| version 1.42, 2007/07/10 15:32:30 |
version 1.43, 2007/07/11 17:16:29 |
| |
| <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei=dos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o( men ga/r</foreign><lb/> | <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei=dos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o( men ga/r</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou= pra/gmatos</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s> <s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek"> de\ tou= pra/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s> <s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s> <s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s> <s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek">*tis ou=n o( fusi)ku\s tou=twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s> <s>En tibi Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s> <s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s> <s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s> <s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s> <s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">omnia</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s> <s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s> <s><expan abbr="Rñdet">Respondet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tantum</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s> <s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mh d' h(=xwrista\</foreign>. <lb/></s> <s>i. </s> <s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> materiæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou= pra/gmatos</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s> <s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek"> de\ tou= pra/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s> <s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s> <s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s> <s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek">*tis ou=n o( fusi)ku\s tou=twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s> <s>En tibi Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s> <s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s> <s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s> <s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s> <s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">omnia</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s> <s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s> <s><expan abbr="Rñdet">Respondet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tantum</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s> <s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mh d' h(=xwrista\</foreign>. <lb/></s> <s>i. </s> <s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> materiæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">Propterea</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, quidi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">Propterea</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, quidi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s> <s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s> <s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s> <s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hominis</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s> <s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s> <s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s> <s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s> <s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hominis</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s> <s><expan abbr="veruntñ">veruntamen</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">quaestionis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">animo</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">quaestionem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">procedere</expan> <expan abbr="qõni">quaestioni</expan> de forma <expan abbr="t&ptilde;e">tempore</expan> & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ | <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">quaestionem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">quaestionis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">animo</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">quaestionem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">procedere</expan> <expan abbr="qõni">quaestioni</expan> de forma <expan abbr="t&ptilde;e">tempore</expan> & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ |
| <pb pagenum="87"/> | <pb pagenum="87"/> |
| <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s> <s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s> <s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s> <s>Quid de fine, & efficientes? </s> <s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s> <s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s> <s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s> <s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s> <s>Quid de fine, & efficientes? </s> <s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s> <s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argmentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> | <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argumentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> |
| <pb pagenum="147"/> | <pb pagenum="147"/> |
| <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> | <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">homo</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat | <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">homo</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">anima</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat |
| <pb pagenum="195"/> | <pb pagenum="195"/> |
| <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> |
| |
| <s>ENERGIAE &longs;unt, vel vniformium, vel difformium: horum quidem organic&ecedil; &longs;unt quæ .&longs;. <lb/></s> <s>actiones &longs;pectant, <expan abbr="quib.">quibus</expan> aut animalis partes inter &longs;e agitant, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aliud ab animali <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <lb/>extrin&longs;ecùs cient: illorum potius &longs;unt perpen&longs;iones. </s> <s>Ergo dicet aliquis, actiones etiam &longs;pectan­<lb/>tur in ip&longs;is: idcirco item efficiendi ratio quæ à nob. </s> <s>ab eodem indiuiduo repul&longs;a e&longs;t. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i <lb/>reliquorum &longs;unt perpe&longs;siones, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem &longs;unt materia: ergo propri&ecedil; functiones à materia <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> profici&longs;cuntur, & ita functio non erit forma operans, quod iis aduer&longs;atur quæ nos antè de­<lb/>creuimus. </s> <s>Tollitur &longs;anè prior illa dubitatio, quia cùm &longs;int partes organic&ecedil; & difformes è multis <lb/>aliis con&longs;titutæ, ita <expan abbr="etiã">etiam</expan> animal totum è pluribus <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tis">in&longs;trumentis</expan> coagmentatum, vna ex illis alteram <lb/>ciere <expan abbr="põt">potest</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm <expan abbr="cõmoueat">commoueat</expan> alteram à &longs;e diuer&longs;am, inibi <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> efficientis & patientis e&longs;&longs;e da­<lb/>mus, tendit neruus tenditur os, vertit mu&longs;culus vertitur membrum, calefacit caro calefit venter, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eip&longs;am caro calefacit. </s> <s>Neque tum e&longs;t vnum &longs;impliciter indiuiduum, quod &longs;imul agat & pa­<lb/>tiatur ad idem, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in omnino continuis eueniret. </s> <s>Altera verò &longs;pecies functionis po­<lb/> | <s>ENERGIAE &longs;unt, vel vniformium, vel difformium: horum quidem organic&ecedil; &longs;unt quæ .&longs;. <lb/></s> <s>actiones &longs;pectant, <expan abbr="quib.">quibus</expan> aut animalis partes inter &longs;e agitant, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aliud ab animali <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <lb/>extrin&longs;ecùs cient: illorum potius &longs;unt perpen&longs;iones. </s> <s>Ergo dicet aliquis, actiones etiam &longs;pectan­<lb/>tur in ip&longs;is: idcirco item efficiendi ratio quæ à nob. </s> <s>ab eodem indiuiduo repul&longs;a e&longs;t. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i <lb/>reliquorum &longs;unt perpe&longs;siones, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem &longs;unt materia: ergo propri&ecedil; functiones à materia <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> profici&longs;cuntur, & ita functio non erit forma operans, quod iis aduer&longs;atur quæ nos antè de­<lb/>creuimus. </s> <s>Tollitur &longs;anè prior illa dubitatio, quia cùm &longs;int partes organic&ecedil; & difformes è multis <lb/>aliis con&longs;titutæ, ita <expan abbr="etiã">etiam</expan> animal totum è pluribus <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tis">in&longs;trumentis</expan> coagmentatum, vna ex illis alteram <lb/>ciere <expan abbr="põt">potest</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm <expan abbr="cõmoueat">commoueat</expan> alteram à &longs;e diuer&longs;am, inibi <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> efficientis & patientis e&longs;&longs;e da­<lb/>mus, tendit neruus tenditur os, vertit mu&longs;culus vertitur membrum, calefacit caro calefit venter, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eip&longs;am caro calefacit. </s> <s>Neque tum e&longs;t vnum &longs;impliciter indiuiduum, quod &longs;imul agat & pa­<lb/>tiatur ad idem, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in omnino continuis eueniret. </s> <s>Altera verò &longs;pecies functionis po­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1971"></arrow.to.target><lb/>nitur in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, nihilominus, quae illa materia non e&longs;t pura pote&longs;tas, &longs;ed actu quodam <lb/>prædita, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it, idem iudicium de illa <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> de ea quæ con&longs;equitur formam: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> eius materiæ quæ &longs;ola pote&longs;tas e&longs;t &longs;ine forma, nulla e&longs;t <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> functio. </s> <s>Neque tamen e&longs;t ea <lb/>functio &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, vt tamen &longs;it ab eius ip&longs;ius forma, quod mouetur. </s> <s>Nam &longs;olùm hoc acci­<lb/>dit animato, quod à &longs;ua ip&longs;ius forma concitatur & à &longs;eip&longs;o, quia &longs;olùm diuiditur in partem per &longs;e <lb/><expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, & in motu totius, quo animatum, quatenus animatum moue­<lb/>tur: &longs;iquid &longs;it aliud, habet in &longs;eip&longs;o &longs;olam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, actum aliunde expectans, vt puta, pars mol­<lb/>lis facilè laxatur; at laxans externum e&longs;t. </s> <s>Laxatur ergo, quà mollis e&longs;t, & &longs;ic habet <expan abbr="initiũ">initium</expan> in &longs;eip&longs;a <lb/>patiendi, & oneri e&longs;t non &longs;ibi, &longs;ed alij. </s> <s>Verumeninuero <expan abbr="neq.">neque</expan> illud a&longs;pernandum e&longs;t, vt motus &longs;it <lb/>energia formæ: quandò energia tota &longs;imul e&longs;&longs;e videtur: motus <expan abbr="aũt">aut</expan> ponitur in &longs;ucce&longs;sione. </s> <s>Præ­<lb/>tereà quæ'nam pendentia &longs;it functionis ab externo, dum e&longs;t imperfecta, vt inde colligi queat id <lb/>quod &longs;uperiore capite acceptum &longs;anè e&longs;t, neutiquam verò explicatum. </s> <s>C&ecedil;terùm, quod attinet <lb/>ad primum. </s> <s>Finge tibi &longs;patium, quod inter mouendum mobile permetiri debet: hoc e&longs;t diui­<lb/>duum in &longs;emper diuidua, quia <expan abbr="continuũ">continuum</expan>. </s> <s>partes eius aliquo termino impo&longs;ito finiti non incon­ | <arrow.to.target n="marg1971"></arrow.to.target><lb/>nitur in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, nihilominus, quae illa materia non e&longs;t pura pote&longs;tas, &longs;ed actu quodam <lb/>prædita, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it, idem iudicium de illa <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> de ea quæ con&longs;equitur formam: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> eius materiæ quæ &longs;ola pote&longs;tas e&longs;t &longs;ine forma, nulla e&longs;t <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> functio. </s> <s>Neque tamen e&longs;t ea <lb/>functio &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, vt tamen &longs;it ab eius ip&longs;ius forma, quod mouetur. </s> <s>Nam &longs;olùm hoc acci­<lb/>dit animato, quod à &longs;ua ip&longs;ius forma concitatur & à &longs;eip&longs;o, quia &longs;olùm diuiditur in partem per &longs;e <lb/><expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, & in motu totius, quo animatum, quatenus animatum moue­<lb/>tur: &longs;iquid &longs;it aliud, habet in &longs;eip&longs;o &longs;olam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, actum aliunde expectans, vt puta, pars mol­<lb/>lis facilè laxatur; at laxans externum e&longs;t. </s> <s>Laxatur ergo, quà mollis e&longs;t, & &longs;ic habet <expan abbr="initiũ">initium</expan> in &longs;eip&longs;a <lb/>patiendi, & oneri e&longs;t non &longs;ibi, &longs;ed alij. </s> <s>Verumeninuero <expan abbr="neq.">neque</expan> illud a&longs;pernandum e&longs;t, vt motus &longs;it <lb/>energia formæ: quandò energia tota &longs;imul e&longs;&longs;e videtur: motus <expan abbr="aũt">aut</expan> ponitur in &longs;ucce&longs;sione. </s> <s>Præ­<lb/>tereà quæ'nam pendentia &longs;it functionis ab externo, dum e&longs;t imperfecta, vt inde colligi queat id <lb/>quod &longs;uperiore capite acceptum &longs;anè e&longs;t, neutiquam verò explicatum. </s> <s>C&ecedil;terùm, quod attinet <lb/>ad primum. </s> <s>Finge tibi &longs;patium, quod inter mouendum mobile permetiri debet: hoc e&longs;t diui­<lb/>duum in &longs;emper diuidua, quia <expan abbr="continuũ">continuum</expan>. </s> <s>partes eius aliquo termino impo&longs;ito finiti non incon­ |
| <pb pagenum="299"/> | <pb pagenum="299"/> |
| <arrow.to.target n="marg1972"></arrow.to.target><lb/>uenit: in earum fine &longs;ignare licèt aliquod, vbi <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in quo quieuerit id quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>. <lb/></s> <s>& aliquod <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e, &longs;icut in generatione factum, quod &longs;anè vbi nolim, te inane <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="nudum&qacute;">nudumque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;umere, & citra <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> &longs;en&longs;ilem: &longs;ed, vt in vniuer&longs;o vires certas obtinuit, ex participatio­<lb/>ne boni illius quod c&ecedil;lum <expan abbr="cõicat">conicat</expan> iis quæ rectà mouentur pro viciniæ di&longs;tantiæúe ratione, veluti <lb/>dictum e&longs;t 1. de cælo. </s> <s>Sume deinde mobile, quod intereà gignitur. </s> <s>in eius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> motu duo con&longs;idera­<lb/>re poteris, & <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>, qui per mutata e&longs;&longs;e &longs;ignificatur, & <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan>. </s> <s>Hæc duo <lb/>contra &longs;e habent. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> illa <expan abbr="indicãt">indicant</expan> terminum & diui&longs;ionem <expan abbr="extant&etilde;">extantem</expan>: hæc infinitatis affinia &longs;unt. <lb/></s> <s>Terminus e&longs;t ex forma, infinitas <expan abbr="aũt">aut</expan> & continuatio <expan abbr="partiũ">partium</expan> ex materia. </s> <s>Ergo in quolibet &longs;patij &longs;al­<lb/>tem &longs;en&longs;ilis puncto certus e&longs;t & locus qui certam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> mobilis notat in qua cùm &longs;it, pro il­<lb/>lius formæ, perfectione <expan abbr="gradu&qacute;">graduque</expan>. </s> <s>operatur, qui iam ade&longs;t: quia verò con&longs;tat ex materia quæ diuidi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> in infinitum, & diuiduè gradus illos perfectionis accepit: hinc exoriri <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan> dicemus, <lb/>& <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hîc te memini&longs;&longs;e volo <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ de gradib. formæ & partib. eius olim <expan abbr="cõ&longs;titui-mus">con&longs;titui­<lb/>mus</expan>. </s> <s>referuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> ad materiam, quia forma <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;oluta e&longs;t. </s> <s>Ergo cùm e&longs;&longs;e in loco &longs;it energia <lb/>propriè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> moueri, fit ex hoc, vt, licet moueatur elementum, habeat item <expan abbr="energiã">energiam</expan> &longs;uam <expan abbr="to-tã">to­<lb/>tam</expan> &longs;imul, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> imperfectam .i. </s> <s>indiuiduam, & vt aiunt, in facto e&longs;&longs;e, non in fieri, <expan abbr="veruntñ">veruntnm</expan> eiu&longs;modi, <lb/>vt vlterius promoueri queat. </s> <s>Hæc ex Ari&longs;t. </s> <s>colliges ita dicente. <foreign lang="greek">kai\ e)nergh/sei eu)qu\s, e)an ti mh\ kw­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1972"></arrow.to.target><lb/>uenit: in earum fine &longs;ignare licèt aliquod, vbi <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in quo quieuerit id quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>. <lb/></s> <s>& aliquod <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e, &longs;icut in generatione factum, quod &longs;anè vbi nolim, te inane <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="nudum&qacute;">nudumque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;umere, & citra <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> &longs;en&longs;ilem: &longs;ed, vt in vniuer&longs;o vires certas obtinuit, ex participatio­<lb/>ne boni illius quod c&ecedil;lum <expan abbr="cõicat">conicat</expan> iis quæ rectà mouentur pro viciniæ di&longs;tantiæúe ratione, veluti <lb/>dictum e&longs;t 1. de cælo. </s> <s>Sume deinde mobile, quod intereà gignitur. </s> <s>in eius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> motu duo con&longs;idera­<lb/>re poteris, & <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>, qui per mutata e&longs;&longs;e &longs;ignificatur, & <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan>. </s> <s>Hæc duo <lb/>contra &longs;e habent. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> illa <expan abbr="indicãt">indicant</expan> terminum & diui&longs;ionem <expan abbr="extant&etilde;">extantem</expan>: hæc infinitatis affinia &longs;unt. <lb/></s> <s>Terminus e&longs;t ex forma, infinitas <expan abbr="aũt">aut</expan> & continuatio <expan abbr="partiũ">partium</expan> ex materia. </s> <s>Ergo in quolibet &longs;patij &longs;al­<lb/>tem &longs;en&longs;ilis puncto certus e&longs;t & locus qui certam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> mobilis notat in qua cùm &longs;it, pro il­<lb/>lius formæ, perfectione <expan abbr="gradu&qacute;">graduque</expan>. </s> <s>operatur, qui iam ade&longs;t: quia verò con&longs;tat ex materia quæ diuidi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> in infinitum, & diuiduè gradus illos perfectionis accepit: hinc exoriri <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan> dicemus, <lb/>& <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hîc te memini&longs;&longs;e volo <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ de gradib. formæ & partib. eius olim <expan abbr="cõ&longs;titui-mus">con&longs;titui­<lb/>mus</expan>. </s> <s>referuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> ad materiam, quia forma <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;oluta e&longs;t. </s> <s>Ergo cùm e&longs;&longs;e in loco &longs;it energia <lb/>propriè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> moueri, fit ex hoc, vt, licet moueatur elementum, habeat item <expan abbr="energiã">energiam</expan> &longs;uam <expan abbr="to-tã">to­<lb/>tam</expan> &longs;imul, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> imperfectam .i. </s> <s>indiuiduam, & vt aiunt, in facto e&longs;&longs;e, non in fieri, <expan abbr="veruntñ">veruntamen</expan> eiu&longs;modi, <lb/>vt vlterius promoueri queat. </s> <s>Hæc ex Ari&longs;t. </s> <s>colliges ita dicente. <foreign lang="greek">kai\ e)nergh/sei eu)qu\s, e)an ti mh\ kw­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1973"></arrow.to.target><lb/>lu/sh| e)ne/rgeia de\ tou= kou/fou to\ pou= ei)=nai kai\ a)/nw</foreign>. </s> <s>Et operabitur &longs;tatim, ni&longs;i quid prohibeat; actus <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>leuis, [non quidem moueri &longs;ur&longs;um] &longs;ed ip&longs;um vbi & locus &longs;uperior. </s> <s>Ob id verendum non e&longs;t, ne <lb/>e&longs;&longs;e in loco &longs;it externa pa&longs;sio mobilis (ni&longs;i vi fuerit) quia .&longs;. </s> <s>ab efficiente pendêre videatur, dum fit: <lb/>nec quin illi habitus <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> &longs;upponatur: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> diuiduè pendet & proximè; &longs;ed indiuiduè & p <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;eu partem eius. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de po&longs;teriore dubitatione; accipiam id in primis, ita mo­<lb/>ueri coniunctum, quae habeat certam formam: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma e&longs;t ratio, cur <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> moueatur, quae hoc <lb/>&longs;it ex eius ip&longs;ius natura. </s> <s>Sequitur ergo ea forma po&longs;ita nece&longs;&longs;ariò locus ip&longs;i conueniens, & hoc <lb/>modo cau&longs;&longs;a interna e&longs;t, & ita cau&longs;&longs;a, vt forma <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecum ip&longs;a apportans, id quod alij nulli cau&longs;­<lb/>&longs;æ conceditur, quatenus e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>&longs;iquidem materia per &longs;eip&longs;am accipiat: efficiens & finis alij <lb/>tribuant à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Id verò &longs;ic e&longs;&longs;e mon&longs;trant Ari&longs;totelis verba quæ &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s>Siquis è no­<lb/>bis quærat, cur grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>diuer&longs;is ac certis motibus concitentur; cau&longs;&longs;a e&longs;t <foreign lang="greek">o(ti pe/fuke\npoi <lb/>kai\ tou=to e)sti\ to\ kou/fw| kai\ barei\ ei)=nai</foreign> .i. quae nata apta &longs;unt ad id, quae alicubi &longs;int, & hoc e&longs;t leui & graui <lb/>e&longs;&longs;e, vt <expan abbr="formã">formam</expan> videas &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, cur grauia moueantur, & leuia: ex quo conclu&longs;it in <lb/>fine contextus; <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e principium, nec quidem agendi & mouendi, &longs;ed patiendi, <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>&longs;ententiam re petiit idem auctor 4. de C&ecedil;lo. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae &longs;i moueret vt efficiens ip&longs;a forma; nec modo &longs;ui <lb/> | <arrow.to.target n="marg1973"></arrow.to.target><lb/>lu/sh| e)ne/rgeia de\ tou= kou/fou to\ pou= ei)=nai kai\ a)/nw</foreign>. </s> <s>Et operabitur &longs;tatim, ni&longs;i quid prohibeat; actus <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>leuis, [non quidem moueri &longs;ur&longs;um] &longs;ed ip&longs;um vbi & locus &longs;uperior. </s> <s>Ob id verendum non e&longs;t, ne <lb/>e&longs;&longs;e in loco &longs;it externa pa&longs;sio mobilis (ni&longs;i vi fuerit) quia .&longs;. </s> <s>ab efficiente pendêre videatur, dum fit: <lb/>nec quin illi habitus <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> &longs;upponatur: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> diuiduè pendet & proximè; &longs;ed indiuiduè & p <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;eu partem eius. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de po&longs;teriore dubitatione; accipiam id in primis, ita mo­<lb/>ueri coniunctum, quae habeat certam formam: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma e&longs;t ratio, cur <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> moueatur, quae hoc <lb/>&longs;it ex eius ip&longs;ius natura. </s> <s>Sequitur ergo ea forma po&longs;ita nece&longs;&longs;ariò locus ip&longs;i conueniens, & hoc <lb/>modo cau&longs;&longs;a interna e&longs;t, & ita cau&longs;&longs;a, vt forma <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecum ip&longs;a apportans, id quod alij nulli cau&longs;­<lb/>&longs;æ conceditur, quatenus e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>&longs;iquidem materia per &longs;eip&longs;am accipiat: efficiens & finis alij <lb/>tribuant à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Id verò &longs;ic e&longs;&longs;e mon&longs;trant Ari&longs;totelis verba quæ &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s>Siquis è no­<lb/>bis quærat, cur grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>diuer&longs;is ac certis motibus concitentur; cau&longs;&longs;a e&longs;t <foreign lang="greek">o(ti pe/fuke\npoi <lb/>kai\ tou=to e)sti\ to\ kou/fw| kai\ barei\ ei)=nai</foreign> .i. quae nata apta &longs;unt ad id, quae alicubi &longs;int, & hoc e&longs;t leui & graui <lb/>e&longs;&longs;e, vt <expan abbr="formã">formam</expan> videas &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, cur grauia moueantur, & leuia: ex quo conclu&longs;it in <lb/>fine contextus; <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e principium, nec quidem agendi & mouendi, &longs;ed patiendi, <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>&longs;ententiam re petiit idem auctor 4. de C&ecedil;lo. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae &longs;i moueret vt efficiens ip&longs;a forma; nec modo &longs;ui <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1974"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1974"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1975"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius proprio, non cohæreret con&longs;equens cum antecedente quæ &longs;ic habent. </s> <s>Mouetur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, <lb/>quia forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s> <s>Ergo natura <expan abbr="principiũ">principium</expan> patiendi, & antecedens latius pateret quàm <lb/>con&longs;equens, quae forma quæ e&longs;t natura, moueret, vt agens. </s> <s>Itaque non &longs;impliciter natura talis e&longs;&longs;et; <lb/>immò nec id ex antecedente probè inferretur, quia forma non e&longs;&longs;et principium patiendi, nec alia <lb/>cau&longs;&longs;a motus interna recitata fuerat ab Ari&longs;totele, quomodo valebat igitur: Naturam e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, atque illam quidem patiendi, non agendi? </s> <s>His ita po&longs;itis ad Alexandrum redeo, vt, <lb/>&longs;i quo pacto mihi &longs;uccedat, tantum philo&longs;ophum quem primum habemus, qui in hanc &longs;enten­<lb/>tiam &longs;crip&longs;erit, ab omni calumnia purgem. </s> <s>Ip&longs;e igitur vbi dixit, generans illud e&longs;&longs;e, quod facit <lb/>è pote&longs;tate vbi actu vbi, faciendo .&longs;. </s> <s>è potentia leui actu leue, accepit formam, non vt actum pri­<lb/>mum, &longs;ed vt &longs;ecundum, & cùm in eo quod gignitur, &longs;it pote&longs;tas quæ na&longs;citur à materia, quæ per <lb/>gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> promouetur ad formam, forma <expan abbr="aũt">aut</expan> inanimi perfecta fit e&longs;&longs;e in &longs;uo loco: pote&longs;tas <lb/>verò quæ e&longs;t in materia ad <expan abbr="eã">eam</expan> perfectionem, &longs;it grauitas, aut leuitas; eam <expan abbr="promotion&etilde;">promotionem</expan> quæ e&longs;t ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> perfectam, &longs;ignificare voluit, cùm &longs;tatuit generans quod facit ignem & <expan abbr="terrã">terram</expan>, facere actu le­<lb/>ue, aut graue, per grauitatem <expan abbr=".n.">enim</expan> & leuitatem <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> materiæ affectiones in &longs;uo loco inanima <expan abbr="collo-cãtur">collo­<lb/>cantur</expan>. </s> <s>& vt &longs;ecundùm naturam &longs;e habet forma, natura autem ip&longs;ius e&longs;t e&longs;&longs;e in officio, &longs;ic <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <lb/>actum iungere con&longs;tituit: <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>actum &longs;ub&longs;tantiæ, qui &longs;ine functione imperfectus e&longs;t, cum actu <lb/> | <arrow.to.target n="marg1975"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius proprio, non cohæreret con&longs;equens cum antecedente quæ &longs;ic habent. </s> <s>Mouetur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, <lb/>quia forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s> <s>Ergo natura <expan abbr="principiũ">principium</expan> patiendi, & antecedens latius pateret quàm <lb/>con&longs;equens, quae forma quæ e&longs;t natura, moueret, vt agens. </s> <s>Itaque non &longs;impliciter natura talis e&longs;&longs;et; <lb/>immò nec id ex antecedente probè inferretur, quia forma non e&longs;&longs;et principium patiendi, nec alia <lb/>cau&longs;&longs;a motus interna recitata fuerat ab Ari&longs;totele, quomodo valebat igitur: Naturam e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, atque illam quidem patiendi, non agendi? </s> <s>His ita po&longs;itis ad Alexandrum redeo, vt, <lb/>&longs;i quo pacto mihi &longs;uccedat, tantum philo&longs;ophum quem primum habemus, qui in hanc &longs;enten­<lb/>tiam &longs;crip&longs;erit, ab omni calumnia purgem. </s> <s>Ip&longs;e igitur vbi dixit, generans illud e&longs;&longs;e, quod facit <lb/>è pote&longs;tate vbi actu vbi, faciendo .&longs;. </s> <s>è potentia leui actu leue, accepit formam, non vt actum pri­<lb/>mum, &longs;ed vt &longs;ecundum, & cùm in eo quod gignitur, &longs;it pote&longs;tas quæ na&longs;citur à materia, quæ per <lb/>gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> promouetur ad formam, forma <expan abbr="aũt">aut</expan> inanimi perfecta fit e&longs;&longs;e in &longs;uo loco: pote&longs;tas <lb/>verò quæ e&longs;t in materia ad <expan abbr="eã">eam</expan> perfectionem, &longs;it grauitas, aut leuitas; eam <expan abbr="promotion&etilde;">promotionem</expan> quæ e&longs;t ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> perfectam, &longs;ignificare voluit, cùm &longs;tatuit generans quod facit ignem & <expan abbr="terrã">terram</expan>, facere actu le­<lb/>ue, aut graue, per grauitatem <expan abbr=".n.">enim</expan> & leuitatem <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> materiæ affectiones in &longs;uo loco inanima <expan abbr="collo-cãtur">collo­<lb/>cantur</expan>. </s> <s>& vt &longs;ecundùm naturam &longs;e habet forma, natura autem ip&longs;ius e&longs;t e&longs;&longs;e in officio, &longs;ic <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <lb/>actum iungere con&longs;tituit: <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>actum &longs;ub&longs;tantiæ, qui &longs;ine functione imperfectus e&longs;t, cum actu <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>quod item facit in mari magno circa Taprobanen in&longs;ulam pi&longs;cis huic cognominis, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ille ar­<lb/>tificio&longs;o nomine <foreign lang="greek">a)kai=a</foreign>, quia &longs;e&longs;e &longs;timulat <foreign lang="greek">ei)s a)rkh\n</foreign>, appellatus. </s> <s>Etiam taurus &longs;e cauda <expan abbr="verberãs">verberans</expan> <lb/>acuit &longs;e in iras. </s> <s>Quamobrem illa promotio de qua meminit Ari&longs;toteles, communius quid notat, <lb/>quàm pul&longs;ionem à tergo qu&ecedil; certè &longs;olùm exi&longs;tit in motu <expan abbr="nõ">non</expan> naturali, in naturali autem, cur ad&longs;it <lb/>nulla e&longs;t cau&longs;&longs;a, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>manet &longs;imilitudo, quae cedens à lateribus excipiat mobile. </s> <s>Neque id officit <lb/>quod ab Ari&longs;totele dicitur [eodem modo] qua&longs;i intelligendum &longs;it, vt vniu&longs;modi penitus <expan abbr="vtro-biq.">vtro­<lb/>bique</expan> &longs;it ratio efficiendi motus, &longs;ed &longs;imilitudo <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, & conuenientia qu&ecedil;dam generalis quæ manet <lb/>in eo, vt medium &longs;it motus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> cau&longs;&longs;a, tum in leuibus, tum in grauibus. </s> <s>quoniam participat <lb/><expan abbr="vtramq.">vtramque</expan> naturam. </s> <s>Et per&longs;picuè cernitur prima illius loci verba de motu violento fui&longs;&longs;e pronun­<lb/>ciata. </s> <s>Ita etiam quod obiicitur ex ambiguitate &longs;ententiæ dilucidari <expan abbr="põt">potest</expan> ex hoc, quòd non &longs;cru­<lb/>tetur hic Ari&longs;toteles vniuer&longs;a principia motus naturalis, &longs;ed officium <expan abbr="tãtummodò">tantummodò</expan> potenti&ecedil;, cùm <lb/>in motu naturali, tum in eo qui e&longs;t præter naturam. </s> <s>“C&ecedil;terùm & hanc &longs;ententiam Themi&longs;tius <lb/>approbauit, cuius hæc &longs;unt verba. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim ex ea parte, vnde terra mouetur, pellit corpus &longs;ibi <arrow.to.target n="marg2341"></arrow.to.target><lb/>oppo&longs;itum: vis <expan abbr=".n.">enim</expan> ac impetus pellentis erit grauitas, quoniam aër, tamet&longs;i leuis &longs;it, & &longs;imiliter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> | <s>quod item facit in mari magno circa Taprobanen in&longs;ulam pi&longs;cis huic cognominis, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ille ar­<lb/>tificio&longs;o nomine <foreign lang="greek">a)kai=a</foreign>, quia &longs;e&longs;e &longs;timulat <foreign lang="greek">ei)s a)rkh\n</foreign>, appellatus. </s> <s>Etiam taurus &longs;e cauda <expan abbr="verberãs">verberans</expan> <lb/>acuit &longs;e in iras. </s> <s>Quamobrem illa promotio de qua meminit Ari&longs;toteles, communius quid notat, <lb/>quàm pul&longs;ionem à tergo qu&ecedil; certè &longs;olùm exi&longs;tit in motu <expan abbr="nõ">non</expan> naturali, in naturali autem, cur ad&longs;it <lb/>nulla e&longs;t cau&longs;&longs;a, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>manet &longs;imilitudo, quae cedens à lateribus excipiat mobile. </s> <s>Neque id officit <lb/>quod ab Ari&longs;totele dicitur [eodem modo] qua&longs;i intelligendum &longs;it, vt vniu&longs;modi penitus <expan abbr="vtro-biq.">vtro­<lb/>bique</expan> &longs;it ratio efficiendi motus, &longs;ed &longs;imilitudo <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, & conuenientia qu&ecedil;dam generalis quæ manet <lb/>in eo, vt medium &longs;it motus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> cau&longs;&longs;a, tum in leuibus, tum in grauibus. </s> <s>quoniam participat <lb/><expan abbr="vtramq.">vtramque</expan> naturam. </s> <s>Et per&longs;picuè cernitur prima illius loci verba de motu violento fui&longs;&longs;e pronun­<lb/>ciata. </s> <s>Ita etiam quod obiicitur ex ambiguitate &longs;ententiæ dilucidari <expan abbr="põt">potest</expan> ex hoc, quòd non &longs;cru­<lb/>tetur hic Ari&longs;toteles vniuer&longs;a principia motus naturalis, &longs;ed officium <expan abbr="tãtummodò">tantummodò</expan> potenti&ecedil;, cùm <lb/>in motu naturali, tum in eo qui e&longs;t præter naturam. </s> <s>“C&ecedil;terùm & hanc &longs;ententiam Themi&longs;tius <lb/>approbauit, cuius hæc &longs;unt verba. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim ex ea parte, vnde terra mouetur, pellit corpus &longs;ibi <arrow.to.target n="marg2341"></arrow.to.target><lb/>oppo&longs;itum: vis <expan abbr=".n.">enim</expan> ac impetus pellentis erit grauitas, quoniam aër, tamet&longs;i leuis &longs;it, & &longs;imiliter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> |
| <pb pagenum="368"/>pilus hominis, cuius tamen, &longs;i pars aliqua &longs;umatur, deor&longs;um pellitur, aër autem grauis apparebit <lb/> | <pb pagenum="368"/>pilus hominis, cuius tamen, &longs;i pars aliqua &longs;umatur, deor&longs;um pellitur, aër autem grauis apparebit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2342"></arrow.to.target><lb/>propter pul&longs;ionem è &longs;ublimi. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem ille. </s> <s>Ita deor&longs;um <expan abbr="cõcitatur">concitatur</expan>, cùm &longs;it leuis: quare <lb/>etiam, quia leuis, eget pul&longs;ione, quoniam re&longs;i&longs;tit.” Sic ergo, vt dictum e&longs;t, in elemento genito mo­<lb/>tus &longs;ecundùm naturam admini&longs;tratur. </s> <s>Ab his ego tran&longs;eo ad explicandos modos, & formulas <lb/>huiu&longs;ce motus: quibus peractis facile erit qu&ecedil;&longs;tionum propo&longs;itarum exitum inuenire. </s> <s>Princi­<lb/>piò igitur ab alio mutatur elementum cum per &longs;e, tum per accidens iis ip&longs;is modis quos anteà <lb/>narrauimus. </s> <s>Deinde mouetur medium per &longs;e, ea &longs;cilicet motione quæ propriè non e&longs;t <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>locum, licet ad eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus redigatur, quandò mutatur aliqua ex parte locus, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>omnino, quemadmodum in ab&longs;oluta latione contingebat. </s> <s>A medio per accidens <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>mouetur, quia cùm &longs;it eius propria functio, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfecta, e&longs;&longs;e in &longs;uo loco. </s> <s><expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>quantùm e&longs;t meri­<lb/>to principiorum &longs;uæ functionis, in temporis puncto fieri deberet; proptereaquae non cedit illi ex to­<lb/>to elementum; ex hoc efficitur, vt ibi <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> intercedat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ucce&longs;sio non &longs;anè formæ, quoniam <lb/>ip&longs;ius opus indiuiduum e&longs;t, & totum &longs;imul. </s> <s>&longs;ed propter magnitudinem & di&longs;tantiam, non certè <lb/>&longs;patij ip&longs;ius ab&longs;olutè, quandoquidem & in vacuo po&longs;&longs;et fieri motus, &longs;ed medij quod aliquo pa­<lb/>cto re&longs;i&longs;tit, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic, vt nullo pacto cedat, &longs;ed paullatim ip&longs;i det locum: vnde tempus interueniat <lb/>in ea loci adeptione, & &longs;ubinde motus, vt optimè <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan> motus hic motui &longs;olarij, qui per pon­<lb/>derum appen&longs;ionem admini&longs;tratur: ade&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi pondus maximum, quod talem habet proportio­<lb/>nem ad trochleas & rotulas, vt eas, ni&longs;i quippiam ob&longs;taret, temporis puncto, vel exiguo <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> &longs;pa­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2342"></arrow.to.target><lb/>propter pul&longs;ionem è &longs;ublimi. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem ille. </s> <s>Ita deor&longs;um <expan abbr="cõcitatur">concitatur</expan>, cùm &longs;it leuis: quare <lb/>etiam, quia leuis, eget pul&longs;ione, quoniam re&longs;i&longs;tit.” Sic ergo, vt dictum e&longs;t, in elemento genito mo­<lb/>tus &longs;ecundùm naturam admini&longs;tratur. </s> <s>Ab his ego tran&longs;eo ad explicandos modos, & formulas <lb/>huiu&longs;ce motus: quibus peractis facile erit qu&ecedil;&longs;tionum propo&longs;itarum exitum inuenire. </s> <s>Princi­<lb/>piò igitur ab alio mutatur elementum cum per &longs;e, tum per accidens iis ip&longs;is modis quos anteà <lb/>narrauimus. </s> <s>Deinde mouetur medium per &longs;e, ea &longs;cilicet motione quæ propriè non e&longs;t <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>locum, licet ad eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus redigatur, quandò mutatur aliqua ex parte locus, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>omnino, quemadmodum in ab&longs;oluta latione contingebat. </s> <s>A medio per accidens <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>mouetur, quia cùm &longs;it eius propria functio, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfecta, e&longs;&longs;e in &longs;uo loco. </s> <s><expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>quantùm e&longs;t meri­<lb/>to principiorum &longs;uæ functionis, in temporis puncto fieri deberet; proptereaquae non cedit illi ex to­<lb/>to elementum; ex hoc efficitur, vt ibi <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> intercedat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ucce&longs;sio non &longs;anè formæ, quoniam <lb/>ip&longs;ius opus indiuiduum e&longs;t, & totum &longs;imul. </s> <s>&longs;ed propter magnitudinem & di&longs;tantiam, non certè <lb/>&longs;patij ip&longs;ius ab&longs;olutè, quandoquidem & in vacuo po&longs;&longs;et fieri motus, &longs;ed medij quod aliquo pa­<lb/>cto re&longs;i&longs;tit, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic, vt nullo pacto cedat, &longs;ed paullatim ip&longs;i det locum: vnde tempus interueniat <lb/>in ea loci adeptione, & &longs;ubinde motus, vt optimè <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan> motus hic motui &longs;olarij, qui per pon­<lb/>derum a<expan abbr="ppen&longs;ionem">perpen&longs;ionem</expan> admini&longs;tratur: ade&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi pondus maximum, quod talem habet proportio­<lb/>nem ad trochleas & rotulas, vt eas, ni&longs;i quippiam ob&longs;taret, temporis puncto, vel exiguo <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> &longs;pa­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2343"></arrow.to.target><lb/>tio volueret, adhibentur <expan abbr="vtrinq.">vtrinque</expan> &longs;u&longs;pen&longs;a &longs;ingula pondiu&longs;cula quæ maioris illius ponderis impe­<lb/>tum remorantia, <expan abbr="quanq.">quanque</expan> rotularum conuer&longs;ionem attemperant, & ad horæ vnius interuallum <lb/>producunt. </s> <s>Sic tempus in ea conuer&longs;ione ponitur, & ita fit motus. </s> <s>Itidem ex medij re&longs;i&longs;tentia <lb/>tempus, & ab hoc motus efficitur. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> per &longs;e mouetur, quatenus in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> locum mutat. <lb/></s> <s><expan abbr="Deniq.">Denique</expan> hoc e&longs;t verum &longs;ubiectum motus, qui &longs;ecundùm locum e&longs;t, quando illud e&longs;t, nec per aliud <lb/>id facit quod in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> mutat vniuer&longs;um locum. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> is e&longs;t ordo cau&longs;&longs;arum efficientium hunc <lb/>motum. </s> <s>Primùm ade&longs;t remouens prohibens, quod tantùm mutat elementum, non <expan abbr="aũt">aut</expan> mouet, <lb/>deinde elementi grauitas, quæ medium pellit, tertiò medium, quae eo commoto &longs;tatim producitur <lb/>motus, qui tamet&longs;i proximè fundetur elemento, tamen habet <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> accidentis, cùm eiu&longs;modi <lb/>affectio, <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>motus præter naturæ <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> in ip&longs;o &longs;int. </s> <s>Idcirco cùm ab alio mutetur, non mo­<lb/>uet &longs;e per &longs;e primò, cùm moueat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ab <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>vici&longs;sim per accidens moueatur, neque <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;e per <lb/>&longs;e mouet: oporteret enim vt per &longs;e moueret medium, & à medio per &longs;e moueretur; per &longs;e autem <lb/>dico, tanquam à cau&longs;&longs;a, vt aiunt, e&longs;&longs;entialiter ordinata. </s> <s>Po&longs;&longs;et verò qui&longs;piam hic opponere: <lb/>primùm quidem, a&longs;&longs;umptum falsò fui&longs;&longs;e, pelli <expan abbr="mediũ">medium</expan> ab elementi grauitate, grauitas <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;tas <lb/> | <arrow.to.target n="marg2343"></arrow.to.target><lb/>tio volueret, adhibentur <expan abbr="vtrinq.">vtrinque</expan> &longs;u&longs;pen&longs;a &longs;ingula pondiu&longs;cula quæ maioris illius ponderis impe­<lb/>tum remorantia, <expan abbr="quanq.">quanque</expan> rotularum conuer&longs;ionem attemperant, & ad horæ vnius interuallum <lb/>producunt. </s> <s>Sic tempus in ea conuer&longs;ione ponitur, & ita fit motus. </s> <s>Itidem ex medij re&longs;i&longs;tentia <lb/>tempus, & ab hoc motus efficitur. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> per &longs;e mouetur, quatenus in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> locum mutat. <lb/></s> <s><expan abbr="Deniq.">Denique</expan> hoc e&longs;t verum &longs;ubiectum motus, qui &longs;ecundùm locum e&longs;t, quando illud e&longs;t, nec per aliud <lb/>id facit quod in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> mutat vniuer&longs;um locum. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> is e&longs;t ordo cau&longs;&longs;arum efficientium hunc <lb/>motum. </s> <s>Primùm ade&longs;t remouens prohibens, quod tantùm mutat elementum, non <expan abbr="aũt">aut</expan> mouet, <lb/>deinde elementi grauitas, quæ medium pellit, tertiò medium, quae eo commoto &longs;tatim producitur <lb/>motus, qui tamet&longs;i proximè fundetur elemento, tamen habet <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> accidentis, cùm eiu&longs;modi <lb/>affectio, <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>motus præter naturæ <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> in ip&longs;o &longs;int. </s> <s>Idcirco cùm ab alio mutetur, non mo­<lb/>uet &longs;e per &longs;e primò, cùm moueat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ab <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>vici&longs;sim per accidens moueatur, neque <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;e per <lb/>&longs;e mouet: oporteret enim vt per &longs;e moueret medium, & à medio per &longs;e moueretur; per &longs;e autem <lb/>dico, tanquam à cau&longs;&longs;a, vt aiunt, e&longs;&longs;entialiter ordinata. </s> <s>Po&longs;&longs;et verò qui&longs;piam hic opponere: <lb/>primùm quidem, a&longs;&longs;umptum falsò fui&longs;&longs;e, pelli <expan abbr="mediũ">medium</expan> ab elementi grauitate, grauitas <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;tas <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2344"></arrow.to.target><lb/>quædam e&longs;t, vt po&longs;teà docebimus: atqui pote&longs;tas efficiens e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a non <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> medium ab <lb/>ip&longs;a non pelletur. </s> <s>Tum deinde elementi motus &longs;implex non erit, &longs;ed compo&longs;itus è pluribus cer­<lb/>to ordine inter &longs;e di&longs;po&longs;itis; quinimmo non tantùm ex naturalibus, &longs;ed ex violentis motus ille <lb/>con&longs;tabit: nam pul&longs;io motus violentus e&longs;&longs;e reputatur, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> eo nomine notarit Antiquos Ari­<lb/>&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui pul&longs;ionem <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> motuum cau&longs;&longs;am fecerint. </s> <s>quod item eo magis ab&longs;urdum e&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2344"></arrow.to.target><lb/>quædam e&longs;t, vt po&longs;teà docebimus: atqui pote&longs;tas efficiens e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a non <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> medium ab <lb/>ip&longs;a non pelletur. </s> <s>Tum deinde elementi motus &longs;implex non erit, &longs;ed compo&longs;itus è pluribus cer­<lb/>to ordine inter &longs;e di&longs;po&longs;itis; quinimmo non tantùm ex naturalibus, &longs;ed ex violentis motus ille <lb/>con&longs;tabit: nam pul&longs;io motus violentus e&longs;&longs;e reputatur, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> eo nomine notarit Antiquos Ari­<lb/>&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui pul&longs;ionem <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> motuum cau&longs;&longs;am fecerint. </s> <s>quod item eo magis ab&longs;urdum e&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2345"></arrow.to.target><lb/>quo cum id quod &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, violento præcedat, hîc &longs;it prior ille qui e&longs;t contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>. <lb/></s> <s>proptereà non e&longs;&longs;et motus i&longs;te &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;impliciter. </s> <s>Adde etiam, quia, &longs;i motus hic per <lb/>accidens habendus e&longs;t, non igitur &longs;ecundùm naturam, non <expan abbr=".n.">enim</expan> coh&ecedil;rere hæc po&longs;&longs;e videntur. </s> <s>Po&longs;tre­<lb/>mò, quoniam hic motus &longs;ine diui&longs;ione medij non admini&longs;tratur; at diui&longs;io e&longs;t ad interitum. </s> <s>igi­<lb/>tur præter naturam. </s> <s>Verùm aduerte ob&longs;ecro, grauitatem, &longs;iue formam illam, vnde profici&longs;citur <lb/>grauitas, obtinere quidem pote&longs;tati <expan abbr="rõnem">rationem</expan> in eo in quo e&longs;t: cùm &longs;ignificet ordinem ad <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <lb/>locum, &longs;ed &longs;impliciter eam e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan>, & veluti forma principium patibile à nobis <expan abbr="cõ&longs;titutum">con&longs;titutum</expan> e&longs;t; <lb/>nihilominus aliquid ab ip&longs;a extra <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> in quo exi&longs;tit, profici&longs;ci nil prohibet, &longs;ic grauitas &longs;eu <lb/> | <arrow.to.target n="marg2345"></arrow.to.target><lb/>quo cum id quod &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, violento præcedat, hîc &longs;it prior ille qui e&longs;t contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>. <lb/></s> <s>proptereà non e&longs;&longs;et motus i&longs;te &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;impliciter. </s> <s>Adde etiam, quia, &longs;i motus hic per <lb/>accidens habendus e&longs;t, non igitur &longs;ecundùm naturam, non <expan abbr=".n.">enim</expan> coh&ecedil;rere hæc po&longs;&longs;e videntur. </s> <s>Po&longs;tre­<lb/>mò, quoniam hic motus &longs;ine diui&longs;ione medij non admini&longs;tratur; at diui&longs;io e&longs;t ad interitum. </s> <s>igi­<lb/>tur præter naturam. </s> <s>Verùm aduerte ob&longs;ecro, grauitatem, &longs;iue formam illam, vnde profici&longs;citur <lb/>grauitas, obtinere quidem pote&longs;tati <expan abbr="rõnem">rationem</expan> in eo in quo e&longs;t: cùm &longs;ignificet ordinem ad <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <lb/>locum, &longs;ed &longs;impliciter eam e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan>, & veluti forma principium patibile à nobis <expan abbr="cõ&longs;titutum">con&longs;titutum</expan> e&longs;t; <lb/>nihilominus aliquid ab ip&longs;a extra <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> in quo exi&longs;tit, profici&longs;ci nil prohibet, &longs;ic grauitas &longs;eu <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2513"></arrow.to.target><lb/>tur, ens <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, vt aut <expan abbr="producturũ">producturum</expan> &longs;it id quod reip&longs;a futurum e&longs;t, aut idemmet reip&longs;a futurum. <lb/></s> <s>Rur&longs;us, &longs;i medici finis e&longs;t id quod e&longs;t in <expan abbr="aĩo">animo</expan>, nullis opus erit <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tis">in&longs;trumentis</expan>, aut operationibus quib^{9} <lb/>finis ip&longs;e <expan abbr="cõparetur">comparetur</expan>, &longs;ed per &longs;e nulla ope <expan abbr="aliũde">aliunde</expan> implorata &longs;anitatem con&longs;equi poterit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> &longs;a­<lb/>nitatem &longs;emper habebit &longs;ibi præ&longs;entem. </s> <s>Addo etiam quòd iam finis e&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> vlla actione opus <lb/>in&longs;uper foret, nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> differret forma &longs;anitatis ægro re&longs;tituendæ, ab ea quæ e&longs;t in mente medici. <lb/></s> <s>In&longs;uper forma & finis idem ad numerum exi&longs;tunt, <expan abbr="&longs;ola&qacute;">&longs;olaque</expan>. </s> <s>ratione <expan abbr="&longs;eiungũtur">&longs;eiunguntur</expan>. </s> <s>Atqui forma <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/>illa qu&ecedil; in mente medici præce&longs;sit, &longs;ed alia numero diuer&longs;a. </s> <s>Hæc <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pertinent aliquo pacto <lb/>ad ea <expan abbr="cõuellenda">conuellenda</expan> quæ de fine naturali dicuntur, qui <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> appetitu fundatur. </s> <s>Et quanuis adie­<lb/>cerit Zimata <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> appetitui, quam <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <expan abbr="intention&etilde;">intentionem</expan>, <expan abbr="tendentiã">tendentiam</expan> ad <expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan> quæ reip&longs;a e&longs;t, & ob id <lb/>appetenda: non plenè <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;atisfacit, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> tendentia hæc, aut e&longs;t propen&longs;io naturalis, &longs;iue efficien­<lb/>tis, &longs;iue materi&ecedil;, aut progre&longs;&longs;us, & actus eius quod <expan abbr="iã">iam</expan> mouet, aut mouetur. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="qũocunq.">qunocunque</expan> &longs;umatur, <lb/><expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> re&longs;picit id quod non e&longs;t. </s> <s>Quòd &longs;i dixerit <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e hanc <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> bonitatem; e&longs;&longs;e <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan> &longs;im­<lb/>pliciter à qua mouetur. </s> <s>At inquam ego efficiens <expan abbr="nõ">non</expan> cupere <expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan> &longs;impliciter, <expan abbr="neq.">neque</expan> talem com­<lb/>municare materiæ, &longs;ed hanc huic, & eam quam <expan abbr="põt">potest</expan>, & cuius id cui dat <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>, capax e&longs;t. </s> <s>Dantur <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2513"></arrow.to.target><lb/>tur, ens <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, vt aut <expan abbr="producturũ">producturum</expan> &longs;it id quod reip&longs;a futurum e&longs;t, aut idemmet reip&longs;a futurum. <lb/></s> <s>Rur&longs;us, &longs;i medici finis e&longs;t id quod e&longs;t in <expan abbr="aĩo">animo</expan>, nullis opus erit <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tis">in&longs;trumentis</expan>, aut operationibus quib^{9} <lb/>finis ip&longs;e <expan abbr="cõparetur">comparetur</expan>, &longs;ed per &longs;e nulla ope <expan abbr="aliũde">aliunde</expan> implorata &longs;anitatem con&longs;equi poterit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> &longs;a­<lb/>nitatem &longs;emper habebit &longs;ibi præ&longs;entem. </s> <s>Addo etiam quòd iam finis e&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> vlla actione opus <lb/>in&longs;uper foret, nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> differret forma &longs;anitatis ægro re&longs;tituendæ, ab ea quæ e&longs;t in mente medici. <lb/></s> <s>In&longs;uper forma & finis idem ad numerum exi&longs;tunt, <expan abbr="&longs;ola&qacute;">&longs;olaque</expan>. </s> <s>ratione <expan abbr="&longs;eiungũtur">&longs;eiunguntur</expan>. </s> <s>Atqui forma <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/>illa qu&ecedil; in mente medici præce&longs;sit, &longs;ed alia numero diuer&longs;a. </s> <s>Hæc <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pertinent aliquo pacto <lb/>ad ea <expan abbr="cõuellenda">conuellenda</expan> quæ de fine naturali dicuntur, qui <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> appetitu fundatur. </s> <s>Et quanuis adie­<lb/>cerit Zimata <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> appetitui, quam <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <expan abbr="intention&etilde;">intentionem</expan>, <expan abbr="tendentiã">tendentiam</expan> ad <expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan> quæ reip&longs;a e&longs;t, & ob id <lb/>appetenda: non plenè <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;atisfacit, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> tendentia hæc, aut e&longs;t propen&longs;io naturalis, &longs;iue efficien­<lb/>tis, &longs;iue materi&ecedil;, aut progre&longs;&longs;us, & actus eius quod <expan abbr="iã">iam</expan> mouet, aut mouetur. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="qũocunq.">qunocunque</expan> &longs;umatur, <lb/><expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> re&longs;picit id quod non e&longs;t. </s> <s>Quòd &longs;i dixerit <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e hanc <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> bonitatem; e&longs;&longs;e <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan> &longs;im­<lb/>pliciter à qua mouetur. </s> <s>At inquam ego efficiens <expan abbr="nõ">non</expan> cupere <expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan> &longs;impliciter, <expan abbr="neq.">neque</expan> talem com­<lb/>municare materiæ, &longs;ed hanc huic, & eam quam <expan abbr="põt">potest</expan>, & cuius id cui dat <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>, capax e&longs;t. </s> <s>Dantur <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2514"></arrow.to.target><lb/>form&ecedil; pro viribus efficientium, & qu&ecedil; &longs;unt merita materiæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> h&ecedil;c rationicatio diuer&longs;a e&longs;t ab ea <lb/>quam intulit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> aduer&longs;us Ideas o&longs;tendens eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;as actionis. </s> <s>“Dubium <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, e&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2514"></arrow.to.target><lb/>form&ecedil; pro viribus efficientium, & qu&ecedil; &longs;unt merita materiæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> h&ecedil;c rationicatio diuer&longs;a e&longs;t ab ea <lb/>quam intulit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> aduer&longs;us Ideas o&longs;tendens eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;as actionis. </s> <s>“Dubium <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, e&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2515"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="vtilitat&etilde;">vtilitatem</expan> con&longs;equatur faber, aut textor in arte &longs;ua, &longs;i <expan abbr="bonũ">bonum</expan> ip&longs;um (hoc verò e&longs;t vniuer&longs;ale) co­<lb/>gnorit, vel <expan abbr="qũo">quoniam</expan> medicus ad <expan abbr="medendũ">medendum</expan>, aut dux ad <expan abbr="imperandũ">imperandum</expan> peritior reddetur, &longs;i <expan abbr="ideã">ideam</expan> ip&longs;am <expan abbr="con-t&etilde;platus">con­<lb/>templatus</expan> fuerit. </s> <s>Nam <expan abbr="neq.">neque</expan> ita &longs;peculari <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> medicus videtur, &longs;ed hominis <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>; imò verò <lb/>forta&longs;&longs;e huius hominis &longs;anitatem; quippe cùm &longs;ingulis medeatur.” Proptereà quidam à pondere <lb/>difficultatis oppre&longs;si genus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> finis in cogitatione collocarunt. </s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> de <expan abbr="illorũ">illorum</expan> fine qui agunt vo­<lb/>luntariè, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="dubitandũ">dubitandum</expan>, <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="efficientiũ">efficientium</expan> finem <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> in intentione primæ men­<lb/>tis in <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nullus error cadere <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Deinde, cùm intentio <expan abbr="nõ">non</expan> efficiat <expan abbr="naturã">naturam</expan> finis eiu&longs;modi, vt moueat <lb/>actu, <expan abbr="rem&qacute;">remque</expan>. </s> <s>producat; aiunt finem e&longs;&longs;e partim in re partim abe&longs;&longs;e, veluti &longs;anitas quæ à medico re­<lb/>&longs;tituenda e&longs;t, partim e&longs;t in humoribus, partim <expan abbr="nõdum">nondum</expan> pr&ecedil;&longs;ens e&longs;t. </s> <s>Ea igitur <expan abbr="rõne">ratione</expan> qua pr&ecedil;&longs;ens e&longs;t, <lb/>vim habet mouendi, quatenus verò abe&longs;t, habet <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> excitandi appetitus; & e&longs;t, vt inquiunt, <lb/>pr&ecedil;&longs;tò facultas, ab&longs;olutio <expan abbr="tñ">tantum</expan> dee&longs;t. </s> <s>in efficientis verò intentione vniuer&longs;um <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> refulgere: ex hoc <lb/>autem effici, vt ab efficientis ip&longs;ius mente totus anticipetur, appetatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita moueat efficiens. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2515"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="vtilitat&etilde;">vtilitatem</expan> con&longs;equatur faber, aut textor in arte &longs;ua, &longs;i <expan abbr="bonũ">bonum</expan> ip&longs;um (hoc verò e&longs;t vniuer&longs;ale) co­<lb/>gnorit, vel <expan abbr="qũo">quoniam</expan> medicus ad <expan abbr="medendũ">medendum</expan>, aut dux ad <expan abbr="imperandũ">imperandum</expan> peritior reddetur, &longs;i <expan abbr="ideã">ideam</expan> ip&longs;am <expan abbr="con-t&etilde;platus">con­<lb/>templatus</expan> fuerit. </s> <s>Nam <expan abbr="neq.">neque</expan> ita &longs;peculari <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> medicus videtur, &longs;ed hominis <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>; imò verò <lb/>forta&longs;&longs;e huius hominis &longs;anitatem; quippe cùm &longs;ingulis medeatur.” Proptereà quidam à pondere <lb/>difficultatis oppre&longs;si genus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> finis in cogitatione collocarunt. </s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> de <expan abbr="illorũ">illorum</expan> fine qui agunt vo­<lb/>luntariè, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="dubitandũ">dubitandum</expan>, <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="efficientiũ">efficientium</expan> finem <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> in intentione primæ men­<lb/>tis in <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nullus error cadere <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Deinde, cùm intentio <expan abbr="nõ">non</expan> efficiat <expan abbr="naturã">naturam</expan> finis eiu&longs;modi, vt moueat <lb/>actu, <expan abbr="rem&qacute;">remque</expan>. </s> <s>producat; aiunt finem e&longs;&longs;e partim in re partim abe&longs;&longs;e, veluti &longs;anitas quæ à medico re­<lb/>&longs;tituenda e&longs;t, partim e&longs;t in humoribus, partim <expan abbr="nõdum">nondum</expan> pr&ecedil;&longs;ens e&longs;t. </s> <s>Ea igitur <expan abbr="rõne">ratione</expan> qua pr&ecedil;&longs;ens e&longs;t, <lb/>vim habet mouendi, quatenus verò abe&longs;t, habet <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> excitandi appetitus; & e&longs;t, vt inquiunt, <lb/>pr&ecedil;&longs;tò facultas, ab&longs;olutio <expan abbr="tñ">tantum</expan> dee&longs;t. </s> <s>in efficientis verò intentione vniuer&longs;um <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> refulgere: ex hoc <lb/>autem effici, vt ab efficientis ip&longs;ius mente totus anticipetur, appetatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita moueat efficiens. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2516"></arrow.to.target><lb/>Quòd &longs;i dubites, quia totus finis in <expan abbr="aĩo">animo</expan> medici &longs;it impre&longs;&longs;us: ergo & e&longs;&longs;e actu <expan abbr="totũ">totum</expan> tribuunt id <expan abbr="aĩ">aim</expan> <lb/>vtribus qui plus <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;a natura. </s> <s>Hæc docent viri &longs;apienti&longs;simi. </s> <s>Mirabile verò e&longs;t id <lb/>mouere, quod e&longs;t facultate, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;i &longs;anitas <expan abbr="ponere&ttilde;">poneretur</expan> in humoribus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi vt in pote&longs;ta­<lb/>te patibili, & vt in materia, & vt qu&ecedil; futura &longs;it, & actu in materia ine&longs;t eius priuatio. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <lb/>mouet; qu&ecedil;ro, an'ne moueat, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, an vt finis, &longs;i <expan abbr="primũ">primum</expan> dederis; hoc nihil ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>. </s> <s><expan abbr="præter&qtilde;">præterquae</expan> <expan abbr="quaeincõgruũ">quae<lb/>incongruum</expan> e&longs;t, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> mouere vt <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> vt efficiens ad <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan>: &longs;imul <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;et & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et: haberet & <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>haberet, quae &longs;i, quatenus finis; at mouet ille <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> optabilis; optabile <expan abbr="aũt">aut</expan>, quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, finis igitur <lb/>ita mouet, quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t. </s> <s>Confugies, opinor, ad <expan abbr="m&etilde;t&etilde;">mentem</expan> in <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nullus cadit error. </s> <s>Atqui &longs;ic efficies, <lb/>eam tantùm abe&longs;&longs;e à fine, vt & ip&longs;a gratia finis alicuius agat: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim id pro fal&longs;o haben­<lb/>dum e&longs;t, quo credimus ex &longs;ententia Peripateticorum mentes beatas nil infra &longs;eip&longs;as intelligere. <lb/></s> <s>Mitto quae Ari&longs;t. </s> <s>& motus illius qui ab efficiente pr&ecedil;&longs;tatur, & eius qui fit in materia, cau&longs;&longs;am ita red­<lb/>dere con&longs;ueuit, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> illa &longs;it eorum vis, & natura, non <expan abbr="aũt">aut</expan> quia &longs;ic à mente concitetur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & <lb/>finis appetitur &longs;uapte natura, & efficiens &longs;uopte impul&longs;u <expan abbr="bonũ">bonum</expan> con&longs;ectatur, & materia &longs;ecundùm <lb/>naturam appetit. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò cogitare debemus, res naturales ferri in finem &longs;uum, veluti &longs;agittam | <arrow.to.target n="marg2516"></arrow.to.target><lb/>Quòd &longs;i dubites, quia totus finis in <expan abbr="aĩo">animo</expan> medici &longs;it impre&longs;&longs;us: ergo & e&longs;&longs;e actu <expan abbr="totũ">totum</expan> tribuunt id <expan abbr="aĩ">aim</expan> <lb/>vtribus qui plus <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;a natura. </s> <s>Hæc docent viri &longs;apienti&longs;simi. </s> <s>Mirabile verò e&longs;t id <lb/>mouere, quod e&longs;t facultate, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;i &longs;anitas <expan abbr="ponere&ttilde;">poneretur</expan> in humoribus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi vt in pote&longs;ta­<lb/>te patibili, & vt in materia, & vt qu&ecedil; futura &longs;it, & actu in materia ine&longs;t eius priuatio. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <lb/>mouet; qu&ecedil;ro, an'ne moueat, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, an vt finis, &longs;i <expan abbr="primũ">primum</expan> dederis; hoc nihil ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>. </s> <s><expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> <expan abbr="quaeincõgruũ">quae<lb/>incongruum</expan> e&longs;t, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> mouere vt <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> vt efficiens ad <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan>: &longs;imul <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;et & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et: haberet & <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>haberet, quae &longs;i, quatenus finis; at mouet ille <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> optabilis; optabile <expan abbr="aũt">aut</expan>, quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, finis igitur <lb/>ita mouet, quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t. </s> <s>Confugies, opinor, ad <expan abbr="m&etilde;t&etilde;">mentem</expan> in <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nullus cadit error. </s> <s>Atqui &longs;ic efficies, <lb/>eam tantùm abe&longs;&longs;e à fine, vt & ip&longs;a gratia finis alicuius agat: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim id pro fal&longs;o haben­<lb/>dum e&longs;t, quo credimus ex &longs;ententia Peripateticorum mentes beatas nil infra &longs;eip&longs;as intelligere. <lb/></s> <s>Mitto quae Ari&longs;t. </s> <s>& motus illius qui ab efficiente pr&ecedil;&longs;tatur, & eius qui fit in materia, cau&longs;&longs;am ita red­<lb/>dere con&longs;ueuit, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> illa &longs;it eorum vis, & natura, non <expan abbr="aũt">aut</expan> quia &longs;ic à mente concitetur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & <lb/>finis appetitur &longs;uapte natura, & efficiens &longs;uopte impul&longs;u <expan abbr="bonũ">bonum</expan> con&longs;ectatur, & materia &longs;ecundùm <lb/>naturam appetit. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò cogitare debemus, res naturales ferri in finem &longs;uum, veluti &longs;agittam |
| <pb pagenum="400"/>quæ <expan abbr="nõ">non</expan> cieretur aliquò, ni&longs;i dirigeretur à iaculante: quandoquidem <expan abbr="habeãt">habeant</expan> res naturales ingeni­<lb/> | <pb pagenum="400"/>quæ <expan abbr="nõ">non</expan> cieretur aliquò, ni&longs;i dirigeretur à iaculante: quandoquidem <expan abbr="habeãt">habeant</expan> res naturales ingeni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2517"></arrow.to.target><lb/>tam <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> per quam <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> afficitur, prout <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan> &longs;uæ <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> naturæ. </s> <s>Sed & ip&longs;a <lb/>prima mens mouet vt finis, quae eam &longs;ingula cupiunt imitari, & imitando, quoad po&longs;&longs;unt, a&longs;&longs;equun­<lb/>tur: dum imitari <expan abbr="volũt">volunt</expan>, nondum habent, <expan abbr="atq.">atque</expan> idem e&longs;t àc &longs;i abe&longs;&longs;et, igitur & de illa quærendum <lb/>e&longs;t, quemadmodum moueat. </s> <s>Hanc ego video nunc vagari &longs;ententiam. </s> <s>Nempe in fine duo con­<lb/>tineri, primùm quod e&longs;t res ip&longs;a vt forma, & &longs;anitas, alterum quod e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> mouendi, nimirùm quia <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, & quae &longs;it in <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan>: illud planè monere quod e&longs;t forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> futura e&longs;t, non e&longs;&longs;e verò, <lb/>aut e&longs;&longs;e in intentione <expan abbr="nõ">non</expan> mouere, &longs;ed e&longs;&longs;e <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> mouentis: veluti conditio <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="ag&etilde;tis">agentis</expan> e&longs;t, <lb/>collocari in conueniente di&longs;tantia: qua&longs;i res moueat quidem, attamen quæ non &longs;it adhuc ni&longs;i in <lb/>intentione. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id ab&longs;urdum videri debere, quae etiam &longs;i non &longs;it, moueat tamen, quia <expan abbr="nõ">non</expan> mouet <lb/>propriè, &longs;ed metaphoricè. </s> <s>id verò, quae propriè mouet, actu e&longs;&longs;e oportere; alterum verò <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm, quo magis e&longs;t cau&longs;&longs;a, perfectio, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="optimũ">optimum</expan>, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis e&longs;&longs;e, <expan abbr="actu&qacute;">actuque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;endũ">cen&longs;endum</expan> <expan abbr="&etilde;">est</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tat, quae motus ille &longs;it metaphoricus, <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> ab eo quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t præ&longs;tari po&longs;sit; nanque <lb/>et&longs;i talis, tamen multò principalior e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> præ&longs;tantior, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ille &longs;it qui verus e&longs;t motus, nec &longs;ine il­<lb/>lo reliqui con&longs;i&longs;tunt, & à multò nobiliore cau&longs;&longs;a profici&longs;citur. </s> <s>Quate tum beneficio cau&longs;&longs;æ, tum <lb/>etiam <expan abbr="rõne">ratione</expan> propria fit, vt actus ille &longs;it à quo <expan abbr="de&longs;c&etilde;dit">de&longs;cendit</expan> motus, velut à fine. </s> <s>Hoc certè dictum ma­<lb/>ximè repudiaret Alexander, & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> illi contemnerent qui, cùm Deum mouere <expan abbr="cõtendant">contendant</expan>, vt <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, <lb/>nec <expan abbr="aliũ">alium</expan> e&longs;&longs;e mouendi <expan abbr="modũ">modum</expan>, qui 8. Phy&longs;. explanetur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> finis, re&longs;oluturi <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> in <expan abbr="eã">eam</expan> definitionem, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2517"></arrow.to.target><lb/>tam <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> per quam <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> afficitur, prout <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan> &longs;uæ <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> naturæ. </s> <s>Sed & ip&longs;a <lb/>prima mens mouet vt finis, quae eam &longs;ingula cupiunt imitari, & imitando, quoad po&longs;&longs;unt, a&longs;&longs;equun­<lb/>tur: dum imitari <expan abbr="volũt">volunt</expan>, nondum habent, <expan abbr="atq.">atque</expan> idem e&longs;t àc &longs;i abe&longs;&longs;et, igitur & de illa quærendum <lb/>e&longs;t, quemadmodum moueat. </s> <s>Hanc ego video nunc vagari &longs;ententiam. </s> <s>Nempe in fine duo con­<lb/>tineri, primùm quod e&longs;t res ip&longs;a vt forma, & &longs;anitas, alterum quod e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> mouendi, nimirùm quia <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, & quae &longs;it in <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan>: illud planè monere quod e&longs;t forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> futura e&longs;t, non e&longs;&longs;e verò, <lb/>aut e&longs;&longs;e in intentione <expan abbr="nõ">non</expan> mouere, &longs;ed e&longs;&longs;e <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> mouentis: veluti conditio <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="ag&etilde;tis">agentis</expan> e&longs;t, <lb/>collocari in conueniente di&longs;tantia: qua&longs;i res moueat quidem, attamen quæ non &longs;it adhuc ni&longs;i in <lb/>intentione. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id ab&longs;urdum videri debere, quae etiam &longs;i non &longs;it, moueat tamen, quia <expan abbr="nõ">non</expan> mouet <lb/>propriè, &longs;ed metaphoricè. </s> <s>id verò, quae propriè mouet, actu e&longs;&longs;e oportere; alterum verò <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm, quo magis e&longs;t cau&longs;&longs;a, perfectio, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="optimũ">optimum</expan>, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis e&longs;&longs;e, <expan abbr="actu&qacute;">actuque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;endũ">cen&longs;endum</expan> <expan abbr="&etilde;">est</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tat, quae motus ille &longs;it metaphoricus, <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> ab eo quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t præ&longs;tari po&longs;sit; nanque <lb/>et&longs;i talis, tamen multò principalior e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> præ&longs;tantior, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ille &longs;it qui verus e&longs;t motus, nec &longs;ine il­<lb/>lo reliqui con&longs;i&longs;tunt, & à multò nobiliore cau&longs;&longs;a profici&longs;citur. </s> <s>Quate tum beneficio cau&longs;&longs;æ, tum <lb/>etiam <expan abbr="rõne">ratione</expan> propria fit, vt actus ille &longs;it à quo <expan abbr="de&longs;c&etilde;dit">de&longs;cendit</expan> motus, velut à fine. </s> <s>Hoc certè dictum ma­<lb/>ximè repudiaret Alexander, & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> illi contemnerent qui, cùm Deum mouere <expan abbr="cõtendant">contendant</expan>, vt <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, <lb/>nec <expan abbr="aliũ">alium</expan> e&longs;&longs;e mouendi <expan abbr="modũ">modum</expan>, qui 8. Phy&longs;. explanetur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> finis, re&longs;oluturi <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> in <expan abbr="eã">eam</expan> definitionem, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2518"></arrow.to.target><lb/>qu&ecedil; a&longs;signata e&longs;t 3. Phy&longs;. inueniant, illud quod mouet, actu e&longs;&longs;e debere. </s> <s>Rur&longs;us mihi <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> finis ille &longs;it aliquid per &longs;e, ni&longs;i <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, tum verò non habet <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> finis, <lb/>&longs;ed formæ, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ille, qui terminus e&longs;t operationis, & accedit materiæ: nam talis ille e&longs;t cui pote­<lb/>&longs;tas attribuitur. </s> <s><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè quae fieri pote&longs;t, vt appetens non patiatur eo quod appetit, atque ita <lb/>finis ille pror&longs;us erit nihil, & in natura poti&longs;simè, in qua nullum e&longs;t phanta&longs;iæ munus quæ &longs;ani­<lb/>tatis &longs;peciem <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s>retineat, cuius bonitatem experiens, inclinet animal ad appetendum <lb/>atque agendum pro ratione talis impul&longs;us.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2518"></arrow.to.target><lb/>qu&ecedil; a&longs;signata e&longs;t 3. Phy&longs;. inueniant, illud quod mouet, actu e&longs;&longs;e debere. </s> <s>Rur&longs;us mihi <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> finis ille &longs;it aliquid per &longs;e, ni&longs;i <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, tum verò non habet <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> finis, <lb/>&longs;ed formæ, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ille, qui terminus e&longs;t operationis, & accedit materiæ: nam talis ille e&longs;t cui pote­<lb/>&longs;tas attribuitur. </s> <s><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè quae fieri pote&longs;t, vt appetens non patiatur eo quod appetit, atque ita <lb/>finis ille pror&longs;us erit nihil, & in natura poti&longs;simè, in qua nullum e&longs;t phanta&longs;iæ munus quæ &longs;ani­<lb/>tatis &longs;peciem <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s>retineat, cuius bonitatem experiens, inclinet animal ad appetendum <lb/>atque agendum pro ratione talis impul&longs;us.</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Aduer&longs;us antiquos de cau&longs;&longs;is quietis terr&ecedil;. </s> <s>Cap. </s> <s>VI<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Aduer&longs;us antiquos de cau&longs;&longs;is quietis terr&ecedil;. </s> <s>Cap. </s> <s>VI<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>ERGO terram nulli obnoxiam motui <expan abbr="præter&qtilde;">præterquae</expan> affectioni, & ortui fateamur ingenuè, &longs;ed ip&longs;am <lb/>in &longs;uo loco maximam agere quietem. </s> <s>Vtrum'ne verò cau&longs;&longs;&ecedil; quietis illæ &longs;int quas anteà <expan abbr="rec&etilde;-&longs;uimus">recen­<lb/>&longs;uimus</expan> ex antiquorum monumentis, mox &longs;pectandum e&longs;t. </s> <s>At <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;i infinitum natura non patitur, <lb/> | <s>ERGO terram nulli obnoxiam motui <expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> affectioni, & ortui fateamur ingenuè, &longs;ed ip&longs;am <lb/>in &longs;uo loco maximam agere quietem. </s> <s>Vtrum'ne verò cau&longs;&longs;&ecedil; quietis illæ &longs;int quas anteà <expan abbr="rec&etilde;-&longs;uimus">recen­<lb/>&longs;uimus</expan> ex antiquorum monumentis, mox &longs;pectandum e&longs;t. </s> <s>At <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;i infinitum natura non patitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2801"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>certi&longs;simis <expan abbr="rõnibus">rationibus</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>confectum e&longs;t; profectò terra illa Xenophanis Colophonij fuit in <lb/>aliquod barathrum non habens vbi radices &longs;uas infigat. </s> <s>Porrò Thales &longs;uo &longs;eip&longs;um gladio iugulat, <lb/>facit <expan abbr="terrã">terram</expan> in eo firmari quod per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> nequeat, &longs;ed &longs;i manere <expan abbr="illã">illam</expan> oportet, eget adhuc alia ter­<lb/>ra, aqua <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e ip&longs;am <expan abbr="nõ">non</expan> manet, &longs;ed innititur terra. </s> <s>Rur&longs;us ea grauium e&longs;t natura, vt quod gra­<lb/>uius e&longs;t &longs;ub&longs;idat, minus <expan abbr="aũt">aut</expan> graue enatet; &longs;ic aër in aquis &longs;upereminet. </s> <s>cùm ergo terra grauior &longs;it, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua, tantum abe&longs;t, vt aqua &longs;ub&longs;idat, vt potius aquæ terra &longs;ubiicienda &longs;it. </s> <s>Prætereà, &longs;i eadem e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> <lb/>totius & partium in vniformibus; &longs;icut &longs;uperuenit aquæ terra, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæuis eius particula &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> enataret: at terræ partes in aqua <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> merguntur: ergo & tota terra: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>non tota &longs;u&longs;tinetur ab aquis, quemadmodum profe&longs;&longs;us e&longs;t Thales. </s> <s>Facilè verò e&longs;&longs;et vnica ratione, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> acuti&longs;sima confligere cum Anaximandro, Anaxagora, Democrito, & Empedocle: <lb/>qui <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> vertigine <expan abbr="cõmotam">commotam</expan> <expan abbr="terrã">terram</expan> in medio quie&longs;cere putent, vel quae ob pernicitatem motus præuer­<lb/>tatur, ne po&longs;sit moueri &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt dixit Empedocles, vel <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> præ latitudine vehemen­<lb/>tius acta, multum aëris intercipiat, quemadmodum reliqui dixere: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> &longs;tatuunt omnes motum <lb/>& quietem in terra præter naturam. </s> <s>At &longs;i motus e&longs;t præter naturam: ergo & motus &longs;ecundùm na­<lb/>turam præter quem ille e&longs;t, qui dicitur præter naturam, &longs;ed nullus eorum <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan> motus e&longs;t &longs;ecun­<lb/>dùm naturam: ergo <expan abbr="neq.">neque</expan> illius erit præter naturam. </s> <s>Quòd &longs;i motus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> aut &longs;ecundùm, aut præter | <arrow.to.target n="marg2801"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>certi&longs;simis <expan abbr="rõnibus">rationibus</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>confectum e&longs;t; profectò terra illa Xenophanis Colophonij fuit in <lb/>aliquod barathrum non habens vbi radices &longs;uas infigat. </s> <s>Porrò Thales &longs;uo &longs;eip&longs;um gladio iugulat, <lb/>facit <expan abbr="terrã">terram</expan> in eo firmari quod per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> nequeat, &longs;ed &longs;i manere <expan abbr="illã">illam</expan> oportet, eget adhuc alia ter­<lb/>ra, aqua <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e ip&longs;am <expan abbr="nõ">non</expan> manet, &longs;ed innititur terra. </s> <s>Rur&longs;us ea grauium e&longs;t natura, vt quod gra­<lb/>uius e&longs;t &longs;ub&longs;idat, minus <expan abbr="aũt">aut</expan> graue enatet; &longs;ic aër in aquis &longs;upereminet. </s> <s>cùm ergo terra grauior &longs;it, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua, tantum abe&longs;t, vt aqua &longs;ub&longs;idat, vt potius aquæ terra &longs;ubiicienda &longs;it. </s> <s>Prætereà, &longs;i eadem e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> <lb/>totius & partium in vniformibus; &longs;icut &longs;uperuenit aquæ terra, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæuis eius particula &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> enataret: at terræ partes in aqua <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> merguntur: ergo & tota terra: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>non tota &longs;u&longs;tinetur ab aquis, quemadmodum profe&longs;&longs;us e&longs;t Thales. </s> <s>Facilè verò e&longs;&longs;et vnica ratione, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> acuti&longs;sima confligere cum Anaximandro, Anaxagora, Democrito, & Empedocle: <lb/>qui <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> vertigine <expan abbr="cõmotam">commotam</expan> <expan abbr="terrã">terram</expan> in medio quie&longs;cere putent, vel quae ob pernicitatem motus præuer­<lb/>tatur, ne po&longs;sit moueri &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt dixit Empedocles, vel <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> præ latitudine vehemen­<lb/>tius acta, multum aëris intercipiat, quemadmodum reliqui dixere: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> &longs;tatuunt omnes motum <lb/>& quietem in terra præter naturam. </s> <s>At &longs;i motus e&longs;t præter naturam: ergo & motus &longs;ecundùm na­<lb/>turam præter quem ille e&longs;t, qui dicitur præter naturam, &longs;ed nullus eorum <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan> motus e&longs;t &longs;ecun­<lb/>dùm naturam: ergo <expan abbr="neq.">neque</expan> illius erit præter naturam. </s> <s>Quòd &longs;i motus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> aut &longs;ecundùm, aut præter |
| <pb pagenum="454"/>naturam fuerit; <expan abbr="neq.">neque</expan> ex his motibus vllus e&longs;t: nihil ergo <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> moueri. </s> <s>Eodem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pacto iu­<lb/> | <pb pagenum="454"/>naturam fuerit; <expan abbr="neq.">neque</expan> ex his motibus vllus e&longs;t: nihil ergo <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> moueri. </s> <s>Eodem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pacto iu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2802"></arrow.to.target><lb/>dicium de quiete ferre licèt, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, aut præter naturam: ac &longs;i naturalis non fue­<lb/>rit quies, <expan abbr="neq.">neque</expan> item erit quies præter naturam. </s> <s>naturalis <expan abbr="aũt">aut</expan> quies e&longs;&longs;e non <expan abbr="põt">potest</expan>; quoniam &longs;i motus <lb/>naturalis non e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> item <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e quies naturalis: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> quies illa &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ finit mo­<lb/>tum &longs;ecundùm naturam: proptereaquae h&ecedil;c &longs;ecundùm naturam mouentur, vt a&longs;&longs;ecuta locum &longs;ibi <expan abbr="cõ-uenient&etilde;">con­<lb/>uenientem</expan>, in eo &longs;ecundùm naturam quie&longs;cant. </s> <s>quae &longs;i motus e&longs;t naturalis: ergo etiam erit quies natu­<lb/>ralis: ita vt altero ex his, velint nolint, implicentur; aut hæc nulla <expan abbr="rõne">ratione</expan> moueri, aut &longs;i <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, mo­<lb/>tum illum & <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> non &longs;anè violentam e&longs;&longs;e, &longs;ed naturalem. </s> <s>Et quanuis aliquis illarum partium <lb/>ad Ari&longs;t. </s> <s>dicere po&longs;&longs;e videretur ita argumentantem: &longs;i motus à natura non e&longs;t, neque violentus fue­<lb/>rit: ergo nullus e&longs;t motus. </s> <s>fateor id tamen nihil ad me, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> a&longs;&longs;ero ego <expan abbr="terrã">terram</expan> moueri, &longs;ed quie­<lb/>&longs;cere: &longs;i nullus ergo e&longs;t motus; e&longs;t igitur quies. </s> <s>&longs;ciat hic, &longs;ublato motu bifariam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tolli <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, <lb/>vel quoniam ea quies extrin&longs;ecùs fiat ab eo corpore, quod circumuertitur: ni&longs;i ergo <expan abbr="circumuerta&ttilde;">circumuertatur</expan>, <lb/>profectò quietis cau&longs;&longs;a <expan abbr="tolle&ttilde;">tolletur</expan>, vel quia &longs;ublato motu narurali tollatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quies præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <lb/>illi <expan abbr="tribuũt">tribuunt</expan> terræ, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id quod præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, perpetuum e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>: igitur olim mouebitur; at <lb/>motus hic inde, vbi manet præter naturam, naturalis e&longs;t: &longs;i igitur naturalis motus non e&longs;t. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>quies e&longs;t præter naturam, vt vides. </s> <s>Sigillatim verò contra Anaximenem & alios eius &longs;ectæ viros, <lb/>hæc dicere licebit. </s> <s>Si latitudo terr&ecedil; cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur maneat ip&longs;a immobilis: ergo &longs;i talem figuram <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2802"></arrow.to.target><lb/>dicium de quiete ferre licèt, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, aut præter naturam: ac &longs;i naturalis non fue­<lb/>rit quies, <expan abbr="neq.">neque</expan> item erit quies præter naturam. </s> <s>naturalis <expan abbr="aũt">aut</expan> quies e&longs;&longs;e non <expan abbr="põt">potest</expan>; quoniam &longs;i motus <lb/>naturalis non e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> item <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e quies naturalis: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> quies illa &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ finit mo­<lb/>tum &longs;ecundùm naturam: proptereaquae h&ecedil;c &longs;ecundùm naturam mouentur, vt a&longs;&longs;ecuta locum &longs;ibi <expan abbr="cõ-uenient&etilde;">con­<lb/>uenientem</expan>, in eo &longs;ecundùm naturam quie&longs;cant. </s> <s>quae &longs;i motus e&longs;t naturalis: ergo etiam erit quies natu­<lb/>ralis: ita vt altero ex his, velint nolint, implicentur; aut hæc nulla <expan abbr="rõne">ratione</expan> moueri, aut &longs;i <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, mo­<lb/>tum illum & <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> non &longs;anè violentam e&longs;&longs;e, &longs;ed naturalem. </s> <s>Et quanuis aliquis illarum partium <lb/>ad Ari&longs;t. </s> <s>dicere po&longs;&longs;e videretur ita argumentantem: &longs;i motus à natura non e&longs;t, neque violentus fue­<lb/>rit: ergo nullus e&longs;t motus. </s> <s>fateor id tamen nihil ad me, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> a&longs;&longs;ero ego <expan abbr="terrã">terram</expan> moueri, &longs;ed quie­<lb/>&longs;cere: &longs;i nullus ergo e&longs;t motus; e&longs;t igitur quies. </s> <s>&longs;ciat hic, &longs;ublato motu bifariam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tolli <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, <lb/>vel quoniam ea quies extrin&longs;ecùs fiat ab eo corpore, quod circumuertitur: ni&longs;i ergo <expan abbr="circumuerta&ttilde;">circumuertatur</expan>, <lb/>profectò quietis cau&longs;&longs;a <expan abbr="tolle&ttilde;">tolletur</expan>, vel quia &longs;ublato motu narurali tollatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quies præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <lb/>illi <expan abbr="tribuũt">tribuunt</expan> terræ, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id quod præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, perpetuum e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>: igitur olim mouebitur; at <lb/>motus hic inde, vbi manet præter naturam, naturalis e&longs;t: &longs;i igitur naturalis motus non e&longs;t. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>quies e&longs;t præter naturam, vt vides. </s> <s>Sigillatim verò contra Anaximenem & alios eius &longs;ectæ viros, <lb/>hæc dicere licebit. </s> <s>Si latitudo terr&ecedil; cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur maneat ip&longs;a immobilis: ergo &longs;i talem figuram <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2856"></arrow.to.target><lb/>alia po&longs;terior e&longs;t: quamobrem &longs;icuti prior actus e&longs;t ratio &longs;ecundi; con&longs;imiliter priuatio prior haben­<lb/>da e&longs;t analogicè ratio po&longs;terioris. </s> <s>Ex hoc verò efficitur, vt grauitas terræ quæ e&longs;t priuatio primi gra­<lb/>dus, &longs;it vt <expan abbr="rõ">ratio</expan> grauitatis aquæ quæ e&longs;t gradus &longs;ecundi: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> quod &longs;pectat ad motum, terra erit natura <lb/>prior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>motum aquæ optimo iure terminabit: tamet&longs;i, quantum e&longs;t de gradib. actus <lb/>quià primo ente deriuantur, aqua e&longs;t longè prior, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfectior. </s> <s>Proin aqua item &longs;ic iudicari pote­<lb/>rit locus terræ: erit <expan abbr=".n.">enim</expan> terræ perfectio, quippe nobiliorib. in&longs;ignita qualitatib. Sed, cùm locus per &longs;e <lb/>&longs;it terminus motus, longè prius & antiquius e&longs;t, <expan abbr="terrã">terram</expan> e&longs;&longs;e locum aquæ. </s> <s>Ergo leue & graue &longs;unt duæ <lb/>formæ à natura con&longs;titutæ, non ad nos, vt cen&longs;uit Plato; quapropter, quemadmodum reliqu&ecedil; form&ecedil; <lb/>&longs;e habent, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> has &longs;e habere oportebit. </s> <s>At verò in c&ecedil;teris formis pote&longs;tas duplex ob&longs;eruatur, altera <lb/>per quam exi&longs;tunt in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera per quam erumpunt in actus &longs;ecundos: idem nunc de gra­<lb/>ui & leui dicendum e&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i graue & leue <expan abbr="calidũ">calidum</expan> <expan abbr="frigidum&qacute;">frigidumque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan>, planum quae id quod ca­<lb/>lidum e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="põt">potest</expan> item e&longs;&longs;e leue, & id quod e&longs;t pote&longs;tate frigidum, itidem pote&longs;tate graue e&longs;t: qua­<lb/>re pote&longs;tas <expan abbr="oĩs">omnis</expan> ad motus & loca naturalia in calido <expan abbr="frigido&qacute;">frigidoque</expan>. </s> <s>radices egi&longs;&longs;e videtur. </s> <s>Ob id igitur, &longs;i­<lb/>cut eadem e&longs;t calidi <expan abbr="frigidi&qacute;">frigidique</expan>. </s> <s>materia; &longs;ic e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> grauis & leuis, &longs;ed illorum primò, horum verò ex con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2856"></arrow.to.target><lb/>alia po&longs;terior e&longs;t: quamobrem &longs;icuti prior actus e&longs;t ratio &longs;ecundi; con&longs;imiliter priuatio prior haben­<lb/>da e&longs;t analogicè ratio po&longs;terioris. </s> <s>Ex hoc verò efficitur, vt grauitas terræ quæ e&longs;t priuatio primi gra­<lb/>dus, &longs;it vt <expan abbr="rõ">ratio</expan> grauitatis aquæ quæ e&longs;t gradus &longs;ecundi: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> quod &longs;pectat ad motum, terra erit natura <lb/>prior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>motum aquæ optimo iure terminabit: tamet&longs;i, quantum e&longs;t de gradib. actus <lb/>quià primo ente deriuantur, aqua e&longs;t longè prior, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfectior. </s> <s>Proin aqua item &longs;ic iudicari pote­<lb/>rit locus terræ: erit <expan abbr=".n.">enim</expan> terræ perfectio, quippe nobiliorib. in&longs;ignita qualitatib. Sed, cùm locus per &longs;e <lb/>&longs;it terminus motus, longè prius & antiquius e&longs;t, <expan abbr="terrã">terram</expan> e&longs;&longs;e locum aquæ. </s> <s>Ergo leue & graue &longs;unt duæ <lb/>formæ à natura con&longs;titutæ, non ad nos, vt cen&longs;uit Plato; quapropter, quemadmodum reliqu&ecedil; form&ecedil; <lb/>&longs;e habent, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> has &longs;e habere oportebit. </s> <s>At verò in c&ecedil;teris formis pote&longs;tas duplex ob&longs;eruatur, altera <lb/>per quam exi&longs;tunt in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera per quam erumpunt in actus &longs;ecundos: idem nunc de gra­<lb/>ui & leui dicendum e&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i graue & leue <expan abbr="calidũ">calidum</expan> <expan abbr="frigidum&qacute;">frigidumque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan>, planum quae id quod ca­<lb/>lidum e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="põt">potest</expan> item e&longs;&longs;e leue, & id quod e&longs;t pote&longs;tate frigidum, itidem pote&longs;tate graue e&longs;t: qua­<lb/>re pote&longs;tas <expan abbr="oĩs">omnis</expan> ad motus & loca naturalia in calido <expan abbr="frigido&qacute;">frigidoque</expan>. </s> <s>radices egi&longs;&longs;e videtur. </s> <s>Ob id igitur, &longs;i­<lb/>cut eadem e&longs;t calidi <expan abbr="frigidi&qacute;">frigidique</expan>. </s> <s>materia; &longs;ic e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> grauis & leuis, &longs;ed illorum primò, horum verò ex con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2857"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecutione. </s> <s>Vt <expan abbr=".n.">enim</expan> ex frigido calidum <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, quòd erat pote&longs;tate &longs;ic, inquit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quare & paruitas & <lb/> | <arrow.to.target n="marg2857"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecutione. </s> <s>Vt <expan abbr=".n.">enim</expan> ex frigido calidum <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, quòd erat pote&longs;tate &longs;ic, inquit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quare & paruitas & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2858"></arrow.to.target><lb/>magnitudo cuiu&longs;piam &longs;en&longs;ilis molis, “non in&longs;uper aliquid accipiente materia extenditur, &longs;ed quia po­<lb/>te&longs;tate e&longs;t materia <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> quare e&longs;t idem rarum & den&longs;um, & vna materia ip&longs;orum e&longs;t. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> ip­<lb/>&longs;um quidem den&longs;um graue, rarum <expan abbr="aũt">aut</expan> leue.” Vbi etiam vides naturam à frigido per den&longs;um, à calido <lb/>per rarum, graue & leue efficere: <expan abbr="nã">nam</expan> raritas calidi, frigidi verò den&longs;itas e&longs;t propago. </s> <s>Quòd verò per­<lb/>tinet ad actum &longs;ecundùm, graue, & leue &longs;unt pote&longs;tates, per quas res ita comparatur in certo quo­<lb/>dam loco e&longs;&longs;e queunt, nec in loco &longs;impliciter, <expan abbr="verũ">verum</expan> in loco naturali, quippe quae &longs;int &longs;en&longs;iles form&ecedil;, & à <lb/>formis &longs;en&longs;ilib. ortum ducant: & cùm certum locum a&longs;&longs;equantur per motus naturales: e&longs;&longs;e in loco <lb/>&longs;uo naturali præcipuus erit eorum actus origine prior, & natura po&longs;terior erit motus. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hi qui­<lb/>dem actus ad categoriam ip&longs;ius vbi referentur, nihilominus à forma &longs;ub&longs;tantiæ non &longs;egregabuntur <lb/>eo modo quem anteà &longs;ignificauimus, dum de &longs;ecundi actus ingenio verba faceremus. </s> <s>& motus qui­<lb/>dem propter mutata e&longs;&longs;e, ac locus, quia form&ecedil; complementum. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> graue & leue in naturis opti­<lb/>mè numerari valent. </s> <s>Hæc cùm &longs;it grauis <expan abbr="leuis&qacute;">leuisque</expan>. </s> <s>natura non rectè ea definiri poterunt, quae ex pluribus <lb/>paucioribus'ue partib. <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;int. </s> <s>immo nihil ob&longs;tabit, quae in maiore corpore &longs;int partes multò plu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2858"></arrow.to.target><lb/>magnitudo cuiu&longs;piam &longs;en&longs;ilis molis, “non in&longs;uper aliquid accipiente materia extenditur, &longs;ed quia po­<lb/>te&longs;tate e&longs;t materia <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> quare e&longs;t idem rarum & den&longs;um, & vna materia ip&longs;orum e&longs;t. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> ip­<lb/>&longs;um quidem den&longs;um graue, rarum <expan abbr="aũt">aut</expan> leue.” Vbi etiam vides naturam à frigido per den&longs;um, à calido <lb/>per rarum, graue & leue efficere: <expan abbr="nã">nam</expan> raritas calidi, frigidi verò den&longs;itas e&longs;t propago. </s> <s>Quòd verò per­<lb/>tinet ad actum &longs;ecundùm, graue, & leue &longs;unt pote&longs;tates, per quas res ita comparatur in certo quo­<lb/>dam loco e&longs;&longs;e queunt, nec in loco &longs;impliciter, <expan abbr="verũ">verum</expan> in loco naturali, quippe quae &longs;int &longs;en&longs;iles form&ecedil;, & à <lb/>formis &longs;en&longs;ilib. ortum ducant: & cùm certum locum a&longs;&longs;equantur per motus naturales: e&longs;&longs;e in loco <lb/>&longs;uo naturali præcipuus erit eorum actus origine prior, & natura po&longs;terior erit motus. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hi qui­<lb/>dem actus ad categoriam ip&longs;ius vbi referentur, nihilominus à forma &longs;ub&longs;tantiæ non &longs;egregabuntur <lb/>eo modo quem anteà &longs;ignificauimus, dum de &longs;ecundi actus ingenio verba faceremus. </s> <s>& motus qui­<lb/>dem propter mutata e&longs;&longs;e, ac locus, quia form&ecedil; complementum. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> graue & leue in naturis opti­<lb/>mè numerari valent. </s> <s>Hæc cùm &longs;it grauis <expan abbr="leuis&qacute;">leuisque</expan>. </s> <s>natura non rectè ea definiri poterunt, quae ex pluribus <lb/>paucioribus'ue partib. <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;int. </s> <s>immo nihil ob&longs;tabit, quae in maiore corpore &longs;int partes multò plu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2859"></arrow.to.target><lb/>res, leuius <expan abbr="tñ">tantum</expan> exi&longs;tat: &longs;ed illud potius erit graue cen&longs;endum, quod ea&longs;dem partes &longs;imul habet <expan abbr="cõcre-tas">concre­<lb/>tas</expan>, quas antea leue habuerat di&longs;sipatas: <expan abbr="præter&qtilde;">præterquae</expan> quae leuitas & grauitas ita &longs;umptæ, non erunt &longs;impli­<lb/>citer, verùm & ill&ecedil; comparatè, cùm tamen ex his &longs;impliciter in natura &longs;int, quippe quae calidum & fri­<lb/>gidum in natura &longs;umma reperiantur, vt vltra eos terminos non con&longs;i&longs;tant, & den&longs;itas & raritas: er­<lb/>go & grauitas item ac leuitas, ita, vt, &longs;icut in mundo extrema reip&longs;a &longs;unt infimum & &longs;upremum in <lb/>quib. hæc &longs;ecundùm naturam manent, &longs;ic & illa &longs;umma reperiantur. </s> <s>Sed hæc mox plurib. agentur. <lb/></s> <s>Inde omnia concinunt, & mirabilis e&longs;t rerum contextus, ac re&longs;pondent extrema primis, media vtri&longs;­<lb/>que, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> omnib. optimo ordine à &longs;ummo rerum opifice di&longs;pen&longs;ata. </s> <s>nec præter hunc ip&longs;um infimum <lb/>locum, qui e&longs;t medium mundi, graui&longs;simum quie&longs;cere pote&longs;t, nec præter &longs;upremum illud, quod e&longs;t <lb/>c&ecedil;li concauum, alibi &longs;impliciter leue con&longs;i&longs;tere valet: <expan abbr="neq.">neque</expan> vbi contra vllum aliud <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;impliciter le­<lb/>ue, vt nihil aliud apud nos <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> graue &longs;impliciter. </s> <s>Et extrema igitur & media &longs;ecundùm naturam &longs;ua <lb/>loca &longs;ortita &longs;unt, non &longs;anè qu&ecedil; &longs;int huiu&longs;modi ex in&longs;tituto, aut propter aliam quandam <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2859"></arrow.to.target><lb/>res, leuius <expan abbr="tñ">tantum</expan> exi&longs;tat: &longs;ed illud potius erit graue cen&longs;endum, quod ea&longs;dem partes &longs;imul habet <expan abbr="cõcre-tas">concre­<lb/>tas</expan>, quas antea leue habuerat di&longs;sipatas: <expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> quae leuitas & grauitas ita &longs;umptæ, non erunt &longs;impli­<lb/>citer, verùm & ill&ecedil; comparatè, cùm tamen ex his &longs;impliciter in natura &longs;int, quippe quae calidum & fri­<lb/>gidum in natura &longs;umma reperiantur, vt vltra eos terminos non con&longs;i&longs;tant, & den&longs;itas & raritas: er­<lb/>go & grauitas item ac leuitas, ita, vt, &longs;icut in mundo extrema reip&longs;a &longs;unt infimum & &longs;upremum in <lb/>quib. hæc &longs;ecundùm naturam manent, &longs;ic & illa &longs;umma reperiantur. </s> <s>Sed hæc mox plurib. agentur. <lb/></s> <s>Inde omnia concinunt, & mirabilis e&longs;t rerum contextus, ac re&longs;pondent extrema primis, media vtri&longs;­<lb/>que, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> omnib. optimo ordine à &longs;ummo rerum opifice di&longs;pen&longs;ata. </s> <s>nec præter hunc ip&longs;um infimum <lb/>locum, qui e&longs;t medium mundi, graui&longs;simum quie&longs;cere pote&longs;t, nec præter &longs;upremum illud, quod e&longs;t <lb/>c&ecedil;li concauum, alibi &longs;impliciter leue con&longs;i&longs;tere valet: <expan abbr="neq.">neque</expan> vbi contra vllum aliud <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;impliciter le­<lb/>ue, vt nihil aliud apud nos <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> graue &longs;impliciter. </s> <s>Et extrema igitur & media &longs;ecundùm naturam &longs;ua <lb/>loca &longs;ortita &longs;unt, non &longs;anè qu&ecedil; &longs;int huiu&longs;modi ex in&longs;tituto, aut propter aliam quandam <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2855"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg2855"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Vtrùm definitio grauis & leuis per motum tradita &longs;it, an per quietem. </s> <s>Cap. </s> <s>XII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Vtrùm definitio grauis & leuis per motum tradita &longs;it, an per quietem. </s> <s>Cap. </s> <s>XII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HAEC quæ &longs;impliciter talia &longs;unt, vti dictum e&longs;t, nomine exuperantiam notante exprimuntur; <lb/>cùm graui&longs;sima & leui&longs;sima <expan abbr="dicãtur">dicantur</expan>: quanquam & hæc <expan abbr="noĩe">nomine</expan> po&longs;itiuo &longs;atis aptè &longs;ignificari po&longs;­<lb/>&longs;unt, quando <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuum <expan abbr="in&longs;titutũ">in&longs;titutum</expan> e&longs;t ad &longs;ignificandum id quod primò & &longs;ummè tale e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <lb/> | <s>HAEC quæ &longs;impliciter talia &longs;unt, vti dictum e&longs;t, nomine exuperantiam notante exprimuntur; <lb/>cùm graui&longs;sima & leui&longs;sima <expan abbr="dicãtur">dicantur</expan>: quanquam & hæc <expan abbr="noĩe">nomine</expan> po&longs;itiuo &longs;atis aptè &longs;ignificari po&longs;­<lb/>&longs;unt, quando <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuum <expan abbr="in&longs;titutũ">in&longs;titutum</expan> e&longs;t ad &longs;ignificandum id quod primò & &longs;ummè tale e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2869"></arrow.to.target><lb/>facilius no&longs;tra mens a&longs;&longs;equitur id, quod primo & &longs;ummè tale e&longs;t, cùm collatione facta cum iis quæ <lb/>non &longs;unt eiu&longs;modi, graui&longs;sima & leui&longs;sima qu&ecedil; talem collationem præ&longs;eferunt, definita &longs;unt. </s> <s>Gra­<lb/>ui&longs;simi definitio fuit hæc <foreign lang="greek">to\ pa=sin u(fista/menon toi=s xa/tw ferome/nois</foreign> .i. </s> <s>quod omnibus &longs;ub&longs;idit, <lb/>quæ deor&longs;um feruntur. </s> <s>Leui&longs;simi verò, <foreign lang="greek">to\ pasi=n e)pipolazon toi=s a)/nw ferome/gois</foreign>. </s> <s>quod e&longs;t, quod <lb/>euehitur &longs;upra omnia quæ &longs;ur&longs;um feruntur. </s> <s>Alias <expan abbr="aũt">aut</expan> grauis & leuis &longs;impliciter allatas e&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>cimus: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> hoc ita definitum e&longs;t, quod &longs;ur&longs;um fertur & ad extremum. </s> <s>illud <expan abbr="aũt">aut</expan> quod deor&longs;um, <lb/>fertur & ad medium. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> multa ad horum definitiones pertinentia, tùm de &longs;en&longs;u & veritate, tùm <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> de ip&longs;arum formula quæ&longs;ita fui&longs;&longs;e animaduertimus quæ tacitis præterire non licet. </s> <s>Nam <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/>&longs;u&longs;picari po&longs;&longs;et qui&longs;piam, non eandem viam tenui&longs;&longs;e Philo&longs;ophum in graui&longs;simo & leui&longs;simo, ac <lb/>graui & leui definiendis, quanuis graue & leue &longs;impliciter idem reip&longs;a &longs;int, <expan abbr="atq.">atque</expan> graui&longs;simum & le­<lb/>ui&longs;simum: quippe quae graue & leue per motum definita fuerint, contra ea quæ maximè &longs;unt huiu&longs;­<lb/>modi, per quietem definita fui&longs;&longs;e credatur. </s> <s><expan abbr="Præter&qtilde;">Præterquae</expan> quae definitionis officium illud e&longs;&longs;e con&longs;tat, vt nob. <lb/></s> <s>ante oculos ip&longs;am rem cum &longs;umma perfectione ponat: quoniam rei naturam explicare debeat, at­<lb/>que id quidem per cau&longs;&longs;as, & vt dici &longs;olet, à priori: at tum rei natura exi&longs;tit, vbiiam adepta e&longs;t per­<lb/>fectionem, quæ item cau&longs;&longs;a e&longs;t præ&longs;tanti&longs;sima & omnium prima. </s> <s>C&ecedil;terùm talis e&longs;t ea definitio, qu&ecedil; | <arrow.to.target n="marg2869"></arrow.to.target><lb/>facilius no&longs;tra mens a&longs;&longs;equitur id, quod primo & &longs;ummè tale e&longs;t, cùm collatione facta cum iis quæ <lb/>non &longs;unt eiu&longs;modi, graui&longs;sima & leui&longs;sima qu&ecedil; talem collationem præ&longs;eferunt, definita &longs;unt. </s> <s>Gra­<lb/>ui&longs;simi definitio fuit hæc <foreign lang="greek">to\ pa=sin u(fista/menon toi=s xa/tw ferome/nois</foreign> .i. </s> <s>quod omnibus &longs;ub&longs;idit, <lb/>quæ deor&longs;um feruntur. </s> <s>Leui&longs;simi verò, <foreign lang="greek">to\ pasi=n e)pipolazon toi=s a)/nw ferome/gois</foreign>. </s> <s>quod e&longs;t, quod <lb/>euehitur &longs;upra omnia quæ &longs;ur&longs;um feruntur. </s> <s>Alias <expan abbr="aũt">aut</expan> grauis & leuis &longs;impliciter allatas e&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>cimus: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> hoc ita definitum e&longs;t, quod &longs;ur&longs;um fertur & ad extremum. </s> <s>illud <expan abbr="aũt">aut</expan> quod deor&longs;um, <lb/>fertur & ad medium. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> multa ad horum definitiones pertinentia, tùm de &longs;en&longs;u & veritate, tùm <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> de ip&longs;arum formula quæ&longs;ita fui&longs;&longs;e animaduertimus quæ tacitis præterire non licet. </s> <s>Nam <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/>&longs;u&longs;picari po&longs;&longs;et qui&longs;piam, non eandem viam tenui&longs;&longs;e Philo&longs;ophum in graui&longs;simo & leui&longs;simo, ac <lb/>graui & leui definiendis, quanuis graue & leue &longs;impliciter idem reip&longs;a &longs;int, <expan abbr="atq.">atque</expan> graui&longs;simum & le­<lb/>ui&longs;simum: quippe quae graue & leue per motum definita fuerint, contra ea quæ maximè &longs;unt huiu&longs;­<lb/>modi, per quietem definita fui&longs;&longs;e credatur. </s> <s><expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> quae definitionis officium illud e&longs;&longs;e con&longs;tat, vt nob. <lb/></s> <s>ante oculos ip&longs;am rem cum &longs;umma perfectione ponat: quoniam rei naturam explicare debeat, at­<lb/>que id quidem per cau&longs;&longs;as, & vt dici &longs;olet, à priori: at tum rei natura exi&longs;tit, vbiiam adepta e&longs;t per­<lb/>fectionem, quæ item cau&longs;&longs;a e&longs;t præ&longs;tanti&longs;sima & omnium prima. </s> <s>C&ecedil;terùm talis e&longs;t ea definitio, qu&ecedil; |
| <pb pagenum="466"/>traditur per quietem: &longs;iquidem quies &longs;it finis omnis motus naturalis: quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur; idcir­<lb/> | <pb pagenum="466"/>traditur per quietem: &longs;iquidem quies &longs;it finis omnis motus naturalis: quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur; idcir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2870"></arrow.to.target><lb/>co mouetur, vt ad finem &longs;ui motus perueniat, & <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> con&longs;ecutum fuerit illam formam, ad quam <lb/>propendebat, & cuius habebat pote&longs;tatem: in talem <expan abbr=".n.">enim</expan> formam in&longs;tituitur, quicquid &longs;ecundùm na­<lb/>turam mouetur. </s> <s>cum ce&longs;&longs;at motus, & vniuer&longs;us naturæ conatus; qui ex loco poti&longs;simè cogno&longs;citur, <lb/><expan abbr="quãdo">quando</expan> tum forma e&longs;t omnib. numeris & partib. ab&longs;oluta <expan abbr="atq.">atque</expan> perfecta quæ iam ad actum <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan>, <lb/>& illum quidem integrum perducta fuerit. </s> <s>Quamobrem varia de hac definitione iudicia facta fui&longs;­<lb/>&longs;e comperio, nonnullis a&longs;&longs;erentib. graue & leue per motum, <expan abbr="graui&longs;simũ">graui&longs;simum</expan> verò & <expan abbr="leui&longs;simũ">leui&longs;simum</expan> per quie­<lb/>tem fui&longs;&longs;e definita, <expan abbr="neq.">neque</expan> id incon&longs;ultè factum, &longs;iquidem con&longs;imilis rerum naturæ definitio <expan abbr="redd&etilde;da">reddenda</expan> <lb/>&longs;it, nimirum imperfectis ea quæ &longs;it imperfecta; perfecta verò perfectis. </s> <s>Sed cùm elementa per &longs;e mo­<lb/>ueantur, cùm gignuntur, tum <expan abbr="aũt">aut</expan> imperfecta &longs;unt: vbi verò perfecta fuerint, ni&longs;i quid ob&longs;i&longs;tat, iam <lb/>quietem adepta &longs;unt: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> motu quies e&longs;t perfectior: & graui&longs;simum, &longs;i cum graui conferatur; per­<lb/>fectum & ab&longs;olutum quid e&longs;t: proptereà grauis definitio per motum, vt imperfecti per &longs;imile im­<lb/>perfectum; graui&longs;simi verò per quietem, quae <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> perfecta &longs;int, a&longs;signata fui&longs;&longs;e cen&longs;etur. </s> <s>Satis <expan abbr="aũt">aut</expan> ap­<lb/>po&longs;itè &longs;ic ab Ari&longs;t. </s> <s>factum, qui cùm 1. de c&ecedil;lo corporum perfectionem exploraret, & de c&ecedil;lo di&longs;&longs;ere­<lb/>ret, quod e&longs;t <expan abbr="oĩum">omnium</expan> corporum perfecti&longs;simum, acceperit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> graue & leue, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> perfecta, <expan abbr="ei&longs;&qacute;">ei&longs;que</expan>. </s> <s>defini­<lb/>tiones perfectas a&longs;signarit: alibi verò non curarit, vbi de graui & leui &longs;eor&longs;um verba facturus fui&longs;­<lb/>&longs;et. </s> <s>lncertus con&longs;ilij fuit Simplicius: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> interdum eorum definitionem, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> exuperantia <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2870"></arrow.to.target><lb/>co mouetur, vt ad finem &longs;ui motus perueniat, & <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> con&longs;ecutum fuerit illam formam, ad quam <lb/>propendebat, & cuius habebat pote&longs;tatem: in talem <expan abbr=".n.">enim</expan> formam in&longs;tituitur, quicquid &longs;ecundùm na­<lb/>turam mouetur. </s> <s>cum ce&longs;&longs;at motus, & vniuer&longs;us naturæ conatus; qui ex loco poti&longs;simè cogno&longs;citur, <lb/><expan abbr="quãdo">quando</expan> tum forma e&longs;t omnib. numeris & partib. ab&longs;oluta <expan abbr="atq.">atque</expan> perfecta quæ iam ad actum <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan>, <lb/>& illum quidem integrum perducta fuerit. </s> <s>Quamobrem varia de hac definitione iudicia facta fui&longs;­<lb/>&longs;e comperio, nonnullis a&longs;&longs;erentib. graue & leue per motum, <expan abbr="graui&longs;simũ">graui&longs;simum</expan> verò & <expan abbr="leui&longs;simũ">leui&longs;simum</expan> per quie­<lb/>tem fui&longs;&longs;e definita, <expan abbr="neq.">neque</expan> id incon&longs;ultè factum, &longs;iquidem con&longs;imilis rerum naturæ definitio <expan abbr="redd&etilde;da">reddenda</expan> <lb/>&longs;it, nimirum imperfectis ea quæ &longs;it imperfecta; perfecta verò perfectis. </s> <s>Sed cùm elementa per &longs;e mo­<lb/>ueantur, cùm gignuntur, tum <expan abbr="aũt">aut</expan> imperfecta &longs;unt: vbi verò perfecta fuerint, ni&longs;i quid ob&longs;i&longs;tat, iam <lb/>quietem adepta &longs;unt: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> motu quies e&longs;t perfectior: & graui&longs;simum, &longs;i cum graui conferatur; per­<lb/>fectum & ab&longs;olutum quid e&longs;t: proptereà grauis definitio per motum, vt imperfecti per &longs;imile im­<lb/>perfectum; graui&longs;simi verò per quietem, quae <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> perfecta &longs;int, a&longs;signata fui&longs;&longs;e cen&longs;etur. </s> <s>Satis <expan abbr="aũt">aut</expan> ap­<lb/>po&longs;itè &longs;ic ab Ari&longs;t. </s> <s>factum, qui cùm 1. de c&ecedil;lo corporum perfectionem exploraret, & de c&ecedil;lo di&longs;&longs;ere­<lb/>ret, quod e&longs;t <expan abbr="oĩum">omnium</expan> corporum perfecti&longs;simum, acceperit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> graue & leue, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> perfecta, <expan abbr="ei&longs;&qacute;">ei&longs;que</expan>. </s> <s>defini­<lb/>tiones perfectas a&longs;signarit: alibi verò non curarit, vbi de graui & leui &longs;eor&longs;um verba facturus fui&longs;­<lb/>&longs;et. </s> <s>lncertus con&longs;ilij fuit Simplicius: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> interdum eorum definitionem, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> exuperantia <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2871"></arrow.to.target><lb/>tinetur, per quietem &longs;anè traditas fui&longs;&longs;e te&longs;tatur (fuerat <expan abbr="aũt">aut</expan> hæc opinio <expan abbr="cõis">conis</expan>) &longs;ed tamen & <expan abbr="eã">eam</expan> in qua <lb/>ine&longs;&longs;et quies, imperfectam e&longs;&longs;e opinatur, quae vniuer&longs;am rei naturam <expan abbr="nõ">non</expan> exprimeret: etenim corpora <lb/>naturalia geminas habent facultates & monendi & quie&longs;cendi; quandoquidem muneris <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <lb/>fons e&longs;t ip&longs;a natura. </s> <s>ideò <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> definitio alterutrum tantummodò munus accipiat, perfecta e&longs;&longs;e <lb/>non <expan abbr="põt">potest</expan>: &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> vna, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem ab&longs;oluta extabit, vt puta, quod fertur ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, & <lb/>in medio quie&longs;cit: quod <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> ad vltimum, & ibi manet <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> videtur aliàs exi­<lb/>&longs;tima&longs;&longs;e <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> has definitiones per motum fui&longs;&longs;e traditas, & leui&longs;simi definitionem &longs;ic <expan abbr="interpretandã">interpretandam</expan> <lb/>putauit, quod euolaret .i. </s> <s>aut citius, aut &longs;ublimius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reliqua, &longs;erretur. </s> <s><expan abbr="graui&longs;simi&qacute;">graui&longs;simique</expan>. </s> <s>identidem, quod <lb/>pari <expan abbr="rõne">ratione</expan> deor&longs;um cieri po&longs;&longs;et. </s> <s>Equidem ita credo, <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> definitionem ex motu fui&longs;&longs;e <expan abbr="con&longs;titutã">con&longs;titutam</expan>: <lb/>& talem huius methodi magis e&longs;&longs;e propriam. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud ob&longs;tat, quae enatare & &longs;ub&longs;tare v&longs;urpentur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>ignaro <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> quietem &longs;ignificare videantur: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>voces i&longs;tæ iudicant quietem, &longs;ed motum <lb/>præ&longs;eferunt: tamet&longs;i <foreign lang="greek">i(/stastei & sta/si=s</foreign> quietem notant in&longs;tantem <expan abbr="atq.">atque</expan> iam iam imminentem. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> illud <lb/> | <arrow.to.target n="marg2871"></arrow.to.target><lb/>tinetur, per quietem &longs;anè traditas fui&longs;&longs;e te&longs;tatur (fuerat <expan abbr="aũt">aut</expan> hæc opinio <expan abbr="cõis">conis</expan>) &longs;ed tamen & <expan abbr="eã">eam</expan> in qua <lb/>ine&longs;&longs;et quies, imperfectam e&longs;&longs;e opinatur, quae vniuer&longs;am rei naturam <expan abbr="nõ">non</expan> exprimeret: etenim corpora <lb/>naturalia geminas habent facultates & monendi & quie&longs;cendi; quandoquidem muneris <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <lb/>fons e&longs;t ip&longs;a natura. </s> <s>ideò <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> definitio alterutrum tantummodò munus accipiat, perfecta e&longs;&longs;e <lb/>non <expan abbr="põt">potest</expan>: &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> vna, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem ab&longs;oluta extabit, vt puta, quod fertur ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, & <lb/>in medio quie&longs;cit: quod <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> ad vltimum, & ibi manet <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> videtur aliàs exi­<lb/>&longs;tima&longs;&longs;e <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> has definitiones per motum fui&longs;&longs;e traditas, & leui&longs;simi definitionem &longs;ic <expan abbr="interpretandã">interpretandam</expan> <lb/>putauit, quod euolaret .i. </s> <s>aut citius, aut &longs;ublimius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reliqua, &longs;erretur. </s> <s><expan abbr="graui&longs;simi&qacute;">graui&longs;simique</expan>. </s> <s>identidem, quod <lb/>pari <expan abbr="rõne">ratione</expan> deor&longs;um cieri po&longs;&longs;et. </s> <s>Equidem ita credo, <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> definitionem ex motu fui&longs;&longs;e <expan abbr="con&longs;titutã">con&longs;titutam</expan>: <lb/>& talem huius methodi magis e&longs;&longs;e propriam. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud ob&longs;tat, quae enatare & &longs;ub&longs;tare v&longs;urpentur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>ignaro <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> quietem &longs;ignificare videantur: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>voces i&longs;tæ iudicant quietem, &longs;ed motum <lb/>præ&longs;eferunt: tamet&longs;i <foreign lang="greek">i(/stastei & sta/si=s</foreign> quietem notant in&longs;tantem <expan abbr="atq.">atque</expan> iam iam imminentem. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> illud <lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Alexandri <expan abbr="dictũ">dictum</expan> de pote&longs;tate grauis & leuis, & quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;o Themistius & Auerroes di&longs;&longs;erat. </s> <s>C. XV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Alexandri <expan abbr="dictũ">dictum</expan> de pote&longs;tate grauis & leuis, & quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;o Themistius & Auerroes di&longs;&longs;erat. </s> <s>C. XV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VERVM enimuero <expan abbr="neq.">neque</expan> definitio &longs;ola grauis & leuis ab Ari&longs;t. </s> <s>a&longs;signata, quæ &longs;olum motum ac­<lb/>cipere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>: <expan abbr="neq.">neque</expan> notio grauis & leuis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> continet pote&longs;tatem ad motum, <expan abbr="cõmouerũt">commouerunt</expan> <expan abbr="Alexãdrum">Alexandrum</expan>, <lb/><expan abbr="alio&longs;q.">alio&longs;que</expan> philo&longs;ophos, vt ita &longs;entirent, &longs;ed illa <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="quã">quam</expan> obiecit Anaximandro Ari&longs;t. </s> <s>exi&longs;timanti cau&longs;&longs;am <lb/>terræ quietis e&longs;&longs;e &longs;imilitudinem, quod item cùm ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>, faciat, & per &longs;e ip&longs;um &longs;it difficile, vt à <lb/>maximis &longs;ectæ Peripatetic&ecedil; patronis Alexandro, Themi&longs;tio, & Auerroe in <expan abbr="controuer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan> reuocatum, <lb/>& admodùm perplexè &longs;criptum fuerit à Themi&longs;tio; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> loco ip&longs;o nos admonente conabimur Alexan­<lb/>dri <expan abbr="Themi&longs;tijq.">Themi&longs;tijque</expan> <expan abbr="&longs;nĩas">&longs;ninas</expan> explanare. </s> <s>Quemadmodum ergo &longs;upra dictum e&longs;t, Ari&longs;t. </s> <s>probaturus immo­<lb/>bilem non ob id manere <expan abbr="terrã">terram</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> &longs;imiliter <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> &longs;e haberet ad c&ecedil;lum, argumentabatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hunc in <lb/>modum. </s> <s>Quò <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> pars, <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ferri totum <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: & quò <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan> h&ecedil;c <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>manere <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: transferebat Alexander has <expan abbr="rõnes">rationes</expan> ad cau&longs;&longs;as: quia .&longs;. </s> <s>eadem foret cau&longs;&longs;a motus <lb/>& quietis: &longs;ed cùm &longs;imilitudo, quam <foreign lang="greek">o(mh/wsin</foreign> appellat Ari&longs;t. <foreign lang="greek">i)sor)ro(pi/an</foreign> <expan abbr="aũt">aut</expan> ip&longs;e Alexander, non &longs;it <lb/> | <s>VERVM enimuero <expan abbr="neq.">neque</expan> definitio &longs;ola grauis & leuis ab Ari&longs;t. </s> <s>a&longs;signata, quæ &longs;olum motum ac­<lb/>cipere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>: <expan abbr="neq.">neque</expan> notio grauis & leuis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> continet pote&longs;tatem ad motum, <expan abbr="cõmouerũt">commouerunt</expan> <expan abbr="Alexãdrum">Alexandrum</expan>, <lb/><expan abbr="alio&longs;q.">alio&longs;que</expan> philo&longs;ophos, vt ita &longs;entirent, &longs;ed illa <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="quã">quam</expan> obiecit Anaximandro Ari&longs;t. </s> <s>exi&longs;timanti cau&longs;&longs;am <lb/>terræ quietis e&longs;&longs;e &longs;imilitudinem, quod item cùm ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>, faciat, & per &longs;e ip&longs;um &longs;it difficile, vt à <lb/>maximis &longs;ectæ Peripatetic&ecedil; patronis Alexandro, Themi&longs;tio, & Auerroe in <expan abbr="controuer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan> reuocatum, <lb/>& admodùm perplexè &longs;criptum fuerit à Themi&longs;tio; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> loco ip&longs;o nos admonente conabimur Alexan­<lb/>dri <expan abbr="Themi&longs;tijq.">Themi&longs;tijque</expan> <expan abbr="&longs;nĩas">&longs;ninas</expan> explanare. </s> <s>Quemadmodum ergo &longs;upra dictum e&longs;t, Ari&longs;t. </s> <s>probaturus immo­<lb/>bilem non ob id manere <expan abbr="terrã">terram</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> &longs;imiliter <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> &longs;e haberet ad c&ecedil;lum, argumentabatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hunc in <lb/>modum. </s> <s>Quò <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> pars, <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ferri totum <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: & quò <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan> h&ecedil;c <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>manere <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: transferebat Alexander has <expan abbr="rõnes">rationes</expan> ad cau&longs;&longs;as: quia .&longs;. </s> <s>eadem foret cau&longs;&longs;a motus <lb/>& quietis: &longs;ed cùm &longs;imilitudo, quam <foreign lang="greek">o(mh/wsin</foreign> appellat Ari&longs;t. <foreign lang="greek">i)sor)ro(pi/an</foreign> <expan abbr="aũt">aut</expan> ip&longs;e Alexander, non &longs;it <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2896"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> item, vt cau&longs;&longs;a quietis e&longs;&longs;e non po&longs;sit. </s> <s>Agitat verò Themi&longs;tius hanc explicatio­<lb/>nem <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ob&longs;curam; vtrumúe verò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> fal&longs;am repudiet, haud au&longs;im affirmare, &longs;ed <expan abbr="creder&etilde;">crederem</expan> potius <lb/>eum illi conari lucem afferre. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> conuenit inter ip&longs;os <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am motus & quietis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab­<lb/>&longs;it <expan abbr="oĩs">omnis</expan> &longs;imilitudo. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> hoc <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> aduer&longs;ari: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan>, &longs;icut videndi facultas e&longs;t cau&longs;&longs;a vi&longs;ionis, quæ &longs;imilis e&longs;t <lb/>quieti: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> functio perfecta, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> ambulationis, ita <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> cen&longs;ere po&longs;&longs;et <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am <expan abbr="qetis">quietis</expan>, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> verò motus. </s> <s><expan abbr="Præter&qtilde;">Præterquae</expan> quae fal&longs;um e&longs;t, eandem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am &longs;impliciter motus & quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan> cau&longs;&longs;a, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;umpta &longs;emper eiu&longs;dem cau&longs;&longs;a e&longs;t: atqui motus & quies <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> non &longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> cau&longs;&longs;a motus & quietis e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;piciens Alexander <lb/>&longs;tatuit, <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, dum quie&longs;cit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; hoc verò fit in proprio loco: graue <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, aut leue; qua&longs;i <lb/>&longs;it alia <expan abbr="rõ">ratio</expan> naturæ mouentis & &longs;edantis. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> functionis <lb/>cau&longs;&longs;a. </s> <s>Si grauitas igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> auctor e&longs;&longs;e quietis: aliter vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;a <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> e&longs;&longs;et effectuum diuer&longs;orum, immò oppo&longs;itorum. </s> <s>Sed tum quæro, &longs;i terra ad­<lb/>huc graui exi&longs;tente, quies in ea reperitur, an hæc ex impedimento <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan>; an nihil ad&longs;it, quod impe­<lb/>diat. </s> <s>Si primum dederis, <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> fuerit ea quies violenta & contra naturam. </s> <s>quae &longs;i <expan abbr="nullũ">nullum</expan> ad&longs;it impediens, | <arrow.to.target n="marg2896"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> item, vt cau&longs;&longs;a quietis e&longs;&longs;e non po&longs;sit. </s> <s>Agitat verò Themi&longs;tius hanc explicatio­<lb/>nem <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ob&longs;curam; vtrumúe verò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> fal&longs;am repudiet, haud au&longs;im affirmare, &longs;ed <expan abbr="creder&etilde;">crederem</expan> potius <lb/>eum illi conari lucem afferre. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> conuenit inter ip&longs;os <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am motus & quietis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab­<lb/>&longs;it <expan abbr="oĩs">omnis</expan> &longs;imilitudo. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> hoc <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> aduer&longs;ari: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan>, &longs;icut videndi facultas e&longs;t cau&longs;&longs;a vi&longs;ionis, quæ &longs;imilis e&longs;t <lb/>quieti: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> functio perfecta, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> ambulationis, ita <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> cen&longs;ere po&longs;&longs;et <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am <expan abbr="qetis">quietis</expan>, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> verò motus. </s> <s><expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> quae fal&longs;um e&longs;t, eandem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am &longs;impliciter motus & quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan> cau&longs;&longs;a, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;umpta &longs;emper eiu&longs;dem cau&longs;&longs;a e&longs;t: atqui motus & quies <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> non &longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> cau&longs;&longs;a motus & quietis e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;piciens Alexander <lb/>&longs;tatuit, <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, dum quie&longs;cit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; hoc verò fit in proprio loco: graue <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, aut leue; qua&longs;i <lb/>&longs;it alia <expan abbr="rõ">ratio</expan> naturæ mouentis & &longs;edantis. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> functionis <lb/>cau&longs;&longs;a. </s> <s>Si grauitas igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> auctor e&longs;&longs;e quietis: aliter vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;a <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> e&longs;&longs;et effectuum diuer&longs;orum, immò oppo&longs;itorum. </s> <s>Sed tum quæro, &longs;i terra ad­<lb/>huc graui exi&longs;tente, quies in ea reperitur, an hæc ex impedimento <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan>; an nihil ad&longs;it, quod impe­<lb/>diat. </s> <s>Si primum dederis, <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> fuerit ea quies violenta & contra naturam. </s> <s>quae &longs;i <expan abbr="nullũ">nullum</expan> ad&longs;it impediens, |
| <pb pagenum="471"/> | <pb pagenum="471"/> |
| <arrow.to.target n="marg2897"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;a manet; profectò per &longs;e immobilis &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Planum igitur quae grauitas e&longs;t cau&longs;&longs;a quietis <lb/>non <expan abbr="aũt">aut</expan> motus, aut non huius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;impliciter, &longs;ed vbi non ad&longs;it impedimentum: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, vbi terra <lb/>&longs;it extra proprium locum. </s> <s><expan abbr="qua&ptail;&ptail;">quapropter</expan> ad id, vt natura &longs;it cau&longs;&longs;a motus; hæc duo requiri videntur; vt &longs;it <lb/>extra proprium locum id quod graue e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it impediens. </s> <s>Alexander igitur cau&longs;&longs;am <expan abbr="gnnaliter">generaliter</expan> <lb/>accepit, quæ &longs;anè variatis conditionib. e&longs;&longs;et cau&longs;&longs;a motus & quietis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> natura per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>priuationem; & &longs;ic potuit Anaximandri placitum confutare. </s> <s>Hic tu <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vides, vt <expan abbr="nõ">non</expan> id refutet Themi­<lb/>&longs;tius, quae elementum in proprio loco graue non e&longs;&longs;e, co&longs;titutum &longs;it; qua&longs;i accedat Alexandro; &longs;ed illud <lb/>&longs;olùm, quae grauitas non efficit <expan abbr="motũ">motum</expan> in actu, ni&longs;i ad&longs;int ill&ecedil; <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, Et certè à <expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> doctri­<lb/>na <expan abbr="nõ">non</expan> abhorret, <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="oppo&longs;itorũ">oppo&longs;itorum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="gñalem">generalem</expan>, proprias verò <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> medicus e&longs;t artifex &longs;a­<lb/>lutis & interitus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it, verùm &longs;alutis per &longs;e, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, interitus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="&ptilde;cepta">pncepta</expan> ar­<lb/>tis, & per accidens. </s> <s>&longs;ic natura cau&longs;&longs;a motus e&longs;t & quietis, &longs;ed motus per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> per <expan abbr="eã">eam</expan> &longs;impli­<lb/>citer; verùm vbi &longs;it <expan abbr="elementũ">elementum</expan> extra &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>Etenim ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> illud <lb/><expan abbr="Themi&longs;tianũ">Themi&longs;tianum</expan> facilè <expan abbr="rñdere">respondere</expan> po&longs;&longs;et Alexander, <expan abbr="primũ">primum</expan> includi in hypothe&longs;i <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>; <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> mane­<lb/>re <expan abbr="terrã">terram</expan> ex vi interni principij, & <expan abbr="&longs;uper&longs;tit&etilde;">&longs;uper&longs;titem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>. </s> <s>Deinde doceret, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="factũ">factum</expan> &longs;upere&longs;t, aliquid a&longs;siduè fit, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> in eo <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> quietis, vtputa, quae<lb/>vapor <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eueha&ttilde;">euehatur</expan> &longs;upra <expan abbr="&longs;cdam ">&longs;ecundam</expan><expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> aëris, <expan abbr="quã">quam</expan> negaret e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> aut <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>. </s> <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int; &longs;pe­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2897"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;a manet; profectò per &longs;e immobilis &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Planum igitur quae grauitas e&longs;t cau&longs;&longs;a quietis <lb/>non <expan abbr="aũt">aut</expan> motus, aut non huius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;impliciter, &longs;ed vbi non ad&longs;it impedimentum: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, vbi terra <lb/>&longs;it extra proprium locum. </s> <s><expan abbr="qua&ptail;&ptail;">quapropter</expan> ad id, vt natura &longs;it cau&longs;&longs;a motus; hæc duo requiri videntur; vt &longs;it <lb/>extra proprium locum id quod graue e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it impediens. </s> <s>Alexander igitur cau&longs;&longs;am <expan abbr="gnnaliter">generaliter</expan> <lb/>accepit, quæ &longs;anè variatis conditionib. e&longs;&longs;et cau&longs;&longs;a motus & quietis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> natura per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>priuationem; & &longs;ic potuit Anaximandri placitum confutare. </s> <s>Hic tu <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vides, vt <expan abbr="nõ">non</expan> id refutet Themi­<lb/>&longs;tius, quae elementum in proprio loco graue non e&longs;&longs;e, co&longs;titutum &longs;it; qua&longs;i accedat Alexandro; &longs;ed illud <lb/>&longs;olùm, quae grauitas non efficit <expan abbr="motũ">motum</expan> in actu, ni&longs;i ad&longs;int ill&ecedil; <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, Et certè à <expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> doctri­<lb/>na <expan abbr="nõ">non</expan> abhorret, <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="oppo&longs;itorũ">oppo&longs;itorum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="gñalem">generalem</expan>, proprias verò <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> medicus e&longs;t artifex &longs;a­<lb/>lutis & interitus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it, verùm &longs;alutis per &longs;e, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, interitus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="&ptilde;cepta">pncepta</expan> ar­<lb/>tis, & per accidens. </s> <s>&longs;ic natura cau&longs;&longs;a motus e&longs;t & quietis, &longs;ed motus per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> per <expan abbr="eã">eam</expan> &longs;impli­<lb/>citer; verùm vbi &longs;it <expan abbr="elementũ">elementum</expan> extra &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>Etenim ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> illud <lb/><expan abbr="Themi&longs;tianũ">Themi&longs;tianum</expan> facilè <expan abbr="rñdere">respondere</expan> po&longs;&longs;et Alexander, <expan abbr="primũ">primum</expan> includi in hypothe&longs;i <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>; <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> mane­<lb/>re <expan abbr="terrã">terram</expan> ex vi interni principij, & <expan abbr="&longs;uper&longs;tit&etilde;">&longs;uper&longs;titem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>. </s> <s>Deinde doceret, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="factũ">factum</expan> &longs;upere&longs;t, aliquid a&longs;siduè fit, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> in eo <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> quietis, vtputa, quae<lb/>vapor <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eueha&ttilde;">euehatur</expan> &longs;upra <expan abbr="&longs;cdam ">&longs;ecundam</expan><expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> aëris, <expan abbr="quã">quam</expan> negaret e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> aut <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>. </s> <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int; &longs;pe­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2898"></arrow.to.target><lb/>ctemus nunc, <expan abbr="&qtilde;tũ">quantum</expan> ea <expan abbr="valeãt">valeant</expan>, <expan abbr="&qacute;">que</expan> Auerroes attulit in Themi&longs;tium. </s> <s><expan abbr="Ead&etilde;">Eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, inquit, finis & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;unt <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan> finis. </s> <s>Sed quies e&longs;t finis motus. </s> <s>Ergo <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a motus & quietis <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;­<lb/>&longs;a motus <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>; cau&longs;&longs;a <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> quietis <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ip&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuerit, & contra: <expan abbr="qa">quam</expan> <lb/>&longs;int in proprio loco, erit cau&longs;&longs;a, vt ad loca &longs;ua <expan abbr="cõciten&ttilde;">concitentur</expan>. </s> <s>Prætereà po&longs;itis cau&longs;sis primis, effectus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> qui <lb/>ab illis proximè <expan abbr="p&etilde;d&etilde;t">pendent</expan>, & ip&longs;i <expan abbr="ponen&ttilde;">ponentur</expan>: &longs;ed e&longs;&longs;e extra <expan abbr="mediũ">medium</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur terra <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>. </s> <s>& <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> quod erit extra medium, <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>; & <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> &longs;i e&longs;&longs;e in medio cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur quie&longs;cat cor­<lb/>pus: ignis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, cùm fuerit in medio, <expan abbr="&ptail;maneat">permaneat</expan> <expan abbr="ibid&etilde;">ibidem</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ad primum <expan abbr="Alexãder">Alexander</expan> & The­<lb/>mi&longs;tius optimè dicere <expan abbr="pñt">po&longs;&longs;unt</expan>, <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> finis & eorum, <expan abbr="&qacute;">que</expan> &longs;unt in&longs;tituta in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan>, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;pecial&etilde;">&longs;pecialem</expan>, &longs;ed <expan abbr="gñalem">generalem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, & hui^{9} <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> primò, alterius <expan abbr="&longs;cdo">&longs;ecundo</expan>, huius proximè, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> remotè, <lb/>vtputa, <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum e&longs;t cau&longs;&longs;a mot^{9}, vbi elementa &longs;int extra <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="&longs;ed&etilde;">&longs;edem</expan>: <expan abbr="qetis">quietis</expan> <expan abbr="ãt">aut</expan>, vbi <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="propriã">propriam</expan> &longs;edem oc­<lb/>cuparunt: mot^{9} <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cau&longs;&longs;a, dum <expan abbr="elementũ">elementum</expan> manebit impfectum, quietis <expan abbr="ãt">aut</expan>, cùm <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> fuerit: <expan abbr="&ptilde;tereà">praetereà</expan> <lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="impeditũ">impeditum</expan> fuerit, ne dum <expan abbr="gigneba&ttilde;">gignebatur</expan>, in &longs;uum locum peruenerit, & hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> forma­<lb/>liter <expan abbr="&ptilde;&longs;tabit">pn&longs;tabit</expan>, illud <expan abbr="aũt">aut</expan> vt eius <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> e&longs;&longs;e in loco proprio, quia &longs;it cau&longs;&longs;a quietis, erit cau&longs;&longs;a proxi­<lb/>ma, cur eò <expan abbr="cõcite&ttilde;">concitetur</expan>, &longs;ed cau&longs;&longs;a <expan abbr="gñalis">gnnalis</expan> &longs;olùm qu&ecedil; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="vnã">vnam</expan> di&longs;po&longs;itionem, vel <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> cau&longs;&longs;arum &longs;ocieta­<lb/>tem, erit cau&longs;&longs;a mot^{9}, aliter verò &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan>, & ab alijs cau&longs;sis adiuta <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> efficiet. </s> <s>ita vt in <expan abbr="argõ">argumento</expan> fallacia <lb/> | <arrow.to.target n="marg2898"></arrow.to.target><lb/>ctemus nunc, <expan abbr="&qtilde;tũ">quantum</expan> ea <expan abbr="valeãt">valeant</expan>, <expan abbr="&qacute;">que</expan> Auerroes attulit in Themi&longs;tium. </s> <s><expan abbr="Ead&etilde;">Eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, inquit, finis & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;unt <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan> finis. </s> <s>Sed quies e&longs;t finis motus. </s> <s>Ergo <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a motus & quietis <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;­<lb/>&longs;a motus <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>; cau&longs;&longs;a <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> quietis <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ip&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuerit, & contra: <expan abbr="qa">quam</expan> <lb/>&longs;int in proprio loco, erit cau&longs;&longs;a, vt ad loca &longs;ua <expan abbr="cõciten&ttilde;">concitentur</expan>. </s> <s>Prætereà po&longs;itis cau&longs;sis primis, effectus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> qui <lb/>ab illis proximè <expan abbr="p&etilde;d&etilde;t">pendent</expan>, & ip&longs;i <expan abbr="ponen&ttilde;">ponentur</expan>: &longs;ed e&longs;&longs;e extra <expan abbr="mediũ">medium</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur terra <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>. </s> <s>& <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> quod erit extra medium, <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>; & <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> &longs;i e&longs;&longs;e in medio cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur quie&longs;cat cor­<lb/>pus: ignis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, cùm fuerit in medio, <expan abbr="&ptail;maneat">permaneat</expan> <expan abbr="ibid&etilde;">ibidem</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ad primum <expan abbr="Alexãder">Alexander</expan> & The­<lb/>mi&longs;tius optimè dicere <expan abbr="pñt">po&longs;&longs;unt</expan>, <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> finis & eorum, <expan abbr="&qacute;">que</expan> &longs;unt in&longs;tituta in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan>, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;pecial&etilde;">&longs;pecialem</expan>, &longs;ed <expan abbr="gñalem">generalem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, & hui^{9} <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> primò, alterius <expan abbr="&longs;cdo">&longs;ecundo</expan>, huius proximè, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> remotè, <lb/>vtputa, <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum e&longs;t cau&longs;&longs;a mot^{9}, vbi elementa &longs;int extra <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="&longs;ed&etilde;">&longs;edem</expan>: <expan abbr="qetis">quietis</expan> <expan abbr="ãt">aut</expan>, vbi <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="propriã">propriam</expan> &longs;edem oc­<lb/>cuparunt: mot^{9} <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cau&longs;&longs;a, dum <expan abbr="elementũ">elementum</expan> manebit impfectum, quietis <expan abbr="ãt">aut</expan>, cùm <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> fuerit: <expan abbr="&ptilde;tereà">praetereà</expan> <lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="impeditũ">impeditum</expan> fuerit, ne dum <expan abbr="gigneba&ttilde;">gignebatur</expan>, in &longs;uum locum peruenerit, & hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> forma­<lb/>liter <expan abbr="&ptilde;&longs;tabit">pn&longs;tabit</expan>, illud <expan abbr="aũt">aut</expan> vt eius <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> e&longs;&longs;e in loco proprio, quia &longs;it cau&longs;&longs;a quietis, erit cau&longs;&longs;a proxi­<lb/>ma, cur eò <expan abbr="cõcite&ttilde;">concitetur</expan>, &longs;ed cau&longs;&longs;a <expan abbr="gñalis">gnnalis</expan> &longs;olùm qu&ecedil; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="vnã">vnam</expan> di&longs;po&longs;itionem, vel <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> cau&longs;&longs;arum &longs;ocieta­<lb/>tem, erit cau&longs;&longs;a mot^{9}, aliter verò &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan>, & ab alijs cau&longs;sis adiuta <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> efficiet. </s> <s>ita vt in <expan abbr="argõ">argumento</expan> fallacia <lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Quòd omnia, quæ rectà mouentur habeant aliquem motum naturalem Cap. </s> <s>XVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Quòd omnia, quæ rectà mouentur habeant aliquem motum naturalem Cap. </s> <s>XVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>OMNIA verò corpora naturalia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recta <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri, & manere, & e&longs;&longs;e gra­<lb/>uia aut leuia nos olim ab initio docuimus. </s> <s>Sed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id ad rudiorem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dã">dam</expan> <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> <expan abbr="faci&etilde;dã">faciendam</expan> eo <lb/><expan abbr="tpe">tempore</expan> fuerat v&longs;urpatum, nunc &longs;ubtilius <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s>hoc verò <expan abbr="di&longs;ce&ttilde;">di&longs;cetur</expan> ex his. </s> <s>Etenim hæc moueri, <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. <lb/></s> <s>mutare &longs;en&longs;ui <expan abbr="&ptail;&longs;picuum">per&longs;picuum</expan> &longs;ic e&longs;t, vt illi nihil <expan abbr="euid&etilde;tius">euidentius</expan>. </s> <s>aut <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ille mot^{9} ine&longs;t in corpore naturali, <expan abbr="tã&qtilde;">tanquae</expan> <lb/>eius proprius, aut <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> alienus, & intrin&longs;ecus ad eum motum emanante propen&longs;ione, aut aliena <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>vi. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> hæ &longs;unt primæ differentiæ motus, <expan abbr="quib.">quibus</expan> po&longs;teà multæ <expan abbr="comitan&ttilde;">comitantur</expan>: vtputa quae motus naturalis <lb/> | <s>OMNIA verò corpora naturalia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recta <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri, & manere, & e&longs;&longs;e gra­<lb/>uia aut leuia nos olim ab initio docuimus. </s> <s>Sed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id ad rudiorem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dã">dam</expan> <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> <expan abbr="faci&etilde;dã">faciendam</expan> eo <lb/><expan abbr="tpe">tempore</expan> fuerat v&longs;urpatum, nunc &longs;ubtilius <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s>hoc verò <expan abbr="di&longs;ce&ttilde;">di&longs;cetur</expan> ex his. </s> <s>Etenim hæc moueri, <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. <lb/></s> <s>mutare &longs;en&longs;ui <expan abbr="&ptail;&longs;picuum">per&longs;picuum</expan> &longs;ic e&longs;t, vt illi nihil <expan abbr="euid&etilde;tius">euidentius</expan>. </s> <s>aut <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ille mot^{9} ine&longs;t in corpore naturali, <expan abbr="tã&qtilde;">tanquae</expan> <lb/>eius proprius, aut <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> alienus, & intrin&longs;ecus ad eum motum emanante propen&longs;ione, aut aliena <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>vi. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> hæ &longs;unt primæ differentiæ motus, <expan abbr="quib.">quibus</expan> po&longs;teà multæ <expan abbr="comitan&ttilde;">comitantur</expan>: vtputa quae motus naturalis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2900"></arrow.to.target><lb/>vnus &longs;it, natura <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> vnum exquirente, & <expan abbr="multitudin&etilde;">multitudinem</expan>, <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> odio, pro&longs;equente: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vnum &longs;it ini­<lb/>tium, & <expan abbr="rõ">ratio</expan> perfectionis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à forma, cuius vis e&longs;t terminare, & vnum facere, cùm alioqui mul­<lb/>titudo <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan> à materia, <expan abbr="vñ">vnde</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> extentio, diui&longs;io, <expan abbr="atq.">atque</expan> imperfectionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> permanat. </s> <s>vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>partib. <expan abbr="&qacute;">que</expan> p definitionem <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>, ordo &longs;it nullus, quia nulla multitudo: tota e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuidua defini­<lb/>tio, <expan abbr="neq.">neque</expan> inde <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> auferri <expan abbr="põt">potest</expan>, quin totum protinus <expan abbr="euerta&ttilde;">euertatur</expan>: non <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, ac mentis <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <lb/>ab <expan abbr="aĩali">ainali</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;us ab&longs;trahi <expan abbr="põt">potest</expan>, quin protinus <expan abbr="hõ">homo</expan> intereat. </s> <s><expan abbr="iõ">ideo</expan> qui <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> definitionis ignorat, <expan abbr="nõ">non</expan> partim <lb/>quidem &longs;cit, partim ne&longs;cit, &longs;ed omnino totum incognitum habeat nece&longs;&longs;e e&longs;t, quae &longs;i quis ordo &longs;pecte­<lb/>tur inter partes definitionis, non pertinet ille quidem ad partes &longs;ub&longs;tantiæ, qua &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt, &longs;ed <lb/>ad mentem no&longs;tram, quæ comprehendit ordine partes illarum notionum <expan abbr="quib.">quibus</expan> e&longs;&longs;entia con&longs;i&longs;tit, ita <lb/>ex forma <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, abe&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudo: vt non &longs;olùm ab ea multitudo &longs;impliciter, verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ordi­<lb/>nata multitudo profici&longs;ci po&longs;sit. </s> <s>Sed redeo ad motum. </s> <s>Naturalis igitur vnus. </s> <s>violentus <expan abbr="aũt">aut</expan>, & præ­<lb/>ter naturam multiplex, atque adeò infinitus, &longs;iquidem id quod <expan abbr="rectũ">rectum</expan>, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, à recto verò declinare <lb/>contingit plurib. modis. </s> <s>proinde virtus vna, quæ medio <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>: vitia vno plura, & vna &longs;anitas, quæ <lb/>in <expan abbr="rõne">ratione</expan> calidorum frigidorum, humidorum, <expan abbr="&longs;iccorum&qacute;">&longs;iccorumque</expan>. </s> <s>po&longs;ita e&longs;t, accidit <expan abbr="aũt">aut</expan> miris eam variari mo­ | <arrow.to.target n="marg2900"></arrow.to.target><lb/>vnus &longs;it, natura <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> vnum exquirente, & <expan abbr="multitudin&etilde;">multitudinem</expan>, <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> odio, pro&longs;equente: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vnum &longs;it ini­<lb/>tium, & <expan abbr="rõ">ratio</expan> perfectionis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à forma, cuius vis e&longs;t terminare, & vnum facere, cùm alioqui mul­<lb/>titudo <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan> à materia, <expan abbr="vñ">vnde</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> extentio, diui&longs;io, <expan abbr="atq.">atque</expan> imperfectionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> permanat. </s> <s>vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>partib. <expan abbr="&qacute;">que</expan> p definitionem <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>, ordo &longs;it nullus, quia nulla multitudo: tota e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuidua defini­<lb/>tio, <expan abbr="neq.">neque</expan> inde <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> auferri <expan abbr="põt">potest</expan>, quin totum protinus <expan abbr="euerta&ttilde;">euertatur</expan>: non <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, ac mentis <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <lb/>ab <expan abbr="aĩali">ainali</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;us ab&longs;trahi <expan abbr="põt">potest</expan>, quin protinus <expan abbr="hõ">homo</expan> intereat. </s> <s><expan abbr="iõ">ideo</expan> qui <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> definitionis ignorat, <expan abbr="nõ">non</expan> partim <lb/>quidem &longs;cit, partim ne&longs;cit, &longs;ed omnino totum incognitum habeat nece&longs;&longs;e e&longs;t, quae &longs;i quis ordo &longs;pecte­<lb/>tur inter partes definitionis, non pertinet ille quidem ad partes &longs;ub&longs;tantiæ, qua &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt, &longs;ed <lb/>ad mentem no&longs;tram, quæ comprehendit ordine partes illarum notionum <expan abbr="quib.">quibus</expan> e&longs;&longs;entia con&longs;i&longs;tit, ita <lb/>ex forma <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, abe&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudo: vt non &longs;olùm ab ea multitudo &longs;impliciter, verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ordi­<lb/>nata multitudo profici&longs;ci po&longs;sit. </s> <s>Sed redeo ad motum. </s> <s>Naturalis igitur vnus. </s> <s>violentus <expan abbr="aũt">aut</expan>, & præ­<lb/>ter naturam multiplex, atque adeò infinitus, &longs;iquidem id quod <expan abbr="rectũ">rectum</expan>, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, à recto verò declinare <lb/>contingit plurib. modis. </s> <s>proinde virtus vna, quæ medio <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>: vitia vno plura, & vna &longs;anitas, quæ <lb/>in <expan abbr="rõne">ratione</expan> calidorum frigidorum, humidorum, <expan abbr="&longs;iccorum&qacute;">&longs;iccorumque</expan>. </s> <s>po&longs;ita e&longs;t, accidit <expan abbr="aũt">aut</expan> miris eam variari mo­<pb pagenum="472"/>dis, & quanuis Ari&longs;t. </s> <s>vnum præter naturam opponat vni, qui e&longs;t &longs;ecundùm naturam. </s> <s>at ibi agit de <lb/> |
| <pb pagenum="472"/>dis, & quanuis Ari&longs;t. </s> <s>vnum præter naturam opponat vni, qui e&longs;t &longs;ecundùm naturam. </s> <s>at ibi agit de <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2901"></arrow.to.target><lb/>motu &longs;implici & de vno primo ad quem cæteri referuntur qui &longs;unt præter naturam: nanque et&longs;i <lb/>terra directò tendit ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: illi contrarius qui à centro item fit. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> di­<lb/>rectò. </s> <s>&longs;ed & præter naturam erit <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ab eodem puncto aliter fiet, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad perpendiculum: <expan abbr="atta-m&etilde;">atta­<lb/>men</expan> erit ob id præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quia refertur ad hunc ip&longs;um qui &longs;impliciter talis e&longs;t: nam &longs;ic corpus il­<lb/>lud contrario motu agitatum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;upputata ex interuallo, quod linea à centro ad <lb/>perpendiculum erecta permetitur, licèt in latus fuerit motum. </s> <s>Naturalis item motus e&longs;t à loco <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <lb/>naturam, & properat in <expan abbr="locũ">locum</expan> naturalem, & ibi terminatur. </s> <s>adeò vt corpus ibidem quie&longs;cat, <expan abbr="neq.">neque</expan> in­<lb/>de &longs;ine aliqua vi queat auelli. </s> <s>motus violentus contrà e&longs;t à loco naturali; <expan abbr="neq.">neque</expan> ad <expan abbr="alienũ">alienum</expan> fe&longs;tinat: &longs;ed <lb/><expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> aliena vi concitatur, nec manet in eo loco, ad quem fertur, ni&longs;i detineatur ab alio: ac &longs;i dimit­<lb/>tatur, ab eo &longs;ine vlla vi di&longs;cedit. </s> <s>Idcirco motus naturalis e&longs;t perfectio & vita, violentus <expan abbr="aũt">aut</expan> imperfe­<lb/>ctio & interitus. </s> <s>Naturalis in principio &longs;egnior, in fine velocior: violentus <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> celerior in principio, <lb/>in fine verò inertior. </s> <s>Naturalis perpetuus <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> in &longs;uum locum, & a&longs;siduus: <expan abbr="qñ">quin</expan> extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>moretur, nec vi detineatur elementum. </s> <s>ex aduer&longs;o violentus interruptus, & toties, quoties accidit <lb/>elangue&longs;cere vim qu&ecedil; <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> extrin&longs;ecùs, quæ olim nece&longs;&longs;ariò ce&longs;&longs;abit. </s> <s>Naturalis in plurib. ine&longs;t, <lb/>violentus in paucis, qui <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> fit, ordinem <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan>, qui verò præter naturam, ordine vacat. </s> <s>Hi&longs;ce <lb/>modis cùm varietur motus naturalis, quæritur nunc, an ille motus, quo <expan abbr="elementũ">elementum</expan> afficitur, ingeni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2901"></arrow.to.target><lb/>motu &longs;implici & de vno primo ad quem cæteri referuntur qui &longs;unt præter naturam: nanque et&longs;i <lb/>terra directò tendit ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: illi contrarius qui à centro item fit. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> di­<lb/>rectò. </s> <s>&longs;ed & præter naturam erit <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ab eodem puncto aliter fiet, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad perpendiculum: <expan abbr="atta-m&etilde;">atta­<lb/>men</expan> erit ob id præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quia refertur ad hunc ip&longs;um qui &longs;impliciter talis e&longs;t: nam &longs;ic corpus il­<lb/>lud contrario motu agitatum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;upputata ex interuallo, quod linea à centro ad <lb/>perpendiculum erecta permetitur, licèt in latus fuerit motum. </s> <s>Naturalis item motus e&longs;t à loco <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <lb/>naturam, & properat in <expan abbr="locũ">locum</expan> naturalem, & ibi terminatur. </s> <s>adeò vt corpus ibidem quie&longs;cat, <expan abbr="neq.">neque</expan> in­<lb/>de &longs;ine aliqua vi queat auelli. </s> <s>motus violentus contrà e&longs;t à loco naturali; <expan abbr="neq.">neque</expan> ad <expan abbr="alienũ">alienum</expan> fe&longs;tinat: &longs;ed <lb/><expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> aliena vi concitatur, nec manet in eo loco, ad quem fertur, ni&longs;i detineatur ab alio: ac &longs;i dimit­<lb/>tatur, ab eo &longs;ine vlla vi di&longs;cedit. </s> <s>Idcirco motus naturalis e&longs;t perfectio & vita, violentus <expan abbr="aũt">aut</expan> imperfe­<lb/>ctio & interitus. </s> <s>Naturalis in principio &longs;egnior, in fine velocior: violentus <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> celerior in principio, <lb/>in fine verò inertior. </s> <s>Naturalis perpetuus <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> in &longs;uum locum, & a&longs;siduus: <expan abbr="qñ">quin</expan> extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>moretur, nec vi detineatur elementum. </s> <s>ex aduer&longs;o violentus interruptus, & toties, quoties accidit <lb/>elangue&longs;cere vim qu&ecedil; <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> extrin&longs;ecùs, quæ olim nece&longs;&longs;ariò ce&longs;&longs;abit. </s> <s>Naturalis in plurib. ine&longs;t, <lb/>violentus in paucis, qui <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> fit, ordinem <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan>, qui verò præter naturam, ordine vacat. </s> <s>Hi&longs;ce <lb/>modis cùm varietur motus naturalis, quæritur nunc, an ille motus, quo <expan abbr="elementũ">elementum</expan> afficitur, ingeni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2902"></arrow.to.target><lb/>tus'ne an ab aliena vi &longs;it impre&longs;&longs;us, quae &longs;i proprius &longs;it ille motus, & exoriens ab ea <expan abbr="prop&etilde;&longs;ione">propen&longs;ione</expan> quæ co­<lb/>mitatur formæ eius quod mouetur; <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> iam erit ille quem quærimus, &longs;i verò alienus, & ab externa <lb/>vi <expan abbr="cõicatus">conicatus</expan>, nulla ad ip&longs;um præcedente propen&longs;ione, iam erit violentus. </s> <s>id verò e&longs;t, præter naturam, <lb/>at &longs;i præter naturam antecedere item oportet alium quempiam qui &longs;it naturalis, vel ip&longs;i contrarius. <lb/></s> <s>vel idem, &longs;ed in alio corpore, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i vnus ine&longs;t in vno corpore præter naturam, alter illi contra­<lb/>rius inerit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: vt &longs;i a&longs;cen&longs;us in&longs;it in terra præter naturam, illi inerit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam de&longs;cen­<lb/>&longs;us; & a&longs;cen&longs;us idem qui terræ in&longs;it pr&ecedil;ter naturam, in igni <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam in&longs;idebit. </s> <s>quare, &longs;iquis <expan abbr="oĩ-no">omni­<lb/>no</expan> &longs;it motus, nece&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e motum naturalem: <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> illud corpus naturale &longs;it, quod <lb/>mouetur: & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> &longs;it ille, quo agitur motu. </s> <s>Verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm ab ip&longs;o motu, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> à quiete <expan abbr="cõ-cludi">con­<lb/>cludi</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e motum naturalem: proptereà quae ip&longs;a quies aut e&longs;t naturalis, aut præter naturam: quae &longs;i <lb/>præter naturam. </s> <s>ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alia quies erit naturalis: etenim aut illi contraria .i. </s> <s>in contrario loco; aut al­<lb/>terius corporis in eodem; quia &longs;i terra manet aliqua vi &longs;ur&longs;um, deor&longs;um manere fuerit illi <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> na­<lb/>turam: fuerit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> igni <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam manere &longs;uperius. </s> <s>Si verò <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam quie&longs;cit v&longs;piam terra, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>eò mouetur <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: nam motus naturalis, vt dictum e&longs;t, ad eum e&longs;t locum, in quo maneat <lb/>corpus <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam. </s> <s>Ita ergo procedunt Ari&longs;totelicæ <expan abbr="rõnes">rationes</expan> à motu & quiete tanquam in <expan abbr="cõmuni-">communi­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2902"></arrow.to.target><lb/>tus'ne an ab aliena vi &longs;it impre&longs;&longs;us, quae &longs;i proprius &longs;it ille motus, & exoriens ab ea <expan abbr="prop&etilde;&longs;ione">propen&longs;ione</expan> quæ co­<lb/>mitatur formæ eius quod mouetur; <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> iam erit ille quem quærimus, &longs;i verò alienus, & ab externa <lb/>vi <expan abbr="cõicatus">conicatus</expan>, nulla ad ip&longs;um præcedente propen&longs;ione, iam erit violentus. </s> <s>id verò e&longs;t, præter naturam, <lb/>at &longs;i præter naturam antecedere item oportet alium quempiam qui &longs;it naturalis, vel ip&longs;i contrarius. <lb/></s> <s>vel idem, &longs;ed in alio corpore, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i vnus ine&longs;t in vno corpore præter naturam, alter illi contra­<lb/>rius inerit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: vt &longs;i a&longs;cen&longs;us in&longs;it in terra præter naturam, illi inerit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam de&longs;cen­<lb/>&longs;us; & a&longs;cen&longs;us idem qui terræ in&longs;it pr&ecedil;ter naturam, in igni <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam in&longs;idebit. </s> <s>quare, &longs;iquis <expan abbr="oĩ-no">omni­<lb/>no</expan> &longs;it motus, nece&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e motum naturalem: <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> illud corpus naturale &longs;it, quod <lb/>mouetur: & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> &longs;it ille, quo agitur motu. </s> <s>Verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm ab ip&longs;o motu, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> à quiete <expan abbr="cõ-cludi">con­<lb/>cludi</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e motum naturalem: proptereà quae ip&longs;a quies aut e&longs;t naturalis, aut præter naturam: quae &longs;i <lb/>præter naturam. </s> <s>ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alia quies erit naturalis: etenim aut illi contraria .i. </s> <s>in contrario loco; aut al­<lb/>terius corporis in eodem; quia &longs;i terra manet aliqua vi &longs;ur&longs;um, deor&longs;um manere fuerit illi <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> na­<lb/>turam: fuerit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> igni <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam manere &longs;uperius. </s> <s>Si verò <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam quie&longs;cit v&longs;piam terra, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>eò mouetur <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: nam motus naturalis, vt dictum e&longs;t, ad eum e&longs;t locum, in quo maneat <lb/>corpus <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam. </s> <s>Ita ergo procedunt Ari&longs;totelicæ <expan abbr="rõnes">rationes</expan> à motu & quiete tanquam in <expan abbr="cõmuni-">communi­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2903"></arrow.to.target><lb/>bus ad vnum. </s> <s>&longs;i primum non e&longs;t, ergo nec reliqua: &longs;i reliqua &longs;unt; ergo & illud primum: primum <lb/>verò e&longs;t motus naturalis. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc rerum naturæ con&longs;entiunt; non illa, quæ Timæus, Democritus, <lb/>aut Anaxagoras olim profe&longs;si &longs;unt. </s> <s>Democritus quidem <expan abbr="dic&etilde;s">dicens</expan> moueri prima corpora; &longs;unt verò h&ecedil;c <lb/>atomi & magnitudines in&longs;ectiles, per vacuum <expan abbr="tpe">tempore</expan> infinito. </s> <s>Timæus <expan abbr="aũt">aut</expan> elementa &longs;ine ordine moue­<lb/>ri, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> mundus genitus e&longs;&longs;et. </s> <s>quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> erat, quod in cernendi &longs;en&longs;um caderet, id &longs;ibi a&longs;&longs;ump&longs;it <lb/>Deus, non tranquillum & quietum, &longs;ed immoderatè agitatum & fluctuans: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>ex inordinato in or­<lb/>dinem adduxit. </s> <s>Atque Empedocles &longs;ine ordine, mi&longs;ceri partes, & prout in mixtura conuenirent, <lb/>etiam naturalia corpora <expan abbr="quæq.">quæque</expan> con&longs;titui. </s> <s>ita enim cecinit.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2903"></arrow.to.target><lb/>bus ad vnum. </s> <s>&longs;i primum non e&longs;t, ergo nec reliqua: &longs;i reliqua &longs;unt; ergo & illud primum: primum <lb/>verò e&longs;t motus naturalis. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc rerum naturæ con&longs;entiunt; non illa, quæ Timæus, Democritus, <lb/>aut Anaxagoras olim profe&longs;si &longs;unt. </s> <s>Democritus quidem <expan abbr="dic&etilde;s">dicens</expan> moueri prima corpora; &longs;unt verò h&ecedil;c <lb/>atomi & magnitudines in&longs;ectiles, per vacuum <expan abbr="tpe">tempore</expan> infinito. </s> <s>Timæus <expan abbr="aũt">aut</expan> elementa &longs;ine ordine moue­<lb/>ri, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> mundus genitus e&longs;&longs;et. </s> <s>quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> erat, quod in cernendi &longs;en&longs;um caderet, id &longs;ibi a&longs;&longs;ump&longs;it <lb/>Deus, non tranquillum & quietum, &longs;ed immoderatè agitatum & fluctuans: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>ex inordinato in or­<lb/>dinem adduxit. </s> <s>Atque Empedocles &longs;ine ordine, mi&longs;ceri partes, & prout in mixtura conuenirent, <lb/>etiam naturalia corpora <expan abbr="quæq.">quæque</expan> con&longs;titui. </s> <s>ita enim cecinit.</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>vbi .&longs;. </s> <s>nondum obtinuerit amicitia; &longs;ed iam rerum po&longs;itura &longs;it. </s> <s>hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> ea mon&longs;trant, quæ cecinit idem <lb/>auctor hi&longs;ce verbis <foreign lang="greek">ou)/pw | <s>vbi .&longs;. </s> <s>nondum obtinuerit amicitia; &longs;ed iam rerum po&longs;itura &longs;it. </s> <s>hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> ea mon&longs;trant, quæ cecinit idem <lb/>auctor hi&longs;ce verbis <foreign lang="greek">ou)/pw |
| <lb/> | <lb/> |
| *ne=ikos a(pan u)pexw/risen e(/p' e)/xata te/rmataku/klou. | *nei=kos a(pan u)pexw/risen e(/p' e)/xata te/rmataku/klou. |
| | |
| <lb/> | <lb/> |
| *alla\ ta\ me\n mele/wn e)nemimnen, ta\ d' e)bebh/kei. | *alla\ ta\ me\n mele/wn e)nemimnen, ta\ d' e)bebh/kei. |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*a)uta\r e)pei\ kata\ meizon e)misgeto daimoni daimwn | <s><foreign lang="greek">*a)uta\r e)pei\ kata\ meizon e)misgeto daimoni daimwn |
| <lb/> | <lb/> |
| *tau=q) a(temh\ po/pteskon o(ph sunh/kursein e(kasta | *tau=q' a(temh\ po/pteskon o(ph sunh/kursein e(kasta |
| <lb/> | <lb/> |
| *a)/lla/ te pro\s toi=s polla) dihnekh= e)cege/nonto</foreign>.</s></p> | *a)/lla/ te pro\s toi=s polla) dihnekh= e)cege/nonto</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> occurrere licebit, eos motus in <expan abbr="tpe">tempore</expan> infinito aut e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>: ac &longs;i <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <lb/>fuerint, oportere <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ille &longs;it <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> vocamus. </s> <s><expan abbr="Præter&qtilde;">Præterquae</expan> <lb/>quae oportet id, quod primò mouet, non mouere <expan abbr="quadã">quadam</expan> vi & contra propen&longs;ionem, &longs;ed <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: <expan abbr="qñ-quid&etilde;">qnn­<lb/>quidem</expan> &longs;i vi moueret, nece&longs;&longs;e foret, vt <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> moueretur ab alio. </s> <s>ita fieret abitio mouentium in <lb/><expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod mouet <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vel ita mouet, vt <expan abbr="internũ">internum</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan>, velut <expan abbr="aĩa">aina</expan>, vel quae per quali­<lb/>tates, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vim <expan abbr="hñt">habent</expan> afficiendi, form&ecedil; <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;eu <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> mobili incutiat; quod &longs;anè citra motum <lb/>mouentis fieri contingit, vt &longs;uprà diximus. </s> <s>hæc ab&longs;unt ab eo, quod mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: aliter moue­<lb/>ret <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, hoc verò oppugnat hypothe&longs;in. </s> <s>idcirco id quod mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> mouet, <expan abbr="mo-uea&ttilde;">mo­<lb/>ueatur</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> & <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> motu. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> vllus e&longs;&longs;et motor. </s> <s>vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> id, <lb/>qd <expan abbr="&longs;eq&ttilde;">&longs;eqtur</expan>: nec vbi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it <expan abbr="primũ">primum</expan>, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. </s> <s>Et illud vrget <expan abbr="Tim&ecedil;ũ">Tim&ecedil;um</expan>. </s> <s><expan abbr="qa">quam</expan> &longs;i <expan abbr="mouebã&ttilde;">mouebantur</expan> <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> <lb/><expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, illo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motu nece&longs;&longs;e erat ip&longs;a cieri, quo <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="mou&etilde;&ttilde;">mouentur</expan>: grauia <expan abbr="dorsũ">dorsum</expan>, & leuia <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan>, <expan abbr="rõ">ratio</expan> &longs;i <expan abbr="nũc">nunc</expan> </s></p> | <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> occurrere licebit, eos motus in <expan abbr="tpe">tempore</expan> infinito aut e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>: ac &longs;i <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <lb/>fuerint, oportere <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ille &longs;it <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> vocamus. </s> <s><expan abbr="præter&qtilde;">præterquam</expan> <lb/>quae oportet id, quod primò mouet, non mouere <expan abbr="quadã">quadam</expan> vi & contra propen&longs;ionem, &longs;ed <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: <expan abbr="qñ-quid&etilde;">quando­<lb/>quidem</expan> &longs;i vi moueret, nece&longs;&longs;e foret, vt <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> moueretur ab alio. </s> <s>ita fieret abitio mouentium in <lb/><expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod mouet <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vel ita mouet, vt <expan abbr="internũ">internum</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan>, velut <expan abbr="aĩa">anima</expan>, vel quae per quali­<lb/>tates, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vim <expan abbr="hñt">habent</expan> afficiendi, form&ecedil; <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;eu <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> mobili incutiat; quod &longs;anè citra motum <lb/>mouentis fieri contingit, vt &longs;uprà diximus. </s> <s>hæc ab&longs;unt ab eo, quod mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: aliter moue­<lb/>ret <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, hoc verò oppugnat hypothe&longs;in. </s> <s>idcirco id quod mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> mouet, <expan abbr="mo-uea&ttilde;">mo­<lb/>ueatur</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> & <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> motu. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> vllus e&longs;&longs;et motor. </s> <s>vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> id, <lb/><expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="&longs;eq&ttilde;">&longs;equitur</expan>: nec vbi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it <expan abbr="primũ">primum</expan>, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. </s> <s>Et illud vrget <expan abbr="Tim&ecedil;ũ">Tim&ecedil;um</expan>. </s> <s><expan abbr="qa">quam</expan> &longs;i <expan abbr="mouebã&ttilde;">mouebantur</expan> <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> <lb/><expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, illo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motu nece&longs;&longs;e erat ip&longs;a cieri, quo <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="mou&etilde;&ttilde;">mouentur</expan>: grauia <expan abbr="dorsũ">dorsum</expan>, & leuia <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan>, <expan abbr="rõ">ratio</expan> &longs;i <expan abbr="nũc">nunc</expan> </s></p> |
| <pb pagenum="473"/> | <pb pagenum="473"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s> | <s> |
| |
| <s>QVOD autem hic &longs;it grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>motus, po&longs;thàc <expan abbr="&longs;pectandũ">&longs;pectandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>luculenti&longs;simis de­<lb/>mon&longs;trationib. &longs;ignificat nobis Ari&longs;t. </s> <s>quarum prima &longs;uper his omnib. &longs;truitur. </s> <s>Motum e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> | <s>QVOD autem hic &longs;it grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>motus, po&longs;thàc <expan abbr="&longs;pectandũ">&longs;pectandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>luculenti&longs;simis de­<lb/>mon&longs;trationib. &longs;ignificat nobis Ari&longs;t. </s> <s>quarum prima &longs;uper his omnib. &longs;truitur. </s> <s>Motum e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2907"></arrow.to.target><lb/>adeò, vt id pror&longs;us nece&longs;&longs;arium &longs;it: nam &longs;iue corpora c&ecedil;le&longs;tia, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea qu&ecedil; nobis familiaria &longs;unt, in­<lb/>tuemur: motus <expan abbr="oĩno">omnino</expan> nece&longs;&longs;arius e&longs;t. </s> <s>illa <expan abbr=".n.">enim</expan> perpetuo & <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> interituro motu voluuntur, à quo p <lb/>a&longs;trorum adductionem <expan abbr="rerũ">rerum</expan> generatio propagatur, per abductionem verò fit interitus. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> id perpe­<lb/>tua quadam vici&longs;situdine, dum verò fiunt ortus & interitus, fit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motus elementorum. </s> <s><expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>dum gignuntur; & quoniam dum intereunt: alia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> illis oppo&longs;ita producuntur: ob id <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> & illa <lb/>moueantur opportet. </s> <s>Deinde motum aut à medio, aut ad medium &longs;ine propen&longs;ione quadam exer­<lb/>ceri non po&longs;&longs;e: ex eo <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc mouentur ad centrum; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> habent propen&longs;ionem ad hunc locum. </s> <s>c&ecedil;­<lb/>tera quæ tali carent propen&longs;ione, non quidem ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, &longs;ed aliò mouentur. </s> <s>ac &longs;i forte aliò mouean­<lb/>tur, vtputa ad vltimum, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> propen&longs;ionem habeant nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Tertiò &longs;it totum in aliquo tem­<lb/>pore per quoddam &longs;patium mouetur, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dimidium in eodem tempore per dimidium &longs;patij feretur, <lb/>& ea demum erit proportio &longs;patij ad &longs;patium quæ fuerit mobilium. </s> <s>Probabile item e&longs;t, id quod ha­<lb/>bet aliquò propen&longs;ionem, velocius eo ferri, quàm id quod ea careat. </s> <s>His ita po&longs;itis <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> con­<lb/>&longs;tituitur hoc pacto. </s> <s>Primùm in motib. naturalib. Si naturalia corpora carent grauitate, aut leuitate, <lb/>ergo in eodem <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> mouebitur id quod <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> grauitatem, & id quod ea caret. </s> <s>Ita verò probatur <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2907"></arrow.to.target><lb/>adeò, vt id pror&longs;us nece&longs;&longs;arium &longs;it: nam &longs;iue corpora c&ecedil;le&longs;tia, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea qu&ecedil; nobis familiaria &longs;unt, in­<lb/>tuemur: motus <expan abbr="oĩno">omnino</expan> nece&longs;&longs;arius e&longs;t. </s> <s>illa <expan abbr=".n.">enim</expan> perpetuo & <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> interituro motu voluuntur, à quo p <lb/>a&longs;trorum adductionem <expan abbr="rerũ">rerum</expan> generatio propagatur, per abductionem verò fit interitus. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> id perpe­<lb/>tua quadam vici&longs;situdine, dum verò fiunt ortus & interitus, fit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motus elementorum. </s> <s><expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>dum gignuntur; & quoniam dum intereunt: alia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> illis oppo&longs;ita producuntur: ob id <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> & illa <lb/>moueantur opportet. </s> <s>Deinde motum aut à medio, aut ad medium &longs;ine propen&longs;ione quadam exer­<lb/>ceri non po&longs;&longs;e: ex eo <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc mouentur ad centrum; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> habent propen&longs;ionem ad hunc locum. </s> <s>c&ecedil;­<lb/>tera quæ tali carent propen&longs;ione, non quidem ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, &longs;ed aliò mouentur. </s> <s>ac &longs;i forte aliò mouean­<lb/>tur, vtputa ad vltimum, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> propen&longs;ionem habeant nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Tertiò &longs;it totum in aliquo tem­<lb/>pore per quoddam &longs;patium mouetur, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dimidium in eodem tempore per dimidium &longs;patij feretur, <lb/>& ea demum erit proportio &longs;patij ad &longs;patium quæ fuerit mobilium. </s> <s>Probabile item e&longs;t, id quod ha­<lb/>bet aliquò propen&longs;ionem, velocius eo ferri, quàm id quod ea careat. </s> <s>His ita po&longs;itis <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> con­<lb/>&longs;tituitur hoc pacto. </s> <s>Primùm in motib. naturalib. Si naturalia corpora carent grauitate, aut leuitate, <lb/>ergo in eodem <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> mouebitur id quod <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> grauitatem, & id quod ea caret. </s> <s>Ita verò probatur <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2908"></arrow.to.target><lb/>nexum per illud euidenti&ecedil; genus quod Græci nuncupant <foreign lang="greek">e)/kqesin</foreign>, nos <expan abbr="expo&longs;ition&etilde;">expo&longs;itionem</expan> dicamus, <expan abbr="verbũ">verbum</expan> <lb/>ex verbo reddentes. </s> <s>etenim &longs;it aliquod mobile grauitate carens, vt A. quod <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> per <expan abbr="lineã">lineam</expan> C.D. <lb/>in toto <expan abbr="tpe">tempore</expan> F.G. & B. graue quod <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> per <expan abbr="lineã">lineam</expan> C.H. in eodem <expan abbr="tpe">tempore</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maior &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> C.D. quod <expan abbr=".n.">enim</expan> gra­<lb/>ue e&longs;t, velocius fertur, quam alterum illud quod caret grauitate. </s> <s>diuidat hoc graue. </s> <s>ita vt <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> ha­<lb/>beat <expan abbr="rõnem">rationem</expan> pondus B. ad alterum pondus, quam <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> linea C.H. ad C.D. ergo mouebitur eodem <expan abbr="tpe">tempore</expan> <lb/>pars ip&longs;ius B. per <expan abbr="lineã">lineam</expan> C.D. & per idem &longs;patium mouebatur illud corpus. </s> <s>quod grauitate carebat. <lb/></s> <s>per <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> corpus aliquod graue, & alterum <expan abbr="qd">quod</expan> careat grauitate c&ecedil;teris <lb/>parib. ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>hoc verò <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> e&longs;t, ne <expan abbr="dicã">dicam</expan> fieri non po&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ecunda <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="concludi&ttilde;">concluditur</expan> <lb/>in motib. violentis. </s> <s>in ea verò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> <expan abbr="iterũ">iterum</expan>. </s> <s>quod minus e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> leuius ab eadem facultate magis <lb/>moueri, & <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> &longs;patij plus meare, <expan abbr="&qtilde;ta">quanta</expan> e&longs;t exuperantia virtutis mouentis ad mobile. </s> <s>facultatem verò <lb/>hîc externam intelligo, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab eodem Ari&longs;t. </s> <s>accepta <expan abbr="qñq.">quandoque</expan> e&longs;t, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ vim affert, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2908"></arrow.to.target><lb/>nexum per illud euidenti&ecedil; genus quod Græci nuncupant <foreign lang="greek">e)/kqesin</foreign>, nos <expan abbr="expo&longs;ition&etilde;">expo&longs;itionem</expan> dicamus, <expan abbr="verbũ">verbum</expan> <lb/>ex verbo reddentes. </s> <s>etenim &longs;it aliquod mobile grauitate carens, vt A. quod <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> per <expan abbr="lineã">lineam</expan> C.D. <lb/>in toto <expan abbr="tpe">tempore</expan> F.G. & B. graue quod <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> per <expan abbr="lineã">lineam</expan> C.H. in eodem <expan abbr="tpe">tempore</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maior &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> C.D. quod <expan abbr=".n.">enim</expan> gra­<lb/>ue e&longs;t, velocius fertur, quam alterum illud quod caret grauitate. </s> <s>diuidat hoc graue. </s> <s>ita vt <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> ha­<lb/>beat <expan abbr="rõnem">rationem</expan> pondus B. ad alterum pondus, quam <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> linea C.H. ad C.D. ergo mouebitur eodem <expan abbr="tpe">tempore</expan> <lb/>pars ip&longs;ius B. per <expan abbr="lineã">lineam</expan> C.D. & per idem &longs;patium mouebatur illud corpus. </s> <s>quod grauitate carebat. <lb/></s> <s>per <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> corpus aliquod graue, & alterum <expan abbr="qd">quod</expan> careat grauitate c&ecedil;teris <lb/>parib. ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>hoc verò <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> e&longs;t, ne <expan abbr="dicã">dicam</expan> fieri non po&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ecunda <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="concludi&ttilde;">concluditur</expan> <lb/>in motib. violentis. </s> <s>in ea verò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> <expan abbr="iterũ">iterum</expan>. </s> <s>quod minus e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> leuius ab eadem facultate magis <lb/>moueri, & <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> &longs;patij plus meare, <expan abbr="&qtilde;ta">quanta</expan> e&longs;t exuperantia virtutis mouentis ad mobile. </s> <s>facultatem verò <lb/>hîc externam intelligo, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab eodem Ari&longs;t. </s> <s>accepta <expan abbr="qñq.">quandoque</expan> e&longs;t, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ vim affert, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2909"></arrow.to.target><lb/>mouet <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam, leuius <expan abbr="aũt">aut</expan> id quod minus graue e&longs;t. </s> <s><expan abbr="arg&mtilde;">argmentum</expan> verò & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>. </s> <s>Si corpus grauitate ca­<lb/>ret: ergo in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> per <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> grauitate caret, & graue. </s> <s>hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> e&longs;t: ergo <lb/>& id ex quo <expan abbr="&longs;eq&ttilde;">&longs;eqtur</expan>. </s> <s><expan abbr="Cõiunctũ">Coniunctum</expan> verò <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo <expan abbr="mõ&longs;tra&ttilde;">mon&longs;tratur</expan>. </s> <s>Sint <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> mobilia, vnùm <expan abbr="qd">quod</expan> grauitate ca­<lb/>ret A. <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t graue B. p duo &longs;patia <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>: A. <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> p CH.B. verò per C.D. <expan abbr="tpe">tempore</expan> &ecedil;quali, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>e&longs;t pars ip&longs;ius C.H. <expan abbr="diuida&ttilde;">diuidatur</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> mobile B. in <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> ad <expan abbr="totũ">totum</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> C.D. ad | <arrow.to.target n="marg2909"></arrow.to.target><lb/>mouet <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam, leuius <expan abbr="aũt">aut</expan> id quod minus graue e&longs;t. </s> <s><expan abbr="arg&mtilde;">argumentum</expan> verò & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>. </s> <s>Si corpus grauitate ca­<lb/>ret: ergo in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> per <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> grauitate caret, & graue. </s> <s>hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> e&longs;t: ergo <lb/>& id ex quo <expan abbr="&longs;eq&ttilde;">&longs;equitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Cõiunctũ">Coniunctum</expan> verò <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo <expan abbr="mõ&longs;tra&ttilde;">mon&longs;tratur</expan>. </s> <s>Sint <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> mobilia, vnùm <expan abbr="qd">quod</expan> grauitate ca­<lb/>ret A. <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t graue B. p duo &longs;patia <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>: A. <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> p CH.B. verò per C.D. <expan abbr="tpe">tempore</expan> &ecedil;quali, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>e&longs;t pars ip&longs;ius C.H. <expan abbr="diuida&ttilde;">diuidatur</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> mobile B. in <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> ad <expan abbr="totũ">totum</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> C.D. ad |
| <pb pagenum="474"/>C.H. ergo in æquali tempore mouebitur pars ip&longs;ius B. per lineam C.H. <expan abbr="atq.">atque</expan> moueretur B. per &longs;pa­<lb/> | <pb pagenum="474"/>C.H. ergo in æquali tempore mouebitur pars ip&longs;ius B. per lineam C.H. <expan abbr="atq.">atque</expan> moueretur B. per &longs;pa­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2910"></arrow.to.target><lb/>tium C.D. tantum enim ratio velocitatis augetur in minore, quantò maius erat totum mobile, <lb/>quàm pars. </s> <s>Atqui in eodem tempore mouebatur id quod grauitate caret, & graue, quod &longs;i e&longs;t. </s> <s>ne­<lb/>que virtus ocyus mouebit id quod e&longs;t minus graue: hoc verò iam acceptis aduer&longs;atur. </s> <s>Itaque &longs;i mo­<lb/>bile &longs;ine grauitate mouetur, debet tran&longs;ilire omne id &longs;patium quod conficit graue & tantò plus <lb/>quanto virtutis ratio ad id quod grau&ecedil; non e&longs;t, &longs;uperat rationem virtutis ad id quod graue e&longs;t, ita­<lb/>que ducetur grauitate carens vltra omne &longs;patium: ergo in infinitum: cùm <expan abbr="aũt">aut</expan> hoc ab&longs;urdum &longs;it, di­<lb/>cemus tale non e&longs;&longs;e corpus illud quod careat pondere. </s> <s>Sic & à propen&longs;ione naturali & ab alienæ <lb/>virtutis conditione concluditur omne corpus, quod recta mouetur, e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ariò graue, aut leue: <lb/>graue id &longs;cilicet, quod ad medium agitur, leue autem, quod à medio. </s> <s>Quanquam h&ecedil;c po&longs;trema ra­<lb/>tionis huiu&longs;ce pars valde accedit ad veritatem demon&longs;tratiuam, cùm cæteroqui parùm præ&longs;eferat <lb/>ab&longs;urditatis, ita enim differt ab&longs;urdum ab eo quod fieri nequit, vt id &longs;it contrà opinionem; alterum <lb/>verò oppugnet naturam. </s> <s>quandoquidem infinitum bifariam acceptum e&longs;t; &longs;ecundùm veritatem, & <lb/>&longs;ecundùm opinionem Antiquorum: ita enim &longs;tatuit Ari&longs;toteles infinitum, id cui pote&longs;t additio fie­<lb/>ri, & quod ad terminum quendam perduci pote&longs;t; atque adeò, vt finitum &longs;it &longs;patium, quod intra <lb/>c&ecedil;li ambitum continetur. </s> <s>intra hoc tamen &longs;it infinitum. </s> <s>Antiqui contra dicebant, infinitum omnia <lb/>complecti, & e&longs;&longs;e illud, extra quod nil accipi po&longs;&longs;et; ita &longs;uperare finitum. </s> <s>In hoc ergo &longs;ignificato <lb/> | <arrow.to.target n="marg2910"></arrow.to.target><lb/>tium C.D. tantum enim ratio velocitatis augetur in minore, quantò maius erat totum mobile, <lb/>quàm pars. </s> <s>Atqui in eodem tempore mouebatur id quod grauitate caret, & graue, quod &longs;i e&longs;t. </s> <s>ne­<lb/>que virtus ocyus mouebit id quod e&longs;t minus graue: hoc verò iam acceptis aduer&longs;atur. </s> <s>Itaque &longs;i mo­<lb/>bile &longs;ine grauitate mouetur, debet tran&longs;ilire omne id &longs;patium quod conficit graue & tantò plus <lb/>quanto virtutis ratio ad id quod grau&ecedil; non e&longs;t, &longs;uperat rationem virtutis ad id quod graue e&longs;t, ita­<lb/>que ducetur grauitate carens vltra omne &longs;patium: ergo in infinitum: cùm <expan abbr="aũt">aut</expan> hoc ab&longs;urdum &longs;it, di­<lb/>cemus tale non e&longs;&longs;e corpus illud quod careat pondere. </s> <s>Sic & à propen&longs;ione naturali & ab alienæ <lb/>virtutis conditione concluditur omne corpus, quod recta mouetur, e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ariò graue, aut leue: <lb/>graue id &longs;cilicet, quod ad medium agitur, leue autem, quod à medio. </s> <s>Quanquam h&ecedil;c po&longs;trema ra­<lb/>tionis huiu&longs;ce pars valde accedit ad veritatem demon&longs;tratiuam, cùm cæteroqui parùm præ&longs;eferat <lb/>ab&longs;urditatis, ita enim differt ab&longs;urdum ab eo quod fieri nequit, vt id &longs;it contrà opinionem; alterum <lb/>verò oppugnet naturam. </s> <s>quandoquidem infinitum bifariam acceptum e&longs;t; &longs;ecundùm veritatem, & <lb/>&longs;ecundùm opinionem Antiquorum: ita enim &longs;tatuit Ari&longs;toteles infinitum, id cui pote&longs;t additio fie­<lb/>ri, & quod ad terminum quendam perduci pote&longs;t; atque adeò, vt finitum &longs;it &longs;patium, quod intra <lb/>c&ecedil;li ambitum continetur. </s> <s>intra hoc tamen &longs;it infinitum. </s> <s>Antiqui contra dicebant, infinitum omnia <lb/>complecti, & e&longs;&longs;e illud, extra quod nil accipi po&longs;&longs;et; ita &longs;uperare finitum. </s> <s>In hoc ergo &longs;ignificato <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2911"></arrow.to.target><lb/>quod e&longs;t &longs;ecundùm famam, acceptum infinitum, concederetur ab illis: ideòque non e&longs;&longs;et apud ip&longs;os <lb/>ab&longs;urdum. </s> <s>apud eos autem inuenit fidem demon&longs;tratiuam, qui receperunt ea quæ de infinito, tùm <lb/>3. Phy&longs;. tùm etiam 1. de c&ecedil;lo demon&longs;trata &longs;unt. </s> <s>Sic ergo duo &longs;unt genera corporum: duo quoque <lb/>genera motuum. </s> <s>&longs;pecies autem, aut partes quattuor; bin&ecedil; <expan abbr="cuiusq.">cuiusque</expan> generis, atque adeò, vt motuum <lb/><expan abbr="corporum&qacute;ue">corporumque</expan> &longs;pecies &longs;ibi vici&longs;sim re&longs;pondere videantur. </s> <s>ex quo factum fui&longs;&longs;e puto, vt philo&longs;ophi <lb/>&longs;tatuerint, vnum motum vnius e&longs;&longs;e corporis; & contrà vnum corpus vnico motu agitari; & &longs;i fue­<lb/>rit &longs;implex, vno &longs;implici, ac compo&longs;itum, vno qui &longs;it compo&longs;itus: licet is redoleat eius motum, qui <lb/>primas obtinet in compo&longs;itione.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2911"></arrow.to.target><lb/>quod e&longs;t &longs;ecundùm famam, acceptum infinitum, concederetur ab illis: ideòque non e&longs;&longs;et apud ip&longs;os <lb/>ab&longs;urdum. </s> <s>apud eos autem inuenit fidem demon&longs;tratiuam, qui receperunt ea quæ de infinito, tùm <lb/>3. Phy&longs;. tùm etiam 1. de c&ecedil;lo demon&longs;trata &longs;unt. </s> <s>Sic ergo duo &longs;unt genera corporum: duo quoque <lb/>genera motuum. </s> <s>&longs;pecies autem, aut partes quattuor; bin&ecedil; <expan abbr="cuiusq.">cuiusque</expan> generis, atque adeò, vt motuum <lb/><expan abbr="corporum&qacute;ue">corporumque</expan> &longs;pecies &longs;ibi vici&longs;sim re&longs;pondere videantur. </s> <s>ex quo factum fui&longs;&longs;e puto, vt philo&longs;ophi <lb/>&longs;tatuerint, vnum motum vnius e&longs;&longs;e corporis; & contrà vnum corpus vnico motu agitari; & &longs;i fue­<lb/>rit &longs;implex, vno &longs;implici, ac compo&longs;itum, vno qui &longs;it compo&longs;itus: licet is redoleat eius motum, qui <lb/>primas obtinet in compo&longs;itione.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2913"></arrow.to.target><lb/>nantur omnes alios motus, quibus aguntur i&longs;ta corpora, præter illum &longs;olum qui manife&longs;te <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <lb/>naturam e&longs;t, e&longs;&longs;e præter naturam. </s> <s>Aut &longs;i &longs;ecundùm naturam, e&longs;&longs;e non quidem per &longs;e, verùm per acci­<lb/>dens, hoc e&longs;t, non e&longs;&longs;e, vt locum &longs;uum con&longs;equantur, cuius rei gratia mouentur, nec à cau&longs;&longs;a præfini­<lb/>ta, & aliquem ordinem habente in natura: &longs;ed vt nullius rei gratia, aut alterius cuiu&longs;piam alienæ, at­<lb/>que externæ, & ab incerta & inordinata cau&longs;&longs;a. </s> <s>Verùm ego ex illis libenti&longs;simè <expan abbr="quærer&etilde;">quærerem</expan>, non'ne de­<lb/>finitur motus termino ad quem? </s> <s>vtique quòd &longs;i terminus ad quem e&longs;t &longs;ecundùm naturam: ergo e­<lb/>tiam motus ad eum terminum erit naturalis. </s> <s>E&longs;&longs;e verò naturalem locum aquæ aut aëri quem nos <lb/>antea &longs;ignificauimus, ex eo per&longs;picitur, quia manet ibi corpus &longs;ecundùm naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> inde ab&longs;tra­<lb/>hitur &longs;ine vi, ac &longs;i alibi cùm &longs;it, &longs;uæ naturæ permittatur, ad eum continuò fertur. </s> <s>Sit ergo terræ &longs;uper­<lb/>ficies. </s> <s>ad eam <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> fertur aqua, <expan abbr="ibidem&qacute;">ibidemque</expan>. </s> <s>manet, neque inde, ni&longs;i vi diuelli pote&longs;t ergo locus il­<lb/>le e&longs;t ei naturalis, <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> illò commigret. </s> <s>Dices forta&longs;&longs;e terminum eius motus e&longs;&longs;e per accidens; <lb/>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am & &longs;patium illud per accidens pertran&longs;iri, & motum e&longs;&longs;e per accidens & idcircò <lb/>non ex rei natura. </s> <s>Nam id quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam: omnino repugnat accidenti, cùm hoc fiat <lb/>in&longs;olenter, & rarò, frequentius autem <expan abbr="vulgo&qacute;">vulgoque</expan>. </s> <s>illud. </s> <s>Quamobrem alij detrahentes Ari&longs;totelicæ hy­<lb/>pothe&longs;i concedunt, nonmodò varios motus aquæ naturales e&longs;&longs;e, verùm etiam aquam tres ob cau&longs;­ | <arrow.to.target n="marg2913"></arrow.to.target><lb/>nantur omnes alios motus, quibus aguntur i&longs;ta corpora, præter illum &longs;olum qui manife&longs;te <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <lb/>naturam e&longs;t, e&longs;&longs;e præter naturam. </s> <s>Aut &longs;i &longs;ecundùm naturam, e&longs;&longs;e non quidem per &longs;e, verùm per acci­<lb/>dens, hoc e&longs;t, non e&longs;&longs;e, vt locum &longs;uum con&longs;equantur, cuius rei gratia mouentur, nec à cau&longs;&longs;a præfini­<lb/>ta, & aliquem ordinem habente in natura: &longs;ed vt nullius rei gratia, aut alterius cuiu&longs;piam alienæ, at­<lb/>que externæ, & ab incerta & inordinata cau&longs;&longs;a. </s> <s>Verùm ego ex illis libenti&longs;simè <expan abbr="quærer&etilde;">quærerem</expan>, non'ne de­<lb/>finitur motus termino ad quem? </s> <s>vtique quòd &longs;i terminus ad quem e&longs;t &longs;ecundùm naturam: ergo e­<lb/>tiam motus ad eum terminum erit naturalis. </s> <s>E&longs;&longs;e verò naturalem locum aquæ aut aëri quem nos <lb/>antea &longs;ignificauimus, ex eo per&longs;picitur, quia manet ibi corpus &longs;ecundùm naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> inde ab&longs;tra­<lb/>hitur &longs;ine vi, ac &longs;i alibi cùm &longs;it, &longs;uæ naturæ permittatur, ad eum continuò fertur. </s> <s>Sit ergo terræ &longs;uper­<lb/>ficies. </s> <s>ad eam <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> fertur aqua, <expan abbr="ibidem&qacute;">ibidemque</expan>. </s> <s>manet, neque inde, ni&longs;i vi diuelli pote&longs;t ergo locus il­<lb/>le e&longs;t ei naturalis, <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> illò commigret. </s> <s>Dices forta&longs;&longs;e terminum eius motus e&longs;&longs;e per accidens; <lb/>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am & &longs;patium illud per accidens pertran&longs;iri, & motum e&longs;&longs;e per accidens & idcircò <lb/>non ex rei natura. </s> <s>Nam id quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam: omnino repugnat accidenti, cùm hoc fiat <lb/>in&longs;olenter, & rarò, frequentius autem <expan abbr="vulgo&qacute;">vulgoque</expan>. </s> <s>illud. </s> <s>Quamobrem alij detrahentes Ari&longs;totelicæ hy­<lb/>pothe&longs;i concedunt, nonmodò varios motus aquæ naturales e&longs;&longs;e, verùm etiam aquam tres ob cau&longs;­ |
| <pb pagenum="475"/> | <pb pagenum="475"/> |
| <arrow.to.target n="marg2914"></arrow.to.target><lb/>&longs;as a&longs;cendere pro &longs;ua natura po&longs;&longs;e. </s> <s>Primùm quidem quando corpori graui &longs;ubiiciatur, vtputa, terr&ecedil;, <lb/>aut plumbo: & terra quærendo &longs;uum locum irrepat in eum, quem antè occupauerit aqua, & qua&longs;i <lb/>extrudens <expan abbr="eã">eam</expan> pellat &longs;ur&longs;um: nam cùm &longs;it motus i&longs;t&ecedil; aquæad &longs;uum locum qui e&longs;t &longs;upra terram erit <lb/>ille naturalis. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tat (vt etiam hoc in ea cau&longs;&longs;a pro illis addam) quae &longs;it pul&longs;us qui cùm fit motus <lb/>ab alio, po&longs;sit exi&longs;timari violentus: quandò non &longs;impliciter e&longs;t <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, quia non ad aliquem <expan abbr="locũ">locum</expan>, qui <lb/>&longs;it aquæ præter naturam, nec &longs;ecus, àc &longs;iquis lapidem pellat deor&longs;um, efficit <expan abbr=".n.">enim</expan> motum illum velocio­<lb/>rem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;uapte natura fui&longs;&longs;et, at velocitas e&longs;t affectio quædam, non <expan abbr="aũt">aut</expan> differentia motus, & variat q­<lb/>dem motum &longs;ecundùm accidens, non <expan abbr="aũt">aut</expan> per &longs;e, & &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s><expan abbr="tantum&qacute;">tantumque</expan>. </s> <s>tribuerunt huic cau&longs;­<lb/>&longs;æ viri docti&longs;simi, vt & tale pondus <expan abbr="atq.">atque</expan> onus &longs;ibi ip&longs;is <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab aquis, & in proprio loco imponi, & <expan abbr="cõ-tra">con­<lb/>tra</expan> &longs;e admini&longs;trari putarint: & eo cau&longs;&longs;am reddiderint, cur in editi&longs;simis montib. gelidæ fontium pe­<lb/>rennitates in magna copia &longs;caturiant, arbitror <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eos idem e&longs;&longs;e dicturos, vbi rationem explicare ve­<lb/>lint, cur per aquæductus a&longs;cendat aqua tantum, quantum ip&longs;a de&longs;cendit, aut paullominus. </s> <s>Alteram <lb/>verò cau&longs;&longs;am ad&longs;cribunt a&longs;cen&longs;us in aqua, ad vacuum .&longs;. </s> <s>tollendum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> id naturale, vt vacuum <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;it, & corpora naturalia &longs;imul iuncta &longs;int, vt omnis eorum virtus à c&ecedil;lo regi po&longs;sit, & proximis de­<lb/>inceps impertiri, &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> virtutes naturales <expan abbr="cõicari">conicari</expan> &longs;olent. </s> <s>ita cùm &longs;it talis motus ad rerum naturam tu <lb/>tandam in&longs;titutus, erit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ip&longs;e &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Adiiciunt <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tertiam, quæ e&longs;t affectio materiæ, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2914"></arrow.to.target><lb/>&longs;as a&longs;cendere pro &longs;ua natura po&longs;&longs;e. </s> <s>Primùm quidem quando corpori graui &longs;ubiiciatur, vtputa, terr&ecedil;, <lb/>aut plumbo: & terra quærendo &longs;uum locum irrepat in eum, quem antè occupauerit aqua, & qua&longs;i <lb/>extrudens <expan abbr="eã">eam</expan> pellat &longs;ur&longs;um: nam cùm &longs;it motus i&longs;t&ecedil; aquæad &longs;uum locum qui e&longs;t &longs;upra terram erit <lb/>ille naturalis. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tat (vt etiam hoc in ea cau&longs;&longs;a pro illis addam) quae &longs;it pul&longs;us qui cùm fit motus <lb/>ab alio, po&longs;sit exi&longs;timari violentus: quandò non &longs;impliciter e&longs;t <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, quia non ad aliquem <expan abbr="locũ">locum</expan>, qui <lb/>&longs;it aquæ præter naturam, nec &longs;ecus, àc &longs;iquis lapidem pellat deor&longs;um, efficit <expan abbr=".n.">enim</expan> motum illum velocio­<lb/>rem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;uapte natura fui&longs;&longs;et, at velocitas e&longs;t affectio quædam, non <expan abbr="aũt">aut</expan> differentia motus, & variat q­<lb/>dem motum &longs;ecundùm accidens, non <expan abbr="aũt">aut</expan> per &longs;e, & &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s><expan abbr="tantum&qacute;">tantumque</expan>. </s> <s>tribuerunt huic cau&longs;­<lb/>&longs;æ viri docti&longs;simi, vt & tale pondus <expan abbr="atq.">atque</expan> onus &longs;ibi ip&longs;is <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab aquis, & in proprio loco imponi, & <expan abbr="cõ-tra">con­<lb/>tra</expan> &longs;e admini&longs;trari putarint: & eo cau&longs;&longs;am reddiderint, cur in editi&longs;simis montib. gelidæ fontium pe­<lb/>rennitates in magna copia &longs;caturiant, arbitror <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eos idem e&longs;&longs;e dicturos, vbi rationem explicare ve­<lb/>lint, cur per aquæductus a&longs;cendat aqua tantum, quantum ip&longs;a de&longs;cendit, aut paullominus. </s> <s>Alteram <lb/>verò cau&longs;&longs;am ad&longs;cribunt a&longs;cen&longs;us in aqua, ad vacuum .&longs;. </s> <s>tollendum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> id naturale, vt vacuum <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;it, & corpora naturalia &longs;imul iuncta &longs;int, vt omnis eorum virtus à c&ecedil;lo regi po&longs;sit, & proximis de­<lb/>inceps impertiri, &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> virtutes naturales <expan abbr="cõicari">conicari</expan> &longs;olent. </s> <s>ita cùm &longs;it talis motus ad rerum naturam tu <lb/>tandam in&longs;titutus, erit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ip&longs;e &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Adiiciunt <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tertiam, quæ e&longs;t affectio materiæ, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2915"></arrow.to.target><lb/>veluti cùm a&longs;cendit aqua &longs;uper filum, & <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;uperat corpus quod ip&longs;am &longs;upereminet. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi &longs;int <lb/>aëris partes, quæ ex aquæ <expan abbr="cõtactu">contactu</expan> verti po&longs;sint in aquam; <expan abbr="ita&qacute;">itaque</expan>. </s> <s>minorem <expan abbr="locũ">locum</expan> occupare, vt &longs;patium <lb/>quod de&longs;ertum e&longs;t, &longs;uppleant; fit vt locum &longs;uperiorem &longs;ibi <expan abbr="cõparet">comparet</expan>, & a&longs;cendat. </s> <s>Hinc ip&longs;i dicere po&longs;­<lb/>&longs;unt ad allatas in&longs;tantias: & ad motum aëris in terr&ecedil; cauitates, & ad aquæ a&longs;cen&longs;um: talem <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;­<lb/>&longs;e naturalem quae à natura efficiatur ad vacuum tollendum. </s> <s>&longs;ic vbi è terræ centro ad eius &longs;uperficiem <lb/>aqua feratur, hic motus e&longs;t naturalis: <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> & motus terræ <expan abbr="deprim&etilde;tis">deprimentis</expan> fit ad &longs;uum locum <expan abbr="adipi&longs;c&etilde;-dum">adipi&longs;cen­<lb/>dum</expan>, & aqua <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex illo motu &longs;uum locum a&longs;&longs;equitur. </s> <s>Ignem verò de&longs;cendere ob affectionem mate­<lb/>riæ ferunt. </s> <s>Equidem <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> &longs;pectat ad id, quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam, & &longs;i &longs;cio naturam vniuersè ac­<lb/>cipi ab Ari&longs;t. </s> <s>tùm vbi dictum e&longs;t, Deum & naturam nihil efficere fru&longs;tra: tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vbi a&longs;&longs;eueratum e&longs;t: <lb/>à primo <expan abbr="oĩum">omnium</expan> c&ecedil;lum & naturam pendere. </s> <s>pr&ecedil;tereà &longs;igillatim materiam & formam appellatas e&longs;&longs;e <lb/>naturas. </s> <s>Tamen ea e&longs;&longs;e v&longs;um <expan abbr="nus&qtilde;">nusquam</expan> mihi contingit ob&longs;eruare, aut ad &longs;ummum vno in loco, & ex alio­<lb/>rum <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan>, & vt puto, Anaximenis, qui etiam vniuer&longs;alem quandam naturam a&longs;signauit aërem nimi­<lb/>rùm. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod &longs;cribit Ari&longs;t. </s> <s>me per&longs;uadet, & occa&longs;ionem pr&ecedil;bet tollendi maculam, è contextu Ari&longs;t. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">to\ me\n o(/lon e)/oiken a)i/tion e=inai kaqa/pezi *a)nacago/zasle/gei</foreign> quæ &longs;i vertere velimus vt Theodo­<lb/>rus, admodum pr&ecedil;cisè locutus fuerit Philo&longs;ophus, nec ea re&longs;pondent quæ &longs;equuntur, nam de aëre <lb/> | <arrow.to.target n="marg2915"></arrow.to.target><lb/>veluti cùm a&longs;cendit aqua &longs;uper filum, & <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;uperat corpus quod ip&longs;am &longs;upereminet. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi &longs;int <lb/>aëris partes, quæ ex aquæ <expan abbr="cõtactu">contactu</expan> verti po&longs;sint in aquam; <expan abbr="ita&qacute;">itaque</expan>. </s> <s>minorem <expan abbr="locũ">locum</expan> occupare, vt &longs;patium <lb/>quod de&longs;ertum e&longs;t, &longs;uppleant; fit vt locum &longs;uperiorem &longs;ibi <expan abbr="cõparet">comparet</expan>, & a&longs;cendat. </s> <s>Hinc ip&longs;i dicere po&longs;­<lb/>&longs;unt ad allatas in&longs;tantias: & ad motum aëris in terr&ecedil; cauitates, & ad aquæ a&longs;cen&longs;um: talem <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;­<lb/>&longs;e naturalem quae à natura efficiatur ad vacuum tollendum. </s> <s>&longs;ic vbi è terræ centro ad eius &longs;uperficiem <lb/>aqua feratur, hic motus e&longs;t naturalis: <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> & motus terræ <expan abbr="deprim&etilde;tis">deprimentis</expan> fit ad &longs;uum locum <expan abbr="adipi&longs;c&etilde;-dum">adipi&longs;cen­<lb/>dum</expan>, & aqua <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex illo motu &longs;uum locum a&longs;&longs;equitur. </s> <s>Ignem verò de&longs;cendere ob affectionem mate­<lb/>riæ ferunt. </s> <s>Equidem <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> &longs;pectat ad id, quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam, & &longs;i &longs;cio naturam vniuersè ac­<lb/>cipi ab Ari&longs;t. </s> <s>tùm vbi dictum e&longs;t, Deum & naturam nihil efficere fru&longs;tra: tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vbi a&longs;&longs;eueratum e&longs;t: <lb/>à primo <expan abbr="oĩum">omnium</expan> c&ecedil;lum & naturam pendere. </s> <s>pr&ecedil;tereà &longs;igillatim materiam & formam appellatas e&longs;&longs;e <lb/>naturas. </s> <s>Tamen ea e&longs;&longs;e v&longs;um <expan abbr="nus&qtilde;">nusquam</expan> mihi contingit ob&longs;eruare, aut ad &longs;ummum vno in loco, & ex alio­<lb/>rum <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan>, & vt puto, Anaximenis, qui etiam vniuer&longs;alem quandam naturam a&longs;signauit aërem nimi­<lb/>rùm. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod &longs;cribit Ari&longs;t. </s> <s>me per&longs;uadet, & occa&longs;ionem pr&ecedil;bet tollendi maculam, è contextu Ari&longs;t. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">to\ me\n o(/lon e)/oiken a)i/tion ei=nai kaqa/peri *a)nacago/ras le/gei</foreign> quæ &longs;i vertere velimus vt Theodo­<lb/>rus, admodum pr&ecedil;cisè locutus fuerit Philo&longs;ophus, nec ea re&longs;pondent quæ &longs;equuntur, nam de aëre <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2916"></arrow.to.target><lb/>&longs;peciatim nihil Anaxagoras. </s> <s>At &longs;i ita conuertamus totum quidem videtur e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a, quemadmo­<lb/>dum dicit pro Anaxagora Anaximenes: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> totum aërem prædicabat, vt 1. Met. cap. 3. & de cau&longs;­<lb/>&longs;a vniuer&longs;ali enuntiatum fuerit, & &longs;ecum congruent, quæ &longs;cripta &longs;unt à Philo&longs;opho: nam de aëre <expan abbr="m&etilde;-tionem">men­<lb/>tionem</expan> fecit mox Ari&longs;t. </s> <s>Quin etiam &longs;ecundùm naturam duplex ego comperio, & quod e&longs;t &longs;implici­<lb/>ter &longs;ecundùm naturam formæ &longs;imul, ac materiæ, & &longs;ecundùm quid, vt quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam <lb/>materiæ id .&longs;. </s> <s>quod oritur ex nece&longs;sitate materiæ, hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t, quod forma non &longs;uperante frequentius <lb/>fieri &longs;olet, aliter nullo modo foret &longs;ecundùm naturam, &longs;ed omnino & &longs;impliciter præter illius ordi­<lb/>nem. </s> <s>proinde mon&longs;tra, quæ &longs;u&longs;picari po&longs;sis e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam; quia &longs;ecundùm vniuer&longs;alem il­<lb/>lam, <expan abbr="atq.">atque</expan> communem, ab Ari&longs;t. </s> <s>ponuntur omnino præter naturam, nec in vniuer&longs;o ordinem vllum <lb/>habere videntur, propter quem in illis ob&longs;eruari ratio naturæ po&longs;sit quæ tota pendet ab ordine: &longs;ed <lb/>in c&ecedil;teris ordo e&longs;t <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> formæ per &longs;eip&longs;am, & elementa & mixta cum animata, tum inanima ab <lb/>vno primo pendent per &longs;uam propriam ip&longs;orum formam, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò vt &longs;ingulorum natura conue­<lb/>niat ad ordinis huiu&longs;ce con&longs;eruationem, vt nos anteà copio&longs;ius o&longs;tendimus: nihil <expan abbr="oĩno">omnino</expan> ex vniuer&longs;a­<lb/>li natura, <expan abbr="Neq.">Neque</expan> videtur nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e quippiam quod &longs;it &longs;ecundùm naturam illam quam i&longs;ti vo­<lb/>cant vniuer&longs;alem; quia quicquid e&longs;t &longs;ecundùm naturam, aut &longs;impliciter e&longs;t, aut &longs;ecundùm naturam, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2916"></arrow.to.target><lb/>&longs;peciatim nihil Anaxagoras. </s> <s>At &longs;i ita conuertamus totum quidem videtur e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a, quemadmo­<lb/>dum dicit pro Anaxagora Anaximenes: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> totum aërem prædicabat, vt 1. Met. cap. 3. & de cau&longs;­<lb/>&longs;a vniuer&longs;ali enuntiatum fuerit, & &longs;ecum congruent, quæ &longs;cripta &longs;unt à Philo&longs;opho: nam de aëre <expan abbr="m&etilde;-tionem">men­<lb/>tionem</expan> fecit mox Ari&longs;t. </s> <s>Quin etiam &longs;ecundùm naturam duplex ego comperio, & quod e&longs;t &longs;implici­<lb/>ter &longs;ecundùm naturam formæ &longs;imul, ac materiæ, & &longs;ecundùm quid, vt quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam <lb/>materiæ id .&longs;. </s> <s>quod oritur ex nece&longs;sitate materiæ, hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t, quod forma non &longs;uperante frequentius <lb/>fieri &longs;olet, aliter nullo modo foret &longs;ecundùm naturam, &longs;ed omnino & &longs;impliciter præter illius ordi­<lb/>nem. </s> <s>proinde mon&longs;tra, quæ &longs;u&longs;picari po&longs;sis e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam; quia &longs;ecundùm vniuer&longs;alem il­<lb/>lam, <expan abbr="atq.">atque</expan> communem, ab Ari&longs;t. </s> <s>ponuntur omnino præter naturam, nec in vniuer&longs;o ordinem vllum <lb/>habere videntur, propter quem in illis ob&longs;eruari ratio naturæ po&longs;sit quæ tota pendet ab ordine: &longs;ed <lb/>in c&ecedil;teris ordo e&longs;t <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> formæ per &longs;eip&longs;am, & elementa & mixta cum animata, tum inanima ab <lb/>vno primo pendent per &longs;uam propriam ip&longs;orum formam, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò vt &longs;ingulorum natura conue­<lb/>niat ad ordinis huiu&longs;ce con&longs;eruationem, vt nos anteà copio&longs;ius o&longs;tendimus: nihil <expan abbr="oĩno">omnino</expan> ex vniuer&longs;a­<lb/>li natura, <expan abbr="Neq.">Neque</expan> videtur nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e quippiam quod &longs;it &longs;ecundùm naturam illam quam i&longs;ti vo­<lb/>cant vniuer&longs;alem; quia quicquid e&longs;t &longs;ecundùm naturam, aut &longs;impliciter e&longs;t, aut &longs;ecundùm naturam, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2917"></arrow.to.target><lb/>materiæ, quæ &longs;unt naturæ &longs;ingulares. </s> <s>Ergo naturale &longs;ecundùm <expan abbr="cõem">conem</expan> naturam &longs;impliciter dari non <lb/>puto: &longs;ed elementorum naturam propriam & &longs;ingularem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am talis &longs;ucce&longs;sionis, &longs;iue ea ma­<lb/>teria &longs;it, &longs;iue forma: quod in repul&longs;ione vacui, credo materiam potius e&longs;&longs;e, quàm formam. </s> <s>quia .&longs;. </s> <s>ea <lb/>proximè profici&longs;citur ab humore, cuius beneficio corpora inter &longs;e&longs;e connectuntur, atque continuan­<lb/>tur arcti&longs;simè: &longs;igno illud e&longs;t: quoniam a&longs;cen&longs;us grauis pror&longs;us e&longs;t violentus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & quae ex vi vacui ter­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2917"></arrow.to.target><lb/>materiæ, quæ &longs;unt naturæ &longs;ingulares. </s> <s>Ergo naturale &longs;ecundùm <expan abbr="cõem">conem</expan> naturam &longs;impliciter dari non <lb/>puto: &longs;ed elementorum naturam propriam & &longs;ingularem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am talis &longs;ucce&longs;sionis, &longs;iue ea ma­<lb/>teria &longs;it, &longs;iue forma: quod in repul&longs;ione vacui, credo materiam potius e&longs;&longs;e, quàm formam. </s> <s>quia .&longs;. </s> <s>ea <lb/>proximè profici&longs;citur ab humore, cuius beneficio corpora inter &longs;e&longs;e connectuntur, atque continuan­<lb/>tur arcti&longs;simè: &longs;igno illud e&longs;t: quoniam a&longs;cen&longs;us grauis pror&longs;us e&longs;t violentus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & quae ex vi vacui ter­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2918"></arrow.to.target><lb/>ra non a&longs;cendit, cùm pr&ecedil; &longs;iccitate non continuetur; fortè <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia &longs;impliciter grauis, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> de­<lb/>&longs;cenderet ignis, quoniam &longs;impliciter leuis, & <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> cau&longs;&longs;a potius, &longs;ed ea præcipua nempe continua­<lb/>tio, propter quam inter &longs;e media elementa con&longs;equuntur, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> cau&longs;&longs;a fuerit, quæ illa concita­<lb/>uerit, &longs;eu corrumpens alteram ex ip&longs;is, &longs;eu de loco pellens. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò mihi placet illud quod attu­<lb/>lit Alexander rationem reddens, cur va&longs;a quæ vocantur harpagia, &longs;i digito admoto foramen eorum <lb/>&longs;uperius obturetur, aquam nullam per fui fundi meatus emittant, &longs;ed &longs;i apertum &longs;it, liberè emittere <lb/>queant: ac docens ob id ita fieri, quoniam ore aperto aër ingrediens aquam deor&longs;um compellit: <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> humor ip&longs;e &longs;ponte deor&longs;um labatur, & aër maneat &longs;u&longs;pen&longs;us, <expan abbr="neq.">neque</expan> opprimat, &longs;ed quae <expan abbr="interrumpi&ttilde;">interrumpitur</expan> <lb/>humidorum continuatio, nequit egredi humor. </s> <s>C&ecedil;terùm hæc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;thàc clarius intelligentur. </s> <s>Inte­<lb/>rim ad euertendam hanc opinionem his contenti &longs;imus, <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nĩ&ecedil;">&longs;nin&ecedil;</expan> defenduntur primùm di­ | <arrow.to.target n="marg2918"></arrow.to.target><lb/>ra non a&longs;cendit, cùm pr&ecedil; &longs;iccitate non continuetur; fortè <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia &longs;impliciter grauis, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> de­<lb/>&longs;cenderet ignis, quoniam &longs;impliciter leuis, & <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> cau&longs;&longs;a potius, &longs;ed ea præcipua nempe continua­<lb/>tio, propter quam inter &longs;e media elementa con&longs;equuntur, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> cau&longs;&longs;a fuerit, quæ illa concita­<lb/>uerit, &longs;eu corrumpens alteram ex ip&longs;is, &longs;eu de loco pellens. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò mihi placet illud quod attu­<lb/>lit Alexander rationem reddens, cur va&longs;a quæ vocantur harpagia, &longs;i digito admoto foramen eorum <lb/>&longs;uperius obturetur, aquam nullam per fui fundi meatus emittant, &longs;ed &longs;i apertum &longs;it, liberè emittere <lb/>queant: ac docens ob id ita fieri, quoniam ore aperto aër ingrediens aquam deor&longs;um compellit: <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> humor ip&longs;e &longs;ponte deor&longs;um labatur, & aër maneat &longs;u&longs;pen&longs;us, <expan abbr="neq.">neque</expan> opprimat, &longs;ed quae <expan abbr="interrumpi&ttilde;">interrumpitur</expan> <lb/>humidorum continuatio, nequit egredi humor. </s> <s>C&ecedil;terùm hæc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;thàc clarius intelligentur. </s> <s>Inte­<lb/>rim ad euertendam hanc opinionem his contenti &longs;imus, <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nĩ&ecedil;">&longs;ententi&ecedil;</expan> defenduntur primùm di­ |
| <pb pagenum="476"/>centis, vnicum motum, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnicum corpus reciprocari. </s> <s>prætereà monentis, &longs;i quando minus grauia <lb/> | <pb pagenum="476"/>centis, vnicum motum, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnicum corpus reciprocari. </s> <s>prætereà monentis, &longs;i quando minus grauia <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2919"></arrow.to.target><lb/>per extru&longs;ionem factam à magis grauib. a&longs;cendant, illum non fore motum naturalem, deinde te&longs;tan­<lb/>tis <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> motum grauium qui fit &longs;ur&longs;um, e&longs;&longs;e præter naturam, vbi etiam meminit de motu qui fit ad <lb/>vacuum euertendum; po&longs;tremò a&longs;&longs;euerantis ignem &longs;ecundùm naturam nullo pacto po&longs;&longs;e de&longs;cende­<lb/>re, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus euehi terram, & ni&longs;i præter naturam.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2919"></arrow.to.target><lb/>per extru&longs;ionem factam à magis grauib. a&longs;cendant, illum non fore motum naturalem, deinde te&longs;tan­<lb/>tis <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> motum grauium qui fit &longs;ur&longs;um, e&longs;&longs;e præter naturam, vbi etiam meminit de motu qui fit ad <lb/>vacuum euertendum; po&longs;tremò a&longs;&longs;euerantis ignem &longs;ecundùm naturam nullo pacto po&longs;&longs;e de&longs;cende­<lb/>re, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus euehi terram, & ni&longs;i præter naturam.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Spectatur &longs;igillatim vtrùm a&longs;cen&longs;us aquæ &longs;it naturalis, an pror&longs;us contra <lb/>naturam. </s> <s>Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Spectatur &longs;igillatim vtrùm a&longs;cen&longs;us aquæ &longs;it naturalis, an pror&longs;us contra <lb/>naturam. </s> <s>Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QVANTO verò illud ab Ari&longs;totelis doctrina remotius, aquam &longs;uoptè pondere prægrauatam <lb/>ferri &longs;ur&longs;um. </s> <s>Verùm quanuis id facilè a&longs;&longs;en&longs;um apud Peripateticos inunenitet, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> inter iu­<lb/>niores philo&longs;ophos, <expan abbr="atq.">atque</expan> illos quidem magni nominis, & mult&ecedil; lectionis <expan abbr="eruditionis&qacute;">eruditionisque</expan>. </s> <s>perfectæ; de <lb/>hoc exorta controuer&longs;ia e&longs;t, & magnis agitata contentionib. & officij no&longs;tri duximus e&longs;&longs;e, quantum <lb/>in nobis e&longs;t, illarum librare rationes, & pro Ari&longs;t. </s> <s>aduer&longs;us tantos viros, de re quæ ad motuum noti­<lb/>tiam &longs;pectat, animi no&longs;tri &longs;ententiam proferre. </s> <s>Mouebant h&ecedil;c Cardanum ad credendum, <expan abbr="terrã">terram</expan> è ma­<lb/>ri ad montium cauitates a&longs;cendere non po&longs;&longs;e, vnde flumina exorirentur. </s> <s>Primùm, quae per tantam alti­<lb/>tudinem quanta e&longs;t è mari ad <expan abbr="montiũ">montium</expan> vertices ip&longs;am a&longs;cendere veri&longs;imile non e&longs;t, & <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> ad <expan abbr="mõ-">mon­<lb/></expan> | <s>QVANTO verò illud ab Ari&longs;totelis doctrina remotius, aquam &longs;uoptè pondere prægrauatam <lb/>ferri &longs;ur&longs;um. </s> <s>Verùm quanuis id facilè a&longs;&longs;en&longs;um apud Peripateticos inunenitet, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> inter iu­<lb/>niores philo&longs;ophos, <expan abbr="atq.">atque</expan> illos quidem magni nominis, & mult&ecedil; lectionis <expan abbr="eruditionis&qacute;">eruditionisque</expan>. </s> <s>perfectæ; de <lb/>hoc exorta controuer&longs;ia e&longs;t, & magnis agitata contentionib. & officij no&longs;tri duximus e&longs;&longs;e, quantum <lb/>in nobis e&longs;t, illarum librare rationes, & pro Ari&longs;t. </s> <s>aduer&longs;us tantos viros, de re quæ ad motuum noti­<lb/>tiam &longs;pectat, animi no&longs;tri &longs;ententiam proferre. </s> <s>Mouebant h&ecedil;c Cardanum ad credendum, <expan abbr="terrã">terram</expan> è ma­<lb/>ri ad montium cauitates a&longs;cendere non po&longs;&longs;e, vnde flumina exorirentur. </s> <s>Primùm, quae per tantam alti­<lb/>tudinem quanta e&longs;t è mari ad <expan abbr="montiũ">montium</expan> vertices ip&longs;am a&longs;cendere veri&longs;imile non e&longs;t, & <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> ad <expan abbr="mõ-">mon­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2920"></arrow.to.target><lb/>tes perueniat nullam e&longs;&longs;e <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, quin <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> erumpat. </s> <s>Prætereà <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> flumina <expan abbr="diminutũ">diminutum</expan> iri. </s> <s><expan abbr="Tùm&etilde;t">Tùment</expan> <lb/>mare ip&longs;um fluminib. non &longs;uffecturum, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> maxima pars aquarum calore &longs;olis euane&longs;cat. </s> <s>Quin <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motum aquæ &longs;ub terra concu&longs;sionem in ea facturum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;uppetere rationem, cur ab illo mon­<lb/>te fluat aqua, ab alio non item. </s> <s>Po&longs;tremò veri&longs;imile non e&longs;&longs;e tantopere <expan abbr="aquã">aquam</expan> à &longs;al&longs;edine repugnari. <lb/></s> <s>Hæc quidem ille. </s> <s>verùm quia roboris parum præ&longs;eferrent, aduer&longs;arium eius Scaligerum <expan abbr="ho&longs;tem&qacute;">ho&longs;temque</expan>. <lb/></s> <s>acerrimum excitarunt ad <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem problematis <expan abbr="defend&etilde;dam">defendendam</expan>, vt qua&longs;i in hoc eos imitatus &longs;it, <lb/>de quibus aliquando Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quibus id &longs;at e&longs;t, de <expan abbr="quaq.">quaque</expan> re tantum decernere, quantum qui&longs;que &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2920"></arrow.to.target><lb/>tes perueniat nullam e&longs;&longs;e <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, quin <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> erumpat. </s> <s>Prætereà <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> flumina <expan abbr="diminutũ">diminutum</expan> iri. </s> <s><expan abbr="Tùm&etilde;t">Tùment</expan> <lb/>mare ip&longs;um fluminib. non &longs;uffecturum, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> maxima pars aquarum calore &longs;olis euane&longs;cat. </s> <s>Quin <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motum aquæ &longs;ub terra concu&longs;sionem in ea facturum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;uppetere rationem, cur ab illo mon­<lb/>te fluat aqua, ab alio non item. </s> <s>Po&longs;tremò veri&longs;imile non e&longs;&longs;e tantopere <expan abbr="aquã">aquam</expan> à &longs;al&longs;edine repugnari. <lb/></s> <s>Hæc quidem ille. </s> <s>verùm quia roboris parum præ&longs;eferrent, aduer&longs;arium eius Scaligerum <expan abbr="ho&longs;tem&qacute;">ho&longs;temque</expan>. <lb/></s> <s>acerrimum excitarunt ad <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem problematis <expan abbr="defend&etilde;dam">defendendam</expan>, vt qua&longs;i in hoc eos imitatus &longs;it, <lb/>de quibus aliquando Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quibus id &longs;at e&longs;t, de <expan abbr="quaq.">quaque</expan> re tantum decernere, quantum qui&longs;que &longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2921"></arrow.to.target><lb/>tueri po&longs;&longs;e confidat, neque rei <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quantum ip&longs;a po&longs;tulat, intro&longs;picere. </s> <s>quamobrem ip&longs;e eò ma­<lb/>gis <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> affirmauit, quo &longs;e hi&longs;ce obiectionibus &longs;atisfacere po&longs;&longs;e videret, nec &longs;iquid aliud vt <lb/>gere po&longs;&longs;et animaduertit. </s> <s>Nobis nunc id reliquum e&longs;t, vt alias afferamus quæ plus &longs;anè po&longs;sint in <lb/>&longs;peculatione motus quam ad placita Ari&longs;t. </s> <s>exaramus. </s> <s>Nam quòd ea quæ Cardanus afferebat, nihil <lb/>habeant momenti, facilè cogno&longs;ci pote&longs;t ex his quæ &longs;ubiiciemus. </s> <s>Quod <expan abbr=".n.">enim</expan> attinet ad id quod à &longs;al­<lb/>&longs;edinis ingenio ducebatur (hinc <expan abbr=".n.">enim</expan> initium capiemus <expan abbr="explorãdi">explorandi</expan> rationes illas, cum ex &longs;olutione pri­<lb/>mæ, aduer&longs;arij &longs;ententia <expan abbr="cõfirmetur">confirmetur</expan>) <expan abbr="nanq.">nanque</expan> &longs;al&longs;edinem aqua per <expan abbr="colation&etilde;">colationem</expan> amittit, etiam &longs;i per mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2921"></arrow.to.target><lb/>tueri po&longs;&longs;e confidat, neque rei <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quantum ip&longs;a po&longs;tulat, intro&longs;picere. </s> <s>quamobrem ip&longs;e eò ma­<lb/>gis <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> affirmauit, quo &longs;e hi&longs;ce obiectionibus &longs;atisfacere po&longs;&longs;e videret, nec &longs;iquid aliud vt <lb/>gere po&longs;&longs;et animaduertit. </s> <s>Nobis nunc id reliquum e&longs;t, vt alias afferamus quæ plus &longs;anè po&longs;sint in <lb/>&longs;peculatione motus quam ad placita Ari&longs;t. </s> <s>exaramus. </s> <s>Nam quòd ea quæ Cardanus afferebat, nihil <lb/>habeant momenti, facilè cogno&longs;ci pote&longs;t ex his quæ &longs;ubiiciemus. </s> <s>Quod <expan abbr=".n.">enim</expan> attinet ad id quod à &longs;al­<lb/>&longs;edinis ingenio ducebatur (hinc <expan abbr=".n.">enim</expan> initium capiemus <expan abbr="explorãdi">explorandi</expan> rationes illas, cum ex &longs;olutione pri­<lb/>mæ, aduer&longs;arij &longs;ententia <expan abbr="cõfirmetur">confirmetur</expan>) <expan abbr="nanq.">nanque</expan> &longs;al&longs;edinem aqua per <expan abbr="colation&etilde;">colationem</expan> amittit, etiam &longs;i per mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2922"></arrow.to.target><lb/>dicum &longs;patium fiat, &longs;icuti quotidiano experimento per&longs;picuum e&longs;t: quoniam in Africæ littoribus <lb/>iuxtà mare &longs;crobe facta dulces hauriuntur: id, quod non latuit Iulium C&ecedil;&longs;arem, qui illò artificio <lb/>milites &longs;iti enectos Alexandriæ tumultuantes retinuit. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> pars maris tenumor &longs;it dulcis; cra&longs;&longs;a <lb/>&longs;al&longs;ior, quod tenuuius e&longs;t & dulce, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> perterræ foramina <expan abbr="trã&longs;mi&longs;&longs;um">tran&longs;mi&longs;&longs;um</expan>, <expan abbr="liquatum&qacute;">liquatumque</expan>. </s> <s>in ip&longs;am terram &longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg2922"></arrow.to.target><lb/>dicum &longs;patium fiat, &longs;icuti quotidiano experimento per&longs;picuum e&longs;t: quoniam in Africæ littoribus <lb/>iuxtà mare &longs;crobe facta dulces hauriuntur: id, quod non latuit Iulium C&ecedil;&longs;arem, qui illò artificio <lb/>milites &longs;iti enectos Alexandriæ tumultuantes retinuit. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> pars maris tenuuior &longs;it dulcis; cra&longs;&longs;a <lb/>&longs;al&longs;ior, quod tenuuius e&longs;t & dulce, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> per terræ foramina <expan abbr="trã&longs;mi&longs;&longs;um">tran&longs;mi&longs;&longs;um</expan>, <expan abbr="liquatum&qacute;">liquatumque</expan>. </s> <s>in ip&longs;am terram &longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2923"></arrow.to.target><lb/>condit, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>effo&longs;&longs;a <expan abbr="cõperitur">comperitur</expan>. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i littore laxiore continetur, &longs;al&longs;a idcirco e&longs;t, quia cra&longs;sior humor, <lb/>qui &longs;al&longs;us e&longs;t terram per <expan abbr="meatuũ">meatuum</expan> amplitudinem &longs;ubire pote&longs;t. </s> <s>Prætereo prudens alia experimenta, <lb/>vt va&longs;culorum in mare <expan abbr="deiectorũ">deiectorum</expan>; ne chartas aliena collinam indu&longs;tria. </s> <s><expan abbr="Cum&qacute;">Cumque</expan>. </s> <s>id opponitur, nul­<lb/>lam e&longs;&longs;e <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, cur ab illo monte potius aqua fluat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab alio. </s> <s>immo e&longs;t, inquam, nempe variæ mò­<lb/>tium differentiæ, quòd alij &longs;olidi &longs;int, <expan abbr="quidã">quidam</expan> creto&longs;i, nonnulli glareo&longs;i; vnde pote&longs;t hos aqua pene­<lb/>trare, non illos, quòd autem motus ille qui fit intra vi&longs;cera terræ non concutiat ip&longs;am, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>fluxus æquabilitas, & amplitudo canalium &longs;iue repurgatio. </s> <s>Mare autem Huminibus. </s> <s>non <expan abbr="&longs;uffectu-rũ">&longs;uffectu­<lb/>rum</expan>, quòd maxima pars aquæ calore &longs;olis ab&longs;umatur, parum cogit ob <expan abbr="mutuã">mutuam</expan> gratiæ depen&longs;ionem: <lb/>tantundem <expan abbr=".n.">enim</expan> mari redditur ex pluuiis, quantum de ip&longs;o exhauritur à &longs;ole. </s> <s>Iam verò flumina non <lb/>iri diminutum, <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan> inueniat apud illos qui flumina &longs;olùm ex aquis è mari attractis <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan> opinan­<lb/>tur, &longs;ed <expan abbr="magnã">magnam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> ad illa afferunt pluuiæ, <expan abbr="niue&longs;&qacute;">niue&longs;que</expan>., cùm &longs;oluuntur, non <expan abbr="paruã">paruam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fontes. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2923"></arrow.to.target><lb/>condit, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>effo&longs;&longs;a <expan abbr="cõperitur">comperitur</expan>. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i littore laxiore continetur, &longs;al&longs;a idcirco e&longs;t, quia cra&longs;sior humor, <lb/>qui &longs;al&longs;us e&longs;t terram per <expan abbr="meatuũ">meatuum</expan> amplitudinem &longs;ubire pote&longs;t. </s> <s>Prætereo prudens alia experimenta, <lb/>vt va&longs;culorum in mare <expan abbr="deiectorũ">deiectorum</expan>; ne chartas aliena collinam indu&longs;tria. </s> <s><expan abbr="Cum&qacute;">Cumque</expan>. </s> <s>id opponitur, nul­<lb/>lam e&longs;&longs;e <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, cur ab illo monte potius aqua fluat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab alio. </s> <s>immo e&longs;t, inquam, nempe variæ mò­<lb/>tium differentiæ, quòd alij &longs;olidi &longs;int, <expan abbr="quidã">quidam</expan> creto&longs;i, nonnulli glareo&longs;i; vnde pote&longs;t hos aqua pene­<lb/>trare, non illos, quòd autem motus ille qui fit intra vi&longs;cera terræ non concutiat ip&longs;am, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>fluxus æquabilitas, & amplitudo canalium &longs;iue repurgatio. </s> <s>Mare autem Huminibus. </s> <s>non <expan abbr="&longs;uffectu-rũ">&longs;uffectu­<lb/>rum</expan>, quòd maxima pars aquæ calore &longs;olis ab&longs;umatur, parum cogit ob <expan abbr="mutuã">mutuam</expan> gratiæ depen&longs;ionem: <lb/>tantundem <expan abbr=".n.">enim</expan> mari redditur ex pluuiis, quantum de ip&longs;o exhauritur à &longs;ole. </s> <s>Iam verò flumina non <lb/>iri diminutum, <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan> inueniat apud illos qui flumina &longs;olùm ex aquis è mari attractis <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan> opinan­<lb/>tur, &longs;ed <expan abbr="magnã">magnam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> ad illa afferunt pluuiæ, <expan abbr="niue&longs;&qacute;">niue&longs;que</expan>., cùm &longs;oluuntur, non <expan abbr="paruã">paruam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fontes. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2924"></arrow.to.target><lb/>Prima <expan abbr="aũt">aut</expan> ratio efficacior haberi poterit; quippe quæ ab aquilegorum experientia ducta &longs;it. </s> <s>Non <lb/>enim pote&longs;t aqua motu &longs;ublimius euehi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it eius &longs;uperficies, vnde deriuatur. </s> <s>At id non &longs;implici­<lb/>ter verum e&longs;t; &longs;ed, ni&longs;i plus re&longs;i&longs;tatur ab ea portione, quæ &longs;ur&longs;um pellitur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> prematur ab illius vi & <lb/>pondere quæ vrget. </s> <s>c&ecedil;terùm vbi vis, & pondus opprimentis maiora &longs;unt, tum &longs;ur&longs;um pellitur aqua <lb/>ad <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> &longs;ublimiorem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ea &longs;it, à qua de&longs;cendit. </s> <s>Cùm igitur hoc accidat humano ingenio, quid <lb/>vetat <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque machinam fui&longs;&longs;e naturam: plurima <expan abbr=".n.">enim</expan> aquæ pars extra &longs;uum locum e&longs;t, & terra <lb/>multis peruia &longs;pecubus, eo in loco qui debebatur aquæ, & à terra occupatus e&longs;t, à cau&longs;&longs;a illa quæ <lb/>montes produxit, de qua <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t &longs;uprà. </s> <s>igitur in illa terræ loca &longs;e&longs;e indidit, & cùm angu&longs;ta &longs;int <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> tantam maris <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> capere queant, compre&longs;&longs;a illa aquæ portio ab extrin&longs;ecùs incumbente ma­<lb/>ri, & &longs;uas &longs;edes repetente, egredi &longs;tudet, ex quo &longs;catebræ efficiuntur. </s> <s>Allata e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> ad euidentiam <lb/>more mathematico <foreign lang="greek">e)/ktesi+s</foreign>, ide&longs;t, expo&longs;itio, qua intelligatur <expan abbr="aquã">aquam</expan> extra &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;&longs;e, & ad cen­<lb/>trum mundi prouolui quæ cùm cau&longs;&longs;am non contineat, neque argumentum, à nobis de indu&longs;tria <lb/>pr&ecedil;termittitur. </s> <s>Verùm libet hîc mihi rem di&longs;cutere accuratius; exordiar autem è leuioribus ete­<lb/>nim in huius viri dictis extat &longs;u&longs;picio repugnantiæ; quandoquidem vbi ad Cardanum reddidit <lb/>rationem, cur ex eo motu terra non concuteretur, id canalium, vt puto, amplitudini tribuebat. </s> <s>aut, | <arrow.to.target n="marg2924"></arrow.to.target><lb/>Prima <expan abbr="aũt">aut</expan> ratio efficacior haberi poterit; quippe quæ ab aquilegorum experientia ducta &longs;it. </s> <s>Non <lb/>enim pote&longs;t aqua motu &longs;ublimius euehi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it eius &longs;uperficies, vnde deriuatur. </s> <s>At id non &longs;implici­<lb/>ter verum e&longs;t; &longs;ed, ni&longs;i plus re&longs;i&longs;tatur ab ea portione, quæ &longs;ur&longs;um pellitur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> prematur ab illius vi & <lb/>pondere quæ vrget. </s> <s>c&ecedil;terùm vbi vis, & pondus opprimentis maiora &longs;unt, tum &longs;ur&longs;um pellitur aqua <lb/>ad <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> &longs;ublimiorem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ea &longs;it, à qua de&longs;cendit. </s> <s>Cùm igitur hoc accidat humano ingenio, quid <lb/>vetat <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque machinam fui&longs;&longs;e naturam: plurima <expan abbr=".n.">enim</expan> aquæ pars extra &longs;uum locum e&longs;t, & terra <lb/>multis peruia &longs;pecubus, eo in loco qui debebatur aquæ, & à terra occupatus e&longs;t, à cau&longs;&longs;a illa quæ <lb/>montes produxit, de qua <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t &longs;uprà. </s> <s>igitur in illa terræ loca &longs;e&longs;e indidit, & cùm angu&longs;ta &longs;int <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> tantam maris <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> capere queant, compre&longs;&longs;a illa aquæ portio ab extrin&longs;ecùs incumbente ma­<lb/>ri, & &longs;uas &longs;edes repetente, egredi &longs;tudet, ex quo &longs;catebræ efficiuntur. </s> <s>Allata e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> ad euidentiam <lb/>more mathematico <foreign lang="greek">e)/ktesis</foreign>, ide&longs;t, expo&longs;itio, qua intelligatur <expan abbr="aquã">aquam</expan> extra &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;&longs;e, & ad cen­<lb/>trum mundi prouolui quæ cùm cau&longs;&longs;am non contineat, neque argumentum, à nobis de indu&longs;tria <lb/>pr&ecedil;termittitur. </s> <s>Verùm libet hîc mihi rem di&longs;cutere accuratius; exordiar autem è leuioribus ete­<lb/>nim in huius viri dictis extat &longs;u&longs;picio repugnantiæ; quandoquidem vbi ad Cardanum reddidit <lb/>rationem, cur ex eo motu terra non concuteretur, id canalium, vt puto, amplitudini tribuebat. </s> <s>aut, |
| <pb pagenum="477"/> | <pb pagenum="477"/> |
| <arrow.to.target n="marg2925"></arrow.to.target><lb/>&longs;i placet, purgationi <expan abbr="viarũ">viarum</expan>, per quas liberè aqua vagari po&longs;&longs;et; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>nullam vim terræ faceret. </s> <s>mox <lb/>ip&longs;e canalium <expan abbr="angu&longs;tiã">angu&longs;tiam</expan> &longs;catebræ cau&longs;&longs;am ponit; non igitur patent meatus, aut &longs;i iter in offen&longs;um e&longs;t, <lb/>quia <expan abbr="purgatũ">purgatum</expan>, quo pacto id a&longs;&longs;erere <expan abbr="põt">potest</expan> qui glareo&longs;os montes &longs;tatuit per quos aqua fluat. </s> <s>mirum <lb/>profectò ni natura capillos ordine ita di&longs;po&longs;uerit, vt è regione collocati, nec aëri aditum, nec aquæ <lb/>ip&longs;i <expan abbr="flexũ">flexum</expan> vllum v&longs;piam præbeant. </s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> explicet, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ibi vis ad&longs;it quæ comprimat: <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eò confugere <expan abbr="põt">potest</expan>, vt terræ canales &longs;int æquales, veluti tubi <expan abbr="quidã">quidam</expan> ænei, neque item aquæ <lb/><expan abbr="continuitat&etilde;">continuitatem</expan> afferre <expan abbr="põt">potest</expan> inanitatibus <expan abbr="cõpluribus">compluribus</expan> apparentibus, & per <expan abbr="vapor&etilde;">vaporem</expan> aqua multa ex <expan abbr="cauer-natũ">cauer­<lb/>natum</expan> fornicibus ad imum confluente. </s> <s>Prætereà ponit auctor i&longs;te <expan abbr="cõpul&longs;ionem">compul&longs;ionem</expan>, cau&longs;&longs;am motus na­<lb/>turalis; at id à nobis olim <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> fuit, cùm docuimus cau&longs;&longs;as, propter quas ea quæ naturali motu <lb/>mouentur, in fine velociora &longs;unt; nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> vel <expan abbr="cõpre&longs;sionem">compre&longs;sionem</expan> vel pul&longs;ionem in eo motu momenti ha­<lb/>bere, vel Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;o præmon&longs;trante docuimus. </s> <s>Accedit eodem, quae &longs;iqua e&longs;t aquæ oppre&longs;sio, quia, <lb/>&longs;it extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> locum; non quidem illis aquæductibus, &longs;ed litoribus terminatur & exundat, quemad­<lb/>modum in Belgico litore quotidiana docet experientia. </s> <s>Quin etiam dum mate excre&longs;cit ad lito­<lb/>ra, tum fluuij deberent excre&longs;cere. </s> <s>Neque credendum e&longs;t, pondus partium &longs;uperiorum è &longs;uo lo­<lb/>co detrudere partes inferiores, &longs;ed id &longs;olùm efficere, vt magis accedant ad <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>, ad quem <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>conatu contendunt. </s> <s><expan abbr="inde&qacute;">indeque</expan>. </s> <s>reddita cau&longs;&longs;a e&longs;t ab Ari&longs;t. </s> <s>cur terra rotunda &longs;it quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ad <expan abbr="aquã">aquam</expan> optimè <lb/> | <arrow.to.target n="marg2925"></arrow.to.target><lb/>&longs;i placet, purgationi <expan abbr="viarũ">viarum</expan>, per quas liberè aqua vagari po&longs;&longs;et; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>nullam vim terræ faceret. </s> <s>mox <lb/>ip&longs;e canalium <expan abbr="angu&longs;tiã">angu&longs;tiam</expan> &longs;catebræ cau&longs;&longs;am ponit; non igitur patent meatus, aut &longs;i iter in offen&longs;um e&longs;t, <lb/>quia <expan abbr="purgatũ">purgatum</expan>, quo pacto id a&longs;&longs;erere <expan abbr="põt">potest</expan> qui glareo&longs;os montes &longs;tatuit per quos aqua fluat. </s> <s>mirum <lb/>profectò ni natura capillos ordine ita di&longs;po&longs;uerit, vt è regione collocati, nec aëri aditum, nec aquæ <lb/>ip&longs;i <expan abbr="flexũ">flexum</expan> vllum v&longs;piam præbeant. </s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> explicet, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ibi vis ad&longs;it quæ comprimat: <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eò confugere <expan abbr="põt">potest</expan>, vt terræ canales &longs;int æquales, veluti tubi <expan abbr="quidã">quidam</expan> ænei, neque item aquæ <lb/><expan abbr="continuitat&etilde;">continuitatem</expan> afferre <expan abbr="põt">potest</expan> inanitatibus <expan abbr="cõpluribus">compluribus</expan> apparentibus, & per <expan abbr="vapor&etilde;">vaporem</expan> aqua multa ex <expan abbr="cauer-natũ">cauer­<lb/>natum</expan> fornicibus ad imum confluente. </s> <s>Prætereà ponit auctor i&longs;te <expan abbr="cõpul&longs;ionem">compul&longs;ionem</expan>, cau&longs;&longs;am motus na­<lb/>turalis; at id à nobis olim <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> fuit, cùm docuimus cau&longs;&longs;as, propter quas ea quæ naturali motu <lb/>mouentur, in fine velociora &longs;unt; nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> vel <expan abbr="cõpre&longs;sionem">compre&longs;sionem</expan> vel pul&longs;ionem in eo motu momenti ha­<lb/>bere, vel Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;o præmon&longs;trante docuimus. </s> <s>Accedit eodem, quae &longs;iqua e&longs;t aquæ oppre&longs;sio, quia, <lb/>&longs;it extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> locum; non quidem illis aquæductibus, &longs;ed litoribus terminatur & exundat, quemad­<lb/>modum in Belgico litore quotidiana docet experientia. </s> <s>Quin etiam dum mate excre&longs;cit ad lito­<lb/>ra, tum fluuij deberent excre&longs;cere. </s> <s>Neque credendum e&longs;t, pondus partium &longs;uperiorum è &longs;uo lo­<lb/>co detrudere partes inferiores, &longs;ed id &longs;olùm efficere, vt magis accedant ad <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>, ad quem <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>conatu contendunt. </s> <s><expan abbr="inde&qacute;">indeque</expan>. </s> <s>reddita cau&longs;&longs;a e&longs;t ab Ari&longs;t. </s> <s>cur terra rotunda &longs;it quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ad <expan abbr="aquã">aquam</expan> optimè <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2926"></arrow.to.target><lb/>accommodari pote&longs;t. </s> <s>Sed quæ'nam, ob&longs;ecro, cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur &longs;ibi vim aqua con&longs;i&longs;tat, vt prodeat è &longs;uo <lb/>loco, quem &longs;ibi tantopere expetebat? </s> <s>vt non minus <expan abbr="contemnendũ">contemnendum</expan> &longs;it naturæ <expan abbr="negociũ">negocium</expan>, quàm aucu­<lb/>pis illius qui captas auiculas amittat. </s> <s>Po&longs;tremò re&longs;i&longs;tentia na&longs;citur à grauitate; quo igitur aliquid <lb/>grauius e&longs;t, eo magis re&longs;i&longs;tet. </s> <s>at quo &longs;uo loco pondero&longs;a viciniora &longs;unt, eo item &longs;unt grauiora: cur <lb/>ergo non magis vrgenti re&longs;i&longs;tent, quam à minus graui comprimantur? </s> <s>ita maior erit labor quo hu­<lb/>milior aqua e&longs;t, eam extrudere de &longs;uo loco, & &longs;ic cau&longs;&longs;a ce&longs;&longs;at, quapropter à pondere opprimente <lb/>&longs;upra &longs;uperficiem, vnde de&longs;cendit, aqua tollatur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2926"></arrow.to.target><lb/>accommodari pote&longs;t. </s> <s>Sed quæ'nam, ob&longs;ecro, cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur &longs;ibi vim aqua con&longs;i&longs;tat, vt prodeat è &longs;uo <lb/>loco, quem &longs;ibi tantopere expetebat? </s> <s>vt non minus <expan abbr="contemnendũ">contemnendum</expan> &longs;it naturæ <expan abbr="negociũ">negocium</expan>, quàm aucu­<lb/>pis illius qui captas auiculas amittat. </s> <s>Po&longs;tremò re&longs;i&longs;tentia na&longs;citur à grauitate; quo igitur aliquid <lb/>grauius e&longs;t, eo magis re&longs;i&longs;tet. </s> <s>at quo &longs;uo loco pondero&longs;a viciniora &longs;unt, eo item &longs;unt grauiora: cur <lb/>ergo non magis vrgenti re&longs;i&longs;tent, quam à minus graui comprimantur? </s> <s>ita maior erit labor quo hu­<lb/>milior aqua e&longs;t, eam extrudere de &longs;uo loco, & &longs;ic cau&longs;&longs;a ce&longs;&longs;at, quapropter à pondere opprimente <lb/>&longs;upra &longs;uperficiem, vnde de&longs;cendit, aqua tollatur.</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Auctoris &longs;ententia de aqu&ecedil; a&longs;cen&longs;u pronuntiatur, & tolluntur obiectiones. </s> <s>Cap: XX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Auctoris &longs;ententia de aqu&ecedil; a&longs;cen&longs;u pronuntiatur, & tolluntur obiectiones. </s> <s>Cap: XX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>NOBIS igitur alia via tenenda e&longs;t, & ex iis qu&ecedil; leguntur apud Ari&longs;t. </s> <s>omnis extricanda difficul­<lb/>tas. </s> <s>Facilè autem hoc &longs;ucce&longs;&longs;urum confido: &longs;i nonnulla in primis accipiamus, & <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> &longs;er­<lb/>monis no&longs;tri firmamenta ponamus. </s> <s>Ac primum quidem grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>vel ab&longs;olutè e&longs;&longs;e, vel <expan abbr="quo-dãmodo">quo­<lb/>dammodo</expan>: ac &longs;i &longs;impliciter eiu&longs;modi fuerint, quie&longs;cere in terminis ip&longs;ius vniuer&longs;i; grauia quidem in <lb/>medio mundi, leuia <expan abbr="aũt">aut</expan> in eius extremis: &longs;i verò fuetint talia quadam ex parte, terminari illorum <lb/> | <s>NOBIS igitur alia via tenenda e&longs;t, & ex iis qu&ecedil; leguntur apud Ari&longs;t. </s> <s>omnis extricanda difficul­<lb/>tas. </s> <s>Facilè autem hoc &longs;ucce&longs;&longs;urum confido: &longs;i nonnulla in primis accipiamus, & <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> &longs;er­<lb/>monis no&longs;tri firmamenta ponamus. </s> <s>Ac primum quidem grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>vel ab&longs;olutè e&longs;&longs;e, vel <expan abbr="quo-dãmodo">quo­<lb/>dammodo</expan>: ac &longs;i &longs;impliciter eiu&longs;modi fuerint, quie&longs;cere in terminis ip&longs;ius vniuer&longs;i; grauia quidem in <lb/>medio mundi, leuia <expan abbr="aũt">aut</expan> in eius extremis: &longs;i verò fuerint talia quadam ex parte, terminari illorum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2927"></arrow.to.target><lb/>motus &longs;uperficie <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> quæ &longs;impliciter talia &longs;unt, <expan abbr="aquã">aquam</expan> &longs;anè conuexa terræ &longs;uperficie, aëre <lb/>verò concaua ip&longs;ius ignis. </s> <s>Quoniam verò terra & ignis &longs;unt <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> &longs;impliciter; ex hoc efficitur, vt <expan abbr="nun-quã">nun­<lb/>quam</expan> è &longs;uo loco dimoueri po&longs;sint; ni&longs;i præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quæcunque fuerit illa cau&longs;&longs;a, quæ pellat ip&longs;a è <lb/>&longs;uis locis. </s> <s>At <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> reliqua <expan abbr="oĩa">omnia</expan> elementa pondus habent, & aër <expan abbr="etiã">etiam</expan> in &longs;uo loco magis vergit deor­<lb/>&longs;um, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ur&longs;um: inde e&longs;t, vt aër &longs;uo motu non terminetur primùm concaua ignis &longs;uperficie, &longs;ed &longs;u­<lb/>perficie aquæ conuexa, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> terræ, & aqua ip&longs;a non feratur &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> aëris; <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;equitur ip&longs;um, ni&longs;i velocior fuerit motus trahentis &longs;ur&longs;um, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cur&longs;us eius deor&longs;um, vt fit <lb/>in fi&longs;tulis vitreis, qui motus violentus e&longs;t. </s> <s>Omnia verò in <expan abbr="locũ">locum</expan> &longs;ubtracti elementi &longs;uccedant, &longs;i fue­<lb/>rit in&longs;erius, præter <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan> <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> aër in locum aquæ & terræ, & aqua in <expan abbr="locũ">locum</expan> terræ. </s> <s>Proptereà <lb/>duo ex his quæ dicta &longs;unt, colligere licebit. </s> <s>Primum quidem. </s> <s>Ea, quæ <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> quid talia fuerint, <lb/>&longs;i extra &longs;ua loca ferantur &longs;ur&longs;um, <expan abbr="illũ">illum</expan> motum e&longs;&longs;e præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quae &longs;i deor&longs;um; illum <expan abbr="motũ">motum</expan> fore <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> vllo pacto vi vacui <expan abbr="futurũ">futurum</expan>, &longs;ed propen&longs;ione quam habent elementa igni excepto ad <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan> infimum, & ad medium. </s> <s>Alterum verò. </s> <s>&longs;i redeunt in &longs;ua loca; <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan> pror&longs;us e&longs;&longs;e <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> <lb/>ob <expan abbr="eã">eam</expan> nimirùm cau&longs;&longs;am de qua &longs;uperius <expan abbr="expo&longs;itũ">expo&longs;itum</expan> e&longs;t. </s> <s>&longs;ed &longs;iue è centro terræ euehantur ad eius <expan abbr="&longs;u-perfici&etilde;">&longs;u­<lb/>perficiem</expan>, &longs;iue ex alto recidant, <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>; ibi manent &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> eò &longs;ecundùm naturam <lb/> | <arrow.to.target n="marg2927"></arrow.to.target><lb/>motus &longs;uperficie <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> quæ &longs;impliciter talia &longs;unt, <expan abbr="aquã">aquam</expan> &longs;anè conuexa terræ &longs;uperficie, aëre <lb/>verò concaua ip&longs;ius ignis. </s> <s>Quoniam verò terra & ignis &longs;unt <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> &longs;impliciter; ex hoc efficitur, vt <expan abbr="nun-quã">nun­<lb/>quam</expan> è &longs;uo loco dimoueri po&longs;sint; ni&longs;i præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quæcunque fuerit illa cau&longs;&longs;a, quæ pellat ip&longs;a è <lb/>&longs;uis locis. </s> <s>At <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> reliqua <expan abbr="oĩa">omnia</expan> elementa pondus habent, & aër <expan abbr="etiã">etiam</expan> in &longs;uo loco magis vergit deor­<lb/>&longs;um, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ur&longs;um: inde e&longs;t, vt aër &longs;uo motu non terminetur primùm concaua ignis &longs;uperficie, &longs;ed &longs;u­<lb/>perficie aquæ conuexa, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> terræ, & aqua ip&longs;a non feratur &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> aëris; <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;equitur ip&longs;um, ni&longs;i velocior fuerit motus trahentis &longs;ur&longs;um, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cur&longs;us eius deor&longs;um, vt fit <lb/>in fi&longs;tulis vitreis, qui motus violentus e&longs;t. </s> <s>Omnia verò in <expan abbr="locũ">locum</expan> &longs;ubtracti elementi &longs;uccedant, &longs;i fue­<lb/>rit in&longs;erius, præter <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan> <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> aër in locum aquæ & terræ, & aqua in <expan abbr="locũ">locum</expan> terræ. </s> <s>Proptereà <lb/>duo ex his quæ dicta &longs;unt, colligere licebit. </s> <s>Primum quidem. </s> <s>Ea, quæ <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> quid talia fuerint, <lb/>&longs;i extra &longs;ua loca ferantur &longs;ur&longs;um, <expan abbr="illũ">illum</expan> motum e&longs;&longs;e præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quae &longs;i deor&longs;um; illum <expan abbr="motũ">motum</expan> fore <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> vllo pacto vi vacui <expan abbr="futurũ">futurum</expan>, &longs;ed propen&longs;ione quam habent elementa igni excepto ad <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan> infimum, & ad medium. </s> <s>Alterum verò. </s> <s>&longs;i redeunt in &longs;ua loca; <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan> pror&longs;us e&longs;&longs;e <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> <lb/>ob <expan abbr="eã">eam</expan> nimirùm cau&longs;&longs;am de qua &longs;uperius <expan abbr="expo&longs;itũ">expo&longs;itum</expan> e&longs;t. </s> <s>&longs;ed &longs;iue è centro terræ euehantur ad eius <expan abbr="&longs;u-perfici&etilde;">&longs;u­<lb/>perficiem</expan>, &longs;iue ex alto recidant, <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>; ibi manent &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> eò &longs;ecundùm naturam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2928"></arrow.to.target><lb/>mouentur. </s> <s>Attamen, inquies tu & hinc &longs;equi, vt duo motus vnius corporis &longs;implicis e&longs;&longs;e po&longs;sint &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; alter &longs;anè &longs;ur&longs;um, vt cum aqua e&longs;t in loco terræ, <expan abbr="atq.">atque</expan> alter deor&longs;um, vt cum in aëris <lb/>loco detinetur. </s> <s>Deinde verò, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> locus in aëris confinio non erit aquæ naturalis, <expan abbr="neq.">neque</expan> in proxi­<lb/>mo ignis inerit aëri <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> naturam. </s> <s>Hoc verò quod accipimus, ita probamus: quoniam ille e&longs;t <lb/>locus naturalis, à quo mouetur aliquid præter naturam, &longs;ed aër & aqua <expan abbr="nõ">non</expan> mouetur ex illis præter <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt cùm de&longs;cendunt ad opplendas terr&ecedil; cauitates: ergo <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t ille locus naturalis eorum cor­<lb/>porum. </s> <s>At verò nos ita primùm tollemus, interpretantes Ari&longs;t. </s> <s>vbi inquit vnum motum vnius e&longs;&longs;e <lb/>corporis &longs;implicis: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <expan abbr="intelligun&ttilde;">intelliguntur</expan> motus & locus generatim. </s> <s>etenim <expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan> motus grauium, vt <lb/>grauia &longs;unt, & leuium, quatenus leuia: <expan abbr="neq.">neque</expan> in &longs;uas partes <expan abbr="di&longs;tribuun&ttilde;">di&longs;tribuuntur</expan>. </s> <s>&longs;ic locus &longs;ur&longs;um, & deor&longs;um <lb/>generatim <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>. </s> <s>quatenus .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> id quod &longs;impliciter tale e&longs;t, & quod e&longs;t eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> quid. <lb/></s> <s>quare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aër & aqua &longs;ub <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> qua&longs;i genere <expan abbr="cõtinen&ttilde;">continentur</expan>, <expan abbr="nimirũm">nimirumm</expan> grauis & leuis, & propterea quae <expan abbr="graui-tat&etilde;">graui­<lb/>tatem</expan> & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> &longs;imul <expan abbr="participãt">participant</expan>: ob <expan abbr="ancipit&etilde;">ancipitem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quanuis habeant duos motus, vnus <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>vnius corporis e&longs;t. </s> <s>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> deor&longs;um <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, id faciunt, quatenus grauia &longs;unt, idcirco grauium e&longs;t il­<lb/>le motus: cum verò &longs;ur&longs;um, mouentur, vt leuia: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ille motus <expan abbr="leuiũ">leuium</expan> pror&longs;us e&longs;t, atque vnus e&longs;t <lb/><expan abbr="grauiũ">grauium</expan> motus, alter <expan abbr="aũt">aut</expan> leuium, non <expan abbr="tñ">tantum</expan> vnus e&longs;t aëris motus, vt aër e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt res clarius explicetur. | <arrow.to.target n="marg2928"></arrow.to.target><lb/>mouentur. </s> <s>Attamen, inquies tu & hinc &longs;equi, vt duo motus vnius corporis &longs;implicis e&longs;&longs;e po&longs;sint &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; alter &longs;anè &longs;ur&longs;um, vt cum aqua e&longs;t in loco terræ, <expan abbr="atq.">atque</expan> alter deor&longs;um, vt cum in aëris <lb/>loco detinetur. </s> <s>Deinde verò, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> locus in aëris confinio non erit aquæ naturalis, <expan abbr="neq.">neque</expan> in proxi­<lb/>mo ignis inerit aëri <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> naturam. </s> <s>Hoc verò quod accipimus, ita probamus: quoniam ille e&longs;t <lb/>locus naturalis, à quo mouetur aliquid præter naturam, &longs;ed aër & aqua <expan abbr="nõ">non</expan> mouetur ex illis præter <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt cùm de&longs;cendunt ad opplendas terr&ecedil; cauitates: ergo <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t ille locus naturalis eorum cor­<lb/>porum. </s> <s>At verò nos ita primùm tollemus, interpretantes Ari&longs;t. </s> <s>vbi inquit vnum motum vnius e&longs;&longs;e <lb/>corporis &longs;implicis: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <expan abbr="intelligun&ttilde;">intelliguntur</expan> motus & locus generatim. </s> <s>etenim <expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan> motus grauium, vt <lb/>grauia &longs;unt, & leuium, quatenus leuia: <expan abbr="neq.">neque</expan> in &longs;uas partes <expan abbr="di&longs;tribuun&ttilde;">di&longs;tribuuntur</expan>. </s> <s>&longs;ic locus &longs;ur&longs;um, & deor&longs;um <lb/>generatim <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>. </s> <s>quatenus .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> id quod &longs;impliciter tale e&longs;t, & quod e&longs;t eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> quid. <lb/></s> <s>quare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aër & aqua &longs;ub <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> qua&longs;i genere <expan abbr="cõtinen&ttilde;">continentur</expan>, <expan abbr="nimirũm">nimirum</expan> grauis & leuis, & propterea quae <expan abbr="graui-tat&etilde;">graui­<lb/>tatem</expan> & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> &longs;imul <expan abbr="participãt">participant</expan>: ob <expan abbr="ancipit&etilde;">ancipitem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quanuis habeant duos motus, vnus <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>vnius corporis e&longs;t. </s> <s>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> deor&longs;um <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, id faciunt, quatenus grauia &longs;unt, idcirco grauium e&longs;t il­<lb/>le motus: cum verò &longs;ur&longs;um, mouentur, vt leuia: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ille motus <expan abbr="leuiũ">leuium</expan> pror&longs;us e&longs;t, atque vnus e&longs;t <lb/><expan abbr="grauiũ">grauium</expan> motus, alter <expan abbr="aũt">aut</expan> leuium, non <expan abbr="tñ">tantum</expan> vnus e&longs;t aëris motus, vt aër e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt res clarius explicetur. |
| <pb pagenum="478"/>Corpora naturalia, vel vt talia corpora &longs;pectantur, vtputa ignis & aër, vel <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> propen&longs;iones, & <lb/> | <pb pagenum="478"/>Corpora naturalia, vel vt talia corpora &longs;pectantur, vtputa ignis & aër, vel <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> propen&longs;iones, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2929"></arrow.to.target><lb/>differentiæ, vnde <expan abbr="motuũ">motuum</expan> &longs;pecies exoriuntur. </s> <s>hæ verò quattuor &longs;unt: cùm graue & leue <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> &longs;umi <lb/>po&longs;sint & &longs;impliciter, & aliqua ex parte & planè pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="propen&longs;ionũ">propen&longs;ionum</expan> & <expan abbr="differentiarũ">differentiarum</expan> &longs;icuti quat­<lb/>tuor &longs;unt propen&longs;iones, quæ graui & leui notantur, ita quattuor &longs;unt motus &longs;implices, & quattuor <lb/>corpora &longs;implicia, quæ inter &longs;e reciprocantur. </s> <s>&longs;i corpora ip&longs;a &longs;pectes; ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;e coniunctim re­<lb/>tinent differentias <expan abbr="motuũ">motuum</expan>, non reip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tinctas, quia &longs;icuti quattuor &longs;unt motus, & <lb/>quattuor propen&longs;iones, ita &longs;unt quattuor elementa, quæ &longs;implici motu cientur. </s> <s>diui&longs;im verò, vt vnus <lb/><expan abbr="tantũ">tantum</expan> &longs;it elementi <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> motus, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> verum e&longs;t. </s> <s>Proinde ille qui <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="propen-&longs;ionũ">propen­<lb/>&longs;ionum</expan> ac <expan abbr="differentiarũ">differentiarum</expan> corporum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> <expan abbr="accõmodare">accommodare</expan> voluit &longs;eor&longs;um ad quodque <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, is &longs;e <lb/>eo &longs;allaciæ genere implicauit, quod e&longs;t à <expan abbr="coniũctis">coniunctis</expan> ad diui&longs;a, & ad corpora ip&longs;a retulit quæ Ari&longs;t. 1. <lb/>de C&ecedil;lo con&longs;tituerat de <expan abbr="illorũ">illorum</expan> propen&longs;ionibus & differentiis. </s> <s>Ita cùm corpora &longs;int grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;impliciter, aut <expan abbr="quodãmodò">quodammodò</expan>; &longs;ic mouentur &longs;uprà, aut infrà &longs;impliciter aut <expan abbr="quodãmodò">quodammodò</expan>. </s> <s>& &longs;ic vnus <lb/>e&longs;t motus <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> corporis &longs;implicis, & <expan abbr="cõmeat">commeat</expan> cum corpore &longs;implici motus &longs;implex & vnus. </s> <s>at <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>aëre & aqua non <expan abbr="it&etilde;">item</expan>; &longs;icut &longs;alsò <expan abbr="a&longs;&longs;umptũ">a&longs;&longs;umptum</expan> fuerat in argumento. </s> <s>Eadem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> via videtur in&longs;titi&longs;&longs;e <lb/>Philo&longs;ophus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> cùm ex <expan abbr="mediorũ">mediorum</expan> &longs;eu <expan abbr="organorũ">organorum</expan> numero concludebat plures non e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quinq.">quinque</expan> <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2929"></arrow.to.target><lb/>differentiæ, vnde <expan abbr="motuũ">motuum</expan> &longs;pecies exoriuntur. </s> <s>hæ verò quattuor &longs;unt: cùm graue & leue <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> &longs;umi <lb/>po&longs;sint & &longs;impliciter, & aliqua ex parte & planè pro <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="propen&longs;ionũ">propen&longs;ionum</expan> & <expan abbr="differentiarũ">differentiarum</expan> &longs;icuti quat­<lb/>tuor &longs;unt propen&longs;iones, quæ graui & leui notantur, ita quattuor &longs;unt motus &longs;implices, & quattuor <lb/>corpora &longs;implicia, quæ inter &longs;e reciprocantur. </s> <s>&longs;i corpora ip&longs;a &longs;pectes; ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;e coniunctim re­<lb/>tinent differentias <expan abbr="motuũ">motuum</expan>, non reip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tinctas, quia &longs;icuti quattuor &longs;unt motus, & <lb/>quattuor propen&longs;iones, ita &longs;unt quattuor elementa, quæ &longs;implici motu cientur. </s> <s>diui&longs;im verò, vt vnus <lb/><expan abbr="tantũ">tantum</expan> &longs;it elementi <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> motus, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> verum e&longs;t. </s> <s>Proinde ille qui <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="propen-&longs;ionũ">propen­<lb/>&longs;ionum</expan> ac <expan abbr="differentiarũ">differentiarum</expan> corporum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> <expan abbr="accõmodare">accommodare</expan> voluit &longs;eor&longs;um ad quodque <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, is &longs;e <lb/>eo fallaciæ genere implicauit, quod e&longs;t à <expan abbr="coniũctis">coniunctis</expan> ad diui&longs;a, & ad corpora ip&longs;a retulit quæ Ari&longs;t. 1. <lb/>de C&ecedil;lo con&longs;tituerat de <expan abbr="illorũ">illorum</expan> propen&longs;ionibus & differentiis. </s> <s>Ita cùm corpora &longs;int grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;impliciter, aut <expan abbr="quodãmodò">quodammodò</expan>; &longs;ic mouentur &longs;uprà, aut infrà &longs;impliciter aut <expan abbr="quodãmodò">quodammodò</expan>. </s> <s>& &longs;ic vnus <lb/>e&longs;t motus <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> corporis &longs;implicis, & <expan abbr="cõmeat">commeat</expan> cum corpore &longs;implici motus &longs;implex & vnus. </s> <s>at <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>aëre & aqua non <expan abbr="it&etilde;">item</expan>; &longs;icut &longs;alsò <expan abbr="a&longs;&longs;umptũ">a&longs;&longs;umptum</expan> fuerat in argumento. </s> <s>Eadem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> via videtur in&longs;titi&longs;&longs;e <lb/>Philo&longs;ophus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> cùm ex <expan abbr="mediorũ">mediorum</expan> &longs;eu <expan abbr="organorũ">organorum</expan> numero concludebat plures non e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quinq.">quinque</expan> <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2930"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Nã">Nam</expan> cùm enumera&longs;&longs;et ea ex quibus media con&longs;i&longs;tunt, quibus cum habent organa <expan abbr="affinitat&etilde;">affinitatem</expan>, ex eo quae<lb/> | <arrow.to.target n="marg2930"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Nã">Nam</expan> cùm enumera&longs;&longs;et ea ex quibus media con&longs;i&longs;tunt, quibus cum habent organa <expan abbr="affinitat&etilde;">affinitatem</expan>, ex eo quae<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2931"></arrow.to.target><lb/>ignis in <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan>, terra non &longs;implex, aqua & aër in&longs;unt, quæ &longs;pecies accipere po&longs;&longs;unt, &longs;en&longs;us <lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> ine&longs;&longs;e inferebat. </s> <s>ergo & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;en&longs;us: attamen nihil de eo quod ex aqua & aëre <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan>: <lb/><expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;iue tale &longs;it, &longs;eu <expan abbr="nõ">non</expan>; &longs;atis e&longs;t e&longs;&longs;e id quod fit capax <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> quæ eminus &longs;entiuntur. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>ex <expan abbr="accipientiũ">accipientium</expan> numero & &longs;en&longs;oriis &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, non &longs;ecundùm <expan abbr="materiã">materiam</expan> con&longs;ideratis de nume­<lb/>ro <expan abbr="&longs;en&longs;uũ">&longs;en&longs;uum</expan> tulit <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, pari pror&longs;us <expan abbr="rõne">ratione</expan> hîc eum v&longs;um fui&longs;&longs;e credito. </s> <s>Quod verò &longs;ubiicitur, quia <lb/>locus aëris ad <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> <expan abbr="interipr&etilde;">interiprem</expan> ignis non erit illi naturalis, eo quae non moueretur ex illo &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="tolli&ttilde;">tollitur</expan> &longs;ic. </s> <s>quia motus ille e&longs;t graui naturalis, vt graue e&longs;t: illò <expan abbr="aũt">aut</expan> fertur, vt leuis. </s> <s>tamet&longs;i <lb/>magis &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, vt inde, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illò moueatur. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> audiuimus aërem <expan abbr="propen&longs;iot&etilde;">propen&longs;iotem</expan> e&longs;&longs;e ad <lb/>de&longs;cen&longs;um, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad a&longs;cen&longs;um. </s> <s>ita de aqua <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t. </s> <s>quapropter <expan abbr="etiã&longs;i">etian&longs;i</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> hæc <foreign lang="greek">e)pamfote­<lb/>zizonta</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, ambigua &longs;int appellata. </s> <s>& dixerit Ari&longs;t. </s> <s>elementa media e&longs;&longs;e <expan abbr="motionũ">motionum</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="in&longs;tru-m&etilde;ta">in&longs;tru­<lb/>menta</expan>, quia grauia &longs;int & leuia &longs;imul; quapropter <expan abbr="impetũ">impetum</expan> quoquouer&longs;us excipiunt, <expan abbr="eorũ">eorum</expan> tamen pro­<lb/>pen&longs;io longè maior e&longs;t ad centrum. </s> <s>Obiiciebat tamen Simplicius &longs;i <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/>cietur, ad <expan abbr="formã">formam</expan> profici&longs;citur, & &longs;uperiora formæ &longs;unt inferiorum: ergo po&longs;tulabit ordo naturæ, vt <lb/>inferiora moueantur ad &longs;uperiora. </s> <s>Dubium hoc tetigit &longs;anè Simplicius. </s> <s>&longs;ed cicatricem refricauit, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> pegma adiecit. </s> <s>Atqui ita forta&longs;&longs;e vlcus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> repurgabitur. </s> <s>vel &longs;i &longs;pectemus in elementis geminas <lb/>vires, eam quæ vim habet afficiendi & <expan abbr="motric&etilde;">motricem</expan>, & quantum e&longs;t de afficiendi facultate: &longs;uperiora, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2931"></arrow.to.target><lb/>ignis in <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan>, terra non &longs;implex, aqua & aër in&longs;unt, quæ &longs;pecies accipere po&longs;&longs;unt, &longs;en&longs;us <lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> ine&longs;&longs;e inferebat. </s> <s>ergo & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;en&longs;us: attamen nihil de eo quod ex aqua & aëre <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan>: <lb/><expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;iue tale &longs;it, &longs;eu <expan abbr="nõ">non</expan>; &longs;atis e&longs;t e&longs;&longs;e id quod fit capax <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> quæ eminus &longs;entiuntur. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>ex <expan abbr="accipientiũ">accipientium</expan> numero & &longs;en&longs;oriis &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, non &longs;ecundùm <expan abbr="materiã">materiam</expan> con&longs;ideratis de nume­<lb/>ro <expan abbr="&longs;en&longs;uũ">&longs;en&longs;uum</expan> tulit <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, pari pror&longs;us <expan abbr="rõne">ratione</expan> hîc eum v&longs;um fui&longs;&longs;e credito. </s> <s>Quod verò &longs;ubiicitur, quia <lb/>locus aëris ad <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> <expan abbr="interipr&etilde;">interiprem</expan> ignis non erit illi naturalis, eo quae non moueretur ex illo &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="tolli&ttilde;">tollitur</expan> &longs;ic. </s> <s>quia motus ille e&longs;t graui naturalis, vt graue e&longs;t: illò <expan abbr="aũt">aut</expan> fertur, vt leuis. </s> <s>tamet&longs;i <lb/>magis &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, vt inde, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illò moueatur. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> audiuimus aërem <expan abbr="propen&longs;iot&etilde;">propen&longs;iotem</expan> e&longs;&longs;e ad <lb/>de&longs;cen&longs;um, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad a&longs;cen&longs;um. </s> <s>ita de aqua <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t. </s> <s>quapropter <expan abbr="etiã&longs;i">etiam&longs;i</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> hæc <foreign lang="greek">e)pamfote­<lb/>rizonta</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, ambigua &longs;int appellata. </s> <s>& dixerit Ari&longs;t. </s> <s>elementa media e&longs;&longs;e <expan abbr="motionũ">motionum</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="in&longs;tru-m&etilde;ta">in&longs;tru­<lb/>menta</expan>, quia grauia &longs;int & leuia &longs;imul; quapropter <expan abbr="impetũ">impetum</expan> quoquouer&longs;us excipiunt, <expan abbr="eorũ">eorum</expan> tamen pro­<lb/>pen&longs;io longè maior e&longs;t ad centrum. </s> <s>Obiiciebat tamen Simplicius &longs;i <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/>cietur, ad <expan abbr="formã">formam</expan> profici&longs;citur, & &longs;uperiora formæ &longs;unt inferiorum: ergo po&longs;tulabit ordo naturæ, vt <lb/>inferiora moueantur ad &longs;uperiora. </s> <s>Dubium hoc tetigit &longs;anè Simplicius. </s> <s>&longs;ed cicatricem refricauit, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> pegma adiecit. </s> <s>Atqui ita forta&longs;&longs;e vlcus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> repurgabitur. </s> <s>vel &longs;i &longs;pectemus in elementis geminas <lb/>vires, eam quæ vim habet afficiendi & <expan abbr="motric&etilde;">motricem</expan>, & quantum e&longs;t de afficiendi facultate: &longs;uperiora, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2932"></arrow.to.target><lb/>quia perfectiores obtinent qualitates, <expan abbr="inferiorũ">inferiorum</expan> formas optimè cen&longs;eri dicemus, vnde cum &longs;uperio­<lb/>ra elementa gignuntur, ea e&longs;t mutatio &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> formæ, cùm verò inferiora fiunt ex &longs;upe­<lb/>rioribus, e&longs;t mutatio <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> materiæ: non &longs;ecus àc cùm fit animal & quando fit cadauer. <lb/></s> <s>etenim illa e&longs;t vera generatio quæ e&longs;t animalis, cùm &longs;it &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> formæ: cadaueris <expan abbr="aũt">aut</expan> im­<lb/>propriè, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> materiæ, &longs;ic <expan abbr="&longs;uperiorũ">&longs;uperiorum</expan> generatio e&longs;t velut animalis, inferiorum <lb/>verò vt cadaueris. </s> <s>Attamen &longs;i vim <expan abbr="motric&etilde;">motricem</expan> re&longs;pexeris; e&longs;t etiam progre&longs;&longs;us ad <expan abbr="mediũ">medium</expan> velut ad ter­<lb/>minum & <expan abbr="formã">formam</expan>; nihilominus cum eo progre&longs;&longs;u con&longs;eruatur ordo ille naturæ quo &longs;uperiora ex­<lb/>cellunt, quia <expan abbr="mediũ">medium</expan> non e&longs;t terminus &longs;impliciter, &longs;ed naturæ tendentis ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>, priuationem & <lb/>non ens; qu&ecedil; item in eo progre&longs;&longs;u perfecti <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habet ad ea quæ ad ip&longs;am in&longs;tituuntur, <expan abbr="nõ">non</expan> autem <lb/>&longs;impliciter. </s> <s>Sed de his anteà &longs;atis: ex quibus con&longs;tat, vt in vniuer&longs;o, &longs;int duæ formæ <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan>, me­<lb/>dium .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="extremũ">extremum</expan>: quare hoc pacto &longs;uperiora formæ non &longs;unt <expan abbr="inferiorũ">inferiorum</expan>, &longs;ed terra potius erit, vt <lb/>forma aquæ, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt materia. </s> <s>Ex his <expan abbr="aũt">aut</expan> facilè euertuntur obiectiones propo&longs;itæ. </s> <s>Etenim lap&longs;us aëris <lb/>aut aquæ in terræ cauitates illis e&longs;t naturalis, quatenus &longs;unt corpora grauia. </s> <s>Quòd opponitur <expan abbr="flã-mã">flan­<lb/>mam</expan> de&longs;cendere, aut <expan abbr="aquã">aquam</expan> a&longs;cendere, illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> prima e&longs;t nouæ <expan abbr="flãmæ">flammæ</expan> generatio; nulla e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> alia cau&longs;­<lb/>&longs;a, ni&longs;i violans, quæ trahere po&longs;sit <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan> deor&longs;um, &longs;ed cau&longs;&longs;a motus aquæ duplex e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, vel genera­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2932"></arrow.to.target><lb/>quia perfectiores obtinent qualitates, <expan abbr="inferiorũ">inferiorum</expan> formas optimè cen&longs;eri dicemus, vnde cum &longs;uperio­<lb/>ra elementa gignuntur, ea e&longs;t mutatio &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> formæ, cùm verò inferiora fiunt ex &longs;upe­<lb/>rioribus, e&longs;t mutatio <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> materiæ: non &longs;ecus àc cùm fit animal & quando fit cadauer. <lb/></s> <s>etenim illa e&longs;t vera generatio quæ e&longs;t animalis, cùm &longs;it &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> formæ: cadaueris <expan abbr="aũt">aut</expan> im­<lb/>propriè, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> materiæ, &longs;ic <expan abbr="&longs;uperiorũ">&longs;uperiorum</expan> generatio e&longs;t velut animalis, inferiorum <lb/>verò vt cadaueris. </s> <s>Attamen &longs;i vim <expan abbr="motric&etilde;">motricem</expan> re&longs;pexeris; e&longs;t etiam progre&longs;&longs;us ad <expan abbr="mediũ">medium</expan> velut ad ter­<lb/>minum & <expan abbr="formã">formam</expan>; nihilominus cum eo progre&longs;&longs;u con&longs;eruatur ordo ille naturæ quo &longs;uperiora ex­<lb/>cellunt, quia <expan abbr="mediũ">medium</expan> non e&longs;t terminus &longs;impliciter, &longs;ed naturæ tendentis ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>, priuationem & <lb/>non ens; qu&ecedil; item in eo progre&longs;&longs;u perfecti <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habet ad ea quæ ad ip&longs;am in&longs;tituuntur, <expan abbr="nõ">non</expan> autem <lb/>&longs;impliciter. </s> <s>Sed de his anteà &longs;atis: ex quibus con&longs;tat, vt in vniuer&longs;o, &longs;int duæ formæ <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan>, me­<lb/>dium .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="extremũ">extremum</expan>: quare hoc pacto &longs;uperiora formæ non &longs;unt <expan abbr="inferiorũ">inferiorum</expan>, &longs;ed terra potius erit, vt <lb/>forma aquæ, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt materia. </s> <s>Ex his <expan abbr="aũt">aut</expan> facilè euertuntur obiectiones propo&longs;itæ. </s> <s>Etenim lap&longs;us aëris <lb/>aut aquæ in terræ cauitates illis e&longs;t naturalis, quatenus &longs;unt corpora grauia. </s> <s>Quòd opponitur <expan abbr="flã-mã">flam­<lb/>mam</expan> de&longs;cendere, aut <expan abbr="aquã">aquam</expan> a&longs;cendere, illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> prima e&longs;t nouæ <expan abbr="flãmæ">flammæ</expan> generatio; nulla e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> alia cau&longs;­<lb/>&longs;a, ni&longs;i violans, quæ trahere po&longs;sit <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan> deor&longs;um, &longs;ed cau&longs;&longs;a motus aquæ duplex e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, vel genera­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2933"></arrow.to.target><lb/>tio nouæ ex aëre interclu&longs;o in poris corporis &longs;upernatantis propter <expan abbr="frigiditat&etilde;">frigiditatem</expan>, vel attractio quæ fit <lb/>ad <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> <expan abbr="deuitandũ">deuitandum</expan>, quam diximus e&longs;&longs;e præter naturam. </s> <s>Nuper <expan abbr="etiã">etiam</expan> docuimus aërem ob <expan abbr="ancipi-t&etilde;">ancipi­<lb/>tem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> naturam, quocunqueuer&longs;us agitari; &longs;ic vniuer&longs;is motibus & &longs;ecundùm, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> in­<lb/>feruire. </s> <s>Memini mihi &longs;ic <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="traction&etilde;">tractionem</expan> qu&ecedil; fit ex va&longs;e per filum, vel quid <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> vt filtrum <lb/>non e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a vacui: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic eueniret, vt partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> aquæ &longs;ur&longs;um continuatè traherentur: atqui per <lb/>filtrum de&longs;tillantur humores facta &longs;ecretione <expan abbr="partiũ">partium</expan> tenuiorum à cra&longs;sioribus. </s> <s>An id ita euenit, quae<lb/>facilius attrahuntur partes &longs;ubtiliores, quippe quæ ob aëris viciniam magis affectæ &longs;unt ad a&longs;cen­<lb/>&longs;um. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc ex &longs;ententia philo&longs;ophi con&longs;tituta, dubitationes omnes è medio tollunt.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2933"></arrow.to.target><lb/>tio nouæ ex aëre interclu&longs;o in poris corporis &longs;upernatantis propter <expan abbr="frigiditat&etilde;">frigiditatem</expan>, vel attractio quæ fit <lb/>ad <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> <expan abbr="deuitandũ">deuitandum</expan>, quam diximus e&longs;&longs;e præter naturam. </s> <s>Nuper <expan abbr="etiã">etiam</expan> docuimus aërem ob <expan abbr="ancipi-t&etilde;">ancipi­<lb/>tem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> naturam, quocunqueuer&longs;us agitari; &longs;ic vniuer&longs;is motibus & &longs;ecundùm, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> in­<lb/>feruire. </s> <s>Memini mihi &longs;ic <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="traction&etilde;">tractionem</expan> qu&ecedil; fit ex va&longs;e per filum, vel quid <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> vt filtrum <lb/>non e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a vacui: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic eueniret, vt partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> aquæ &longs;ur&longs;um continuatè traherentur: atqui per <lb/>filtrum de&longs;tillantur humores facta &longs;ecretione <expan abbr="partiũ">partium</expan> tenuiorum à cra&longs;sioribus. </s> <s>An id ita euenit, quae<lb/>facilius attrahuntur partes &longs;ubtiliores, quippe quæ ob aëris viciniam magis affectæ &longs;unt ad a&longs;cen­<lb/>&longs;um. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc ex &longs;ententia philo&longs;ophi con&longs;tituta, dubitationes omnes è medio tollunt.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2927"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2927"></margin.target>C</s></p> |
| |
| <pb pagenum="479"/> | <pb pagenum="479"/> |
| <arrow.to.target n="marg2934"></arrow.to.target><lb/>primas obtinet in hac quæ&longs;tione docere, ecquid &longs;it cau&longs;&longs;æ, cur elementa media magis grauia, quàm <lb/>leuia &longs;int, & theorematis propo&longs;iti notitia valet <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ad <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> problematum qu&ecedil; <lb/>cum de corporibus &longs;implicibus tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> de mixtis proponi &longs;olent; nos eius quæ&longs;tionis explicationem <lb/>in primis aggrediemur. </s> <s>Nam poterat alicui <expan abbr="mirũ">mirum</expan> videri; cùm par e&longs;&longs;e debeat <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> pondus, <lb/>vt <expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> quod e&longs;t maximè &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, con&longs;eruetur; tantum grauibus fui&longs;&longs;e tributum; <lb/>& cùm quattuor corpora &longs;int, & <expan abbr="totid&etilde;">totidem</expan> principia motus &longs;ibi pro portione re&longs;pondentia, pr&ecedil;polleat <lb/>grauitas, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt tamet&longs;i partes aliquas habeant leuitatis; nihilominus ad <expan abbr="c&etilde;trũ">centrum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="procedãt">procedant</expan>. <lb/></s> <s>Mitto aquam, quæ tamet&longs;i non e&longs;t ab&longs;olutè grauis; attamen grauitas in ea <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> &longs;uperat, & ad <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan> terræ magis accedit, de aëre loquor, in quo plures partes leuitatis ine&longs;&longs;e videntur, & tamen ex­<lb/>perientia quam &longs;ignificauit Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;um per&longs;uadet e&longs;&longs;e grauiorem; proptereaquae vter inflatus e&longs;t ma­<lb/>ioris ponderis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fuerit exhau&longs;tus. </s> <s>ex quo & ip&longs;e <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;ubit in <expan abbr="locũ">locum</expan> inferioris abeuntis &longs;uopte im­<lb/>pul&longs;u; in <expan abbr="locũ">locum</expan> verò &longs;uperiorem non ni&longs;i aliqua intercedente violentia; quandò non a&longs;cendit, ni&longs;i ma­<lb/>iot fuerit vis attrahentis &longs;ur&longs;um, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lap&longs;us eius naturalis: ita per <expan abbr="fi&longs;tulã">fi&longs;tulam</expan> & aqua & aër attrahuntur: <lb/>aliter aut maneant, aut deor&longs;um ferantur. </s> <s>Ego verò <expan abbr="quendã">quendam</expan> <expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> ordinem ob&longs;eruo in rebus ex <lb/>materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tantibus quem <expan abbr="it&etilde;">item</expan> aliàs vberius explicaui, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ip&longs;æ duplex ha­<lb/>bent principium, materiam nimirùm & <expan abbr="formã">formam</expan>; &longs;ic earum propen&longs;io &longs;it <expan abbr="oĩno">omnino</expan> di&longs;par. </s> <s>forma quidem <lb/> | <arrow.to.target n="marg2934"></arrow.to.target><lb/>primas obtinet in hac quæ&longs;tione docere, ecquid &longs;it cau&longs;&longs;æ, cur elementa media magis grauia, quàm <lb/>leuia &longs;int, & theorematis propo&longs;iti notitia valet <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ad <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> problematum qu&ecedil; <lb/>cum de corporibus &longs;implicibus tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> de mixtis proponi &longs;olent; nos eius quæ&longs;tionis explicationem <lb/>in primis aggrediemur. </s> <s>Nam poterat alicui <expan abbr="mirũ">mirum</expan> videri; cùm par e&longs;&longs;e debeat <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> pondus, <lb/>vt <expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> quod e&longs;t maximè &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, con&longs;eruetur; tantum grauibus fui&longs;&longs;e tributum; <lb/>& cùm quattuor corpora &longs;int, & <expan abbr="totid&etilde;">totidem</expan> principia motus &longs;ibi pro portione re&longs;pondentia, pr&ecedil;polleat <lb/>grauitas, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt tamet&longs;i partes aliquas habeant leuitatis; nihilominus ad <expan abbr="c&etilde;trũ">centrum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="procedãt">procedant</expan>. <lb/></s> <s>Mitto aquam, quæ tamet&longs;i non e&longs;t ab&longs;olutè grauis; attamen grauitas in ea <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> &longs;uperat, & ad <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan> terræ magis accedit, de aëre loquor, in quo plures partes leuitatis ine&longs;&longs;e videntur, & tamen ex­<lb/>perientia quam &longs;ignificauit Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;um per&longs;uadet e&longs;&longs;e grauiorem; proptereaquae vter inflatus e&longs;t ma­<lb/>ioris ponderis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fuerit exhau&longs;tus. </s> <s>ex quo & ip&longs;e <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;ubit in <expan abbr="locũ">locum</expan> inferioris abeuntis &longs;uopte im­<lb/>pul&longs;u; in <expan abbr="locũ">locum</expan> verò &longs;uperiorem non ni&longs;i aliqua intercedente violentia; quandò non a&longs;cendit, ni&longs;i ma­<lb/>iot fuerit vis attrahentis &longs;ur&longs;um, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lap&longs;us eius naturalis: ita per <expan abbr="fi&longs;tulã">fi&longs;tulam</expan> & aqua & aër attrahuntur: <lb/>aliter aut maneant, aut deor&longs;um ferantur. </s> <s>Ego verò <expan abbr="quendã">quendam</expan> <expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> ordinem ob&longs;eruo in rebus ex <lb/>materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tantibus quem <expan abbr="it&etilde;">item</expan> aliàs vberius explicaui, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ip&longs;æ duplex ha­<lb/>bent principium, materiam nimirùm & <expan abbr="formã">formam</expan>; &longs;ic earum propen&longs;io &longs;it <expan abbr="oĩno">omnino</expan> di&longs;par. </s> <s>forma quidem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2935"></arrow.to.target><lb/>&longs;emper ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quod in &longs;uo genere <expan abbr="optimũ">optimum</expan> e&longs;t, contendente; materia verò, cùm &longs;it appetens varie­<lb/>tatis, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ad contraria declinet, propendente ad id quod <expan abbr="pe&longs;simũ">pe&longs;simum</expan> e&longs;t, per&longs;picio quoque <lb/><expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> progre&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> e&longs;&longs;e vim materiæ, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> formæ, quae appetitus materiæ non <expan abbr="põt">potest</expan> non ex pleri, id <lb/>verò non &longs;ine interitu formæ &longs;uccedit. </s> <s>Vt igitur duo principia &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò diuer&longs;a, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> varias <lb/>afferant nece&longs;&longs;e e&longs;t propen&longs;iones & proprietates: ac forma <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> perfectiora præ&longs;tabit: materia <lb/>vici&longs;sim deteriora <expan abbr="oĩa">omnia</expan> rependet: ergo & locus nobilior formæ debebitur; materiæ <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> ignobilior. <lb/></s> <s>Nunc quia loci conditiones, <expan abbr="corporũ">corporum</expan> merita con&longs;equuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & c&ecedil;lum, quia <expan abbr="diuini&longs;simũ">diuini&longs;simum</expan>, e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg2935"></arrow.to.target><lb/>&longs;emper ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quod in &longs;uo genere <expan abbr="optimũ">optimum</expan> e&longs;t, contendente; materia verò, cùm &longs;it appetens varie­<lb/>tatis, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ad contraria declinet, propendente ad id quod <expan abbr="pe&longs;simũ">pe&longs;simum</expan> e&longs;t, per&longs;picio quoque <lb/><expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> progre&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> e&longs;&longs;e vim materiæ, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> formæ, quae appetitus materiæ non <expan abbr="põt">potest</expan> non ex pleri, id <lb/>verò non &longs;ine interitu formæ &longs;uccedit. </s> <s>Vt igitur duo principia &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò diuer&longs;a, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> varias <lb/>afferant nece&longs;&longs;e e&longs;t propen&longs;iones & proprietates: ac forma <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> perfectiora præ&longs;tabit: materia <lb/>vici&longs;sim deteriora <expan abbr="oĩa">omnia</expan> rependet: ergo & locus nobilior formæ debebitur; materiæ <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> ignobilior. <lb/></s> <s>Nunc quia loci conditiones, <expan abbr="corporũ">corporum</expan> merita con&longs;equuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & c&ecedil;lum, quia <expan abbr="diuini&longs;simũ">diuini&longs;simum</expan>, e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2936"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;upremũ">&longs;upremum</expan>: quandò materia longi&longs;simè di&longs;tat ab ente, ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vcrgit ad <expan abbr="eũ">eum</expan> locum, qui ab <lb/>ip&longs;ius loco longi&longs;simis interuallis di&longs;iungitur: quò cùm <expan abbr="it&etilde;">item</expan> grauia vergant, & inde leuia di&longs;cedant: <lb/>dicemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> grauitatem magis re&longs;pondere materiæ, leuitatem verò formæ. </s> <s>Cùm igitur in <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> ex <lb/>materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tantibus vires materiæ dominentur vt <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan>; nil admirabimur &longs;i corpora <lb/><expan abbr="quæq.">quæque</expan>, aut vno igni excepto, deor&longs;um magis propendeant, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ur&longs;um: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in igni ita præualet <lb/>forma, & <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> materiæ occupauit, vt in eo &longs;olo &longs;it leuitas, nulla pror&longs;us efficacia grauitatis. </s> <s>c&ecedil;­<lb/>terùm & ibi materiæ victoria <expan abbr="demũ">demum</expan> exi&longs;tit, & quod &longs;uperius a&longs;cendit, obtinente materia delabitur. <lb/></s> <s>At verò cùm ex materia generentur elementa &longs;uperiora per vim à c&ecedil;lo <expan abbr="cõmunicatam">communicatam</expan>, & extrin&longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2936"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;upremũ">&longs;upremum</expan>: quandò materia longi&longs;simè di&longs;tat ab ente, ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vergit ad <expan abbr="eũ">eum</expan> locum, qui ab <lb/>ip&longs;ius loco longi&longs;simis interuallis di&longs;iungitur: quò cùm <expan abbr="it&etilde;">item</expan> grauia vergant, & inde leuia di&longs;cedant: <lb/>dicemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> grauitatem magis re&longs;pondere materiæ, leuitatem verò formæ. </s> <s>Cùm igitur in <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> ex <lb/>materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tantibus vires materiæ dominentur vt <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan>; nil admirabimur &longs;i corpora <lb/><expan abbr="quæq.">quæque</expan>, aut vno igni excepto, deor&longs;um magis propendeant, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ur&longs;um: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in igni ita præualet <lb/>forma, & <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> materiæ occupauit, vt in eo &longs;olo &longs;it leuitas, nulla pror&longs;us efficacia grauitatis. </s> <s>c&ecedil;­<lb/>terùm & ibi materiæ victoria <expan abbr="demũ">demum</expan> exi&longs;tit, & quod &longs;uperius a&longs;cendit, obtinente materia delabitur. <lb/></s> <s>At verò cùm ex materia generentur elementa &longs;uperiora per vim à c&ecedil;lo <expan abbr="cõmunicatam">communicatam</expan>, & extrin&longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2937"></arrow.to.target><lb/>cùs accedente principio, à quo &longs;it inuertenda materia, & à proprio &longs;uo <expan abbr="naturali&qacute;">naturalique</expan>. </s> <s>&longs;tatu <expan abbr="dimou&etilde;da">dimouenda</expan>, <lb/>non ade&longs;t <expan abbr="neq.">neque</expan> remanet ingenita propen&longs;io ad &longs;uperiora: ni&longs;i quantum afficiuntur, & apparantur <lb/>à generante. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> etiam &longs;i &longs;ur&longs;um ver&longs;us euehi &longs;it materiæ, & tendere ad perfectionem qu&ecedil; <lb/>primò expetenda e&longs;t; at <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> e&longs;t naturale ip&longs;ius robur, quod <expan abbr="eã">eam</expan> retrahat à forma, & <expan abbr="magnũ">magnum</expan> <expan abbr="quiddã">quiddam</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ui iuris, quod tum obtinet materia, quando &longs;e expedit ex imperio formæ, & &longs;e&longs;e <expan abbr="quodãmo-do">quodammo­<lb/>do</expan> vindicat in libertatem. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it naturæ proce&longs;&longs;us in <expan abbr="grauiũ">grauium</expan> <lb/><expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>mutationibus. </s> <s>Ac &longs;i in re &longs;eria mihi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cum poëtis &longs;apienti&longs;simis verum ludendo li­<lb/>ceat dicere: materia mihi par e&longs;&longs;e videtur in natura &longs;axo illi quod apud inferos à Si&longs;ypho a&longs;siduè <lb/>volutari fingunt. </s> <s>Si&longs;yphus <expan abbr="aũt">aut</expan> forma, aut efficiens, nam veluti ip&longs;e gerit <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> manu &longs;axum, & ma­<lb/>nibus <expan abbr="pedibu&longs;&qacute;">pedibu&longs;que</expan>. </s> <s>nixus in montis <expan abbr="vertic&etilde;">verticem</expan> trudit: cùm verò iam non longe abe&longs;t, vt montis cacumen <lb/>&longs;uperet, tum vis <expan abbr="quædã">quædam</expan> robu&longs;ta <expan abbr="&longs;axũ">&longs;axum</expan> repellit, & in <expan abbr="planiti&etilde;">planitiem</expan> reuoluit: ille verò connitens & conten­<lb/>dens <expan abbr="iterũ">iterum</expan> euehit, & &longs;udor ex <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan> exhalat: ita materia, quanuis à forma non &longs;ine magno <lb/>labore promota, &longs;emper refugit, & in <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maximè &longs;e recipit. </s> <s>Eodem impetu concitata <lb/>materia, & ea corpora in quibus <expan abbr="multũ">multum</expan> materia præponderat, quæ grauia nos e&longs;&longs;e diximus, in <expan abbr="&longs;um-mũ">&longs;um­<lb/>mum</expan>, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> po&longs;&longs;unt, nitantur, quod &longs;i non <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> &longs;impliciter, at in &longs;uo genere <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> e&longs;t. </s> <s>ita pla­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2937"></arrow.to.target><lb/>cùs accedente principio, à quo &longs;it inuertenda materia, & à proprio &longs;uo <expan abbr="naturali&qacute;">naturalique</expan>. </s> <s>&longs;tatu <expan abbr="dimou&etilde;da">dimouenda</expan>, <lb/>non ade&longs;t <expan abbr="neq.">neque</expan> remanet ingenita propen&longs;io ad &longs;uperiora: ni&longs;i quantum afficiuntur, & apparantur <lb/>à generante. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> etiam &longs;i &longs;ur&longs;um ver&longs;us euehi &longs;it materiæ, & tendere ad perfectionem qu&ecedil; <lb/>primò expetenda e&longs;t; at <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> e&longs;t naturale ip&longs;ius robur, quod <expan abbr="eã">eam</expan> retrahat à forma, & <expan abbr="magnũ">magnum</expan> <expan abbr="quiddã">quiddam</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ui iuris, quod tum obtinet materia, quando &longs;e expedit ex imperio formæ, & &longs;e&longs;e <expan abbr="quodãmo-do">quodammo­<lb/>do</expan> vindicat in libertatem. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it naturæ proce&longs;&longs;us in <expan abbr="grauiũ">grauium</expan> <lb/><expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>mutationibus. </s> <s>Ac &longs;i in re &longs;eria mihi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cum poëtis &longs;apienti&longs;simis verum ludendo li­<lb/>ceat dicere: materia mihi par e&longs;&longs;e videtur in natura &longs;axo illi quod apud inferos à Si&longs;ypho a&longs;siduè <lb/>volutari fingunt. </s> <s>Si&longs;yphus <expan abbr="aũt">aut</expan> forma, aut efficiens, nam veluti ip&longs;e gerit <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> manu &longs;axum, & ma­<lb/>nibus <expan abbr="pedibu&longs;&qacute;">pedibu&longs;que</expan>. </s> <s>nixus in montis <expan abbr="vertic&etilde;">verticem</expan> trudit: cùm verò iam non longe abe&longs;t, vt montis cacumen <lb/>&longs;uperet, tum vis <expan abbr="quædã">quædam</expan> robu&longs;ta <expan abbr="&longs;axũ">&longs;axum</expan> repellit, & in <expan abbr="planiti&etilde;">planitiem</expan> reuoluit: ille verò connitens & conten­<lb/>dens <expan abbr="iterũ">iterum</expan> euehit, & &longs;udor ex <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan> exhalat: ita materia, quanuis à forma non &longs;ine magno <lb/>labore promota, &longs;emper refugit, & in <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maximè &longs;e recipit. </s> <s>Eodem impetu concitata <lb/>materia, & ea corpora in quibus <expan abbr="multũ">multum</expan> materia præponderat, quæ grauia nos e&longs;&longs;e diximus, in <expan abbr="&longs;um-mũ">&longs;um­<lb/>mum</expan>, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> po&longs;&longs;unt, nitantur, quod &longs;i non <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> &longs;impliciter, at in &longs;uo genere <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> e&longs;t. </s> <s>ita pla­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2938"></arrow.to.target><lb/>cet naturæ &longs;ummum præ&longs;tare, quod <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Quamobrem, ni&longs;i grauia &longs;ub&longs;idant; ea quæ minus grauia <lb/>&longs;unt, in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> loca irrepunt, & qua&longs;i vicarius, <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> muneri &longs;uccedunt. </s> <s>& <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in illo or­<lb/>dine quo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> e&longs;&longs;entiæ continentur, non patitur intercipi inane natura, &longs;emper ea &longs;uppeditans quæ <lb/>in&longs;en&longs;ili <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> interuallo di&longs;tant; <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt, &longs;i non <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am præ&longs;tare valet, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> aliquam <lb/>eius <expan abbr="notã">notam</expan> inducat, veluti <expan abbr="oculorũ">oculorum</expan> &longs;peciem talpæ, maribus &longs;imulachra <expan abbr="mãmarum">mammarum</expan>, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="infimũ">infimum</expan> hoc <lb/><expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> grauibus voluit oppleri natura. </s> <s>Ergo & in proprio loco pondus habent, & in locis <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alie­<lb/>nis, vbi de&longs;cendant, & in <expan abbr="centrũ">centrum</expan> contendunt, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vt primùm con&longs;ecuta fuerint; nil expetunt vl­<lb/>terius, &longs;ed ibi manent, <expan abbr="inde&qacute;">indeque</expan>. </s> <s>ni&longs;i magna aliqua vi <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> <expan abbr="depellun&ttilde;">depelluntur</expan>; <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> <expan abbr="certi&longs;simũ">certi&longs;simum</expan>, quae illò <expan abbr="&longs;ecũ-dùm">&longs;ecun­<lb/>dùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> peruenerint, quæ tamen èloco &longs;uperiore &longs;ine vlla vi de&longs;cendebant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> illud <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> <lb/>de mediis <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;&longs;e videbitur, quae non ad &longs;uperiora euehantur, &longs;ed potius <expan abbr="emineãt">emineant</expan> &longs;ub&longs;identibus <lb/>ignis <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;olus attollatur in &longs;ublime, quia nihil habeat grauitatis. </s> <s>Hinc voces de loco &longs;uperiore, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>de inferiore magis exaudiri &longs;olent, & tormenta bellica, &longs;i de&longs;uper intorqueantur, vt &longs;copum a&longs;&longs;equi <lb/>valeant; altius collimare oportet, quae impetus ille ballomena deprimit ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> vter inflatus de­<lb/>&longs;cendit velocius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inanis; tamet&longs;i de aëris pote&longs;tate po&longs;teà di&longs;&longs;eretur. </s> <s>Sed illud forta&longs;&longs;e tibi moueat <lb/>admirationem, quae, cùm ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> habeant grauium partes, & idcirco pondus ali­ | <arrow.to.target n="marg2938"></arrow.to.target><lb/>cet naturæ &longs;ummum præ&longs;tare, quod <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Quamobrem, ni&longs;i grauia &longs;ub&longs;idant; ea quæ minus grauia <lb/>&longs;unt, in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> loca irrepunt, & qua&longs;i vicarius, <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> muneri &longs;uccedunt. </s> <s>& <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in illo or­<lb/>dine quo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> e&longs;&longs;entiæ continentur, non patitur intercipi inane natura, &longs;emper ea &longs;uppeditans quæ <lb/>in&longs;en&longs;ili <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> interuallo di&longs;tant; <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt, &longs;i non <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am præ&longs;tare valet, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> aliquam <lb/>eius <expan abbr="notã">notam</expan> inducat, veluti <expan abbr="oculorũ">oculorum</expan> &longs;peciem talpæ, maribus &longs;imulachra <expan abbr="mãmarum">mammarum</expan>, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="infimũ">infimum</expan> hoc <lb/><expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> grauibus voluit oppleri natura. </s> <s>Ergo & in proprio loco pondus habent, & in locis <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alie­<lb/>nis, vbi de&longs;cendant, & in <expan abbr="centrũ">centrum</expan> contendunt, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vt primùm con&longs;ecuta fuerint; nil expetunt vl­<lb/>terius, &longs;ed ibi manent, <expan abbr="inde&qacute;">indeque</expan>. </s> <s>ni&longs;i magna aliqua vi <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> <expan abbr="depellun&ttilde;">depelluntur</expan>; <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> <expan abbr="certi&longs;simũ">certi&longs;simum</expan>, quae illò <expan abbr="&longs;ecũ-dùm">&longs;ecun­<lb/>dùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> peruenerint, quæ tamen èloco &longs;uperiore &longs;ine vlla vi de&longs;cendebant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> illud <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> <lb/>de mediis <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;&longs;e videbitur, quae non ad &longs;uperiora euehantur, &longs;ed potius <expan abbr="emineãt">emineant</expan> &longs;ub&longs;identibus <lb/>ignis <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;olus attollatur in &longs;ublime, quia nihil habeat grauitatis. </s> <s>Hinc voces de loco &longs;uperiore, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>de inferiore magis exaudiri &longs;olent, & tormenta bellica, &longs;i de&longs;uper intorqueantur, vt &longs;copum a&longs;&longs;equi <lb/>valeant; altius collimare oportet, quae impetus ille ballomena deprimit ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> vter inflatus de­<lb/>&longs;cendit velocius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inanis; tamet&longs;i de aëris pote&longs;tate po&longs;teà di&longs;&longs;eretur. </s> <s>Sed illud forta&longs;&longs;e tibi moueat <lb/>admirationem, quae, cùm ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> habeant grauium partes, & idcirco pondus ali­ |
| <pb pagenum="480"/>quod præ&longs;eferant; in earum proprio loco, quanuis moles &longs;it maxima, non &longs;entiantur. </s> <s>Sic quanuis <lb/> | <pb pagenum="480"/>quod præ&longs;eferant; in earum proprio loco, quanuis moles &longs;it maxima, non &longs;entiantur. </s> <s>Sic quanuis <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>DVBITABIS igitur, vt &longs;e habeant elementa media; an'ne grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>comparatè ponen­<lb/>tur, an natura potius & per &longs;e. </s> <s>Quòd in iis hæc comparatè po&longs;uerit Ari&longs;t. </s> <s>à forma grauium, <lb/><expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>aliena e&longs;&longs;e corpora hæc facilè credideris: quod <expan abbr=".n.">enim</expan> per certam formam tale e&longs;t, &longs;impliciter <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> tale e&longs;&longs;e exi&longs;timatur. </s> <s>At &longs;i leuis per &longs;e &longs;it & intrin&longs;ecus aër, vt certè e&longs;t, & aqua grauis, vt di­ | <s>DVBITABIS igitur, vt &longs;e habeant elementa media; an'ne grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>comparatè ponen­<lb/>tur, an natura potius & per &longs;e. </s> <s>Quòd in iis hæc comparatè po&longs;uerit Ari&longs;t. </s> <s>à forma grauium, <lb/><expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>aliena e&longs;&longs;e corpora hæc facilè credideris: quod <expan abbr=".n.">enim</expan> per certam formam tale e&longs;t, &longs;impliciter <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> tale e&longs;&longs;e exi&longs;timatur. </s> <s>At &longs;i leuis per &longs;e &longs;it & intrin&longs;ecus aër, vt certè e&longs;t, & aqua grauis, vt di­ |
| <pb pagenum="481"/> | <pb pagenum="481"/> |
| <arrow.to.target n="marg2944"></arrow.to.target><lb/>uer&longs;as formas &longs;uam <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> corpus ex illis habuerit, erit &longs;impliciter graue, <expan abbr="nõ">non</expan> autem remi&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>&longs;ic aër in aqua item pondus haberet; ita etiam, quia leuis aqua &longs;impliciter e&longs;&longs;et, in aëre po&longs;&longs;et a&longs;cen­<lb/>dere. </s> <s>&longs;iquidem <expan abbr="geminã">geminam</expan> ppen&longs;ionem <expan abbr="retineãt">retineant</expan>; <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="eã">eam</expan> quidem à propria, <expan abbr="nõ">non</expan> ab aliena forma <expan abbr="ducãt">ducant</expan>. <lb/></s> <s>Verumenimuerò de natura corporum mediorum &longs;ic exi&longs;timare oportet, veluti de c&ecedil;teris mediis, <lb/>quod et&longs;i po&longs;thàc vberius tractabitur; intereà <expan abbr="tñ">tantum</expan> paucis indicatum poterit profligare dubitationem. <lb/></s> <s>Atqui c&ecedil;tera media <expan abbr="cõ&longs;tant">con&longs;tant</expan> è principiis extremorum & in eorum certa <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;unt po&longs;ita. </s> <s>hæc e&longs;t &longs;in­<lb/>gulorum forma, nec &longs;anè multiplex, &longs;ed vna &longs;peciei vnius citra omnem <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> materialem, <lb/>à qua <expan abbr="etiã">etiam</expan> pendet proprium munus, quod item per &longs;e vnum e&longs;t, principiorum viribus <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> <lb/>affectis, & à propria natura deflexis. </s> <s>itaque cùm ex impotentia materiæ <expan abbr="nõ">non</expan> a&longs;&longs;equantur &longs;ummum, <lb/>&longs;i cum &longs;ummo conferantur, habentur remi&longs;&longs;a. </s> <s>Proptereà &longs;i certam rationem naturæ &longs;pectes, & of­<lb/>ficia quæ inde pullulant, ea &longs;impliciter talia &longs;unt, quae certa <expan abbr="rõ">ratio</expan> mixturæ con&longs;i&longs;tit indiuiduo, & huic <lb/>certa functio comitatur quæ remoto <expan abbr="oĩ">omni</expan> impedimento, &longs;umma e&longs;t & &longs;impliciter, quia pro ratione <lb/>principiorum &longs;uorum ab&longs;oluta &longs;it, vt nihil in eius <expan abbr="cõ&longs;ummatione">con&longs;ummatione</expan>, quod &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, requi­<lb/>ratur. </s> <s>At cùm in eius generis latitudine &longs;uperetur ab alio quod e&longs;t melius & præ&longs;tantius, <expan abbr="cõparatè">comparatè</expan> <lb/>dicitur huiu&longs;modi, vt &longs;i rationem viridis, quod e&longs;t medium inter album & nigrum explicare volue­<lb/>ris; ita dicere cogetis: è principiis albi & nigri conflatum e&longs;&longs;e; non ex albo & nigro: tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;et <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> &longs;pecies & alterius ordinis; etenim compo&longs;ita componentibus origine & natura po&longs;terio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2944"></arrow.to.target><lb/>uer&longs;as formas &longs;uam <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> corpus ex illis habuerit, erit &longs;impliciter graue, <expan abbr="nõ">non</expan> autem remi&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>&longs;ic aër in aqua item pondus haberet; ita etiam, quia leuis aqua &longs;impliciter e&longs;&longs;et, in aëre po&longs;&longs;et a&longs;cen­<lb/>dere. </s> <s>&longs;iquidem <expan abbr="geminã">geminam</expan> <expan abbr="ppen&longs;ionem">perpen&longs;ionem</expan> <expan abbr="retineãt">retineant</expan>; <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="eã">eam</expan> quidem à propria, <expan abbr="nõ">non</expan> ab aliena forma <expan abbr="ducãt">ducant</expan>. <lb/></s> <s>Verumenimuerò de natura corporum mediorum &longs;ic exi&longs;timare oportet, veluti de c&ecedil;teris mediis, <lb/>quod et&longs;i po&longs;thàc vberius tractabitur; intereà <expan abbr="tñ">tantum</expan> paucis indicatum poterit profligare dubitationem. <lb/></s> <s>Atqui c&ecedil;tera media <expan abbr="cõ&longs;tant">con&longs;tant</expan> è principiis extremorum & in eorum certa <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;unt po&longs;ita. </s> <s>hæc e&longs;t &longs;in­<lb/>gulorum forma, nec &longs;anè multiplex, &longs;ed vna &longs;peciei vnius citra omnem <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> materialem, <lb/>à qua <expan abbr="etiã">etiam</expan> pendet proprium munus, quod item per &longs;e vnum e&longs;t, principiorum viribus <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> <lb/>affectis, & à propria natura deflexis. </s> <s>itaque cùm ex impotentia materiæ <expan abbr="nõ">non</expan> a&longs;&longs;equantur &longs;ummum, <lb/>&longs;i cum &longs;ummo conferantur, habentur remi&longs;&longs;a. </s> <s>Proptereà &longs;i certam rationem naturæ &longs;pectes, & of­<lb/>ficia quæ inde pullulant, ea &longs;impliciter talia &longs;unt, quae certa <expan abbr="rõ">ratio</expan> mixturæ con&longs;i&longs;tit indiuiduo, & huic <lb/>certa functio comitatur quæ remoto <expan abbr="oĩ">omni</expan> impedimento, &longs;umma e&longs;t & &longs;impliciter, quia pro ratione <lb/>principiorum &longs;uorum ab&longs;oluta &longs;it, vt nihil in eius <expan abbr="cõ&longs;ummatione">con&longs;ummatione</expan>, quod &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t, requi­<lb/>ratur. </s> <s>At cùm in eius generis latitudine &longs;uperetur ab alio quod e&longs;t melius & præ&longs;tantius, <expan abbr="cõparatè">comparatè</expan> <lb/>dicitur huiu&longs;modi, vt &longs;i rationem viridis, quod e&longs;t medium inter album & nigrum explicare volue­<lb/>ris; ita dicere cogetis: è principiis albi & nigri conflatum e&longs;&longs;e; non ex albo & nigro: tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;et <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> &longs;pecies & alterius ordinis; etenim compo&longs;ita componentibus origine & natura po&longs;terio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2945"></arrow.to.target><lb/>ra &longs;unt; &longs;ed ita inter &longs;e aptatis <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan>, vt inde non alia <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> forma, &longs;ed certa & determi­<lb/>nata exiliat, & actiones extent qu&ecedil; &longs;unt eius formæ propriæ: vt, &longs;i <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;egregat, vt dicitur, vi &longs;um; <lb/>congregat nigrum: ip&longs;um viride <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> præ&longs;tet mediocriter. </s> <s>E&longs;t igitur vna forma quæ manet in <lb/>indiuiduo: vna item functio quæ e&longs;t <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> munus facere mediocriter quæ con&longs;imiliter e&longs;t indi­<lb/>uidua, quia &longs;ic per &longs;e forma operatur, hoc &longs;olùm obtinens <expan abbr="cõparati">comparati</expan>, quae non operetur, velut extremo­<lb/>rum formæ, &longs;ed magis, aut minus & propter collationem, quod vnum e&longs;t duorum, &longs;ubeat rationem. <lb/></s> <s>Non igitur duo &longs;unt principia per &longs;e, ex quibus medium con&longs;tat, actu di&longs;tincta, & materialiter con­<lb/>&longs;tituentia & efficientia <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>; neque duo munera &longs;eparata; &longs;ed vna forma quæ è duobus illis <lb/>extremis virtute con&longs;tituta e&longs;t, & vnicus actus eius formæ proprius, &longs;ed quia non purus, nec vnam <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan> &longs;impliciter continens, plurium officio fungitur, quæ diuer&longs;is illis principiis pro ratione re­<lb/>&longs;pondeant: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ur&longs;um & deor&longs;um media mouentur. </s> <s>Ergo non &longs;equitur. </s> <s>&longs;i comparatè; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur <lb/>à propria forma, quia duo <expan abbr="videãtur">videantur</expan> actus, & varia principia, &longs;ed vna e&longs;t forma, & actus vnus, at re­<lb/>mi&longs;&longs;us, idcircò ad extrema <expan abbr="cõparatè">comparatè</expan>, &longs;ed per &longs;eip&longs;um &longs;impliciter, quia &longs;ecundùm naturam, quoad .&longs;. <lb/></s> <s>patitur illa forma; &longs;uus actus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>ab&longs;olutus extat, &longs;ed intrin&longs;ecus, extrin&longs;ecus autem &longs;olummo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2945"></arrow.to.target><lb/>ra &longs;unt; &longs;ed ita inter &longs;e aptatis <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan>, vt inde non alia <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> forma, &longs;ed certa & determi­<lb/>nata exiliat, & actiones extent qu&ecedil; &longs;unt eius formæ propriæ: vt, &longs;i <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;egregat, vt dicitur, vi &longs;um; <lb/>congregat nigrum: ip&longs;um viride <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> præ&longs;tet mediocriter. </s> <s>E&longs;t igitur vna forma quæ manet in <lb/>indiuiduo: vna item functio quæ e&longs;t <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> munus facere mediocriter quæ con&longs;imiliter e&longs;t indi­<lb/>uidua, quia &longs;ic per &longs;e forma operatur, hoc &longs;olùm obtinens <expan abbr="cõparati">comparati</expan>, quae non operetur, velut extremo­<lb/>rum formæ, &longs;ed magis, aut minus & propter collationem, quod vnum e&longs;t duorum, &longs;ubeat rationem. <lb/></s> <s>Non igitur duo &longs;unt principia per &longs;e, ex quibus medium con&longs;tat, actu di&longs;tincta, & materialiter con­<lb/>&longs;tituentia & efficientia <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>; neque duo munera &longs;eparata; &longs;ed vna forma quæ è duobus illis <lb/>extremis virtute con&longs;tituta e&longs;t, & vnicus actus eius formæ proprius, &longs;ed quia non purus, nec vnam <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan> &longs;impliciter continens, plurium officio fungitur, quæ diuer&longs;is illis principiis pro ratione re­<lb/>&longs;pondeant: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ur&longs;um & deor&longs;um media mouentur. </s> <s>Ergo non &longs;equitur. </s> <s>&longs;i comparatè; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur <lb/>à propria forma, quia duo <expan abbr="videãtur">videantur</expan> actus, & varia principia, &longs;ed vna e&longs;t forma, & actus vnus, at re­<lb/>mi&longs;&longs;us, idcircò ad extrema <expan abbr="cõparatè">comparatè</expan>, &longs;ed per &longs;eip&longs;um &longs;impliciter, quia &longs;ecundùm naturam, quoad .&longs;. <lb/></s> <s>patitur illa forma; &longs;uus actus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>ab&longs;olutus extat, &longs;ed intrin&longs;ecus, extrin&longs;ecus autem &longs;olummo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2946"></arrow.to.target><lb/>dò variatus. </s> <s>Neque item valet. </s> <s>&longs;i à &longs;ua forma, ergo &longs;impliciter tale. </s> <s>&longs;i huiu&longs;modi, vbique tale, ergo <lb/>&longs;ummè tale, quia &longs;impliciter e&longs;t ad &longs;uam formam; non ad omne corporum genus, & vt e&longs;t &longs;implici­<lb/>ter, <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> tale e&longs;t: <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> igitur remi&longs;sè graue e&longs;t, & leue: vult verò &longs;ummum e&longs;&longs;e, quod &longs;impliciter <lb/>in <expan abbr="oĩ">omni</expan> genere tale e&longs;&longs;e debet, vt &longs;umma opera exequatur, velut album in genere colorum. </s> <s>Sed per­<lb/>gamus vlterius & cau&longs;&longs;as edi&longs;&longs;eramus, à quibus elementa producuntur, vt optimè per&longs;piciatur, non <lb/>ex compo&longs;itione diuer&longs;orum corporum, &longs;ed principiorum impotentia duntaxat media fui&longs;&longs;e con­<lb/>&longs;tituta. </s> <s>Cau&longs;&longs;a verò grauitatis & leuitatis vna quidem mihi proxima videtur, altera remota, & re­<lb/>mota quidem, interuallum, quo corpora caduca di&longs;tant à c&ecedil;lo, &longs;eu locus: proxima verò calor & ei^{9} <lb/>ab&longs;entia, à quibus reliquæ omnes elementorum qualitates originem ducunt. </s> <s>Etenim, quae magis mi­<lb/>nu&longs;úe à c&ecedil;lo di&longs;tant grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>&longs;unt. </s> <s>&longs;ed hoc &longs;ine primis qualitatibus nullo modo præ&longs;tari <expan abbr="põt">potest</expan>, <lb/>nam &longs;ic ex di&longs;tantia <expan abbr="vicinia&qacute;">viciniaque</expan>. </s> <s>afficiuntur, vt calore polleant, aut frigore, ex iis autem leuitas & gra­<lb/>uitas oriuntur. </s> <s>Quamobrem di&longs;tantia grauium, <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;a e&longs;t, quatenus húiu&longs;modi qualita­<lb/>tes affert. </s> <s>Ita verò rem &longs;e&longs;e habere te&longs;tantur verba Philo&longs;ophi <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui cau&longs;&longs;am reddens, cur grauia &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2946"></arrow.to.target><lb/>dò variatus. </s> <s>Neque item valet. </s> <s>&longs;i à &longs;ua forma, ergo &longs;impliciter tale. </s> <s>&longs;i huiu&longs;modi, vbique tale, ergo <lb/>&longs;ummè tale, quia &longs;impliciter e&longs;t ad &longs;uam formam; non ad omne corporum genus, & vt e&longs;t &longs;implici­<lb/>ter, <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> tale e&longs;t: <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> igitur remi&longs;sè graue e&longs;t, & leue: vult verò &longs;ummum e&longs;&longs;e, quod &longs;impliciter <lb/>in <expan abbr="oĩ">omni</expan> genere tale e&longs;&longs;e debet, vt &longs;umma opera exequatur, velut album in genere colorum. </s> <s>Sed per­<lb/>gamus vlterius & cau&longs;&longs;as edi&longs;&longs;eramus, à quibus elementa producuntur, vt optimè per&longs;piciatur, non <lb/>ex compo&longs;itione diuer&longs;orum corporum, &longs;ed principiorum impotentia duntaxat media fui&longs;&longs;e con­<lb/>&longs;tituta. </s> <s>Cau&longs;&longs;a verò grauitatis & leuitatis vna quidem mihi proxima videtur, altera remota, & re­<lb/>mota quidem, interuallum, quo corpora caduca di&longs;tant à c&ecedil;lo, &longs;eu locus: proxima verò calor & ei^{9} <lb/>ab&longs;entia, à quibus reliquæ omnes elementorum qualitates originem ducunt. </s> <s>Etenim, quae magis mi­<lb/>nu&longs;úe à c&ecedil;lo di&longs;tant grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>&longs;unt. </s> <s>&longs;ed hoc &longs;ine primis qualitatibus nullo modo præ&longs;tari <expan abbr="põt">potest</expan>, <lb/>nam &longs;ic ex di&longs;tantia <expan abbr="vicinia&qacute;">viciniaque</expan>. </s> <s>afficiuntur, vt calore polleant, aut frigore, ex iis autem leuitas & gra­<lb/>uitas oriuntur. </s> <s>Quamobrem di&longs;tantia grauium, <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;a e&longs;t, quatenus húiu&longs;modi qualita­<lb/>tes affert. </s> <s>Ita verò rem &longs;e&longs;e habere te&longs;tantur verba Philo&longs;ophi <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui cau&longs;&longs;am reddens, cur grauia &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2947"></arrow.to.target><lb/>&longs;e deor&longs;um contulerint, ea magis à c&ecedil;li <expan abbr="cõuer&longs;ione">conuer&longs;ione</expan> ab e&longs;&longs;e docuit: prætereà cur nubes in aëris &longs;ecun­<lb/>da regione con&longs;i&longs;tant, cau&longs;&longs;am attulit quæ priuaret, nempè caloris ab&longs;entiam: <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>planius ex­<lb/>ponens, cur in ea fiant aquæ, vbi addit eas voces propter locum, quia .&longs;. </s> <s>ille locus præ&longs;eferat eas vires <lb/> | <arrow.to.target n="marg2947"></arrow.to.target><lb/>&longs;e deor&longs;um contulerint, ea magis à c&ecedil;li <expan abbr="cõuer&longs;ione">conuer&longs;ione</expan> ab e&longs;&longs;e docuit: prætereà cur nubes in aëris &longs;ecun­<lb/>da regione con&longs;i&longs;tant, cau&longs;&longs;am attulit quæ priuaret, nempè caloris ab&longs;entiam: <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>planius ex­<lb/>ponens, cur in ea fiant aquæ, vbi addit eas voces propter locum, quia .&longs;. </s> <s>ille locus præ&longs;eferat eas vires <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2948"></arrow.to.target><lb/>quæ pendent à calore; quemadmodum item vbi modum explanauit, quo fieret &longs;omnus. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> dicebat <lb/> | <arrow.to.target n="marg2948"></arrow.to.target><lb/>quæ pendent à calore; quemadmodum item vbi modum explanauit, quo fieret &longs;omnus. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> dicebat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2949"></arrow.to.target><lb/>enim vapores in capite propter locum refrigerari; qua&longs;i locus occa&longs;ionem præbeat frigori, vt vapo­<lb/>res inuadat: ita locus & di&longs;tantia non efficiunt hæc, ni&longs;i per calorem, <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> ab&longs;entiam. </s> <s><expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>perpe­<lb/>tua quae vis e&longs;t caloris & frigoris; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam ignis ex aqua producit vapores, & ip&longs;os euehit in &longs;ubli­<lb/>me, & refrigeratio grauitatem inducit, vt, quando conciliamus &longs;omnos vaporibus ab aqua &longs;ublatis. <lb/></s> <s>Igitur pro portione caloris à cælo communicati na&longs;citur certa propen&longs;ionum ratio quæ, &longs;icut ob­<lb/>certa interualla &longs;olet induci; &longs;ic in ea con&longs;eruatur, & expetitur &longs;ecundùm naturam, vnde efficitur lo­<lb/>cus naturalis, ad quem &longs;uopte impul&longs;u corpora feruntur, & delata quie&longs;cunt. </s> <s>Ille verò, vbi multum <lb/>valeat calor, conuenit leuibus, vbi nullum propè ve&longs;tigium caloris in&longs;ideat, e&longs;t grauium proprius, <lb/>vbi vigeat temperies, mediis aptus. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hinc quidem principia propen&longs;ionum formalia deriuan­<lb/>tur: ex quibus apparet ordo corporum, non ex duorum contrariorum qu&ecedil; proprios actus <expan abbr="habeãt">habeant</expan>, <lb/>mi&longs;cella exi&longs;tens, &longs;ed ex gradibus eiu&longs;dem virtutis à c&ecedil;lo impre&longs;&longs;æ, & actu ac priuatione quæ con­<lb/>currunt ad ea producenda, in quibus e&longs;t ordo & humilitas naturæ. </s> <s>cuius virtutis beneficio <expan abbr="propriã">propriam</expan> <lb/>naturam retinere cupientia, quæ certa flagitat loca, <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> illò &longs;e&longs;e <expan abbr="recipiũt">recipiunt</expan>, & in grauium loco | <arrow.to.target n="marg2949"></arrow.to.target><lb/>enim vapores in capite propter locum refrigerari; qua&longs;i locus occa&longs;ionem præbeat frigori, vt vapo­<lb/>res inuadat: ita locus & di&longs;tantia non efficiunt hæc, ni&longs;i per calorem, <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> ab&longs;entiam. </s> <s><expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>perpe­<lb/>tua quae vis e&longs;t caloris & frigoris; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam ignis ex aqua producit vapores, & ip&longs;os euehit in &longs;ubli­<lb/>me, & refrigeratio grauitatem inducit, vt, quando conciliamus &longs;omnos vaporibus ab aqua &longs;ublatis. <lb/></s> <s>Igitur pro portione caloris à cælo communicati na&longs;citur certa propen&longs;ionum ratio quæ, &longs;icut ob­<lb/>certa interualla &longs;olet induci; &longs;ic in ea con&longs;eruatur, & expetitur &longs;ecundùm naturam, vnde efficitur lo­<lb/>cus naturalis, ad quem &longs;uopte impul&longs;u corpora feruntur, & delata quie&longs;cunt. </s> <s>Ille verò, vbi multum <lb/>valeat calor, conuenit leuibus, vbi nullum propè ve&longs;tigium caloris in&longs;ideat, e&longs;t grauium proprius, <lb/>vbi vigeat temperies, mediis aptus. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hinc quidem principia propen&longs;ionum formalia deriuan­<lb/>tur: ex quibus apparet ordo corporum, non ex duorum contrariorum qu&ecedil; proprios actus <expan abbr="habeãt">habeant</expan>, <lb/>mi&longs;cella exi&longs;tens, &longs;ed ex gradibus eiu&longs;dem virtutis à c&ecedil;lo impre&longs;&longs;æ, & actu ac priuatione quæ con­<lb/>currunt ad ea producenda, in quibus e&longs;t ordo & humilitas naturæ. </s> <s>cuius virtutis beneficio <expan abbr="propriã">propriam</expan> <lb/>naturam retinere cupientia, quæ certa flagitat loca, <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> illò &longs;e&longs;e <expan abbr="recipiũt">recipiunt</expan>, & in grauium loco |
| <pb pagenum="482"/>a&longs;cendunt; de&longs;cendunt verò vici&longs;sim in loco leuium, hoc priuatio præ&longs;tat; illud efficit actus: qui­<lb/> | <pb pagenum="482"/>a&longs;cendunt; de&longs;cendunt verò vici&longs;sim in loco leuium, hoc priuatio præ&longs;tat; illud efficit actus: qui­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2950"></arrow.to.target><lb/>bus non repugnat vnam <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> facere, cuius duæ &longs;int rationes. </s> <s>licet, vt &longs;uprà diximus, materia præ­<lb/>polleat, cui grauitas comitatur, attamen ita vincit aër aquam leuitate, vt &longs;emper aqua &longs;ub&longs;idat, aër <lb/>euehatur, nec &longs;ine magna quadam vi mergi po&longs;sit, aut contineri in aquis. </s> <s>Proinde illi, qui maximas <lb/>belluas in mari pi&longs;cantur, vbi iam guttur earum hamo transfixum e&longs;t, neque cathenam, cui adnexus <lb/>e&longs;t hamus, exedere potuerunt, &longs;ed acerrimis doloribus affectæ in profundum pelagi demerguntur, <lb/>omnem funem iis relaxant, quia nullis viribus humanis retrahi po&longs;&longs;ent, & exagitatæ nauem cum re­<lb/>migibus in profundum facillimè detraherent; &longs;imul & amplos vtres aëris plenos ex funibus belluis <lb/>mare &longs;ubeuntibus appendunt. </s> <s>Illæ vulneris dolore &longs;timulatæ vt res contemnunt, & reluctantes, & <lb/>&longs;ummam <expan abbr="aquã">aquam</expan> &longs;emper appetentes, in altitudinem maris tandem deprimunt. </s> <s>Sed iam defatigaræ, <lb/>cùm in maris imo quie&longs;cere cupiant, vt res non permittunt, &longs;e&longs;e in &longs;ublime efferentes. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> contra <lb/>hos in&longs;taurant pugnam, & veluti animalia &longs;ibi in fe&longs;ta, animo vlci&longs;cendi per&longs;equuntur, & iterum <expan abbr="&longs;æ-piu&longs;&qacute;">&longs;æ­<lb/>piu&longs;que</expan>. </s> <s>fru&longs;tra detrahunt vtres. </s> <s>hi &longs;ur&longs;um ver&longs;us &longs;ubuolant. </s> <s>ad extremum, vbi iam delaxatæ fuerint, <lb/>& omnibus viribus exhau&longs;tæ; vter aliquis, victoriæ nuncius, &longs;ublimis effertur: mox etiam cæteri. <lb/></s> <s>Ita difficilè mergitur aër, & maximo cum impetu enatat. </s> <s><expan abbr="Item&qacute;">Itemque</expan>. </s> <s>aër e&longs;t quidem leuior aqua; nihi­<lb/>lominus per &longs;e grauitatem habet <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan>, quàm leuitatem. </s> <s>Ex his apparet nunc quid dicendum &longs;it <lb/>ad primam illam quæ&longs;tionem, neque enim quòd inter &longs;e &longs;u&longs;tineant, non opprimunt, &longs;ed quia per &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2950"></arrow.to.target><lb/>bus non repugnat vnam <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> facere, cuius duæ &longs;int rationes. </s> <s>licet, vt &longs;uprà diximus, materia præ­<lb/>polleat, cui grauitas comitatur, attamen ita vincit aër aquam leuitate, vt &longs;emper aqua &longs;ub&longs;idat, aër <lb/>euehatur, nec &longs;ine magna quadam vi mergi po&longs;sit, aut contineri in aquis. </s> <s>Proinde illi, qui maximas <lb/>belluas in mari pi&longs;cantur, vbi iam guttur earum hamo transfixum e&longs;t, neque cathenam, cui adnexus <lb/>e&longs;t hamus, exedere potuerunt, &longs;ed acerrimis doloribus affectæ in profundum pelagi demerguntur, <lb/>omnem funem iis relaxant, quia nullis viribus humanis retrahi po&longs;&longs;ent, & exagitatæ nauem cum re­<lb/>migibus in profundum facillimè detraherent; &longs;imul & amplos vt res aëris plenos ex funibus belluis <lb/>mare &longs;ubeuntibus appendunt. </s> <s>Illæ vulneris dolore &longs;timulatæ vt res contemnunt, & reluctantes, & <lb/>&longs;ummam <expan abbr="aquã">aquam</expan> &longs;emper appetentes, in altitudinem maris tandem deprimunt. </s> <s>Sed iam defatigatæ, <lb/>cùm in maris imo quie&longs;cere cupiant, vt res non permittunt, &longs;e&longs;e in &longs;ublime efferentes. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> contra <lb/>hos in&longs;taurant pugnam, & veluti animalia &longs;ibi in fe&longs;ta, animo vlci&longs;cendi per&longs;equuntur, & iterum <expan abbr="&longs;æ-piu&longs;&qacute;">&longs;æ­<lb/>piu&longs;que</expan>. </s> <s>fru&longs;tra detrahunt vtres. </s> <s>hi &longs;ur&longs;um ver&longs;us &longs;ubuolant. </s> <s>ad extremum, vbi iam delaxatæ fuerint, <lb/>& omnibus viribus exhau&longs;tæ; vter aliquis, victoriæ nuncius, &longs;ublimis effertur: mox etiam cæteri. <lb/></s> <s>Ita difficilè mergitur aër, & maximo cum impetu enatat. </s> <s><expan abbr="Item&qacute;">Itemque</expan>. </s> <s>aër e&longs;t quidem leuior aqua; nihi­<lb/>lominus per &longs;e grauitatem habet <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan>, quàm leuitatem. </s> <s>Ex his apparet nunc quid dicendum &longs;it <lb/>ad primam illam quæ&longs;tionem, neque enim quòd inter &longs;e &longs;u&longs;tineant, non opprimunt, &longs;ed quia per &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2951"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;int in proprio loco, propter formæ &longs;uæ gradum: dat enim generans &longs;imul & gradum formæ <lb/>& locum ip&longs;i conuenientem; &longs;ic non afferunt pondus. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> locus ille determinatur certa di&longs;tan­<lb/>tìa quæ e&longs;t à centro, vt alibi tum e&longs;&longs;e non cupiat; ni&longs;i vis generantis vlterius promoueat <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>. <lb/></s> <s>Sed nunquid hæc ab&longs;oluta problematis huiu&longs;ce cau&longs;&longs;a? </s> <s>nequaquam: quoniam vult Philo&longs;ophus <lb/>etiam terræ partes inter &longs;e opprimere, & certè in vniuer&longs;o &longs;patio quod occupat aër, aliquid profice­<lb/>re po&longs;&longs;unt aëris partes, vt quæ nobis proximæ &longs;unt, altius &longs;e tollere. </s> <s>Quapropter ex his duabus <lb/>cau&longs;sis vnam faciamus, propter quam pondus illud in&longs;en&longs;ile reddatur.</s></p> | &nbs |