idonea repudia­<lb/>ta fuerit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hipparchus ita referente Simplicio, in opu&longs;culo <expan abbr="quodã">quodam</expan>, quo &longs;igillatim <expan abbr="di&longs;quiri&ttilde;">di&longs;quiritur</expan> <lb/>hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> problema, cen&longs;uit <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="velocior&etilde;">velociorem</expan> in fine, quia mobile prohibeatur aliena vi <lb/>ab initio motus: ex quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, vt vim <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="natiuã">natiuam</expan> exercere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>pigerrimè citetur: <lb/>c&ecedil;terùm euane&longs;cente paullatim aliena illa, & extrin&longs;eca vi <expan abbr="refici&ttilde;">reficitur</expan> naturale robur, & qua&longs;i <expan abbr="liberũ">liberum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2573"></arrow.to.target><lb/>impedimento, efficacius <expan abbr="opera&ttilde;">operatur</expan>. </s> <s>ita fieri, vt <expan abbr="gradũ">gradum</expan> <expan abbr="acceler&etilde;t">accelerent</expan> in progre&longs;&longs;u, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> vbi <expan abbr="cõferbue-rit">conferbue­<lb/>rit</expan> aqua, & <expan abbr="amouea&ttilde;">amoueatur</expan> ab igni: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ab initio paullatim tepe&longs;cit, & vix <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="progre&longs;sũ">progre&longs;sum</expan> facere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, <expan abbr="fati-&longs;c&etilde;te">fati­<lb/>&longs;cente</expan> verò calore, <expan abbr="pri&longs;tinã">pri&longs;tinam</expan> <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> recuperat, celerius <expan abbr="refrigera&ttilde;">refrigeratur</expan> & eò <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="demũ">demum</expan> procedit, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="lõge">longe</expan> <lb/>frigidior euadat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;a foret ante <expan abbr="calefaction&etilde;">calefactionem</expan> à qua <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> abhorrere cen&longs;eas Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> qui <lb/>tali hypothe&longs;i nixus cau&longs;&longs;as grandinis indagauit & experientia <expan abbr="pi&longs;catorũ">pi&longs;catorum</expan> ip&longs;as approbauit. </s> <s>nota­<lb/>res e&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Cõtra">Contra</expan> <expan abbr="Hipparchũ">Hipparchum</expan> hæc dixit Alexander. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> duæ &longs;int cau&longs;&longs;æ propter quas <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> fe­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2573"></arrow.to.target><lb/>impedimento, efficacius <expan abbr="opera&ttilde;">operatur</expan>. </s> <s>ita fieri, vt <expan abbr="gradũ">gradum</expan> <expan abbr="acceler&etilde;t">accelerent</expan> in progre&longs;&longs;u, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> vbi <expan abbr="cõferbue-rit">conferbue­<lb/>rit</expan> aqua, & <expan abbr="amouea&ttilde;">amoueatur</expan> ab igni: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ab initio paullatim tepe&longs;cit, & vix <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="progre&longs;sũ">progre&longs;sum</expan> facere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, <expan abbr="fati-&longs;c&etilde;te">fati­<lb/>&longs;cente</expan> verò calore, <expan abbr="pri&longs;tinã">pri&longs;tinam</expan> <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> recuperat, celerius <expan abbr="refrigera&ttilde;">refrigeratur</expan> & eò <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="demũ">demum</expan> procedit, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="lõge">longe</expan> <lb/>frigidior euadat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;a foret ante <expan abbr="calefaction&etilde;">calefactionem</expan> à qua <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> abhorrere cen&longs;eas Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> qui <lb/>tali hypothe&longs;i nixus cau&longs;&longs;as grandinis indagauit & experientia <expan abbr="pi&longs;catorũ">pi&longs;catorum</expan> ip&longs;as approbauit. </s> <s>nota­<lb/>res e&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Cõtra">Contra</expan> <expan abbr="Hipparchũ">Hipparchum</expan> hæc dixit Alexander. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> duæ &longs;int cau&longs;&longs;æ propter quas <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> fe­<lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Latinorum &longs;ententi&ecedil; de cremento naturalis motus in fine ex ordine recitantur. </s> <s>C. XXXVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Latinorum &longs;ententi&ecedil; de cremento naturalis motus in fine ex ordine recitantur. </s> <s>C. XXXVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>APVD Latinos interpretes legimus opinatos fui&longs;&longs;e <expan abbr="nõnullos">nonnullos</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> à motu calefieri; <expan abbr="calefactũ">calefactum</expan> <lb/>verò fieri <expan abbr="rarior&etilde;">rariorem</expan>: Ob id cedere facilius iis quæ per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, inde <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan>, vt quò <expan abbr="lõgi^{9}">longi^{9}</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan>, quia magis calefiat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rarefiat magis, <expan abbr="atq.">atque</expan> magis &longs;ubinde afficiatur <lb/>ad <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>. </s> <s>quare per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="prõptius">promptius</expan>, expeditius, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> velocius obiri po&longs;sit motus. </s> <s>C&ecedil;te­<lb/>rùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> multò velocius in proce&longs;&longs;u &longs;agitta mouebitur: pr&ecedil;&longs;ertim &longs;i ex motu concalefacta fuerit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, &longs;i <lb/><expan abbr="plũbea">plumbea</expan> &longs;it; ita excalfieri te&longs;tatur Ari&longs;t. </s> <s>vt elique&longs;cat: nihilo&longs;ecius ea &longs;egnius a&longs;siduè mouetur. </s> <s>Præ­<lb/>terquam quae hi mihi <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> naturæ pror&longs;us peruertere. </s> <s>Nam prius e&longs;t motus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calefactio <lb/>medij; ip&longs;i <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> rarefactionem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, & idcirco <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, qui &longs;u&ecedil; cau&longs;&longs;æ natura <lb/><expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, quo certè nihil ineptius. </s> <s>Tribuunt <expan abbr="cõplures">complures</expan> huiu&longs;cemodi euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> viribus ip&longs;ius loci <lb/>quas <expan abbr="tñ">tantum</expan> interpretes <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> accipiunt, &longs;ed duobus modis ip&longs;os de viribus loci di&longs;&longs;erere <lb/> | <s>APVD Latinos interpretes legimus opinatos fui&longs;&longs;e <expan abbr="nõnullos">nonnullos</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> à motu calefieri; <expan abbr="calefactũ">calefactum</expan> <lb/>verò fieri <expan abbr="rarior&etilde;">rariorem</expan>: Ob id cedere facilius iis quæ per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, inde <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan>, vt quò <expan abbr="lõgi^{9}">longi^{9}</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan>, quia magis calefiat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rarefiat magis, <expan abbr="atq.">atque</expan> magis &longs;ubinde afficiatur <lb/>ad <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>. </s> <s>quare per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="prõptius">promptius</expan>, expeditius, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> velocius obiri po&longs;sit motus. </s> <s>C&ecedil;te­<lb/>rùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> multò velocius in proce&longs;&longs;u &longs;agitta mouebitur: pr&ecedil;&longs;ertim &longs;i ex motu concalefacta fuerit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, &longs;i <lb/><expan abbr="plũbea">plumbea</expan> &longs;it; ita excalfieri te&longs;tatur Ari&longs;t. </s> <s>vt elique&longs;cat: nihilo&longs;ecius ea &longs;egnius a&longs;siduè mouetur. </s> <s>Præ­<lb/>terquam quae hi mihi <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> naturæ pror&longs;us peruertere. </s> <s>Nam prius e&longs;t motus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calefactio <lb/>medij; ip&longs;i <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> rarefactionem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, & idcirco <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, qui &longs;u&ecedil; cau&longs;&longs;æ natura <lb/><expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, quo certè nihil ineptius. </s> <s>Tribuunt <expan abbr="cõplures">complures</expan> huiu&longs;cemodi euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> viribus ip&longs;ius loci <lb/>quas <expan abbr="tñ">tantum</expan> interpretes <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> accipiunt, &longs;ed duobus modis ip&longs;os de viribus loci di&longs;&longs;erere <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2579"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>. </s> <s>Aliqui, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;uprà nos <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> locus habeat vim <expan abbr="cõ&longs;eruãdi">con&longs;eruandi</expan> mobile: <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> verò appetitu naturali <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõ&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> <expan abbr="&qtilde;rant">quarant</expan>. </s> <s>ex hoc effici, vt <expan abbr="plãt&ecedil;">plant&ecedil;</expan>, & animalia magis <lb/>hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illo c&ecedil;lo <expan abbr="fruan&ttilde;">fruantur</expan>: is <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e debet <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, vt partim &longs;imilis &longs;it, vt ab eo locati materia <expan abbr="cõ&longs;erue&ttilde;">con&longs;eruetur</expan> <lb/>partim <expan abbr="cõtrari^{9}">contrari^{9}</expan>, vt <expan abbr="emende&ttilde;">emendetur</expan> <expan abbr="exuperãtia">exuperantia</expan>. </s> <s>Sic <expan abbr="vnũquodq.">vnunquodque</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> illo cui <expan abbr="cõtiguũ">contiguum</expan> e&longs;t, in altera <lb/>qualitate <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, in altera verò differt, quod &longs;anè ab Auerroë <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="exceptũ">exceptum</expan> qui <expan abbr="locũ">locum</expan> appeti dicebat <lb/>à mobili, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> motus, & quae in ip&longs;o &longs;it eius quies. </s> <s>Alij <expan abbr="dicũt">dicunt</expan> in loco vim ine&longs;&longs;e trahendi mobile, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ine&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> magnet&ecedil; vis <expan abbr="attrah&etilde;di">attrahendi</expan> <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan>. </s> <s>At vt aliqua <expan abbr="cõtra">contra</expan> po&longs;teriores di&ecedil;amus. </s> <s>Non'ne <lb/>quò maius e&longs;t corpus, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis viribus <expan abbr="attrah&etilde;tis">attrahentis</expan> re&longs;i&longs;tit? </s> <s><expan abbr="vtiq.">vtique</expan>. </s> <s>Ergo maiora <expan abbr="de&longs;cender&etilde;t">de&longs;cenderent</expan> <lb/>tardius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minora. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> globa terræ, &longs;icuti nec ex <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> di­<lb/>&longs;tantia <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> moueri <expan abbr="põt">potest</expan> à magnete, <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> enim facultatis naturalis robur <expan abbr="finitũ">finitum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quare nec <expan abbr="vl-lũ">vl­<lb/>lum</expan> e&longs;&longs;et robur <expan abbr="Ari&longs;totelicarũ">Ari&longs;totelicarum</expan> <expan abbr="rõnum">ronnum</expan> quibus <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t, è <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> alterius <expan abbr="mũdi">mundi</expan>, <expan abbr="quantũuis">quantunuis</expan> di&longs;taret, <lb/>ad <expan abbr="c&etilde;trũ">centrum</expan> <expan abbr="n&rtilde;i">nrni</expan> ferri po&longs;&longs;e <expan abbr="terrã">terram</expan>. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> huc ni&longs;i <expan abbr="trah&etilde;di">trahendi</expan> facultas, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ine&longs;t in medio <expan abbr="n&rtilde;i">nrni</expan>, po&longs;­<lb/>&longs;et eò peruenire. </s> <s>in c&ecedil;teris verò, ni&longs;i per <expan abbr="certũ">certum</expan> &longs;patium procedere <expan abbr="nõ">non</expan> apparet; in qbus, <expan abbr="cũ">cum</expan> eueniat id, <lb/>ni&longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> varietatis afferri po&longs;sit, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> iudicium <expan abbr="faci&etilde;dũ">faciendum</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> anteà docuerimus, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2579"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>. </s> <s>Aliqui, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;uprà nos <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> locus habeat vim <expan abbr="cõ&longs;eruãdi">con&longs;eruandi</expan> mobile: <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> verò appetitu naturali <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõ&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> <expan abbr="&qtilde;rant">quarant</expan>. </s> <s>ex hoc effici, vt <expan abbr="plãt&ecedil;">plant&ecedil;</expan>, & animalia magis <lb/>hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illo c&ecedil;lo <expan abbr="fruan&ttilde;">fruantur</expan>: is <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e debet <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, vt partim &longs;imilis &longs;it, vt ab eo locati materia <expan abbr="cõ&longs;erue&ttilde;">con&longs;eruetur</expan> <lb/>partim <expan abbr="cõtrari^{9}">contrari^{9}</expan>, vt <expan abbr="emende&ttilde;">emendetur</expan> <expan abbr="exuperãtia">exuperantia</expan>. </s> <s>Sic <expan abbr="vnũquodq.">vnunquodque</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> illo cui <expan abbr="cõtiguũ">contiguum</expan> e&longs;t, in altera <lb/>qualitate <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, in altera verò differt, quod &longs;anè ab Auerroë <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="exceptũ">exceptum</expan> qui <expan abbr="locũ">locum</expan> appeti dicebat <lb/>à mobili, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> motus, & quae in ip&longs;o &longs;it eius quies. </s> <s>Alij <expan abbr="dicũt">dicunt</expan> in loco vim ine&longs;&longs;e trahendi mobile, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ine&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> magnet&ecedil; vis <expan abbr="attrah&etilde;di">attrahendi</expan> <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan>. </s> <s>At vt aliqua <expan abbr="cõtra">contra</expan> po&longs;teriores di&ecedil;amus. </s> <s>Non'ne <lb/>quò maius e&longs;t corpus, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis viribus <expan abbr="attrah&etilde;tis">attrahentis</expan> re&longs;i&longs;tit? </s> <s><expan abbr="vtiq.">vtique</expan>. </s> <s>Ergo maiora <expan abbr="de&longs;cender&etilde;t">de&longs;cenderent</expan> <lb/>tardius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minora. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> globa terræ, &longs;icuti nec ex <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> di­<lb/>&longs;tantia <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> moueri <expan abbr="põt">potest</expan> à magnete, <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> enim facultatis naturalis robur <expan abbr="finitũ">finitum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quare nec <expan abbr="vl-lũ">vl­<lb/>lum</expan> e&longs;&longs;et robur <expan abbr="Ari&longs;totelicarũ">Ari&longs;totelicarum</expan> <expan abbr="rõnum">ronnum</expan> quibus <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t, è <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> alterius <expan abbr="mũdi">mundi</expan>, <expan abbr="quantũuis">quantunuis</expan> di&longs;taret, <lb/>ad <expan abbr="c&etilde;trũ">centrum</expan> <expan abbr="n&rtilde;i">nostri</expan> ferri po&longs;&longs;e <expan abbr="terrã">terram</expan>. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> huc ni&longs;i <expan abbr="trah&etilde;di">trahendi</expan> facultas, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ine&longs;t in medio <expan abbr="n&rtilde;i">nostri</expan>, po&longs;­<lb/>&longs;et eò peruenire. </s> <s>in c&ecedil;teris verò, ni&longs;i per <expan abbr="certũ">certum</expan> &longs;patium procedere <expan abbr="nõ">non</expan> apparet; in qbus, <expan abbr="cũ">cum</expan> eueniat id, <lb/>ni&longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> varietatis afferri po&longs;sit, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> iudicium <expan abbr="faci&etilde;dũ">faciendum</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> anteà docuerimus, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2580"></arrow.to.target><lb/>&longs;it illi rationi tribuendum; tamen valeat apud eos, qui vim loco <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> trahendi concedunt. <lb/></s> <s>Quod &longs;i <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> adieceris; iam tecum ip&longs;e confliges. </s> <s>Contra Auerroëm inuehuntur non­<lb/>nulli, quanquam argumento fallaci, dicentes. </s> <s>quo magis caret res, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis appetere. </s> <s>&longs;ed <lb/>tum caret magis, vbi longius ab&longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vbi propè. </s> <s>Vbi igitur aberit longius ip&longs;a res à &longs;uo loco, <expan abbr="&longs;ua&qacute;">&longs;uaque</expan>. <lb/></s> <s>forma, tantò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> citius eò properabit, <expan abbr="atq.">atque</expan> perueniet. </s> <s>Sed certè non vident i&longs;ti, appetitum, qui <lb/>cau&longs;&longs;a motus e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> in ea materia, quæ propinquior &ecedil;&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illa, quæ longius à fine abe&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti planta non appetit vi&longs;um <expan abbr="neq.">neque</expan> talpa de&longs;iderat lumen; homo <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i fuerit cœcus, appetit <lb/>maximè, quia propè e&longs;t, vt videat: &longs;ic materia, ni&longs;i <expan abbr="bonũ">bonum</expan> <expan abbr="experia&ttilde;">experiatur</expan> quod ip&longs;i per affectiones pr&ecedil;uias <lb/>offert <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: illud <expan abbr="nõ">non</expan> appetit, tum magis appetit, quo magis ip&longs;i obiicitur, tum verò obiicitur: ma­<lb/>gis, quo magis affecta, & prouecta e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tias">potentias</expan> propinquiores. </s> <s>Nec &longs;ecus accidit, vt mea fert opinio, <lb/>ac in amatorib^{9} qui puella <expan abbr="expectãtes">expectantes</expan>, quo vicinior e&longs;t hora, magis <expan abbr="angun&ttilde;">anguntur</expan>, & hora vna pro <expan abbr="lõgi&longs;-&longs;imo">longi&longs;­<lb/>&longs;imo</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="habe&ttilde;">habetur</expan>. </s> <s>Nec ab <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> abhorret <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;t. </s> <s>q <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> v&longs;u <expan abbr="cõparan&ttilde;">comparantur</expan>, profecto <expan abbr="ĩ">in</expan> forma <lb/>docet habilius reddere <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>; tantò magis <expan abbr="ĩ">in</expan> natura; quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> habet in &longs;eip&longs;o <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>. </s> <s><expan abbr="“S&etilde;per">“Semper</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> bene mobilior, inquit, ad <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> fit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> <expan abbr="sũp&longs;erit">sump&longs;erit</expan> à prin­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2580"></arrow.to.target><lb/>&longs;it illi rationi tribuendum; tamen valeat apud eos, qui vim loco <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> trahendi concedunt. <lb/></s> <s>Quod &longs;i <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> adieceris; iam tecum ip&longs;e confliges. </s> <s>Contra Auerroëm inuehuntur non­<lb/>nulli, quanquam argumento fallaci, dicentes. </s> <s>quo magis caret res, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis appetere. </s> <s>&longs;ed <lb/>tum caret magis, vbi longius ab&longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vbi propè. </s> <s>Vbi igitur aberit longius ip&longs;a res à &longs;uo loco, <expan abbr="&longs;ua&qacute;">&longs;uaque</expan>. <lb/></s> <s>forma, tantò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> citius eò properabit, <expan abbr="atq.">atque</expan> perueniet. </s> <s>Sed certè non vident i&longs;ti, appetitum, qui <lb/>cau&longs;&longs;a motus e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> in ea materia, quæ propinquior &ecedil;&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illa, quæ longius à fine abe&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti planta non appetit vi&longs;um <expan abbr="neq.">neque</expan> talpa de&longs;iderat lumen; homo <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i fuerit cœcus, appetit <lb/>maximè, quia propè e&longs;t, vt videat: &longs;ic materia, ni&longs;i <expan abbr="bonũ">bonum</expan> <expan abbr="experia&ttilde;">experiatur</expan> quod ip&longs;i per affectiones pr&ecedil;uias <lb/>offert <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: illud <expan abbr="nõ">non</expan> appetit, tum magis appetit, quo magis ip&longs;i obiicitur, tum verò obiicitur: ma­<lb/>gis, quo magis affecta, & prouecta e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tias">potentias</expan> propinquiores. </s> <s>Nec &longs;ecus accidit, vt mea fert opinio, <lb/>ac in amatorib^{9} qui puella <expan abbr="expectãtes">expectantes</expan>, quo vicinior e&longs;t hora, magis <expan abbr="angun&ttilde;">anguntur</expan>, & hora vna pro <expan abbr="lõgi&longs;-&longs;imo">longi&longs;­<lb/>&longs;imo</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="habe&ttilde;">habetur</expan>. </s> <s>Nec ab <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> abhorret <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;t. </s> <s>q <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> v&longs;u <expan abbr="cõparan&ttilde;">comparantur</expan>, profecto <expan abbr="ĩ">in</expan> forma <lb/>docet habilius reddere <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>; tantò magis <expan abbr="ĩ">in</expan> natura; quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> habet in &longs;eip&longs;o <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>. </s> <s><expan abbr="“S&etilde;per">“Semper</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> bene mobilior, inquit, ad <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> fit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> <expan abbr="sũp&longs;erit">sump&longs;erit</expan> à prin­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2581"></arrow.to.target><lb/>cipio.” Nec video <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> auctores hui^{9} <expan abbr="rõnis">rationis</expan> euitare po&longs;sint, quin ab initio cùm maior ad­<lb/>&longs;it pote&longs;tas; velocius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, &longs;ed <expan abbr="imprud&etilde;tes">imprudentes</expan> in eo lap&longs;i <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quae <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="gradũ">gradum</expan> priuationis, & po­<lb/>tentiæ fecerint, tamet&longs;i vnà <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan>. </s> <s>& illud planè <expan abbr="verũ">verum</expan> ab initio plus priuationis ine&longs;&longs;e, &longs;ed minus <lb/>pote&longs;tatis; in progre&longs;&longs;u amplificari <expan abbr="pot&etilde;tiã">potentiam</expan>, quia priuatio <expan abbr="minua&ttilde;">minuatur</expan>, & vt alibi <expan abbr="o&longs;t&etilde;detur">o&longs;tendetur</expan> <expan abbr="cõmutant">commutant</expan> <expan abbr="la-titudin&etilde;">la­<lb/>titudinem</expan> pote&longs;tatis <expan abbr="cũ">cum</expan> gradu: maius e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio motus <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> pote&longs;tatis, vt in <expan abbr="sũmè">summè</expan> calido ad <expan abbr="fri-gidũ">fri­<lb/>gidum</expan> vt octo, in proce&longs;&longs;u maior gradus: <expan abbr="nã">nam</expan> facilius <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> fiet quod <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, vt quinque <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, amplificatur ergo pote&longs;tas, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> propter <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>, &longs;ed propter <expan abbr="gradũ">gradum</expan>. <lb/></s> <s>Ideò <expan abbr="tantũ">tantum</expan> huic <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan> <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan>, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> veniamus ad alia. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò <lb/><expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="putãt">putant</expan>, <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> <expan abbr="vniuersã">vniuersam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="tribu&etilde;dã">tribuendam</expan> gradui form&ecedil;, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudini materi&ecedil; (<expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>nos ita non credimus) quia par gradus appetitus e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> maiore, & minore gleba; nece&longs;se <expan abbr="it&etilde;">item</expan> fuerit, <lb/><expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> pari gradu <expan abbr="cõcitari">concitari</expan>. </s> <s><expan abbr="par&etilde;">parem</expan> verò <expan abbr="gradũ">gradum</expan> appetitus in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="pone&rtilde;">ponerm</expan> licet, vt &longs;i <expan abbr="fingãtur">fingantur</expan> <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> in <lb/>eodem e&longs;&longs;e gradu perfectionis, aut pote&longs;tatis. </s> <s>Sed illud apud nos plurimum valet. </s> <s>quoniam <lb/>imperfecta e&longs;t hæc opinio; quanuis cau&longs;&longs;am ab eius auctoribus allatam veram e&longs;&longs;e <expan abbr="cõcedamus">concedamus</expan>. <lb/></s> <s>Neque enim admini&longs;tratur ille motus ab ea cau&longs;&longs;a &longs;olùm, &longs;ed ali&ecedil; mult&ecedil; <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> pr&ecedil;ter finem: | <arrow.to.target n="marg2581"></arrow.to.target><lb/>cipio.” Nec video <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> auctores hui^{9} <expan abbr="rõnis">rationis</expan> euitare po&longs;sint, quin ab initio cùm maior ad­<lb/>&longs;it pote&longs;tas; velocius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, &longs;ed <expan abbr="imprud&etilde;tes">imprudentes</expan> in eo lap&longs;i <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quae <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="gradũ">gradum</expan> priuationis, & po­<lb/>tentiæ fecerint, tamet&longs;i vnà <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan>. </s> <s>& illud planè <expan abbr="verũ">verum</expan> ab initio plus priuationis ine&longs;&longs;e, &longs;ed minus <lb/>pote&longs;tatis; in progre&longs;&longs;u amplificari <expan abbr="pot&etilde;tiã">potentiam</expan>, quia priuatio <expan abbr="minua&ttilde;">minuatur</expan>, & vt alibi <expan abbr="o&longs;t&etilde;detur">o&longs;tendetur</expan> <expan abbr="cõmutant">commutant</expan> <expan abbr="la-titudin&etilde;">la­<lb/>titudinem</expan> pote&longs;tatis <expan abbr="cũ">cum</expan> gradu: maius e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio motus <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> pote&longs;tatis, vt in <expan abbr="sũmè">summè</expan> calido ad <expan abbr="fri-gidũ">fri­<lb/>gidum</expan> vt octo, in proce&longs;&longs;u maior gradus: <expan abbr="nã">nam</expan> facilius <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> fiet quod <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, vt quinque <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, amplificatur ergo pote&longs;tas, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> propter <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>, &longs;ed propter <expan abbr="gradũ">gradum</expan>. <lb/></s> <s>Ideò <expan abbr="tantũ">tantum</expan> huic <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan> <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan>, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> veniamus ad alia. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò <lb/><expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="putãt">putant</expan>, <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> <expan abbr="vniuersã">vniuersam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="tribu&etilde;dã">tribuendam</expan> gradui form&ecedil;, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudini materi&ecedil; (<expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>nos ita non credimus) quia par gradus appetitus e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> maiore, & minore gleba; nece&longs;se <expan abbr="it&etilde;">item</expan> fuerit, <lb/><expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> pari gradu <expan abbr="cõcitari">concitari</expan>. </s> <s><expan abbr="par&etilde;">parem</expan> verò <expan abbr="gradũ">gradum</expan> appetitus in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="pone&rtilde;">ponerm</expan> licet, vt &longs;i <expan abbr="fingãtur">fingantur</expan> <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> in <lb/>eodem e&longs;&longs;e gradu perfectionis, aut pote&longs;tatis. </s> <s>Sed illud apud nos plurimum valet. </s> <s>quoniam <lb/>imperfecta e&longs;t hæc opinio; quanuis cau&longs;&longs;am ab eius auctoribus allatam veram e&longs;&longs;e <expan abbr="cõcedamus">concedamus</expan>. <lb/></s> <s>Neque enim admini&longs;tratur ille motus ab ea cau&longs;&longs;a &longs;olùm, &longs;ed ali&ecedil; mult&ecedil; <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> pr&ecedil;ter finem: |
| <pb pagenum="413"/> | <pb pagenum="413"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2589"></arrow.to.target><lb/>con&longs;ecuta momentum maximas efficere mutationes, efficacius multò moueatur. </s> <s>Sed & id quod <lb/>dicebat Hipparchus ad ea transferri <expan abbr="põt">potest</expan> quæ mouentur, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> genita fuerunt. </s> <s>ade&longs;t enim impe­<lb/>dimentum quod illa detinet extra &longs;uum locum, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: velut euenit ferro candenti ca­<lb/>lor, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic in proce&longs;&longs;u langue&longs;cit, ita vt demum nullam habeat vim, &longs;ed penitus ip&longs;um agere per­<lb/>mittat &longs;ecundùm &longs;uam <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ideò & elementa libera impedimento magis operantur; hoc e&longs;t, <lb/>promptius tendunt in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> finem &longs;ua grauitate, &longs;eu leuitate pellentia medium, quod cùm propter <lb/>ancipitem naturam grauibus <expan abbr="leuibu&longs;&qacute;">leuibu&longs;que</expan>. </s> <s>obnitatur prope finem in confinio grauium cum ip&longs;is con­<lb/>&longs;entiens & deor&longs;um vergens re&longs;i&longs;tit minus: in confinio leuium, leue propemodum <expan abbr="exi&longs;t&etilde;s">exi&longs;tens</expan> adiuuat <lb/>potius leuia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> renitatur. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> magis opitulatur de&longs;cen&longs;ui grauium, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> a&longs;cen&longs;ui leuium, quia <lb/>media corpora magis grauitate pollent <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitate. </s> <s>Sed reuera cau&longs;&longs;a princeps e&longs;t grauitas ele­<lb/>menti, quæ magis e&longs;t in actu &longs;ecundo, quo magis accedit ad &longs;uum locum. </s> <s>Etenim actus &longs;ecun­<lb/>dus accipit plus & minus, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> per accidens, & materiæ cau&longs;&longs;a, quia per &longs;e &longs;ummus e&longs;t, & per­<lb/>petuò formæ re&longs;pondens, & partibus eius, &longs;ed retunditur ab impediente & contrario: ex qua <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2589"></arrow.to.target><lb/>con&longs;ecuta momentum maximas efficere mutationes, efficacius multò moueatur. </s> <s>Sed & id quod <lb/>dicebat Hipparchus ad ea transferri <expan abbr="põt">potest</expan> quæ mouentur, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> genita fuerunt. </s> <s>ade&longs;t enim impe­<lb/>dimentum quod illa detinet extra &longs;uum locum, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: velut euenit ferro candenti ca­<lb/>lor, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic in proce&longs;&longs;u langue&longs;cit, ita vt demum nullam habeat vim, &longs;ed penitus ip&longs;um agere per­<lb/>mittat &longs;ecundùm &longs;uam <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ideò & elementa libera impedimento magis operantur; hoc e&longs;t, <lb/>promptius tendunt in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> finem &longs;ua grauitate, &longs;eu leuitate pellentia medium, quod cùm propter <lb/>ancipitem naturam grauibus <expan abbr="leuibu&longs;&qacute;">leuibu&longs;que</expan>. </s> <s>obnitatur prope finem in confinio grauium cum ip&longs;is con­<lb/>&longs;entiens & deor&longs;um vergens re&longs;i&longs;tit minus: in confinio leuium, leue propemodum <expan abbr="exi&longs;t&etilde;s">exi&longs;tens</expan> adiuuat <lb/>potius leuia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> renitatur. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> magis opitulatur de&longs;cen&longs;ui grauium, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> a&longs;cen&longs;ui leuium, quia <lb/>media corpora magis grauitate pollent <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitate. </s> <s>Sed reuera cau&longs;&longs;a princeps e&longs;t grauitas ele­<lb/>menti, quæ magis e&longs;t in actu &longs;ecundo, quo magis accedit ad &longs;uum locum. </s> <s>Etenim actus &longs;ecun­<lb/>dus accipit plus & minus, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> per accidens, & materiæ cau&longs;&longs;a, quia per &longs;e &longs;ummus e&longs;t, & per­<lb/>petuò formæ re&longs;pondens, & partibus eius, &longs;ed retunditur ab impediente & contrario: ex qua <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2590"></arrow.to.target><lb/>pugna fit vt varietur proportio mobilis ad medium; vnde etiam velocitas immutatur. </s> <s>Hanc igitur <lb/>amplificationem perfectionis Ari&longs;t. </s> <s>appellat <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan> grauitatis & leuitatis <foreign lang="greek">e)pidosin</foreign> ip&longs;e vo­<lb/>cat. </s> <s><expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> huius vocis nos anteà &longs;ignificauimus, vbi de actu &longs;ecundo verba faceremus, & quo­<lb/>niam eius vis e&longs;t in &longs;ignificando profectu, certè cum Alexandro dicemus, Ari&longs;t. </s> <s>loqui de motu eo­<lb/>rum quæ per &longs;e mouentur, hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t, cùm generantur; ni&longs;i & in genitis latiore quadam &longs;pecie <lb/>&longs;umatur, vel ip&longs;a na&longs;catur à progre&longs;&longs;u materiæ formam ver&longs;us, vel ex ablatione impedimenti. <lb/></s> <s>Quòd &longs;iquis opponat medij den&longs;itatem in confinio grauium, quæ magis impeditura &longs;it elementi <lb/>progre&longs;&longs;um, huius &longs;ignum, quae naues quæ oneratæ in mari enatant, in aqua dulci merguntur, audiat <lb/>item in medio geminam e&longs;&longs;e <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, alteram quidem aduentitiam, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entialem alteram; <lb/>illa den&longs;itas e&longs;t & in mari permixtio terræ, h&ecedil;c propen&longs;io. </s> <s>Sed in hypothe&longs;i no&longs;tra, quod e&longs;&longs;entia­<lb/>le e&longs;t, &longs;uperat <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, neque &longs;anè ordine in&longs;ueto naturæ, quippe quae plumbum eliquatum ab aqua <lb/>etiam feruenti&longs;sima cogatur. </s> <s>Ita fit vt in loco item &longs;uperiore, quanuis medium rarius &longs;it, tamen <lb/>propter leuitatem magis re&longs;i&longs;tat grauibus, <expan abbr="nã">nam</expan> leuitas in eo loco maior e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in inferiore: propterea <lb/>magis ab initio diuiditur, in proce&longs;&longs;u verò magis cedere videtur, & qua&longs;i impetum eius excipe­ | <arrow.to.target n="marg2590"></arrow.to.target><lb/>pugna fit vt varietur proportio mobilis ad medium; vnde etiam velocitas immutatur. </s> <s>Hanc igitur <lb/>amplificationem perfectionis Ari&longs;t. </s> <s>appellat <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan> grauitatis & leuitatis <foreign lang="greek">e)pidosin</foreign> ip&longs;e vo­<lb/>cat. </s> <s><expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> huius vocis nos anteà &longs;ignificauimus, vbi de actu &longs;ecundo verba faceremus, & quo­<lb/>niam eius vis e&longs;t in &longs;ignificando profectu, certè cum Alexandro dicemus, Ari&longs;t. </s> <s>loqui de motu eo­<lb/>rum quæ per &longs;e mouentur, hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t, cùm generantur; ni&longs;i & in genitis latiore quadam &longs;pecie <lb/>&longs;umatur, vel ip&longs;a na&longs;catur à progre&longs;&longs;u materiæ formam ver&longs;us, vel ex ablatione impedimenti. <lb/></s> <s>Quòd &longs;iquis opponat medij den&longs;itatem in confinio grauium, quæ magis impeditura &longs;it elementi <lb/>progre&longs;&longs;um, huius &longs;ignum, quae naues quæ oneratæ in mari enatant, in aqua dulci merguntur, audiat <lb/>item in medio geminam e&longs;&longs;e <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, alteram quidem aduentitiam, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entialem alteram; <lb/>illa den&longs;itas e&longs;t & in mari permixtio terræ, h&ecedil;c propen&longs;io. </s> <s>Sed in hypothe&longs;i no&longs;tra, quod e&longs;&longs;entia­<lb/>le e&longs;t, &longs;uperat <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, neque &longs;anè ordine in&longs;ueto naturæ, quippe quae plumbum eliquatum ab aqua <lb/>etiam feruenti&longs;sima cogatur. </s> <s>Ita fit vt in loco item &longs;uperiore, quanuis medium rarius &longs;it, tamen <lb/>propter leuitatem magis re&longs;i&longs;tat grauibus, <expan abbr="nã">nam</expan> leuitas in eo loco maior e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in inferiore: propterea <lb/>magis ab initio diuiditur, in proce&longs;&longs;u verò magis cedere videtur, & qua&longs;i impetum eius excipe­ |
| <pb pagenum="415"/> | <pb pagenum="415"/> |
| <arrow.to.target n="marg2591"></arrow.to.target><lb/>re, <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. </s> <s>adiuuare, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita facere, quemadmodum nos, vbi graue aliquod de &longs;uperiore loco <lb/>excepturi nó renitimur: l&ecedil;deremur <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ed paullatim manu declinata, cum ip&longs;o mouemur deor­<lb/>&longs;um: ita &longs;it etiam in &longs;altibus, vt quo magis cedimus, minus offendamus: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> reniti qua&longs;i <expan abbr="t&etilde;dere">tendere</expan> <lb/>in oppo&longs;itum: proinde conflictus fit maior: nam &longs;icuti, &longs;i duo currant ex aduer&longs;o, &longs;ibi citius ap­<lb/>propinquant, & citius di&longs;iunguntur, & <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> progre&longs;&longs;um faciunt ita motuum aduer&longs;itate cogen­<lb/>te, &longs;ic &longs;i occurrant, maiore impetu inter &longs;e impingunt. </s> <s>Quod ergo nos &longs;ponte facimus, medium <lb/>&longs;uapte natura facit, & magis imperio naturæ paret, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vetet den&longs;itate. </s> <s>Et ars quæ imitatur natu­<lb/>ram, quantum <expan abbr="põt">potest</expan>, in fabricis maioribus fundamenta planè in &longs;olo non exæquat, &longs;ed tanti&longs;per in­<lb/>clinat, ne machina vniuer&longs;a &longs;olùm ex æquo premens, <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> ruinam <expan abbr="põdere">pondere</expan> moliatur: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> pon­<lb/>dus quodammodo imminuitur, ac ru&longs;ticus lignum bipenni inci&longs;urus <expan abbr="nõ">non</expan> rectà ferit, &longs;ed obliquè <lb/>aggreditur; qua&longs;i pugnam ex aduer&longs;o declinet, quae &longs;ic omneis parteis vnà adoriretur. </s> <s>&longs;ic in prælio <lb/>funduntur facilius ho&longs;tes, &longs;i impetus in aciei latus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fiat in <expan abbr="front&etilde;">frontem</expan>: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> contra totam pugna­<lb/>tur ordine vires omnes in aduer&longs;um dirigente, & velut in natura magis l&ecedil;ditur, &longs;iquid de&longs;uper <lb/>incidat in ignim, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i à latere, quae illuc <expan abbr="oĩs">omnis</expan> conatus ab ip&longs;a transfertur; &longs;ic ordo ducis in <expan abbr="anterior&etilde;">anteriorem</expan> <lb/>partem robur <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> intendit. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ea (ni fallor) e&longs;t cau&longs;&longs;a, quæ ab Alexandro ve&longs;tigata, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ne&longs;cióne <lb/> | <arrow.to.target n="marg2591"></arrow.to.target><lb/>re, <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. </s> <s>adiuuare, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita facere, quemadmodum nos, vbi graue aliquod de &longs;uperiore loco <lb/>excepturi nó renitimur: l&ecedil;deremur <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ed paullatim manu declinata, cum ip&longs;o mouemur deor­<lb/>&longs;um: ita &longs;it etiam in &longs;altibus, vt quo magis cedimus, minus offendamus: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> reniti qua&longs;i <expan abbr="t&etilde;dere">tendere</expan> <lb/>in oppo&longs;itum: proinde conflictus fit maior: nam &longs;icuti, &longs;i duo currant ex aduer&longs;o, &longs;ibi citius ap­<lb/>propinquant, & citius di&longs;iunguntur, & <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> progre&longs;&longs;um faciunt ita motuum aduer&longs;itate cogen­<lb/>te, &longs;ic &longs;i occurrant, maiore impetu inter &longs;e impingunt. </s> <s>Quod ergo nos &longs;ponte facimus, medium <lb/>&longs;uapte natura facit, & magis imperio naturæ paret, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vetet den&longs;itate. </s> <s>Et ars quæ imitatur natu­<lb/>ram, quantum <expan abbr="põt">potest</expan>, in fabricis maioribus fundamenta planè in &longs;olo non exæquat, &longs;ed tanti&longs;per in­<lb/>clinat, ne machina vniuer&longs;a &longs;olùm ex æquo premens, <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> ruinam <expan abbr="põdere">pondere</expan> moliatur: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> pon­<lb/>dus quodammodo imminuitur, ac ru&longs;ticus lignum bipenni inci&longs;urus <expan abbr="nõ">non</expan> rectà ferit, &longs;ed obliquè <lb/>aggreditur; qua&longs;i pugnam ex aduer&longs;o declinet, quae &longs;ic omneis parteis vnà adoriretur. </s> <s>&longs;ic in prælio <lb/>funduntur facilius ho&longs;tes, &longs;i impetus in aciei latus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fiat in <expan abbr="front&etilde;">frontem</expan>: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> contra totam pugna­<lb/>tur ordine vires omnes in aduer&longs;um dirigente, & velut in natura magis l&ecedil;ditur, &longs;iquid <expan abbr="desu&ptail;">desuper</expan>er <lb/>incidat in ignim, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i à latere, quae illuc <expan abbr="oĩs">omnis</expan> conatus ab ip&longs;a transfertur; &longs;ic ordo ducis in <expan abbr="anterior&etilde;">anteriorem</expan> <lb/>partem robur <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> intendit. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ea (ni fallor) e&longs;t cau&longs;&longs;a, quæ ab Alexandro ve&longs;tigata, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ne&longs;cióne <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2592"></arrow.to.target><lb/>an inuenta fuerit; cur ouum pre&longs;&longs;um ab <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> extremo ambabus manibus frangi nequeat, à la­<lb/>tere frangatur facilius, & <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;e duplicem cau&longs;&longs;am affert, alteram quæ probari <expan abbr="põt">potest</expan>; quoniam per <lb/> | <arrow.to.target n="marg2592"></arrow.to.target><lb/>an inuenta fuerit; cur ouum pre&longs;&longs;um ab <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> extremo ambabus manibus frangi nequeat, à la­<lb/>tere frangatur facilius, & <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;e duplicem cau&longs;&longs;am affert, alteram quæ probari <expan abbr="põt">potest</expan>; quoniam per <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2593"></arrow.to.target><lb/>angulos tantummodo &longs;uos renititur opprimenti: quandò angulus e&longs;t quod in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> &longs;tructura <lb/>validius con&longs;tat, &longs;iquidem termini vim obtineat, proinde cùm libet angulos panni tollere, vel <lb/>chartæ plicas; angulorum <expan abbr="firmitudin&etilde;">firmitudinem</expan> <expan abbr="madefaci&etilde;do">madefaciendo</expan> di&longs;&longs;oluimus. </s> <s>alteram cau&longs;&longs;am &longs;ubiicit, quia <lb/>pre&longs;&longs;um per extrema parte minima &longs;entit, pre&longs;&longs;um per latera parte ampla <expan abbr="cõflictatur">conflictatur</expan>, qua&longs;i par­<lb/>uitate offendentis impetum declinet, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> videtur admodum hæc cau&longs;&longs;a valere, cùm <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in an­<lb/>gulata <expan abbr="oĩa">omnia</expan> eueniret; atqui &longs;ecus e&longs;t in nucleis pineis: facilius <expan abbr=".n.">enim</expan> ab angulo, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à latere franguntur: <lb/>rur&longs;us & canthari vitrei, &longs;i fundo percutiantur, quod &longs;atis <expan abbr="amplũ">amplum</expan> e&longs;t, etiam re&longs;i&longs;tunt; &longs;i latere, <lb/>franguntur, & con&longs;tat <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, & &longs;i ex minima parte ibi l&ecedil;dantur, facillimè quoque perrumpi. </s> <s>Quare <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> licet eò confugere, quae ibidem maxima &longs;ui parte affligantur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> id totum ordinato meatuum <lb/>progre&longs;&longs;ui, & eorum <expan abbr="cõplicationi">complicationi</expan> tribuendum, quorum ea vis e&longs;t, vt ab anteriore parte re&longs;i&longs;tant &longs;ic <lb/>eos <expan abbr="cõmouente">commouente</expan> cau&longs;&longs;a generante, & continuitatem <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> eo ver&longs;us efficiente: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eo ver&longs;us <lb/>in cantharo truditur &longs;piritus, & in nucleis pineis extant veluti filamenta, qu&ecedil;, cùm inter &longs;e <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>ex parte non &longs;int arctè connexa, qua&longs;i nam fabricauerit venulas ad alimentum <expan abbr="deferendũ">deferendum</expan> quod <lb/>intrò tendit à calore interno plantæ concitatum, facilè etiam &longs;eparantur, tamet&longs;i facta percu&longs;sio <lb/> | <arrow.to.target n="marg2593"></arrow.to.target><lb/>angulos tantummodo &longs;uos renititur opprimenti: quandò angulus e&longs;t quod in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> &longs;tructura <lb/>validius con&longs;tat, &longs;iquidem termini vim obtineat, proinde cùm libet angulos panni tollere, vel <lb/>chartæ plicas; angulorum <expan abbr="firmitudin&etilde;">firmitudinem</expan> <expan abbr="madefaci&etilde;do">madefaciendo</expan> di&longs;&longs;oluimus. </s> <s>alteram cau&longs;&longs;am &longs;ubiicit, quia <lb/>pre&longs;&longs;um per extrema parte minima &longs;entit, pre&longs;&longs;um per latera parte ampla <expan abbr="cõflictatur">conflictatur</expan>, qua&longs;i par­<lb/>uitate offendentis impetum declinet, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> videtur admodum hæc cau&longs;&longs;a valere, cùm <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in an­<lb/>gulata <expan abbr="oĩa">omnia</expan> eueniret; atqui &longs;ecus e&longs;t in nucleis pineis: facilius <expan abbr=".n.">enim</expan> ab angulo, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à latere franguntur: <lb/>rur&longs;us & canthari vitrei, &longs;i fundo percutiantur, quod &longs;atis <expan abbr="amplũ">amplum</expan> e&longs;t, etiam re&longs;i&longs;tunt; &longs;i latere, <lb/>franguntur, & con&longs;tat <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, & &longs;i ex minima parte ibi l&ecedil;dantur, facillimè quoque perrumpi. </s> <s>Quare <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> licet eò confugere, quae ibidem maxima &longs;ui parte affligantur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> id totum ordinato meatuum <lb/>progre&longs;&longs;ui, & eorum <expan abbr="cõplicationi">complicationi</expan> tribuendum, quorum ea vis e&longs;t, vt ab anteriore parte re&longs;i&longs;tant &longs;ic <lb/>eos <expan abbr="cõmouente">commouente</expan> cau&longs;&longs;a generante, & continuitatem <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> eo ver&longs;us efficiente: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eo ver&longs;us <lb/>in cantharo truditur &longs;piritus, & in nucleis pineis extant veluti filamenta, qu&ecedil;, cùm inter &longs;e <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>ex parte non &longs;int arctè connexa, qua&longs;i nam fabricauerit venulas ad alimentum <expan abbr="deferendũ">deferendum</expan> quod <lb/>intrò tendit à calore interno plantæ concitatum, facilè etiam &longs;eparantur, tamet&longs;i facta percu&longs;sio <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2594"></arrow.to.target><lb/>fuit ab angulis. </s> <s>&longs;ic arbores erectæ facilius, quàm explanatæ & iacentes pondera &longs;u&longs;tinent. </s> <s>Eiu&longs;­<lb/>dem quoque notæ &longs;unt illa quæ cecinit P. Na&longs;o <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ cùm præ&longs;eferant &longs;peculationem natura­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2594"></arrow.to.target><lb/>fuit ab angulis. </s> <s>&longs;ic arbores erectæ facilius, quàm explanatæ & iacentes pondera &longs;u&longs;tinent. </s> <s>Eiu&longs;­<lb/>dem quoque notæ &longs;unt illa quæ cecinit P. Na&longs;o <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ cùm præ&longs;eferant &longs;peculationem natura­<lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hæc totus amori deditus ille poëta cantauit quibus vti po&longs;sis ad ea <expan abbr="cõfirmanda">confirmanda</expan> quæ à nobis acce­<arrow.to.target n="marg2597"></arrow.to.target><lb/>pta &longs;unt; illi verò nos vici&longs;sim rependere <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> cau&longs;&longs;as indicando talis euenti. </s> <s>Sed longius &longs;pa­<lb/>tiati redeamus ad motus naturales. </s> <s>Neque tamen ita medium &longs;equitur naturæ impetum, quin <lb/>ob&longs;tet item tanti&longs;per & altera in <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan> propen&longs;io &longs;ocia vnà cum cau&longs;&longs;a <expan abbr="adu&etilde;titia">aduentitia</expan> quæ <expan abbr="d&etilde;&longs;itas">den&longs;itas</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Quapropter e&longs;t motus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, hoc e&longs;t, &longs;ucce&longs;siua mutatio, non &longs;ubita, &longs;ed motus nihilominus qui <lb/>per <expan abbr="velocitat&etilde;">velocitatem</expan> &longs;ubitæ mutationi &longs;imilis exi&longs;tat. </s> <s>Quod de de&longs;cen&longs;u dictum e&longs;t, <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> transfer­<lb/>ri ad a&longs;cen&longs;um, vt plus leuitas po&longs;sit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> raritas. </s> <s>tamet&longs;i plus conferat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitas ob cau&longs;&longs;am &longs;upe­<lb/>rius dictam, vt <expan abbr="impedi&etilde;do">impediendo</expan> plus den&longs;itas, quàm raritas, & propen&longs;io &longs;ocia. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;æ per &longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>grauium magis adiuuabunt, <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> verò leuium cau&longs;&longs;&ecedil; per accidens magis efficient. </s> <s>ex qua <lb/><expan abbr="cõp&etilde;&longs;atione">compen&longs;atione</expan> fieri puto, vt paullo plus minus æqua grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>velocitas in fine reddatut. <lb/></s> <s>Nihilo igitur medij <expan abbr="d&etilde;&longs;itas">den&longs;itas</expan> <expan abbr="languidior&etilde;">languidiorem</expan> facit motum in extremo, vt dictum e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Fal&longs;e&qacute;">Fal&longs;eque</expan>. </s> <s>&longs;umitur <lb/>ab Alexandro, <expan abbr="atq.">atque</expan> Simplicio <expan abbr="motũ">motum</expan> elementi obiri, quando vniuer&longs;us obex amotus fuerit: nam <lb/>&longs;i hoc e&longs;&longs;et, tantum abe&longs;t, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan> moueretur, vt potius <expan abbr="oĩno">omnino</expan> quie&longs;ceret iam locum &longs;uum a&longs;­<lb/>&longs;ecutum. </s> <s>Hæc igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a velocitatis per &longs;e quam nos antè expo&longs;uimus in motibus natura­<lb/>libus. </s> <s>Non <expan abbr=".n.">enim</expan> me pr&ecedil;terit Ari&longs;t. </s> <s>cau&longs;&longs;as velocitatis alias alibi attuli&longs;&longs;e, vt puta proportionem mo­<lb/>uentis ad mobile, necnon medij raritatem. </s> <s>Nanque id per accidens e&longs;t, non <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;entia motus <lb/>naturalis. </s> <s>Illud verò pertinet ad motus qui ab extrin&longs;eco pror&longs;us fiunt, quanquam etiam non re­<lb/>pugnat iis quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouentur, quia validius <expan abbr="generãs">generans</expan> citius item generabit, & in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/> | <s>Hæc totus amori deditus ille poëta cantauit quibus vti po&longs;sis ad ea <expan abbr="cõfirmanda">confirmanda</expan> quæ à nobis acce­<arrow.to.target n="marg2597"></arrow.to.target><lb/>pta &longs;unt; illi verò nos vici&longs;sim rependere <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> cau&longs;&longs;as indicando talis euenti. </s> <s>Sed longius &longs;pa­<lb/>tiati redeamus ad motus naturales. </s> <s>Neque tamen ita medium &longs;equitur naturæ impetum, quin <lb/>ob&longs;tet item tanti&longs;per & altera in <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan> propen&longs;io &longs;ocia vnà cum cau&longs;&longs;a <expan abbr="adu&etilde;titia">aduentitia</expan> quæ <expan abbr="d&etilde;&longs;itas">den&longs;itas</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Quapropter e&longs;t motus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, hoc e&longs;t, &longs;ucce&longs;siua mutatio, non &longs;ubita, &longs;ed motus nihilominus qui <lb/>per <expan abbr="velocitat&etilde;">velocitatem</expan> &longs;ubitæ mutationi &longs;imilis exi&longs;tat. </s> <s>Quod de de&longs;cen&longs;u dictum e&longs;t, <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> transfer­<lb/>ri ad a&longs;cen&longs;um, vt plus leuitas po&longs;sit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> raritas. </s> <s>tamet&longs;i plus conferat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitas ob cau&longs;&longs;am &longs;upe­<lb/>rius dictam, vt <expan abbr="impedi&etilde;do">impediendo</expan> plus den&longs;itas, quàm raritas, & propen&longs;io &longs;ocia. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;æ per &longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>grauium magis adiuuabunt, <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> verò leuium cau&longs;&longs;&ecedil; per accidens magis efficient. </s> <s>ex qua <lb/><expan abbr="cõp&etilde;&longs;atione">compen&longs;atione</expan> fieri puto, vt paullo plus minus æqua grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>velocitas in fine reddatut. <lb/></s> <s>Nihilo igitur medij <expan abbr="d&etilde;&longs;itas">den&longs;itas</expan> <expan abbr="languidior&etilde;">languidiorem</expan> facit motum in extremo, vt dictum e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Fal&longs;e&qacute;">Fal&longs;eque</expan>. </s> <s>&longs;umitur <lb/>ab Alexandro, <expan abbr="atq.">atque</expan> Simplicio <expan abbr="motũ">motum</expan> elementi obiri, quando vniuer&longs;us obex amotus fuerit: nam <lb/>&longs;i hoc e&longs;&longs;et, tantum abe&longs;t, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan> moueretur, vt potius <expan abbr="oĩno">omnino</expan> quie&longs;ceret iam locum &longs;uum a&longs;­<lb/>&longs;ecutum. </s> <s>Hæc igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a velocitatis per &longs;e quam nos antè expo&longs;uimus in motibus natura­<lb/>libus. </s> <s>Non <expan abbr=".n.">enim</expan> me pr&ecedil;terit Ari&longs;t. </s> <s>cau&longs;&longs;as velocitatis alias alibi attuli&longs;&longs;e, vt puta proportionem mo­<lb/>uentis ad mobile, necnon medij raritatem. </s> <s>Nanque id per accidens e&longs;t, non <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;entia motus <lb/>naturalis. </s> <s>Illud verò pertinet ad motus qui ab extrin&longs;eco pror&longs;us fiunt, quanquam etiam non re­<lb/>pugnat iis quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouentur, quia validius <expan abbr="generãs">generans</expan> citius item generabit, & in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2598"></arrow.to.target><lb/>locum perducet rem quæ generatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fuerit imbecillius, & pote&longs;tas, vt aiebat Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;i natur&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg2598"></arrow.to.target><lb/>locum perducet rem quæ generatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fuerit imbecillius, & pote&longs;tas, vt aiebat Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;i natur&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2599"></arrow.to.target><lb/>accedat, motum <expan abbr="pernicior&etilde;">perniciorem</expan> facit; tamet&longs;i præterfatum quoquomodo eiu&longs;modi habetur: ampli­<lb/>ficat <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo grauitatem natiuam. </s> <s>Proin cau&longs;&longs;a reddita e&longs;t ab Ari&longs;tot. </s> <s>cur crocodilus <lb/>mor&longs;u valeat &longs;upra c&ecedil;tera animalia, præter alias. </s> <s>quia mouet <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan> maxillam. </s> <s>quare valet <lb/>ad acrius retinendum id quod ore apprehen&longs;um e&longs;t. </s> <s>inde <expan abbr=".n.">enim</expan> retentio facilior, vnde agitur motus; <lb/>inde verò vehementior motus agitur, vnde ictus inferri vehementius pote&longs;t, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;a reddita, <lb/><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> cur &longs;i quis &longs;uper lignum magnam imponat &longs;ecurim, <expan abbr="de&longs;uper&qacute;">de&longs;uperque</expan>. </s> <s>illi <expan abbr="magnũ">magnum</expan> adiiciat pondus, ligni <lb/> | <arrow.to.target n="marg2599"></arrow.to.target><lb/>accedat, motum <expan abbr="pernicior&etilde;">perniciorem</expan> facit; tamet&longs;i præterfatum quoquomodo eiu&longs;modi habetur: ampli­<lb/>ficat <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo grauitatem natiuam. </s> <s>Proin cau&longs;&longs;a reddita e&longs;t ab Ari&longs;tot. </s> <s>cur crocodilus <lb/>mor&longs;u valeat &longs;upra c&ecedil;tera animalia, præter alias. </s> <s>quia mouet <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan> maxillam. </s> <s>quare valet <lb/>ad acrius retinendum id quod ore apprehen&longs;um e&longs;t. </s> <s>inde <expan abbr=".n.">enim</expan> retentio facilior, vnde agitur motus; <lb/>inde verò vehementior motus agitur, vnde ictus inferri vehementius pote&longs;t, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;a reddita, <lb/><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> cur &longs;i quis &longs;uper lignum magnam imponat &longs;ecurim, <expan abbr="desu&ptail;&qtail;">desuperque</expan>. </s> <s>illi <expan abbr="magnũ">magnum</expan> adiiciat pondus, ligni <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2600"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, quod curandum &longs;it, <expan abbr="nõ">non</expan> diuidit, &longs;i verò extollens &longs;ecurim percutiat, illud &longs;cindit, cùm c&ecedil;­<lb/>teroqui minus habeat <expan abbr="põderis">ponderis</expan> id quod percutit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod premit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> interuenit motus, qui <lb/>adauget pondus, & duplici grauitat&ecedil;, &longs;eu propen&longs;ione mouetur, altera natiua & propria, <expan abbr="atq.">atque</expan> alte­<lb/>ra quæ percutientis e&longs;t. </s> <s>Idem etiam eueniet, &longs;i corpus fuerit grauius; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> magis opprimet me­<lb/>dium, per quod fertur, & <expan abbr="aditũ">aditum</expan> &longs;ibi promptius apparebit, &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> flagitet certam rei mobi­<lb/>lis formam, & certum perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>: ea verò certi & præfiniti &longs;patij <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> termini con&longs;e­<lb/>quuntur. </s> <s>Cùm verò hæc olim probata fuerint, quid e&longs;t igitur, cur amplius <expan abbr="dubitandũ">dubitandum</expan> &longs;it, quin &longs;int <lb/> | <arrow.to.target n="marg2600"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, quod curandum &longs;it, <expan abbr="nõ">non</expan> diuidit, &longs;i verò extollens &longs;ecurim percutiat, illud &longs;cindit, cùm c&ecedil;­<lb/>teroqui minus habeat <expan abbr="põderis">ponderis</expan> id quod percutit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod premit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> interuenit motus, qui <lb/>adauget pondus, & duplici grauitat&ecedil;, &longs;eu propen&longs;ione mouetur, altera natiua & propria, <expan abbr="atq.">atque</expan> alte­<lb/>ra quæ percutientis e&longs;t. </s> <s>Idem etiam eueniet, &longs;i corpus fuerit grauius; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> magis opprimet me­<lb/>dium, per quod fertur, & <expan abbr="aditũ">aditum</expan> &longs;ibi promptius apparebit, &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> flagitet certam rei mobi­<lb/>lis formam, & certum perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>: ea verò certi & præfiniti &longs;patij <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> termini con&longs;e­<lb/>quuntur. </s> <s>Cùm verò hæc olim probata fuerint, quid e&longs;t igitur, cur amplius <expan abbr="dubitandũ">dubitandum</expan> &longs;it, quin &longs;int <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2601"></arrow.to.target><lb/>ea quæ di&longs;putaui, veri&longs;sima, &longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> mecum facit, &longs;i euenta concordant, &longs;i &longs;ummi philo&longs;ophi, <lb/><expan abbr="viri&qacute;">virique</expan>. </s> <s>&longs;apienti&longs;simi con&longs;entiunt? </s> <s>Et quanuis in hanc <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> illa afferri &longs;oleant. </s> <s>Primùm, quia <lb/>&longs;iue &longs;it graue prope terram, &longs;iue longè à terra: nihilominus <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põderis">ponderis</expan> <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> <expan abbr="trutinã">trutinam</expan> te&longs;tari. <lb/></s> <s>Deinde quoniam corpora grauia po&longs;&longs;ent, quo frequentius adducerentur ad &longs;uum locum, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> com­<lb/>parare &longs;ibi <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> ampliorem: &longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> quo magis accedunt, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> grauiora fiunt: ergo, &longs;i &longs;&ecedil;pe <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> adducantur, nouam contrahent grauitatem, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt a&longs;si vncia <expan abbr="deniq.">denique</expan> po&longs;sit ex&ecedil;quari. </s> <s>Nihil <lb/>hæc profectò ob&longs;tant. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> pondus in trutina probatur per <expan abbr="cõtrapen&longs;ionem">contrapen&longs;ionem</expan>. </s> <s>quare tantundem <lb/>momenti <expan abbr="põderi">ponderi</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quod ex altera parte appenditur, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> illa &longs;int accedit. </s> <s>Neque mo­<lb/>tus frequentior ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> facit, vt grauius aliquid reddatur: <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> natura non a&longs;&longs;ue&longs;cit, <lb/>verùm exequitur munera &longs;ua &longs;ecundùm <expan abbr="gradũ">gradum</expan> formæ, ni&longs;i impediatur: impedimentum verò du­<lb/>plex e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, vel quod labefactet <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundùm, relinquens actum primum &longs;aluum, non permit­<lb/>tens &longs;olùm ip&longs;um prodire in opus, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;c e&longs;t &longs;pecies quædam affectionis, & accidentarium, quod­<lb/>dam: vel etiam iam affecta forma per <expan abbr="oppo&longs;ition&etilde;">oppo&longs;itionem</expan>, vt res incipiat tendere ad interitum id quod <lb/>iam attingit e&longs;&longs;entiam. </s> <s>ferrum <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;emper frigidum e&longs;t, & <expan abbr="põdero&longs;um">pondero&longs;um</expan>, ni&longs;i candeat, aut iam <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2601"></arrow.to.target><lb/>ea quæ di&longs;putaui, veri&longs;sima, &longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> mecum facit, &longs;i euenta concordant, &longs;i &longs;ummi philo&longs;ophi, <lb/><expan abbr="viri&qacute;">virique</expan>. </s> <s>&longs;apienti&longs;simi con&longs;entiunt? </s> <s>Et quanuis in hanc <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> illa afferri &longs;oleant. </s> <s>Primùm, quia <lb/>&longs;iue &longs;it graue prope terram, &longs;iue longè à terra: nihilominus <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põderis">ponderis</expan> <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> <expan abbr="trutinã">trutinam</expan> te&longs;tari. <lb/></s> <s>Deinde quoniam corpora grauia po&longs;&longs;ent, quo frequentius adducerentur ad &longs;uum locum, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> com­<lb/>parare &longs;ibi <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> ampliorem: &longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> quo magis accedunt, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> grauiora fiunt: ergo, &longs;i &longs;&ecedil;pe <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> adducantur, nouam contrahent grauitatem, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt a&longs;si vncia <expan abbr="deniq.">denique</expan> po&longs;sit ex&ecedil;quari. </s> <s>Nihil <lb/>hæc profectò ob&longs;tant. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> pondus in trutina probatur per <expan abbr="cõtrapen&longs;ionem">contrapen&longs;ionem</expan>. </s> <s>quare tantundem <lb/>momenti <expan abbr="põderi">ponderi</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quod ex altera parte appenditur, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> illa &longs;int accedit. </s> <s>Neque mo­<lb/>tus frequentior ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> facit, vt grauius aliquid reddatur: <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> natura non a&longs;&longs;ue&longs;cit, <lb/>verùm exequitur munera &longs;ua &longs;ecundùm <expan abbr="gradũ">gradum</expan> formæ, ni&longs;i impediatur: impedimentum verò du­<lb/>plex e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, vel quod labefactet <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundùm, relinquens actum primum &longs;aluum, non permit­<lb/>tens &longs;olùm ip&longs;um prodire in opus, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;c e&longs;t &longs;pecies quædam affectionis, & accidentarium, quod­<lb/>dam: vel etiam iam affecta forma per <expan abbr="oppo&longs;ition&etilde;">oppo&longs;itionem</expan>, vt res incipiat tendere ad interitum id quod <lb/>iam attingit e&longs;&longs;entiam. </s> <s>ferrum <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;emper frigidum e&longs;t, & <expan abbr="põdero&longs;um">pondero&longs;um</expan>, ni&longs;i candeat, aut iam <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2602"></arrow.to.target><lb/>&longs;uam amittere ceperit. </s> <s>Ex hoc redeamus ad illud, vnde di&longs;ce&longs;simus; fuit verò id vt intelligeretur, <lb/>quemadmodum locus ad mobilia &longs;e haberet, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> tanquam forma quæ quidem per &longs;e appetitur <lb/>ab imperfectis, & eò magis, quominus ab eo di&longs;tant, tum verò finis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> &longs;u&longs;tinet. </s> <s>ideò propter <lb/>illum celerius agitantur, vt eum con&longs;equi po&longs;sint. </s> <s>Et quoniam forma continet partes quæ &longs;unt <lb/>in motu, tanquam materiam, ideò quóque mobilia ip&longs;a à loco <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> obtinent ad illum per <lb/>quam eo potiri cupiant: ab ip&longs;o <expan abbr="aũt">aut</expan> non &longs;impliciter, &longs;ed quatenus in eo &longs;patio vis c&ecedil;le&longs;tis extat <lb/>quæ con&longs;eruet corpus quod in eo futurum e&longs;t, &longs;iue indiuiduum propter &longs;imilitudinem, &longs;eu <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> <lb/>propter <expan abbr="oppo&longs;ition&etilde;">oppo&longs;itionem</expan>: fundatur autem corporibus ambientibus, & eo, quod mouetur. </s> <s>terra <expan abbr=".n.">enim</expan> in <lb/>centro &longs;eruatur eadem ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> quae ibi e&longs;t, vnde beneficio cel&ecedil;&longs;ti fruitur, & &longs;ua perfectione poti­<lb/>tur; deinde quia cum c&ecedil;tera coniungitur, & cùm &longs;it maior, maiore virtute renititur oppugnanti­<lb/>bus. </s> <s>Sed ibi etiam ex aqua fit terra, vt id re&longs;titui po&longs;sit quod olim à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan> deuictum fuerit, & <lb/>cùm in locato &longs;it ratio vel habitus & affectionis, vel materiæ. </s> <s>materia verò con&longs;eruetur à &longs;imili; <lb/>habitus <expan abbr="aũt">aut</expan> & affectio à contrario. </s> <s>&longs;ic locus nunc materiam &longs;imilitudine, mox habitum oppo&longs;i­ | <arrow.to.target n="marg2602"></arrow.to.target><lb/>&longs;uam amittere ceperit. </s> <s>Ex hoc redeamus ad illud, vnde di&longs;ce&longs;simus; fuit verò id vt intelligeretur, <lb/>quemadmodum locus ad mobilia &longs;e haberet, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> tanquam forma quæ quidem per &longs;e appetitur <lb/>ab imperfectis, & eò magis, quominus ab eo di&longs;tant, tum verò finis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> &longs;u&longs;tinet. </s> <s>ideò propter <lb/>illum celerius agitantur, vt eum con&longs;equi po&longs;sint. </s> <s>Et quoniam forma continet partes quæ &longs;unt <lb/>in motu, tanquam materiam, ideò quóque mobilia ip&longs;a à loco <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> obtinent ad illum per <lb/>quam eo potiri cupiant: ab ip&longs;o <expan abbr="aũt">aut</expan> non &longs;impliciter, &longs;ed quatenus in eo &longs;patio vis c&ecedil;le&longs;tis extat <lb/>quæ con&longs;eruet corpus quod in eo futurum e&longs;t, &longs;iue indiuiduum propter &longs;imilitudinem, &longs;eu <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> <lb/>propter <expan abbr="oppo&longs;ition&etilde;">oppo&longs;itionem</expan>: fundatur autem corporibus ambientibus, & eo, quod mouetur. </s> <s>terra <expan abbr=".n.">enim</expan> in <lb/>centro &longs;eruatur eadem ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> quae ibi e&longs;t, vnde beneficio cel&ecedil;&longs;ti fruitur, & &longs;ua perfectione poti­<lb/>tur; deinde quia cum c&ecedil;tera coniungitur, & cùm &longs;it maior, maiore virtute renititur oppugnanti­<lb/>bus. </s> <s>Sed ibi etiam ex aqua fit terra, vt id re&longs;titui po&longs;sit quod olim à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan> deuictum fuerit, & <lb/>cùm in locato &longs;it ratio vel habitus & affectionis, vel materiæ. </s> <s>materia verò con&longs;eruetur à &longs;imili; <lb/>habitus <expan abbr="aũt">aut</expan> & affectio à contrario. </s> <s>&longs;ic locus nunc materiam &longs;imilitudine, mox habitum oppo&longs;i­ |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Diluuntur nonnullæ dubitationes qu&ecedil; à natura loci inuenienda nos auertebant. </s> <s>Cap. </s> <s>XLVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Diluuntur nonnullæ dubitationes qu&ecedil; à natura loci inuenienda nos auertebant. </s> <s>Cap. </s> <s>XLVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HACTENVS de loci definitione; nunc ad reliqua tran&longs;eamus quæ bonam & rectam defi­<lb/>nitionem con&longs;equi &longs;olent: vt .&longs;. </s> <s>indicemus, vndénam &longs;umpta fuerit occa&longs;io dubitandi de loci <lb/>natura. </s> <s>Multæ verò fuerunt quæ &longs;igillatim hîc nob. </s> <s>explorandæ &longs;unt, vt ijs rite peractis, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> certio­<lb/>res de no&longs;tra illa definitione reddamur qua con&longs;titutus e&longs;t locus extrema &longs;uperficies, & prima <lb/>corporis ambientis: ac prima quidem, quia treis di&longs;tantias <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="h&rtilde;e">hrne</expan> locus, longitudinem, latitudi­<lb/>nem, & altitudinem. </s> <s>atqui tres di&longs;tantiæ &longs;unt propriæ corporis; erit igitur corpus: nec tamen cor­<lb/>pus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>: aliter corpus in loco non e&longs;&longs;et, ni&longs;i natura faceret, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt duo corpora manerent &longs;imul, <lb/> | <s>HACTENVS de loci definitione; nunc ad reliqua tran&longs;eamus quæ bonam & rectam defi­<lb/>nitionem con&longs;equi &longs;olent: vt .&longs;. </s> <s>indicemus, vndénam &longs;umpta fuerit occa&longs;io dubitandi de loci <lb/>natura. </s> <s>Multæ verò fuerunt quæ &longs;igillatim hîc nob. </s> <s>explorandæ &longs;unt, vt ijs rite peractis, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> certio­<lb/>res de no&longs;tra illa definitione reddamur qua con&longs;titutus e&longs;t locus extrema &longs;uperficies, & prima <lb/>corporis ambientis: ac prima quidem, quia treis di&longs;tantias <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="h&rtilde;e">habere</expan> locus, longitudinem, latitudi­<lb/>nem, & altitudinem. </s> <s>atqui tres di&longs;tantiæ &longs;unt propriæ corporis; erit igitur corpus: nec tamen cor­<lb/>pus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>: aliter corpus in loco non e&longs;&longs;et, ni&longs;i natura faceret, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt duo corpora manerent &longs;imul, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2654"></arrow.to.target><lb/>idem &longs;patium pror&longs;us occupantia: quod &longs;anè fieri nequit. </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ic prohiberet vniuer&longs;am aquá <lb/>maris ab vno cyatho capi? </s> <s>Cur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re&longs;pueret quidem aliquod corpus aquam, non <expan abbr="aũt">aut</expan> ignim; aut <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cur æs cum auro mi&longs;ceretur, non <expan abbr="aũt">aut</expan> cum cera<gap/> quantum <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ex <expan abbr="rõne">ratione</expan> dimen&longs;ionum quæ &longs;e­<lb/>&longs;e capere po&longs;&longs;unt; <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> mi&longs;ceri liceret. </s> <s>Tùm in mixtura locus idem à &longs;ingu­<lb/>lis mixtilib. occuparetur, & à toto mixto; in <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>loco plura corpora e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingeret">contingeret</expan>, & obti­<lb/>nere proprium locum. </s> <s>Si item <expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora plena e&longs;&longs;ent æqualiter, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>di&longs;tantiam quæ in omnibus <lb/>ine&longs;t <expan abbr="cõiter">coniter</expan>, tam penetrari tenue po&longs;&longs;et à cra&longs;&longs;o, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cra&longs;&longs;um à tenui, &longs;en&longs;us tamen aduer&longs;atur. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>cau&longs;&longs;a reddi po&longs;&longs;et, cur, &longs;i quædam vnà mi&longs;ceantur mole efficitur maior: <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> verò contrà. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2654"></arrow.to.target><lb/>idem &longs;patium pror&longs;us occupantia: quod &longs;anè fieri nequit. </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ic prohiberet vniuer&longs;am aquá <lb/>maris ab vno cyatho capi? </s> <s>Cur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re&longs;pueret quidem aliquod corpus aquam, non <expan abbr="aũt">aut</expan> ignim; aut <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cur æs cum auro mi&longs;ceretur, non <expan abbr="aũt">aut</expan> cum cera<gap/> quantum <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ex <expan abbr="rõne">ratione</expan> dimen&longs;ionum quæ &longs;e­<lb/>&longs;e capere po&longs;&longs;unt; <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> mi&longs;ceri liceret. </s> <s>Tùm in mixtura locus idem à &longs;ingu­<lb/>lis mixtilib. occuparetur, & à toto mixto; in <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>loco plura corpora e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingeret">contingeret</expan>, & obti­<lb/>nere proprium locum. </s> <s>Si item <expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora plena e&longs;&longs;ent æqualiter, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>di&longs;tantiam quæ in omnibus <lb/>ine&longs;t <expan abbr="cõiter">coniter</expan>, tam penetrari tenue po&longs;&longs;et à cra&longs;&longs;o, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cra&longs;&longs;um à tenui, &longs;en&longs;us tamen aduer&longs;atur. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>cau&longs;&longs;a reddi po&longs;&longs;et, cur, &longs;i quædam vnà mi&longs;ceantur mole efficitur maior: <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> verò contrà. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2655"></arrow.to.target><lb/>.n. ignis mi&longs;tura cum ferro cra&longs;sius ip&longs;um reddit; &longs;ed rarefacit potius & extennat. </s> <s>Pr&ecedil;tereà magni­<lb/>tudo maior & minor æquarentur, <expan abbr="minor&qacute;">minorque</expan>. </s> <s>tantundem occuparet, quantum occupat maior. </s> <s>Se­<lb/>queretur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, vt ex non magnitudine fieret magnitudo. </s> <s>Nam &longs;i vnum corpus irrepat in alterum, <lb/>iam non <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> magnitudinem, quia penetrat, <expan abbr="neq.">neque</expan> auget id quod prius erat in loco; id, cùm po&longs;teà <lb/>&longs;eparari po&longs;sit, magnitudinem comparabit, & occupabit <expan abbr="deniq.">denique</expan> locum. </s> <s><expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>multa ab&longs;urda <expan abbr="erũ-pent">erun­<lb/>pent</expan> quæ nunc dicere non e&longs;t opus. </s> <s>Idcircò facilè apparet, quantum illi decepti fuerint qui ab&longs;ur­<lb/>dum non reputant, in eodem compo&longs;ito duas e&longs;&longs;e quantitates; alteram quidem quæ &longs;it propria <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram qu&ecedil; &longs;it propria cuiu&longs;dam accidentis. </s> <s>Nam corporis natura non patitur, <lb/>vt cum alio coëat terminis con&longs;eruatis. </s> <s>E&longs;to <expan abbr=".n.">enim</expan> quae line&ecedil; linea &longs;ecundùm latitudinem addita, aut &longs;u­<lb/>perficiei &longs;uperficies &longs;ecundùm altitudinem, non efficiant maius; quoniam ea ratione &longs;unt indiui­<lb/>duæ, & linea latitudine caret, altitudine &longs;uperficies, at additio lineæ &longs;ecundum longitudinem, & <lb/>&longs;uperficiei &longs;ecundùm latitudinem, hîc &longs;uperficiem, ibi verò lineam maiores efficit. </s> <s>Quoniam ve­<lb/>rò corpus nulla ex parte e&longs;t indiuiduum, <expan abbr="omniqua&qacute;">omniquaque</expan>. </s> <s>extentum e&longs;t; idcirco, <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> fiat alte­<lb/>rius corporis acce&longs;sio, maius efficiatur oportet. </s> <s>Non me latet illos eò confugere, quae ab&longs;urdum non <lb/> | <arrow.to.target n="marg2655"></arrow.to.target><lb/>.n. ignis mi&longs;tura cum ferro cra&longs;sius ip&longs;um reddit; &longs;ed rarefacit potius & extennat. </s> <s>Pr&ecedil;tereà magni­<lb/>tudo maior & minor æquarentur, <expan abbr="minor&qacute;">minorque</expan>. </s> <s>tantundem occuparet, quantum occupat maior. </s> <s>Se­<lb/>queretur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, vt ex non magnitudine fieret magnitudo. </s> <s>Nam &longs;i vnum corpus irrepat in alterum, <lb/>iam non <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> magnitudinem, quia penetrat, <expan abbr="neq.">neque</expan> auget id quod prius erat in loco; id, cùm po&longs;teà <lb/>&longs;eparari po&longs;sit, magnitudinem comparabit, & occupabit <expan abbr="deniq.">denique</expan> locum. </s> <s><expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>multa ab&longs;urda <expan abbr="erũ-pent">erun­<lb/>pent</expan> quæ nunc dicere non e&longs;t opus. </s> <s>Idcircò facilè apparet, quantum illi decepti fuerint qui ab&longs;ur­<lb/>dum non reputant, in eodem compo&longs;ito duas e&longs;&longs;e quantitates; alteram quidem quæ &longs;it propria <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram qu&ecedil; &longs;it propria cuiu&longs;dam accidentis. </s> <s>Nam corporis natura non patitur, <lb/>vt cum alio coëat terminis con&longs;eruatis. </s> <s>E&longs;to <expan abbr=".n.">enim</expan> quae line&ecedil; linea &longs;ecundùm latitudinem addita, aut &longs;u­<lb/>perficiei &longs;uperficies &longs;ecundùm altitudinem, non efficiant maius; quoniam ea ratione &longs;unt indiui­<lb/>duæ, & linea latitudine caret, altitudine &longs;uperficies, at additio lineæ &longs;ecundum longitudinem, & <lb/>&longs;uperficiei &longs;ecundùm latitudinem, hîc &longs;uperficiem, ibi verò lineam maiores efficit. </s> <s>Quoniam ve­<lb/>rò corpus nulla ex parte e&longs;t indiuiduum, <expan abbr="omniqua&qacute;">omniquaque</expan>. </s> <s>extentum e&longs;t; idcirco, <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> fiat alte­<lb/>rius corporis acce&longs;sio, maius efficiatur oportet. </s> <s>Non me latet illos eò confugere, quae ab&longs;urdum non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2656"></arrow.to.target><lb/>&longs;it duas quantitates vnius e&longs;&longs;e &longs;ubiecti; &longs;i illa quorum termini &longs;unt eiu&longs;modi quantitates, &longs;ic inter <lb/>&longs;e re&longs;piciant, vt vnum forma &longs;it, alterum verò materia; proptereà quae nullum <expan abbr="oĩno">omnino</expan> robur e&longs;&longs;et Ari­<lb/>&longs;totelicæ <expan abbr="rõnis">rationis</expan> qua probatum e&longs;t, lumen non e&longs;&longs;e corpus, eo quae recipitur in corpore, & <expan abbr="tñ">tantum</expan> lumen <lb/>&longs;e <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> ad per&longs;picuum, veluti forma ad materiam Bo&longs;&longs;emus forta&longs;&longs;e dicere, in vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>&longs;ubie­<lb/>cto plures e&longs;&longs;e formas quarum quælibet certam <expan abbr="&longs;uæ&qacute;">&longs;uæque</expan>. </s> <s>naturæ conuenientem flagiter <expan abbr="quantitat&etilde;">quantitatem</expan> <lb/>(nam &longs;icuti &longs;ub&longs;tantiarum, &longs;ic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> definiti &longs;icut termini <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> formæ naturalis, quos vltra <expan abbr="ci-tra&qacute;">ci­<lb/>traque</expan>. </s> <s>&longs;e tueri non <expan abbr="põt">potest</expan>) & altera quidem eam con&longs;ecuta fuerit, altera ad naturalem quantitatem <lb/>nondum peruenerit: non <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;equitur, in eodem plures e&longs;&longs;e quantitates. </s> <s>Nam verè qualitas ex ter­<lb/>minis iudicatur, qui ijdem &longs;icut &longs;ub <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma; &longs;ed illo tantummodò non e&longs;t eadem, quae non <lb/><expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> eandem habitudinem; ad hanc quidem formam &longs;e habens &longs;ecundùm naturam; ad alteram ve­<lb/>rò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, &longs;iue termini in eadem materia variandi &longs;int, &longs;iue acce&longs;sio materiæ requiratur. </s> <s>Sed il­<lb/>luc, vnde abij, redeo: ad argumentum .&longs;. </s> <s>quo probabatur locum e&longs;&longs;e di&longs;tantiam, C&ecedil;terùm eius fal­<lb/>lacia ex allata definitione deprehenditur: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>locus, tamet&longs;i e&longs;t di&longs;tantia quædam, e&longs;t vniuer&longs;a <lb/>di&longs;tantia: nec à corpore tres dimen&longs;iones occupantur, &longs;ed, cùm &longs;it extrema &longs;uperficies corporis <lb/> | <arrow.to.target n="marg2656"></arrow.to.target><lb/>&longs;it duas quantitates vnius e&longs;&longs;e &longs;ubiecti; &longs;i illa quorum termini &longs;unt eiu&longs;modi quantitates, &longs;ic inter <lb/>&longs;e re&longs;piciant, vt vnum forma &longs;it, alterum verò materia; proptereà quae nullum <expan abbr="oĩno">omnino</expan> robur e&longs;&longs;et Ari­<lb/>&longs;totelicæ <expan abbr="rõnis">rationis</expan> qua probatum e&longs;t, lumen non e&longs;&longs;e corpus, eo quae recipitur in corpore, & <expan abbr="tñ">tantum</expan> lumen <lb/>&longs;e <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> ad per&longs;picuum, veluti forma ad materiam Bo&longs;&longs;emus forta&longs;&longs;e dicere, in vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>&longs;ubie­<lb/>cto plures e&longs;&longs;e formas quarum quælibet certam <expan abbr="&longs;uæ&qacute;">&longs;uæque</expan>. </s> <s>naturæ conuenientem flagiter <expan abbr="quantitat&etilde;">quantitatem</expan> <lb/>(nam &longs;icuti &longs;ub&longs;tantiarum, &longs;ic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> definiti &longs;icut termini <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> formæ naturalis, quos vltra <expan abbr="ci-tra&qacute;">ci­<lb/>traque</expan>. </s> <s>&longs;e tueri non <expan abbr="põt">potest</expan>) & altera quidem eam con&longs;ecuta fuerit, altera ad naturalem quantitatem <lb/>nondum peruenerit: non <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;equitur, in eodem plures e&longs;&longs;e quantitates. </s> <s>Nam verè qualitas ex ter­<lb/>minis iudicatur, qui ijdem &longs;icut &longs;ub <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma; &longs;ed illo tantummodò non e&longs;t eadem, quae non <lb/><expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> eandem habitudinem; ad hanc quidem formam &longs;e habens &longs;ecundùm naturam; ad alteram ve­<lb/>rò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, &longs;iue termini in eadem materia variandi &longs;int, &longs;iue acce&longs;sio materiæ requiratur. </s> <s>Sed il­<lb/>luc, vnde abij, redeo: ad argumentum .&longs;. </s> <s>quo probabatur locum e&longs;&longs;e di&longs;tantiam, C&ecedil;terùm eius fal­<lb/>lacia ex allata definitione deprehenditur: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>locus, tamet&longs;i e&longs;t di&longs;tantia quædam, e&longs;t vniuer&longs;a <lb/>di&longs;tantia: nec à corpore tres dimen&longs;iones occupantur, &longs;ed, cùm &longs;it extrema &longs;uperficies corporis <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>&longs;peculatio &longs;it. </s> <s>Caput XLVII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>&longs;peculatio &longs;it. </s> <s>Caput XLVII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>NON excludimus igitur hac definitione locum, vt continet corpora mathematica, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> <lb/>a&longs;&longs;erimus eam definitionem pertinere prius ad naturalia. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò non <expan abbr="tãtum">tantum</expan> ad mathema­<lb/>tica non pertinere præ&longs;entem definitionem, verùm ne ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> quidem naturalia corpora nonnul­<lb/>li putarunt, id quod maximè oppugnat placitum no&longs;trum de &longs;copo iv. </s> <s>Phy&longs;. </s> <s>no&longs;tra intere&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>ea refellere qu&ecedil; contrà afferuntur à viris eruditi&longs;simis. </s> <s>Igitur illi ita probare conati &longs;unt locum q <lb/>e&longs;t &longs;uperficies extrema corporis ambientis, immobilis, prima, &longs;olùm re&longs;picere corpora, qu&ecedil; dire­<lb/>ctò mouentur, non c&ecedil;lum, non animalia, <expan abbr="neq.">neque</expan> mixta <expan abbr="oĩa">omnia</expan> generatim, primùm complura loca è con­<lb/>textu Ari&longs;t. </s> <s>eruta proponentes <expan abbr="quib.">quibus</expan> id planum fieri po&longs;sit, hoc modo. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> inquiunt te­<lb/>&longs;tari Ari&longs;t. </s> <s>locum ex corporum tralatione cogno&longs;ci qua &longs;it circa idem &longs;patium, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> ma­<lb/>teria cogno&longs;catur ex &longs;ucce&longs;sione formarum, atqui tran&longs;latio corporum fieri non po&longs;&longs;e videtur, ni­<lb/>&longs;i ea motu recto concitentur. </s> <s>Necnon prædicat, Ari&longs;t. </s> <s>non quæri locum, ni&longs;i propter motum qui <lb/>&longs;it &longs;ecundùm <expan abbr="locũ">locum</expan>: hic verò duplex e&longs;t; vnus quidem latio; alter <expan abbr="aũt">aut</expan> auctio & diminutio: c&ecedil;terùm </s></p> | <s>NON excludimus igitur hac definitione locum, vt continet corpora mathematica, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> <lb/>a&longs;&longs;erimus eam definitionem pertinere prius ad naturalia. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò non <expan abbr="tãtum">tantum</expan> ad mathema­<lb/>tica non pertinere præ&longs;entem definitionem, verùm ne ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> quidem naturalia corpora nonnul­<lb/>li putarunt, id quod maximè oppugnat placitum no&longs;trum de &longs;copo iv. </s> <s>Phy&longs;. </s> <s>no&longs;tra intere&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>ea refellere qu&ecedil; contrà afferuntur à viris eruditi&longs;simis. </s> <s>Igitur illi ita probare conati &longs;unt locum <expan abbr="&qtail;">qui</expan> <lb/>e&longs;t &longs;uperficies extrema corporis ambientis, immobilis, prima, &longs;olùm re&longs;picere corpora, qu&ecedil; dire­<lb/>ctò mouentur, non c&ecedil;lum, non animalia, <expan abbr="neq.">neque</expan> mixta <expan abbr="oĩa">omnia</expan> generatim, primùm complura loca è con­<lb/>textu Ari&longs;t. </s> <s>eruta proponentes <expan abbr="quib.">quibus</expan> id planum fieri po&longs;sit, hoc modo. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> inquiunt te­<lb/>&longs;tari Ari&longs;t. </s> <s>locum ex corporum tralatione cogno&longs;ci qua &longs;it circa idem &longs;patium, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> ma­<lb/>teria cogno&longs;catur ex &longs;ucce&longs;sione formarum, atqui tran&longs;latio corporum fieri non po&longs;&longs;e videtur, ni­<lb/>&longs;i ea motu recto concitentur. </s> <s>Necnon prædicat, Ari&longs;t. </s> <s>non quæri locum, ni&longs;i propter motum qui <lb/>&longs;it &longs;ecundùm <expan abbr="locũ">locum</expan>: hic verò duplex e&longs;t; vnus quidem latio; alter <expan abbr="aũt">aut</expan> auctio & diminutio: c&ecedil;terùm </s></p> |
| <pb pagenum="429"/> | <pb pagenum="429"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s> | <s> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2665"></arrow.to.target><lb/>videntur qui ita &longs;entiunt, multum lu&longs;tra&longs;&longs;e Ari&longs;t. </s> <s>aut Græcos interpretes, vt Simplicium; ne de re­<lb/>liquis dicam. </s> <s>Ip&longs;ius <expan abbr=".n.">enim</expan> Ari&longs;totelis verba &longs;unt hæc. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> “Omnis autem motus qui &longs;ecundùm locum &longs;it, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2665"></arrow.to.target><lb/>videntur qui ita &longs;entiunt, multum lu&longs;tra&longs;&longs;e Ari&longs;t. </s> <s>aut Græcos interpretes, vt Simplicium; ne de re­<lb/>liquis dicam. </s> <s>Ip&longs;ius <expan abbr=".n.">enim</expan> Ari&longs;totelis verba &longs;unt hæc. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> “Omnis autem motus qui &longs;ecundùm locum &longs;it, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2666"></arrow.to.target><lb/>quem vocamus lationem, aut rectus e&longs;t, aut circulo.” <foreign lang="greek">*pa/sa dh\ ki/nhsis osh= kata\ to/pon h(\n kalou/­<lb/>men fora\n e)uqei=a, h)/ ku/klw|</foreign>. </s> <s>Latio igitur e&longs;t genus, aut <expan abbr="cõmune">commune</expan> ad vnum quod <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> motum <lb/>complectitur, cuius &longs;pecies <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> apud Græcos nomine participante nuncupationem generis expri­<lb/>muntur. </s> <s>Nam <foreign lang="greek">fora\</foreign> communiter latio dicitur, cuius duæ &longs;unt &longs;pecies, <foreign lang="greek">eu)qufori/a</foreign>, quæ motus e&longs;t <lb/>rectus, & <foreign lang="greek">kuklofori/a</foreign>, quæ e&longs;t conuer&longs;io. </s> <s>Obiicitur item dici ab Ari&longs;totele locum diuidi in &longs;upe­<lb/>riorem & inferiorem, & ad hæc ferri corpora, & in ei&longs;dem manere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> naturam: ex quo <expan abbr="cõ-cluditur">con­<lb/>cluditur</expan> c&ecedil;lum, quia talib. differentiis non &longs;it obnoxium; <expan abbr="neq.">neque</expan> eò &longs;ecundùm naturam feratur, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>item &longs;ubiici definitioni loci de qua nunc di&longs;putamus: <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> refellitur obiectio verbis ip&longs;is Ari&longs;t. </s> <s>ita <lb/>&longs;cribentis. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Propter hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> & c&ecedil;lum in loco maximè e&longs;&longs;e putamus, quia &longs;emper e&longs;t in motu.” <foreign lang="greek">dia\ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2666"></arrow.to.target><lb/>quem vocamus lationem, aut rectus e&longs;t, aut circulo.” <foreign lang="greek">*pa/sa dh\ ki/nhsis osh= kata\ to/pon h(\n kalou/­<lb/>men fora\n e)uqei=a, h)/ ku/klw|</foreign>. </s> <s>Latio igitur e&longs;t genus, aut <expan abbr="cõmune">commune</expan> ad vnum quod <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> motum <lb/>complectitur, cuius &longs;pecies <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> apud Græcos nomine participante nuncupationem generis expri­<lb/>muntur. </s> <s>Nam <foreign lang="greek">fora\</foreign> communiter latio dicitur, cuius duæ &longs;unt &longs;pecies, <foreign lang="greek">eu)qufori/a</foreign>, quæ motus e&longs;t <lb/>rectus, & <foreign lang="greek">kuklofori/a</foreign>, quæ e&longs;t conuer&longs;io. </s> <s>Obiicitur item dici ab Ari&longs;totele locum diuidi in &longs;upe­<lb/>riorem & inferiorem, & ad hæc ferri corpora, & in ei&longs;dem manere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> naturam: ex quo <expan abbr="cõ-cluditur">con­<lb/>cluditur</expan> c&ecedil;lum, quia talib. differentiis non &longs;it obnoxium; <expan abbr="neq.">neque</expan> eò &longs;ecundùm naturam feratur, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>item &longs;ubiici definitioni loci de qua nunc di&longs;putamus: <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> refellitur obiectio verbis ip&longs;is Ari&longs;t. </s> <s>ita <lb/>&longs;cribentis. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Propter hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> & c&ecedil;lum in loco maximè e&longs;&longs;e putamus, quia &longs;emper e&longs;t in motu.” <foreign lang="greek">dia\ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2667"></arrow.to.target><lb/>ga\r to=uto kai to\n ou)rzano\n ma/lista oi)omena e)n to/pw, oti= a)ei\ e)n kinh/sei</foreign>, ex quo conuincitur c&ecedil;lo <lb/>tribui locum. </s> <s>& hunc illum e&longs;&longs;e qui dicitur extrema &longs;uperficies corporis ambientis: tùm quia te­<lb/>&longs;tatur ip&longs;um per &longs;e moueri, huiu&longs;modi <expan abbr="aũt">aut</expan> reb. a&longs;signari locum; id quod item amplificat fal&longs;ita­<lb/>tem primæ illius oppo&longs;itionis quæ à corporum tran&longs;latione &longs;umebatur: tùm quae vult per&longs;uadere | <arrow.to.target n="marg2667"></arrow.to.target><lb/>ga\r to=uto kai to\n ou)rzano\n ma/lista oi)omena e)n to/pw, oti= a)ei\ e)n kinh/sei</foreign>, ex quo conuincitur c&ecedil;lo <lb/>tribui locum. </s> <s>& hunc illum e&longs;&longs;e qui dicitur extrema &longs;uperficies corporis ambientis: tùm quia te­<lb/>&longs;tatur ip&longs;um per &longs;e moueri, huiu&longs;modi <expan abbr="aũt">aut</expan> reb. a&longs;signari locum; id quod item amplificat fal&longs;ita­<lb/>tem primæ illius oppo&longs;itionis quæ à corporum tran&longs;latione &longs;umebatur: tùm quae vult per&longs;uadere |
| <pb pagenum="430"/>philo&longs;ophus, vt &longs;e habeat locus ad ea quæ &longs;unt infra Lunam, per ea quæ &longs;pectantur in c&ecedil;lo, q &longs;i <lb/> | <pb pagenum="430"/>philo&longs;ophus, vt &longs;e habeat locus ad ea quæ &longs;unt infra Lunam, per ea quæ &longs;pectantur in c&ecedil;lo, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2668"></arrow.to.target><lb/>non haberent hæc &longs;imilitudinem, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam quidem in&longs;ignem; profectò parùm functus e&longs;&longs;et offi­<lb/>cio docentis, & fine &longs;uo forta&longs;&longs;e fru&longs;tratus e&longs;&longs;et. </s> <s>At quae <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> differentiis ei&longs;dem locus c&ecedil;li in&longs;igniatur, <lb/>hinc patere poterit, ni&longs;i fallor. </s> <s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> legitur apud Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">kai dio\ tou=to to\ me/son tou/ ou) rarou= kai\ to\ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2668"></arrow.to.target><lb/>non haberent hæc &longs;imilitudinem, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam quidem in&longs;ignem; profectò parùm functus e&longs;&longs;et offi­<lb/>cio docentis, & fine &longs;uo forta&longs;&longs;e fru&longs;tratus e&longs;&longs;et. </s> <s>At quae <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> differentiis ei&longs;dem locus c&ecedil;li in&longs;igniatur, <lb/>hinc patere poterit, ni&longs;i fallor. </s> <s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> legitur apud Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">kai dio\ tou=to to\ me/son tou/ ou) rarou= kai\ to\ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2669"></arrow.to.target><lb/>sxaton to\ pro\s h(ma=s th=s ku/klw fora=s dokei= e)/nai=, to\ me\n a/nw tode\ ka/tw</foreign>. </s> <s>quæ id &longs;ibi volunt. </s> <s>Et <lb/>propter hoc medium .i. </s> <s>vniver&longs;i, & vltimum ad nos <expan abbr="cõuer&longs;ionis">conuer&longs;ionis</expan>, videtur e&longs;&longs;e. </s> <s>“hoc quidem &longs;uprà, <lb/>illud verò infra.” Quòd &longs;iquis &longs;u&longs;pectum habeat hunc locum, eo quae videtur facere mentionem de <lb/>vltimo quod exi&longs;timari <expan abbr="põt">potest</expan> concaua totius c&ecedil;li &longs;uperficies, <expan abbr="atq.">atque</expan> orbis Lun&ecedil;; audiat. </s> <s>Ari&longs;t. </s> <s>rur&longs;us <lb/>a&longs;&longs;erentem. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Idcirco mouetur quidem circulo &longs;olum id, quod e&longs;t &longs;uprà.” <foreign lang="greek">dio\ kinei=tai me\n ku/klw <lb/> | <arrow.to.target n="marg2669"></arrow.to.target><lb/>sxaton to\ pro\s h(ma=s th=s ku/klw fora=s dokei= e)/nai=, to\ me\n a/nw tode\ ka/tw</foreign>. </s> <s>quæ id &longs;ibi volunt. </s> <s>Et <lb/>propter hoc medium .i. </s> <s>vniver&longs;i, & vltimum ad nos <expan abbr="cõuer&longs;ionis">conuer&longs;ionis</expan>, videtur e&longs;&longs;e. </s> <s>“hoc quidem &longs;uprà, <lb/>illud verò infra.” Quòd &longs;iquis &longs;u&longs;pectum habeat hunc locum, eo quae videtur facere mentionem de <lb/>vltimo quod exi&longs;timari <expan abbr="põt">potest</expan> concaua totius c&ecedil;li &longs;uperficies, <expan abbr="atq.">atque</expan> orbis Lun&ecedil;; audiat. </s> <s>Ari&longs;t. </s> <s>rur&longs;us <lb/>a&longs;&longs;erentem. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Idcirco mouetur quidem circulo &longs;olum id, quod e&longs;t &longs;uprà.” <foreign lang="greek">dio\ kinei=tai me\n ku/klw <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2670"></arrow.to.target><lb/>to\ a)/nw</foreign>: pr&ecedil;tereà repentem. <foreign lang="greek">kai\ pa/ntos to\n a)nwta/tw tw=| qh/o to/pon a)pudido/asi kai\ ba\rbaroi kai\ e)\l<lb/>lhns</foreign>. </s> <s>hoc e&longs;t. </s> <s>“Et omnes eum qui &longs;uprà e&longs;t, locum Diuino tribuunt, & Barbari, & Græci.” Huc ac­<lb/>cedit, quae Ari&longs;t. </s> <s>omnes loci differentias in c&ecedil;le&longs;ti corpore <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> collocauit. </s> <s>Ex his item quæ diximus ad <lb/>po&longs;teriorem locum Ari&longs;t. </s> <s>apparet, quid dicendum &longs;it ad Tex. 39. Hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fallax quod accipitur à <lb/>&longs;igno, & e&longs;t eius viri qui ignoret c&ecedil;lum, quatenus totum non moueri per &longs;e, &longs;ed per accidens; non <lb/>&longs;anè merito centri, &longs;ed per partes, & ita <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in loco per &longs;e, verùm priuilegio partium, & per <expan abbr="ac-cid&etilde;s">ac­<lb/>cidens</expan>. </s> <s>Intercedit <expan abbr=".n.">enim</expan> quædam ratio & affinitas inter motum & locum. </s> <s>Nam quod per &longs;e mouetur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2670"></arrow.to.target><lb/>to\ a)/nw</foreign>: pr&ecedil;tereà repentem. <foreign lang="greek">kai\ pa/ntos to\n a)nwta/tw tw=| qh/o to/pon a)pudido/asi kai\ ba\rbaroi kai\ e)\l<lb/>lhns</foreign>. </s> <s>hoc e&longs;t. </s> <s>“Et omnes eum qui &longs;uprà e&longs;t, locum Diuino tribuunt, & Barbari, & Græci.” Huc ac­<lb/>cedit, quae Ari&longs;t. </s> <s>omnes loci differentias in c&ecedil;le&longs;ti corpore <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> collocauit. </s> <s>Ex his item quæ diximus ad <lb/>po&longs;teriorem locum Ari&longs;t. </s> <s>apparet, quid dicendum &longs;it ad Tex. 39. Hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fallax quod accipitur à <lb/>&longs;igno, & e&longs;t eius viri qui ignoret c&ecedil;lum, quatenus totum non moueri per &longs;e, &longs;ed per accidens; non <lb/>&longs;anè merito centri, &longs;ed per partes, & ita <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in loco per &longs;e, verùm priuilegio partium, & per <expan abbr="ac-cid&etilde;s">ac­<lb/>cidens</expan>. </s> <s>Intercedit <expan abbr=".n.">enim</expan> quædam ratio & affinitas inter motum & locum. </s> <s>Nam quod per &longs;e mouetur, <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EX his igitur per&longs;picuum e&longs;t, terram in medio po&longs;itam e&longs;&longs;e, & manere immobilem; quibus & <lb/>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;apientum&qacute;">&longs;apientumque</expan>. </s> <s>auctoritates atte&longs;tantur. </s> <s>Nam &longs;i terræ partes aduertamus, <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;uapte natu­<lb/>ra feruntur ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ignis <expan abbr="aũt">aut</expan> à medio, quia verò vnus e&longs;t &longs;ecundùm naturam motus illarum, ce­<lb/>teri verò præter naturam, vbi peruenerunt ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, cùm &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> dimoueri inde <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;­<lb/>&longs;int, &longs;ed præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut manebunt igitur, aut præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouebuntur: ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de tota ter­<lb/>ra cen&longs;endum e&longs;t, &longs;ed cùm vis nulla tanta reperiri po&longs;sit, quicquid Archimedes ille dixerit, qui in­ | <s>EX his igitur per&longs;picuum e&longs;t, terram in medio po&longs;itam e&longs;&longs;e, & manere immobilem; quibus & <lb/>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;apientum&qacute;">&longs;apientumque</expan>. </s> <s>auctoritates atte&longs;tantur. </s> <s>Nam &longs;i terræ partes aduertamus, <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;uapte natu­<lb/>ra feruntur ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ignis <expan abbr="aũt">aut</expan> à medio, quia verò vnus e&longs;t &longs;ecundùm naturam motus illarum, ce­<lb/>teri verò præter naturam, vbi peruenerunt ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, cùm &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> dimoueri inde <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;­<lb/>&longs;int, &longs;ed præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut manebunt igitur, aut præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouebuntur: ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de tota ter­<lb/>ra cen&longs;endum e&longs;t, &longs;ed cùm vis nulla tanta reperiri po&longs;sit, quicquid Archimedes ille dixerit, qui in­ |
| <pb pagenum="456"/>uenta quadam machina exclamauit <foreign lang="greek">pa=| bw=| kinw= ta\n ga\n</foreign>; id e&longs;t, quo vado & moueo terram? </s> <s>qu&ecedil; <lb/> | <pb pagenum="456"/>uenta quadam machina exclamauit <foreign lang="greek">pa=| bw=| kinw= ta\n ga\n</foreign>; id e&longs;t, quo vado & moueo terram? </s> <s>qu&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2810"></arrow.to.target><lb/>totam moueat; eam pror&longs;us <expan abbr="immobil&etilde;">immobilem</expan> permanere nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> quae ad id nata &longs;it, vt feratur ad me­<lb/>dium, <expan abbr="inde&qacute;">indeque</expan>. </s> <s>natura moueri non po&longs;sit, erit cau&longs;&longs;a prima quietis ip&longs;ius. </s> <s>Ei <expan abbr="quoq.">quoque</expan> efficientes cau&longs;&longs;æ <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>nam c&ecedil;lum afficiendo <expan abbr="materiã">materiam</expan>, quæ continetur in &longs;ph&ecedil;ra patibilium, per lumen & mo­<lb/>tum; proxima quidem motu calefacit, & inferiora lumine afficiens ad &longs;e&longs;e trahit; relinquit in loco <lb/>remoti&longs;simo id quod frigidum e&longs;t & pondero&longs;um, ibi verò tale corporum genus &longs;ecundùm <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> <expan abbr="cõ&longs;eruatur">con&longs;eruatur</expan>, ideò manet ibi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille, q e&longs;t in medio, locus e&longs;t ei naturalis, quae &longs;i in hoc &longs;en&longs;u Antiqui <lb/>illi quietis terræ cau&longs;&longs;am dixi&longs;&longs;ent e&longs;&longs;e vertiginem, non <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> reprehen&longs;ione digni fui&longs;&longs;ent. </s> <s>Ne verò <lb/>credas me terræ, aut <expan abbr="oĩo">omnino</expan> elementi cuiu&longs;piam vniuer&longs;i, cau&longs;&longs;am propriè efficientem ponere: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> pro­<lb/>priè cau&longs;&longs;a efficiens naturæ &longs;ingularis & caduc&ecedil;. </s> <s>at cùm elementa tota, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> c&ecedil;teræ &longs;pecies, inte­<lb/>rire non po&longs;sint, vero efficiente vacent oportet, &longs;ed &longs;i quo pacto efficiens illis <expan abbr="cõcedere">concedere</expan> fas e&longs;t, illud <lb/>e&longs;t metaphoricè, nimirùm con&longs;eruans: quanquam accidit, vt <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> con&longs;eruetur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, & quia <lb/>manens alicubi polleat iis virtutibus, & fungatur iis muneribus quæ &longs;ibi à natura impertita &longs;unt, & <lb/><expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan> illam, quæ &longs;uæ naturæ conuenienti&longs;sima &longs;it, a&longs;&longs;equatur, & quae per nouam <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="re&longs;titutio-n&etilde;">re&longs;titutio­<lb/>nem</expan> in &longs;pecie con&longs;eruet æternitatem, cui certè muneri iam efficiens verum pr&ecedil;ponimus. </s> <s>Atqui <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>e&longs;t, vbi hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, tota .&longs;. </s> <s>terra, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>partes con&longs;eruatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & partes <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in toto duplici de cau&longs;&longs;a <lb/>con&longs;eruari po&longs;&longs;unt; tum quae ill&ecedil; <expan abbr="quoq.">quoque</expan> adept&ecedil; &longs;int locum <expan abbr="apti&longs;simũ">apti&longs;simum</expan> &longs;uæ naturæ; tum etiam quae iunctæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2810"></arrow.to.target><lb/>totam moueat; eam pror&longs;us <expan abbr="immobil&etilde;">immobilem</expan> permanere nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> quae ad id nata &longs;it, vt feratur ad me­<lb/>dium, <expan abbr="inde&qacute;">indeque</expan>. </s> <s>natura moueri non po&longs;sit, erit cau&longs;&longs;a prima quietis ip&longs;ius. </s> <s>Ei <expan abbr="quoq.">quoque</expan> efficientes cau&longs;&longs;æ <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>nam c&ecedil;lum afficiendo <expan abbr="materiã">materiam</expan>, quæ continetur in &longs;ph&ecedil;ra patibilium, per lumen & mo­<lb/>tum; proxima quidem motu calefacit, & inferiora lumine afficiens ad &longs;e&longs;e trahit; relinquit in loco <lb/>remoti&longs;simo id quod frigidum e&longs;t & pondero&longs;um, ibi verò tale corporum genus &longs;ecundùm <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> <expan abbr="cõ&longs;eruatur">con&longs;eruatur</expan>, ideò manet ibi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> e&longs;t in medio, locus e&longs;t ei naturalis, quae &longs;i in hoc &longs;en&longs;u Antiqui <lb/>illi quietis terræ cau&longs;&longs;am dixi&longs;&longs;ent e&longs;&longs;e vertiginem, non <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> reprehen&longs;ione digni fui&longs;&longs;ent. </s> <s>Ne verò <lb/>credas me terræ, aut <expan abbr="oĩo">omnino</expan> elementi cuiu&longs;piam vniuer&longs;i, cau&longs;&longs;am propriè efficientem ponere: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> pro­<lb/>priè cau&longs;&longs;a efficiens naturæ &longs;ingularis & caduc&ecedil;. </s> <s>at cùm elementa tota, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> c&ecedil;teræ &longs;pecies, inte­<lb/>rire non po&longs;sint, vero efficiente vacent oportet, &longs;ed &longs;i quo pacto efficiens illis <expan abbr="cõcedere">concedere</expan> fas e&longs;t, illud <lb/>e&longs;t metaphoricè, nimirùm con&longs;eruans: quanquam accidit, vt <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> con&longs;eruetur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, & quia <lb/>manens alicubi polleat iis virtutibus, & fungatur iis muneribus quæ &longs;ibi à natura impertita &longs;unt, & <lb/><expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan> illam, quæ &longs;uæ naturæ conuenienti&longs;sima &longs;it, a&longs;&longs;equatur, & quae per nouam <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="re&longs;titutio-n&etilde;">re&longs;titutio­<lb/>nem</expan> in &longs;pecie con&longs;eruet æternitatem, cui certè muneri iam efficiens verum pr&ecedil;ponimus. </s> <s>Atqui <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>e&longs;t, vbi hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, tota .&longs;. </s> <s>terra, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>partes con&longs;eruatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & partes <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in toto duplici de cau&longs;&longs;a <lb/>con&longs;eruari po&longs;&longs;unt; tum quae ill&ecedil; <expan abbr="quoq.">quoque</expan> adept&ecedil; &longs;int locum <expan abbr="apti&longs;simũ">apti&longs;simum</expan> &longs;uæ naturæ; tum etiam quae iunctæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2811"></arrow.to.target><lb/>cum toto redduntur efficaciores ad re&longs;i&longs;tendum contrariis. </s> <s>nam quo maius e&longs;t corpus, eo quoque <lb/>virtus naturalis maior e&longs;&longs;e &longs;olet. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quòd &longs;iquando philo&longs;ophus <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;titutionem <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2811"></arrow.to.target><lb/>cum toto redduntur efficaciores ad re&longs;i&longs;tendum contrariis. </s> <s>nam quo maius e&longs;t corpus, eo quoque <lb/>virtus naturalis maior e&longs;&longs;e &longs;olet. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quòd &longs;iquando philo&longs;ophus <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;titutionem <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2812"></arrow.to.target><lb/>po&longs;ui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperitur">comperitur</expan>; intelligas hæc non fui&longs;&longs;e pronunciata de illis, tanquam olim genita fuerint, &longs;ed <lb/>per&longs;picuitatis & doctrinæ gratia; qua&longs;i futurum &longs;it, vt magis hæc cogno&longs;cantur, &longs;i quemadmodum <lb/>mathematici diagrammata &longs;ua di&longs;&longs;oluunt, ita <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="requid&etilde;">requidem</expan>, &longs;ed cogitatione, mundus in &longs;uas cau&longs;­<lb/>&longs;as & elementa <expan abbr="principia&qacute;">principiaque</expan>. </s> <s>cum actuo&longs;a, tum patibilia di&longs;&longs;oluatur. </s> <s>&longs;ed hæc aliàs. </s> <s>Quietis etiam ter­<lb/>ræ in medio mundo ratio habita e&longs;t à mathematicis: quippe qui cau&longs;&longs;as hinc ducant apparentium <lb/>in po&longs;ituris a&longs;trorum, & varietates eorum, non &longs;anè ex motu terræ, &longs;ed c&ecedil;le&longs;tium corporum ver&longs;io­<lb/>ne circùm terram æquabili doceant. </s> <s>hæc enim A&longs;tronomi de ip&longs;a prædicarunt.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2812"></arrow.to.target><lb/>po&longs;ui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperitur">comperitur</expan>; intelligas hæc non fui&longs;&longs;e pronunciata de illis, tanquam olim genita fuerint, &longs;ed <lb/>per&longs;picuitatis & doctrinæ gratia; qua&longs;i futurum &longs;it, vt magis hæc cogno&longs;cantur, &longs;i quemadmodum <lb/>mathematici diagrammata &longs;ua di&longs;&longs;oluunt, ita <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="requid&etilde;">requidem</expan>, &longs;ed cogitatione, mundus in &longs;uas cau&longs;­<lb/>&longs;as & elementa <expan abbr="principia&qacute;">principiaque</expan>. </s> <s>cum actuo&longs;a, tum patibilia di&longs;&longs;oluatur. </s> <s>&longs;ed hæc aliàs. </s> <s>Quietis etiam ter­<lb/>ræ in medio mundo ratio habita e&longs;t à mathematicis: quippe qui cau&longs;&longs;as hinc ducant apparentium <lb/>in po&longs;ituris a&longs;trorum, & varietates eorum, non &longs;anè ex motu terræ, &longs;ed c&ecedil;le&longs;tium corporum ver&longs;io­<lb/>ne circùm terram æquabili doceant. </s> <s>hæc enim A&longs;tronomi de ip&longs;a prædicarunt.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Et concurrendo prohibent in longius ire<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Et concurrendo prohibent in longius ire<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Equidem in iis vocib. graue & leue <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> contineri cen&longs;eo quippe quae & habitum &longs;ignifica­<lb/>ri <expan abbr="put&etilde;">putem</expan> qui per <expan abbr="gñationem">generationem</expan> <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan>, & dum fit, promouet mobile ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>: <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, in &longs;uo <lb/>loco <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: & actum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> qui in eo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> manens in <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="cõt&etilde;dat">contendat</expan> <expan abbr="opprim&etilde;s">opprimens</expan>, & <lb/>impedientia propellens, <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;i proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> notare velim, <expan abbr="põdus">pondus</expan> appellauerim, <expan abbr="qd">quod</expan> in <expan abbr="ext&etilde;tione">extentione</expan> <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> & <lb/>mole, <expan abbr="nõ">non</expan> in <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan> form&ecedil; & <expan abbr="ptãtis">potestatis</expan>, de quo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multa po&longs;thàc; vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> docebimus, cur <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> in &longs;uo <lb/>loco, & in vniuer&longs;itate <expan abbr="põdus">pondus</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="h&etilde;ant">habeant</expan>. </s> <s>Dico <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> de hoc po&longs;tremo grauis &longs;ignificatu verba fieri, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="hũc">hunc</expan> <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan> in proprio loco negari, & verè dici <foreign lang="greek">roph\n</foreign>, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="mom&etilde;tũ">momentum</expan>, & ex oppre&longs;sione <expan abbr="de&longs;cen&longs;u&qacute;">de&longs;cen&longs;uque</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="pcipi&ttilde;">percipitur</expan>, & proprio &longs;oco finitur, & quiete naturali. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> eius <expan abbr="auctor&etilde;">auctorem</expan> facio <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus <lb/>e&longs;t, & proinde <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, cuius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actum <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> e&longs;&longs;e affirmo, & <expan abbr="hũc">hunc</expan> qui apparet ex motu, & e&longs;t <expan abbr="impfec&ttilde;">imperfectus</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> alterum qui e&longs;t ab&longs;olutus & quiete <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> neuter actus ab ea grauitate <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="exhibe&ttilde;">exhibetur</expan> <lb/>à <expan abbr="gñante">gnnante</expan>, & verè habitus e&longs;t; quod <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magis <expan abbr="p&longs;uadebi&ttilde;">per&longs;uadebitur</expan>, &longs;i illa audiamus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos olim docuimus, dum <lb/><expan abbr="explicare&ttilde;">explicaretur</expan> illa <expan abbr="qõ">quomodo</expan> cur <expan abbr="ĩ">in</expan> fine ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan>, ocyus <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>. </s> <s>fit <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan> grauitatis. </s> <s>&longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>fit albius in proce&longs;&longs;u, vt <expan abbr="deniq.">denique</expan> ad extremum &longs;it <expan abbr="alti&longs;simũ">alti&longs;simum</expan>, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fit grauius, vt in fine motus &longs;it <expan abbr="graui&longs;-&longs;imũ">graui&longs;­<lb/>&longs;imum</expan>, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>munus e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> moueri, &longs;ed in loco naturali requie&longs;cere, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>euenire <expan abbr="videre&ttilde;">videretur</expan>, &longs;i graui­<arrow.to.target n="marg2891"></arrow.to.target><lb/>tas in proce&longs;&longs;u auge&longs;ceret, & in extremo extingueretur, ac &longs;i id <expan abbr="qd">quod</expan> albe&longs;cit, in fine motus e&longs;&longs;et <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>: <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="ptãs">potestas</expan> ab actu <expan abbr="pficere&ttilde;">perficeretur</expan>; &longs;ed actu &longs;uperueniente pror&longs;us interiret. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et altero è prin­<lb/>cipiis <expan abbr="cõponentib">componentib</expan>. </s> <s><expan abbr="inter&etilde;pto">interempto</expan>. </s> <s>Hoc &longs;anè mihi probabilius <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>. </s> <s>Talis <expan abbr="ig&rtilde;">igitur</expan> e&longs;t grauitas <expan abbr="quã">quam</expan> à pondere di&longs;tin­<lb/>guimus, vt &longs;it habitus <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan> ab altera <expan abbr="ptãte">potestate</expan> <expan abbr="&qacute;">que</expan> e&longs;t ex eo <expan abbr="gñe">genere</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> actu &longs;uperueniente <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, & in <lb/>habitudine po&longs;ita e&longs;&longs;e vt, & ab actu de&longs;cendit qui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>, cùm &longs;it altera <lb/>illa grauitas habilitas <expan abbr="&qacute;">que</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> iugiter manet affixa, & extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãs">potestas</expan> facilè <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>, quip­<lb/>pe facilè <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan> ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>& &longs;impliciter ac <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> potentia difficile mouendi ad <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="alienũ">alienum</expan>, in graui <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, in leui <expan abbr="ãt">aut</expan> ad <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan>, & longè prius <expan abbr="ptãs">potestas</expan> manendi in &longs;uo loco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum perfecta e&longs;t, <lb/>cùm ibi <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t, & vbi &longs;it extra ip&longs;um, <expan abbr="ptãs">potestas</expan> eò <expan abbr="perueni&etilde;di">perueniendi</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> fit p motum. </s> <s>Ob id facilè credimus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> con­<lb/>tra <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan> vim grauitatis & leuitatis in propriis locis &longs;upere&longs;&longs;e, qui <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="põdus">pondus</expan> & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> illi <expan abbr="oppo-&longs;itã">oppo­<lb/>&longs;itam</expan> tollimus in &longs;uis locis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab&longs;urdum <expan abbr="nõ">non</expan> reputemus &longs;i graue & leue in &longs;uis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locis <expan abbr="de&longs;cribã&ttilde;">de&longs;cribantur</expan> actu <lb/>qui &longs;en&longs;ui notior e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;æpè <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> naturæ magis elucere in motu, cùm verò <expan abbr="exercea&ttilde;">exerceatur</expan>, vbi <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> &longs;it extra proprium locum, facultas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> illa magis extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> q in &longs;uo loco &longs;e&longs;e o&longs;ten­<lb/>dit. </s> <s>Proinde &longs;iqui tueri velit grauis <expan abbr="leuis&qacute;">leuisque</expan>. </s> <s>definitiones &longs;olum motum accipere, & <expan abbr="&ptilde;termittere">praetermittere</expan> <expan abbr="quie-t&etilde;">quie­<lb/>tem</expan>, ni&longs;i quatenus ex <expan abbr="cõ&longs;equenti">con&longs;equenti</expan> quies <expan abbr="indica&ttilde;">indicatur</expan> notione motus <expan abbr="oĩa">omnia</expan> largi&longs;sime <expan abbr="&longs;ubmini&longs;trãte">&longs;ubmini&longs;trante</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admo-">quenadmo­<lb/></expan> | <s>Equidem in iis vocib. graue & leue <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> contineri cen&longs;eo quippe quae & habitum &longs;ignifica­<lb/>ri <expan abbr="put&etilde;">putem</expan> qui per <expan abbr="gñationem">generationem</expan> <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan>, & dum fit, promouet mobile ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>: <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, in &longs;uo <lb/>loco <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: & actum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> qui in eo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> manens in <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="cõt&etilde;dat">contendat</expan> <expan abbr="opprim&etilde;s">opprimens</expan>, & <lb/>impedientia propellens, <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;i proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> notare velim, <expan abbr="põdus">pondus</expan> appellauerim, <expan abbr="qd">quod</expan> in <expan abbr="ext&etilde;tione">extentione</expan> <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> & <lb/>mole, <expan abbr="nõ">non</expan> in <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan> form&ecedil; & <expan abbr="ptãtis">potestatis</expan>, de quo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multa po&longs;thàc; vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> docebimus, cur <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> in &longs;uo <lb/>loco, & in vniuer&longs;itate <expan abbr="põdus">pondus</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="h&etilde;ant">habeant</expan>. </s> <s>Dico <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> de hoc po&longs;tremo grauis &longs;ignificatu verba fieri, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="hũc">hunc</expan> <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan> in proprio loco negari, & verè dici <foreign lang="greek">roph\n</foreign>, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="mom&etilde;tũ">momentum</expan>, & ex oppre&longs;sione <expan abbr="de&longs;cen&longs;u&qacute;">de&longs;cen&longs;uque</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="pcipi&ttilde;">percipitur</expan>, & proprio &longs;oco finitur, & quiete naturali. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> eius <expan abbr="auctor&etilde;">auctorem</expan> facio <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus <lb/>e&longs;t, & proinde <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, cuius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actum <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> e&longs;&longs;e affirmo, & <expan abbr="hũc">hunc</expan> qui apparet ex motu, & e&longs;t <expan abbr="impfec&ttilde;">imperfectus</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> alterum qui e&longs;t ab&longs;olutus & quiete <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> neuter actus ab ea grauitate <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="exhibe&ttilde;">exhibetur</expan> <lb/>à <expan abbr="gñante">gnnante</expan>, & verè habitus e&longs;t; quod <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magis <expan abbr="p&longs;uadebi&ttilde;">per&longs;uadebitur</expan>, &longs;i illa audiamus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos olim docuimus, dum <lb/><expan abbr="explicare&ttilde;">explicaretur</expan> illa <expan abbr="qõ">quomodo</expan> cur <expan abbr="ĩ">in</expan> fine ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan>, ocyus <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>. </s> <s>fit <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan> grauitatis. </s> <s>&longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>fit albius in proce&longs;&longs;u, vt <expan abbr="deniq.">denique</expan> ad extremum &longs;it <expan abbr="alti&longs;simũ">alti&longs;simum</expan>, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fit grauius, vt in fine motus &longs;it <expan abbr="graui&longs;-&longs;imũ">graui&longs;­<lb/>&longs;imum</expan>, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>munus e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> moueri, &longs;ed in loco naturali requie&longs;cere, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>euenire <expan abbr="videre&ttilde;">videretur</expan>, &longs;i graui­<arrow.to.target n="marg2891"></arrow.to.target><lb/>tas in proce&longs;&longs;u auge&longs;ceret, & in extremo extingueretur, ac &longs;i id <expan abbr="qd">quod</expan> albe&longs;cit, in fine motus e&longs;&longs;et <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>: <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="ptãs">potestas</expan> ab actu <expan abbr="pficere&ttilde;">perficeretur</expan>; &longs;ed actu &longs;uperueniente pror&longs;us interiret. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et altero è prin­<lb/>cipiis <expan abbr="cõponentib">componentib</expan>. </s> <s><expan abbr="inter&etilde;pto">interempto</expan>. </s> <s>Hoc &longs;anè mihi probabilius <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>. </s> <s>Talis <expan abbr="ig&rtilde;">igitur</expan> e&longs;t grauitas <expan abbr="quã">quam</expan> à pondere di&longs;tin­<lb/>guimus, vt &longs;it habitus <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan> ab altera <expan abbr="ptãte">potestate</expan> <expan abbr="&qacute;">que</expan> e&longs;t ex eo <expan abbr="gñe">genere</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> actu &longs;uperueniente <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, & in <lb/>habitudine po&longs;ita e&longs;&longs;e vt, & ab actu de&longs;cendit qui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>, cùm &longs;it altera <lb/>illa grauitas habilitas <expan abbr="&qacute;">que</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> iugiter manet affixa, & extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãs">potestas</expan> facilè <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>, quip­<lb/>pe facilè <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan> ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>& &longs;impliciter ac <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> potentia difficile mouendi ad <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="alienũ">alienum</expan>, in graui <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, in leui <expan abbr="ãt">aut</expan> ad <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan>, & longè prius <expan abbr="ptãs">potestas</expan> manendi in &longs;uo loco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum perfecta e&longs;t, <lb/>cùm ibi <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t, & vbi &longs;it extra ip&longs;um, <expan abbr="ptãs">potestas</expan> eò <expan abbr="perueni&etilde;di">perueniendi</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> fit p motum. </s> <s>Ob id facilè credimus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> con­<lb/>tra <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan> vim grauitatis & leuitatis in propriis locis &longs;upere&longs;&longs;e, qui <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="põdus">pondus</expan> & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> illi <expan abbr="oppo-&longs;itã">oppo­<lb/>&longs;itam</expan> tollimus in &longs;uis locis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab&longs;urdum <expan abbr="nõ">non</expan> reputemus &longs;i graue & leue in &longs;uis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locis <expan abbr="de&longs;cribã&ttilde;">de&longs;cribantur</expan> actu <lb/>qui &longs;en&longs;ui notior e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;æpè <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> naturæ magis elucere in motu, cùm verò <expan abbr="exercea&ttilde;">exerceatur</expan>, vbi <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> &longs;it extra proprium locum, facultas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> illa magis extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&qtail;">qui</expan> in &longs;uo loco &longs;e&longs;e o&longs;ten­<lb/>dit. </s> <s>Proinde &longs;iqui tueri velit grauis <expan abbr="leuis&qacute;">leuisque</expan>. </s> <s>definitiones &longs;olum motum accipere, & <expan abbr="&ptilde;termittere">praetermittere</expan> <expan abbr="quie-t&etilde;">quie­<lb/>tem</expan>, ni&longs;i quatenus ex <expan abbr="cõ&longs;equenti">con&longs;equenti</expan> quies <expan abbr="indica&ttilde;">indicatur</expan> notione motus <expan abbr="oĩa">omnia</expan> largi&longs;sime <expan abbr="&longs;ubmini&longs;trãte">&longs;ubmini&longs;trante</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admo-">quenadmo­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2892"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dũ">dum</expan> apparet ex iis vocib. <foreign lang="greek">sta/sews ki\ h)remh/sews</foreign>, vt olim docuim^{9}; <expan abbr="nõ">non</expan> erit mea <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="culpãd^{9}">culpand^{9}</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>nec motu &longs;olo <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan> definitio grauis, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="circũ&longs;cribi&ttilde;">circun&longs;cribitur</expan>, aut aliqua <expan abbr="cõditione">conditione</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> propen&longs;io, & habilitas ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;anè in quiete <expan abbr="&ptilde;fecta">perfecta</expan> e&longs;t, p motum verò <expan abbr="&ptilde;fici&ttilde;">perficitur</expan>, nulla <lb/><expan abbr="tpis">temporis</expan> habita loci'ue <expan abbr="rõne">ratione</expan>. </s> <s>C&ecedil;terum & &longs;i habilitas hæc adhæret a&longs;siduè <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, nihilominus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> infini­<lb/>tas <expan abbr="&qtilde;dã">quadam</expan> ip&longs;i inhæret cùm ab ea po&longs;sit actus <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> &longs;eparari, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="ptãs">potestas</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;cda">&longs;ecunda</expan>: hæc verò <lb/>actu <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, qui &longs;anè in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, e&longs;t duplex, imperfectus dum <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> in &longs;uum <lb/>locum, perfectus <expan abbr="ãt">aut</expan> in proprio loco, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> intermi&longs;&longs;us, cum aliqua vi detinentur in alieno. </s> <s>Verùm quae <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> <lb/>in proprium <expan abbr="cõtendere">contendere</expan> <expan abbr="nitun&ttilde;">nituntur</expan>; nihilominus oppre&longs;sione <expan abbr="te&longs;tan&ttilde;">te&longs;tantur</expan> impul&longs;um (grauia <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt notiora no­<lb/>bis accipio) qui e&longs;t <expan abbr="initiũ">initium</expan> actus. </s> <s>hoc <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t impul&longs;us & oppre&longs;sio, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in alieno, & <expan abbr="dũ">dum</expan> inter <expan abbr="mo-u&etilde;dũ">mo­<lb/>uendum</expan> <expan abbr="impedim&etilde;ta">impedimenta</expan> <expan abbr="depellũt">depellunt</expan>, <foreign lang="greek">r(oph=s</foreign> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="ex&ptilde;&longs;&longs;a">expre&longs;&longs;a</expan> fui&longs;&longs;e puto ab Ari&longs;t. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> in habitu ine&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="&qtilde;-dã">qua­<lb/>dam</expan> infinitatis, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it ex ordine <expan abbr="ptãtũ">pertantum</expan>; <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> <expan abbr="imp&etilde;deat">impendeat</expan> metus alicui^{9} mutationis: proindet <expan abbr="&ptail;i">pari</expan> <expan abbr="obno-xiũ">obno­<lb/>xium</expan> <expan abbr="reddi&ttilde;">redditur</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i po&longs;sideat <expan abbr="actũ">actum</expan>: <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ingulare <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="&ptail;inde">perinde</expan> <expan abbr="caducũ">caducum</expan>: quare <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> bona vale­<lb/>tudo qua nunc fruor, actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> à <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan>, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> victoria, vel citra <expan abbr="victoriã">victoriam</expan> <expan abbr="&qacute;at">queat</expan> affligi, <lb/>adhuc otio & <expan abbr="ãbulatiũculis">ambulatiunculis</expan> matutinis <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="cõ&longs;erua&rtilde;">con&longs;eruarm</expan> &longs;tudeo. </s> <s>hoc certè <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="pñt&etilde;">prae&longs;entem</expan> re&longs;picit, &longs;ed <expan abbr="futurũ">futurum</expan>: <lb/><expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> ego percupio <expan abbr="quã">quam</expan> non dum habeo: & in <expan abbr="illã">illam</expan>, qua&longs;i non <expan abbr="hñs">habens</expan>, <expan abbr="oĩ">omni</expan> conatu <expan abbr="cõtendo">contendo</expan>, & qua&longs;i <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> | <arrow.to.target n="marg2892"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dũ">dum</expan> apparet ex iis vocib. <foreign lang="greek">sta/sews ki\ h)remh/sews</foreign>, vt olim docuim^{9}; <expan abbr="nõ">non</expan> erit mea <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="culpãd^{9}">culpand^{9}</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>nec motu &longs;olo <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan> definitio grauis, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="circũ&longs;cribi&ttilde;">circun&longs;cribitur</expan>, aut aliqua <expan abbr="cõditione">conditione</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> propen&longs;io, & habilitas ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;anè in quiete <expan abbr="&ptilde;fecta">perfecta</expan> e&longs;t, p motum verò <expan abbr="&ptilde;fici&ttilde;">perficitur</expan>, nulla <lb/><expan abbr="tpis">temporis</expan> habita loci'ue <expan abbr="rõne">ratione</expan>. </s> <s>C&ecedil;terum & &longs;i habilitas hæc adhæret a&longs;siduè <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, nihilominus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> infini­<lb/>tas <expan abbr="&qtilde;dã">quadam</expan> ip&longs;i inhæret cùm ab ea po&longs;sit actus <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> &longs;eparari, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="ptãs">potestas</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;cda">&longs;ecunda</expan>: hæc verò <lb/>actu <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, qui &longs;anè in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, e&longs;t duplex, imperfectus dum <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> in &longs;uum <lb/>locum, perfectus <expan abbr="ãt">aut</expan> in proprio loco, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> intermi&longs;&longs;us, cum aliqua vi detinentur in alieno. </s> <s>Verùm quae <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> <lb/>in proprium <expan abbr="cõtendere">contendere</expan> <expan abbr="nitun&ttilde;">nituntur</expan>; nihilominus oppre&longs;sione <expan abbr="te&longs;tan&ttilde;">te&longs;tantur</expan> impul&longs;um (grauia <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt notiora no­<lb/>bis accipio) qui e&longs;t <expan abbr="initiũ">initium</expan> actus. </s> <s>hoc <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t impul&longs;us & oppre&longs;sio, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in alieno, & <expan abbr="dũ">dum</expan> inter <expan abbr="mo-u&etilde;dũ">mo­<lb/>uendum</expan> <expan abbr="impedim&etilde;ta">impedimenta</expan> <expan abbr="depellũt">depellunt</expan>, <foreign lang="greek">r(oph=s</foreign> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="ex&ptilde;&longs;&longs;a">expre&longs;&longs;a</expan> fui&longs;&longs;e puto ab Ari&longs;t. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> in habitu ine&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="&qtilde;-dã">qua­<lb/>dam</expan> infinitatis, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it ex ordine <expan abbr="ptãtũ">pertantum</expan>; <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> <expan abbr="imp&etilde;deat">impendeat</expan> metus alicui^{9} mutationis: proindet <expan abbr="&ptail;i">pari</expan> <expan abbr="obno-xiũ">obno­<lb/>xium</expan> <expan abbr="reddi&ttilde;">redditur</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i po&longs;sideat <expan abbr="actũ">actum</expan>: <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ingulare <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="&ptail;inde">perinde</expan> <expan abbr="caducũ">caducum</expan>: quare <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> bona vale­<lb/>tudo qua nunc fruor, actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> à <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan>, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> victoria, vel citra <expan abbr="victoriã">victoriam</expan> <expan abbr="&qacute;at">queat</expan> affligi, <lb/>adhuc otio & <expan abbr="ãbulatiũculis">ambulatiunculis</expan> matutinis <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="cõ&longs;erua&rtilde;">con&longs;eruarm</expan> &longs;tudeo. </s> <s>hoc certè <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="pñt&etilde;">prae&longs;entem</expan> re&longs;picit, &longs;ed <expan abbr="futurũ">futurum</expan>: <lb/><expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> ego percupio <expan abbr="quã">quam</expan> non dum habeo: & in <expan abbr="illã">illam</expan>, qua&longs;i non <expan abbr="hñs">habens</expan>, <expan abbr="oĩ">omni</expan> conatu <expan abbr="cõtendo">contendo</expan>, & qua&longs;i <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> |
| <pb pagenum="470"/>habiturus, <expan abbr="oĩ">omni</expan> diligentia tueor, actus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non <expan abbr="interpella&ttilde;">interpellatur</expan>, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>vnus e&longs;t: <expan abbr="verũ">verum</expan> non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan>, <lb/> | <pb pagenum="470"/>habiturus, <expan abbr="oĩ">omni</expan> diligentia tueor, actus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non <expan abbr="interpella&ttilde;">interpellatur</expan>, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>vnus e&longs;t: <expan abbr="verũ">verum</expan> non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2893"></arrow.to.target><lb/>nec <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us re&longs;piciens: cùm &longs;it &longs;impliciter, &longs;i <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad oppo&longs;itum demas. </s> <s>&longs;i <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> &longs;pectes, <lb/><expan abbr="iã">iam</expan> pote&longs;tatis &longs;pecimen retineat, & <expan abbr="tpi">tempori</expan> <expan abbr="addica&ttilde;">addicatur</expan>, tùm quae interrumpi po&longs;sit, tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quae affectus à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan>, <lb/>locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> retinere &longs;tudeat. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> aliter pror&longs;us àc &longs;iquis bona po&longs;sidens, & otio&longs;us in po&longs;&longs;e&longs;sione ma­<lb/>nens, vbi <expan abbr="voce&ttilde;">vocetur</expan> in ius; po&longs;sidet <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quo <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pelli&ttilde;">pellitur</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine mole&longs;tia. </s> <s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> actus <expan abbr="po&longs;sid&etilde;-di">po&longs;siden­<lb/>di</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan>. </s> <s>ibi nulla <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> amittendi &longs;u&longs;picio, hîc <expan abbr="cõtra">contra</expan> magn&ecedil; lites, & <expan abbr="maximũ">maximum</expan> ab <lb/>aduer&longs;ario piculum, & aliqua veteris <expan abbr="cõditionis">conditionis</expan> imminutio. </s> <s>nunc &longs;i p <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ius, cui^{9} beneficio. </s> <s>venit in <lb/><expan abbr="po&longs;&longs;e&longs;sion&etilde;">po&longs;&longs;e&longs;sionem</expan> bonorum, aut in ea <expan abbr="retinea&ttilde;">retineatur</expan>, aut deturbatus <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> redeat, apparet po&longs;sidendi <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="cõ-&longs;titit">con­<lb/>&longs;titit</expan> eum <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sidere po&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt planè vides, e&longs;t &longs;ubiecta <expan abbr="tpi">tempori</expan>, quaten^{9}.&longs;. </s> <s>po&longs;sidet &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="qñq.">quandoque</expan> <lb/>non po&longs;sidere. </s> <s>Ita <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> graue actu e&longs;t in &longs;uo loco, & ita e&longs;t actu, <expan abbr="nullã&qacute;">nullanque</expan>. </s> <s>pote&longs;tatis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> in &longs;e <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan>, &longs;ed <lb/>cùm ibi &longs;it, quia <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan> olim <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e; verùm p idem ius, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>principia, p <expan abbr="&qtilde;nã">quanam</expan> locum &longs;uum occupauit, <lb/>cùm & retineat, ni&longs;i <expan abbr="vinca&ttilde;">vincatur</expan>, & victum properet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>; fit vt in &longs;uo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> loco pote&longs;tatis <expan abbr="&longs;pecim&etilde;">&longs;pecimen</expan> appa­<lb/>reat. </s> <s><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> cum actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>. </s> <s>Cùm ergo notio quietis in motu virtute <expan abbr="cõtinea&ttilde;">contineatur</expan> & &longs;it actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> exi­<lb/>&longs;tens ex grauitate <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus e&longs;t, dum extra proprium locum <expan abbr="detine&ttilde;">detinetur</expan> <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, & dum <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> ad ip&longs;um, <lb/>vbi extra ip&longs;um e&longs;t; &longs;ignificare voluit Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> actus qdem &longs;impliciter grauis aut leuis &longs;eor&longs;um, vbi <lb/>&longs;unt extra proprium locum, <expan abbr="noĩe">nomine</expan> vacare: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quidã">quidam</expan> eorum actus motus; <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus eum q <expan abbr="gña-">gnna­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2893"></arrow.to.target><lb/>nec <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us re&longs;piciens: cùm &longs;it &longs;impliciter, &longs;i <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad oppo&longs;itum demas. </s> <s>&longs;i <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> &longs;pectes, <lb/><expan abbr="iã">iam</expan> pote&longs;tatis &longs;pecimen retineat, & <expan abbr="tpi">tempori</expan> <expan abbr="addica&ttilde;">addicatur</expan>, tùm quae interrumpi po&longs;sit, tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quae affectus à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan>, <lb/>locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> retinere &longs;tudeat. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> aliter pror&longs;us àc &longs;iquis bona po&longs;sidens, & otio&longs;us in po&longs;&longs;e&longs;sione ma­<lb/>nens, vbi <expan abbr="voce&ttilde;">vocetur</expan> in ius; po&longs;sidet <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quo <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pelli&ttilde;">pellitur</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine mole&longs;tia. </s> <s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> actus <expan abbr="po&longs;sid&etilde;-di">po&longs;siden­<lb/>di</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan>. </s> <s>ibi nulla <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> amittendi &longs;u&longs;picio, hîc <expan abbr="cõtra">contra</expan> magn&ecedil; lites, & <expan abbr="maximũ">maximum</expan> ab <lb/>aduer&longs;ario piculum, & aliqua veteris <expan abbr="cõditionis">conditionis</expan> imminutio. </s> <s>nunc &longs;i p <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ius, cui^{9} beneficio. </s> <s>venit in <lb/><expan abbr="po&longs;&longs;e&longs;sion&etilde;">po&longs;&longs;e&longs;sionem</expan> bonorum, aut in ea <expan abbr="retinea&ttilde;">retineatur</expan>, aut deturbatus <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> redeat, apparet po&longs;sidendi <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="cõ-&longs;titit">con­<lb/>&longs;titit</expan> eum <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sidere po&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt planè vides, e&longs;t &longs;ubiecta <expan abbr="tpi">tempori</expan>, quaten^{9}.&longs;. </s> <s>po&longs;sidet &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="qñq.">quandoque</expan> <lb/>non po&longs;sidere. </s> <s>Ita <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> graue actu e&longs;t in &longs;uo loco, & ita e&longs;t actu, <expan abbr="nullã&qacute;">nullanque</expan>. </s> <s>pote&longs;tatis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> in &longs;e <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan>, &longs;ed <lb/>cùm ibi &longs;it, quia <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan> olim <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e; verùm p idem ius, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>principia, p <expan abbr="&qtilde;nã">quanam</expan> locum &longs;uum occupauit, <lb/>cùm & retineat, ni&longs;i <expan abbr="vinca&ttilde;">vincatur</expan>, & victum properet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>; fit vt in &longs;uo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> loco pote&longs;tatis <expan abbr="&longs;pecim&etilde;">&longs;pecimen</expan> appa­<lb/>reat. </s> <s><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> cum actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>. </s> <s>Cùm ergo notio quietis in motu virtute <expan abbr="cõtinea&ttilde;">contineatur</expan> & &longs;it actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> exi­<lb/>&longs;tens ex grauitate <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus e&longs;t, dum extra proprium locum <expan abbr="detine&ttilde;">detinetur</expan> <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, & dum <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> ad ip&longs;um, <lb/>vbi extra ip&longs;um e&longs;t; &longs;ignificare voluit Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> actus qdem &longs;impliciter grauis aut leuis &longs;eor&longs;um, vbi <lb/>&longs;unt extra proprium locum, <expan abbr="noĩe">nomine</expan> vacare: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quidã">quidam</expan> eorum actus motus; <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus eum <expan abbr="&qtail;">qui</expan> <expan abbr="gña-">gnna­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2894"></arrow.to.target><lb/>liter a&longs;cen&longs;um <expan abbr="de&longs;cen&longs;um&qacute;">de&longs;cen&longs;umque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehendat">comprehendat</expan>, qua&longs;i &longs;it nomen <expan abbr="gñis">generis</expan> cuius h&ecedil; &longs;int &longs;pecies, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> vim, co­<lb/>natum, <expan abbr="atq.">atque</expan> impul&longs;um ex quo cùm extra proprium locum e&longs;t, exi&longs;tit motus obice depul&longs;o, aut impe­<lb/>tus in ip&longs;um, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="prohibe&ttilde;">prohibetur</expan>: nam talis <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e facultas eius vocis <foreign lang="greek">ro(ph\</foreign>; <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="trã&longs;umi&ttilde;">tran&longs;umitur</expan> ad ea <expan abbr="&longs;ignificãda">&longs;ignificanda</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>p <expan abbr="põdus">pondus</expan> men&longs;ure <expan abbr="&longs;ubiiciun&ttilde;">&longs;ubiiciuntur</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> affert, vt dixi, oppre&longs;sionem, exi&longs;tit <expan abbr="ãt">aut</expan> <foreign lang="greek">emfu/tou o(rmh=s</foreign> .i. </s> <s>ex impetu inna­<lb/>to, & in grauib. poti&longs;simè <expan abbr="p&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>. </s> <s>Puto <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic interpretanda e&longs;&longs;e verba Philo&longs;ophi. </s> <s>Proinde <expan abbr="neq.">neque</expan> de­<lb/>ficit, <expan abbr="qd">quod</expan> pro Alexandro po&longs;sit afferri, quia nimirùm <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectauerit habilitatem <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, &longs;ed genus il­<lb/>lud grauitatis, & vim <expan abbr="agitãdi">agitandi</expan> medium <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i &longs;uperet impedimentum, definit in motum, & ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> <lb/>quiete naturali <expan abbr="fini&ttilde;">finitur</expan>, aut &longs;i habilitatem <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> dicere voluit, eius <expan abbr="rõnem">rationem</expan> formalem in <expan abbr="ptãte">potestate</expan> collocaue­<lb/>rit, nihilominus accepta materialiter &longs;it &longs;uper&longs;tes. </s> <s><expan abbr="Nãq.">Nanque</expan> & &longs;i <expan abbr="ptãs">potestas</expan> accepta formaliter actui repugnat <lb/>at pote&longs;tas, vt &longs;ubiectum, &longs;eu principium, &, vt aiunt, materialiter, non repugnat. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita res in graui­<lb/>tate procedere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt in motu. </s> <s><expan abbr="Auge&ttilde;">Augetur</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> motus vt forma fluens in proce&longs;&longs;u; ad extremum nullus e&longs;t eius <lb/>fluxus. </s> <s>Ergo tendit'ne ad <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e forma fluens? </s> <s><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>; &longs;ed fluxus interit forma, tum maximè e&longs;t, <expan abbr="qa">quam</expan> <lb/><expan abbr="mõ">modo</expan> <expan abbr="pfectiore">perfectiore</expan> ine&longs;t in quiete, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> partibiliter extabat in motu, id vniuer&longs;um quiete, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. </s> <s>con­<lb/>&longs;i&longs;tit. </s> <s>ita & grauitas in quiete & cùm forma perfecta in proprio loco ine&longs;t modo quodam perfectiore, <lb/>nec interit. </s> <s>Remanent igitur hæc materialiter, intereunt formaliter duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> denominatio <lb/>non &longs;umitur ab illis. </s> <s>Sic igitur graue &longs;ignificat pote&longs;tatem, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s>nec remanet in proprio lo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2894"></arrow.to.target><lb/>liter a&longs;cen&longs;um <expan abbr="de&longs;cen&longs;um&qacute;">de&longs;cen&longs;umque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehendat">comprehendat</expan>, qua&longs;i &longs;it nomen <expan abbr="gñis">generis</expan> cuius h&ecedil; &longs;int &longs;pecies, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> vim, co­<lb/>natum, <expan abbr="atq.">atque</expan> impul&longs;um ex quo cùm extra proprium locum e&longs;t, exi&longs;tit motus obice depul&longs;o, aut impe­<lb/>tus in ip&longs;um, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="prohibe&ttilde;">prohibetur</expan>: nam talis <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e facultas eius vocis <foreign lang="greek">ro(ph\</foreign>; <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="trã&longs;umi&ttilde;">tran&longs;umitur</expan> ad ea <expan abbr="&longs;ignificãda">&longs;ignificanda</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>p <expan abbr="põdus">pondus</expan> men&longs;ure <expan abbr="&longs;ubiiciun&ttilde;">&longs;ubiiciuntur</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> affert, vt dixi, oppre&longs;sionem, exi&longs;tit <expan abbr="ãt">aut</expan> <foreign lang="greek">emfu/tou o(rmh=s</foreign> .i. </s> <s>ex impetu inna­<lb/>to, & in grauib. poti&longs;simè <expan abbr="p&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>. </s> <s>Puto <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic interpretanda e&longs;&longs;e verba Philo&longs;ophi. </s> <s>Proinde <expan abbr="neq.">neque</expan> de­<lb/>ficit, <expan abbr="qd">quod</expan> pro Alexandro po&longs;sit afferri, quia nimirùm <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectauerit habilitatem <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, &longs;ed genus il­<lb/>lud grauitatis, & vim <expan abbr="agitãdi">agitandi</expan> medium <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i &longs;uperet impedimentum, definit in motum, & ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> <lb/>quiete naturali <expan abbr="fini&ttilde;">finitur</expan>, aut &longs;i habilitatem <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> dicere voluit, eius <expan abbr="rõnem">rationem</expan> formalem in <expan abbr="ptãte">potestate</expan> collocaue­<lb/>rit, nihilominus accepta materialiter &longs;it &longs;uper&longs;tes. </s> <s><expan abbr="Nãq.">Nanque</expan> & &longs;i <expan abbr="ptãs">potestas</expan> accepta formaliter actui repugnat <lb/>at pote&longs;tas, vt &longs;ubiectum, &longs;eu principium, &, vt aiunt, materialiter, non repugnat. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita res in graui­<lb/>tate procedere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt in motu. </s> <s><expan abbr="Auge&ttilde;">Augetur</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> motus vt forma fluens in proce&longs;&longs;u; ad extremum nullus e&longs;t eius <lb/>fluxus. </s> <s>Ergo tendit'ne ad <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e forma fluens? </s> <s><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>; &longs;ed fluxus interit forma, tum maximè e&longs;t, <expan abbr="qa">quam</expan> <lb/><expan abbr="mõ">modo</expan> <expan abbr="pfectiore">perfectiore</expan> ine&longs;t in quiete, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> partibiliter extabat in motu, id vniuer&longs;um quiete, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. </s> <s>con­<lb/>&longs;i&longs;tit. </s> <s>ita & grauitas in quiete & cùm forma perfecta in proprio loco ine&longs;t modo quodam perfectiore, <lb/>nec interit. </s> <s>Remanent igitur hæc materialiter, intereunt formaliter duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> denominatio <lb/>non &longs;umitur ab illis. </s> <s>Sic igitur graue &longs;ignificat pote&longs;tatem, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s>nec remanet in proprio lo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2895"></arrow.to.target><lb/>co, quemadmodum Græci dixerunt. </s> <s>Alterum ergo &longs;en&longs;um ex his Græcorum dictis abhibendum e&longs;­<lb/>&longs;e putamus, &longs;i illis patrocinari libeat.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2895"></arrow.to.target><lb/>co, quemadmodum Græci dixerunt. </s> <s>Alterum ergo &longs;en&longs;um ex his Græcorum dictis abhibendum e&longs;­<lb/>&longs;e putamus, &longs;i illis patrocinari libeat.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Alexandri <expan abbr="dictũ">dictum</expan> de pote&longs;tate grauis & leuis, & quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;o Themistius & Auerroes di&longs;&longs;erat. </s> <s>C. XV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Alexandri <expan abbr="dictũ">dictum</expan> de pote&longs;tate grauis & leuis, & quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;o Themistius & Auerroes di&longs;&longs;erat. </s> <s>C. XV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VERVM enimuero <expan abbr="neq.">neque</expan> definitio &longs;ola grauis & leuis ab Ari&longs;t. </s> <s>a&longs;signata, quæ &longs;olum motum ac­<lb/>cipere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>: <expan abbr="neq.">neque</expan> notio grauis & leuis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> continet pote&longs;tatem ad motum, <expan abbr="cõmouerũt">commouerunt</expan> <expan abbr="Alexãdrum">Alexandrum</expan>, <lb/><expan abbr="alio&longs;q.">alio&longs;que</expan> philo&longs;ophos, vt ita &longs;entirent, &longs;ed illa <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="quã">quam</expan> obiecit Anaximandro Ari&longs;t. </s> <s>exi&longs;timanti cau&longs;&longs;am <lb/>terræ quietis e&longs;&longs;e &longs;imilitudinem, quod item cùm ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>, faciat, & per &longs;e ip&longs;um &longs;it difficile, vt à <lb/>maximis &longs;ectæ Peripatetic&ecedil; patronis Alexandro, Themi&longs;tio, & Auerroe in <expan abbr="controuer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan> reuocatum, <lb/>& admodùm perplexè &longs;criptum fuerit à Themi&longs;tio; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> loco ip&longs;o nos admonente conabimur Alexan­<lb/>dri <expan abbr="Themi&longs;tijq.">Themi&longs;tijque</expan> <expan abbr="&longs;nĩas">&longs;ninas</expan> explanare. </s> <s>Quemadmodum ergo &longs;upra dictum e&longs;t, Ari&longs;t. </s> <s>probaturus immo­<lb/>bilem non ob id manere <expan abbr="terrã">terram</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> &longs;imiliter <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> &longs;e haberet ad c&ecedil;lum, argumentabatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hunc in <lb/>modum. </s> <s>Quò <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> pars, <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ferri totum <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: & quò <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan> h&ecedil;c <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>manere <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: transferebat Alexander has <expan abbr="rõnes">rationes</expan> ad cau&longs;&longs;as: quia .&longs;. </s> <s>eadem foret cau&longs;&longs;a motus <lb/>& quietis: &longs;ed cùm &longs;imilitudo, quam <foreign lang="greek">o(mh/wsin</foreign> appellat Ari&longs;t. <foreign lang="greek">i)sor)ro(pi/an</foreign> <expan abbr="aũt">aut</expan> ip&longs;e Alexander, non &longs;it <lb/> | <s>VERVM enimuero <expan abbr="neq.">neque</expan> definitio &longs;ola grauis & leuis ab Ari&longs;t. </s> <s>a&longs;signata, quæ &longs;olum motum ac­<lb/>cipere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>: <expan abbr="neq.">neque</expan> notio grauis & leuis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> continet pote&longs;tatem ad motum, <expan abbr="cõmouerũt">commouerunt</expan> <expan abbr="Alexãdrum">Alexandrum</expan>, <lb/><expan abbr="alio&longs;q.">alio&longs;que</expan> philo&longs;ophos, vt ita &longs;entirent, &longs;ed illa <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="quã">quam</expan> obiecit Anaximandro Ari&longs;t. </s> <s>exi&longs;timanti cau&longs;&longs;am <lb/>terræ quietis e&longs;&longs;e &longs;imilitudinem, quod item cùm ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>, faciat, & per &longs;e ip&longs;um &longs;it difficile, vt à <lb/>maximis &longs;ectæ Peripatetic&ecedil; patronis Alexandro, Themi&longs;tio, & Auerroe in <expan abbr="controuer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan> reuocatum, <lb/>& admodùm perplexè &longs;criptum fuerit à Themi&longs;tio; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> loco ip&longs;o nos admonente conabimur Alexan­<lb/>dri <expan abbr="Themi&longs;tijq.">Themi&longs;tijque</expan> <expan abbr="&longs;nĩas">&longs;ententias</expan> explanare. </s> <s>Quemadmodum ergo &longs;upra dictum e&longs;t, Ari&longs;t. </s> <s>probaturus immo­<lb/>bilem non ob id manere <expan abbr="terrã">terram</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> &longs;imiliter <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> &longs;e haberet ad c&ecedil;lum, argumentabatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hunc in <lb/>modum. </s> <s>Quò <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> pars, <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ferri totum <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: & quò <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan> h&ecedil;c <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>manere <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: transferebat Alexander has <expan abbr="rõnes">rationes</expan> ad cau&longs;&longs;as: quia .&longs;. </s> <s>eadem foret cau&longs;&longs;a motus <lb/>& quietis: &longs;ed cùm &longs;imilitudo, quam <foreign lang="greek">o(mh/wsin</foreign> appellat Ari&longs;t. <foreign lang="greek">i)sor)ro(pi/an</foreign> <expan abbr="aũt">aut</expan> ip&longs;e Alexander, non &longs;it <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2896"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> item, vt cau&longs;&longs;a quietis e&longs;&longs;e non po&longs;sit. </s> <s>Agitat verò Themi&longs;tius hanc explicatio­<lb/>nem <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ob&longs;curam; vtrumúe verò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> fal&longs;am repudiet, haud au&longs;im affirmare, &longs;ed <expan abbr="creder&etilde;">crederem</expan> potius <lb/>eum illi conari lucem afferre. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> conuenit inter ip&longs;os <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am motus & quietis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab­<lb/>&longs;it <expan abbr="oĩs">omnis</expan> &longs;imilitudo. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> hoc <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> aduer&longs;ari: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan>, &longs;icut videndi facultas e&longs;t cau&longs;&longs;a vi&longs;ionis, quæ &longs;imilis e&longs;t <lb/>quieti: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> functio perfecta, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> ambulationis, ita <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> cen&longs;ere po&longs;&longs;et <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am <expan abbr="qetis">quietis</expan>, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> verò motus. </s> <s><expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> quae fal&longs;um e&longs;t, eandem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am &longs;impliciter motus & quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan> cau&longs;&longs;a, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;umpta &longs;emper eiu&longs;dem cau&longs;&longs;a e&longs;t: atqui motus & quies <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> non &longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> cau&longs;&longs;a motus & quietis e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;piciens Alexander <lb/>&longs;tatuit, <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, dum quie&longs;cit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; hoc verò fit in proprio loco: graue <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, aut leue; qua&longs;i <lb/>&longs;it alia <expan abbr="rõ">ratio</expan> naturæ mouentis & &longs;edantis. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> functionis <lb/>cau&longs;&longs;a. </s> <s>Si grauitas igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> auctor e&longs;&longs;e quietis: aliter vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;a <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> e&longs;&longs;et effectuum diuer&longs;orum, immò oppo&longs;itorum. </s> <s>Sed tum quæro, &longs;i terra ad­<lb/>huc graui exi&longs;tente, quies in ea reperitur, an hæc ex impedimento <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan>; an nihil ad&longs;it, quod impe­<lb/>diat. </s> <s>Si primum dederis, <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> fuerit ea quies violenta & contra naturam. </s> <s>quae &longs;i <expan abbr="nullũ">nullum</expan> ad&longs;it impediens, | <arrow.to.target n="marg2896"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> item, vt cau&longs;&longs;a quietis e&longs;&longs;e non po&longs;sit. </s> <s>Agitat verò Themi&longs;tius hanc explicatio­<lb/>nem <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ob&longs;curam; vtrumúe verò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> fal&longs;am repudiet, haud au&longs;im affirmare, &longs;ed <expan abbr="creder&etilde;">crederem</expan> potius <lb/>eum illi conari lucem afferre. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> conuenit inter ip&longs;os <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am motus & quietis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab­<lb/>&longs;it <expan abbr="oĩs">omnis</expan> &longs;imilitudo. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> hoc <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> aduer&longs;ari: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan>, &longs;icut videndi facultas e&longs;t cau&longs;&longs;a vi&longs;ionis, quæ &longs;imilis e&longs;t <lb/>quieti: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> functio perfecta, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> ambulationis, ita <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> cen&longs;ere po&longs;&longs;et <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am <expan abbr="qetis">quietis</expan>, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> verò motus. </s> <s><expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> quae fal&longs;um e&longs;t, eandem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am &longs;impliciter motus & quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan> cau&longs;&longs;a, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;umpta &longs;emper eiu&longs;dem cau&longs;&longs;a e&longs;t: atqui motus & quies <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> non &longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> cau&longs;&longs;a motus & quietis e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;piciens Alexander <lb/>&longs;tatuit, <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, dum quie&longs;cit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; hoc verò fit in proprio loco: graue <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, aut leue; qua&longs;i <lb/>&longs;it alia <expan abbr="rõ">ratio</expan> naturæ mouentis & &longs;edantis. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> functionis <lb/>cau&longs;&longs;a. </s> <s>Si grauitas igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> auctor e&longs;&longs;e quietis: aliter vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;a <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> e&longs;&longs;et effectuum diuer&longs;orum, immò oppo&longs;itorum. </s> <s>Sed tum quæro, &longs;i terra ad­<lb/>huc graui exi&longs;tente, quies in ea reperitur, an hæc ex impedimento <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan>; an nihil ad&longs;it, quod impe­<lb/>diat. </s> <s>Si primum dederis, <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> fuerit ea quies violenta & contra naturam. </s> <s>quae &longs;i <expan abbr="nullũ">nullum</expan> ad&longs;it impediens, |
| <pb pagenum="471"/> | <pb pagenum="471"/> |
| <arrow.to.target n="marg2897"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;a manet; profectò per &longs;e immobilis &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Planum igitur quae grauitas e&longs;t cau&longs;&longs;a quietis <lb/>non <expan abbr="aũt">aut</expan> motus, aut non huius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;impliciter, &longs;ed vbi non ad&longs;it impedimentum: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, vbi terra <lb/>&longs;it extra proprium locum. </s> <s><expan abbr="qua&ptail;&ptail;">quapropter</expan> ad id, vt natura &longs;it cau&longs;&longs;a motus; hæc duo requiri videntur; vt &longs;it <lb/>extra proprium locum id quod graue e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it impediens. </s> <s>Alexander igitur cau&longs;&longs;am <expan abbr="gnnaliter">generaliter</expan> <lb/>accepit, quæ &longs;anè variatis conditionib. e&longs;&longs;et cau&longs;&longs;a motus & quietis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> natura per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>priuationem; & &longs;ic potuit Anaximandri placitum confutare. </s> <s>Hic tu <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vides, vt <expan abbr="nõ">non</expan> id refutet Themi­<lb/>&longs;tius, quae elementum in proprio loco graue non e&longs;&longs;e, co&longs;titutum &longs;it; qua&longs;i accedat Alexandro; &longs;ed illud <lb/>&longs;olùm, quae grauitas non efficit <expan abbr="motũ">motum</expan> in actu, ni&longs;i ad&longs;int ill&ecedil; <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, Et certè à <expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> doctri­<lb/>na <expan abbr="nõ">non</expan> abhorret, <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="oppo&longs;itorũ">oppo&longs;itorum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="gñalem">generalem</expan>, proprias verò <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> medicus e&longs;t artifex &longs;a­<lb/>lutis & interitus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it, verùm &longs;alutis per &longs;e, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, interitus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="&ptilde;cepta">pncepta</expan> ar­<lb/>tis, & per accidens. </s> <s>&longs;ic natura cau&longs;&longs;a motus e&longs;t & quietis, &longs;ed motus per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> per <expan abbr="eã">eam</expan> &longs;impli­<lb/>citer; verùm vbi &longs;it <expan abbr="elementũ">elementum</expan> extra &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>Etenim ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> illud <lb/><expan abbr="Themi&longs;tianũ">Themi&longs;tianum</expan> facilè <expan abbr="rñdere">respondere</expan> po&longs;&longs;et Alexander, <expan abbr="primũ">primum</expan> includi in hypothe&longs;i <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>; <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> mane­<lb/>re <expan abbr="terrã">terram</expan> ex vi interni principij, & <expan abbr="&longs;uper&longs;tit&etilde;">&longs;uper&longs;titem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>. </s> <s>Deinde doceret, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="factũ">factum</expan> &longs;upere&longs;t, aliquid a&longs;siduè fit, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> in eo <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> quietis, vtputa, quae<lb/>vapor <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eueha&ttilde;">euehatur</expan> &longs;upra <expan abbr="&longs;cdam ">&longs;ecundam</expan><expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> aëris, <expan abbr="quã">quam</expan> negaret e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> aut <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>. </s> <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int; &longs;pe­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2897"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;a manet; profectò per &longs;e immobilis &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Planum igitur quae grauitas e&longs;t cau&longs;&longs;a quietis <lb/>non <expan abbr="aũt">aut</expan> motus, aut non huius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;impliciter, &longs;ed vbi non ad&longs;it impedimentum: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, vbi terra <lb/>&longs;it extra proprium locum. </s> <s><expan abbr="qua&ptail;&ptail;">quapropter</expan> ad id, vt natura &longs;it cau&longs;&longs;a motus; hæc duo requiri videntur; vt &longs;it <lb/>extra proprium locum id quod graue e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it impediens. </s> <s>Alexander igitur cau&longs;&longs;am <expan abbr="gnnaliter">generaliter</expan> <lb/>accepit, quæ &longs;anè variatis conditionib. e&longs;&longs;et cau&longs;&longs;a motus & quietis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> natura per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>priuationem; & &longs;ic potuit Anaximandri placitum confutare. </s> <s>Hic tu <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vides, vt <expan abbr="nõ">non</expan> id refutet Themi­<lb/>&longs;tius, quae elementum in proprio loco graue non e&longs;&longs;e, co&longs;titutum &longs;it; qua&longs;i accedat Alexandro; &longs;ed illud <lb/>&longs;olùm, quae grauitas non efficit <expan abbr="motũ">motum</expan> in actu, ni&longs;i ad&longs;int ill&ecedil; <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, Et certè à <expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> doctri­<lb/>na <expan abbr="nõ">non</expan> abhorret, <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="oppo&longs;itorũ">oppo&longs;itorum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="gñalem">generalem</expan>, proprias verò <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> medicus e&longs;t artifex &longs;a­<lb/>lutis & interitus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it, verùm &longs;alutis per &longs;e, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, interitus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="&ptilde;cepta">pncepta</expan> ar­<lb/>tis, & per accidens. </s> <s>&longs;ic natura cau&longs;&longs;a motus e&longs;t & quietis, &longs;ed motus per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> per <expan abbr="eã">eam</expan> &longs;impli­<lb/>citer; verùm vbi &longs;it <expan abbr="elementũ">elementum</expan> extra &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>Etenim ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> illud <lb/><expan abbr="Themi&longs;tianũ">Themi&longs;tianum</expan> facilè <expan abbr="rñdere">respondere</expan> po&longs;&longs;et Alexander, <expan abbr="primũ">primum</expan> includi in hypothe&longs;i <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>; <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> mane­<lb/>re <expan abbr="terrã">terram</expan> ex vi interni principij, & <expan abbr="&longs;uper&longs;tit&etilde;">&longs;uper&longs;titem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>. </s> <s>Deinde doceret, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="factũ">factum</expan> &longs;upere&longs;t, aliquid a&longs;siduè fit, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> in eo <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> quietis, vtputa, quae<lb/>vapor <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eueha&ttilde;">euehatur</expan> &longs;upra <expan abbr="&longs;cdam ">&longs;ecundam</expan><expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> aëris, <expan abbr="quã">quam</expan> negaret e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> aut <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>. </s> <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int; &longs;pe­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2935"></arrow.to.target><lb/>&longs;emper ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quod in &longs;uo genere <expan abbr="optimũ">optimum</expan> e&longs;t, contendente; materia verò, cùm &longs;it appetens varie­<lb/>tatis, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ad contraria declinet, propendente ad id quod <expan abbr="pe&longs;simũ">pe&longs;simum</expan> e&longs;t, per&longs;picio quoque <lb/><expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> progre&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> e&longs;&longs;e vim materiæ, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> formæ, quae appetitus materiæ non <expan abbr="põt">potest</expan> non ex pleri, id <lb/>verò non &longs;ine interitu formæ &longs;uccedit. </s> <s>Vt igitur duo principia &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò diuer&longs;a, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> varias <lb/>afferant nece&longs;&longs;e e&longs;t propen&longs;iones & proprietates: ac forma <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> perfectiora præ&longs;tabit: materia <lb/>vici&longs;sim deteriora <expan abbr="oĩa">omnia</expan> rependet: ergo & locus nobilior formæ debebitur; materiæ <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> ignobilior. <lb/></s> <s>Nunc quia loci conditiones, <expan abbr="corporũ">corporum</expan> merita con&longs;equuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & c&ecedil;lum, quia <expan abbr="diuini&longs;simũ">diuini&longs;simum</expan>, e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg2935"></arrow.to.target><lb/>&longs;emper ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quod in &longs;uo genere <expan abbr="optimũ">optimum</expan> e&longs;t, contendente; materia verò, cùm &longs;it appetens varie­<lb/>tatis, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ad contraria declinet, propendente ad id quod <expan abbr="pe&longs;simũ">pe&longs;simum</expan> e&longs;t, per&longs;picio quoque <lb/><expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> progre&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> e&longs;&longs;e vim materiæ, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> formæ, quae appetitus materiæ non <expan abbr="põt">potest</expan> non ex pleri, id <lb/>verò non &longs;ine interitu formæ &longs;uccedit. </s> <s>Vt igitur duo principia &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò diuer&longs;a, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> varias <lb/>afferant nece&longs;&longs;e e&longs;t propen&longs;iones & proprietates: ac forma <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> perfectiora præ&longs;tabit: materia <lb/>vici&longs;sim deteriora <expan abbr="oĩa">omnia</expan> rependet: ergo & locus nobilior formæ debebitur; materiæ <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> ignobilior. <lb/></s> <s>Nunc quia loci conditiones, <expan abbr="corporũ">corporum</expan> merita con&longs;equuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & c&ecedil;lum, quia <expan abbr="diuini&longs;simũ">diuini&longs;simum</expan>, e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2936"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;upremũ">&longs;upremum</expan>: quandò materia longi&longs;simè di&longs;tat ab ente, ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vergit ad <expan abbr="eũ">eum</expan> locum, qui ab <lb/>ip&longs;ius loco longi&longs;simis interuallis di&longs;iungitur: quò cùm <expan abbr="it&etilde;">item</expan> grauia vergant, & inde leuia di&longs;cedant: <lb/>dicemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> grauitatem magis re&longs;pondere materiæ, leuitatem verò formæ. </s> <s>Cùm igitur in <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> ex <lb/>materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tantibus vires materiæ dominentur vt <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan>; nil admirabimur &longs;i corpora <lb/><expan abbr="quæq.">quæque</expan>, aut vno igni excepto, deor&longs;um magis propendeant, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ur&longs;um: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in igni ita præualet <lb/>forma, & <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> materiæ occupauit, vt in eo &longs;olo &longs;it leuitas, nulla pror&longs;us efficacia grauitatis. </s> <s>c&ecedil;­<lb/>terùm & ibi materiæ victoria <expan abbr="demũ">demum</expan> exi&longs;tit, & quod &longs;uperius a&longs;cendit, obtinente materia delabitur. <lb/></s> <s>At verò cùm ex materia generentur elementa &longs;uperiora per vim à c&ecedil;lo <expan abbr="cõmunicatam">communicatam</expan>, & extrin&longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2936"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;upremũ">&longs;upremum</expan>: quandò materia longi&longs;simè di&longs;tat ab ente, ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vergit ad <expan abbr="eũ">eum</expan> locum, qui ab <lb/>ip&longs;ius loco longi&longs;simis interuallis di&longs;iungitur: quò cùm <expan abbr="it&etilde;">item</expan> grauia vergant, & inde leuia di&longs;cedant: <lb/>dicemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> grauitatem magis re&longs;pondere materiæ, leuitatem verò formæ. </s> <s>Cùm igitur in <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> ex <lb/>materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tantibus vires materiæ dominentur vt <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan>; nil admirabimur &longs;i corpora <lb/><expan abbr="quæq.">quæque</expan>, aut vno igni excepto, deor&longs;um magis propendeant, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ur&longs;um: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in igni ita præualet <lb/>forma, & <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> materiæ occupauit, vt in eo &longs;olo &longs;it leuitas, nulla pror&longs;us efficacia grauitatis. </s> <s>c&ecedil;­<lb/>terùm & ibi materiæ victoria <expan abbr="demũ">demum</expan> exi&longs;tit, & quod &longs;uperius a&longs;cendit, obtinente materia delabitur. <lb/></s> <s>At verò cùm ex materia generentur elementa &longs;uperiora per vim à c&ecedil;lo <expan abbr="cõmunicatam">communicatam</expan>, & extrin&longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2937"></arrow.to.target><lb/>cùs accedente principio, à quo &longs;it inuertenda materia, & à proprio &longs;uo <expan abbr="naturali&qacute;">naturalique</expan>. </s> <s>&longs;tatu <expan abbr="dimou&etilde;da">dimouenda</expan>, <lb/>non ade&longs;t <expan abbr="neq.">neque</expan> remanet ingenita propen&longs;io ad &longs;uperiora: ni&longs;i quantum afficiuntur, & apparantur <lb/>à generante. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> etiam &longs;i &longs;ur&longs;um ver&longs;us euehi &longs;it materiæ, & tendere ad perfectionem qu&ecedil; <lb/>primò expetenda e&longs;t; at <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> e&longs;t naturale ip&longs;ius robur, quod <expan abbr="eã">eam</expan> retrahat à forma, & <expan abbr="magnũ">magnum</expan> <expan abbr="quiddã">quiddam</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ui iuris, quod tum obtinet materia, quando &longs;e expedit ex imperio formæ, & &longs;e&longs;e <expan abbr="quodãmo-do">quodammo­<lb/>do</expan> vindicat in libertatem. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it naturæ proce&longs;&longs;us in <expan abbr="grauiũ">grauium</expan> <lb/><expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>mutationibus. </s> <s>Ac &longs;i in re &longs;eria mihi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cum poëtis &longs;apienti&longs;simis verum ludendo li­<lb/>ceat dicere: materia mihi par e&longs;&longs;e videtur in natura &longs;axo illi quod apud inferos à Si&longs;ypho a&longs;siduè <lb/>volutari fingunt. </s> <s>Si&longs;yphus <expan abbr="aũt">aut</expan> forma, aut efficiens, nam veluti ip&longs;e gerit <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> manu &longs;axum, & ma­<lb/>nibus <expan abbr="pedibu&longs;&qacute;">pedibu&longs;que</expan>. </s> <s>nixus in montis <expan abbr="vertic&etilde;">verticem</expan> trudit: cùm verò iam non longe abe&longs;t, vt montis cacumen <lb/>&longs;uperet, tum vis <expan abbr="quædã">quædam</expan> robu&longs;ta <expan abbr="&longs;axũ">&longs;axum</expan> repellit, & in <expan abbr="planiti&am |