| version 1.41, 2007/07/10 14:09:50 |
version 1.42, 2007/07/10 15:32:30 |
| |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/>pp <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argmentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> | <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argmentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> |
| <pb pagenum="147"/> | <pb pagenum="147"/> |
| <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> | <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei=pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei=pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou= e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou= e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi=s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w(ste de/oi to\ ei)=dos kai\ th\n morfh\n e)n e)kei\nw| ei)=nai, o(i\on e)n th=| kar­<lb/>dia to\tou= h(patos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s> <s>quæ &longs;ic exponuntur. </s> <s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s> <s>quapp <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s> <s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s> <s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(=sper de\ ta\ a(po th=s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw=n o)rga/non, e)stsi\ de\ a)lhqe\ <lb/>steron ei)pei=n dia\ th=s kinh/sews a)utwn, a)uth= de\ e)sti\n h( e)ne/rgeia th=s te/xnhs. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( de \ morfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s> <s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s> <s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aut</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s> <s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s> <s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s> <s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, | <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi=s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w(ste de/oi to\ ei)=dos kai\ th\n morfh\n e)n e)kei\nw| ei)=nai, o(i\on e)n th=| kar­<lb/>dia to\tou= h(patos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s> <s>quæ &longs;ic exponuntur. </s> <s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s> <s><expan abbr="qua&ptail;&ptail;">quapropter</expan> <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s> <s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s> <s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(=sper de\ ta\ a(po th=s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw=n o)rga/non, e)stsi\ de\ a)lhqe\ <lb/>steron ei)pei=n dia\ th=s kinh/sews a)utwn, a)uth= de\ e)sti\n h( e)ne/rgeia th=s te/xnhs. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( de \ morfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s> <s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s> <s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aut</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s> <s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s> <s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s> <s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, |
| <pb pagenum="194"/>qua&longs;i &longs;it ab efficiente & &longs;ubiecto cudatur, vt nihil <expan abbr="oīno">omnino</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> certius <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;tantius in hac di­<lb/> | <pb pagenum="194"/>qua&longs;i &longs;it ab efficiente & &longs;ubiecto cudatur, vt nihil <expan abbr="oīno">omnino</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> certius <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;tantius in hac di­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1395"></arrow.to.target><lb/>&longs;ciplina occurrat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò confugies hìc tu ad ea, quae Ari&longs;t. </s> <s>hæc ex aliorum <expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> profiteatur, aut <lb/>quae in his libris res cra&longs;siu&longs;culè &longs;cribantur. </s> <s>profitetur <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;e cau&longs;&longs;as rerum exqui&longs;iti&longs;simè tradere, <lb/>quinetiam &longs;ic di&longs;po&longs;ui&longs;&longs;e &longs;uam philo&longs;ophiam, vt quæ anteà tradita fui&longs;&longs;ent vniuersè, aptarentur <lb/>ad ea quæ &longs;igillatim in iis extremis phy&longs;iologiæ libris explicantur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At qui hanc Ari&longs;totelis fui&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1395"></arrow.to.target><lb/>&longs;ciplina occurrat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò confugies hìc tu ad ea, quae Ari&longs;t. </s> <s>hæc ex aliorum <expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> profiteatur, aut <lb/>quae in his libris res cra&longs;siu&longs;culè &longs;cribantur. </s> <s>profitetur <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;e cau&longs;&longs;as rerum exqui&longs;iti&longs;simè tradere, <lb/>quinetiam &longs;ic di&longs;po&longs;ui&longs;&longs;e &longs;uam philo&longs;ophiam, vt quæ anteà tradita fui&longs;&longs;ent vniuersè, aptarentur <lb/>ad ea quæ &longs;igillatim in iis extremis phy&longs;iologiæ libris explicantur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At qui hanc Ari&longs;totelis fui&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1396"></arrow.to.target><lb/>&longs;e firmam & perpetuam <expan abbr="&longs;nīam">&longs;cientinam</expan> non hi&longs;ce libris &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> eius libros ab initiis <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> phi­<lb/>lo&longs;ophiæ cum diuinæ tum naturalis percurrenti facillimè con&longs;tabit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;e primum de effi­<lb/>ciente &longs;ic loquitur <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ei)/dos d' a)ei o/isetai</foreign> .i. </s> <s>formam &longs;emper afferet. </s> <s>po&longs;teà inquit. </s> <s>In hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> hanc for­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1396"></arrow.to.target><lb/>&longs;e firmam & perpetuam <expan abbr="&longs;nīam">&longs;cientinam</expan> non hi&longs;ce libris &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> eius libros ab initiis <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> phi­<lb/>lo&longs;ophiæ cum diuinæ tum naturalis percurrenti facillimè con&longs;tabit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;e primum de effi­<lb/>ciente &longs;ic loquitur <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ei)/dos d' a)ei o/isetai</foreign> .i. </s> <s>formam &longs;emper afferet. </s> <s>po&longs;teà inquit. </s> <s>In hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> hanc for­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quoniam</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quoniam</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat | <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">homo</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat |
| <pb pagenum="195"/> | <pb pagenum="195"/> |
| <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1846"></arrow.to.target><lb/>numerandum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;et tertium ens &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&longs;uperadditũ">&longs;uperadditum</expan>, quod tamen nu&longs;quàm factitatum <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab Ari&longs;totele &longs;olùm; &longs;ed ab iis omnib. qui di&longs;tributioni Ari&longs;totelicæ acquie­<lb/>&longs;cere noluerunt. </s> <s>Tum deinde &longs;i e&longs;&longs;e e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduceretur; de eo <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> foret, cuius be­<lb/>neficio &longs;it: nam &longs;i per &longs;e; ergo non per e&longs;&longs;e additum: &longs;i per aliud; etiam de hoc ip&longs;o quæretur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita quæ&longs;tio perduci poterit in infinitum. </s> <s>Re&longs;pondemus <expan abbr=".n.">enim</expan> ad primum, in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamen­<lb/>ta di&longs;tribui tale genus entis, <expan abbr="qd">quod</expan> addit e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, & hoc e&longs;&longs;e verè <expan abbr="propri&ecedil;&qacute;">propri&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>cuius alia principia &longs;int quæ &longs;int, vt fertur, analogicè &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Quare <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e lap&longs;us in eo, quae hoc <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperaddatur; cùm &longs;uperaddatur e&longs;&longs;entiæ, & ip&longs;um propriè &longs;it &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Ad &longs;ecun­<lb/>dùm verò di&longs;tinguimus illam vocem per &longs;e: quandò inter alia &longs;ignificata hoc habet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae actu <lb/> | <arrow.to.target n="marg1846"></arrow.to.target><lb/>numerandum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;et tertium ens &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&longs;uperadditũ">&longs;uperadditum</expan>, quod tamen nu&longs;quàm factitatum <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab Ari&longs;totele &longs;olùm; &longs;ed ab iis omnib. qui di&longs;tributioni Ari&longs;totelicæ acquie­<lb/>&longs;cere noluerunt. </s> <s>Tum deinde &longs;i e&longs;&longs;e e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduceretur; de eo <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> foret, cuius be­<lb/>neficio &longs;it: nam &longs;i per &longs;e; ergo non per e&longs;&longs;e additum: &longs;i per aliud; etiam de hoc ip&longs;o quæretur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita quæ&longs;tio perduci poterit in infinitum. </s> <s>Re&longs;pondemus <expan abbr=".n.">enim</expan> ad primum, in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamen­<lb/>ta di&longs;tribui tale genus entis, <expan abbr="qd">quod</expan> addit e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, & hoc e&longs;&longs;e verè <expan abbr="propri&ecedil;&qacute;">propri&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>cuius alia principia &longs;int quæ &longs;int, vt fertur, analogicè &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Quare <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e lap&longs;us in eo, quae hoc <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperaddatur; cùm &longs;uperaddatur e&longs;&longs;entiæ, & ip&longs;um propriè &longs;it &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Ad &longs;ecun­<lb/>dùm verò di&longs;tinguimus illam vocem per &longs;e: quandò inter alia &longs;ignificata hoc habet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae actu <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1847"></arrow.to.target><lb/>continet intra &longs;e principia ex quibus exi&longs;tit. </s> <s>&longs;ic homo per &longs;e e&longs;t, & animal rationis compos, cui <lb/>non repugnat e&longs;&longs;e per aliud; quippe per cau&longs;&longs;am quæ tamen non &longs;it extra ip&longs;um. </s> <s>Dicimus igi­<lb/>tur hoc e&longs;&longs;e ita exi&longs;tere per &longs;e & per aliud; nempe per e&longs;&longs;entiam & materiam &longs;en&longs;ilem, vt cau&longs;&longs;as, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> principia, &longs;ed hæc omnia intra &longs;e habere. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt &longs;i per aliud &longs;it illi non con­<lb/>ueniat e&longs;&longs;e per &longs;e; aut quòd re&longs;oluatur in alia quæ habeant e&longs;&longs;e: Verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i ea in quæ re&longs;ol­<lb/>uitur; habeant e&longs;&longs;e per &longs;e quidem, &longs;ed aptum &longs;ibi & conueniens, quod e&longs;t e&longs;&longs;e principij, vnde exi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1847"></arrow.to.target><lb/>continet intra &longs;e principia ex quibus exi&longs;tit. </s> <s>&longs;ic homo per &longs;e e&longs;t, & animal rationis compos, cui <lb/>non repugnat e&longs;&longs;e per aliud; quippe per cau&longs;&longs;am quæ tamen non &longs;it extra ip&longs;um. </s> <s>Dicimus igi­<lb/>tur hoc e&longs;&longs;e ita exi&longs;tere per &longs;e & per aliud; nempe per e&longs;&longs;entiam & materiam &longs;en&longs;ilem, vt cau&longs;&longs;as, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> principia, &longs;ed hæc omnia intra &longs;e habere. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt &longs;i per aliud &longs;it illi non con­<lb/>ueniat e&longs;&longs;e per &longs;e; aut quòd re&longs;oluatur in alia quæ habeant e&longs;&longs;e: Verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i ea in quæ re&longs;ol­<lb/>uitur; habeant e&longs;&longs;e per &longs;e quidem, &longs;ed aptum &longs;ibi & conueniens, quod e&longs;t e&longs;&longs;e principij, vnde exi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1848"></arrow.to.target><lb/>&longs;tit illud e&longs;&longs;e quod e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduci defendimus. </s> <s>Eodem modo re&longs;ponderemus ei qui item <lb/>de compo&longs;ito quæreret, &longs;it'ne per &longs;e, an per aliud: & quæ&longs;tionem deduceret in infinitum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e & per aliud, quod tamen habet e&longs;&longs;e, non exi&longs;tentiæ quod quærimus, &longs;ed e&longs;&longs;entiæ, & id &longs;uffi­<lb/>cit. </s> <s>Id cùm &longs;it in materia, e&longs;t planè &longs;ingulare; <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>&longs;ingulare verè e&longs;t. </s> <s>ab hoc <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> ab&longs;trahit <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> vniuer&longs;alem quæ primum e&longs;t mentis <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, cuius .&longs;. </s> <s>principia <expan abbr="cau&longs;&longs;&ecedil;&qacute;">cau&longs;&longs;&ecedil;que</expan>. </s> <s>ve&longs;tigentur, & de qua <lb/>demon&longs;trentur affectiones. </s> <s>Ex eo verò quòd e&longs;&longs;e &longs;ic ratione &longs;eparatur à reb. de <expan abbr="quib.">quibus</expan> dicitur; <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;equitur (vt hoc veluti corollarium addamus) vt pr&ecedil;dicari po&longs;sit, <expan abbr="atq.">atque</expan> item, vt medium intere&longs;­<lb/>&longs;e & id, de quo pr&ecedil;dicatur, intercedat, e&longs;&longs;entia nimirùm & cau&longs;&longs;a. </s> <s><expan abbr="Inde&qacute;">Indeque</expan>. </s> <s>etiam na&longs;citur, vt, cùm <lb/>reip&longs;a non di&longs;crepet ab eo de quo dicitur, remaneat nihilominus quæ&longs;tio &longs;implex. </s> <s>Quòd &longs;iquan­<lb/>do Alexander, aut alius qui&longs;quam retulit quæ&longs;tionem, &longs;it'ne res ad accidens; meminerit multi­<lb/>plex e&longs;&longs;e &longs;ignificatum eius vocis; id .&longs;. </s> <s>quod citra &longs;ubiecti interitum abe&longs;&longs;e contingit, & id <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>quod accedit ei quod e&longs;t actu; dicitur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens <foreign lang="greek">e)ndexo/menon</foreign> & contingens, vt homini ambu­<lb/>lare. </s> <s>Dicitur & tertiò id quod non <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> in notione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, quemadmo­<lb/>dum non accipitur <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> po&longs;terius in notione prioris, &longs;ic animali accidit homo vltimò ac­<lb/>cidens illud appellari &longs;olet quod &longs;ine vlla limitatione pr&ecedil;dicatur, velut apud dialecticos in Top. <lb/> | <arrow.to.target n="marg1848"></arrow.to.target><lb/>&longs;tit illud e&longs;&longs;e quod e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduci defendimus. </s> <s>Eodem modo re&longs;ponderemus ei qui item <lb/>de compo&longs;ito quæreret, &longs;it'ne per &longs;e, an per aliud: & quæ&longs;tionem deduceret in infinitum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e & per aliud, quod tamen habet e&longs;&longs;e, non exi&longs;tentiæ quod quærimus, &longs;ed e&longs;&longs;entiæ, & id &longs;uffi­<lb/>cit. </s> <s>Id cùm &longs;it in materia, e&longs;t planè &longs;ingulare; <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>&longs;ingulare verè e&longs;t. </s> <s>ab hoc <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> ab&longs;trahit <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> vniuer&longs;alem quæ primum e&longs;t mentis <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, cuius .&longs;. </s> <s>principia <expan abbr="cau&longs;&longs;&ecedil;&qacute;">cau&longs;&longs;&ecedil;que</expan>. </s> <s>ve&longs;tigentur, & de qua <lb/>demon&longs;trentur affectiones. </s> <s>Ex eo verò quòd e&longs;&longs;e &longs;ic ratione &longs;eparatur à reb. de <expan abbr="quib.">quibus</expan> dicitur; <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;equitur (vt hoc veluti corollarium addamus) vt pr&ecedil;dicari po&longs;sit, <expan abbr="atq.">atque</expan> item, vt medium intere&longs;­<lb/>&longs;e & id, de quo pr&ecedil;dicatur, intercedat, e&longs;&longs;entia nimirùm & cau&longs;&longs;a. </s> <s><expan abbr="Inde&qacute;">Indeque</expan>. </s> <s>etiam na&longs;citur, vt, cùm <lb/>reip&longs;a non di&longs;crepet ab eo de quo dicitur, remaneat nihilominus quæ&longs;tio &longs;implex. </s> <s>Quòd &longs;iquan­<lb/>do Alexander, aut alius qui&longs;quam retulit quæ&longs;tionem, &longs;it'ne res ad accidens; meminerit multi­<lb/>plex e&longs;&longs;e &longs;ignificatum eius vocis; id .&longs;. </s> <s>quod citra &longs;ubiecti interitum abe&longs;&longs;e contingit, & id <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>quod accedit ei quod e&longs;t actu; dicitur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens <foreign lang="greek">e)ndexo/menon</foreign> & contingens, vt homini ambu­<lb/>lare. </s> <s>Dicitur & tertiò id quod non <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> in notione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, quemadmo­<lb/>dum non accipitur <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> po&longs;terius in notione prioris, &longs;ic animali accidit homo vltimò ac­<lb/>cidens illud appellari &longs;olet quod &longs;ine vlla limitatione pr&ecedil;dicatur, velut apud dialecticos in Top. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1849"></arrow.to.target><lb/>& hoc modo quæ&longs;tio, an &longs;it res, e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio accidentis, qua&longs;i accidere valeat idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> inh&ecedil;rere: <lb/>admodum <expan abbr=".n.">enim</expan> patet ea vox <foreign lang="greek">sumbai/nein</foreign>, vt etiam ad ea tran&longs;umatur quæ nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="con&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan>. <lb/></s> <s>Sed de his hactenus. </s> <s>Redeo nunc in viam. </s> <s>Nam multa certè &longs;unt ea quæ de actus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura <lb/>dicenda &longs;uccurrunt. </s> <s>Primùm quidem <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ad <expan abbr="illorũ">illorum</expan> ordinem &longs;pectat; tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt actus ille <lb/>quem &longs;ecundum vocamus, ab actu primo profici&longs;catur, & ex ip&longs;o habitu pullulet, vt &longs;i habitum <lb/>contrahere velimus; anteà cogamur agere, & prout benè malèúe egerimus; inde bonus malu&longs;úe <lb/>habitus oriatur. </s> <s>Hinc cytharam pul&longs;ando cytharœdi efficimur, & benè pul&longs;ando boni; mali <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>malè, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex hoc deducta <expan abbr="cõmunis">communis</expan> illa propo&longs;itio è frequentatis actib. habitum comparari, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s> <s>nomine expre&longs;&longs;us e&longs;t, quod <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> &longs;ignificaret quæ ex antecedente actione na&longs;ceretur. </s> <s>Habere <lb/>.n. po&longs;sidere e&longs;t, & vti po&longs;&longs;e, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ummis digitis attingere, vel &longs;uperficie tenus infectum e&longs;&longs;e, & ex <lb/>habitu talem reddi, vt facilè munus &longs;uum ip&longs;ius proprium exercere, & tueri valeat: ac &longs;icut in ha­<lb/>bituum <expan abbr="moraliũ">moralium</expan> comparatione monebat Philo&longs;ophus; <expan abbr="tantũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ille qui iam &longs;ibi <expan abbr="cõtraxerit">contraxerit</expan> | <arrow.to.target n="marg1849"></arrow.to.target><lb/>& hoc modo quæ&longs;tio, an &longs;it res, e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio accidentis, qua&longs;i accidere valeat idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> inh&ecedil;rere: <lb/>admodum <expan abbr=".n.">enim</expan> patet ea vox <foreign lang="greek">sumbai/nein</foreign>, vt etiam ad ea tran&longs;umatur quæ nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="con&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan>. <lb/></s> <s>Sed de his hactenus. </s> <s>Redeo nunc in viam. </s> <s>Nam multa certè &longs;unt ea quæ de actus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura <lb/>dicenda &longs;uccurrunt. </s> <s>Primùm quidem <expan abbr="&qtilde;tũ">quantum</expan> ad <expan abbr="illorũ">illorum</expan> ordinem &longs;pectat; tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt actus ille <lb/>quem &longs;ecundum vocamus, ab actu primo profici&longs;catur, & ex ip&longs;o habitu pullulet, vt &longs;i habitum <lb/>contrahere velimus; anteà cogamur agere, & prout benè malèúe egerimus; inde bonus malu&longs;úe <lb/>habitus oriatur. </s> <s>Hinc cytharam pul&longs;ando cytharœdi efficimur, & benè pul&longs;ando boni; mali <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>malè, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex hoc deducta <expan abbr="cõmunis">communis</expan> illa propo&longs;itio è frequentatis actib. habitum comparari, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s> <s>nomine expre&longs;&longs;us e&longs;t, quod <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> &longs;ignificaret quæ ex antecedente actione na&longs;ceretur. </s> <s>Habere <lb/>.n. po&longs;sidere e&longs;t, & vti po&longs;&longs;e, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ummis digitis attingere, vel &longs;uperficie tenus infectum e&longs;&longs;e, & ex <lb/>habitu talem reddi, vt facilè munus &longs;uum ip&longs;ius proprium exercere, & tueri valeat: ac &longs;icut in ha­<lb/>bituum <expan abbr="moraliũ">moralium</expan> comparatione monebat Philo&longs;ophus; <expan abbr="tantũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ille qui iam &longs;ibi <expan abbr="cõtraxerit">contraxerit</expan> |
| <pb pagenum="281"/> | <pb pagenum="281"/> |
| <arrow.to.target n="marg1850"></arrow.to.target><lb/>habitum; &longs;uo munere fungendo fatigetur, vt potius inde <expan abbr="maximã">maximam</expan> voluptatem capiat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò <lb/>militi forti&longs;simo graue, a&longs;perumúe videtur durum <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerere, & pericula graui&longs;sima &longs;ubire. <lb/></s> <s>Eodem modo de habitu qui ab eo quod actu exi&longs;tit per <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> materi&ecedil; imprimitur, iudicare de­<lb/>bemus. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> natura dela&longs;&longs;atur, dum ex habitu <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agit, vt etiam moueret in infinitum, <lb/>ni&longs;i materia quæ &longs;uopte impul&longs;u nititur in contrarium, proce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ob&longs;taret. </s> <s>Quamobrem, <lb/>&longs;i materia non &longs;it eiu&longs;modi, vt à contrariis affligatur (talem in c&ecedil;lo Peripatetici e&longs;&longs;e putant) nul­<lb/>la &longs;it &longs;u&longs;picio defatigationis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>motus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> duci <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> facerent <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;i per <lb/>infinitum interuallum à proprio loco di&longs;tarent, modò permanere po&longs;&longs;ent, & ni&longs;i cau&longs;&longs;a corrum­<lb/>pens, materia .&longs;. </s> <s>cùm <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan> intercederet, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> loco &longs;ine vllo labore perpetuò <expan abbr="conquie&longs;cer&etilde;t">conquie&longs;cerent</expan>. <lb/></s> <s>Vnde <expan abbr="etiã">etiam</expan> non defuere qui dicerent ignim in propria &longs;phæra con&longs;eruari &longs;empiternum, quos ta­<lb/>men increpat Ari&longs;toteles o&longs;tendens ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;am ade&longs;&longs;e interitus, materiam .&longs;. </s> <s>& contraria. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Habitus hic latè patet, vt omne .&longs;. </s> <s><expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> amplectatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita pertinere videatur ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1850"></arrow.to.target><lb/>habitum; &longs;uo munere fungendo fatigetur, vt potius inde <expan abbr="maximã">maximam</expan> voluptatem capiat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò <lb/>militi forti&longs;simo graue, a&longs;perumúe videtur durum <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerere, & pericula graui&longs;sima &longs;ubire. <lb/></s> <s>Eodem modo de habitu qui ab eo quod actu exi&longs;tit per <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> materi&ecedil; imprimitur, iudicare de­<lb/>bemus. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> natura dela&longs;&longs;atur, dum ex habitu <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agit, vt etiam moueret in infinitum, <lb/>ni&longs;i materia quæ &longs;uopte impul&longs;u nititur in contrarium, proce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ob&longs;taret. </s> <s>Quamobrem, <lb/>&longs;i materia non &longs;it eiu&longs;modi, vt à contrariis affligatur (talem in c&ecedil;lo Peripatetici e&longs;&longs;e putant) nul­<lb/>la &longs;it &longs;u&longs;picio defatigationis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>motus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> duci <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> facerent <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;i per <lb/>infinitum interuallum à proprio loco di&longs;tarent, modò permanere po&longs;&longs;ent, & ni&longs;i cau&longs;&longs;a corrum­<lb/>pens, materia .&longs;. </s> <s>cùm <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan> intercederet, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> loco &longs;ine vllo labore perpetuò <expan abbr="conquie&longs;cer&etilde;t">conquie&longs;cerent</expan>. <lb/></s> <s>Vnde <expan abbr="etiã">etiam</expan> non defuere qui dicerent ignim in propria &longs;phæra con&longs;eruari &longs;empiternum, quos ta­<lb/>men increpat Ari&longs;toteles o&longs;tendens ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;am ade&longs;&longs;e interitus, materiam .&longs;. </s> <s>& contraria. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Habitus hic latè patet, vt omne .&longs;. </s> <s><expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> amplectatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita pertinere videatur ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1851"></arrow.to.target><lb/>genus formæ, &longs;iue <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> compleat, &longs;iue afferat accidens: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> omnes <expan abbr=".n.">enim</expan> per gradus quo&longs;dam acce­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1851"></arrow.to.target><lb/>genus formæ, &longs;iue <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> compleat, &longs;iue afferat accidens: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> omnes <expan abbr=".n.">enim</expan> per gradus quo&longs;dam acce­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2056"></arrow.to.target><lb/>quando latio ab&longs;olutorum e&longs;t, & generatione vltima motuum: proptereà primus erit hic motus, <lb/>& &longs;ecundùm &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Nolim tamen hîc re obliui&longs;ci, accidentium duplex e&longs;&longs;e <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan>: non­<lb/>nulla enim &longs;unt &longs;ecundum alia <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; illa verò nos hoc loco accipere qu&ecedil; &longs;unt &longs;ecundùm <lb/>naturam, quae ita plurimum &longs;e habeant, in paucis euariata, quorum ratio in methodo haberi non <lb/>debeat. </s> <s>Hæc ip&longs;a quæ nos fu&longs;ius explicauimus, Alexandrum <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quoque multò anteà placui&longs;&longs;&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg2056"></arrow.to.target><lb/>quando latio ab&longs;olutorum e&longs;t, & generatione vltima motuum: proptereà primus erit hic motus, <lb/>& &longs;ecundùm &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Nolim tamen hîc re obliui&longs;ci, accidentium duplex e&longs;&longs;e <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan>: non­<lb/>nulla enim &longs;unt &longs;ecundum alia <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; illa verò nos hoc loco accipere qu&ecedil; &longs;unt &longs;ecundùm <lb/>naturam, quae ita plurimum &longs;e habeant, in paucis euariata, quorum ratio in methodo haberi non <lb/>debeat. </s> <s>Hæc ip&longs;a quæ nos fu&longs;ius explicauimus, Alexandrum <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quoque multò anteà placui&longs;&longs;&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2057"></arrow.to.target><lb/>l&ecedil;tor: etenim cum pluribus ip&longs;e docui&longs;&longs;et actum &longs;ecundum non e&longs;&longs;e accidens, &longs;ed perfectionem <lb/>form&ecedil;, & habitus duplici forma reperta, altera quæ &longs;ub&longs;tantiam complet, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; perfi­<lb/>cit accidens, vt in homine intelligentia, & artificium &longs;ingulorum habituum propriam decreuit <lb/>e&longs;&longs;e functionem, &longs;ed eam qu&ecedil; mentis e&longs;t, e&longs;&longs;e hominis vt homo e&longs;t, quippe quòd hæc &longs;it eius for­<lb/>ma; actum verò artificij, e&longs;&longs;e quidem artificis perfectionem non hominis; accidit <expan abbr=".n.">enim</expan> homini e&longs;&longs;e <lb/>artificem, nec attingit &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Actus igitur &longs;ecundus cùm &longs;it primi cuiu&longs;dam actus, quan­<lb/>uis fit ex accidente; affert item perfectionem, neque verò quia &longs;it perfectio &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implici­<lb/>ter, &longs;ed quatenus in ea &longs;unt explicatæ formæ omnes ex illius genio quæ pertinet ad e&longs;&longs;entiam, <lb/>& &longs;ecum c&ecedil;teras in materia ponit. </s> <s>Itaque & in &longs;ub&longs;tantiam perfectio non proximè redundabit, | <arrow.to.target n="marg2057"></arrow.to.target><lb/>l&ecedil;tor: etenim cum pluribus ip&longs;e docui&longs;&longs;et actum &longs;ecundum non e&longs;&longs;e accidens, &longs;ed perfectionem <lb/>form&ecedil;, & habitus duplici forma reperta, altera quæ &longs;ub&longs;tantiam complet, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; perfi­<lb/>cit accidens, vt in homine intelligentia, & artificium &longs;ingulorum habituum propriam decreuit <lb/>e&longs;&longs;e functionem, &longs;ed eam qu&ecedil; mentis e&longs;t, e&longs;&longs;e hominis vt homo e&longs;t, quippe quòd hæc &longs;it eius for­<lb/>ma; actum verò artificij, e&longs;&longs;e quidem artificis perfectionem non hominis; accidit <expan abbr=".n.">enim</expan> homini e&longs;&longs;e <lb/>artificem, nec attingit &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Actus igitur &longs;ecundus cùm &longs;it primi cuiu&longs;dam actus, quan­<lb/>uis fit ex accidente; affert item perfectionem, neque verò quia &longs;it perfectio &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implici­<lb/>ter, &longs;ed quatenus in ea &longs;unt explicatæ formæ omnes ex illius genio quæ pertinet ad e&longs;&longs;entiam, <lb/>& &longs;ecum c&ecedil;teras in materia ponit. </s> <s>Itaque & in &longs;ub&longs;tantiam perfectio non proximè redundabit, |
| <pb pagenum="315"/> | <pb pagenum="315"/> |
| <arrow.to.target n="marg2058"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in actus <expan abbr="accidentiũ">accidentium</expan>, qui in ea <expan abbr="cõuenerũt">conuenerunt</expan>: ab eius forma propria perfectio na&longs;cetur, <expan abbr="erũt">erunt</expan> c&ecedil;tera <lb/>ex <expan abbr="cõ&longs;ecutione">con&longs;ecutione</expan>, & quatenus attinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="participabũt">participabunt</expan> qu&ecedil; ip&longs;ius e&longs;t propria: <lb/>nam cùm forma &longs;ub&longs;tantiæ ip&longs;is vtatur ad &longs;ui tutelam, cum indiuidui cau&longs;&longs;a, tum etiam &longs;peciei, <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ: atqui in&longs;trumentorum conditiones ab iis <expan abbr="accipiũtur">accipiuntur</expan>, quorum ip&longs;a <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta, nec aliter àc &longs;eruus ordinis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, qui priuato &longs;eruiat, aut regi: erit <expan abbr=".n.">enim</expan> qui &longs;er­<lb/>uit regi, tanto pr&ecedil;&longs;tantior, quanto res excellit priuatum. </s> <s>Proinde perfecta planè erit ea &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, in qua &longs;unt omnes illi actus, quos affert &longs;ecum forma; ex quo dicuntur ine&longs;&longs;e &longs;ecundùm <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> &longs;impliciter, quae nihil deerit, quod ad &longs;eip&longs;am pertinere po&longs;sit: attamen, vt non inde <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan>, velut ex cau&longs;&longs;a capiat, &longs;ed quoad hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;uiip&longs;ius gratia &longs;unt, quibus &longs;i deficiat, &longs;uis munerib. <lb/></s> <s>optimè fungi nequeat; habens, optimè fungatur: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> idem rex &longs;ine &longs;atellitibus, & idem doctor <lb/>&longs;ine libris, &longs;ed melius cum illis agitur, &longs;i hæc ad&longs;int, neque idcirco regi &longs;atelles affert aliquid perfe­<lb/>ctionis, aut libri doctori: quinimmò res contrà procedit, &longs;ed quòd non &longs;ine illis officia &longs;ua per­<lb/>bellè faciunt, &longs;unt h&ecedil; cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;erui&etilde;tes">&longs;eruientes</expan>, & alterius gratia, <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> ab altero <expan abbr="accipi&etilde;tes">accipientes</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exhi-b&etilde;tes">exhi­<lb/>bentes</expan>: officia <expan abbr="sũt">sunt</expan> formæ, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> perfectio pror&longs;us e&longs;t po&longs;ita. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> valet igitur: hæc <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, <lb/>cùm habeat <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;torũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan> actus, e&longs;t perfecta, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ine his e&longs;t imperfecta; quapropter <lb/>& actus hi &longs;unt eius perfectiones, quia &longs;unt gratia <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>: valeret &longs;anè, &longs;i per &longs;eip&longs;os forent, nec <lb/><expan abbr="ordinar&etilde;tur">ordinarentur</expan> ad aliud: <expan abbr="nūc">nunc</expan> ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia per &longs;e pfecta e&longs;t, & h&ecedil;c in &longs;uiip&longs;ius <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> flagitat, & im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2058"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in actus <expan abbr="accidentiũ">accidentium</expan>, qui in ea <expan abbr="cõuenerũt">conuenerunt</expan>: ab eius forma propria perfectio na&longs;cetur, <expan abbr="erũt">erunt</expan> c&ecedil;tera <lb/>ex <expan abbr="cõ&longs;ecutione">con&longs;ecutione</expan>, & quatenus attinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="participabũt">participabunt</expan> qu&ecedil; ip&longs;ius e&longs;t propria: <lb/>nam cùm forma &longs;ub&longs;tantiæ ip&longs;is vtatur ad &longs;ui tutelam, cum indiuidui cau&longs;&longs;a, tum etiam &longs;peciei, <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ: atqui in&longs;trumentorum conditiones ab iis <expan abbr="accipiũtur">accipiuntur</expan>, quorum ip&longs;a <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta, nec aliter àc &longs;eruus ordinis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, qui priuato &longs;eruiat, aut regi: erit <expan abbr=".n.">enim</expan> qui &longs;er­<lb/>uit regi, tanto pr&ecedil;&longs;tantior, quanto res excellit priuatum. </s> <s>Proinde perfecta planè erit ea &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, in qua &longs;unt omnes illi actus, quos affert &longs;ecum forma; ex quo dicuntur ine&longs;&longs;e &longs;ecundùm <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> &longs;impliciter, quae nihil deerit, quod ad &longs;eip&longs;am pertinere po&longs;sit: attamen, vt non inde <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan>, velut ex cau&longs;&longs;a capiat, &longs;ed quoad hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;uiip&longs;ius gratia &longs;unt, quibus &longs;i deficiat, &longs;uis munerib. <lb/></s> <s>optimè fungi nequeat; habens, optimè fungatur: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> idem rex &longs;ine &longs;atellitibus, & idem doctor <lb/>&longs;ine libris, &longs;ed melius cum illis agitur, &longs;i hæc ad&longs;int, neque idcirco regi &longs;atelles affert aliquid perfe­<lb/>ctionis, aut libri doctori: quinimmò res contrà procedit, &longs;ed quòd non &longs;ine illis officia &longs;ua per­<lb/>bellè faciunt, &longs;unt h&ecedil; cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;erui&etilde;tes">&longs;eruientes</expan>, & alterius gratia, <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> ab altero <expan abbr="accipi&etilde;tes">accipientes</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exhi-b&etilde;tes">exhi­<lb/>bentes</expan>: officia <expan abbr="sũt">sunt</expan> formæ, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> perfectio pror&longs;us e&longs;t po&longs;ita. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> valet igitur: hæc <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, <lb/>cùm habeat <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;torũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan> actus, e&longs;t perfecta, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ine his e&longs;t imperfecta; quapropter <lb/>& actus hi &longs;unt eius perfectiones, quia &longs;unt gratia <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>: valeret &longs;anè, &longs;i per &longs;eip&longs;os forent, nec <lb/><expan abbr="ordinar&etilde;tur">ordinarentur</expan> ad aliud: <expan abbr="nūc">nunc</expan> ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia per &longs;e <expan abbr="&ptilde;fecta">perfecta</expan> e&longs;t, & h&ecedil;c in &longs;uiip&longs;ius <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> flagitat, & im­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2059"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&ptilde;fectio">perfectio</expan> ex <expan abbr="horũ">horum</expan> ab&longs;entia redit ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed quia &longs;ine illis ip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> præ&longs;tat quod <expan abbr="põt">potest</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2059"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&ptilde;fectio">perfectio</expan> ex <expan abbr="horũ">horum</expan> ab&longs;entia redit ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed quia &longs;ine illis ip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> præ&longs;tat quod <expan abbr="põt">potest</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2047"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg2047"></margin.target>B</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2886"></arrow.to.target><lb/>proprio loco & naturalis. </s> <s>hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ab&longs;oluta con&longs;ummatio motus & quanuis &longs;it ignotior motu, <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>quia natura prior, motus item naturalis in eam re&longs;oluatur oportet: proptereà quanuis non apertè <lb/>contineatur in definitione, &longs;altem ex con&longs;ecutione includatur: etenim <expan abbr="nõ">non</expan> dicitur in graui &longs;olùm po­<lb/>te&longs;tas e&longs;&longs;e ad motum, &longs;ed additur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> terminus motus, nempe ad medium, quò cum mobile peruene­<lb/>rit, ibi quie&longs;cit &longs;uapte natura. </s> <s>Verùm dicet aliquis, quî fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, vt in ea definitione quietis notio <expan abbr="cõ-tineatur">con­<lb/>tineatur</expan>, cùm nonmodò non apparet quies, &longs;ed per&longs;picuè <expan abbr="quoq.">quoque</expan> excludatur? </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> accidens condi­<lb/>tio limitat graue ad alienum locum in quo &longs;ecundùm naturam non quie&longs;cit? </s> <s>etenim accidit hoc vbi <lb/>graue &longs;it extra proprium locum. </s> <s>Prætereà quod genus hoc definitionis e&longs;t, cùm per attributa trada­<lb/>tur quæ &longs;unt obnoxia <expan abbr="t&etilde;pori">tempori</expan>? </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>&longs;ecus hæc definitio procedit, àc &longs;iquis ficum definiat per facul­<lb/>tatem edendi poma, quod certo quodam <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> prorumpit in actum: & qui &longs;ic definiet, incidet in <lb/>vitium quod vim corrumpit non <expan abbr="mõ">modo</expan> definitionis, & demon&longs;trationis, quæ arctis quibu&longs;dam legib. <lb/></s> <s>ad&longs;tringuntur, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;yllogi&longs;mi qui multò &longs;olutior e&longs;t; circun&longs;cribat graue, & leue certis locis & <expan abbr="cõ-ditionib">con­<lb/>ditionib</expan>. </s> <s>definitio verò & demon&longs;tratio, <expan abbr="atq.">atque</expan> item &longs;yllogi&longs;mus <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rem &longs;impliciter accipere debeant, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg2886"></arrow.to.target><lb/>proprio loco & naturalis. </s> <s>hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ab&longs;oluta con&longs;ummatio motus & quanuis &longs;it ignotior motu, <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>quia natura prior, motus item naturalis in eam re&longs;oluatur oportet: proptereà quanuis non apertè <lb/>contineatur in definitione, &longs;altem ex con&longs;ecutione includatur: etenim <expan abbr="nõ">non</expan> dicitur in graui &longs;olùm po­<lb/>te&longs;tas e&longs;&longs;e ad motum, &longs;ed additur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> terminus motus, nempe ad medium, quò cum mobile peruene­<lb/>rit, ibi quie&longs;cit &longs;uapte natura. </s> <s>Verùm dicet aliquis, quî fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, vt in ea definitione quietis notio <expan abbr="cõ-tineatur">con­<lb/>tineatur</expan>, cùm nonmodò non apparet quies, &longs;ed per&longs;picuè <expan abbr="quoq.">quoque</expan> excludatur? </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> accidens condi­<lb/>tio limitat graue ad alienum locum in quo &longs;ecundùm naturam non quie&longs;cit? </s> <s>etenim accidit hoc vbi <lb/>graue &longs;it extra proprium locum. </s> <s>Prætereà quod genus hoc definitionis e&longs;t, cùm per attributa trada­<lb/>tur quæ &longs;unt obnoxia <expan abbr="t&etilde;pori">tempori</expan>? </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>&longs;ecus hæc definitio procedit, àc &longs;iquis ficum definiat per facul­<lb/>tatem edendi poma, quod certo quodam <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> prorumpit in actum: & qui &longs;ic definiet, incidet in <lb/>vitium quod vim corrumpit non <expan abbr="mõ">modo</expan> definitionis, & demon&longs;trationis, quæ arctis quibu&longs;dam legib. <lb/></s> <s>ad&longs;tringuntur, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;yllogi&longs;mi qui multò &longs;olutior e&longs;t; circun&longs;cribat graue, & leue certis locis & <expan abbr="cõ-ditionib">con­<lb/>ditionib</expan>. </s> <s>definitio verò & demon&longs;tratio, <expan abbr="atq.">atque</expan> item &longs;yllogi&longs;mus <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rem &longs;impliciter accipere debeant, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2887"></arrow.to.target><lb/>ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> præfinitione temporis ab&longs;tractam. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> vt mea fert opinio, valet; &longs;i loco naturali cuiu&longs;dam to­<lb/>tius elementi latitudinem a&longs;signemus quam partes occupent quantitatis beneficio di&longs;tantes, nihilo­<lb/>minus primum <expan abbr="quendã">quendam</expan> terminum, vt <expan abbr="centrũ">centrum</expan> in vniuer&longs;o po&longs;sint adipi&longs;ci, &longs;i <expan abbr="quãdo">quando</expan> partes inferiores | <arrow.to.target n="marg2887"></arrow.to.target><lb/>ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> præfinitione temporis ab&longs;tractam. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> vt mea fert opinio, valet; &longs;i loco naturali cuiu&longs;dam to­<lb/>tius elementi latitudinem a&longs;signemus quam partes occupent quantitatis beneficio di&longs;tantes, nihilo­<lb/>minus primum <expan abbr="quendã">quendam</expan> terminum, vt <expan abbr="centrũ">centrum</expan> in vniuer&longs;o po&longs;sint adipi&longs;ci, &longs;i <expan abbr="quãdo">quando</expan> partes inferiores |
| <pb pagenum="469"/> | <pb pagenum="469"/> |
| <arrow.to.target n="marg2888"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubtrahantur. </s> <s>Aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quae in quiete <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam con&longs;eruari videatur ea pote&longs;tas ad motum, quia, &longs;i­<lb/>cubi eueniat, vt ex loco &longs;uo pars aliqua <expan abbr="pella&ttilde;">pellatur</expan>, <expan abbr="h&etilde;at">habeat</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> in &longs;eip&longs;a vim cuius merito <expan abbr="pri&longs;tinã">pri&longs;tinam</expan> &longs;edem re­<lb/>cuperare valeat: <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> <expan abbr="violentiã">violentiam</expan> &longs;ecum afferre <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> & quiddam ex euento, & aliquid cu­<lb/>ius pote&longs;tas non in&longs;it; ni&longs;i latius <expan abbr="ptãtis">potestatis</expan> vocabulo patente, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dũ">dum</expan> labefactata vi formæ, <expan abbr="qñ">quin</expan> tum <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/>accedat materiæ <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, & impetus ad <expan abbr="nouã">nouam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, in quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> multum ine&longs;t accidentis & fortuiti, quod <lb/>mirum <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> definitionem corrumpat: aut &longs;i locus proprius <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>; &longs;unt graues propriè partes; <lb/>quae <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tum exercere queant <expan abbr="eã">eam</expan> vim qua præditæ &longs;unt, dum adhuc agi <expan abbr="pñt">po&longs;&longs;unt</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, qui e&longs;t verus <lb/>grauium locus. </s> <s>pp <expan abbr="quã">quam</expan> item &longs;e&longs;e vici&longs;sim pellunt, & opprimunt &longs;tudentes <expan abbr="&qtilde;rere">quaerere</expan> centrum; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;am docuit Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="terrã">terram</expan> e&longs;&longs;e globo&longs;am. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;unt actus ip&longs;ius grauis. </s> <s>Verùm pone tibi ante <lb/> | <arrow.to.target n="marg2888"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubtrahantur. </s> <s>Aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quae in quiete <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam con&longs;eruari videatur ea pote&longs;tas ad motum, quia, &longs;i­<lb/>cubi eueniat, vt ex loco &longs;uo pars aliqua <expan abbr="pella&ttilde;">pellatur</expan>, <expan abbr="h&etilde;at">habeat</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> in &longs;eip&longs;a vim cuius merito <expan abbr="pri&longs;tinã">pri&longs;tinam</expan> &longs;edem re­<lb/>cuperare valeat: <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> <expan abbr="violentiã">violentiam</expan> &longs;ecum afferre <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> & quiddam ex euento, & aliquid cu­<lb/>ius pote&longs;tas non in&longs;it; ni&longs;i latius <expan abbr="ptãtis">potestatis</expan> vocabulo patente, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dũ">dum</expan> labefactata vi formæ, <expan abbr="qñ">quin</expan> tum <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/>accedat materiæ <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, & impetus ad <expan abbr="nouã">nouam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, in quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> multum ine&longs;t accidentis & fortuiti, quod <lb/>mirum <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> definitionem corrumpat: aut &longs;i locus proprius <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>; &longs;unt graues propriè partes; <lb/>quae <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tum exercere queant <expan abbr="eã">eam</expan> vim qua præditæ &longs;unt, dum adhuc agi <expan abbr="pñt">po&longs;&longs;unt</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, qui e&longs;t verus <lb/>grauium locus. </s> <s><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> item &longs;e&longs;e vici&longs;sim pellunt, & opprimunt &longs;tudentes <expan abbr="&qtilde;rere">quaerere</expan> centrum; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;am docuit Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="terrã">terram</expan> e&longs;&longs;e globo&longs;am. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;unt actus ip&longs;ius grauis. </s> <s>Verùm pone tibi ante <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2889"></arrow.to.target><lb/>oculos <expan abbr="eã">eam</expan> terræ partem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> primò po&longs;ita &longs;it in <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> terræ, <expan abbr="quæ'nã">quæ'nam</expan> ob&longs;ecro facultas in illa ad motum? <lb/></s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> pote&longs;tas eo <expan abbr="tpe">tempore</expan> actu &longs;uperueniente vacauit, nulla exi&longs;tente occa&longs;ione, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan>, cùm <expan abbr="iã">iam</expan> <lb/>mobile con&longs;ecutum fuerit <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> cuius gratia <expan abbr="moueba&ttilde;">mouebatur</expan>, & <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>quod ea facultas mobili data erat: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. <lb/></s> <s>pellitur è loco ab alijs partib. opprimentib. aliter infinitus e&longs;&longs;et partis cuiu&longs;que motus non habens <lb/>quo terminetur; <emph type="italics"/>-Fecitque cadendo.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2889"></arrow.to.target><lb/>oculos <expan abbr="eã">eam</expan> terræ partem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> primò po&longs;ita &longs;it in <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> terræ, <expan abbr="quæ'nã">quæ'nam</expan> ob&longs;ecro facultas in illa ad motum? <lb/></s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> pote&longs;tas eo <expan abbr="tpe">tempore</expan> actu &longs;uperueniente vacauit, nulla exi&longs;tente occa&longs;ione, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan>, cùm <expan abbr="iã">iam</expan> <lb/>mobile con&longs;ecutum fuerit <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> cuius gratia <expan abbr="moueba&ttilde;">mouebatur</expan>, & <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>quod ea facultas mobili data erat: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. <lb/></s> <s>pellitur è loco ab alijs partib. opprimentib. aliter infinitus e&longs;&longs;et partis cuiu&longs;que motus non habens <lb/>quo terminetur; <emph type="italics"/>-Fecitque cadendo.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2883"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg2883"></margin.target>G</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Et concurrendo prohibent in longius ire<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Et concurrendo prohibent in longius ire<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Equidem in iis vocib. graue & leue <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> contineri cen&longs;eo quippe quae & habitum &longs;ignifica­<lb/>ri <expan abbr="put&etilde;">putem</expan> qui per <expan abbr="gñationem">generationem</expan> <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan>, & dum fit, promouet mobile ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>: <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, in &longs;uo <lb/>loco <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: & actum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> qui in eo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> manens in <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="cõt&etilde;dat">contendat</expan> <expan abbr="opprim&etilde;s">opprimens</expan>, & <lb/>impedientia propellens, <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;i proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> notare velim, <expan abbr="põdus">pondus</expan> appellauerim, <expan abbr="qd">quod</expan> in <expan abbr="ext&etilde;tione">extentione</expan> <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> & <lb/>mole, <expan abbr="nõ">non</expan> in <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan> form&ecedil; & <expan abbr="ptãtis">potestatis</expan>, de quo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multa po&longs;thàc; vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> docebimus, cur <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> in &longs;uo <lb/>loco, & in vniuer&longs;itate <expan abbr="põdus">pondus</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="h&etilde;ant">habeant</expan>. </s> <s>Dico <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> de hoc po&longs;tremo grauis &longs;ignificatu verba fieri, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="hũc">hunc</expan> <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan> in proprio loco negari, & verè dici <foreign lang="greek">roplw\</foreign>, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="mom&etilde;tũ">momentum</expan>, & ex oppre&longs;sione <expan abbr="de&longs;cen&longs;u&qacute;">de&longs;cen&longs;uque</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="pcipi&ttilde;">pcipitur</expan>, & proprio &longs;oco finitur, & quiete naturali. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> eius <expan abbr="auctor&etilde;">auctorem</expan> facio <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus <lb/>e&longs;t, & proinde <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, cuius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actum <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> e&longs;&longs;e affirmo, & <expan abbr="hũc">hunc</expan> qui apparet ex motu, & e&longs;t <expan abbr="impfec&ttilde;">impfectur</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> alterum qui e&longs;t ab&longs;olutus & quiete <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> neuter actus ab ea grauitate <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="exhibe&ttilde;">exhibetur</expan> <lb/>à <expan abbr="gñante">gnnante</expan>, & verè habitus e&longs;t; quod <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magis <expan abbr="p&longs;uadebi&ttilde;">p&longs;uadebitur</expan>, &longs;i illa audiamus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos olim docuimus, dum <lb/><expan abbr="explicare&ttilde;">explicaretur</expan> illa <expan abbr="qõ">qom</expan> cur <expan abbr="ĩ">in</expan> fine ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan>, ocyus <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>. </s> <s>fit <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan> grauitatis. </s> <s>&longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>fit albius in proce&longs;&longs;u, vt <expan abbr="deniq.">denique</expan> ad extremum &longs;it <expan abbr="alti&longs;simũ">alti&longs;simum</expan>, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fit grauius, vt in fine motus &longs;it <expan abbr="graui&longs;-&longs;imũ">graui&longs;­<lb/>&longs;imum</expan>, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>munus e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> moueri, &longs;ed in loco naturali requie&longs;cere, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>euenire <expan abbr="videre&ttilde;">videretur</expan>, &longs;i graui­<arrow.to.target n="marg2891"></arrow.to.target><lb/>tas in proce&longs;&longs;u auge&longs;ceret, & in extremo extingueretur, ac &longs;i id <expan abbr="qd">quod</expan> albe&longs;cit, in fine motus e&longs;&longs;et <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>: <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="ptãs">potestas</expan> ab actu <expan abbr="pficere&ttilde;">pficeretur</expan>; &longs;ed actu &longs;uperueniente pror&longs;us interiret. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et altero è prin­<lb/>cipiis <expan abbr="cõponentib">componentib</expan>. </s> <s><expan abbr="inter&etilde;pto">interempto</expan>. </s> <s>Hoc &longs;anè mihi probabilius <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>. </s> <s>Tameis <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan> e&longs;t grauitas <expan abbr="quã">quam</expan> à pondere di&longs;tin­<lb/>guimus, vt &longs;it habitus <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan> ab altera <expan abbr="ptãte">potestate</expan> <expan abbr="&qacute;">que</expan> e&longs;t ex eo <expan abbr="gñe">genere</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> actu &longs;upueniente <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, & in <lb/>habitudine po&longs;ita e&longs;&longs;e vt, & ab actu de&longs;cendit qui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>, cùm &longs;it altera <lb/>illa grauitas habilitas <expan abbr="&qacute;">que</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> iugiter manet affixa, & extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãs">potestas</expan> facilè <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>, qp­<lb/>pe facilè <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan> ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>& &longs;impliciter ac &longs;p potentia difficile mouendi ad <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="alienũ">alienum</expan>, in graui <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, in leui <expan abbr="ãt">ant</expan> ad <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan>, & longè prius <expan abbr="ptãs">potestas</expan> manendi in &longs;uo loco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum pfecta e&longs;t, <lb/>cùm ibi <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t, & vbi &longs;it extra ip&longs;um, <expan abbr="ptãs">potestas</expan> eò <expan abbr="perueni&etilde;di">perueniendi</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> fit p motum. </s> <s>Ob id facilè credimus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> con­<lb/>tra <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan> vim grauitatis & leuitatis in propriis locis &longs;upere&longs;&longs;e, qui <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="põdus">pondus</expan> & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> illi <expan abbr="oppo-&longs;itã">oppo­<lb/>&longs;itam</expan> tollimus in &longs;uis locis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab&longs;urdum <expan abbr="nõ">non</expan> reputemus &longs;i graue & leue in &longs;uis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locis <expan abbr="de&longs;cribã&ttilde;">de&longs;cribantur</expan> actu <lb/>qui &longs;en&longs;ui notior e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;æpè <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> naturæ magis elucere in motu, cùm verò <expan abbr="exercea&ttilde;">exerceatur</expan>, vbi <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> &longs;it extra proprium locum, facultas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> illa magis extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> q in &longs;uo loco &longs;e&longs;e o&longs;ten­<lb/>dit. </s> <s>Proinde &longs;iqui tueri velit grauis <expan abbr="leuis&qacute;">leuisque</expan>. </s> <s>definitiones &longs;olum motum accipere, & <expan abbr="&ptilde;termittere">pntermittere</expan> <expan abbr="quie-t&etilde;">quie­<lb/>tem</expan>, ni&longs;i quatenus ex <expan abbr="cõ&longs;equenti">con&longs;equenti</expan> quies <expan abbr="indica&ttilde;">indicatur</expan> notione motus <expan abbr="oĩa">omnia</expan> largi&longs;sime <expan abbr="&longs;ubmini&longs;trãte">&longs;ubmini&longs;trante</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admo-">quenadmo­<lb/></expan> | <s>Equidem in iis vocib. graue & leue <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> contineri cen&longs;eo quippe quae & habitum &longs;ignifica­<lb/>ri <expan abbr="put&etilde;">putem</expan> qui per <expan abbr="gñationem">generationem</expan> <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan>, & dum fit, promouet mobile ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>: <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, in &longs;uo <lb/>loco <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: & actum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> qui in eo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> manens in <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="cõt&etilde;dat">contendat</expan> <expan abbr="opprim&etilde;s">opprimens</expan>, & <lb/>impedientia propellens, <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;i proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> notare velim, <expan abbr="põdus">pondus</expan> appellauerim, <expan abbr="qd">quod</expan> in <expan abbr="ext&etilde;tione">extentione</expan> <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> & <lb/>mole, <expan abbr="nõ">non</expan> in <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan> form&ecedil; & <expan abbr="ptãtis">potestatis</expan>, de quo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multa po&longs;thàc; vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> docebimus, cur <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> in &longs;uo <lb/>loco, & in vniuer&longs;itate <expan abbr="põdus">pondus</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="h&etilde;ant">habeant</expan>. </s> <s>Dico <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> de hoc po&longs;tremo grauis &longs;ignificatu verba fieri, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="hũc">hunc</expan> <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan> in proprio loco negari, & verè dici <foreign lang="greek">roph\n</foreign>, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="mom&etilde;tũ">momentum</expan>, & ex oppre&longs;sione <expan abbr="de&longs;cen&longs;u&qacute;">de&longs;cen&longs;uque</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="pcipi&ttilde;">percipitur</expan>, & proprio &longs;oco finitur, & quiete naturali. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> eius <expan abbr="auctor&etilde;">auctorem</expan> facio <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus <lb/>e&longs;t, & proinde <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, cuius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actum <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> e&longs;&longs;e affirmo, & <expan abbr="hũc">hunc</expan> qui apparet ex motu, & e&longs;t <expan abbr="impfec&ttilde;">imperfectus</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> alterum qui e&longs;t ab&longs;olutus & quiete <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> neuter actus ab ea grauitate <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="exhibe&ttilde;">exhibetur</expan> <lb/>à <expan abbr="gñante">gnnante</expan>, & verè habitus e&longs;t; quod <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magis <expan abbr="p&longs;uadebi&ttilde;">per&longs;uadebitur</expan>, &longs;i illa audiamus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos olim docuimus, dum <lb/><expan abbr="explicare&ttilde;">explicaretur</expan> illa <expan abbr="qõ">quomodo</expan> cur <expan abbr="ĩ">in</expan> fine ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan>, ocyus <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>. </s> <s>fit <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan> grauitatis. </s> <s>&longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>fit albius in proce&longs;&longs;u, vt <expan abbr="deniq.">denique</expan> ad extremum &longs;it <expan abbr="alti&longs;simũ">alti&longs;simum</expan>, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fit grauius, vt in fine motus &longs;it <expan abbr="graui&longs;-&longs;imũ">graui&longs;­<lb/>&longs;imum</expan>, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>munus e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> moueri, &longs;ed in loco naturali requie&longs;cere, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>euenire <expan abbr="videre&ttilde;">videretur</expan>, &longs;i graui­<arrow.to.target n="marg2891"></arrow.to.target><lb/>tas in proce&longs;&longs;u auge&longs;ceret, & in extremo extingueretur, ac &longs;i id <expan abbr="qd">quod</expan> albe&longs;cit, in fine motus e&longs;&longs;et <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>: <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="ptãs">potestas</expan> ab actu <expan abbr="pficere&ttilde;">perficeretur</expan>; &longs;ed actu &longs;uperueniente pror&longs;us interiret. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et altero è prin­<lb/>cipiis <expan abbr="cõponentib">componentib</expan>. </s> <s><expan abbr="inter&etilde;pto">interempto</expan>. </s> <s>Hoc &longs;anè mihi probabilius <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>. </s> <s>Talis <expan abbr="ig&rtilde;">igitur</expan> e&longs;t grauitas <expan abbr="quã">quam</expan> à pondere di&longs;tin­<lb/>guimus, vt &longs;it habitus <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan> ab altera <expan abbr="ptãte">potestate</expan> <expan abbr="&qacute;">que</expan> e&longs;t ex eo <expan abbr="gñe">genere</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> actu &longs;uperueniente <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, & in <lb/>habitudine po&longs;ita e&longs;&longs;e vt, & ab actu de&longs;cendit qui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>, cùm &longs;it altera <lb/>illa grauitas habilitas <expan abbr="&qacute;">que</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> iugiter manet affixa, & extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãs">potestas</expan> facilè <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>, quip­<lb/>pe facilè <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan> ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>& &longs;impliciter ac <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> potentia difficile mouendi ad <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="alienũ">alienum</expan>, in graui <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, in leui <expan abbr="ãt">aut</expan> ad <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan>, & longè prius <expan abbr="ptãs">potestas</expan> manendi in &longs;uo loco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum perfecta e&longs;t, <lb/>cùm ibi <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t, & vbi &longs;it extra ip&longs;um, <expan abbr="ptãs">potestas</expan> eò <expan abbr="perueni&etilde;di">perueniendi</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> fit p motum. </s> <s>Ob id facilè credimus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> con­<lb/>tra <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan> vim grauitatis & leuitatis in propriis locis &longs;upere&longs;&longs;e, qui <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="põdus">pondus</expan> & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> illi <expan abbr="oppo-&longs;itã">oppo­<lb/>&longs;itam</expan> tollimus in &longs;uis locis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab&longs;urdum <expan abbr="nõ">non</expan> reputemus &longs;i graue & leue in &longs;uis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locis <expan abbr="de&longs;cribã&ttilde;">de&longs;cribantur</expan> actu <lb/>qui &longs;en&longs;ui notior e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;æpè <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> naturæ magis elucere in motu, cùm verò <expan abbr="exercea&ttilde;">exerceatur</expan>, vbi <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> &longs;it extra proprium locum, facultas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> illa magis extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> q in &longs;uo loco &longs;e&longs;e o&longs;ten­<lb/>dit. </s> <s>Proinde &longs;iqui tueri velit grauis <expan abbr="leuis&qacute;">leuisque</expan>. </s> <s>definitiones &longs;olum motum accipere, & <expan abbr="&ptilde;termittere">praetermittere</expan> <expan abbr="quie-t&etilde;">quie­<lb/>tem</expan>, ni&longs;i quatenus ex <expan abbr="cõ&longs;equenti">con&longs;equenti</expan> quies <expan abbr="indica&ttilde;">indicatur</expan> notione motus <expan abbr="oĩa">omnia</expan> largi&longs;sime <expan abbr="&longs;ubmini&longs;trãte">&longs;ubmini&longs;trante</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admo-">quenadmo­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2892"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dũ">dum</expan> apparet ex iis vocib. <foreign lang="greek">sa/sews ki\ h)zemh/sews</foreign>, vt olim docuim^{9}; <expan abbr="nõ">non</expan> erit mea <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan> <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="culpãd^{9}">culpand^{9}</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>nec motu &longs;olo <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan> definitio grauis, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="circũferibi&ttilde;">circunferibitur</expan>, aut aliqua <expan abbr="cõditione">conditione</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> propen&longs;io, & habilitas ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;anè in quiete pfecta e&longs;t, p motum verò <expan abbr="pfici&ttilde;">pficitur</expan>, nulla <lb/><expan abbr="tpis">temporis</expan> habita loci'ue <expan abbr="rõne">ratione</expan>. </s> <s>C&ecedil;terum & &longs;i habilitas hæc adhæret a&longs;siduè <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, nihilominus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> infini­<lb/>tas <expan abbr="&qtilde;dã">quadam</expan> ip&longs;i inhæret cùm ab ea po&longs;sit actus <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> &longs;eparari, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="ptãs">potestas</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;cda: hæc verò <lb/>actu p &longs;e <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, qui &longs;anè in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, e&longs;t duplex, imperfectus dum <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> in &longs;uum <lb/>locum, perfectus <expan abbr="ãt">ant</expan> in proprio loco, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> intermi&longs;&longs;us, cum aliqua vi detinentur in alieno. </s> <s>Verùm quae &longs;p <lb/>in proprium <expan abbr="cõtendere">contendere</expan> <expan abbr="nitun&ttilde;">nituntur</expan>; nihilominus oppre&longs;sione <expan abbr="te&longs;tan&ttilde;">te&longs;tantur</expan> impul&longs;um (grauia <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt notiora no­<lb/>bis accipio) qui e&longs;t <expan abbr="initiũ">initium</expan> actus. </s> <s>hoc <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t impul&longs;us & oppre&longs;sio, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in alieno, & <expan abbr="dũ">dum</expan> inter <expan abbr="mo-u&etilde;dũ">mo­<lb/>uendum</expan> <expan abbr="impedim&etilde;ta">impedimenta</expan> <expan abbr="depellũt">depellunt</expan>, <foreign lang="greek">r(oph=s</foreign> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="ex&ptilde;&longs;&longs;a">expn&longs;&longs;a</expan> fui&longs;&longs;e puto ab Ari&longs;t. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> in habitu ine&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="&qtilde;-dã">qua­<lb/>dam</expan> infinitatis, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it ex ordine <expan abbr="ptãtũ">ptantum</expan>; <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt &longs;p <expan abbr="imp&etilde;deat">impendeat</expan> metus alicui^{9} mutationis: proindet pi <expan abbr="obno-xiũ">obno­<lb/>xium</expan> <expan abbr="reddi&ttilde;">redditur</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i po&longs;sideat <expan abbr="actũ">actum</expan>: <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ingulare <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, & pinde <expan abbr="caducũ">caducum</expan>: quare <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> bona vale­<lb/>tudo qua nunc fruor, actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> à <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan>, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> victoria, vel citra <expan abbr="victoriã">victoriam</expan> <expan abbr="&qacute;at">qat</expan> affligi, <lb/>adhuc otio & <expan abbr="ãbulatiũculis">ambulatiunculis</expan> matutinis <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="cõ&longs;erua&rtilde;">con&longs;eruarm</expan> &longs;tudeo. </s> <s>hoc certè <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="pñt&etilde;">prae&longs;entem</expan> re&longs;picit, &longs;ed <expan abbr="futurũ">futurum</expan>: <lb/><expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> ego percupio <expan abbr="quã">quam</expan> non dum habeo: & in <expan abbr="illã">illam</expan>, qua&longs;i non <expan abbr="hñs">hnns</expan>, <expan abbr="oĩ">omni</expan> conatu <expan abbr="cõtendo">contendo</expan>, & qua&longs;i <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> | <arrow.to.target n="marg2892"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dũ">dum</expan> apparet ex iis vocib. <foreign lang="greek">sta/sews ki\ h)remh/sews</foreign>, vt olim docuim^{9}; <expan abbr="nõ">non</expan> erit mea <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="culpãd^{9}">culpand^{9}</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>nec motu &longs;olo <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan> definitio grauis, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="circũ&longs;cribi&ttilde;">circun&longs;cribitur</expan>, aut aliqua <expan abbr="cõditione">conditione</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> propen&longs;io, & habilitas ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;anè in quiete <expan abbr="&ptilde;fecta">perfecta</expan> e&longs;t, p motum verò <expan abbr="&ptilde;fici&ttilde;">perficitur</expan>, nulla <lb/><expan abbr="tpis">temporis</expan> habita loci'ue <expan abbr="rõne">ratione</expan>. </s> <s>C&ecedil;terum & &longs;i habilitas hæc adhæret a&longs;siduè <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, nihilominus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> infini­<lb/>tas <expan abbr="&qtilde;dã">quadam</expan> ip&longs;i inhæret cùm ab ea po&longs;sit actus <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> &longs;eparari, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="ptãs">potestas</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;cda">&longs;ecunda</expan>: hæc verò <lb/>actu p &longs;e <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, qui &longs;anè in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, e&longs;t duplex, imperfectus dum <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> in &longs;uum <lb/>locum, perfectus <expan abbr="ãt">aut</expan> in proprio loco, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> intermi&longs;&longs;us, cum aliqua vi detinentur in alieno. </s> <s>Verùm quae <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> <lb/>in proprium <expan abbr="cõtendere">contendere</expan> <expan abbr="nitun&ttilde;">nituntur</expan>; nihilominus oppre&longs;sione <expan abbr="te&longs;tan&ttilde;">te&longs;tantur</expan> impul&longs;um (grauia <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt notiora no­<lb/>bis accipio) qui e&longs;t <expan abbr="initiũ">initium</expan> actus. </s> <s>hoc <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t impul&longs;us & oppre&longs;sio, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in alieno, & <expan abbr="dũ">dum</expan> inter <expan abbr="mo-u&etilde;dũ">mo­<lb/>uendum</expan> <expan abbr="impedim&etilde;ta">impedimenta</expan> <expan abbr="depellũt">depellunt</expan>, <foreign lang="greek">r(oph=s</foreign> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="ex&ptilde;&longs;&longs;a">expre&longs;&longs;a</expan> fui&longs;&longs;e puto ab Ari&longs;t. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> in habitu ine&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="&qtilde;-dã">qua­<lb/>dam</expan> infinitatis, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it ex ordine <expan abbr="ptãtũ">pertantum</expan>; <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> <expan abbr="imp&etilde;deat">impendeat</expan> metus alicui^{9} mutationis: proindet <expan abbr="&ptail;i">pari</expan> <expan abbr="obno-xiũ">obno­<lb/>xium</expan> <expan abbr="reddi&ttilde;">redditur</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i po&longs;sideat <expan abbr="actũ">actum</expan>: <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ingulare <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="&ptail;inde">perinde</expan> <expan abbr="caducũ">caducum</expan>: quare <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> bona vale­<lb/>tudo qua nunc fruor, actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> à <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan>, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> victoria, vel citra <expan abbr="victoriã">victoriam</expan> <expan abbr="&qacute;at">queat</expan> affligi, <lb/>adhuc otio & <expan abbr="ãbulatiũculis">ambulatiunculis</expan> matutinis <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="cõ&longs;erua&rtilde;">con&longs;eruarm</expan> &longs;tudeo. </s> <s>hoc certè <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="pñt&etilde;">prae&longs;entem</expan> re&longs;picit, &longs;ed <expan abbr="futurũ">futurum</expan>: <lb/><expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> ego percupio <expan abbr="quã">quam</expan> non dum habeo: & in <expan abbr="illã">illam</expan>, qua&longs;i non <expan abbr="hñs">habens</expan>, <expan abbr="oĩ">omni</expan> conatu <expan abbr="cõtendo">contendo</expan>, & qua&longs;i <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> |
| <pb pagenum="470"/>habiturus, <expan abbr="oĩ">omni</expan> diligentia tueor, actus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non <expan abbr="interpella&ttilde;">interpellatur</expan>, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>vnus e&longs;t: <expan abbr="verũ">verum</expan> non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">hnns</expan>, <lb/> | <pb pagenum="470"/>habiturus, <expan abbr="oĩ">omni</expan> diligentia tueor, actus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non <expan abbr="interpella&ttilde;">interpellatur</expan>, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>vnus e&longs;t: <expan abbr="verũ">verum</expan> non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2893"></arrow.to.target><lb/>nec <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us re&longs;piciens: cùm &longs;it &longs;impliciter, &longs;i <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad oppo&longs;itum demas. </s> <s>&longs;i <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> &longs;pectes, <lb/><expan abbr="iã">iam</expan> pote&longs;tatis &longs;pecimen retineat, & tpi <expan abbr="addica&ttilde;">addicatur</expan>, tùm quae interrumpi po&longs;sit, tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quae affectus à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan>, <lb/>locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> retinere &longs;tudeat. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> aliter pror&longs;us àc &longs;iquis bona po&longs;sidens, & otio&longs;us in po&longs;&longs;e&longs;sione ma­<lb/>nens, vbi <expan abbr="voce&ttilde;">vocetur</expan> in ius; po&longs;sidet <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quo <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pelli&ttilde;">pellitur</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine mole&longs;tia. </s> <s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> actus <expan abbr="po&longs;sid&etilde;-di">po&longs;siden­<lb/>di</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan>. </s> <s>ibi nulla <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> amittendi &longs;u&longs;picio, hîc <expan abbr="cõtra">contra</expan> magn&ecedil; lites, & <expan abbr="maximũ">maximum</expan> ab <lb/>aduer&longs;ario piculum, & aliqua veteris <expan abbr="cõditionis">conditionis</expan> imminutio. </s> <s>nunc &longs;i p <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ius, cui^{9} beneficio. </s> <s>venit in <lb/><expan abbr="po&longs;&longs;e&longs;sion&etilde;">po&longs;&longs;e&longs;sionem</expan> bonorum, aut in ea <expan abbr="retinea&ttilde;">retineatur</expan>, aut deturbatus <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> redeat, apparet po&longs;sidendi <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="cõ-&longs;titit">con­<lb/>&longs;titit</expan> eum <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sidere po&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt planè vides, e&longs;t &longs;ubiecta tpi, quaten^{9}.&longs;. </s> <s>po&longs;sidet &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="qñq.">quandoque</expan> <lb/>non po&longs;sidere. </s> <s>Ita <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> graue actu e&longs;t in &longs;uo loco, & ita e&longs;t actu, <expan abbr="nullã&qacute;">nullanque</expan>. </s> <s>pote&longs;tatis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> in &longs;e <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan>, &longs;ed <lb/>cùm ibi &longs;it, quia <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan> olim <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e; verùm p idem ius, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>principia, p <expan abbr="&qtilde;nã">quanam</expan> locum &longs;uum occupauit, <lb/>cùm & retineat, ni&longs;i <expan abbr="vinca&ttilde;">vincatur</expan>, & victum properet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>; fit vt in &longs;uo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> loco pote&longs;tatis <expan abbr="&longs;pecim&etilde;">&longs;pecimen</expan> appa­<lb/>reat. </s> <s><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> cum actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>. </s> <s>Cùm ergo notio quietis in motu virtute <expan abbr="cõtinea&ttilde;">contineatur</expan> & &longs;it actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> exi­<lb/>&longs;tens ex grauitate <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus e&longs;t, dum extra proprium locum <expan abbr="detine&ttilde;">detinetur</expan> <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, & dum <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> ad ip&longs;um, <lb/>vbi extra ip&longs;um e&longs;t; &longs;ignificare voluit Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> actus qdem &longs;impliciter grauis aut leuis &longs;eor&longs;um, vbi <lb/>&longs;unt extra proprium locum, <expan abbr="noĩe">nomine</expan> vacare: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quidã">quidam</expan> eorum actus motus; <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus eum q <expan abbr="gña-">gnna­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2893"></arrow.to.target><lb/>nec <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us re&longs;piciens: cùm &longs;it &longs;impliciter, &longs;i <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad oppo&longs;itum demas. </s> <s>&longs;i <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> &longs;pectes, <lb/><expan abbr="iã">iam</expan> pote&longs;tatis &longs;pecimen retineat, & <expan abbr="tpi">tempori</expan> <expan abbr="addica&ttilde;">addicatur</expan>, tùm quae interrumpi po&longs;sit, tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quae affectus à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan>, <lb/>locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> retinere &longs;tudeat. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> aliter pror&longs;us àc &longs;iquis bona po&longs;sidens, & otio&longs;us in po&longs;&longs;e&longs;sione ma­<lb/>nens, vbi <expan abbr="voce&ttilde;">vocetur</expan> in ius; po&longs;sidet <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quo <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pelli&ttilde;">pellitur</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine mole&longs;tia. </s> <s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> actus <expan abbr="po&longs;sid&etilde;-di">po&longs;siden­<lb/>di</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan>. </s> <s>ibi nulla <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> amittendi &longs;u&longs;picio, hîc <expan abbr="cõtra">contra</expan> magn&ecedil; lites, & <expan abbr="maximũ">maximum</expan> ab <lb/>aduer&longs;ario piculum, & aliqua veteris <expan abbr="cõditionis">conditionis</expan> imminutio. </s> <s>nunc &longs;i p <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ius, cui^{9} beneficio. </s> <s>venit in <lb/><expan abbr="po&longs;&longs;e&longs;sion&etilde;">po&longs;&longs;e&longs;sionem</expan> bonorum, aut in ea <expan abbr="retinea&ttilde;">retineatur</expan>, aut deturbatus <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> redeat, apparet po&longs;sidendi <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="cõ-&longs;titit">con­<lb/>&longs;titit</expan> eum <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sidere po&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt planè vides, e&longs;t &longs;ubiecta <expan abbr="tpi">tempori</expan>, quaten^{9}.&longs;. </s> <s>po&longs;sidet &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="qñq.">quandoque</expan> <lb/>non po&longs;sidere. </s> <s>Ita <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> graue actu e&longs;t in &longs;uo loco, & ita e&longs;t actu, <expan abbr="nullã&qacute;">nullanque</expan>. </s> <s>pote&longs;tatis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> in &longs;e <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan>, &longs;ed <lb/>cùm ibi &longs;it, quia <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan> olim <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e; verùm p idem ius, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>principia, p <expan abbr="&qtilde;nã">quanam</expan> locum &longs;uum occupauit, <lb/>cùm & retineat, ni&longs;i <expan abbr="vinca&ttilde;">vincatur</expan>, & victum properet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>; fit vt in &longs;uo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> loco pote&longs;tatis <expan abbr="&longs;pecim&etilde;">&longs;pecimen</expan> appa­<lb/>reat. </s> <s><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> cum actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>. </s> <s>Cùm ergo notio quietis in motu virtute <expan abbr="cõtinea&ttilde;">contineatur</expan> & &longs;it actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> exi­<lb/>&longs;tens ex grauitate <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus e&longs;t, dum extra proprium locum <expan abbr="detine&ttilde;">detinetur</expan> <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, & dum <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> ad ip&longs;um, <lb/>vbi extra ip&longs;um e&longs;t; &longs;ignificare voluit Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> actus qdem &longs;impliciter grauis aut leuis &longs;eor&longs;um, vbi <lb/>&longs;unt extra proprium locum, <expan abbr="noĩe">nomine</expan> vacare: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quidã">quidam</expan> eorum actus motus; <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus eum q <expan abbr="gña-">gnna­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2894"></arrow.to.target><lb/>liter a&longs;cen&longs;um <expan abbr="de&longs;cen&longs;um&qacute;">de&longs;cen&longs;umque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehendat">comprehendat</expan>, qua&longs;i &longs;it nomen <expan abbr="gñis">gnnis</expan> cuius h&ecedil; &longs;int &longs;pecies, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> vim, co­<lb/>natum, <expan abbr="atq.">atque</expan> impul&longs;um ex quo cùm extra proprium locum e&longs;t, exi&longs;tit motus obice depul&longs;o, aut impe­<lb/>tus in ip&longs;um, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="prohibe&ttilde;">prohibetur</expan>: nam talis <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e facultas eius vocis <foreign lang="greek">ro(ph\</foreign>; <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="trã&longs;umi&ttilde;">tran&longs;umitur</expan> ad ea <expan abbr="&longs;ignificãda">&longs;ignificanda</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>p <expan abbr="põdus">pondus</expan> men&longs;ure <expan abbr="&longs;ubiiciun&ttilde;">&longs;ubiiciuntur</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> affert, vt dixi, oppre&longs;sionem, exi&longs;tit <expan abbr="ãt">ant</expan> <foreign lang="greek">emfu/tou o(zmh=s</foreign> .i. </s> <s>ex impetu inna­<lb/>to, & in grauib. poti&longs;simè <expan abbr="p&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>. </s> <s>Puto <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic interpretanda e&longs;&longs;e verba Philo&longs;ophi. </s> <s>Proinde <expan abbr="neq.">neque</expan> de­<lb/>ficit, <expan abbr="qd">quod</expan> pro Alexandro po&longs;sit afferri, quia nimirùm <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectauerit habilitatem <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, &longs;ed genus il­<lb/>lud grauitatis, & vim <expan abbr="agitãdi">agitandi</expan> medium <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i &longs;uperet impedimentum, definit in motum, & ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> <lb/>quiete naturali <expan abbr="fini&ttilde;">finitur</expan>, aut &longs;i habilitatem <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> dicere voluit, eius <expan abbr="rõnem">rationem</expan> formalem in <expan abbr="ptãte">potestate</expan> collocaue­<lb/>rit, nihilominus accepta materialiter &longs;it &longs;uper&longs;tes. </s> <s><expan abbr="Nãq.">Nanque</expan> & &longs;i <expan abbr="ptãs">potestas</expan> accepta formaliter actui repugnat <lb/>at pote&longs;tas, vt &longs;ubiectum, &longs;eu principium, &, vt aiunt, materialiter, non repugnat. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita res in graui­<lb/>tate procedere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt in motu. </s> <s><expan abbr="Auge&ttilde;">Augetur</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> motus vt forma fluens in proce&longs;&longs;u; ad extremum hullus e&longs;t eius <lb/>fluxus. </s> <s>Ergo tendit'ne ad <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e forma fluens? </s> <s><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>; &longs;ed fluxus interit forma, tum maximè e&longs;t, <expan abbr="qa">quam</expan> <lb/><expan abbr="mõ">modo</expan> pfectiore ine&longs;t in quiete, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> partibiliter extabat in motu, id vniuer&longs;um quiete, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. </s> <s>con­<lb/>&longs;i&longs;tit. </s> <s>ita & grauitas in quiete & cùm forma perfecta in proprio loco ine&longs;t modo quodam perfectiore, <lb/>nec interit. </s> <s>Remanent igitur hæc materialiter, intereunt formaliter duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> denominatio <lb/>non &longs;umitur ab illis. </s> <s>Sic igitur graue &longs;ignificat pote&longs;tatem, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s>nec remanet in proprio lo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2894"></arrow.to.target><lb/>liter a&longs;cen&longs;um <expan abbr="de&longs;cen&longs;um&qacute;">de&longs;cen&longs;umque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehendat">comprehendat</expan>, qua&longs;i &longs;it nomen <expan abbr="gñis">generis</expan> cuius h&ecedil; &longs;int &longs;pecies, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> vim, co­<lb/>natum, <expan abbr="atq.">atque</expan> impul&longs;um ex quo cùm extra proprium locum e&longs;t, exi&longs;tit motus obice depul&longs;o, aut impe­<lb/>tus in ip&longs;um, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="prohibe&ttilde;">prohibetur</expan>: nam talis <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> e&longs;&longs;e facultas eius vocis <foreign lang="greek">ro(ph\</foreign>; <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="trã&longs;umi&ttilde;">tran&longs;umitur</expan> ad ea <expan abbr="&longs;ignificãda">&longs;ignificanda</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>p <expan abbr="põdus">pondus</expan> men&longs;ure <expan abbr="&longs;ubiiciun&ttilde;">&longs;ubiiciuntur</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> affert, vt dixi, oppre&longs;sionem, exi&longs;tit <expan abbr="ãt">aut</expan> <foreign lang="greek">emfu/tou o(rmh=s</foreign> .i. </s> <s>ex impetu inna­<lb/>to, & in grauib. poti&longs;simè <expan abbr="p&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>. </s> <s>Puto <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic interpretanda e&longs;&longs;e verba Philo&longs;ophi. </s> <s>Proinde <expan abbr="neq.">neque</expan> de­<lb/>ficit, <expan abbr="qd">quod</expan> pro Alexandro po&longs;sit afferri, quia nimirùm <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectauerit habilitatem <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, &longs;ed genus il­<lb/>lud grauitatis, & vim <expan abbr="agitãdi">agitandi</expan> medium <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i &longs;uperet impedimentum, definit in motum, & ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> <lb/>quiete naturali <expan abbr="fini&ttilde;">finitur</expan>, aut &longs;i habilitatem <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> dicere voluit, eius <expan abbr="rõnem">rationem</expan> formalem in <expan abbr="ptãte">potestate</expan> collocaue­<lb/>rit, nihilominus accepta materialiter &longs;it &longs;uper&longs;tes. </s> <s><expan abbr="Nãq.">Nanque</expan> & &longs;i <expan abbr="ptãs">potestas</expan> accepta formaliter actui repugnat <lb/>at pote&longs;tas, vt &longs;ubiectum, &longs;eu principium, &, vt aiunt, materialiter, non repugnat. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita res in graui­<lb/>tate procedere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt in motu. </s> <s><expan abbr="Auge&ttilde;">Augetur</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> motus vt forma fluens in proce&longs;&longs;u; ad extremum nullus e&longs;t eius <lb/>fluxus. </s> <s>Ergo tendit'ne ad <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e forma fluens? </s> <s><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>; &longs;ed fluxus interit forma, tum maximè e&longs;t, <expan abbr="qa">quam</expan> <lb/><expan abbr="mõ">modo</expan> <expan abbr="pfectiore">perfectiore</expan> ine&longs;t in quiete, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> partibiliter extabat in motu, id vniuer&longs;um quiete, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. </s> <s>con­<lb/>&longs;i&longs;tit. </s> <s>ita & grauitas in quiete & cùm forma perfecta in proprio loco ine&longs;t modo quodam perfectiore, <lb/>nec interit. </s> <s>Remanent igitur hæc materialiter, intereunt formaliter duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> denominatio <lb/>non &longs;umitur ab illis. </s> <s>Sic igitur graue &longs;ignificat pote&longs;tatem, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s>nec remanet in proprio lo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2895"></arrow.to.target><lb/>co, quemadmodum Græci dixerunt. </s> <s>Alterum ergo &longs;en&longs;um ex his Græcorum dictis abhibendum e&longs;­<lb/>&longs;e putamus, &longs;i illis patrocinari libeat.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2895"></arrow.to.target><lb/>co, quemadmodum Græci dixerunt. </s> <s>Alterum ergo &longs;en&longs;um ex his Græcorum dictis abhibendum e&longs;­<lb/>&longs;e putamus, &longs;i illis patrocinari libeat.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2891"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2891"></margin.target>C</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Alexandri <expan abbr="dictũ">dictum</expan> de pote&longs;tate grauis & leuis, & quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;o Themistius & Auerroes di&longs;&longs;erat. </s> <s>C. XV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Alexandri <expan abbr="dictũ">dictum</expan> de pote&longs;tate grauis & leuis, & quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;o Themistius & Auerroes di&longs;&longs;erat. </s> <s>C. XV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VERVM enimuero <expan abbr="neq.">neque</expan> definitio &longs;ola grauis & leuis ab Ari&longs;t. </s> <s>a&longs;signata, quæ &longs;olum motum ac­<lb/>cipere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>: <expan abbr="neq.">neque</expan> notio grauis & leuis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> continet pote&longs;tatem ad motum, <expan abbr="cõmouerũt">commouerunt</expan> <expan abbr="Alexãdrum">Alexandrum</expan>, <lb/><expan abbr="alio&longs;q.">alio&longs;que</expan> philo&longs;ophos, vt ita &longs;entirent, &longs;ed illa <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="quã">quam</expan> obiecit Anaximandro Ari&longs;t. </s> <s>exi&longs;timanti cau&longs;&longs;am <lb/>terræ quietis e&longs;&longs;e &longs;imilitudinem, quod item cùm ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>, faciat, & per &longs;e ip&longs;um &longs;it difficile, vt à <lb/>maximis &longs;ectæ Peripatetic&ecedil; patronis Alexandro, Themi&longs;tio, & Auerroe in <expan abbr="controuer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan> reuocatum, <lb/>& admodùm perplexè &longs;criptum fuerit à Themi&longs;tio; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> loco ip&longs;o nos admonente conabimur Alexan­<lb/>dri <expan abbr="Themi&longs;tijq.">Themi&longs;tijque</expan> <expan abbr="&longs;nĩas">&longs;ninas</expan> explanare. </s> <s>Quemadmodum ergo &longs;upra dictum e&longs;t, Ari&longs;t. </s> <s>probaturus immo­<lb/>bilem non ob id manere <expan abbr="terrã">terram</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> &longs;imiliter <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> &longs;e haberet ad c&ecedil;lum, argumentabatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hunc in <lb/>modum. </s> <s>Quò <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> pars, <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ferri totum <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: & quò <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan> h&ecedil;c <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>manere <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: transferebat Alexander has <expan abbr="rõnes">rationes</expan> ad cau&longs;&longs;as: quia .&longs;. </s> <s>eadem foret cau&longs;&longs;a motus <lb/>& quietis: &longs;ed cùm &longs;imilitudo, quam <foreign lang="greek">o(mh/wsin</foreign> appellat Ari&longs;t. <foreign lang="greek">i)soz)zo(pi/an</foreign> <expan abbr="aũt">aut</expan> ip&longs;e Alexander, non &longs;it <lb/> | <s>VERVM enimuero <expan abbr="neq.">neque</expan> definitio &longs;ola grauis & leuis ab Ari&longs;t. </s> <s>a&longs;signata, quæ &longs;olum motum ac­<lb/>cipere <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>: <expan abbr="neq.">neque</expan> notio grauis & leuis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> continet pote&longs;tatem ad motum, <expan abbr="cõmouerũt">commouerunt</expan> <expan abbr="Alexãdrum">Alexandrum</expan>, <lb/><expan abbr="alio&longs;q.">alio&longs;que</expan> philo&longs;ophos, vt ita &longs;entirent, &longs;ed illa <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="quã">quam</expan> obiecit Anaximandro Ari&longs;t. </s> <s>exi&longs;timanti cau&longs;&longs;am <lb/>terræ quietis e&longs;&longs;e &longs;imilitudinem, quod item cùm ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>, faciat, & per &longs;e ip&longs;um &longs;it difficile, vt à <lb/>maximis &longs;ectæ Peripatetic&ecedil; patronis Alexandro, Themi&longs;tio, & Auerroe in <expan abbr="controuer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan> reuocatum, <lb/>& admodùm perplexè &longs;criptum fuerit à Themi&longs;tio; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> loco ip&longs;o nos admonente conabimur Alexan­<lb/>dri <expan abbr="Themi&longs;tijq.">Themi&longs;tijque</expan> <expan abbr="&longs;nĩas">&longs;ninas</expan> explanare. </s> <s>Quemadmodum ergo &longs;upra dictum e&longs;t, Ari&longs;t. </s> <s>probaturus immo­<lb/>bilem non ob id manere <expan abbr="terrã">terram</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> &longs;imiliter <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> &longs;e haberet ad c&ecedil;lum, argumentabatur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hunc in <lb/>modum. </s> <s>Quò <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> pars, <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ferri totum <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: & quò <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan> h&ecedil;c <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>manere <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: transferebat Alexander has <expan abbr="rõnes">rationes</expan> ad cau&longs;&longs;as: quia .&longs;. </s> <s>eadem foret cau&longs;&longs;a motus <lb/>& quietis: &longs;ed cùm &longs;imilitudo, quam <foreign lang="greek">o(mh/wsin</foreign> appellat Ari&longs;t. <foreign lang="greek">i)sor)ro(pi/an</foreign> <expan abbr="aũt">aut</expan> ip&longs;e Alexander, non &longs;it <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2896"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> item, vt cau&longs;&longs;a quietis e&longs;&longs;e non po&longs;sit. </s> <s>Agitat verò Themi&longs;tius hanc explicatio­<lb/>nem <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ob&longs;curam; vtrumúe verò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> fal&longs;am repudiet, haud au&longs;im affirmare, &longs;ed <expan abbr="creder&etilde;">crederem</expan> potius <lb/>eum illi conari lucem afferre. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> conuenit inter ip&longs;os <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am motus & quietis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab­<lb/>&longs;it <expan abbr="oĩs">omnis</expan> &longs;imilitudo. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> hoc <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> aduer&longs;ari: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan>, &longs;icut videndi facultas e&longs;t cau&longs;&longs;a vi&longs;ionis, quæ &longs;imilis e&longs;t <lb/>quieti: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> functio perfecta, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> ambulationis, ita <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> cen&longs;ere po&longs;&longs;et <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am qetis, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> verò motus. </s> <s><expan abbr="Præter&qtilde;">Præterquae</expan> quae fal&longs;um e&longs;t, eandem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am &longs;impliciter motus & quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan> cau&longs;&longs;a, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;umpta &longs;emper eiu&longs;dem cau&longs;&longs;a e&longs;t: atqui motus & quies <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> non &longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo &longs;e <expan abbr="hñs">hnns</expan> cau&longs;&longs;a motus & quietis e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;piciens Alexander <lb/>&longs;tatuit, <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, dum quie&longs;cit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; hoc verò fit in proprio loco: graue <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, aut leue; qua&longs;i <lb/>&longs;it alia <expan abbr="rõ">ratio</expan> naturæ mouentis & &longs;edantis. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">hnns</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> functionis <lb/>cau&longs;&longs;a. </s> <s>Si grauitas igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> auctor e&longs;&longs;e quietis: aliter vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;a <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">hnns</expan> e&longs;&longs;et effectuum diuer&longs;orum, immò oppo&longs;itorum. </s> <s>Sed tum quæro, &longs;i terra ad­<lb/>huc graui exi&longs;tente, quies in ea reperitur, an hæc ex impedimento <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan>; an nihil ad&longs;it, quod impe­<lb/>diat. </s> <s>Si primum dederis, <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> fuerit ea quies violenta & contra naturam. </s> <s>quae &longs;i <expan abbr="nullũ">nullum</expan> ad&longs;it impediens, | <arrow.to.target n="marg2896"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> item, vt cau&longs;&longs;a quietis e&longs;&longs;e non po&longs;sit. </s> <s>Agitat verò Themi&longs;tius hanc explicatio­<lb/>nem <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ob&longs;curam; vtrumúe verò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> fal&longs;am repudiet, haud au&longs;im affirmare, &longs;ed <expan abbr="creder&etilde;">crederem</expan> potius <lb/>eum illi conari lucem afferre. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> conuenit inter ip&longs;os <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am motus & quietis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab­<lb/>&longs;it <expan abbr="oĩs">omnis</expan> &longs;imilitudo. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> hoc <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> aduer&longs;ari: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan>, &longs;icut videndi facultas e&longs;t cau&longs;&longs;a vi&longs;ionis, quæ &longs;imilis e&longs;t <lb/>quieti: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> functio perfecta, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> ambulationis, ita <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> cen&longs;ere po&longs;&longs;et <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am <expan abbr="qetis">quietis</expan>, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> verò motus. </s> <s><expan abbr="Præter&qtilde;">Præterquae</expan> quae fal&longs;um e&longs;t, eandem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am &longs;impliciter motus & quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan> cau&longs;&longs;a, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;umpta &longs;emper eiu&longs;dem cau&longs;&longs;a e&longs;t: atqui motus & quies <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> non &longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> cau&longs;&longs;a motus & quietis e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;piciens Alexander <lb/>&longs;tatuit, <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, dum quie&longs;cit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; hoc verò fit in proprio loco: graue <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, aut leue; qua&longs;i <lb/>&longs;it alia <expan abbr="rõ">ratio</expan> naturæ mouentis & &longs;edantis. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> functionis <lb/>cau&longs;&longs;a. </s> <s>Si grauitas igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> auctor e&longs;&longs;e quietis: aliter vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;a <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan> e&longs;&longs;et effectuum diuer&longs;orum, immò oppo&longs;itorum. </s> <s>Sed tum quæro, &longs;i terra ad­<lb/>huc graui exi&longs;tente, quies in ea reperitur, an hæc ex impedimento <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan>; an nihil ad&longs;it, quod impe­<lb/>diat. </s> <s>Si primum dederis, <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> fuerit ea quies violenta & contra naturam. </s> <s>quae &longs;i <expan abbr="nullũ">nullum</expan> ad&longs;it impediens, |
| <pb pagenum="471"/> | <pb pagenum="471"/> |
| <arrow.to.target n="marg2897"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;a manet; profectò per &longs;e immobilis &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Planum igitur quae grauitas e&longs;t cau&longs;&longs;a quietis <lb/>non <expan abbr="aũt">aut</expan> motus, aut non huius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;impliciter, &longs;ed vbi non ad&longs;it impedimentum: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, vbi terra <lb/>&longs;it extra proprium locum. </s> <s>Quapp ad id, vt natura &longs;it cau&longs;&longs;a motus; hæc duo requiri videntur; vt &longs;it <lb/>extra proprium locum id quod graue e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it impediens. </s> <s>Alexander igitur cau&longs;&longs;am <expan abbr="gñaliter">gnnaliter</expan> <lb/>accepit, quæ &longs;anè variatis conditionib. e&longs;&longs;et cau&longs;&longs;a motus & quietis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> natura per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>priuationem; & &longs;ic potuit Anaximandri placitum confutare. </s> <s>Hic tu <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vides, vt <expan abbr="nõ">non</expan> id refutet Themi­<lb/>&longs;tius, quae elementum in proprio loco graue non e&longs;&longs;e, co&longs;titutum &longs;it; qua&longs;i accedat Alexandro; &longs;ed illud <lb/>&longs;olùm, quae grauitas non efficit <expan abbr="motũ">motum</expan> in actu, ni&longs;i ad&longs;int ill&ecedil; <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, Et certè à <expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> doctri­<lb/>na <expan abbr="nõ">non</expan> abhorret, <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="oppo&longs;itorũ">oppo&longs;itorum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="gñalem">gnnalem</expan>, proprias verò <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> medicus e&longs;t artifex &longs;a­<lb/>lutis & interitus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it, verùm &longs;alutis per &longs;e, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, interitus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="&ptilde;cepta">pncepta</expan> ar­<lb/>tis, & per accidens. </s> <s>&longs;ic natura cau&longs;&longs;a motus e&longs;t & quietis, &longs;ed motus per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> per <expan abbr="eã">eam</expan> &longs;impli­<lb/>citer; verùm vbi &longs;it <expan abbr="elementũ">elementum</expan> extra &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>Etenim ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> illud <lb/><expan abbr="Themi&longs;tianũ">Themi&longs;tianum</expan> facilè <expan abbr="rñdere">rnndere</expan> po&longs;&longs;et Alexander, <expan abbr="primũ">primum</expan> includi in hypothe&longs;i <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>; <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> mane­<lb/>re <expan abbr="terrã">terram</expan> ex vi interni principij, & <expan abbr="&longs;uper&longs;tit&etilde;">&longs;uper&longs;titem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>. </s> <s>Deinde doceret, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="factũ">factum</expan> &longs;upere&longs;t, aliquid a&longs;siduè fit, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> in eo <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> quietis, vtputa, quae<lb/>vapor <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eueha&ttilde;">euehatur</expan> &longs;upra &longs;cdam <expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> aëris, <expan abbr="quã">quam</expan> negaret e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> aut <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>. </s> <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int; &longs;pe­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2897"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;a manet; profectò per &longs;e immobilis &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Planum igitur quae grauitas e&longs;t cau&longs;&longs;a quietis <lb/>non <expan abbr="aũt">aut</expan> motus, aut non huius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;impliciter, &longs;ed vbi non ad&longs;it impedimentum: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, vbi terra <lb/>&longs;it extra proprium locum. </s> <s><expan abbr="qua&ptail;&ptail;">quapropter</expan> ad id, vt natura &longs;it cau&longs;&longs;a motus; hæc duo requiri videntur; vt &longs;it <lb/>extra proprium locum id quod graue e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it impediens. </s> <s>Alexander igitur cau&longs;&longs;am <expan abbr="gnnaliter">generaliter</expan> <lb/>accepit, quæ &longs;anè variatis conditionib. e&longs;&longs;et cau&longs;&longs;a motus & quietis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> natura per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>priuationem; & &longs;ic potuit Anaximandri placitum confutare. </s> <s>Hic tu <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vides, vt <expan abbr="nõ">non</expan> id refutet Themi­<lb/>&longs;tius, quae elementum in proprio loco graue non e&longs;&longs;e, co&longs;titutum &longs;it; qua&longs;i accedat Alexandro; &longs;ed illud <lb/>&longs;olùm, quae grauitas non efficit <expan abbr="motũ">motum</expan> in actu, ni&longs;i ad&longs;int ill&ecedil; <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, Et certè à <expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> doctri­<lb/>na <expan abbr="nõ">non</expan> abhorret, <expan abbr="vnã">vnam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="oppo&longs;itorũ">oppo&longs;itorum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="gñalem">generalem</expan>, proprias verò <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> medicus e&longs;t artifex &longs;a­<lb/>lutis & interitus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it, verùm &longs;alutis per &longs;e, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, interitus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="&ptilde;cepta">pncepta</expan> ar­<lb/>tis, & per accidens. </s> <s>&longs;ic natura cau&longs;&longs;a motus e&longs;t & quietis, &longs;ed motus per <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> per <expan abbr="eã">eam</expan> &longs;impli­<lb/>citer; verùm vbi &longs;it <expan abbr="elementũ">elementum</expan> extra &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad&longs;it <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>Etenim ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> illud <lb/><expan abbr="Themi&longs;tianũ">Themi&longs;tianum</expan> facilè <expan abbr="rñdere">respondere</expan> po&longs;&longs;et Alexander, <expan abbr="primũ">primum</expan> includi in hypothe&longs;i <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>; <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> mane­<lb/>re <expan abbr="terrã">terram</expan> ex vi interni principij, & <expan abbr="&longs;uper&longs;tit&etilde;">&longs;uper&longs;titem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>. </s> <s>Deinde doceret, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="factũ">factum</expan> &longs;upere&longs;t, aliquid a&longs;siduè fit, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> in eo <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> quietis, vtputa, quae<lb/>vapor <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eueha&ttilde;">euehatur</expan> &longs;upra <expan abbr="&longs;cdam ">&longs;ecundam</expan><expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> aëris, <expan abbr="quã">quam</expan> negaret e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> aut <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>. </s> <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int; &longs;pe­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2898"></arrow.to.target><lb/>ctemus nunc, <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ea <expan abbr="valeãt">valeant</expan>, <expan abbr="&qacute;">que</expan> Auerroes attulit in Themi&longs;tium. </s> <s><expan abbr="Ead&etilde;">Eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, inquit, finis & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;unt <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan> finis. </s> <s>Sed quies e&longs;t finis motus. </s> <s>Ergo <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a motus & quietis <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;­<lb/>&longs;a motus <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>; cau&longs;&longs;a <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> quietis <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ip&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuerit, & contra: <expan abbr="qa">quam</expan> <lb/>&longs;int in proprio loco, erit cau&longs;&longs;a, vt ad loca &longs;ua <expan abbr="cõciten&ttilde;">concitentur</expan>. </s> <s>Prætereà po&longs;itis cau&longs;sis primis, effectus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> qui <lb/>ab illis proximè <expan abbr="p&etilde;d&etilde;t">pendent</expan>, & ip&longs;i <expan abbr="ponen&ttilde;">ponentur</expan>: &longs;ed e&longs;&longs;e extra <expan abbr="mediũ">medium</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur terra <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>. </s> <s>& <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> quod erit extra medium, <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>; & <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> &longs;i e&longs;&longs;e in medio cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur quie&longs;cat cor­<lb/>pus: ignis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, cùm fuerit in medio, pmaneat <expan abbr="ibid&etilde;">ibidem</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ad primum <expan abbr="Alexãder">Alexander</expan> & The­<lb/>mi&longs;tius optimè dicere <expan abbr="pñt">po&longs;&longs;unt</expan>, <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> finis & eorum, <expan abbr="&qacute;">que</expan> &longs;unt in&longs;tituta in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan>, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;pecial&etilde;">&longs;pecialem</expan>, &longs;ed <expan abbr="gñalem">gnnalem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, & hui^{9} <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> primò, alterius &longs;cdo, huius proximè, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> remotè, <lb/>vtputa, <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum e&longs;t cau&longs;&longs;a mot^{9}, vbi elementa &longs;int extra <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="&longs;ed&etilde;">&longs;edem</expan>: qetis <expan abbr="ãt">ant</expan>, vbi <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="propriã">propriam</expan> &longs;edem oc­<lb/>cuparunt: mot^{9} <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cau&longs;&longs;a, dum <expan abbr="elementũ">elementum</expan> manebit impfectum, quietis <expan abbr="ãt">ant</expan>, cùm <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> fuerit: <expan abbr="&ptilde;tereà">praetereà</expan> <lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="impeditũ">impeditum</expan> fuerit, ne dum <expan abbr="gigneba&ttilde;">gignebatur</expan>, in &longs;uum locum peruenerit, & hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> forma­<lb/>liter <expan abbr="&ptilde;&longs;tabit">pn&longs;tabit</expan>, illud <expan abbr="aũt">aut</expan> vt eius <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> e&longs;&longs;e in loco proprio, quia &longs;it cau&longs;&longs;a quietis, erit cau&longs;&longs;a proxi­<lb/>ma, cur eò <expan abbr="cõcite&ttilde;">concitetur</expan>, &longs;ed cau&longs;&longs;a <expan abbr="gñalis">gnnalis</expan> &longs;olùm qu&ecedil; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="vnã">vnam</expan> di&longs;po&longs;itionem, vel <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> cau&longs;&longs;arum &longs;ocieta­<lb/>tem, erit cau&longs;&longs;a mot^{9}, aliter verò &longs;e <expan abbr="hñs">hnns</expan>, & ab alijs cau&longs;sis adiuta <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> efficiet. </s> <s>ita vt in <expan abbr="argõ">argom</expan> fallacia <lb/> | <arrow.to.target n="marg2898"></arrow.to.target><lb/>ctemus nunc, <expan abbr="&qtilde;tũ">quantum</expan> ea <expan abbr="valeãt">valeant</expan>, <expan abbr="&qacute;">que</expan> Auerroes attulit in Themi&longs;tium. </s> <s><expan abbr="Ead&etilde;">Eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, inquit, finis & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;unt <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan> finis. </s> <s>Sed quies e&longs;t finis motus. </s> <s>Ergo <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a motus & quietis <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;­<lb/>&longs;a motus <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>; cau&longs;&longs;a <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> quietis <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ip&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuerit, & contra: <expan abbr="qa">quam</expan> <lb/>&longs;int in proprio loco, erit cau&longs;&longs;a, vt ad loca &longs;ua <expan abbr="cõciten&ttilde;">concitentur</expan>. </s> <s>Prætereà po&longs;itis cau&longs;sis primis, effectus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> qui <lb/>ab illis proximè <expan abbr="p&etilde;d&etilde;t">pendent</expan>, & ip&longs;i <expan abbr="ponen&ttilde;">ponentur</expan>: &longs;ed e&longs;&longs;e extra <expan abbr="mediũ">medium</expan> e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur terra <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>. </s> <s>& <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> quod erit extra medium, <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>; & <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> &longs;i e&longs;&longs;e in medio cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur quie&longs;cat cor­<lb/>pus: ignis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, cùm fuerit in medio, <expan abbr="&ptail;maneat">permaneat</expan> <expan abbr="ibid&etilde;">ibidem</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ad primum <expan abbr="Alexãder">Alexander</expan> & The­<lb/>mi&longs;tius optimè dicere <expan abbr="pñt">po&longs;&longs;unt</expan>, <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> finis & eorum, <expan abbr="&qacute;">que</expan> &longs;unt in&longs;tituta in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan>, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;pecial&etilde;">&longs;pecialem</expan>, &longs;ed <expan abbr="gñalem">generalem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, & hui^{9} <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> primò, alterius <expan abbr="&longs;cdo">&longs;ecundo</expan>, huius proximè, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> remotè, <lb/>vtputa, <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum e&longs;t cau&longs;&longs;a mot^{9}, vbi elementa &longs;int extra <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="&longs;ed&etilde;">&longs;edem</expan>: <expan abbr="qetis">quietis</expan> <expan abbr="ãt">aut</expan>, vbi <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="propriã">propriam</expan> &longs;edem oc­<lb/>cuparunt: mot^{9} <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cau&longs;&longs;a, dum <expan abbr="elementũ">elementum</expan> manebit impfectum, quietis <expan abbr="ãt">aut</expan>, cùm <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> fuerit: <expan abbr="&ptilde;tereà">praetereà</expan> <lb/>cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="impeditũ">impeditum</expan> fuerit, ne dum <expan abbr="gigneba&ttilde;">gignebatur</expan>, in &longs;uum locum peruenerit, & hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> forma­<lb/>liter <expan abbr="&ptilde;&longs;tabit">pn&longs;tabit</expan>, illud <expan abbr="aũt">aut</expan> vt eius <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> e&longs;&longs;e in loco proprio, quia &longs;it cau&longs;&longs;a quietis, erit cau&longs;&longs;a proxi­<lb/>ma, cur eò <expan abbr="cõcite&ttilde;">concitetur</expan>, &longs;ed cau&longs;&longs;a <expan abbr="gñalis">gnnalis</expan> &longs;olùm qu&ecedil; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="vnã">vnam</expan> di&longs;po&longs;itionem, vel <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> cau&longs;&longs;arum &longs;ocieta­<lb/>tem, erit cau&longs;&longs;a mot^{9}, aliter verò &longs;e <expan abbr="hñs">habens</expan>, & ab alijs cau&longs;sis adiuta <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> efficiet. </s> <s>ita vt in <expan abbr="argõ">argumento</expan> fallacia <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2899"></arrow.to.target><lb/>lateat ex figura dictionis, dum vna <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> di&longs;po&longs;itio <expan abbr="cõprehendi&ttilde;">comprehenditur</expan> in a&longs;&longs;umpto: altera verò infertur <expan abbr="in-cõ&longs;equente">in­<lb/>con&longs;equente</expan>. </s> <s>Ad <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> verò &longs;ic diceret eorum &longs;ectator, <expan abbr="argum&etilde;tũ">argumentum</expan> <expan abbr="cõtinere">continere</expan> virìum à <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> quid ad &longs;im­<lb/>pliciter. </s> <s><expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e extra <expan abbr="mediũ">medium</expan>, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> cau&longs;&longs;a prima motus, atqui e&longs;t ea <expan abbr="cõditio">conditio</expan> cau&longs;&longs;æ, & e&longs;t cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="limitãs">limitans</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> efficiens, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> patefaciens <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> (&longs;i <expan abbr="Alexãdro">Alexandro</expan> credimus) vbi terra &longs;it extra <lb/><expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> locum, nec impedita e&longs;t cau&longs;&longs;a ab&longs;oluta motus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan>, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod extra <expan abbr="mediũ">medium</expan> e&longs;t, eò <lb/><expan abbr="cõtendat">contendat</expan>, &longs;ed &longs;i fuerit graue, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e in medio qetis erit cau&longs;&longs;a, ni&longs;i eò p <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> puenerit, & in illo <lb/>maneat <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Hæc planè, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Auerroes obiicit, <expan abbr="cõtra">contra</expan> ip&longs;os <expan abbr="valer&etilde;t">valerent</expan>, &longs;i &longs;ola natura &longs;impliciter <expan abbr="v-trũq.">v­<lb/>trunque</expan> mun^{9} <expan abbr="&ptilde;&longs;taret">pn&longs;taret</expan>. </s> <s>Ita igitur Græci di&longs;&longs;erunt, & ea <expan abbr="profiten&ttilde;">profitentur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Auerrois impetum &longs;u&longs;tinere po&longs;sint.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2899"></arrow.to.target><lb/>lateat ex figura dictionis, dum vna <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> di&longs;po&longs;itio <expan abbr="cõprehendi&ttilde;">comprehenditur</expan> in a&longs;&longs;umpto: altera verò infertur <expan abbr="in-cõ&longs;equente">in­<lb/>con&longs;equente</expan>. </s> <s>Ad <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> verò &longs;ic diceret eorum &longs;ectator, <expan abbr="argum&etilde;tũ">argumentum</expan> <expan abbr="cõtinere">continere</expan> virìum à <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> quid ad &longs;im­<lb/>pliciter. </s> <s><expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e extra <expan abbr="mediũ">medium</expan>, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> cau&longs;&longs;a prima motus, atqui e&longs;t ea <expan abbr="cõditio">conditio</expan> cau&longs;&longs;æ, & e&longs;t cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="limitãs">limitans</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> efficiens, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> patefaciens <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> (&longs;i <expan abbr="Alexãdro">Alexandro</expan> credimus) vbi terra &longs;it extra <lb/><expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> locum, nec impedita e&longs;t cau&longs;&longs;a ab&longs;oluta motus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan>, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod extra <expan abbr="mediũ">medium</expan> e&longs;t, eò <lb/><expan abbr="cõtendat">contendat</expan>, &longs;ed &longs;i fuerit graue, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e in medio <expan abbr="qetis">quietis</expan> erit cau&longs;&longs;a, ni&longs;i eò p <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="&ptail;uenerit">peruenerit</expan>, & in illo <lb/>maneat <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Hæc planè, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Auerroes obiicit, <expan abbr="cõtra">contra</expan> ip&longs;os <expan abbr="valer&etilde;t">valerent</expan>, &longs;i &longs;ola natura &longs;impliciter <expan abbr="v-trũq.">v­<lb/>trunque</expan> mun^{9} <expan abbr="&ptilde;&longs;taret">prae&longs;taret</expan>. </s> <s>Ita igitur Græci di&longs;&longs;erunt, & ea <expan abbr="profiten&ttilde;">profitentur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Auerrois impetum &longs;u&longs;tinere po&longs;sint.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2896"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg2896"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Quòd omnia, quæ rectà mouentur habeant aliquem motum naturalem Cap. </s> <s>XVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Quòd omnia, quæ rectà mouentur habeant aliquem motum naturalem Cap. </s> <s>XVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>OMNIA verò corpora naturalia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recta <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri, & manere, & e&longs;&longs;e gra­<lb/>uia aut leuia nos olim ab initio docuimus. </s> <s>Sed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id ad rudiorem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dã">dam</expan> <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> <expan abbr="faci&etilde;dã">faciendam</expan> eo <lb/><expan abbr="tpe">tempore</expan> fuerat v&longs;urpatum, nunc &longs;ubtilius <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s>hoc verò <expan abbr="di&longs;ce&ttilde;">di&longs;cetur</expan> ex his. </s> <s>Etenim hæc moueri, <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. <lb/></s> <s>mutare &longs;en&longs;ui p&longs;picuum &longs;ic e&longs;t, vt illi nihil <expan abbr="euid&etilde;tius">euidentius</expan>. </s> <s>aut <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ille mot^{9} ine&longs;t in corpore naturali, <expan abbr="tã&qtilde;">tanquae</expan> <lb/>eius proprius, aut <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> alienus, & intrin&longs;ecus ad eum motum emanante propen&longs;ione, aut aliena <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>vi. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> hæ &longs;unt primæ differentiæ motus, <expan abbr="quib.">quibus</expan> po&longs;teà multæ <expan abbr="comitan&ttilde;">comitantur</expan>: vtputa quae motus naturalis <lb/> | <s>OMNIA verò corpora naturalia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recta <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, & <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri, & manere, & e&longs;&longs;e gra­<lb/>uia aut leuia nos olim ab initio docuimus. </s> <s>Sed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id ad rudiorem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dã">dam</expan> <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> <expan abbr="faci&etilde;dã">faciendam</expan> eo <lb/><expan abbr="tpe">tempore</expan> fuerat v&longs;urpatum, nunc &longs;ubtilius <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s>hoc verò <expan abbr="di&longs;ce&ttilde;">di&longs;cetur</expan> ex his. </s> <s>Etenim hæc moueri, <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. <lb/></s> <s>mutare &longs;en&longs;ui <expan abbr="&ptail;&longs;picuum">per&longs;picuum</expan> &longs;ic e&longs;t, vt illi nihil <expan abbr="euid&etilde;tius">euidentius</expan>. </s> <s>aut <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ille mot^{9} ine&longs;t in corpore naturali, <expan abbr="tã&qtilde;">tanquae</expan> <lb/>eius proprius, aut <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> alienus, & intrin&longs;ecus ad eum motum emanante propen&longs;ione, aut aliena <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>vi. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> hæ &longs;unt primæ differentiæ motus, <expan abbr="quib.">quibus</expan> po&longs;teà multæ <expan abbr="comitan&ttilde;">comitantur</expan>: vtputa quae motus naturalis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2900"></arrow.to.target><lb/>vnus &longs;it, natura &longs;p vnum exquirente, & <expan abbr="multitudin&etilde;">multitudinem</expan>, <expan abbr="&qtilde;to">quato</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> odio, pro&longs;equente: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vnum &longs;it ini­<lb/>tium, & <expan abbr="rõ">ratio</expan> perfectionis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à forma, cuius vis e&longs;t terminare, & vnum facere, cùm alioqui mul­<lb/>titudo <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan> à materia, <expan abbr="vñ">vnde</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> extentio, diui&longs;io, <expan abbr="atq.">atque</expan> imperfectionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> permanat. </s> <s>vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>partib. <expan abbr="&qacute;">que</expan> p definitionem <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>, ordo &longs;it nullus, quia nulla multitudo: tota e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuidua defini­<lb/>tio, <expan abbr="neq.">neque</expan> inde <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> auferri <expan abbr="põt">potest</expan>, quin totum protinus <expan abbr="euerta&ttilde;">euertatur</expan>: non <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, ac mentis <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <lb/>ab <expan abbr="aĩali">ainali</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;us ab&longs;trahi <expan abbr="põt">potest</expan>, quin protinus <expan abbr="hõ">hom</expan> intereat. </s> <s><expan abbr="iõ">iom</expan> qui <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> definitionis ignorat, <expan abbr="nõ">non</expan> partim <lb/>quidem &longs;cit, partim ne&longs;cit, &longs;ed omnino totum incognitum habeat nece&longs;&longs;e e&longs;t, quae &longs;i quis ordo &longs;pecte­<lb/>tur inter partes definitionis, non pertinet ille quidem ad partes &longs;ub&longs;tantiæ, qua &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt, &longs;ed <lb/>ad mentem no&longs;tram, quæ comprehendit ordine partes illarum notionum <expan abbr="quib.">quibus</expan> e&longs;&longs;entia con&longs;i&longs;tit, ita <lb/>ex forma <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, abe&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudo: vt non &longs;olùm ab ea multitudo &longs;impliciter, verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ordi­<lb/>nata multitudo profici&longs;ci po&longs;sit. </s> <s>Sed redeo ad motum. </s> <s>Naturalis igitur vnus. </s> <s>violentus <expan abbr="aũt">aut</expan>, & præ­<lb/>ter naturam multiplex, atque adeò infinitus, &longs;iquidem id quod <expan abbr="rectũ">rectum</expan>, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, à recto verò declinare <lb/>contingit plurib. modis. </s> <s>proinde virtus vna, quæ medio <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>: vitia vno plura, & vna &longs;anitas, quæ <lb/>in <expan abbr="rõne">ratione</expan> calidorum frigidorum, humidorum, <expan abbr="&longs;iccorum&qacute;">&longs;iccorumque</expan>. </s> <s>po&longs;ita e&longs;t, accidit <expan abbr="aũt">aut</expan> miris eam variari mo­ | <arrow.to.target n="marg2900"></arrow.to.target><lb/>vnus &longs;it, natura <expan abbr="&longs;p">&longs;emper</expan> vnum exquirente, & <expan abbr="multitudin&etilde;">multitudinem</expan>, <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> odio, pro&longs;equente: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vnum &longs;it ini­<lb/>tium, & <expan abbr="rõ">ratio</expan> perfectionis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à forma, cuius vis e&longs;t terminare, & vnum facere, cùm alioqui mul­<lb/>titudo <expan abbr="na&longs;ca&ttilde;">na&longs;catur</expan> à materia, <expan abbr="vñ">vnde</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> extentio, diui&longs;io, <expan abbr="atq.">atque</expan> imperfectionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> permanat. </s> <s>vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>partib. <expan abbr="&qacute;">que</expan> p definitionem <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>, ordo &longs;it nullus, quia nulla multitudo: tota e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuidua defini­<lb/>tio, <expan abbr="neq.">neque</expan> inde <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> auferri <expan abbr="põt">potest</expan>, quin totum protinus <expan abbr="euerta&ttilde;">euertatur</expan>: non <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, ac mentis <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <lb/>ab <expan abbr="aĩali">ainali</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;us ab&longs;trahi <expan abbr="põt">potest</expan>, quin protinus <expan abbr="hõ">homo</expan> intereat. </s> <s><expan abbr="iõ">ideo</expan> qui <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> definitionis ignorat, <expan abbr="nõ">non</expan> partim <lb/>quidem &longs;cit, partim ne&longs;cit, &longs;ed omnino totum incognitum habeat nece&longs;&longs;e e&longs;t, quae &longs;i quis ordo &longs;pecte­<lb/>tur inter partes definitionis, non pertinet ille quidem ad partes &longs;ub&longs;tantiæ, qua &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt, &longs;ed <lb/>ad mentem no&longs;tram, quæ comprehendit ordine partes illarum notionum <expan abbr="quib.">quibus</expan> e&longs;&longs;entia con&longs;i&longs;tit, ita <lb/>ex forma <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, abe&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudo: vt non &longs;olùm ab ea multitudo &longs;impliciter, verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ordi­<lb/>nata multitudo profici&longs;ci po&longs;sit. </s> <s>Sed redeo ad motum. </s> <s>Naturalis igitur vnus. </s> <s>violentus <expan abbr="aũt">aut</expan>, & præ­<lb/>ter naturam multiplex, atque adeò infinitus, &longs;iquidem id quod <expan abbr="rectũ">rectum</expan>, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, à recto verò declinare <lb/>contingit plurib. modis. </s> <s>proinde virtus vna, quæ medio <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>: vitia vno plura, & vna &longs;anitas, quæ <lb/>in <expan abbr="rõne">ratione</expan> calidorum frigidorum, humidorum, <expan abbr="&longs;iccorum&qacute;">&longs;iccorumque</expan>. </s> <s>po&longs;ita e&longs;t, accidit <expan abbr="aũt">aut</expan> miris eam variari mo­ |
| <pb pagenum="472"/>dis, & quanuis Ari&longs;t. </s> <s>vnum præter naturam opponat vni, qui e&longs;t &longs;ecundùm naturam. </s> <s>at ibi agit de <lb/> | <pb pagenum="472"/>dis, & quanuis Ari&longs;t. </s> <s>vnum præter naturam opponat vni, qui e&longs;t &longs;ecundùm naturam. </s> <s>at ibi agit de <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2901"></arrow.to.target><lb/>motu &longs;implici & de vno primo ad quem cæteri referuntur qui &longs;unt præter naturam: nanque et&longs;i <lb/>terra directò tendit ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: illi contrarius qui à centro item fit. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> di­<lb/>rectò. </s> <s>&longs;ed & præter naturam erit <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ab eodem puncto aliter fiet, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad perpendiculum: <expan abbr="atta-m&etilde;">atta­<lb/>men</expan> erit ob id præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quia refertur ad hunc ip&longs;um qui &longs;impliciter talis e&longs;t: nam &longs;ic corpus il­<lb/>lud contrario motu agitatum e&longs;&longs;e con&longs;ebitur <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;upputata ex interuallo, quod linea à centro ad <lb/>perpendiculum erecta permetitur, licèt in latus fuerit motum. </s> <s>Naturalis item motus e&longs;t à loco <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <lb/>naturam, & properat in <expan abbr="locũ">locum</expan> naturalem, & ibi terminatur. </s> <s>adeò vt corpus ibidem quie&longs;cat, <expan abbr="neq.">neque</expan> in­<lb/>de &longs;ine aliqua vi queat auelli. </s> <s>motus violentus contrà e&longs;t à loco naturali; <expan abbr="neq.">neque</expan> ad <expan abbr="alienũ">alienum</expan> fe&longs;tinat: &longs;ed <lb/><expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> aliena vi concitatur, nec manet in eo loco, ad quem fertur, ni&longs;i detineatur ab alio: ac &longs;i dimit­<lb/>tatur, ab eo &longs;ine vlla vi di&longs;cedit. </s> <s>Idcirco motus naturalis e&longs;t perfectio & vita, violentus <expan abbr="aũt">aut</expan> imperfe­<lb/>ctio & interitus. </s> <s>Naturalis in principio &longs;egnior, in fine velocior: violentus <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> celerior in principio, <lb/>in fine verò inertior. </s> <s>Naturalis perpetuus <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> in &longs;uum locum, & a&longs;siduus: <expan abbr="qñ">quin</expan> extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>moretur, nec vi detineatur elementum. </s> <s>ex aduer&longs;o violentus interruptus, & toties, quoties accidit <lb/>elangue&longs;cere vim qu&ecedil; <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> extrin&longs;ecùs, quæ olim nece&longs;&longs;ariò ce&longs;&longs;abit. </s> <s>Naturalis in plurib. ine&longs;t, <lb/>violentus in paucis, qui <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> fit, ordinem <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan>, qui verò præter naturam, ordine vacat. </s> <s>Hi&longs;ce <lb/>modis cùm varietur motus naturalis, quæritur nunc, an ille motus, quo <expan abbr="elementũ">elementum</expan> afficitur, ingeni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2901"></arrow.to.target><lb/>motu &longs;implici & de vno primo ad quem cæteri referuntur qui &longs;unt præter naturam: nanque et&longs;i <lb/>terra directò tendit ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: illi contrarius qui à centro item fit. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> di­<lb/>rectò. </s> <s>&longs;ed & præter naturam erit <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ab eodem puncto aliter fiet, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad perpendiculum: <expan abbr="atta-m&etilde;">atta­<lb/>men</expan> erit ob id præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quia refertur ad hunc ip&longs;um qui &longs;impliciter talis e&longs;t: nam &longs;ic corpus il­<lb/>lud contrario motu agitatum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;upputata ex interuallo, quod linea à centro ad <lb/>perpendiculum erecta permetitur, licèt in latus fuerit motum. </s> <s>Naturalis item motus e&longs;t à loco <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <lb/>naturam, & properat in <expan abbr="locũ">locum</expan> naturalem, & ibi terminatur. </s> <s>adeò vt corpus ibidem quie&longs;cat, <expan abbr="neq.">neque</expan> in­<lb/>de &longs;ine aliqua vi queat auelli. </s> <s>motus violentus contrà e&longs;t à loco naturali; <expan abbr="neq.">neque</expan> ad <expan abbr="alienũ">alienum</expan> fe&longs;tinat: &longs;ed <lb/><expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> aliena vi concitatur, nec manet in eo loco, ad quem fertur, ni&longs;i detineatur ab alio: ac &longs;i dimit­<lb/>tatur, ab eo &longs;ine vlla vi di&longs;cedit. </s> <s>Idcirco motus naturalis e&longs;t perfectio & vita, violentus <expan abbr="aũt">aut</expan> imperfe­<lb/>ctio & interitus. </s> <s>Naturalis in principio &longs;egnior, in fine velocior: violentus <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> celerior in principio, <lb/>in fine verò inertior. </s> <s>Naturalis perpetuus <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> in &longs;uum locum, & a&longs;siduus: <expan abbr="qñ">quin</expan> extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>moretur, nec vi detineatur elementum. </s> <s>ex aduer&longs;o violentus interruptus, & toties, quoties accidit <lb/>elangue&longs;cere vim qu&ecedil; <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> extrin&longs;ecùs, quæ olim nece&longs;&longs;ariò ce&longs;&longs;abit. </s> <s>Naturalis in plurib. ine&longs;t, <lb/>violentus in paucis, qui <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> fit, ordinem <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan>, qui verò præter naturam, ordine vacat. </s> <s>Hi&longs;ce <lb/>modis cùm varietur motus naturalis, quæritur nunc, an ille motus, quo <expan abbr="elementũ">elementum</expan> afficitur, ingeni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2902"></arrow.to.target><lb/>tus'ne an ab aliena vi &longs;it impre&longs;&longs;us, quae &longs;i proprius &longs;it ille motus, & exoriens ab ea <expan abbr="prop&etilde;&longs;ione">propen&longs;ione</expan> quæ co­<lb/>mitatur formæ eius quod mouetur; <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> iam erit ille quem quærimus, &longs;i verò alienus, & ab externa <lb/>vi <expan abbr="cõicatus">conicatus</expan>, nulla ad ip&longs;um præcedente propen&longs;ione, iam erit violentus. </s> <s>id verò e&longs;t, præter naturam, <lb/>at &longs;i præter naturam antecedere item oportet alium quempiam qui &longs;it naturalis, vel ip&longs;i contrarius. <lb/></s> <s>vel idem, &longs;ed in alio corpore, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i vnus ine&longs;t in vno corpore præter naturam, alter illi contra­<lb/>rius inerit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: vt &longs;i a&longs;cen&longs;us in&longs;it in terra præter naturam, illi inerit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam de&longs;cen­<lb/>&longs;us; & a&longs;cen&longs;us idem qui terræ in&longs;it pr&ecedil;ter naturam, in igni <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam in&longs;idebit. </s> <s>quare, &longs;iquis <expan abbr="oĩ-no">oin­<lb/>no</expan> &longs;it motus, nece&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e motum naturalem: <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> illud corpus naturale &longs;it, quod <lb/>mouetur: & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> &longs;it ille, quo agitur motu. </s> <s>Verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm ab ip&longs;o motu, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> à quiete <expan abbr="cõ-cludi">con­<lb/>cludi</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e motum naturalem: proptereà quae ip&longs;a quies aut e&longs;t naturalis, aut præter naturam: quae &longs;i <lb/>præter naturam. </s> <s>ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alia quies erit naturalis: etenim aut illi contraria .i. </s> <s>in contrario loco; aut al­<lb/>terius corporis in eodem; quia &longs;i terra manet aliqua vi &longs;ur&longs;um, deor&longs;um manere fuerit illi <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> na­<lb/>turam: fuerit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> igni <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam manere &longs;uperius. </s> <s>Si verò <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam quie&longs;cit v&longs;piam terra, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>eò mouetur <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: nam motus naturalis, vt dictum e&longs;t, ad eum e&longs;t locum, in quo maneat <lb/>corpus <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam. </s> <s>Ita ergo procedunt Ari&longs;totelicæ <expan abbr="rõnes">rationes</expan> à motu & quiete tanquam in <expan abbr="cõmuni-">communi­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2902"></arrow.to.target><lb/>tus'ne an ab aliena vi &longs;it impre&longs;&longs;us, quae &longs;i proprius &longs;it ille motus, & exoriens ab ea <expan abbr="prop&etilde;&longs;ione">propen&longs;ione</expan> quæ co­<lb/>mitatur formæ eius quod mouetur; <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> iam erit ille quem quærimus, &longs;i verò alienus, & ab externa <lb/>vi <expan abbr="cõicatus">conicatus</expan>, nulla ad ip&longs;um præcedente propen&longs;ione, iam erit violentus. </s> <s>id verò e&longs;t, præter naturam, <lb/>at &longs;i præter naturam antecedere item oportet alium quempiam qui &longs;it naturalis, vel ip&longs;i contrarius. <lb/></s> <s>vel idem, &longs;ed in alio corpore, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i vnus ine&longs;t in vno corpore præter naturam, alter illi contra­<lb/>rius inerit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: vt &longs;i a&longs;cen&longs;us in&longs;it in terra præter naturam, illi inerit <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam de&longs;cen­<lb/>&longs;us; & a&longs;cen&longs;us idem qui terræ in&longs;it pr&ecedil;ter naturam, in igni <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam in&longs;idebit. </s> <s>quare, &longs;iquis <expan abbr="oĩ-no">omni­<lb/>no</expan> &longs;it motus, nece&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e motum naturalem: <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> illud corpus naturale &longs;it, quod <lb/>mouetur: & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> &longs;it ille, quo agitur motu. </s> <s>Verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm ab ip&longs;o motu, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> à quiete <expan abbr="cõ-cludi">con­<lb/>cludi</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e motum naturalem: proptereà quae ip&longs;a quies aut e&longs;t naturalis, aut præter naturam: quae &longs;i <lb/>præter naturam. </s> <s>ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alia quies erit naturalis: etenim aut illi contraria .i. </s> <s>in contrario loco; aut al­<lb/>terius corporis in eodem; quia &longs;i terra manet aliqua vi &longs;ur&longs;um, deor&longs;um manere fuerit illi <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> na­<lb/>turam: fuerit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> igni <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam manere &longs;uperius. </s> <s>Si verò <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam quie&longs;cit v&longs;piam terra, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>eò mouetur <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam: nam motus naturalis, vt dictum e&longs;t, ad eum e&longs;t locum, in quo maneat <lb/>corpus <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> naturam. </s> <s>Ita ergo procedunt Ari&longs;totelicæ <expan abbr="rõnes">rationes</expan> à motu & quiete tanquam in <expan abbr="cõmuni-">communi­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2903"></arrow.to.target><lb/>bus ad vnum. </s> <s>&longs;i primum non e&longs;t, ergo nec reliqua: &longs;i reliqua &longs;unt; ergo & illud primum: primum <lb/>verò e&longs;t motus naturalis. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc rerum naturæ con&longs;entiunt; non illa, quæ Timæus, Democritus, <lb/>aut Anaxagoras olim profe&longs;si &longs;unt. </s> <s>Democritus quidem <expan abbr="dic&etilde;s">dicens</expan> moueri prima corpora; &longs;unt verò h&ecedil;c <lb/>atomi & magnitudines in&longs;ectiles, per vacuum <expan abbr="tpe">tempore</expan> infinito. </s> <s>Timæus <expan abbr="aũt">aut</expan> elementa &longs;ine ordine moue­<lb/>ri, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> mundus genitus e&longs;&longs;et. </s> <s>quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> erat, quod in cernendi &longs;en&longs;um caderet, id &longs;ibi a&longs;&longs;ump&longs;it <lb/>Deus, non tranquillum & quietum, &longs;ed immoderatè agitatum & fluctuans: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>ex inordinato in or­<lb/>dinem adduxit. </s> <s>Atque Empedocles &longs;ine ordine, mi&longs;ceri partes, & prout in mixtura conuenirent, <lb/>etiam naturalia corpora <expan abbr="quæq.">quæque</expan> con&longs;titui. </s> <s>ita enim cecinit.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2903"></arrow.to.target><lb/>bus ad vnum. </s> <s>&longs;i primum non e&longs;t, ergo nec reliqua: &longs;i reliqua &longs;unt; ergo & illud primum: primum <lb/>verò e&longs;t motus naturalis. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc rerum naturæ con&longs;entiunt; non illa, quæ Timæus, Democritus, <lb/>aut Anaxagoras olim profe&longs;si &longs;unt. </s> <s>Democritus quidem <expan abbr="dic&etilde;s">dicens</expan> moueri prima corpora; &longs;unt verò h&ecedil;c <lb/>atomi & magnitudines in&longs;ectiles, per vacuum <expan abbr="tpe">tempore</expan> infinito. </s> <s>Timæus <expan abbr="aũt">aut</expan> elementa &longs;ine ordine moue­<lb/>ri, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> mundus genitus e&longs;&longs;et. </s> <s>quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> erat, quod in cernendi &longs;en&longs;um caderet, id &longs;ibi a&longs;&longs;ump&longs;it <lb/>Deus, non tranquillum & quietum, &longs;ed immoderatè agitatum & fluctuans: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>ex inordinato in or­<lb/>dinem adduxit. </s> <s>Atque Empedocles &longs;ine ordine, mi&longs;ceri partes, & prout in mixtura conuenirent, <lb/>etiam naturalia corpora <expan abbr="quæq.">quæque</expan> con&longs;titui. </s> <s>ita enim cecinit.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2900"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg2900"></margin.target>D</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2903"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg2903"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*w(s pollw=n me\n ko/zsai a)nau/xenes e)bla/shsan</foreign>.</s></p> | <s><foreign lang="greek">*w(s pollw=n me\n ko/rsai a)nau/xenes e)bla/sthsan</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>vbi .&longs;. </s> <s>nondum obtinuerit amicitia; &longs;ed iam rerum po&longs;itura &longs;it. </s> <s>hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> ea mon&longs;trant, quæ cecinit idem <lb/>auctor hi&longs;ce verbis <foreign lang="greek">ou)/pw | <s>vbi .&longs;. </s> <s>nondum obtinuerit amicitia; &longs;ed iam rerum po&longs;itura &longs;it. </s> <s>hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> ea mon&longs;trant, quæ cecinit idem <lb/>auctor hi&longs;ce verbis <foreign lang="greek">ou)/pw |
| <lb/> | <lb/> |
| *ne=ikos a(pan u)pexw/zisen e(/p) e)/xata te/zmataku/klou. | *ne=ikos a(pan u)pexw/risen e(/p' e)/xata te/rmataku/klou. |
| | |
| <lb/> | <lb/> |
| *alla\ta\ me\n mele/wn e)nemimnen, ta\d) e)bebh/kei. | *alla\ ta\ me\n mele/wn e)nemimnen, ta\ d' e)bebh/kei. |
| </foreign></s> <s><foreign lang="greek"><lb/> | </foreign></s> <s><foreign lang="greek"><lb/> |
| *osson d) ai)en u)pekpzoaqe\oi to/son ai)e\n e)ph|ei | *osson d' ai)en u)pekproaqe\oi to/son ai)e\n e)ph|ei |
| <lb/> | <lb/> |
| *h(pioywn filo/titos a/memfe/os a/mbzotos o(zmh\</foreign><lb/> | *h(pioywn filo/titos a/memfe/os a/mbrotos o(rmh\</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2904"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg2904"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2904"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg2904"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*a)uta\z e)pei\ kata\ meizon e)misgeto daimoni daimwn | <s><foreign lang="greek">*a)uta\r e)pei\ kata\ meizon e)misgeto daimoni daimwn |
| <lb/> | <lb/> |
| *tau=q) a(temh\ po/pteskon o(ph sunh/kuzsein e(kasa | *tau=q) a(temh\ po/pteskon o(ph sunh/kursein e(kasta |
| <lb/> | <lb/> |
| *a)/lla/ tepzo\s toi=s polla) dilwekh= e)cege/nonto</foreign>.</s></p> | *a)/lla/ te pro\s toi=s polla) dihnekh= e)cege/nonto</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> occurrere licebit, eos motus in <expan abbr="tpe">tempore</expan> infinito aut e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>: ac &longs;i <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <lb/>fuerint, oportere <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ille &longs;it <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> vocamus. </s> <s><expan abbr="Præter&qtilde;">Præterquae</expan> <lb/>quae oportet id, quod primò mouet, non mouere <expan abbr="quadã">quadam</expan> vi & contra propen&longs;ionem, &longs;ed <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: <expan abbr="qñ-quid&etilde;">qnn­<lb/>quidem</expan> &longs;i vi moueret, nece&longs;&longs;e foret, vt <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> moueretur ab alio. </s> <s>ita fieret abitio mouentium in <lb/><expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod mouet <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vel ita mouet, vt <expan abbr="internũ">internum</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan>, velut <expan abbr="aĩa">aina</expan>, vel quae per quali­<lb/>tates, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vim <expan abbr="hñt">habent</expan> afficiendi, form&ecedil; <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;eu <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> mobili incutiat; quod &longs;anè citra motum <lb/>mouentis fieri contingit, vt &longs;uprà diximus. </s> <s>hæc ab&longs;unt ab eo, quod mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: aliter moue­<lb/>ret <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, hoc verò oppugnat hypothe&longs;in. </s> <s>idcirco id quod mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> mouet, <expan abbr="mo-uea&ttilde;">mo­<lb/>ueatur</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> & <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> motu. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> vllus e&longs;&longs;et motor. </s> <s>vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> id, <lb/>qd <expan abbr="&longs;eq&ttilde;">&longs;eqtur</expan>: nec vbi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it <expan abbr="primũ">primum</expan>, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. </s> <s>Et illud vrget <expan abbr="Tim&ecedil;ũ">Tim&ecedil;um</expan>. </s> <s><expan abbr="qa">quam</expan> &longs;i <expan abbr="mouebã&ttilde;">mouebantur</expan> <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> <lb/><expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, illo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motu nece&longs;&longs;e erat ip&longs;a cieri, quo <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="mou&etilde;&ttilde;">mouentur</expan>: grauia <expan abbr="dorsũ">dorsum</expan>, & leuia <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan>, <expan abbr="rõ">ratio</expan> &longs;i <expan abbr="nũc">nunc</expan> </s></p> | <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> occurrere licebit, eos motus in <expan abbr="tpe">tempore</expan> infinito aut e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>: ac &longs;i <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <lb/>fuerint, oportere <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ille &longs;it <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="&ptilde;ter">praeter</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> vocamus. </s> <s><expan abbr="Præter&qtilde;">Præterquae</expan> <lb/>quae oportet id, quod primò mouet, non mouere <expan abbr="quadã">quadam</expan> vi & contra propen&longs;ionem, &longs;ed <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: <expan abbr="qñ-quid&etilde;">qnn­<lb/>quidem</expan> &longs;i vi moueret, nece&longs;&longs;e foret, vt <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan>: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> moueretur ab alio. </s> <s>ita fieret abitio mouentium in <lb/><expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod mouet <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vel ita mouet, vt <expan abbr="internũ">internum</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan>, velut <expan abbr="aĩa">aina</expan>, vel quae per quali­<lb/>tates, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vim <expan abbr="hñt">habent</expan> afficiendi, form&ecedil; <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;eu <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> mobili incutiat; quod &longs;anè citra motum <lb/>mouentis fieri contingit, vt &longs;uprà diximus. </s> <s>hæc ab&longs;unt ab eo, quod mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>: aliter moue­<lb/>ret <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, hoc verò oppugnat hypothe&longs;in. </s> <s>idcirco id quod mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> mouet, <expan abbr="mo-uea&ttilde;">mo­<lb/>ueatur</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> & <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> motu. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> vllus e&longs;&longs;et motor. </s> <s>vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> id, <lb/>qd <expan abbr="&longs;eq&ttilde;">&longs;eqtur</expan>: nec vbi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it <expan abbr="primũ">primum</expan>, <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. </s> <s>Et illud vrget <expan abbr="Tim&ecedil;ũ">Tim&ecedil;um</expan>. </s> <s><expan abbr="qa">quam</expan> &longs;i <expan abbr="mouebã&ttilde;">mouebantur</expan> <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> <lb/><expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, illo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motu nece&longs;&longs;e erat ip&longs;a cieri, quo <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="mou&etilde;&ttilde;">mouentur</expan>: grauia <expan abbr="dorsũ">dorsum</expan>, & leuia <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan>, <expan abbr="rõ">ratio</expan> &longs;i <expan abbr="nũc">nunc</expan> </s></p> |
| <pb pagenum="473"/> | <pb pagenum="473"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg3086"></arrow.to.target><lb/>ciente, opus verò efficientis in &longs;e ip&longs;o e&longs;t <foreign lang="greek">e)nezgeia</foreign>, à &longs;eip&longs;o factio, in patiente verò perpe&longs;sio, erit er­<lb/>go perpe&longs;sio. </s> <s>Cæterùm quae perpe&longs;sionis initium duplex: alterum per qualitates, quod e&longs;t &longs;ecundùm <lb/>qualitatem, vbi potentia materiæ, quatenus qualis e&longs;t, immutatur; nihil de pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantiæ di­<lb/>minuitur: <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum quod iam tetigit &longs;ub&longs;tantiæ pote&longs;tatem; in toto illo primo officio, quia nil <lb/>interim comparatum fuerit, externum quendam impul&longs;um collocabo, quem eundem cum violen­<lb/>tia faciam; vbi gignendum &longs;it inanimum: nam po&longs;terior e&longs;t aliqua pars motus & formæ futuræ; pro­<lb/>inde erit habilitas prima; <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> verò genitum fuerit, ip&longs;um in habilitate &longs;ecunda &longs;tatuam; &longs;ic impul­<lb/>&longs;us in pondere maximo quod in aëre &longs;u&longs;tinetur, ex quo tendit funes, opprimit, & omni conatu vult <lb/>tendere in &longs;uum locum; <expan abbr="neq.">neque</expan> mouetur <expan abbr="tñ">tantum</expan>. </s> <s>& erit contentio conatus in re mobili ad illud <expan abbr="bonũ">bonum</expan> quod <lb/>ab efficiente præ&longs;entatur; & qua&longs;i con&longs;en&longs;us quidam cum mouente: proptereà dicitur in motu natu­<lb/>rali vim <expan abbr="cõferre">conferre</expan> id quod patitur. </s> <s>hoc e&longs;t &longs;uoptè ni&longs;u ad&longs;pirare ad &longs;uum ip&longs;ius bonum; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>pro <expan abbr="rõ-ne">ron­<lb/>ne</expan> &longs;uæ naturæ contendere, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> reniti, & pati &longs;e non trahi, &longs;ed duci. </s> <s>Quamobrem definitio im­<lb/>pul&longs;us ab Alexandro allata aut erit <expan abbr="oĩno">omnino</expan> repudianda, aut &longs;olùm pertinebit ad animalium motus in <lb/>quib. impul&longs;us <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, &longs;icut olim declarauimus, e&longs;t motus quidam, vel alteratio, vel &longs;y&longs;tole, aut dia&longs;tole <lb/>in primo &longs;en&longs;orio ex notione &longs;peciei producta. </s> <s>Primus ille impul&longs;us, quam facultatem nuncupaui­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3086"></arrow.to.target><lb/>ciente, opus verò efficientis in &longs;e ip&longs;o e&longs;t <foreign lang="greek">e)nezgeia</foreign>, à &longs;eip&longs;o factio, in patiente verò perpe&longs;sio, erit er­<lb/>go perpe&longs;sio. </s> <s>Cæterùm quae perpe&longs;sionis initium duplex: alterum per qualitates, quod e&longs;t &longs;ecundùm <lb/>qualitatem, vbi potentia materiæ, quatenus qualis e&longs;t, immutatur; nihil de pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantiæ di­<lb/>minuitur: <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum quod iam tetigit &longs;ub&longs;tantiæ pote&longs;tatem; in toto illo primo officio, quia nil <lb/>interim comparatum fuerit, externum quendam impul&longs;um collocabo, quem eundem cum violen­<lb/>tia faciam; vbi gignendum &longs;it inanimum: nam po&longs;terior e&longs;t aliqua pars motus & formæ futuræ; pro­<lb/>inde erit habilitas prima; <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> verò genitum fuerit, ip&longs;um in habilitate &longs;ecunda &longs;tatuam; &longs;ic impul­<lb/>&longs;us in pondere maximo quod in aëre &longs;u&longs;tinetur, ex quo tendit funes, opprimit, & omni conatu vult <lb/>tendere in &longs;uum locum; <expan abbr="neq.">neque</expan> mouetur <expan abbr="tñ">tantum</expan>. </s> <s>& erit contentio conatus in re mobili ad illud <expan abbr="bonũ">bonum</expan> quod <lb/>ab efficiente præ&longs;entatur; & qua&longs;i con&longs;en&longs;us quidam cum mouente: proptereà dicitur in motu natu­<lb/>rali vim <expan abbr="cõferre">conferre</expan> id quod patitur. </s> <s>hoc e&longs;t &longs;uoptè ni&longs;u ad&longs;pirare ad &longs;uum ip&longs;ius bonum; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>pro <expan abbr="rõ-ne">ron­<lb/>ne</expan> &longs;uæ naturæ contendere, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> reniti, & pati &longs;e non trahi, &longs;ed duci. </s> <s>Quamobrem definitio im­<lb/>pul&longs;us ab Alexandro allata aut erit <expan abbr="oĩno">omnino</expan> repudianda, aut &longs;olùm pertinebit ad animalium motus in <lb/>quib. impul&longs;us <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, &longs;icut olim declarauimus, e&longs;t motus quidam, vel alteratio, vel &longs;y&longs;tole, aut dia&longs;tole <lb/>in primo &longs;en&longs;orio ex notione &longs;peciei producta. </s> <s>Primus ille impul&longs;us, quam facultatem nuncupaui­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3087"></arrow.to.target><lb/>mus, cum ip&longs;a natura perpetuò retinetur; impul&longs;us ille cui tribuimus actum, exoritur actu &longs;ecundo <lb/>&longs;ublato, & &longs;emper ex efficientis præ&longs;entia renouatur. </s> <s>ille <foreign lang="greek">e)/mfhtos</foreign> e&longs;t & natiuus, &longs;iue e&longs;&longs;entialis, al­<lb/>ter aliunde ad&longs;ci&longs;citur, & e&longs;t per accidens, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> eum facultate con&longs;entiens e&longs;t &longs;ecundùm naturam. <lb/></s> <s>aut non præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;impliciter. </s> <s>Quicquid extrin&longs;ecùs e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;entiente natura, vt arbitror, ap­<lb/>pellatur in agente <foreign lang="greek">diw/amis</foreign>, robur & virtus, <foreign lang="greek">bia</foreign> verò in patiente, vis .&longs;. </s> <s>& violentia, &longs;iquidem repu­<lb/>gnet naturæ; & in agente erit de &longs;ecunda &longs;pecie qualitatis, in patiente verò de &longs;ecundo tertiæ &longs;peciei <lb/>&longs;ignificato; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> oritur ex pa&longs;sione præcedente, & in agentis ab&longs;entia con&longs;eruatur, quod euenit <expan abbr="cõ-&longs;imiliter">con­<lb/>&longs;imiliter</expan> in alias eius &longs;peciei partes, vnde & imagines <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> habitus e&longs;&longs;e dicuntur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm ex eo, quae<lb/> | <arrow.to.target n="marg3087"></arrow.to.target><lb/>mus, cum ip&longs;a natura perpetuò retinetur; impul&longs;us ille cui tribuimus actum, exoritur actu &longs;ecundo <lb/>&longs;ublato, & &longs;emper ex efficientis præ&longs;entia renouatur. </s> <s>ille <foreign lang="greek">e)/mfhtos</foreign> e&longs;t & natiuus, &longs;iue e&longs;&longs;entialis, al­<lb/>ter aliunde ad&longs;ci&longs;citur, & e&longs;t per accidens, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> eum facultate con&longs;entiens e&longs;t &longs;ecundùm naturam. <lb/></s> <s>aut non præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;impliciter. </s> <s>Quicquid extrin&longs;ecùs e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;entiente natura, vt arbitror, ap­<lb/>pellatur in agente <foreign lang="greek">diw/amis</foreign>, robur & virtus, <foreign lang="greek">bia</foreign> verò in patiente, vis .&longs;. </s> <s>& violentia, &longs;iquidem repu­<lb/>gnet naturæ; & in agente erit de &longs;ecunda &longs;pecie qualitatis, in patiente verò de &longs;ecundo tertiæ &longs;peciei <lb/>&longs;ignificato; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> oritur ex pa&longs;sione præcedente, & in agentis ab&longs;entia con&longs;eruatur, quod euenit <expan abbr="cõ-&longs;imiliter">con­<lb/>&longs;imiliter</expan> in alias eius &longs;peciei partes, vnde & imagines <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> habitus e&longs;&longs;e dicuntur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm ex eo, quae<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3088"></arrow.to.target><lb/>inuariabiliter pendeant ab agente, vt aiunt philo&longs;ophi præ&longs;tanti&longs;simi; &longs;ed quae in &longs;ubiecto cui inhærent <lb/>acce&longs;&longs;oriè, retineantur. </s> <s>Verùm & &longs;pecies &longs;ecunda qualitatis in agente, & in patiente tertia non &longs;im­<lb/>pliciter &longs;anè, &longs;ed analogicè. </s> <s>nam multiplex e&longs;t motus, & in &longs;ub&longs;tantia & in quanto, & quali, & vbi, at­<lb/>que idem naturalis, aut violentus, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;imiliter &longs;e <expan abbr="hñt">habent</expan> omnes. </s> <s>Etenim in mutatione &longs;ub&longs;tantiæ pa&longs;­<lb/>&longs;io proximè re&longs;picit qualitates &longs;en&longs;iles, quòd permanet forma &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad interitum & vlti­<lb/>mum non e&longs;&longs;e, variatur &longs;olùm materia &longs;en&longs;ilis, quæ exi&longs;tit ex formis &longs;en&longs;ilibus. </s> <s>Quantitatis item <lb/>mutatio, cùm &longs;ibi mutationem &longs;ub&longs;tantiæ &longs;upponat, nihil habet quod cum &longs;ub&longs;tantia libi non &longs;it ali­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3088"></arrow.to.target><lb/>inuariabiliter pendeant ab agente, vt aiunt philo&longs;ophi præ&longs;tanti&longs;simi; &longs;ed quae in &longs;ubiecto cui inhærent <lb/>acce&longs;&longs;oriè, retineantur. </s> <s>Verùm & &longs;pecies &longs;ecunda qualitatis in agente, & in patiente tertia non &longs;im­<lb/>pliciter &longs;anè, &longs;ed analogicè. </s> <s>nam multiplex e&longs;t motus, & in &longs;ub&longs;tantia & in quanto, & quali, & vbi, at­<lb/>que idem naturalis, aut violentus, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;imiliter &longs;e <expan abbr="hñt">habent</expan> omnes. </s> <s>Etenim in mutatione &longs;ub&longs;tantiæ pa&longs;­<lb/>&longs;io proximè re&longs;picit qualitates &longs;en&longs;iles, quòd permanet forma &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad interitum & vlti­<lb/>mum non e&longs;&longs;e, variatur &longs;olùm materia &longs;en&longs;ilis, quæ exi&longs;tit ex formis &longs;en&longs;ilibus. </s> <s>Quantitatis item <lb/>mutatio, cùm &longs;ibi mutationem &longs;ub&longs;tantiæ &longs;upponat, nihil habet quod cum &longs;ub&longs;tantia libi non &longs;it ali­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3089"></arrow.to.target><lb/>quo modo <expan abbr="cõe">cone</expan>. </s> <s>Mutatio quantitatis & loci, quemadmodum gemino pollent actu, primo .&longs;. </s> <s>& &longs;cdo; <lb/>&longs;ic afficiuntur bifariam, & actu primo afflicto, & labefactato &longs;cdo prima illa <expan abbr="cõmotio">commotio</expan> illorum attin­<lb/>git e&longs;&longs;entiam, & ita interna habenda e&longs;t; po&longs;terior vim <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> in actu &longs;cdo & operatione, quare iudica­<lb/>tur externa; contra <expan abbr=".n.">enim</expan> accidens intendi <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, quod talis habetur actus &longs;ecundus. </s> <s>Pone mihi nunc <expan abbr="elem&etilde;-tum">elemen­<lb/>tum</expan> genitum extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>: &longs;uopte ni&longs;u in ip&longs;um redibit: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> impul&longs;us erit quidem internus; &longs;ed <lb/>cùm pendeat hic ex euento: euenit enim, vt quod genitum e&longs;t, extra locum proprium maneat; ali­<lb/>quid habet externi, & accidentis adiunctum: nihilominus ex fine &longs;tatuitur naturalis. </s> <s>Finge nunc <lb/>gigni elementum; & dum gignitur ferri in &longs;uum locum; non dubium e&longs;t, quin antecedat pa&longs;­<lb/>&longs;io de tertia &longs;pecie qualitatis quæ &longs;it in&longs;trumentum quo efficiens incutit habilitatem materi&ecedil; ad for­<lb/>mam nouam, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> tamen intereà habilitatem ingenerauit, &longs;ed alterat &longs;olùm; non gignit, neque <lb/>mouet de loco prius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cõmoueat">commoueat</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; quare externa ab initio e&longs;&longs;e videbitur, & violens; tum <lb/>naturalis, & interna, po&longs;tquam cœpit labefactare &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> hîc &longs;edulò di&longs;tinguendum. <lb/></s> <s>Nam &longs;i <expan abbr="formã">formam</expan> re&longs;pexeris; e&longs;t violens, cùm &longs;it <expan abbr="cõtra">contra</expan> præ&longs;entem <expan abbr="formã">formam</expan>; quandoquidem tendat ad for­<lb/>mam <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan>, &longs;ed <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> tempore materiæ propen&longs;ionem affert; quapropter in re mobili figitur, & | <arrow.to.target n="marg3089"></arrow.to.target><lb/>quo modo <expan abbr="cõe">cone</expan>. </s> <s>Mutatio quantitatis & loci, quemadmodum gemino pollent actu, primo .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="&longs;cdo">&longs;ecundo</expan>; <lb/>&longs;ic afficiuntur bifariam, & actu primo afflicto, & labefactato <expan abbr="&longs;cdo">&longs;ecundo</expan> prima illa <expan abbr="cõmotio">commotio</expan> illorum attin­<lb/>git e&longs;&longs;entiam, & ita interna habenda e&longs;t; po&longs;terior vim <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> in actu <expan abbr="&longs;cdo">&longs;ecundo</expan> & operatione, quare iudica­<lb/>tur externa; contra <expan abbr=".n.">enim</expan> accidens intendi <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, quod talis habetur actus &longs;ecundus. </s> <s>Pone mihi nunc <expan abbr="elem&etilde;-tum">elemen­<lb/>tum</expan> genitum extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>: &longs;uopte ni&longs;u in ip&longs;um redibit: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> impul&longs;us erit quidem internus; &longs;ed <lb/>cùm pendeat hic ex euento: euenit enim, vt quod genitum e&longs;t, extra locum proprium maneat; ali­<lb/>quid habet externi, & accidentis adiunctum: nihilominus ex fine &longs;tatuitur naturalis. </s> <s>Finge nunc <lb/>gigni elementum; & dum gignitur ferri in &longs;uum locum; non dubium e&longs;t, quin antecedat pa&longs;­<lb/>&longs;io de tertia &longs;pecie qualitatis quæ &longs;it in&longs;trumentum quo efficiens incutit habilitatem materi&ecedil; ad for­<lb/>mam nouam, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> tamen intereà habilitatem ingenerauit, &longs;ed alterat &longs;olùm; non gignit, neque <lb/>mouet de loco prius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cõmoueat">commoueat</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; quare externa ab initio e&longs;&longs;e videbitur, & violens; tum <lb/>naturalis, & interna, po&longs;tquam cœpit labefactare &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> hîc &longs;edulò di&longs;tinguendum. <lb/></s> <s>Nam &longs;i <expan abbr="formã">formam</expan> re&longs;pexeris; e&longs;t violens, cùm &longs;it <expan abbr="cõtra">contra</expan> præ&longs;entem <expan abbr="formã">formam</expan>; quandoquidem tendat ad for­<lb/>mam <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan>, &longs;ed <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> tempore materiæ propen&longs;ionem affert; quapropter in re mobili figitur, & |
| <pb pagenum="509"/> | <pb pagenum="509"/> |
| <arrow.to.target n="marg3090"></arrow.to.target><lb/>eius beneficio materia proficit in noua forma, & <expan abbr="eou&longs;q.">eou&longs;que</expan> nonnunquam, vt in efficientis ab&longs;entia <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> <lb/>&longs;uum <expan abbr="con&longs;equa&ttilde;">con&longs;equatur</expan>, & vnà proficiens in loco, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> locus quem per <expan abbr="motũ">motum</expan> adipi&longs;citur. </s> <s>&longs;it planè na­<lb/>turalis. </s> <s>E&longs;t ergo vis hæc partim violens, partim naturalis, & ad <expan abbr="formã">formam</expan> violens, ad <expan abbr="materiã">materiam</expan> naturalis, <lb/><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hinc colligere licet non naturale multiplex e&longs;&longs;e; vnum in quo nulla &longs;it <expan abbr="oĩno">omnino</expan> propen&longs;io, nullus <lb/>impul&longs;us, vt in lapide nullus impetus ad a&longs;cen&longs;um, eo non vergente, <expan abbr="neq.">neque</expan> forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> materia: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>hic motus e&longs;t &longs;impliciter non naturalis: alter e&longs;t quodammodo <expan abbr="nõ">non</expan> naturalis, &longs;i eò materia quidem <lb/>vergat, aut forma; &longs;ed propter inconuenientem proportionem agentis ad patiens vel ocyus, vel &longs;erius <lb/>eò <expan abbr="deduca&ttilde;">deducatur</expan>, quò cupit, vel non <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> quò oportet, vel forta&longs;&longs;e promoueatur vlterius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> oporteat; e&longs;t <lb/>tertiò non naturale &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;olùm; naturale <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ecundùm materiam; vltimò partim natu­<lb/>rale, partim non naturale diuer&longs;is principiis vtrunque molientibus natura .&longs;. </s> <s>& violentia. </s> <s>Tameis e&longs;t <lb/>proiectorum motus. </s> <s>Patet igitur ex his impetum illum e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> quendam & extrin&longs;ecum qui <expan abbr="&longs;ub-&longs;tantiã">&longs;ub­<lb/>&longs;tantiam</expan> non attingit, <expan abbr="neq.">neque</expan> tanti&longs;per afficit qualitatem; <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> aliquandiu con&longs;eruetur in mobili <expan abbr="minu&etilde;s">minuens</expan> <lb/>tantùm vel <expan abbr="immutãs">immutans</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum mobilis qui po&longs;itus e&longs;t, vel in quiete naturali, in &longs;uo .&longs;. </s> <s>loco, vel <lb/>in motu ad ip&longs;um, qui &longs;anè, vt c&ecedil;teræ form&ecedil; naturales, pro &longs;ubiecta materia plus minu&longs;úe infigitur, & <lb/>acrius immutat, & diutius retinetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cùm magis <expan abbr="cõgruant">congruant</expan> vis illa & motus, ac medium propter <lb/>ancipitem illam <expan abbr="naturã">naturam</expan> de qua &longs;æpe iam dico cuius etiam multæ &longs;unt proprietates, <expan abbr="atq.">atque</expan> ill&ecedil; quidem <lb/> | <arrow.to.target n="marg3090"></arrow.to.target><lb/>eius beneficio materia proficit in noua forma, & <expan abbr="eou&longs;q.">eou&longs;que</expan> nonnunquam, vt in efficientis ab&longs;entia <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> <lb/>&longs;uum <expan abbr="con&longs;equa&ttilde;">con&longs;equatur</expan>, & vnà proficiens in loco, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> locus quem per <expan abbr="motũ">motum</expan> adipi&longs;citur. </s> <s>&longs;it planè na­<lb/>turalis. </s> <s>E&longs;t ergo vis hæc partim violens, partim naturalis, & ad <expan abbr="formã">formam</expan> violens, ad <expan abbr="materiã">materiam</expan> naturalis, <lb/><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hinc colligere licet non naturale multiplex e&longs;&longs;e; vnum in quo nulla &longs;it <expan abbr="oĩno">omnino</expan> propen&longs;io, nullus <lb/>impul&longs;us, vt in lapide nullus impetus ad a&longs;cen&longs;um, eo non vergente, <expan abbr="neq.">neque</expan> forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> materia: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>hic motus e&longs;t &longs;impliciter non naturalis: alter e&longs;t quodammodo <expan abbr="nõ">non</expan> naturalis, &longs;i eò materia quidem <lb/>vergat, aut forma; &longs;ed propter inconuenientem proportionem agentis ad patiens vel ocyus, vel &longs;erius <lb/>eò <expan abbr="deduca&ttilde;">deducatur</expan>, quò cupit, vel non <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> quò oportet, vel forta&longs;&longs;e promoueatur vlterius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> oporteat; e&longs;t <lb/>tertiò non naturale &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;olùm; naturale <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ecundùm materiam; vltimò partim natu­<lb/>rale, partim non naturale diuer&longs;is principiis vtrunque molientibus natura .&longs;. </s> <s>& violentia. </s> <s>Tameis e&longs;t <lb/>proiectorum motus. </s> <s>Patet igitur ex his impetum illum e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> quendam & extrin&longs;ecum qui <expan abbr="&longs;ub-&longs;tantiã">&longs;ub­<lb/>&longs;tantiam</expan> non attingit, <expan abbr="neq.">neque</expan> tanti&longs;per afficit qualitatem; <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> aliquandiu con&longs;eruetur in mobili <expan abbr="minu&etilde;s">minuens</expan> <lb/>tantùm vel <expan abbr="immutãs">immutans</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum mobilis qui po&longs;itus e&longs;t, vel in quiete naturali, in &longs;uo .&longs;. </s> <s>loco, vel <lb/>in motu ad ip&longs;um, qui &longs;anè, vt c&ecedil;teræ form&ecedil; naturales, pro &longs;ubiecta materia plus minu&longs;úe infigitur, & <lb/>acrius immutat, & diutius retinetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cùm magis <expan abbr="cõgruant">congruant</expan> vis illa & motus, ac medium propter <lb/>ancipitem illam <expan abbr="naturã">naturam</expan> de qua &longs;æpe iam dico cuius etiam multæ &longs;unt proprietates, <expan abbr="atq.">atque</expan> ill&ecedil; quidem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3091"></arrow.to.target><lb/>in&longs;ignes; inclinatio ob quam medium facilè pellitur; humor cuius auxilio &longs;ine vllo negocio diuidi­<lb/>tur & coit, & è diuer&longs;is partibus &longs;e&longs;e penetrat, in angu&longs;tum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> contrahitur, ac lapidis in&longs;tar &longs;oli­<lb/>de&longs;cit: adde item <expan abbr="viciniã">viciniam</expan> & <expan abbr="continuitat&etilde;">continuitatem</expan> de qua nuper meminimus; efficitur vt à medio vis ip&longs;ius <lb/>proiicientis accipiatur promptius, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;reat diutius, <expan abbr="cùm&qacute;">cùmque</expan>. </s> <s>&longs;ur&longs;um velocius aër agitetur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;axum <lb/>&longs;uopte nixu de&longs;cenderet; moueaur pr&ecedil;ter naturam: nam & hanc ip&longs;am <expan abbr="cõditionem">conditionem</expan> requiri in hoc <lb/>motu credo, quam adhibuit Ari&longs;t. </s> <s>cùm exponeret <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> aqua &longs;ur&longs;um traheretur, &longs;alua <expan abbr="cõ-tinuitate">con­<lb/>tinuitate</expan> corporum vicinorum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Et quanuis ibi terram a&longs;cendere negauit, quia &longs;ur&longs;um velocius <lb/> | <arrow.to.target n="marg3091"></arrow.to.target><lb/>in&longs;ignes; inclinatio ob quam medium facilè pellitur; humor cuius auxilio &longs;ine vllo negocio diuidi­<lb/>tur & coit, & è diuer&longs;is partibus &longs;e&longs;e penetrat, in angu&longs;tum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> contrahitur, ac lapidis in&longs;tar &longs;oli­<lb/>de&longs;cit: adde item <expan abbr="viciniã">viciniam</expan> & <expan abbr="continuitat&etilde;">continuitatem</expan> de qua nuper meminimus; efficitur vt à medio vis ip&longs;ius <lb/>proiicientis accipiatur promptius, <expan abbr="atq.">atque</expan> h&ecedil;reat diutius, <expan abbr="cùm&qacute;">cùmque</expan>. </s> <s>&longs;ur&longs;um velocius aër agitetur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;axum <lb/>&longs;uopte nixu de&longs;cenderet; moueaur pr&ecedil;ter naturam: nam & hanc ip&longs;am <expan abbr="cõditionem">conditionem</expan> requiri in hoc <lb/>motu credo, quam adhibuit Ari&longs;t. </s> <s>cùm exponeret <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> aqua &longs;ur&longs;um traheretur, &longs;alua <expan abbr="cõ-tinuitate">con­<lb/>tinuitate</expan> corporum vicinorum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Et quanuis ibi terram a&longs;cendere negauit, quia &longs;ur&longs;um velocius <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg3172"></arrow.to.target><lb/>& talis e&longs;t diui&longs;io virtutum, quæ corpori inhærent; vel etiam &longs;ecundùm gradum: & hæc <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ratio <lb/>pertinet per virtutes incorporeas: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vna alteram probè dicitur perfectione &longs;uperare. </s> <s>Vbi verò e&longs;t <lb/>exuperatio, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa fuerit: ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rationem diui&longs;ionis ade&longs;&longs;e oportet: cùm exuperans &longs;eca­<lb/>ri debeat in id quod &longs;uperatur, & in id quo &longs;uperat. </s> <s>Sed tum accuratè tractabitur i&longs;tius diui&longs;ionis re­<lb/>ctio; cùm de rerum perfectione di&longs;&longs;eretur: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vt obiter explicem nunc, & actus primus & illius cer­<lb/>ta participatio, ex qua certè e&longs;&longs;entiarum gradus emanant <expan abbr="quib.">quibus</expan> diuer&longs;æ &longs;pecies efficiuntur; cùm cæte­<lb/>roquin eæ formæ, quæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> participant, &longs;i plus, aut minus per tran&longs;mutationem &longs;u&longs;cipiunt, &longs;pe­<lb/>ciem non immutent, præter admodum paucas, quarum .&longs;. </s> <s>e&longs;&longs;e &longs;e habet in indiuiduum, vt de quibu&longs;­<lb/>dam animi affectib. anteà diximus, & alibi de igni <expan abbr="glacie&qacute;">glacieque</expan>. </s> <s>dicetur: & eæ quæ multæ &longs;ub vna &longs;pecie <lb/>&longs;unt, nece&longs;&longs;ariò materiatæ &longs;int, <expan abbr="atq.">atque</expan> corporeæ. </s> <s>Proinde Auerroës excludens incorporea mouentia <lb/>diui&longs;ione, defendetur eo nomine; quia corpoream diui&longs;ionem acceperit, quam 7. Phy&longs;. veri&longs;imile e­<lb/>rat ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e tractatam, quae motior e&longs;&longs;et nondum compertis illis mouentib. quæ materia vacant, <lb/>& ad res materiatas primò pertinentib. eiu&longs;modi regulis, analogicè verò ad incorporeas. </s> <s>Attamen <lb/>& contra regulas ab Ari&longs;t. </s> <s>allatas, & multa dubitata fui&longs;&longs;e &longs;cimus, & aliqua &longs;ic oppugnata, vt quo&longs;­<lb/>dam optimum ducem Ari&longs;t. </s> <s>&longs;cuto abiecto de&longs;erere non puduerit: quapropter & complura item pro<lb/>Ari&longs;t. </s> <s>nonnulli dicere coacti fuerunt, vt proportionum tractatio propemodum creuerit in immen­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3172"></arrow.to.target><lb/>& talis e&longs;t diui&longs;io virtutum, quæ corpori inhærent; vel etiam &longs;ecundùm gradum: & hæc <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ratio <lb/>pertinet per virtutes incorporeas: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vna alteram probè dicitur perfectione &longs;uperare. </s> <s>Vbi verò e&longs;t <lb/>exuperatio, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa fuerit: ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rationem diui&longs;ionis ade&longs;&longs;e oportet: cùm exuperans &longs;eca­<lb/>ri debeat in id quod &longs;uperatur, & in id quo &longs;uperat. </s> <s>Sed tum accuratè tractabitur i&longs;tius diui&longs;ionis re­<lb/>ctio; cùm de rerum perfectione di&longs;&longs;eretur: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vt obiter explicem nunc, & actus primus & illius cer­<lb/>ta participatio, ex qua certè e&longs;&longs;entiarum gradus emanant <expan abbr="quib.">quibus</expan> diuer&longs;æ &longs;pecies efficiuntur; cùm cæte­<lb/>roquin eæ formæ, quæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> participant, &longs;i plus, aut minus per tran&longs;mutationem &longs;u&longs;cipiunt, &longs;pe­<lb/>ciem non immutent, præter admodum paucas, quarum .&longs;. </s> <s>e&longs;&longs;e &longs;e habet in indiuiduum, vt de quibu&longs;­<lb/>dam animi affectib. anteà diximus, & alibi de igni <expan abbr="glacie&qacute;">glacieque</expan>. </s> <s>dicetur: & eæ quæ multæ &longs;ub vna &longs;pecie <lb/>&longs;unt, nece&longs;&longs;ariò materiatæ &longs;int, <expan abbr="atq.">atque</expan> corporeæ. </s> <s>Proinde Auerroës excludens incorporea mouentia <lb/>diui&longs;ione, defendetur eo nomine; quia corpoream diui&longs;ionem acceperit, quam 7. Phy&longs;. veri&longs;imile e­<lb/>rat ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e tractatam, quae motior e&longs;&longs;et nondum compertis illis mouentib. quæ materia vacant, <lb/>& ad res materiatas primò pertinentib. eiu&longs;modi regulis, analogicè verò ad incorporeas. </s> <s>Attamen <lb/>& contra regulas ab Ari&longs;t. </s> <s>allatas, & multa dubitata fui&longs;&longs;e &longs;cimus, & aliqua &longs;ic oppugnata, vt quo&longs;­<lb/>dam optimum ducem Ari&longs;t. </s> <s>&longs;cuto abiecto de&longs;erere non puduerit: quapropter & complura item pro<lb/>Ari&longs;t. </s> <s>nonnulli dicere coacti fuerunt, vt proportionum tractatio propemodum creuerit in immen­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3173"></arrow.to.target><lb/>&longs;um. </s> <s>Nam contra primam regulam qua &longs;tatuebatur id. </s> <s>Si virtus aliqua mouens per &longs;tadium vna ho­<lb/>ra mouet quoddam mobile; eius item dimidium ab eadem virtute per duo &longs;tadia tempore eodem <lb/>motum iri, &longs;ic in&longs;tabant. </s> <s>Si detur homo quidam, qui ferat pondus centum librarum per totidem &longs;ta­<lb/>dia vna die, non feret vnam libram eadem die per &longs;tadia decem millia: quae fieri nequit, vt tantum iter <lb/>homo conficiat. </s> <s>Sed eadem ratio &longs;eruatur; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ita &longs;e habet mobile ad &longs;patium & tempus, vbi di­<lb/>ui&longs;um fuerit in dimidia. </s> <s>Prætereà, &longs;i virtus vt octo, mouet mobile vt quattuor, per &longs;patium vnius <lb/>&longs;tadij vna hora mouebit mobile vt duo, per duo &longs;tadia eadem hora: atqui prius mouebat id quod <lb/>exuperabat vt quattuor, <expan abbr="nũc">nunc</expan> mouet id quod exuperat vt &longs;ex: verùm &longs;ex ad quattuor habent propor­<lb/>tionem &longs;e&longs;quialteram. </s> <s>Cùm ergo velocitas &longs;equatur exuperationem virtutis ad <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan>, augebi­<lb/>tur velocitas quæ à &longs;e&longs;quialtera virtute profici&longs;citur, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;e&longs;quialtera proportione: c&ecedil;terùm con&longs;tat il­<lb/>lam e&longs;&longs;e in dupla; &longs;iquidem mobile prius vna hora per vnum &longs;tadium; po&longs;teà verò eodem tempore <lb/>per duo &longs;tadia moueretur. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> licet ad hæc dicere virtutem e&longs;&longs;e vel vniformem, vel <expan abbr="organicã">organicam</expan> <lb/>& difformem, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam quidem in vniuer&longs;is partib. &longs;ui &longs;imilem, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>per &longs;e idem &longs;emper effice­<lb/>re; <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò &longs;ui di&longs;similem variis <expan abbr="quoq.">quoque</expan> modis exerceri, &, vt dici &longs;olet, intra &longs;e habere quod re&longs;i­<lb/>&longs;tat, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem fatigari: prætereà vim motricem (latius &longs;umpta voce mouendi) internam e&longs;&longs;e & <lb/> | <arrow.to.target n="marg3173"></arrow.to.target><lb/>&longs;um. </s> <s>Nam contra primam regulam qua &longs;tatuebatur id. </s> <s>Si virtus aliqua mouens per &longs;tadium vna ho­<lb/>ra mouet quoddam mobile; eius item dimidium ab eadem virtute per duo &longs;tadia tempore eodem <lb/>motum iri, &longs;ic in&longs;tabant. </s> <s>Si detur homo quidam, qui ferat pondus centum librarum per totidem &longs;ta­<lb/>dia vna die, non feret vnam libram eadem die per &longs;tadia decem millia: quae fieri nequit, vt tantum iter <lb/>homo conficiat. </s> <s>Sed eadem ratio &longs;eruatur; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ita &longs;e habet mobile ad &longs;patium & tempus, vbi di­<lb/>ui&longs;um fuerit in dimidia. </s> <s>Prætereà, &longs;i virtus vt octo, mouet mobile vt quattuor, per &longs;patium vnius <lb/>&longs;tadij vna hora mouebit mobile vt duo, per duo &longs;tadia eadem hora: atqui prius mouebat id quod <lb/>exuperabat vt quattuor, <expan abbr="nũc">nunc</expan> mouet id quod exuperat vt &longs;ex: verùm &longs;ex ad quattuor habent propor­<lb/>tionem &longs;e&longs;quialteram. </s> <s>Cùm ergo velocitas &longs;equatur exuperationem virtutis ad <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan>, augebi­<lb/>tur velocitas quæ à &longs;e&longs;quialtera virtute profici&longs;citur, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;e&longs;quialtera proportione: c&ecedil;terùm con&longs;tat il­<lb/>lam e&longs;&longs;e in dupla; &longs;iquidem mobile prius vna hora per vnum &longs;tadium; po&longs;teà verò eodem tempore <lb/>per duo &longs;tadia moueretur. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> licet ad hæc dicere virtutem e&longs;&longs;e vel vniformem, vel <expan abbr="organicã">organicam</expan> <lb/>& difformem, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam quidem in vniuer&longs;is partib. &longs;ui &longs;imilem, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>per &longs;e idem &longs;emper effice­<lb/>re; <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò &longs;ui di&longs;similem variis <expan abbr="quoq.">quoque</expan> modis exerceri, &, vt dici &longs;olet, intra &longs;e habere quod re&longs;i­<lb/>&longs;tat, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem fatigari: prætereà vim motricem (latius &longs;umpta voce mouendi) internam e&longs;&longs;e & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3174"></arrow.to.target><lb/>externam; <expan abbr="atq.">atque</expan> externam, &longs;iquando moueat præter naturam, & ip&longs;am delaxari; <expan abbr="&longs;olam&qacute;">&longs;olamque</expan>. </s> <s>eam quæ <lb/>mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;iue interna fuerit, &longs;iue externa, non affici labore: ac &longs;i opus fuerit, infini­<lb/>tè mouere; nunc verò de vniformib. verba fieri quæ &longs;ecundùm naturam moueant; ita vt quæ de mo­<lb/>uentis corporei fatigatione afferuntur ab Ari&longs;t. </s> <s>pertineant ad motus externos (ni&longs;i fortè & aduer&longs;o­<lb/>rum ratio ponatur in internis, ex qua efficitur, vt proprias formas amittant, & mox functiones quæ <lb/>formis eiu&longs;modi comitantur) &longs;unt verò certè motiones: quae vt ad hæc primò pertinet motus, ita quo­<lb/>que regulæ quæ de ip&longs;o traduntur. </s> <s><expan abbr="tñ">tantum</expan>, quae iis ob&longs;eruatis quæ &longs;uperiore capite narrata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>, adamu&longs;­<lb/>&longs;im ad alia mouentia po&longs;&longs;unt aptari: nob. </s> <s>&longs;ecus videtur e&longs;&longs;e dicendum; <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;pectandum primò, vn­<lb/>dénam ratio velocitatis maioris & exuperationis omnino proximè ducatur. </s> <s>At verò & id à cau&longs;&longs;a <lb/>tractari pote&longs;t, exponendo nimirùm, qu&ecedil;'nam &longs;it propria exuperationis illius cau&longs;&longs;a: <expan abbr="atq.">atque</expan> ab effectu <lb/>ex quo <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;igno, talis exuperatio cogno&longs;catur: <expan abbr="atq.">atque</expan> id cum in motu recto, tum item in conuer&longs;io­<lb/>ne. </s> <s>Verùm quae Ari&longs;t. </s> <s>de conuer&longs;ione non meminerat, cùm regulæ i&longs;tæ traditæ fuerunt: nos de recta <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> primùm verba faciemus, & eius cau&longs;&longs;as priore loco &longs;crutabimur. </s> <s>De cau&longs;sis <expan abbr="aũt">aut</expan> quattuor opi­<lb/>niones à Latinis antiquiorib. defen&longs;as fui&longs;&longs;e comperio. </s> <s>Primam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quae ratio velocitatis accipiatur <lb/>à proportione, quam inter &longs;e habent <expan abbr="pot&etilde;tiæ">potentiæ</expan> motrices; vt qualis &longs;it proportio virtutis ad virtutem, <lb/>talis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;it velocitatis ad velocitatem: verbig. </s> <s>&longs;i virtus vt octo, mouet in hora mobile vt duo, per <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg3174"></arrow.to.target><lb/>externam; <expan abbr="atq.">atque</expan> externam, &longs;iquando moueat præter naturam, & ip&longs;am delaxari; <expan abbr="&longs;olam&qacute;">&longs;olamque</expan>. </s> <s>eam quæ <lb/>mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;iue interna fuerit, &longs;iue externa, non affici labore: ac &longs;i opus fuerit, infini­<lb/>tè mouere; nunc verò de vniformib. verba fieri quæ &longs;ecundùm naturam moueant; ita vt quæ de mo­<lb/>uentis corporei fatigatione afferuntur ab Ari&longs;t. </s> <s>pertineant ad motus externos (ni&longs;i fortè & aduer&longs;o­<lb/>rum ratio ponatur in internis, ex qua efficitur, vt proprias formas amittant, & mox functiones quæ <lb/>formis eiu&longs;modi comitantur) &longs;unt verò certè motiones: quae vt ad hæc primò pertinet motus, ita quo­<lb/>que regulæ quæ de ip&longs;o traduntur. </s> <s><expan abbr="tñ">tantum</expan>, quae iis ob&longs;eruatis quæ &longs;uperiore capite narrata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>, adamu&longs;­<lb/>&longs;im ad alia mouentia po&longs;&longs;unt aptari: nob. </s> <s>&longs;ecus videtur e&longs;&longs;e dicendum; <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;pectandum primò, vn­<lb/>dénam ratio velocitatis maioris & exuperationis omnino proximè ducatur. </s> <s>At verò & id à cau&longs;&longs;a <lb/>tractari pote&longs;t, exponendo nimirùm, qu&ecedil;'nam &longs;it propria exuperationis illius cau&longs;&longs;a: <expan abbr="atq.">atque</expan> ab effectu <lb/>ex quo <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;igno, talis exuperatio cogno&longs;catur: <expan abbr="atq.">atque</expan> id cum in motu recto, tum item in conuer&longs;io­<lb/>ne. </s> <s>Verùm quae Ari&longs;t. </s> <s>de conuer&longs;ione non meminerat, cùm regulæ i&longs;tæ traditæ fuerunt: nos de recta <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> primùm verba faciemus, & eius cau&longs;&longs;as priore loco &longs;crutabimur. </s> <s>De cau&longs;sis <expan abbr="aũt">aut</expan> quattuor opi­<lb/>niones à Latinis antiquiorib. defen&longs;as fui&longs;&longs;e comperio. </s> <s>Primam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quae ratio velocitatis accipiatur <lb/>à proportione, quam inter &longs;e habent <expan abbr="pot&etilde;tiæ">potentiæ</expan> motrices; vt qualis &longs;it proportio virtutis ad virtutem, <lb/>talis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;it velocitatis ad velocitatem: verbig. </s> <s>&longs;i virtus vt octo, mouet in hora mobile vt duo, per <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3175"></arrow.to.target><lb/>&longs;tadium; virtus vt quattuor, mouet idem mobile; quae in tanto maiore moueat h&ecedil;c virtus, aut per tanto <lb/>minus &longs;patium, quanto quattuor minus &longs;unt, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> octo; cùm verò octo &longs;it duplum ad quattuor, in du­<lb/>plo item maiore tempore, aut per dimidium &longs;patium mouere debeat. </s> <s>Secunda verò, quae velocitatis <lb/>ratio ex proportione & re&longs;i&longs;tentia mobilium iudicetur: vt &longs;i virtus vt octo, mouet 10. libras; virtus <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> vt quattuor, libras 20, velocius moueantur libræ 10. quàm 20 duplo, quia 20. libræ duplo &longs;upe­<lb/>rant 10. Tertia verò fuit, vt &longs;ingulæ virtutes cum &longs;uis re&longs;i&longs;tentiis <expan abbr="cõferantur">conferantur</expan>, vt, &longs;i virtus vt octo mo­<lb/>ueat vnum, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> moueat virtus vt quattuor, quae velocitas ab octo tanto maior præ&longs;tetur, <expan abbr="&qtilde;to">quato</expan> <lb/>ip&longs;a &longs;uperat vnum. </s> <s>Cùm igitur quod e&longs;t octo excellat vnum &longs;eptem partib. & quod e&longs;t quattuor, tri­<lb/>bus inde velocitatis exuperatio &longs;umatur: vt &longs;i octo moueat vnum velocius proportione dupla &longs;e&longs;­<lb/>quitertia. </s> <s>Po&longs;trema, quam à <expan abbr="pleri&longs;q.">pleri&longs;que</expan> de&longs;endi video, talis e&longs;t, vt ratio velocitatis maioris po&longs;ita &longs;it <lb/>in proportione, &longs;eu proportionalitate, quæ e&longs;t duarum collatio rationum, qu&ecedil; quidem proportio ex <lb/>vna parte intercedit inter mouens & &longs;uum mobile, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera inter alterum mouens & mobile &longs;ibi <lb/>re&longs;pondens, vt &longs;i virtus vt octo, moueat mobile vt duo, virtus <expan abbr="aũt">aut</expan> vt &longs;ex, mobile vt tria, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> prior <lb/>quidem quadrupla e&longs;t, po&longs;terior autem dupla: quia quadruplum ad duplum rationem obtinet du­ | <arrow.to.target n="marg3175"></arrow.to.target><lb/>&longs;tadium; virtus vt quattuor, mouet idem mobile; quae in tanto maiore moueat h&ecedil;c virtus, aut per tanto <lb/>minus &longs;patium, quanto quattuor minus &longs;unt, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> octo; cùm verò octo &longs;it duplum ad quattuor, in du­<lb/>plo item maiore tempore, aut per dimidium &longs;patium mouere debeat. </s> <s>Secunda verò, quae velocitatis <lb/>ratio ex proportione & re&longs;i&longs;tentia mobilium iudicetur: vt &longs;i virtus vt octo, mouet 10. libras; virtus <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> vt quattuor, libras 20, velocius moueantur libræ 10. quàm 20 duplo, quia 20. libræ duplo &longs;upe­<lb/>rant 10. Tertia verò fuit, vt &longs;ingulæ virtutes cum &longs;uis re&longs;i&longs;tentiis <expan abbr="cõferantur">conferantur</expan>, vt, &longs;i virtus vt octo mo­<lb/>ueat vnum, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> moueat virtus vt quattuor, quae velocitas ab octo tanto maior præ&longs;tetur, <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan> <lb/>ip&longs;a &longs;uperat vnum. </s> <s>Cùm igitur quod e&longs;t octo excellat vnum &longs;eptem partib. & quod e&longs;t quattuor, tri­<lb/>bus inde velocitatis exuperatio &longs;umatur: vt &longs;i octo moueat vnum velocius proportione dupla &longs;e&longs;­<lb/>quitertia. </s> <s>Po&longs;trema, quam à <expan abbr="pleri&longs;q.">pleri&longs;que</expan> de&longs;endi video, talis e&longs;t, vt ratio velocitatis maioris po&longs;ita &longs;it <lb/>in proportione, &longs;eu proportionalitate, quæ e&longs;t duarum collatio rationum, qu&ecedil; quidem proportio ex <lb/>vna parte intercedit inter mouens & &longs;uum mobile, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera inter alterum mouens & mobile &longs;ibi <lb/>re&longs;pondens, vt &longs;i virtus vt octo, moueat mobile vt duo, virtus <expan abbr="aũt">aut</expan> vt &longs;ex, mobile vt tria, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> prior <lb/>quidem quadrupla e&longs;t, po&longs;terior autem dupla: quia quadruplum ad duplum rationem obtinet du­ |
| <pb pagenum="526"/>pli: &longs;ic ab ea quæ e&longs;t vt octo, duplo velocior motus efficiatur aduer&longs;us duo, quàm ab ea quæ e&longs;t vt <lb/> | <pb pagenum="526"/>pli: &longs;ic ab ea quæ e&longs;t vt octo, duplo velocior motus efficiatur aduer&longs;us duo, quàm ab ea quæ e&longs;t vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3176"></arrow.to.target><lb/>&longs;ex, aduer&longs;us tria.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3176"></arrow.to.target><lb/>&longs;ex, aduer&longs;us tria.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et quanquam de mobili illo efficiente po&longs;teà multa dicenda &longs;unt; attamen illud non omittendum, <lb/>quod facit in rem præ&longs;entem &longs;icut in ortu & interitu rerum duo &longs;unt <expan abbr="ob&longs;eruãda">ob&longs;eruanda</expan> &longs;ucce&longs;sio illorum, <lb/><expan abbr="&longs;ucce&longs;sioni&longs;&qacute;">&longs;ucce&longs;sioni&longs;que</expan>. </s> <s>perpetuitas; &longs;ic & efficientis illius mobilis e&longs;&longs;e duas actiones, morum diurnum, qui <lb/>cùm &longs;emper idem &longs;it; e&longs;t cau&longs;&longs;a perpetuitatis, & annuum planetarum, qui cùm &longs;it varius, e&longs;t cau&longs;&longs;a <lb/>&longs;ucce&longs;sionis. </s> <s>Immobile, quoniam à materia &longs;ecretum e&longs;t, alterius certè negocij foret; verùm & nos <lb/>cùm generales cau&longs;&longs;as motus in hoc volumine inquitamus, <expan abbr="etiã">etiam</expan> aliqua <expan abbr="lic&etilde;tia">licentia</expan> in hac methodo abu­<lb/>temur, & plura forta&longs;&longs;e dicemus de illo, quàm phy&longs;ico par e&longs;&longs;et. </s> <s>interim verò de materia di&longs;&longs;era­<arrow.to.target n="marg3313"></arrow.to.target><lb/>mus, & ab eius ingenio quæ&longs;tionis propo&longs;itæ cau&longs;&longs;am, & &longs;olutionem petamus. </s> <s>Ea quidem cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>i&longs;tius perpetuæ rerum &longs;ucce&longs;sionis, quod in ip&longs;a imperfectio quædam e&longs;t, & idcirco appetitus qui­<lb/>dam formæ quo tracta &longs;emper exuitur pr&ecedil;&longs;entibus, ac nouas veluti quidam Proteus induitur, qui, <lb/>cùm perpetuus &longs;it, in cau&longs;&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, vt materia &longs;emper nouis generationibus <expan abbr="atq.">atque</expan> corruptionibus <lb/>&longs;ubiiciatur, & &longs;ubinde vt vnius corruptio alterius item &longs;it generatio. </s> <s>Ergo non <expan abbr="oĩa">omnia</expan> in id quod non <lb/>e&longs;t, abeunt, neque <expan abbr="oĩno">omnino</expan> deficiunt; quanuis corruptio eò quod non e&longs;t per &longs;e terminetur. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>corruptio reip&longs;a fit in id quod &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõne">ratione</expan> tantùm, neque in id quod non <lb/>e&longs;t, hoc e&longs;t, nihilum, de&longs;init; verùm ex hac re certa quæ &longs;it, in alia certam quæ non &longs;it, abit, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> fit interitus hominis in non <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> non hominem, verùm in certum non <lb/>hominem, vtputa, cadauer quod & &longs;i reip&longs;a homo non e&longs;t, & &longs;ic non e&longs;t; at certè p &longs;e aliquid e&longs;t, ha­<lb/>bens in &longs;e rationem &longs;olam eius quod non e&longs;t, hoc e&longs;t, non hominis. </s> <s>ab hoc ergo non abeunt in nihi­<lb/>lum; neque generatio ce&longs;&longs;at. </s> <s>& contrà, &longs;iquid fieri debet; etiam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt ex aliquo fiat quod <lb/>habeat certam formam, cùm in ea &longs;it ratio certæ priuationis per quam, dum corruptio fit; materia <lb/>ad alteram formam tran&longs;mutàtur: cuius &longs;ignum; quòd &longs;i alteram capere ip&longs;a velit, &longs;poliari pr&ecedil;&longs;en­<lb/>te nece&longs;&longs;e &longs;it; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem id eueniat, vt cuiu&longs;piam generatio corruptio &longs;it alterius, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;imul <lb/> | <s>Et quanquam de mobili illo efficiente po&longs;teà multa dicenda &longs;unt; attamen illud non omittendum, <lb/>quod facit in rem præ&longs;entem &longs;icut in ortu & interitu rerum duo &longs;unt <expan abbr="ob&longs;eruãda">ob&longs;eruanda</expan> &longs;ucce&longs;sio illorum, <lb/><expan abbr="&longs;ucce&longs;sioni&longs;&qacute;">&longs;ucce&longs;sioni&longs;que</expan>. </s> <s>perpetuitas; &longs;ic & efficientis illius mobilis e&longs;&longs;e duas actiones, morum diurnum, qui <lb/>cùm &longs;emper idem &longs;it; e&longs;t cau&longs;&longs;a perpetuitatis, & annuum planetarum, qui cùm &longs;it varius, e&longs;t cau&longs;&longs;a <lb/>&longs;ucce&longs;sionis. </s> <s>Immobile, quoniam à materia &longs;ecretum e&longs;t, alterius certè negocij foret; verùm & nos <lb/>cùm generales cau&longs;&longs;as motus in hoc volumine inquitamus, <expan abbr="etiã">etiam</expan> aliqua <expan abbr="lic&etilde;tia">licentia</expan> in hac methodo abu­<lb/>temur, & plura forta&longs;&longs;e dicemus de illo, quàm phy&longs;ico par e&longs;&longs;et. </s> <s>interim verò de materia di&longs;&longs;era­<arrow.to.target n="marg3313"></arrow.to.target><lb/>mus, & ab eius ingenio quæ&longs;tionis propo&longs;itæ cau&longs;&longs;am, & &longs;olutionem petamus. </s> <s>Ea quidem cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>i&longs;tius perpetuæ rerum &longs;ucce&longs;sionis, quod in ip&longs;a imperfectio quædam e&longs;t, & idcirco appetitus qui­<lb/>dam formæ quo tracta &longs;emper exuitur pr&ecedil;&longs;entibus, ac nouas veluti quidam Proteus induitur, qui, <lb/>cùm perpetuus &longs;it, in cau&longs;&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, vt materia &longs;emper nouis generationibus <expan abbr="atq.">atque</expan> corruptionibus <lb/>&longs;ubiiciatur, & &longs;ubinde vt vnius corruptio alterius item &longs;it generatio. </s> <s>Ergo non <expan abbr="oĩa">omnia</expan> in id quod non <lb/>e&longs;t, abeunt, neque <expan abbr="oĩno">omnino</expan> deficiunt; quanuis corruptio eò quod non e&longs;t per &longs;e terminetur. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>corruptio reip&longs;a fit in id quod &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõne">ratione</expan> tantùm, neque in id quod non <lb/>e&longs;t, hoc e&longs;t, nihilum, de&longs;init; verùm ex hac re certa quæ &longs;it, in alia certam quæ non &longs;it, abit, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> fit interitus hominis in non <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> non hominem, verùm in certum non <lb/>hominem, vtputa, cadauer quod & &longs;i reip&longs;a homo non e&longs;t, & &longs;ic non e&longs;t; at certè p &longs;e aliquid e&longs;t, ha­<lb/>bens in &longs;e rationem &longs;olam eius quod non e&longs;t, hoc e&longs;t, non hominis. </s> <s>ab hoc ergo non abeunt in nihi­<lb/>lum; neque generatio ce&longs;&longs;at. </s> <s>& contrà, &longs;iquid fieri debet; etiam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt ex aliquo fiat quod <lb/>habeat certam formam, cùm in ea &longs;it ratio certæ priuationis per quam, dum corruptio fit; materia <lb/>ad alteram formam tran&longs;mutàtur: cuius &longs;ignum; quòd &longs;i alteram capere ip&longs;a velit, &longs;poliari pr&ecedil;&longs;en­<lb/>te nece&longs;&longs;e &longs;it; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem id eueniat, vt cuiu&longs;piam generatio corruptio &longs;it alterius, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;imul <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3314"></arrow.to.target><lb/>con&longs;i&longs;tere formæ illæ po&longs;&longs;unt. </s> <s>ita qua&longs;i circulus quidam &longs;unt generatio & corruptio, dum vno &longs;u­<lb/>blato alterum &longs;uccedat oportet, & dum hoc fit, alterum nece&longs;&longs;ariò corrumpatur. </s> <s>quem &longs;anè circu­<lb/>lum, quòd eleganti&longs;simè expre&longs;&longs;um apud Platonem legimus; eius verba propter elegantiam hoc lo­<lb/>co &longs;ub&longs;cribere non grauabimur. </s> <s>inquit enim. <foreign lang="greek">EI) ga\r mh\ a)EI\ a)ntapodido/ih ta\ e(teratoi=s e(te/rois <lb/>gigno/mena, w(sper EI\ ku/klw| teriionta:a)ll) es/qEI=a. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ti/s EI)/h h( ge/nesi+s e)k tou= e(te/rou mo/non EI)s to\ katan <lb/>tikru/ kai\ mh\ a)naka(mpt=h| pa/lin e)pito\ e(te\ron; mhde\ kamphn\ poioi=to, o)=isq) o(ti pa/nta telestw=nta <lb/>pau/saito gigno/men\a</foreign>, quod e&longs;t. </s> <s>“Ni&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> alijs alia &longs;uccedant in lucem prodeuntia, tanquam in orbem <lb/>circumeuntia, &longs;ed recta quædam generatio fit ex altero &longs;olùm in id quod e&longs;t è regione; <expan abbr="neq.">neque</expan> iterum <lb/>ad alterum reflectatur, neque conuer&longs;ionem faciat.” &longs;cito omnia finem a&longs;&longs;equentia à generatione ce&longs;­<lb/>&longs;atura. </s> <s>&, &longs;i tanti&longs;per in re &longs;eria &longs;upercilium tollere licet: hæc rerum reflexio, &longs;iue circuitus ea rota <lb/>&longs;it, cui manus & pedes Ixioni Iunonis amore incen&longs;o à magno Ioue arcti&longs;simis vinculis a&longs;tricta <lb/>&longs;unt, quæ voluitur in perpetuum, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s> <s>rotæ Ixion clamat, alligatus, benemeritis gratiam e&longs;&longs;e refe­<lb/>rendam: e&longs;t autem benèmeritus Iuppiter, qui & iuuans pater e&longs;t, & à Poëtis pater <expan abbr="hominum&qacute;ue">hominumque</expan> <lb/><expan abbr="deûm&qacute;">deûmque</expan>. </s> <s>dicitur, & O. M. & quidem antè O. ide&longs;t <expan abbr="benefic&etilde;ti&longs;simus">beneficenti&longs;simus</expan>, quàm M. quia maius e&longs;t <expan abbr="certe&qacute;">certeque</expan>. <lb/></s> <s>gratius prode&longs;&longs;e omnibus quàm opes magnas habere: hoc igitur pr&ecedil;&longs;tat quæ pulchritudine formæ <lb/>incen&longs;a, à D. O. M. rotatur a&longs;siduè. </s> <s>Sed ad propo&longs;itum reuertamur. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Plato Tim&ecedil;o cor­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3314"></arrow.to.target><lb/>con&longs;i&longs;tere formæ illæ po&longs;&longs;unt. </s> <s>ita qua&longs;i circulus quidam &longs;unt generatio & corruptio, dum vno &longs;u­<lb/>blato alterum &longs;uccedat oportet, & dum hoc fit, alterum nece&longs;&longs;ariò corrumpatur. </s> <s>quem &longs;anè circu­<lb/>lum, quòd eleganti&longs;simè expre&longs;&longs;um apud Platonem legimus; eius verba propter elegantiam hoc lo­<lb/>co &longs;ub&longs;cribere non grauabimur. </s> <s>inquit enim. <foreign lang="greek">EI) ga\r mh\ a)EI\ a)ntapodido/ih ta\ e(teratoi=s e(te/rois <lb/>gigno/mena, w(sper EI\ ku/klw| teriionta:a)ll) es/qEI=a. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ti/s EI)/h h( ge/nesi+s e)k tou= e(te/rou mo/non EI)s to\ katan <lb/>tikru/ kai\ mh\ a)naka(mpt=h| pa/lin e)pito\ e(te\ron; mhde\ kamphn\ poioi=to, o)=isq) o(ti pa/nta telestw=nta <lb/>pau/saito gigno/men\a</foreign>, quod e&longs;t. </s> <s>“Ni&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> alijs alia &longs;uccedant in lucem prodeuntia, tanquam in orbem <lb/>circumeuntia, &longs;ed recta quædam generatio fit ex altero &longs;olùm in id quod e&longs;t è regione; <expan abbr="neq.">neque</expan> iterum <lb/>ad alterum reflectatur, neque conuer&longs;ionem faciat.” &longs;cito omnia finem a&longs;&longs;equentia à generatione ce&longs;­<lb/>&longs;atura. </s> <s>&, &longs;i tanti&longs;per in re &longs;eria &longs;upercilium tollere licet: hæc rerum reflexio, &longs;iue circuitus ea rota <lb/>&longs;it, cui manus & pedes Ixioni Iunonis amore incen&longs;o à magno Ioue arcti&longs;simis vinculis a&longs;tricta <lb/>&longs;unt, quæ voluitur in perpetuum, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s> <s>rotæ Ixion clamat, alligatus, benemeritis gratiam e&longs;&longs;e refe­<lb/>rendam: e&longs;t autem benèmeritus Iuppiter, qui & iuuans pater e&longs;t, & à Poëtis pater <expan abbr="hominum&qacute;ue">hominumque</expan> <lb/><expan abbr="deûm&qacute;">deûmque</expan>. </s> <s>dicitur, & O. M. & quidem antè O. ide&longs;t <expan abbr="benefic&etilde;ti&longs;simus">beneficenti&longs;simus</expan>, quàm M. quia maius e&longs;t <expan abbr="certe&qacute;">certeque</expan>. <lb/></s> <s>gratius prode&longs;&longs;e omnibus quàm opes magnas habere: hoc igitur pr&ecedil;&longs;tat quæ pulchritudine formæ <lb/>incen&longs;a, à D. O. M. rotatur a&longs;siduè. </s> <s>Sed ad propo&longs;itum reuertamur. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Plato Tim&ecedil;o cor­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3315"></arrow.to.target><lb/>ruptionem in&longs;inuans in generationem, mon&longs;trat corruptionem in nihilum non habire. </s> <s>Ex his <lb/>etiam &longs;umi pote&longs;t occa&longs;io diluendi præcedentem quæ&longs;tionem quæ quærebatur; ex quonam, quod <lb/>non e&longs;&longs;et, generatio fieret, & an hoc quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, ad aliquod <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri queat, aut potius <lb/>ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;to">pr&ecedil;dicamento</expan> <expan abbr="expungendũ">expungendum</expan>, quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it actu. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hoc quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e ponimus, cum aliqua <expan abbr="&longs;ub-&longs;tãtia">&longs;ub­<lb/>&longs;tantia</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;t, <expan abbr="qñ">quin</expan> a&longs;siduè <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> ip&longs;i aliqua forma, in qua manet futur&ecedil; priuatio, vt <expan abbr="hõ">hom</expan> fit ex non <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan>, qui non e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t hoc .i. </s> <s>homo: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;emen, in quo e&longs;t materia, ex qua <expan abbr="con&longs;ti-tui&ttilde;">con&longs;ti­<lb/>tuitur</expan> homo, & human&ecedil; form&ecedil; priuatio, cui^{9} beneficio materia illa <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõcupi&longs;cit">concupi&longs;cit</expan>: verun­<lb/>tamen habet ea materia <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="quãdã">quandam</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> re, &longs;ed cogitatione <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan> ab ip&longs;a <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan>. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> fit ex nihilo. </s> <s>id quod fit ex eo quod <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & ex eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> &longs;olùm, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> actu: <expan abbr="nã">nam</expan> per &longs;e actu <lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan> e&longs;t, & <expan abbr="nõ">non</expan> actu id <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="producendũ">producendum</expan> e&longs;t, ac <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ens <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, &longs;ed actu hoc, <expan abbr="po-t&etilde;tia">po­<lb/>tentia</expan> verò & <expan abbr="nõ">non</expan> ens id nimirùm quod <expan abbr="generãdũ">generandum</expan> e&longs;t, vt <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> formaliter <expan abbr="sũpta">sumpta</expan> <expan abbr="intuea&ttilde;">intueatur</expan> &longs;olùm, vt ita <lb/>dixerim, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exi&longs;t&etilde;tiã">exi&longs;tentiam</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> quaten^{9} <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan>, certè <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t & <expan abbr="oĩno">omnino</expan> nihil. </s> <s>ideò dixit <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>pote&longs;tate e&longs;t <expan abbr="hõ">hom</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, & <expan abbr="tũ">tum</expan> reb^{9} attribui quae &longs;int, <expan abbr="cũ">cum</expan> actu <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> h&ecedil;c reip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> ab actu à quo <expan abbr="oĩs">omnis</expan> cau&longs;&longs;a, cur <expan abbr="quodcũq.">quodcunque</expan> &longs;it, <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, idcirco illud <expan abbr="qd">quod</expan> pote&longs;tate <expan abbr="&etilde;">em</expan>, nihil pror&longs;us <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>. | <arrow.to.target n="marg3315"></arrow.to.target><lb/>ruptionem in&longs;inuans in generationem, mon&longs;trat corruptionem in nihilum non habire. </s> <s>Ex his <lb/>etiam &longs;umi pote&longs;t occa&longs;io diluendi præcedentem quæ&longs;tionem quæ quærebatur; ex quonam, quod <lb/>non e&longs;&longs;et, generatio fieret, & an hoc quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, ad aliquod <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri queat, aut potius <lb/>ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;to">pr&ecedil;dicamento</expan> <expan abbr="expungendũ">expungendum</expan>, quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it actu. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hoc quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e ponimus, cum aliqua <expan abbr="&longs;ub-&longs;tãtia">&longs;ub­<lb/>&longs;tantia</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;t, <expan abbr="qñ">quin</expan> a&longs;siduè <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> ip&longs;i aliqua forma, in qua manet futur&ecedil; priuatio, vt <expan abbr="hõ">homo</expan> fit ex non <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan>, qui non e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t hoc .i. </s> <s>homo: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;emen, in quo e&longs;t materia, ex qua <expan abbr="con&longs;ti-tui&ttilde;">con&longs;ti­<lb/>tuitur</expan> homo, & human&ecedil; form&ecedil; priuatio, cui^{9} beneficio materia illa <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõcupi&longs;cit">concupi&longs;cit</expan>: verun­<lb/>tamen habet ea materia <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="quãdã">quandam</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> re, &longs;ed cogitatione <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan> ab ip&longs;a <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan>. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> fit ex nihilo. </s> <s>id quod fit ex eo quod <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & ex eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> &longs;olùm, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> actu: <expan abbr="nã">nam</expan> per &longs;e actu <lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan> e&longs;t, & <expan abbr="nõ">non</expan> actu id <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="producendũ">producendum</expan> e&longs;t, ac <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ens <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, &longs;ed actu hoc, <expan abbr="po-t&etilde;tia">po­<lb/>tentia</expan> verò & <expan abbr="nõ">non</expan> ens id nimirùm quod <expan abbr="generãdũ">generandum</expan> e&longs;t, vt <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> formaliter <expan abbr="sũpta">sumpta</expan> <expan abbr="intuea&ttilde;">intueatur</expan> &longs;olùm, vt ita <lb/>dixerim, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exi&longs;t&etilde;tiã">exi&longs;tentiam</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> quaten^{9} <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan>, certè <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t & <expan abbr="oĩno">omnino</expan> nihil. </s> <s>ideò dixit <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>pote&longs;tate e&longs;t <expan abbr="hõ">homo</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, & <expan abbr="tũ">tum</expan> reb^{9} attribui quae &longs;int, <expan abbr="cũ">cum</expan> actu <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> h&ecedil;c reip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> ab actu à quo <expan abbr="oĩs">omnis</expan> cau&longs;&longs;a, cur <expan abbr="quodcũq.">quodcunque</expan> &longs;it, <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, idcirco illud <expan abbr="qd">quod</expan> pote&longs;tate <expan abbr="&etilde;">em</expan>, nihil pror&longs;us <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>. |
| </s> <s><pb pagenum="555"/> | </s> <s><pb pagenum="555"/> |
| <arrow.to.target n="marg3316"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg3316"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Redduntur cau&longs;&longs;æ, cur è mutationibus quædam &longs;impliciter appellantur, ali&ecedil; quodammodo, & <lb/>iudicium nostrum ad&longs;cribitur. </s> <s>Caput XV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Redduntur cau&longs;&longs;æ, cur è mutationibus quædam &longs;impliciter appellantur, ali&ecedil; quodammodo, & <lb/>iudicium nostrum ad&longs;cribitur. </s> <s>Caput XV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EA tamen quæ ab Ari&longs;t. </s> <s>decreta fuerant, ad primam illam controuer&longs;iam profligandam, <expan abbr="etiã">etiam</expan> no­<lb/>uæ cuidam præbebant occa&longs;ionem. </s> <s>e&longs;to <expan abbr=".n.">enim</expan> quae vnius corruptio alterius generatio &longs;it: qua'nam ra­<lb/> | <s>EA tamen quæ ab Ari&longs;t. </s> <s>decreta fuerant, ad primam illam controuer&longs;iam profligandam, <expan abbr="etiã">etiam</expan> no­<lb/>uæ cuidam præbebant occa&longs;ionem. </s> <s>e&longs;to <expan abbr=".n.">enim</expan> quae vnius corruptio alterius generatio &longs;it: qua'nam ra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3328"></arrow.to.target><lb/>tione fit, vt aliqua corruptio vel generatio dicatur &longs;impliciter; alia verò quodammodo? </s> <s>nam quae ita <lb/>nuncupentur <expan abbr="vtr&ecedil;q.">vtr&ecedil;que</expan> ex v&longs;u loquendi p&longs;picuum e&longs;t: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> quædam quæ &longs;impliciter generari & cor­<lb/>rumpi dicimus, vt quæ fiunt hoc aliquid. </s> <s>verbigratia, cùm fit Socrates, aut animal, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan>, cùm in­<lb/>tercunt; etenim tran&longs;mùtationes eorum &longs;ine vlla appendicula pronunciantur: <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> di&longs;cens fit do­<lb/>ctus, aut doctus dedi&longs;cit, non &longs;impliciter fieri, aut corrumpi dicimus: &longs;ed hoc totum, cum hoc addi­<lb/>tamento, quod fit &longs;ciens, & totum quod corrumpitur; dum totum &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> capiatur, quod <lb/>in partium vniuer&longs;itate po&longs;itum e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> materia &longs;emper remanet. </s> <s>Ea e&longs;t dubitatio à loquendi con&longs;ue­<lb/>tudine accepta. </s> <s>De cuius tamen &longs;olutione <expan abbr="cõplura">complura</expan> dicenda &longs;unt: tùm quae Ari&longs;t. </s> <s>ad <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="tollendã">tollendam</expan> tres &longs;o­<lb/>lutiones in medio ponit: <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd de prioris &longs;en&longs;u nil eruitur certi ex interpretib. vt nihil ex hoc <lb/>progre&longs;&longs;u <expan abbr="tã">tam</expan> nob. </s> <s>con&longs;tet, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quae Ari&longs;t. </s> <s>à confu&longs;is ad di&longs;tincta nos &longs;en&longs;im perducat. </s> <s>Cùm igitur hoc <lb/>quærimus (vt tandem <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am cominus aggrediamur) cur è mutationib. hæ dicantur &longs;impliciter; il­<lb/>l&ecedil; <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>, id certè à rerum differentijs exoritur, inter quas tran&longs;mutatio fit: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu <lb/>duo &longs;unt termini, à quo .&longs;. </s> <s>& ad quem inter quos obitur mutatio vici&longs;sim, qui in generatione & cor­<lb/>ruptione &longs;unt e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, vt &longs;&ecedil;pius <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. </s> <s>quia ergo i&longs;ta duo inter quæ fit mutatio, &longs;ecum dif­<lb/>ferunt; inde efficitur, vt mutatio ex vno in alterum appelletur mutatio &longs;impliciter: contrà verò po­<lb/>&longs;terioris huiu&longs;ce in illud primum, mutatio quodammodo. </s> <s>Et <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> generatio & corruptio, quem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3328"></arrow.to.target><lb/>tione fit, vt aliqua corruptio vel generatio dicatur &longs;impliciter; alia verò quodammodo? </s> <s>nam quae ita <lb/>nuncupentur <expan abbr="vtr&ecedil;q.">vtr&ecedil;que</expan> ex v&longs;u loquendi <expan abbr="&ptail;&longs;picuum">per&longs;picuum</expan> e&longs;t: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> quædam quæ &longs;impliciter generari & cor­<lb/>rumpi dicimus, vt quæ fiunt hoc aliquid. </s> <s>verbigratia, cùm fit Socrates, aut animal, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan>, cùm in­<lb/>tercunt; etenim tran&longs;mùtationes eorum &longs;ine vlla appendicula pronunciantur: <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> di&longs;cens fit do­<lb/>ctus, aut doctus dedi&longs;cit, non &longs;impliciter fieri, aut corrumpi dicimus: &longs;ed hoc totum, cum hoc addi­<lb/>tamento, quod fit &longs;ciens, & totum quod corrumpitur; dum totum &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> capiatur, quod <lb/>in partium vniuer&longs;itate po&longs;itum e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> materia &longs;emper remanet. </s> <s>Ea e&longs;t dubitatio à loquendi con&longs;ue­<lb/>tudine accepta. </s> <s>De cuius tamen &longs;olutione <expan abbr="cõplura">complura</expan> dicenda &longs;unt: tùm quae Ari&longs;t. </s> <s>ad <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="tollendã">tollendam</expan> tres &longs;o­<lb/>lutiones in medio ponit: <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd de prioris &longs;en&longs;u nil eruitur certi ex interpretib. vt nihil ex hoc <lb/>progre&longs;&longs;u <expan abbr="tã">tam</expan> nob. </s> <s>con&longs;tet, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quae Ari&longs;t. </s> <s>à confu&longs;is ad di&longs;tincta nos &longs;en&longs;im perducat. </s> <s>Cùm igitur hoc <lb/>quærimus (vt tandem <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am cominus aggrediamur) cur è mutationib. hæ dicantur &longs;impliciter; il­<lb/>l&ecedil; <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>, id certè à rerum differentijs exoritur, inter quas tran&longs;mutatio fit: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu <lb/>duo &longs;unt termini, à quo .&longs;. </s> <s>& ad quem inter quos obitur mutatio vici&longs;sim, qui in generatione & cor­<lb/>ruptione &longs;unt e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, vt &longs;&ecedil;pius <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. </s> <s>quia ergo i&longs;ta duo inter quæ fit mutatio, &longs;ecum dif­<lb/>ferunt; inde efficitur, vt mutatio ex vno in alterum appelletur mutatio &longs;impliciter: contrà verò po­<lb/>&longs;terioris huiu&longs;ce in illud primum, mutatio quodammodo. </s> <s>Et <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> generatio & corruptio, quem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3329"></arrow.to.target><lb/>admodum po&longs;uimus &longs;uprà, &longs;e mutuò con&longs;equuntur; nec à &longs;e <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> diuer&longs;i po&longs;&longs;unt: fit, vt cor­<lb/>ruptio &longs;impliciter coniungatur <expan abbr="cũ">cum</expan> generatione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>; & <expan abbr="cũ">cum</expan> ea corruptione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t <expan abbr="quodã-modo">quodan­<lb/>modo</expan>, generatio &longs;impliciter. </s> <s><expan abbr="Ex&etilde;pligratia">Exempligratia</expan> fit mutatio è terra in <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan>, & contrà ex igni in <expan abbr="terrã">terram</expan>: cùm è <lb/>terra fit ignis, generatio &longs;impliciter appellatur: vbi contrà ex igni fit terra, ea e&longs;t generatio quodam­<lb/>modo; <expan abbr="con&longs;imili&qacute;">con&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo, quando è terra fit ignis, dicitur corruptio quodammodo; quandò verò ex <lb/>igni fit terra, &longs;impliciter corruptio vocatur, proptereà quae terra & ignis ita di&longs;tinguuntur, quòd ignis <lb/>habet <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="præ&longs;tantior&etilde;">præ&longs;tantiorem</expan>, &longs;iue dixeris efficaciores functiones, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra: idcirco ignis ip&longs;e videtur e&longs;&longs;e <lb/>&longs;impliciter, terra verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>. </s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan>, &longs;iquando mutatio fiat ex eo quod præ&longs;tantius e&longs;t in oppo­<lb/>&longs;itum, generatio quodamodo, & &longs;impliciter corruptio nominantur: contrà. </s> <s>verò, cùm ex imperfe­<lb/>ctiore perfectius efficitur, generatio &longs;impliciter e&longs;t, & corruptio <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>. </s> <s>Hoc igitur pacto <expan abbr="qui&longs;-piã">qui&longs;­<lb/>piam</expan> <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> primæ &longs;olutionis expo&longs;uerit: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;iquis <expan abbr="eã">eam</expan> ad <expan abbr="exqui&longs;itior&etilde;">exqui&longs;itiorem</expan> <expan abbr="trutinã">trutinam</expan> examinare velit, <expan abbr="aliũ">alium</expan> <lb/>illius &longs;en&longs;um afferre cogetur. </s> <s>etenim concludit optimè Philoponus, ob duas cau&longs;&longs;as eiu&longs;modi non <lb/>e&longs;&longs;e vim primæ &longs;olutionis; <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> in ea <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> meminerit Ari&longs;t. </s> <s>de præ&longs;tantia aut ignobili­<lb/>tate formæ; formale inquiunt i&longs;ti, aut materiale. </s> <s>Deinde, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> prima &longs;olutio <expan abbr="cũ">cum</expan> po&longs;trema con­ | <arrow.to.target n="marg3329"></arrow.to.target><lb/>admodum po&longs;uimus &longs;uprà, &longs;e mutuò con&longs;equuntur; nec à &longs;e <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> diuer&longs;i po&longs;&longs;unt: fit, vt cor­<lb/>ruptio &longs;impliciter coniungatur <expan abbr="cũ">cum</expan> generatione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>; & <expan abbr="cũ">cum</expan> ea corruptione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t <expan abbr="quodã-modo">quodan­<lb/>modo</expan>, generatio &longs;impliciter. </s> <s><expan abbr="Ex&etilde;pligratia">Exempligratia</expan> fit mutatio è terra in <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan>, & contrà ex igni in <expan abbr="terrã">terram</expan>: cùm è <lb/>terra fit ignis, generatio &longs;impliciter appellatur: vbi contrà ex igni fit terra, ea e&longs;t generatio quodam­<lb/>modo; <expan abbr="con&longs;imili&qacute;">con&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo, quando è terra fit ignis, dicitur corruptio quodammodo; quandò verò ex <lb/>igni fit terra, &longs;impliciter corruptio vocatur, proptereà quae terra & ignis ita di&longs;tinguuntur, quòd ignis <lb/>habet <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="præ&longs;tantior&etilde;">præ&longs;tantiorem</expan>, &longs;iue dixeris efficaciores functiones, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra: idcirco ignis ip&longs;e videtur e&longs;&longs;e <lb/>&longs;impliciter, terra verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>. </s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan>, &longs;iquando mutatio fiat ex eo quod præ&longs;tantius e&longs;t in oppo­<lb/>&longs;itum, generatio quodamodo, & &longs;impliciter corruptio nominantur: contrà. </s> <s>verò, cùm ex imperfe­<lb/>ctiore perfectius efficitur, generatio &longs;impliciter e&longs;t, & corruptio <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>. </s> <s>Hoc igitur pacto <expan abbr="qui&longs;-piã">qui&longs;­<lb/>piam</expan> <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> primæ &longs;olutionis expo&longs;uerit: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;iquis <expan abbr="eã">eam</expan> ad <expan abbr="exqui&longs;itior&etilde;">exqui&longs;itiorem</expan> <expan abbr="trutinã">trutinam</expan> examinare velit, <expan abbr="aliũ">alium</expan> <lb/>illius &longs;en&longs;um afferre cogetur. </s> <s>etenim concludit optimè Philoponus, ob duas cau&longs;&longs;as eiu&longs;modi non <lb/>e&longs;&longs;e vim primæ &longs;olutionis; <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> in ea <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> meminerit Ari&longs;t. </s> <s>de præ&longs;tantia aut ignobili­<lb/>tate formæ; formale inquiunt i&longs;ti, aut materiale. </s> <s>Deinde, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> prima &longs;olutio <expan abbr="cũ">cum</expan> po&longs;trema con­ |
| <pb pagenum="558"/>ueniret, in qua &longs;tatuit Ari&longs;t. </s> <s>di&longs;crimen inter <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> &longs;impliciter & <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> ex eo, quae hoc for­<lb/> | <pb pagenum="558"/>ueniret, in qua &longs;tatuit Ari&longs;t. </s> <s>di&longs;crimen inter <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> &longs;impliciter & <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> ex eo, quae hoc for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3330"></arrow.to.target><lb/>male &longs;it, illud <expan abbr="aũt">aut</expan> materiale, quas <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> rationes aduertens D. Thomas &longs;ic <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Ari&longs;t. </s> <s>explicauit, vt <lb/>id quod e&longs;t &longs;impliciter, accipiatur, cùm materia formæ illi &longs;ubiecta e&longs;t, ad quam natura contendit, <lb/>quæ .&longs;. </s> <s>ad aliam formam perfectiorem non ordinatur, cuiu&longs;modi e&longs;t forma &longs;peciei illius, quam diale­<lb/>ctici &longs;peciali&longs;simam vocant. </s> <s>hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> ad formam perfectiorem non dirigitur; quæ verò tendit in <expan abbr="aliã">aliam</expan>, <lb/>& ab ea perficitur, e&longs;t animalis forma: non e&longs;&longs;e verò &longs;impliciter, <expan abbr="qñ">quin</expan> materia e&longs;t cum priuatione, quæ <lb/>ad aliam priuationem deduci nequit, qualis e&longs;t priuatio cadaueris, cui &longs;uccedunt elementa &longs;olùm in <lb/>quæ di&longs;&longs;oluatur, <expan abbr="nõ">non</expan> autem priuatio hominis, in cuius locum cadaueris priuatio &longs;ubit. </s> <s>Quare &longs;ic do­<lb/>cet fieri generationem &longs;impliciter, & corruptionem quodammodo, cùm fit res perfecta ex priuatio­<lb/>ne cui adiungitur forma imperfecta; quatenus <expan abbr=".n.">enim</expan> perfecta forma inducitur, e&longs;t generatio &longs;implici­<lb/>ter; quatenus verò forma imperfecta aboletur, e&longs;t corruptio quodammodo, veluti cùm è &longs;emine fit <lb/>homo, & contrà, cùm ex forma imperfecta perueniatur in priuationem perfectam, cum qua con&longs;tat <lb/>imperfecta forma, corruptio &longs;impliciter e&longs;t, generatio verò quodammodo: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> perfecta decedit; <lb/>in eius verò locum imperfecta reponitur; veluti cùm ex homine fit cadauer. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt ingenuè fatear, <lb/>hæc interpretatio admodùm &longs;ubtilis e&longs;t, an verò &longs;atis tuta & firma, ne&longs;cio equidem: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> video, <lb/>quid ad eius loci explicationem conferat acce&longs;sio illa priuationis, cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i tran&longs;eatur à forma im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3330"></arrow.to.target><lb/>male &longs;it, illud <expan abbr="aũt">aut</expan> materiale, quas <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> rationes aduertens D. Thomas &longs;ic <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Ari&longs;t. </s> <s>explicauit, vt <lb/>id quod e&longs;t &longs;impliciter, accipiatur, cùm materia formæ illi &longs;ubiecta e&longs;t, ad quam natura contendit, <lb/>quæ .&longs;. </s> <s>ad aliam formam perfectiorem non ordinatur, cuiu&longs;modi e&longs;t forma &longs;peciei illius, quam diale­<lb/>ctici &longs;peciali&longs;simam vocant. </s> <s>hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> ad formam perfectiorem non dirigitur; quæ verò tendit in <expan abbr="aliã">aliam</expan>, <lb/>& ab ea perficitur, e&longs;t animalis forma: non e&longs;&longs;e verò &longs;impliciter, <expan abbr="qñ">quin</expan> materia e&longs;t cum priuatione, quæ <lb/>ad aliam priuationem deduci nequit, qualis e&longs;t priuatio cadaueris, cui &longs;uccedunt elementa &longs;olùm in <lb/>quæ di&longs;&longs;oluatur, <expan abbr="nõ">non</expan> autem priuatio hominis, in cuius locum cadaueris priuatio &longs;ubit. </s> <s>Quare &longs;ic do­<lb/>cet fieri generationem &longs;impliciter, & corruptionem quodammodo, cùm fit res perfecta ex priuatio­<lb/>ne cui adiungitur forma imperfecta; quatenus <expan abbr=".n.">enim</expan> perfecta forma inducitur, e&longs;t generatio &longs;implici­<lb/>ter; quatenus verò forma imperfecta aboletur, e&longs;t corruptio quodammodo, veluti cùm è &longs;emine fit <lb/>homo, & contrà, cùm ex forma imperfecta perueniatur in priuationem perfectam, cum qua con&longs;tat <lb/>imperfecta forma, corruptio &longs;impliciter e&longs;t, generatio verò quodammodo: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> perfecta decedit; <lb/>in eius verò locum imperfecta reponitur; veluti cùm ex homine fit cadauer. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt ingenuè fatear, <lb/>hæc interpretatio admodùm &longs;ubtilis e&longs;t, an verò &longs;atis tuta & firma, ne&longs;cio equidem: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> video, <lb/>quid ad eius loci explicationem conferat acce&longs;sio illa priuationis, cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i tran&longs;eatur à forma im­<lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Definitio generationis a&longs;&longs;ignatur. </s> <s>Cap. </s> <s>XX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Definitio generationis a&longs;&longs;ignatur. </s> <s>Cap. </s> <s>XX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>STATVAMVS <expan abbr="aũt">aut</expan> nunc veras ac primas harum mutationum differentias in <expan abbr="quib.">quibus</expan> con&longs;picuæ <lb/>fient &longs;ingularum definitiones, <expan abbr="vñ">vnde</expan> nobis vnà quid illæ &longs;int, & quae &longs;int cognitione certi&longs;sima note­<lb/> | <s>STATVAMVS <expan abbr="aũt">aut</expan> nunc veras ac primas harum mutationum differentias in <expan abbr="quib.">quibus</expan> con&longs;picuæ <lb/>fient &longs;ingularum definitiones, <expan abbr="vñ">vnde</expan> nobis vnà quid illæ &longs;int, & quae &longs;int cognitione certi&longs;sima note­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3383"></arrow.to.target><lb/>&longs;cant. </s> <s>Ad <expan abbr="earũ">earum</expan> verò differentias perno&longs;cendas ea <expan abbr="præpon&etilde;da">præponenda</expan> breuiter ex illis quæ olim tradita &longs;unt. <lb/></s> <s><expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> .&longs;. </s> <s>mutationem ex his <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> partib. &longs;eu primordiis nece&longs;&longs;ariò con&longs;tare ex terminis à quo, & ad <lb/>quem, & &longs;ubiecto circum quod: hoc verò e&longs;t, aut prædicamentum, è quo tran&longs;mutationis termini <lb/>de&longs;umuntur, &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan>, quale, & vbi: aut e&longs;t &longs;ubiectum, quod <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> permutari. </s> <s>Circum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam fiunt <expan abbr="gñatio">gnnatio</expan> & corruptio, in <expan abbr="&qtilde;to">quato</expan> incrementum & <expan abbr="decrementũ">decrementum</expan>, in quali alteratio, latio verò in <lb/>ip&longs;o vbi. </s> <s>alterum <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis e&longs;t, & actu, & hoc aliquid, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex <lb/>materia & forma, aut po&longs;tremò illud, ex quo, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;uper&longs;tite, primò fit mutatio per &longs;e quod e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;-tia">poten­<lb/>tia</expan>, & e&longs;t pars rei quæ <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> tran&longs;mutari, & ad <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> ip&longs;a materia prima. </s> <s>Hac po&longs;ita di&longs;tinctione &longs;ub­<lb/>iectorum; cùm ex his circum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutatio fit, quædam &longs;ignificent actu &longs;ub&longs;tantiam; alia verò <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>, <lb/>& qualitatem: <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> eadem &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili permanente, <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> mutatio fiat, ea e&longs;t al­<lb/>teratio: <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vbi ex &ecedil;gro Socratas <expan abbr="cõuale&longs;cit">conuale&longs;cit</expan>; bona & mala valetudo &longs;unt qualitates <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>. <lb/></s> <s>Socrates e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;ucce&longs;sio <expan abbr="earũ">earum</expan> fit, <expan abbr="qñ">quin</expan> igitur ita mutatio <expan abbr="cõtingat">contingat</expan>, hæc e&longs;t alteratio: <lb/><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> idem permanet Socrates <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;anitatem accipiens, aliàs <expan abbr="&ecedil;gritudin&etilde;">&ecedil;gritudinem</expan>: ita <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="qñ">quin</expan> &ecedil;s fit <expan abbr="mõ">modo</expan> angulare, <lb/><expan abbr="mõ">modo</expan> teres, idem permanet: &longs;ed ip&longs;ius <expan abbr="tantũ">tantum</expan> qualitas & figura mutatur. </s> <s>idcirco e&longs;t alteratio, qu&ecedil; inter <lb/>contraria, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> media <expan abbr="gñaliter">gnnaliter</expan> obitur. </s> <s>Erit verò tum <expan abbr="gñatio">gnnatio</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> totum <expan abbr="cõmutetur">commutetur</expan>, ne .&longs;. </s> <s>aliquod &longs;en­<lb/>&longs;ile remaneat, (e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;en&longs;ile <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;ub&longs;tantia indiuidua, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actu exi&longs;tit) quod <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it, verùm <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg3383"></arrow.to.target><lb/>&longs;cant. </s> <s>Ad <expan abbr="earũ">earum</expan> verò differentias perno&longs;cendas ea <expan abbr="præpon&etilde;da">præponenda</expan> breuiter ex illis quæ olim tradita &longs;unt. <lb/></s> <s><expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> .&longs;. </s> <s>mutationem ex his <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> partib. &longs;eu primordiis nece&longs;&longs;ariò con&longs;tare ex terminis à quo, & ad <lb/>quem, & &longs;ubiecto circum quod: hoc verò e&longs;t, aut prædicamentum, è quo tran&longs;mutationis termini <lb/>de&longs;umuntur, &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan>, quale, & vbi: aut e&longs;t &longs;ubiectum, quod <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> permutari. </s> <s>Circum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam fiunt <expan abbr="gñatio">gnnatio</expan> & corruptio, in <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan> incrementum & <expan abbr="decrementũ">decrementum</expan>, in quali alteratio, latio verò in <lb/>ip&longs;o vbi. </s> <s>alterum <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis e&longs;t, & actu, & hoc aliquid, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex <lb/>materia & forma, aut po&longs;tremò illud, ex quo, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;uper&longs;tite, primò fit mutatio per &longs;e quod e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;-tia">poten­<lb/>tia</expan>, & e&longs;t pars rei quæ <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> tran&longs;mutari, & ad <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> ip&longs;a materia prima. </s> <s>Hac po&longs;ita di&longs;tinctione &longs;ub­<lb/>iectorum; cùm ex his circum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutatio fit, quædam &longs;ignificent actu &longs;ub&longs;tantiam; alia verò <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>, <lb/>& qualitatem: <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> eadem &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili permanente, <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> mutatio fiat, ea e&longs;t al­<lb/>teratio: <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vbi ex &ecedil;gro Socratas <expan abbr="cõuale&longs;cit">conuale&longs;cit</expan>; bona & mala valetudo &longs;unt qualitates <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>. <lb/></s> <s>Socrates e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;ucce&longs;sio <expan abbr="earũ">earum</expan> fit, <expan abbr="qñ">quin</expan> igitur ita mutatio <expan abbr="cõtingat">contingat</expan>, hæc e&longs;t alteratio: <lb/><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> idem permanet Socrates <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;anitatem accipiens, aliàs <expan abbr="&ecedil;gritudin&etilde;">&ecedil;gritudinem</expan>: ita <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="qñ">quin</expan> &ecedil;s fit <expan abbr="mõ">modo</expan> angulare, <lb/><expan abbr="mõ">modo</expan> teres, idem permanet: &longs;ed ip&longs;ius <expan abbr="tantũ">tantum</expan> qualitas & figura mutatur. </s> <s>idcirco e&longs;t alteratio, qu&ecedil; inter <lb/>contraria, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> media <expan abbr="gnnaliter">generaliter</expan> obitur. </s> <s>Erit verò tum <expan abbr="gñatio">gnnatio</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> totum <expan abbr="cõmutetur">commutetur</expan>, ne .&longs;. </s> <s>aliquod &longs;en­<lb/>&longs;ile remaneat, (e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;en&longs;ile <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;ub&longs;tantia indiuidua, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actu exi&longs;tit) quod <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it, verùm <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3384"></arrow.to.target><lb/>in aliud <expan abbr="totũ">totum</expan> mutetur, & <expan abbr="totũ">totum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> categorematicè, <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>permanetim <expan abbr="mu&longs;icũ">mu&longs;icum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;implex, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;icuti <expan abbr="cũ">cum</expan> è genitura fit &longs;anguis, fit <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;anguis è tota genitura; quia tota tran&longs;it in &longs;angui­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3384"></arrow.to.target><lb/>in aliud <expan abbr="totũ">totum</expan> mutetur, & <expan abbr="totũ">totum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> categorematicè, <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>permanetim <expan abbr="mu&longs;icũ">mu&longs;icum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;implex, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;icuti <expan abbr="cũ">cum</expan> è genitura fit &longs;anguis, fit <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;anguis è tota genitura; quia tota tran&longs;it in &longs;angui­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3385"></arrow.to.target><lb/>nem .i. </s> <s>&longs;ub&longs;tantia genituræ non permanet: <expan abbr="cũ">cum</expan> cæteroqui permaneat in alteratione <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan>, cùm ex aëre <expan abbr="produci&ttilde;">producitur</expan> aqua, aut contrà aqua <expan abbr="corrumpi&ttilde;">corrumpitur</expan>: nunc <expan abbr=".n.">enim</expan> non remanet aër, mox aqua non <lb/>erit &longs;uper&longs;tes, &longs;ed vno ex his deficiente <expan abbr="alterũ">alterum</expan> protinus &longs;uccedit, ex ordine <expan abbr="atq.">atque</expan> via <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;upra ex Ari&longs;t. <lb/></s> <s>&longs;ignificauimus, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> inualuerit v&longs;us, & <expan abbr="gñation&etilde;">gnnationem</expan>, & corruptionem rei &longs;en&longs;ili tribuamus, nulla facta <lb/>mentione rei illius in &longs;eu &longs;ilis, in <expan abbr="quã">quam</expan>, aut ex qua mutatio fiat. </s> <s>Verumenimuerò tamet&longs;i nullum &longs;en&longs;ile <lb/>&longs;uper&longs;tes e&longs;t, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;ubiectum: attamen id remanet quod e&longs;t potentia: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olùm capax e&longs;t illius <lb/>oppo&longs;itionis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pertinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; & dum &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="cõmutan&ttilde;">commutantur</expan> inuicem, re&longs;tat: proptereà <expan abbr="gñatio">gnnatio</expan> <lb/>e&longs;t mutatio totius in totum nullo &longs;en&longs;ili &longs;uper&longs;tite, vt &longs;ubiecto, &longs;ed eo quod e&longs;t in&longs;en&longs;ile tantùm, hoc <lb/>verò .i. </s> <s>quod e&longs;t potentia, cùm cæteroquin actu &longs;ub&longs;tantia remaneat, <expan abbr="qñ">quin</expan> mutatur accidens. </s> <s>Quanuis <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> eueniat, vt cùm rei vnius in alteram fit mutatio, complura, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in&longs;unt in re <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> corrumpitur, <expan abbr="cũ">cum</expan> illa <lb/>commutentur: <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>pa&longs;sio quæ e&longs;t altera pars vnius oppo&longs;itionis non aboleatur, <lb/>&longs;ed ip&longs;i cum genito <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> in eo re&longs;ideat, veluti cùm mutatur aër in <expan abbr="aquã">aquam</expan>, remanet in aqua pel­ | <arrow.to.target n="marg3385"></arrow.to.target><lb/>nem .i. </s> <s>&longs;ub&longs;tantia genituræ non permanet: <expan abbr="cũ">cum</expan> cæteroqui permaneat in alteratione <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="mõ">modo</expan>, cùm ex aëre <expan abbr="produci&ttilde;">producitur</expan> aqua, aut contrà aqua <expan abbr="corrumpi&ttilde;">corrumpitur</expan>: nunc <expan abbr=".n.">enim</expan> non remanet aër, mox aqua non <lb/>erit &longs;uper&longs;tes, &longs;ed vno ex his deficiente <expan abbr="alterũ">alterum</expan> protinus &longs;uccedit, ex ordine <expan abbr="atq.">atque</expan> via <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;upra ex Ari&longs;t. <lb/></s> <s>&longs;ignificauimus, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> inualuerit v&longs;us, & <expan abbr="gñation&etilde;">gnnationem</expan>, & corruptionem rei &longs;en&longs;ili tribuamus, nulla facta <lb/>mentione rei illius in &longs;eu &longs;ilis, in <expan abbr="quã">quam</expan>, aut ex qua mutatio fiat. </s> <s>Verumenimuerò tamet&longs;i nullum &longs;en&longs;ile <lb/>&longs;uper&longs;tes e&longs;t, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;ubiectum: attamen id remanet quod e&longs;t potentia: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olùm capax e&longs;t illius <lb/>oppo&longs;itionis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pertinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; & dum &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="cõmutan&ttilde;">commutantur</expan> inuicem, re&longs;tat: proptereà <expan abbr="gñatio">gnnatio</expan> <lb/>e&longs;t mutatio totius in totum nullo &longs;en&longs;ili &longs;uper&longs;tite, vt &longs;ubiecto, &longs;ed eo quod e&longs;t in&longs;en&longs;ile tantùm, hoc <lb/>verò .i. </s> <s>quod e&longs;t potentia, cùm cæteroquin actu &longs;ub&longs;tantia remaneat, <expan abbr="qñ">quin</expan> mutatur accidens. </s> <s>Quanuis <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> eueniat, vt cùm rei vnius in alteram fit mutatio, complura, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in&longs;unt in re <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> corrumpitur, <expan abbr="cũ">cum</expan> illa <lb/>commutentur: <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>pa&longs;sio quæ e&longs;t altera pars vnius oppo&longs;itionis non aboleatur, <lb/>&longs;ed ip&longs;i cum genito <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> in eo re&longs;ideat, veluti cùm mutatur aër in <expan abbr="aquã">aquam</expan>, remanet in aqua pel­ |
| <pb pagenum="567"/> | <pb pagenum="567"/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s> | <s> |
| <arrow.to.target n="marg3496"></arrow.to.target><lb/>&longs;olutionem, quando <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habeant <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> ad alias formas, &longs;ed in elementa nece&longs;&longs;ariò di&longs;&longs;oluantur. <lb/></s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita &longs;e habent <expan abbr="cões">cones</expan> ad &longs;peciales, vt &longs;int generatione priores: <expan abbr="nã">nam</expan> prius in nob. </s> <s>alens animus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;en­<lb/>tiens &longs;e&longs;e prodit; & hic rationi pr&ecedil;cedit. </s> <s>De formis illis è <expan abbr="quib.">quibus</expan> aliæ fiunt, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> gradu, &longs;impli­<lb/>ces &longs;int, &longs;iue mixtæ, nulla controuer&longs;ia e&longs;t: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uper&longs;tites &longs;unt, cùm &longs;int <expan abbr="quodã">quodam</expan> pacto contrari&ecedil;, <lb/>&longs;icut olim docuimus. </s> <s>&longs;ed de illis e&longs;t vniuer&longs;a di&longs;putatio inter quas ordo originis intercedit, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> &longs;implices &longs;e habent ad mixtas, & <expan abbr="cões">cones</expan> ad &longs;peciales, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> virtutes in re facta remanere &longs;o­<lb/>lent. </s> <s>Vtrum'ne verò formæ <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan> &longs;uper&longs;int in mixtis, &longs;edulò po&longs;thàc exponemus, interim eiu&longs;­<lb/>modi principia &longs;tatuamus in no&longs;tra quæ&longs;tione, è <expan abbr="quib.">quibus</expan> occa&longs;io non præbeatur impediendi rationes <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>ad <expan abbr="alterutrã">alterutram</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> problematis illius afferri po&longs;&longs;ent. </s> <s>Ergo <expan abbr="tantũ">tantum</expan> hoc examinandum relinquitur. </s> <s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> <lb/>in generatione remaneant <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formæ <expan abbr="cões">cones</expan> à <expan abbr="quib.">quibus</expan> genera denominantur, quæ in quid e&longs;t, de re geni­<lb/>ta dicuntur; & vtrùm in ip&longs;a &longs;int formæ quæ per genera illius rei &longs;ignificantur, vt <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> prius <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>fiat homo, e&longs;t planta, deinde animal: an'ne <expan abbr="cũ">cum</expan> factus homo e&longs;t, in eo &longs;uper&longs;tites &longs;int forma animalis, <lb/>& plantæ. </s> <s>Multas formas in vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>&longs;ubiecto con&longs;i&longs;tere putauit Iandunus. </s> <s>A&longs;&longs;eruit D. Tho­<lb/>mas, <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> compo&longs;itum ex vnica tantùm materia & vnica forma con&longs;tare. </s> <s>proptereà &longs;olùm vltimam <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> verè exi&longs;tere, &longs;ed in ea reliquas &longs;uperiores virtute contineri, hoc e&longs;t, vltimam <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> om­<lb/>nib. numeris ab&longs;olutam quæ e&longs;t &longs;pecialis, munera <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <expan abbr="cõium">conium</expan> obire po&longs;&longs;e quæ quidem <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg3496"></arrow.to.target><lb/>&longs;olutionem, quando <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habeant <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> ad alias formas, &longs;ed in elementa nece&longs;&longs;ariò di&longs;&longs;oluantur. <lb/></s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita &longs;e habent <expan abbr="cões">cones</expan> ad &longs;peciales, vt &longs;int generatione priores: <expan abbr="nã">nam</expan> prius in nob. </s> <s>alens animus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;en­<lb/>tiens &longs;e&longs;e prodit; & hic rationi pr&ecedil;cedit. </s> <s>De formis illis è <expan abbr="quib.">quibus</expan> aliæ fiunt, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> gradu, &longs;impli­<lb/>ces &longs;int, &longs;iue mixtæ, nulla controuer&longs;ia e&longs;t: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uper&longs;tites &longs;unt, cùm &longs;int <expan abbr="quodã">quodam</expan> pacto contrari&ecedil;, <lb/>&longs;icut olim docuimus. </s> <s>&longs;ed de illis e&longs;t vniuer&longs;a di&longs;putatio inter quas ordo originis intercedit, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> &longs;implices &longs;e habent ad mixtas, & <expan abbr="cões">cones</expan> ad &longs;peciales, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> virtutes in re facta remanere &longs;o­<lb/>lent. </s> <s>Vtrum'ne verò formæ <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan> &longs;uper&longs;int in mixtis, &longs;edulò po&longs;thàc exponemus, interim eiu&longs;­<lb/>modi principia &longs;tatuamus in no&longs;tra quæ&longs;tione, è <expan abbr="quib.">quibus</expan> occa&longs;io non præbeatur impediendi rationes <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>ad <expan abbr="alterutrã">alterutram</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> problematis illius afferri po&longs;&longs;ent. </s> <s>Ergo <expan abbr="tantũ">tantum</expan> hoc examinandum relinquitur. </s> <s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> <lb/>in generatione remaneant <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formæ <expan abbr="cões">cones</expan> à <expan abbr="quib.">quibus</expan> genera denominantur, quæ in quid e&longs;t, de re geni­<lb/>ta dicuntur; & vtrùm in ip&longs;a &longs;int formæ quæ per genera illius rei &longs;ignificantur, vt <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> prius <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>fiat homo, e&longs;t planta, deinde animal: an'ne <expan abbr="cũ">cum</expan> factus homo e&longs;t, in eo &longs;uper&longs;tites &longs;int forma animalis, <lb/>& plantæ. </s> <s>Multas formas in vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>&longs;ubiecto con&longs;i&longs;tere putauit Iandunus. </s> <s>A&longs;&longs;eruit D. Tho­<lb/>mas, <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> compo&longs;itum ex vnica tantùm materia & vnica forma con&longs;tare. </s> <s>proptereà &longs;olùm vltimam <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> verè exi&longs;tere, &longs;ed in ea reliquas &longs;uperiores virtute contineri, hoc e&longs;t, vltimam <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> om­<lb/>nib. numeris ab&longs;olutam quæ e&longs;t &longs;pecialis, munera <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <expan abbr="cõium">conium</expan> obire po&longs;&longs;e quæ quidem <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3497"></arrow.to.target><lb/>nudam informaret, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> nudam relinqueret, cùm idem foret in&longs;tans, quo antecedens aboleretur, <lb/>& &longs;uccederet con&longs;equens. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc breuiter de illorum &longs;ententiis allata &longs;int, mox &longs;ingulas rationes <lb/>explorabimus: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;atis hæc e&longs;&longs;e ducimus in pr&ecedil;&longs;entia, vt inde facilius veritatem colligere queamus. <lb/></s> <s>Dico igitur, &longs;i ita exi&longs;timauit Iandunus, e&longs;&longs;e multas formas in compo&longs;ito, quæ omnes e&longs;&longs;entiam <expan abbr="v&longs;-quequaq.">v&longs;­<lb/>quequaque</expan> compleant, ip&longs;um decipi; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod e&longs;t vnum, e&longs;t huiu&longs;modi per <expan abbr="vnicã">vnicam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, ve­<lb/>luti Socrates per vnam <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> formam vnus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;atis e&longs;t, &longs;i ita <expan abbr="rñdeatur">rnndeatur</expan> quod faciunt <expan abbr="quidã">quidam</expan> dicen­<lb/>tes, <expan abbr="Socrat&etilde;">Socratem</expan> non <expan abbr="mõ">modo</expan> vnum <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan> e&longs;&longs;e, &longs;ed <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="aĩal">ainal</expan>, vnum viuens, & vnum corpus, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnum <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan> <lb/>per <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="aĩal">ainal</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="aĩalis">ainalis</expan>: & &longs;ic de c&ecedil;teris. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t actu, e&longs;t <expan abbr="hõ">hom</expan>, ergo vna tan­<lb/>tùm e&longs;t <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> forma, nec plures. </s> <s>Sententia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> D. Thomæ laborat quibu&longs;dam difficultatib. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <lb/>probandum e&longs;t à nobis libro &longs;equente accidentia <expan abbr="cõia">conia</expan> con&longs;equi <expan abbr="cõe">cone</expan> &longs;ubiectum, <expan abbr="cõe">cone</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t per for­<lb/>mam <expan abbr="cõem">conem</expan>: <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non vna forma e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> po&longs;trema in vno compo&longs;ito, &longs;ed plures. </s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> propter re­<lb/>rum pondus, <expan abbr="auctorum&qacute;">auctorumque</expan>. </s> <s>exi&longs;timationem di&longs;ceptatio conuenienda non e&longs;t. </s> <s>attende ob&longs;ecro quibus <lb/>rationib. fretus, hanc partem problematis approbauerim; mult&ecedil; <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt ad manus, <expan abbr="quib.">quibus</expan> nonmodò <lb/>ad illorum &longs;ententiam conuellendam, &longs;ed ad no&longs;tram <expan abbr="quoq.">quoque</expan> confirmandam probè vti valeamus. <lb/></s> <s>Specta primùm prædicationem, ex qua <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> enunciatio, tum rationem & methodum definiendi: <lb/> | <arrow.to.target n="marg3497"></arrow.to.target><lb/>nudam informaret, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> nudam relinqueret, cùm idem foret in&longs;tans, quo antecedens aboleretur, <lb/>& &longs;uccederet con&longs;equens. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc breuiter de illorum &longs;ententiis allata &longs;int, mox &longs;ingulas rationes <lb/>explorabimus: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;atis hæc e&longs;&longs;e ducimus in pr&ecedil;&longs;entia, vt inde facilius veritatem colligere queamus. <lb/></s> <s>Dico igitur, &longs;i ita exi&longs;timauit Iandunus, e&longs;&longs;e multas formas in compo&longs;ito, quæ omnes e&longs;&longs;entiam <expan abbr="v&longs;-quequaq.">v&longs;­<lb/>quequaque</expan> compleant, ip&longs;um decipi; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod e&longs;t vnum, e&longs;t huiu&longs;modi per <expan abbr="vnicã">vnicam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, ve­<lb/>luti Socrates per vnam <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> formam vnus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;atis e&longs;t, &longs;i ita <expan abbr="rñdeatur">rnndeatur</expan> quod faciunt <expan abbr="quidã">quidam</expan> dicen­<lb/>tes, <expan abbr="Socrat&etilde;">Socratem</expan> non <expan abbr="mõ">modo</expan> vnum <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan> e&longs;&longs;e, &longs;ed <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="aĩal">ainal</expan>, vnum viuens, & vnum corpus, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnum <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan> <lb/>per <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="aĩal">ainal</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="aĩalis">ainalis</expan>: & &longs;ic de c&ecedil;teris. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t actu, e&longs;t <expan abbr="hõ">homo</expan>, ergo vna tan­<lb/>tùm e&longs;t <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> forma, nec plures. </s> <s>Sententia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> D. Thomæ laborat quibu&longs;dam difficultatib. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <lb/>probandum e&longs;t à nobis libro &longs;equente accidentia <expan abbr="cõia">conia</expan> con&longs;equi <expan abbr="cõe">cone</expan> &longs;ubiectum, <expan abbr="cõe">cone</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t per for­<lb/>mam <expan abbr="cõem">conem</expan>: <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non vna forma e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> po&longs;trema in vno compo&longs;ito, &longs;ed plures. </s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> propter re­<lb/>rum pondus, <expan abbr="auctorum&qacute;">auctorumque</expan>. </s> <s>exi&longs;timationem di&longs;ceptatio conuenienda non e&longs;t. </s> <s>attende ob&longs;ecro quibus <lb/>rationib. fretus, hanc partem problematis approbauerim; mult&ecedil; <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt ad manus, <expan abbr="quib.">quibus</expan> nonmodò <lb/>ad illorum &longs;ententiam conuellendam, &longs;ed ad no&longs;tram <expan abbr="quoq.">quoque</expan> confirmandam probè vti valeamus. <lb/></s> <s>Specta primùm prædicationem, ex qua <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> enunciatio, tum rationem & methodum definiendi: <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3498"></arrow.to.target><lb/>mox iudicium ex functionib. ab Ari&longs;t. </s> <s>de rerum &longs;ub&longs;tantia latum. </s> <s>Po&longs;tremò naturæ progre&longs;&longs;um; <lb/>videbis <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;ecum congruere, & nobi&longs;cum facere. </s> <s>Dicimus igitur primùm; <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> verè dici po&longs;&longs;e ho­<lb/>minem e&longs;&longs;e animal. </s> <s>Nam quia vera e&longs;t, vt dici &longs;olet, enunciatio, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> res e&longs;t; & &longs;ub <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> tem­<lb/>pore fiat, ita vera e&longs;t; quia fuit tempus, aut erit, quo verùm fuit, aut erit dicere homo e&longs;t animal. </s> <s><expan abbr="Nũc">Nunc</expan> <lb/>planè dicere non licèt <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan> e&longs;&longs;e animal; iam <expan abbr=".n.">enim</expan> animal amplius non e&longs;t, &longs;ed neque olim dum fiebat. <lb/></s> <s>quia dum fiebat homo, erat quidem animal, &longs;ed non homo. </s> <s><expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> homo factus e&longs;t, non e&longs;t amplius <lb/>animal: &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> contingeret, vt &longs;ubiectum prius pr&ecedil;dicato non e&longs;&longs;et. </s> <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> verò po&longs;&longs;et obiicere qui&longs;­<lb/>piam pote&longs;tatem <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> logicam appellant .i. </s> <s>non repugnantiam terminorum, <expan abbr="atq.">atque</expan> attribuere veri­<lb/>tatem huic enuntiationi; quia tamet&longs;i non in&longs;it <expan abbr="pr&ecedil;dicatũ">pr&ecedil;dicatum</expan> in hoc &longs;ubiecto, nihilominus ine&longs;&longs;e po&longs;sit, <lb/>dicimus hos terminos e&longs;&longs;e <expan abbr="oĩno">omnino</expan> repugnantes, iam <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio animalis ab hominis ratione &longs;eiungitur al­<lb/>tera pereunte. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> aliter euenire, àc &longs;iquis <expan abbr="albũ">album</expan> & <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> coniungat: & hæc vnà con&longs;i&longs;tere opinetur; <lb/>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> formæ quæ &longs;ibi &longs;uccedunt in materia <expan abbr="cũ">cum</expan> alterna priuatione coniunct&ecedil; quapropter <foreign lang="greek">a)su/sata</foreign>. <lb/></s> <s>Fortè re&longs;pondebis. </s> <s>Cùm dicitur <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan> e&longs;&longs;e animal, &longs;ic intelligi, quia quod po&longs;tea fuit homo, prius <lb/>erat animal. </s> <s>&longs;ed nec &longs;ic dicere licet. </s> <s>Nam quæro de hoc ip&longs;o, nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vt aliquid illi &longs;upponatur, <lb/>& id aut actu quippiam, aut pote&longs;tate; ac &longs;i actu fuerit, tum duo actus vnà con&longs;i&longs;tent, quod ip&longs;i ne­<lb/>gant, aut &longs;i penitus e&longs;t pote&longs;tas; <expan abbr="oĩs">omnis</expan> prædicatio de materia fiet. </s> <s>Ita &longs;uperiora omnia non de inferiori­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3498"></arrow.to.target><lb/>mox iudicium ex functionib. ab Ari&longs;t. </s> <s>de rerum &longs;ub&longs;tantia latum. </s> <s>Po&longs;tremò naturæ progre&longs;&longs;um; <lb/>videbis <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;ecum congruere, & nobi&longs;cum facere. </s> <s>Dicimus igitur primùm; <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> verè dici po&longs;&longs;e ho­<lb/>minem e&longs;&longs;e animal. </s> <s>Nam quia vera e&longs;t, vt dici &longs;olet, enunciatio, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> res e&longs;t; & &longs;ub <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> tem­<lb/>pore fiat, ita vera e&longs;t; quia fuit tempus, aut erit, quo verùm fuit, aut erit dicere homo e&longs;t animal. </s> <s><expan abbr="Nũc">Nunc</expan> <lb/>planè dicere non licèt <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan> e&longs;&longs;e animal; iam <expan abbr=".n.">enim</expan> animal amplius non e&longs;t, &longs;ed neque olim dum fiebat. <lb/></s> <s>quia dum fiebat homo, erat quidem animal, &longs;ed non homo. </s> <s><expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> homo factus e&longs;t, non e&longs;t amplius <lb/>animal: &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> contingeret, vt &longs;ubiectum prius pr&ecedil;dicato non e&longs;&longs;et. </s> <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> verò po&longs;&longs;et obiicere qui&longs;­<lb/>piam pote&longs;tatem <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> logicam appellant .i. </s> <s>non repugnantiam terminorum, <expan abbr="atq.">atque</expan> attribuere veri­<lb/>tatem huic enuntiationi; quia tamet&longs;i non in&longs;it <expan abbr="pr&ecedil;dicatũ">pr&ecedil;dicatum</expan> in hoc &longs;ubiecto, nihilominus ine&longs;&longs;e po&longs;sit, <lb/>dicimus hos terminos e&longs;&longs;e <expan abbr="oĩno">omnino</expan> repugnantes, iam <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio animalis ab hominis ratione &longs;eiungitur al­<lb/>tera pereunte. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> aliter euenire, àc &longs;iquis <expan abbr="albũ">album</expan> & <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> coniungat: & hæc vnà con&longs;i&longs;tere opinetur; <lb/>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> formæ quæ &longs;ibi &longs;uccedunt in materia <expan abbr="cũ">cum</expan> alterna priuatione coniunct&ecedil; quapropter <foreign lang="greek">a)su/sata</foreign>. <lb/></s> <s>Fortè re&longs;pondebis. </s> <s>Cùm dicitur <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan> e&longs;&longs;e animal, &longs;ic intelligi, quia quod po&longs;tea fuit homo, prius <lb/>erat animal. </s> <s>&longs;ed nec &longs;ic dicere licet. </s> <s>Nam quæro de hoc ip&longs;o, nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vt aliquid illi &longs;upponatur, <lb/>& id aut actu quippiam, aut pote&longs;tate; ac &longs;i actu fuerit, tum duo actus vnà con&longs;i&longs;tent, quod ip&longs;i ne­<lb/>gant, aut &longs;i penitus e&longs;t pote&longs;tas; <expan abbr="oĩs">omnis</expan> prædicatio de materia fiet. </s> <s>Ita &longs;uperiora omnia non de inferiori­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3499"></arrow.to.target><lb/>bus, nec genus de &longs;pecie, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;pecies de indiuiduis, ni&longs;i ineptè admodùm pr&ecedil;dicabitur. </s> <s>&longs;iquidem in <lb/>illis actus quidam eluceat, & &longs;int <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, proptereà quae de illis aliquid prædicetur, inerit cau&longs;&longs;a ma­<lb/>teriæ. </s> <s>ergo cùm eodem modo &longs;ubalterna prædicentur de inferiorib. quo de illis &longs;uperiora prædican­<lb/>tur, <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> enim prædicatio e&longs;t vt de &longs;ubiecto, pr&ecedil;dicatio & quiditas à materia &longs;umetur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i de <lb/>animali corpus, vt de materia, & animal de homine vt materia prædicabitur, & cùm materia &longs;ecun­<lb/>dùm nomen non prædicetur; non erit vniuoca prædicatio &longs;uperiorum de inferioribus. </s> <s><expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quòd <lb/>actus ille e&longs;t, vnde pr&ecedil;dicatio &longs;umitur. </s> <s>Et <expan abbr="oĩs">omnis</expan> &longs;cientia illò dirigetur, vt &longs;ciamus quid materia &longs;it, & pro <lb/>eo quod negatione cogno&longs;citur, & per analogiam; recta pr&ecedil;dicatione <expan abbr="explicabi&ttilde;">explicabitur</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> po&longs;itis ruet, <lb/>vt vides, vniuer&longs;a methodus dialectica; & multa Ari&longs;t. </s> <s>iudicia de notitia & explicatione materiæ tol­<lb/>lentur. </s> <s>Ergo & hic homo e&longs;t homo & animal. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> dicere licet <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc per vnam ho­<lb/>minis formam, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> ip&longs;ius forma &longs;eclu&longs;a cogno&longs;cere po&longs;&longs;um hoc e&longs;&longs;e animal, <expan abbr="atq.">atque</expan> eò, quae mouetur, e&longs;&longs;e <lb/>corpus, vt fit, cùm ip&longs;um eminus agitari cernimus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> debet qui&longs;piam &longs;u&longs;picari ab <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> forma &longs;e­<lb/>uocatis accidentib. quæ &longs;unt indiuidui propria, genus colligi, aut animal vniuer&longs;ale. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> homo &longs;o­<lb/>lus colligitur ab his hominib. & animal ab hoc & illo animali, & <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> <expan abbr="cõe">cone</expan> ab iis &longs;ingularib. | <arrow.to.target n="marg3499"></arrow.to.target><lb/>bus, nec genus de &longs;pecie, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;pecies de indiuiduis, ni&longs;i ineptè admodùm pr&ecedil;dicabitur. </s> <s>&longs;iquidem in <lb/>illis actus quidam eluceat, & &longs;int <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, proptereà quae de illis aliquid prædicetur, inerit cau&longs;&longs;a ma­<lb/>teriæ. </s> <s>ergo cùm eodem modo &longs;ubalterna prædicentur de inferiorib. quo de illis &longs;uperiora prædican­<lb/>tur, <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> enim prædicatio e&longs;t vt de &longs;ubiecto, pr&ecedil;dicatio & quiditas à materia &longs;umetur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i de <lb/>animali corpus, vt de materia, & animal de homine vt materia prædicabitur, & cùm materia &longs;ecun­<lb/>dùm nomen non prædicetur; non erit vniuoca prædicatio &longs;uperiorum de inferioribus. </s> <s><expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quòd <lb/>actus ille e&longs;t, vnde pr&ecedil;dicatio &longs;umitur. </s> <s>Et <expan abbr="oĩs">omnis</expan> &longs;cientia illò dirigetur, vt &longs;ciamus quid materia &longs;it, & pro <lb/>eo quod negatione cogno&longs;citur, & per analogiam; recta pr&ecedil;dicatione <expan abbr="explicabi&ttilde;">explicabitur</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> po&longs;itis ruet, <lb/>vt vides, vniuer&longs;a methodus dialectica; & multa Ari&longs;t. </s> <s>iudicia de notitia & explicatione materiæ tol­<lb/>lentur. </s> <s>Ergo & hic homo e&longs;t homo & animal. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> dicere licet <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc per vnam ho­<lb/>minis formam, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> ip&longs;ius forma &longs;eclu&longs;a cogno&longs;cere po&longs;&longs;um hoc e&longs;&longs;e animal, <expan abbr="atq.">atque</expan> eò, quae mouetur, e&longs;&longs;e <lb/>corpus, vt fit, cùm ip&longs;um eminus agitari cernimus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> debet qui&longs;piam &longs;u&longs;picari ab <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> forma &longs;e­<lb/>uocatis accidentib. quæ &longs;unt indiuidui propria, genus colligi, aut animal vniuer&longs;ale. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> homo &longs;o­<lb/>lus colligitur ab his hominib. & animal ab hoc & illo animali, & <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> <expan abbr="cõe">cone</expan> ab iis &longs;ingularib. |
| <pb pagenum="586"/>quæ addito charactere illo pronominis demon&longs;tratiui, <foreign lang="greek">to/ de ti/</foreign> .i. </s> <s>hoc aliquid &longs;ignificantur. </s> <s>Pr&ecedil;tereà <lb/> | <pb pagenum="586"/>quæ addito charactere illo pronominis demon&longs;tratiui, <foreign lang="greek">to/ de ti/</foreign> .i. </s> <s>hoc aliquid &longs;ignificantur. </s> <s>Pr&ecedil;tereà <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg3534"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg3534"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HABITVDO illa quam nos &longs;ine vllo auctore ponimus, antiquitùs <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> videtur v&longs;urpata fui&longs;&longs;e, <lb/>neutiquàm <expan abbr="tñ">tantum</expan> à D. Thoma recepta. </s> <s>Quapropter ip&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in eius patronos inuehitur acerri­<lb/>mè trib. argumentis. </s> <s><expan abbr="q.">que</expan> de &longs;pir. creat. </s> <s>art. 3. & <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> lib. 2. contra gentes c. 58. quarto <expan abbr="formarũ">formarum</expan> multitudi­<lb/>nem oppugnat. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> nobis in&longs;tar nunc <expan abbr="eorũ">eorum</expan> vim perpendere diligenter, ne quid ambigui re&longs;tet in a­<lb/>nimis no&longs;tris. </s> <s>Ille igitur per&longs;uaderi non <expan abbr="põt">potest</expan>, quin <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> illud quod actui &longs;uperuenit, &longs;it accidens nece&longs;&longs;a­<lb/>riò, nec in eo <expan abbr="rõ">ratio</expan> potentiæ poni po&longs;sit. </s> <s>quare &longs;ic agit. </s> <s><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan> ad accidens, vt potentia <lb/>ad <expan abbr="actũ">actum</expan>. </s> <s>Puto verò eius argumenti &longs;en&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan>. </s> <s><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> habere <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> pote&longs;tatis ad accidens. <lb/></s> <s><expan abbr="vñ">vnde</expan> non &longs;atisfacit illa habitudo quæ tribuitur formis <expan abbr="cõib">conib</expan>. </s> <s>vt .&longs;. </s> <s>pp hoc ex <expan abbr="cõi">coni</expan> & &longs;peciali fiat vnum <expan abbr="&longs;e-cundũ">&longs;e­<lb/>cundum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; quia <expan abbr="rõnem">rationem</expan> potentiæ &longs;ubeat; <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nil vetat id quod &longs;uperuenit e&longs;&longs;e accidens, & ex <lb/>&longs;ubiecto, & eo <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;uperuenit, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> fieri per accidens. </s> <s>Prætereà <expan abbr="cõpletior">completior</expan> e&longs;&longs;et forma <expan abbr="cõior">conior</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minus <lb/><expan abbr="cõis">conis</expan>, quia quò magis redderet &longs;ubiectum <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> accipere, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis in <expan abbr="rõne">ratione</expan> potenti&ecedil; colloca­<lb/>ret. </s> <s>Quò magis e&longs;&longs;et potens, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> foret imperfectior. </s> <s>Sed forma minus <expan abbr="cõis">conis</expan>, magis redderet <expan abbr="ido-neũ">ido­<lb/>neum</expan> ad <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan>: ergo magis tribueret de potentia, &longs;ic e&longs;&longs;et <expan abbr="it&etilde;">item</expan> imperfectior. </s> <s>Accedit tertiò auctori­<arrow.to.target n="marg3535"></arrow.to.target><lb/>tas Ari&longs;t. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> veteres <expan abbr="materiã">materiam</expan> in actu &longs;tatui&longs;&longs;ent, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> voluerunt e&longs;&longs;e gigni & alterari. </s> <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ma­<lb/>ximè di&longs;tent, Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> generationis ab alterationis &longs;ubiecto di&longs;tinxit, quae hoc actu exi&longs;teret, illud <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> potentia. </s> <s><expan abbr="Quãobrem">Quanobrem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> potentiæ &longs;uperaddita formis <expan abbr="cõib">conib</expan>. </s> <s>nihil adiuuat cau&longs;&longs;am <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>. </s> <s>Po&longs;tre­<lb/>mò &longs;ic argumentabatur D. Thomas. </s> <s>Quæ tribuuntur alicui eidem <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> diuer&longs;as formas inter &longs;e præ­<lb/>dicantur per accidens, &longs;icut <expan abbr="albũ">album</expan> & <expan abbr="mu&longs;icũ">mu&longs;icum</expan>. </s> <s>Ergo &longs;i alens & &longs;entiens di&longs;tinguuntur in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto, <lb/>viuens de animali, & animal de <expan abbr="hoĩe">homine</expan> pr&ecedil;dicabitur. </s> <s>Dicas tu nunc <expan abbr="cõiora">coniora</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="materiã">materiam</expan> minus <expan abbr="cõium">conium</expan>, <lb/>& ex hoc ordine fieri, vt pr&ecedil;dicatio per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;eruetur">con&longs;eruetur</expan>; iam &longs;equetur hoc non e&longs;&longs;e per <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> dicen­<lb/>di per &longs;e qui accipitur &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed per <expan abbr="eũ">eum</expan> qui e&longs;t <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> & <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>. </s> <s>At verò forma <lb/>hîc &longs;ubiicitur, & materia prædicatur in quid. </s> <s>Non igitur viuens de animali, aut animal de <expan abbr="hoĩe">homine</expan> p &longs;e <lb/>pr&ecedil;dicatur. </s> <s>Magna quidem hæc &longs;unt, eiu&longs;modi <expan abbr="tñ">tantum</expan> vt diligens naturæ &longs;crutator ex iis non difficilè &longs;e <lb/>expedire valeat. </s> <s>Dicamus ergo ordine ad &longs;ingula. </s> <s>Cùm verò putat ip&longs;e eandem <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> obtinere &longs;ub­<lb/>iectum ad accidens, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> ad <expan abbr="formã">formam</expan>; non <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> Peripateticè &longs;entire. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id e&longs;t accidens <lb/>quod aduenit ei quod e&longs;t in actu, quatenus actu e&longs;t, & quod non ordinatur in illud, quod &longs;upuenit, <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> in <expan abbr="formã">formam</expan>; &longs;ed quod aduenit, con&longs;equitur & e&longs;t in actu per actum <expan abbr="antecedent&etilde;">antecedentem</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cùm id ad­<lb/>uenit, &longs;uam <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> con&longs;eruat: &longs;ed formæ quæ &longs;uperueniunt, addunt perfectionem, & immutant <expan abbr="e&longs;&longs;en-tiã">e&longs;&longs;en­<lb/>tiam</expan> <expan abbr="priorũ">priorum</expan> pote&longs;tatem terminantes; nec à priorib. vt ab actu pendent, verùm vt cau&longs;&longs;a ex &longs;uppo&longs;itio­<lb/> | <s>HABITVDO illa quam nos &longs;ine vllo auctore ponimus, antiquitùs <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> videtur v&longs;urpata fui&longs;&longs;e, <lb/>neutiquàm <expan abbr="tñ">tantum</expan> à D. Thoma recepta. </s> <s>Quapropter ip&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in eius patronos inuehitur acerri­<lb/>mè trib. argumentis. </s> <s><expan abbr="q.">que</expan> de &longs;pir. creat. </s> <s>art. 3. & <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> lib. 2. contra gentes c. 58. quarto <expan abbr="formarũ">formarum</expan> multitudi­<lb/>nem oppugnat. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> nobis in&longs;tar nunc <expan abbr="eorũ">eorum</expan> vim perpendere diligenter, ne quid ambigui re&longs;tet in a­<lb/>nimis no&longs;tris. </s> <s>Ille igitur per&longs;uaderi non <expan abbr="põt">potest</expan>, quin <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> illud quod actui &longs;uperuenit, &longs;it accidens nece&longs;&longs;a­<lb/>riò, nec in eo <expan abbr="rõ">ratio</expan> potentiæ poni po&longs;sit. </s> <s>quare &longs;ic agit. </s> <s><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan> ad accidens, vt potentia <lb/>ad <expan abbr="actũ">actum</expan>. </s> <s>Puto verò eius argumenti &longs;en&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan>. </s> <s><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> habere <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> pote&longs;tatis ad accidens. <lb/></s> <s><expan abbr="vñ">vnde</expan> non &longs;atisfacit illa habitudo quæ tribuitur formis <expan abbr="cõib">conib</expan>. </s> <s>vt .&longs;. </s> <s><expan abbr="pp">propter</expan> hoc ex <expan abbr="cõi">coni</expan> & &longs;peciali fiat vnum <expan abbr="&longs;e-cundũ">&longs;e­<lb/>cundum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; quia <expan abbr="rõnem">rationem</expan> potentiæ &longs;ubeat; <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nil vetat id quod &longs;uperuenit e&longs;&longs;e accidens, & ex <lb/>&longs;ubiecto, & eo <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;uperuenit, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> fieri per accidens. </s> <s>Prætereà <expan abbr="cõpletior">completior</expan> e&longs;&longs;et forma <expan abbr="cõior">conior</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minus <lb/><expan abbr="cõis">conis</expan>, quia quò magis redderet &longs;ubiectum <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> accipere, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis in <expan abbr="rõne">ratione</expan> potenti&ecedil; colloca­<lb/>ret. </s> <s>Quò magis e&longs;&longs;et potens, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> foret imperfectior. </s> <s>Sed forma minus <expan abbr="cõis">conis</expan>, magis redderet <expan abbr="ido-neũ">ido­<lb/>neum</expan> ad <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan>: ergo magis tribueret de potentia, &longs;ic e&longs;&longs;et <expan abbr="it&etilde;">item</expan> imperfectior. </s> <s>Accedit tertiò auctori­<arrow.to.target n="marg3535"></arrow.to.target><lb/>tas Ari&longs;t. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> veteres <expan abbr="materiã">materiam</expan> in actu &longs;tatui&longs;&longs;ent, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> voluerunt e&longs;&longs;e gigni & alterari. </s> <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ma­<lb/>ximè di&longs;tent, Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> generationis ab alterationis &longs;ubiecto di&longs;tinxit, quae hoc actu exi&longs;teret, illud <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> potentia. </s> <s><expan abbr="Quãobrem">Quanobrem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> potentiæ &longs;uperaddita formis <expan abbr="cõib">conib</expan>. </s> <s>nihil adiuuat cau&longs;&longs;am <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan>. </s> <s>Po&longs;tre­<lb/>mò &longs;ic argumentabatur D. Thomas. </s> <s>Quæ tribuuntur alicui eidem <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> diuer&longs;as formas inter &longs;e præ­<lb/>dicantur per accidens, &longs;icut <expan abbr="albũ">album</expan> & <expan abbr="mu&longs;icũ">mu&longs;icum</expan>. </s> <s>Ergo &longs;i alens & &longs;entiens di&longs;tinguuntur in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto, <lb/>viuens de animali, & animal de <expan abbr="hoĩe">homine</expan> pr&ecedil;dicabitur. </s> <s>Dicas tu nunc <expan abbr="cõiora">coniora</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="materiã">materiam</expan> minus <expan abbr="cõium">conium</expan>, <lb/>& ex hoc ordine fieri, vt pr&ecedil;dicatio per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;eruetur">con&longs;eruetur</expan>; iam &longs;equetur hoc non e&longs;&longs;e per <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> dicen­<lb/>di per &longs;e qui accipitur &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed per <expan abbr="eũ">eum</expan> qui e&longs;t <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> & <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>. </s> <s>At verò forma <lb/>hîc &longs;ubiicitur, & materia prædicatur in quid. </s> <s>Non igitur viuens de animali, aut animal de <expan abbr="hoĩe">homine</expan> p &longs;e <lb/>pr&ecedil;dicatur. </s> <s>Magna quidem hæc &longs;unt, eiu&longs;modi <expan abbr="tñ">tantum</expan> vt diligens naturæ &longs;crutator ex iis non difficilè &longs;e <lb/>expedire valeat. </s> <s>Dicamus ergo ordine ad &longs;ingula. </s> <s>Cùm verò putat ip&longs;e eandem <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> obtinere &longs;ub­<lb/>iectum ad accidens, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> ad <expan abbr="formã">formam</expan>; non <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> Peripateticè &longs;entire. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id e&longs;t accidens <lb/>quod aduenit ei quod e&longs;t in actu, quatenus actu e&longs;t, & quod non ordinatur in illud, quod &longs;upuenit, <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> in <expan abbr="formã">formam</expan>; &longs;ed quod aduenit, con&longs;equitur & e&longs;t in actu per actum <expan abbr="antecedent&etilde;">antecedentem</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cùm id ad­<lb/>uenit, &longs;uam <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> con&longs;eruat: &longs;ed formæ quæ &longs;uperueniunt, addunt perfectionem, & immutant <expan abbr="e&longs;&longs;en-tiã">e&longs;&longs;en­<lb/>tiam</expan> <expan abbr="priorũ">priorum</expan> pote&longs;tatem terminantes; nec à priorib. vt ab actu pendent, verùm vt cau&longs;&longs;a ex &longs;uppo&longs;itio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3536"></arrow.to.target><lb/>nis nece&longs;sitate præcedente, & è pote&longs;tate deducunt ad <expan abbr="actũ">actum</expan> & hoc aliquid efficiunt. </s> <s>Cùm igitur ani­<lb/>malis forma vltima non &longs;it, & in <expan abbr="vlterior&etilde;">vlteriorem</expan> formam &longs;uopte nixu contendat, & <expan abbr="rõnem">rationem</expan> pote&longs;tatis obti­<lb/>neat, <expan abbr="humanæ&qacute;">humanæque</expan>. </s> <s>form&ecedil; acce&longs;sione perficiatur; ex illa & <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> forma vnum per &longs;e fit, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ex materia <lb/>& forma, & ex actu & pote&longs;tate. </s> <s>Id planè verò a&longs;&longs;eritur accidens &longs;pectari aut in materia pura, aut in <lb/>actu &longs;ub&longs;tantia, & ad <expan abbr="materiã">materiam</expan> puram &longs;e habere vt <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> ip&longs;a e&longs;t pote&longs;tate non <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;ub&longs;tantia, <lb/>&longs;ed quale & <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan>, <expan abbr="o&etilde;s&qacute;">oensque</expan>. </s> <s>ali&ecedil; categoriæ. </s> <s>Quare accidentis ad tale <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>. <lb/></s> <s>Sed vbi <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> actu &longs;umatur; &longs;i militudo inter accidens & <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ub&longs;tantiæ nullo <expan abbr="mõ">modo</expan> concedenda. <lb/></s> <s>Cùm &longs;cdo loco opponit <expan abbr="cõpletior&etilde;">completiorem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõiorem">coniorem</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minus <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s>Etiam dicimus in eo lap&longs;um <lb/>apparere, quae pote&longs;tas in &longs;ubiecto dupliciter ob&longs;eruatur, vel <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> latitudinem quæ .&longs;. </s> <s>comitatur <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <lb/>gradib. contrarij: nam &longs;emper in altero è contrariis ine&longs;t pote&longs;tas, <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> in <expan abbr="alterũ">alterum</expan> penitus fuerit <expan abbr="cõ-mutatũ">con­<lb/>mutatum</expan>; & h&ecedil;c quò amplior, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <expan abbr="imperfection&etilde;">imperfectionem</expan> notat, & <expan abbr="di&longs;tãtiã">di&longs;tantiam</expan> à perfectione & actu, <lb/>con&longs;ideratur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> potentia <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="intention&etilde;">intentionem</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> remotior e&longs;t aut propinquior: <expan abbr="atq.">atque</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propinquior e&longs;t <lb/><expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> habilitatem affert ad <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nos antè o&longs;tendimus, cùm <expan abbr="rõ">ratio</expan> reddita e&longs;t, cur <expan abbr="&qacute;">que</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> <lb/>ex natura, velocius in fine moueantur; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>perfectior. </s> <s>Nunc dico <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõiorem">coniorem</expan> plus continere po­<lb/>te&longs;tatis <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>; at forma propinquior continet plus pote&longs;tatis <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> intentionem. </s> <s>Non ergo <lb/> | <arrow.to.target n="marg3536"></arrow.to.target><lb/>nis nece&longs;sitate præcedente, & è pote&longs;tate deducunt ad <expan abbr="actũ">actum</expan> & hoc aliquid efficiunt. </s> <s>Cùm igitur ani­<lb/>malis forma vltima non &longs;it, & in <expan abbr="vlterior&etilde;">vlteriorem</expan> formam &longs;uopte nixu contendat, & <expan abbr="rõnem">rationem</expan> pote&longs;tatis obti­<lb/>neat, <expan abbr="humanæ&qacute;">humanæque</expan>. </s> <s>form&ecedil; acce&longs;sione perficiatur; ex illa & <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> forma vnum per &longs;e fit, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ex materia <lb/>& forma, & ex actu & pote&longs;tate. </s> <s>Id planè verò a&longs;&longs;eritur accidens &longs;pectari aut in materia pura, aut in <lb/>actu &longs;ub&longs;tantia, & ad <expan abbr="materiã">materiam</expan> puram &longs;e habere vt <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> ip&longs;a e&longs;t pote&longs;tate non <expan abbr="mõ">modo</expan> &longs;ub&longs;tantia, <lb/>&longs;ed quale & <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan>, <expan abbr="o&etilde;s&qacute;">oensque</expan>. </s> <s>ali&ecedil; categoriæ. </s> <s>Quare accidentis ad tale <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>. <lb/></s> <s>Sed vbi <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> actu &longs;umatur; &longs;i militudo inter accidens & <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ub&longs;tantiæ nullo <expan abbr="mõ">modo</expan> concedenda. <lb/></s> <s>Cùm <expan abbr="&longs;cdo">&longs;ecundo</expan> loco opponit <expan abbr="cõpletior&etilde;">completiorem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõiorem">coniorem</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minus <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s>Etiam dicimus in eo lap&longs;um <lb/>apparere, quae pote&longs;tas in &longs;ubiecto dupliciter ob&longs;eruatur, vel <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> latitudinem quæ .&longs;. </s> <s>comitatur <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <lb/>gradib. contrarij: nam &longs;emper in altero è contrariis ine&longs;t pote&longs;tas, <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> in <expan abbr="alterũ">alterum</expan> penitus fuerit <expan abbr="cõ-mutatũ">con­<lb/>mutatum</expan>; & h&ecedil;c quò amplior, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <expan abbr="imperfection&etilde;">imperfectionem</expan> notat, & <expan abbr="di&longs;tãtiã">di&longs;tantiam</expan> à perfectione & actu, <lb/>con&longs;ideratur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> potentia <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="intention&etilde;">intentionem</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> remotior e&longs;t aut propinquior: <expan abbr="atq.">atque</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propinquior e&longs;t <lb/><expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> habilitatem affert ad <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nos antè o&longs;tendimus, cùm <expan abbr="rõ">ratio</expan> reddita e&longs;t, cur <expan abbr="&qacute;">que</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> <lb/>ex natura, velocius in fine moueantur; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>perfectior. </s> <s>Nunc dico <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõiorem">coniorem</expan> plus continere po­<lb/>te&longs;tatis <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>; at forma propinquior continet plus pote&longs;tatis <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> intentionem. </s> <s>Non ergo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3537"></arrow.to.target><lb/>&longs;equitur maior habilitas <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> potenti&ecedil;, <expan abbr="neq.">neque</expan> item <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> potentiæ <expan abbr="magnitudin&etilde;">magnitudinem</expan> perfectio. </s> <s>Ex <lb/>quo non <expan abbr="põt">potest</expan> inferri, quia maior habilitas exi&longs;tat ex forma propinquiore, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex remotiore, quae idcirco <lb/>propinquior &longs;it imperfectior; e&longs;&longs;et certè imperfectior, &longs;i maior habilitas inferret <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <lb/><expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>. </s> <s>Et ad Ari&longs;t. </s> <s>auctoritatem dicimus veteres ab eo accu&longs;ari, quae po&longs;uerint &longs;ubiectum <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>id in quo nulla e&longs;&longs;et ratio pote&longs;tatis, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> accidens erat <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> producebatur, nec vlla erat ge­<lb/>neratio &longs;impliciter. </s> <s>Ad vltimi explicationem propo&longs;itio cum primis e&longs;t notanda. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vbi &longs;umitur: <lb/>Quæ tribuuntur alicui <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> varias formas pr&ecedil;dicari per accidens id non vniuersè accipiendum <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>: <lb/>etenim habet <expan abbr="locũ">locum</expan> in formis non e&longs;&longs;entialiter ordinatis, quae &longs;i ordinem e&longs;&longs;entialem con&longs;ecutæ fuerint; <lb/>dicimus nil vetare, quominus intercedat <expan abbr="&ptilde;dicatio">pndicatio</expan> per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> id ab opponente <expan abbr="tollendũ">tollendum</expan> fuerat. </s> <s>Con­<lb/>&longs;imiliter ego dicam in ea propo&longs;itione <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> attributa, &longs;ed ea duntaxat qu&ecedil; per accidens in­<lb/>&longs;unt. </s> <s>Si verò fuerint e&longs;&longs;entialia, po&longs;&longs;e <expan abbr="it&etilde;">item</expan> extare <expan abbr="cũ">cum</expan> varietate <expan abbr="formarũ">formarum</expan>. </s> <s>Et id <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tolli oportuit. </s> <s>Pro­<lb/>cedamus vlterius. </s> <s>Deductionis D. Thom&ecedil; (<foreign lang="greek">a)gwghn\</foreign> ego accipio <expan abbr="quã">quam</expan> no&longs;tri <expan abbr="replication&etilde;">replicationem</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>) <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> <lb/>vis e&longs;t. </s> <s>Si <expan abbr="eorũ">eorum</expan> foret pr&ecedil;dicatio per &longs;e, ea planè vel e&longs;&longs;et in primo <expan abbr="mõ">modo</expan> <expan abbr="dic&etilde;di">dicendi</expan> p &longs;e, vel in &longs;cdo, in nullo <lb/>verò e&longs;t; nec per &longs;e <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò in &longs;ecundò, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> quod e&longs;t vt forma, de &longs;ubiecto prædicatur, & | <arrow.to.target n="marg3537"></arrow.to.target><lb/>&longs;equitur maior habilitas <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> potenti&ecedil;, <expan abbr="neq.">neque</expan> item <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> potentiæ <expan abbr="magnitudin&etilde;">magnitudinem</expan> perfectio. </s> <s>Ex <lb/>quo non <expan abbr="põt">potest</expan> inferri, quia maior habilitas exi&longs;tat ex forma propinquiore, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex remotiore, quae idcirco <lb/>propinquior &longs;it imperfectior; e&longs;&longs;et certè imperfectior, &longs;i maior habilitas inferret <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <lb/><expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>. </s> <s>Et ad Ari&longs;t. </s> <s>auctoritatem dicimus veteres ab eo accu&longs;ari, quae po&longs;uerint &longs;ubiectum <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>id in quo nulla e&longs;&longs;et ratio pote&longs;tatis, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> accidens erat <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> producebatur, nec vlla erat ge­<lb/>neratio &longs;impliciter. </s> <s>Ad vltimi explicationem propo&longs;itio cum primis e&longs;t notanda. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vbi &longs;umitur: <lb/>Quæ tribuuntur alicui <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> varias formas pr&ecedil;dicari per accidens id non vniuersè accipiendum <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>: <lb/>etenim habet <expan abbr="locũ">locum</expan> in formis non e&longs;&longs;entialiter ordinatis, quae &longs;i ordinem e&longs;&longs;entialem con&longs;ecutæ fuerint; <lb/>dicimus nil vetare, quominus intercedat <expan abbr="&ptilde;dicatio">pndicatio</expan> per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> id ab opponente <expan abbr="tollendũ">tollendum</expan> fuerat. </s> <s>Con­<lb/>&longs;imiliter ego dicam in ea propo&longs;itione <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> attributa, &longs;ed ea duntaxat qu&ecedil; per accidens in­<lb/>&longs;unt. </s> <s>Si verò fuerint e&longs;&longs;entialia, po&longs;&longs;e <expan abbr="it&etilde;">item</expan> extare <expan abbr="cũ">cum</expan> varietate <expan abbr="formarũ">formarum</expan>. </s> <s>Et id <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tolli oportuit. </s> <s>Pro­<lb/>cedamus vlterius. </s> <s>Deductionis D. Thom&ecedil; (<foreign lang="greek">a)gwghn\</foreign> ego accipio <expan abbr="quã">quam</expan> no&longs;tri <expan abbr="replication&etilde;">replicationem</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>) <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> <lb/>vis e&longs;t. </s> <s>Si <expan abbr="eorũ">eorum</expan> foret pr&ecedil;dicatio per &longs;e, ea planè vel e&longs;&longs;et in primo <expan abbr="mõ">modo</expan> <expan abbr="dic&etilde;di">dicendi</expan> p &longs;e, vel in <expan abbr="&longs;cdo">&longs;ecundo</expan>, in nullo <lb/>verò e&longs;t; nec per &longs;e <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò in &longs;ecundò, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> quod e&longs;t vt forma, de &longs;ubiecto prædicatur, & |
| <pb pagenum="593"/> | <pb pagenum="593"/> |
| <arrow.to.target n="marg3538"></arrow.to.target><lb/>accipit in &longs;ui definitione &longs;ubiectum. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> communiora quæ &longs;unt in&longs;tar materiæ, de inferiorib. quæ <lb/>vicem formæ con&longs;ecuta &longs;unt, prædicantur, & in eorum definitione &longs;umuntur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> prædicabuntur <lb/>in primo. </s> <s>Non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> ita. </s> <s>Nam quæ prædicantur in primo, prædicantur per modum qui accipitur &longs;e­<lb/>cundùm formam. </s> <s>Cæterùm prædicatio magis communium de minus <expan abbr="cõibus">conibus</expan> non e&longs;t huiu&longs;modi: <lb/>nec igitur in primo, <expan abbr="neq.">neque</expan> omnino per &longs;e. </s> <s>In primis aduertere oportet quid &longs;ibi velit hoc, quæ pr&ecedil;­<lb/>dicantur in primo, prædicari per modum qui accipitur &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> e&longs;t ambiguum, & <lb/>pote&longs;t intelligi in primo illa accipi quæ prædicantur in quid de &longs;ubiecto: &longs;ed tunc a&longs;&longs;umptio fal&longs;a <lb/>erit; quandò communia de minus <expan abbr="cõibus">conibus</expan> in quid e&longs;t prædicantur. </s> <s>pote&longs;t item accipi hoc dictum quae<lb/>id quod e&longs;t, vt forma de &longs;ubiecto dicitur, tanquàm materia, &longs;icut animal de homine, quia &longs;it forma <lb/>hominis, quo pacto etiam genera ad formas referuntur ab Ari&longs;t. 2. Phy&longs;. Vnde cum &longs;uperiora <expan abbr="ponã-tur">ponan­<lb/>tur</expan> à nobis velut inferiorem materia, non prædicantur per modum formæ, nec in primo modo. </s> <s>Ad <lb/>quod ita dicam & &longs;i obtinent in&longs;tar materiæ, non &longs;unt planè materia &longs;impliciter, &longs;ed habent aliquid <lb/>actus, ex quo pr&ecedil;dicatio &longs;umitur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;uprà dictum e&longs;t a nobis. </s> <s>Deinde formam e&longs;&longs;e vel quæ e&longs;t a­<lb/>ctus materiæ, & vnde exi&longs;tit compo&longs;itum, vel ratio qua explicatur quid e&longs;t, quæ mente con&longs;i&longs;tit; & <lb/>quemadmodum forma duplex e&longs;t, &longs;ic etiam materia: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ea e&longs;t quæ capax e&longs;t formæ, & obtinet <lb/>locum pote&longs;tatis in compo&longs;ito, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera quam intelligendam nuncupat Philo&longs;ophus, quæ in defi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3538"></arrow.to.target><lb/>accipit in &longs;ui definitione &longs;ubiectum. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> communiora quæ &longs;unt in&longs;tar materiæ, de inferiorib. quæ <lb/>vicem formæ con&longs;ecuta &longs;unt, prædicantur, & in eorum definitione &longs;umuntur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> prædicabuntur <lb/>in primo. </s> <s>Non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> ita. </s> <s>Nam quæ prædicantur in primo, prædicantur per modum qui accipitur &longs;e­<lb/>cundùm formam. </s> <s>Cæterùm prædicatio magis communium de minus <expan abbr="cõibus">conibus</expan> non e&longs;t huiu&longs;modi: <lb/>nec igitur in primo, <expan abbr="neq.">neque</expan> omnino per &longs;e. </s> <s>In primis aduertere oportet quid &longs;ibi velit hoc, quæ pr&ecedil;­<lb/>dicantur in primo, prædicari per modum qui accipitur &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> e&longs;t ambiguum, & <lb/>pote&longs;t intelligi in primo illa accipi quæ prædicantur in quid de &longs;ubiecto: &longs;ed tunc a&longs;&longs;umptio fal&longs;a <lb/>erit; quandò communia de minus <expan abbr="cõibus">conibus</expan> in quid e&longs;t prædicantur. </s> <s>pote&longs;t item accipi hoc dictum quae<lb/>id quod e&longs;t, vt forma de &longs;ubiecto dicitur, tanquàm materia, &longs;icut animal de homine, quia &longs;it forma <lb/>hominis, quo pacto etiam genera ad formas referuntur ab Ari&longs;t. 2. Phy&longs;. Vnde cum &longs;uperiora <expan abbr="ponã-tur">ponan­<lb/>tur</expan> à nobis velut inferiorem materia, non prædicantur per modum formæ, nec in primo modo. </s> <s>Ad <lb/>quod ita dicam & &longs;i obtinent in&longs;tar materiæ, non &longs;unt planè materia &longs;impliciter, &longs;ed habent aliquid <lb/>actus, ex quo pr&ecedil;dicatio &longs;umitur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;uprà dictum e&longs;t a nobis. </s> <s>Deinde formam e&longs;&longs;e vel quæ e&longs;t a­<lb/>ctus materiæ, & vnde exi&longs;tit compo&longs;itum, vel ratio qua explicatur quid e&longs;t, quæ mente con&longs;i&longs;tit; & <lb/>quemadmodum forma duplex e&longs;t, &longs;ic etiam materia: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ea e&longs;t quæ capax e&longs;t formæ, & obtinet <lb/>locum pote&longs;tatis in compo&longs;ito, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera quam intelligendam nuncupat Philo&longs;ophus, quæ in defi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3539"></arrow.to.target><lb/>nitione continetur, & tale &longs;olet e&longs;&longs;e <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> genus, cùm differentiæ vicem formæ &longs;u&longs;tineant. </s> <s>Cùm <lb/>hæc ita &longs;int, animus in pr&ecedil;dicatione non nece&longs;&longs;ariò re&longs;pici formam & <expan abbr="materiã">materiam</expan> quæ &longs;unt partes <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>natura con&longs;tantium, &longs;ed quo ad &longs;unt partes rationis, <expan abbr="quib.">quibus</expan> non repugnat e&longs;&longs;e materiam, pr&ecedil;&longs;ertim a­<lb/>pud illum ip&longs;um auctorem, quem nos in hoc placito &longs;ectati &longs;umus, cùm velit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;entia <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> à &longs;en­<lb/>&longs;ili materia duci. </s> <s>Quamobrem, et&longs;i locum materiæ &longs;ibi vendicarunt in natura, nihil ob&longs;tat quomi­<lb/>nus &longs;int in primo modo per &longs;e. </s> <s>Cùm igitur ex his qu&ecedil; à nobis con&longs;tituta &longs;unt, aduer&longs;ariorum argu­<lb/>menta dilui queant; certi&longs;simum indicium erit explorat&ecedil; viritatis? </s> <s>illud <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t eius ingenium, atque <lb/>efficacitas, vt per ip&longs;am omnia concinant, & concordent.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3539"></arrow.to.target><lb/>nitione continetur, & tale &longs;olet e&longs;&longs;e <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> genus, cùm differentiæ vicem formæ &longs;u&longs;tineant. </s> <s>Cùm <lb/>hæc ita &longs;int, animus in pr&ecedil;dicatione non nece&longs;&longs;ariò re&longs;pici formam & <expan abbr="materiã">materiam</expan> quæ &longs;unt partes <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>natura con&longs;tantium, &longs;ed quo ad &longs;unt partes rationis, <expan abbr="quib.">quibus</expan> non repugnat e&longs;&longs;e materiam, pr&ecedil;&longs;ertim a­<lb/>pud illum ip&longs;um auctorem, quem nos in hoc placito &longs;ectati &longs;umus, cùm velit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;entia <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> à &longs;en­<lb/>&longs;ili materia duci. </s> <s>Quamobrem, et&longs;i locum materiæ &longs;ibi vendicarunt in natura, nihil ob&longs;tat quomi­<lb/>nus &longs;int in primo modo per &longs;e. </s> <s>Cùm igitur ex his qu&ecedil; à nobis con&longs;tituta &longs;unt, aduer&longs;ariorum argu­<lb/>menta dilui queant; certi&longs;simum indicium erit explorat&ecedil; viritatis? </s> <s>illud <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t eius ingenium, atque <lb/>efficacitas, vt per ip&longs;am omnia concinant, & concordent.</s></p> |
| |
| <pb pagenum="627"/> | <pb pagenum="627"/> |
| <arrow.to.target n="marg3711"></arrow.to.target><lb/>his nonnulla fiunt à nob. </s> <s>alia fiunt à natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> item quædam plurimum, aliqua non plurimum, <lb/>&longs;ed aut incerto euentu, aut rarò. </s> <s>Stante hac rerum partitione quam v&longs;urpauit Ari&longs;toteles, facilè ad­<lb/>modùm fuerit re&longs;oluere mon&longs;trum in &longs;uas differentias; primùm verò accipiamus mon&longs;trum e&longs;&longs;e ex <lb/>his quæ pertinent ad contingentia, excludi autem nece&longs;&longs;ariis: quæ enim huiu&longs;modi &longs;unt, aut perpe­<lb/>tuò manent, aut certas habent periodos: ideò nemo appellauerit mon&longs;trum, aut ortum a&longs;tri cuiu&longs;­<lb/>dam, aut eclip&longs;in Solis, aut Lunæ: quòd hæc nece&longs;&longs;ariò fiunt, licet perpetua non &longs;int, & pr&ecedil;ter hanc <lb/>naturam nihil fit. </s> <s>Prætereà cùm ea quæ fieri contingit, &longs;int à natura, vel à nob. </s> <s>non dubium e&longs;t, quin <lb/>mon&longs;tra &longs;int in iis quæ fiunt à natura: <expan abbr="neq.">neque</expan> à nob. </s> <s>fieri mon&longs;tra dicendum e&longs;t, aut &longs;altem &longs;ine inter­<lb/>nentu, <expan abbr="atq.">atque</expan> affectione, & perturbatione naturæ, vt &longs;i forta&longs;&longs;e mulier in abortum nitatur, <expan abbr="neq.">neque</expan> ip&longs;um <lb/>a&longs;&longs;equi valens vi formatrice labefactata gibbum aut curtum pariat; aut catulum ob admirabilem <lb/>paruitatem futurum delitias, includat in <expan abbr="caueã">caueam</expan>, quod Melitæis olim fieri te&longs;tatur Ari&longs;toteles: &longs;ed ea <lb/>quæ fiunt à natura, aut plurimum fiunt, aut rarò; <expan abbr="atq.">atque</expan> hæc quidem vel ordine certo, vel cum pertur­<lb/>batione ordinis, mon&longs;trum ita fieri videtur, vt &longs;ine vllo naturæ ordine gignatur, & rarò fiat. </s> <s>At verò <lb/>ex his quæ rarò fiunt, nonnulla &longs;unt omnino per accidens: ita vt dum ip&longs;um efficiens, & natura <expan abbr="de-niq.">de­<lb/>nique</expan> operatur, gratia quidem vnius certi finis operetur, aliud autem ip&longs;i &longs;uccedat, cuius gratia non <lb/>agebat, tale verò <expan abbr="pleriq.">plerique</expan> omnes ca&longs;um e&longs;&longs;e concedunt. </s> <s>Hîc autem &longs;atis e&longs;&longs;e per&longs;picio Ari&longs;totelis inter­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3711"></arrow.to.target><lb/>his nonnulla fiunt à nob. </s> <s>alia fiunt à natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> item quædam plurimum, aliqua non plurimum, <lb/>&longs;ed aut incerto euentu, aut rarò. </s> <s>Stante hac rerum partitione quam v&longs;urpauit Ari&longs;toteles, facilè ad­<lb/>modùm fuerit re&longs;oluere mon&longs;trum in &longs;uas differentias; primùm verò accipiamus mon&longs;trum e&longs;&longs;e ex <lb/>his quæ pertinent ad contingentia, excludi autem nece&longs;&longs;ariis: quæ enim huiu&longs;modi &longs;unt, aut perpe­<lb/>tuò manent, aut certas habent periodos: ideò nemo appellauerit mon&longs;trum, aut ortum a&longs;tri cuiu&longs;­<lb/>dam, aut eclip&longs;in Solis, aut Lunæ: quòd hæc nece&longs;&longs;ariò fiunt, licet perpetua non &longs;int, & pr&ecedil;ter hanc <lb/>naturam nihil fit. </s> <s>Prætereà cùm ea quæ fieri contingit, &longs;int à natura, vel à nob. </s> <s>non dubium e&longs;t, quin <lb/>mon&longs;tra &longs;int in iis quæ fiunt à natura: <expan abbr="neq.">neque</expan> à nob. </s> <s>fieri mon&longs;tra dicendum e&longs;t, aut &longs;altem &longs;ine inter­<lb/>nentu, <expan abbr="atq.">atque</expan> affectione, & perturbatione naturæ, vt &longs;i forta&longs;&longs;e mulier in abortum nitatur, <expan abbr="neq.">neque</expan> ip&longs;um <lb/>a&longs;&longs;equi valens vi formatrice labefactata gibbum aut curtum pariat; aut catulum ob admirabilem <lb/>paruitatem futurum delitias, includat in <expan abbr="caueã">caueam</expan>, quod Melitæis olim fieri te&longs;tatur Ari&longs;toteles: &longs;ed ea <lb/>quæ fiunt à natura, aut plurimum fiunt, aut rarò; <expan abbr="atq.">atque</expan> hæc quidem vel ordine certo, vel cum pertur­<lb/>batione ordinis, mon&longs;trum ita fieri videtur, vt &longs;ine vllo naturæ ordine gignatur, & rarò fiat. </s> <s>At verò <lb/>ex his quæ rarò fiunt, nonnulla &longs;unt omnino per accidens: ita vt dum ip&longs;um efficiens, & natura <expan abbr="de-niq.">de­<lb/>nique</expan> operatur, gratia quidem vnius certi finis operetur, aliud autem ip&longs;i &longs;uccedat, cuius gratia non <lb/>agebat, tale verò <expan abbr="pleriq.">plerique</expan> omnes ca&longs;um e&longs;&longs;e concedunt. </s> <s>Hîc autem &longs;atis e&longs;&longs;e per&longs;picio Ari&longs;totelis inter­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3712"></arrow.to.target><lb/>pretib. &longs;i ad ea quæ &longs;unt ca&longs;u referant mon&longs;tra; quare & &longs;ine lite &longs;ub&longs;cribunt ea e&longs;&longs;e in his quæ fiunt <lb/>alicuius rei gratia, ip&longs;a tamen <expan abbr="neq.">neque</expan> ab efficiente, <expan abbr="neq.">neque</expan> à natura expetuntur, quanquam de hoc extat <lb/>controuer&longs;ia, licet non admodùm ab ea diuer&longs;a quæ de ca&longs;u & fortuna facta e&longs;t, vtrum &longs;cilicet id <lb/>quod ca&longs;u fit, &longs;it per accidens pror&longs;us, an'ne ad quampiam cau&longs;&longs;am, &longs;iue communem, &longs;eu <expan abbr="&longs;ingular&etilde;">&longs;ingularem</expan> <lb/>per &longs;e &longs;e habeat, & ordinatum &longs;it. </s> <s>Sed id mihi falsò, <expan abbr="atq.">atque</expan> pr&ecedil;cisè dictum videtur, vt mox intelligemus <lb/>quandoquidem mon&longs;trum fit à natura: aut ergo &longs;ecundùm naturam; aut pr&ecedil;ter naturam; & quo­<lb/>niam quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam, aut e&longs;t &longs;ecundùm naturam form&ecedil;, & idcirco materi&ecedil;, vel &longs;ecun­<lb/>dùm naturam materi&ecedil; &longs;olius; ac præter naturam form&ecedil; &longs;olius, vel vt <expan abbr="riu&longs;q.">riu&longs;que</expan> quod e&longs;t ca&longs;u per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> <lb/>&longs;anè e&longs;t ip&longs;i naturæ; nec &longs;ecundùm, nec præter naturam: at mon&longs;trum videtur e&longs;&longs;e præter naturam. <lb/></s> <s>quae &longs;i quo modo ca&longs;us e&longs;t præter naturam; ita e&longs;t; quoniam e&longs;t præter natur&ecedil; con&longs;ilium: veruntamen, <lb/>vt <expan abbr="neq.">neque</expan> in hoc ca&longs;u cum mon&longs;tro conueniat: quandò hoc &longs;impliciter e&longs;t præter naturam, quia na­<lb/>turæ ordinem peruertit. </s> <s>Nam præter naturam dicitur &longs;axum moueri &longs;ur&longs;um, dum proiicitur à nob. <lb/></s> <s><expan abbr="dum&qacute;">dumque</expan>. </s> <s>à vento agitatur: quia item ex calfacta tumet, & &longs;ur&longs;um tollitur; ac moritur animal iugula­<lb/>tum præter naturam, & peruertitur embryo membrum in vtero; quorum <expan abbr="oĩum">omnium</expan> certè maximum di­<lb/>&longs;crimen e&longs;t; nam <expan abbr="&qtilde;dm">quadm</expan> &longs;axum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad alteram <expan abbr="formã">formam</expan> propendet, a&longs;cen&longs;us illi e&longs;t præter naturam <lb/> | <arrow.to.target n="marg3712"></arrow.to.target><lb/>pretib. &longs;i ad ea quæ &longs;unt ca&longs;u referant mon&longs;tra; quare & &longs;ine lite &longs;ub&longs;cribunt ea e&longs;&longs;e in his quæ fiunt <lb/>alicuius rei gratia, ip&longs;a tamen <expan abbr="neq.">neque</expan> ab efficiente, <expan abbr="neq.">neque</expan> à natura expetuntur, quanquam de hoc extat <lb/>controuer&longs;ia, licet non admodùm ab ea diuer&longs;a quæ de ca&longs;u & fortuna facta e&longs;t, vtrum &longs;cilicet id <lb/>quod ca&longs;u fit, &longs;it per accidens pror&longs;us, an'ne ad quampiam cau&longs;&longs;am, &longs;iue communem, &longs;eu <expan abbr="&longs;ingular&etilde;">&longs;ingularem</expan> <lb/>per &longs;e &longs;e habeat, & ordinatum &longs;it. </s> <s>Sed id mihi falsò, <expan abbr="atq.">atque</expan> pr&ecedil;cisè dictum videtur, vt mox intelligemus <lb/>quandoquidem mon&longs;trum fit à natura: aut ergo &longs;ecundùm naturam; aut pr&ecedil;ter naturam; & quo­<lb/>niam quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam, aut e&longs;t &longs;ecundùm naturam form&ecedil;, & idcirco materi&ecedil;, vel &longs;ecun­<lb/>dùm naturam materi&ecedil; &longs;olius; ac præter naturam form&ecedil; &longs;olius, vel vt <expan abbr="riu&longs;q.">riu&longs;que</expan> quod e&longs;t ca&longs;u per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> <lb/>&longs;anè e&longs;t ip&longs;i naturæ; nec &longs;ecundùm, nec præter naturam: at mon&longs;trum videtur e&longs;&longs;e præter naturam. <lb/></s> <s>quae &longs;i quo modo ca&longs;us e&longs;t præter naturam; ita e&longs;t; quoniam e&longs;t præter natur&ecedil; con&longs;ilium: veruntamen, <lb/>vt <expan abbr="neq.">neque</expan> in hoc ca&longs;u cum mon&longs;tro conueniat: quandò hoc &longs;impliciter e&longs;t præter naturam, quia na­<lb/>turæ ordinem peruertit. </s> <s>Nam præter naturam dicitur &longs;axum moueri &longs;ur&longs;um, dum proiicitur à nob. <lb/></s> <s><expan abbr="dum&qacute;">dumque</expan>. </s> <s>à vento agitatur: quia item ex calfacta tumet, & &longs;ur&longs;um tollitur; ac moritur animal iugula­<lb/>tum præter naturam, & peruertitur embryo membrum in vtero; quorum <expan abbr="oĩum">omnium</expan> certè maximum di­<lb/>&longs;crimen e&longs;t; nam <expan abbr="&qtilde;dm">quadm</expan> &longs;axum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> ad alteram <expan abbr="formã">formam</expan> propendet, a&longs;cen&longs;us illi e&longs;t præter naturam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3713"></arrow.to.target><lb/>&longs;impliciter .i. </s> <s>contra naturam; quia non e&longs;t ille motus ip&longs;i formæ conueniens, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illò vergit mate­<lb/>ria; proptereà quae non ni&longs;i per leuitatem illò inclinaret, quam <expan abbr="tñ">tantum</expan> à proiiciente non e&longs;t a&longs;&longs;ecuta, vnde <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i &longs;excenties ip&longs;um in aërem protru&longs;eris, in fine <expan abbr="tñ">tantum</expan> de&longs;cendet &longs;ecundùm naturam, vt prius. </s> <s>quare <lb/>motus ille &longs;impliciter violens e&longs;t: & omnib. modis extrin&longs;ecus accedit. </s> <s>& aqua excalfacta, licet &longs;ecun­<lb/>dùm naturam agatur deor&longs;um, <expan abbr="tñ">tantum</expan> quia per calorem alium impetum eius materia contra xit, atque <lb/>a&longs;cendendi appetitus illi incu&longs;&longs;us e&longs;t; mouetur præter naturam quidem, &longs;ed non &longs;impliciter, verùm <lb/>pp veterem formam, cùm cætero qui, &longs;i motus ille ad materiam & nouam formam refertur; mouea­<lb/>tur &longs;ecundùm naturam; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i mors ex &longs;enecture contingens corrumpat formam præ&longs;entem, <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan>, <lb/>e&longs;t &longs;ecundùm naturam materiæ, quia per ip&longs;am ordinatur ad nouam formam. </s> <s>E&longs;t & præter natu­<lb/>ram, hoc e&longs;t præter con&longs;ilium naturæ, vbi agit quidem natura; & &longs;pontè mouetur; quare non e&longs;t <lb/>pror&longs;us extenum; <expan abbr="atq.">atque</expan> hoc habet quidem multa capita, quæ &longs;ic colligere licebit. </s> <s>Quoniam aut natu­<lb/>ra con&longs;equitur id quod vult, aut non con&longs;equitur: rur&longs;us &longs;i con&longs;equitur id quod vult, aut illud &longs;im­<lb/>pliciter obtinet, aut præter id quod vult, aliud aliquid, quod non vult. </s> <s>Quòd &longs;i non con&longs;equitur, aut <lb/>eo caret &longs;impliciter; aut pro eo con&longs;equitur aliud quippiam, quod nollet. </s> <s>Prætereà nolle aut e&longs;t ne­<lb/>gligere, nec operari quicquam, vt a&longs;&longs;equatur ip&longs;um; aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> repudiare. </s> <s>Vbi natura &longs;impliciter con&longs;e­<lb/>quatur id quod vult, e&longs;t natura ip&longs;a, & functio numeris omnib. ab&longs;oluta. </s> <s>Vbi autem non venit eò, <lb/> | <arrow.to.target n="marg3713"></arrow.to.target><lb/>&longs;impliciter .i. </s> <s>contra naturam; quia non e&longs;t ille motus ip&longs;i formæ conueniens, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illò vergit mate­<lb/>ria; proptereà quae non ni&longs;i per leuitatem illò inclinaret, quam <expan abbr="tñ">tantum</expan> à proiiciente non e&longs;t a&longs;&longs;ecuta, vnde <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i &longs;excenties ip&longs;um in aërem protru&longs;eris, in fine <expan abbr="tñ">tantum</expan> de&longs;cendet &longs;ecundùm naturam, vt prius. </s> <s>quare <lb/>motus ille &longs;impliciter violens e&longs;t: & omnib. modis extrin&longs;ecus accedit. </s> <s>& aqua excalfacta, licet &longs;ecun­<lb/>dùm naturam agatur deor&longs;um, <expan abbr="tñ">tantum</expan> quia per calorem alium impetum eius materia contra xit, atque <lb/>a&longs;cendendi appetitus illi incu&longs;&longs;us e&longs;t; mouetur præter naturam quidem, &longs;ed non &longs;impliciter, verùm <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> veterem formam, cùm cætero qui, &longs;i motus ille ad materiam & nouam formam refertur; mouea­<lb/>tur &longs;ecundùm naturam; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i mors ex &longs;enecture contingens corrumpat formam præ&longs;entem, <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan>, <lb/>e&longs;t &longs;ecundùm naturam materiæ, quia per ip&longs;am ordinatur ad nouam formam. </s> <s>E&longs;t & præter natu­<lb/>ram, hoc e&longs;t præter con&longs;ilium naturæ, vbi agit quidem natura; & &longs;pontè mouetur; quare non e&longs;t <lb/>pror&longs;us extenum; <expan abbr="atq.">atque</expan> hoc habet quidem multa capita, quæ &longs;ic colligere licebit. </s> <s>Quoniam aut natu­<lb/>ra con&longs;equitur id quod vult, aut non con&longs;equitur: rur&longs;us &longs;i con&longs;equitur id quod vult, aut illud &longs;im­<lb/>pliciter obtinet, aut præter id quod vult, aliud aliquid, quod non vult. </s> <s>Quòd &longs;i non con&longs;equitur, aut <lb/>eo caret &longs;impliciter; aut pro eo con&longs;equitur aliud quippiam, quod nollet. </s> <s>Prætereà nolle aut e&longs;t ne­<lb/>gligere, nec operari quicquam, vt a&longs;&longs;equatur ip&longs;um; aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> repudiare. </s> <s>Vbi natura &longs;impliciter con&longs;e­<lb/>quatur id quod vult, e&longs;t natura ip&longs;a, & functio numeris omnib. ab&longs;oluta. </s> <s>Vbi autem non venit eò, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3714"></arrow.to.target><lb/>quo volebat, dicitur fru&longs;tra, <expan abbr="atq.">atque</expan> hæc nihil ad rem no&longs;tram. </s> <s>ad alia tran&longs;eamus. </s> <s>Si dum agit natura, <lb/>& finem exoptatum a&longs;&longs;ecuta e&longs;t, &longs;imul etiam quiddam non cupitum &longs;uccedat, id exi&longs;timo ca&longs;um: at <lb/>&longs;i non con&longs;equitur id quod vult, &longs;ed pro eo quippiam aliud, quod ip&longs;a nollet, & repudiaret; hoc ego <lb/>perhibeo mon&longs;trum Cùm igitur in his &longs;ponte natura moueatur; differunt ab eo quod e&longs;t priore mo­<lb/>do præter naturam; &longs;ed tamen differunt à mon&longs;tro; quae inhærent in eo quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam; <lb/>&longs;ed negligitur à natura: mon&longs;trum <expan abbr="oĩno">omnino</expan> refutatur, <expan abbr="indeq.">indeque</expan> e&longs;t, vt vitalia mon&longs;tra non &longs;int, quemad­<lb/>modum ea quæ &longs;unt &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Quapropter ab iis quæ &longs;unt natura, differt mon&longs;trum; <lb/>quia natura finem con&longs;equitur in naturalibus in mon&longs;tris autem non peruenit ad finem; ab iis quæ <lb/>fru&longs;tra &longs;unt; quòd ibi natura nihil a&longs;&longs;equitur, hîc aliud <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a velit; à ca&longs;u, quia natura con&longs;equi­<lb/>tur ibi quod vult, & aliud quod negligebat: hîc non con&longs;equitur id quod vult, &longs;ed aliud quod repu­<lb/>diabat: ab iis quæ præter naturam formæ, aut materiæ: quoniam &longs;it præter <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> naturam: ab iis <lb/>verò quæ præter <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> naturam &longs;unt, quoniam ea non fiunt à natura, &longs;ed ab alieno: hoc autem fit <lb/>à natura, &longs;ed illa quidem peccante.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3714"></arrow.to.target><lb/>quo volebat, dicitur fru&longs;tra, <expan abbr="atq.">atque</expan> hæc nihil ad rem no&longs;tram. </s> <s>ad alia tran&longs;eamus. </s> <s>Si dum agit natura, <lb/>& finem exoptatum a&longs;&longs;ecuta e&longs;t, &longs;imul etiam quiddam non cupitum &longs;uccedat, id exi&longs;timo ca&longs;um: at <lb/>&longs;i non con&longs;equitur id quod vult, &longs;ed pro eo quippiam aliud, quod ip&longs;a nollet, & repudiaret; hoc ego <lb/>perhibeo mon&longs;trum Cùm igitur in his &longs;ponte natura moueatur; differunt ab eo quod e&longs;t priore mo­<lb/>do præter naturam; &longs;ed tamen differunt à mon&longs;tro; quae inhærent in eo quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam; <lb/>&longs;ed negligitur à natura: mon&longs;trum <expan abbr="oĩno">omnino</expan> refutatur, <expan abbr="indeq.">indeque</expan> e&longs;t, vt vitalia mon&longs;tra non &longs;int, quemad­<lb/>modum ea quæ &longs;unt &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Quapropter ab iis quæ &longs;unt natura, differt mon&longs;trum; <lb/>quia natura finem con&longs;equitur in naturalibus in mon&longs;tris autem non peruenit ad finem; ab iis quæ <lb/>fru&longs;tra &longs;unt; quòd ibi natura nihil a&longs;&longs;equitur, hîc aliud <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a velit; à ca&longs;u, quia natura con&longs;equi­<lb/>tur ibi quod vult, & aliud quod negligebat: hîc non con&longs;equitur id quod vult, &longs;ed aliud quod repu­<lb/>diabat: ab iis quæ præter naturam formæ, aut materiæ: quoniam &longs;it præter <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> naturam: ab iis <lb/>verò quæ præter <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> naturam &longs;unt, quoniam ea non fiunt à natura, &longs;ed ab alieno: hoc autem fit <lb/>à natura, &longs;ed illa quidem peccante.</s></p> |
| <pb pagenum="628"/> | <pb pagenum="628"/> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Aliqua expouuntur de natura quantitatis. </s> <s>Cap. </s> <s>XII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Aliqua expouuntur de natura quantitatis. </s> <s>Cap. </s> <s>XII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AB his quæ dicta &longs;unt, edi&longs;&longs;erere complura licebit qu&ecedil; ad intelligentiam ptinent eius quantitatis <lb/>quam c&ecedil;teri cum hac differentia terminatam, nos <expan abbr="&qtilde;titatem">quatitatem</expan> &longs;impliciter appellamus. </s> <s>Et <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> h&ecedil;c <lb/>ab aliis vberrimè di&longs;putata &longs;int, vt qui ea declaranda &longs;u&longs;cipiat, laterem lauare credatur; attamen nos <lb/>aliqua tantùm delibabimus quæ ad dictorum <expan abbr="no&longs;trorũ">no&longs;trorum</expan> concordiam facere videantur. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> ex <lb/>his qu&ecedil; nuper & anteà con&longs;tituta &longs;unt, apparet. </s> <s>Vtrùm <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> idem cum &longs;ub&longs;tantia &longs;it nec'ne, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>cùm duplex &longs;it in omni <expan abbr="&qtilde;titate">quatitate</expan> principium, materia .&longs;. </s> <s>& pote&longs;tas; forma & actus: quod ad <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> <lb/><expan abbr="materiam&qacute;">materiamque</expan>. </s> <s>&longs;pectat, e&longs;t verò illa dimen&longs;io; hæc à materia non &longs;eiungitur, vt o&longs;ten&longs;um e&longs;t, aut ratione <lb/>&longs;ola, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>pp actum connotatum non per &longs;e, nec per <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, & de hac parte Græci Simplicius & Ale­<lb/>xander verba faciunt; cùm illam à &longs;ub&longs;tantia non di&longs;tinguunt quæ pars continet formam & actum; <lb/> | <s>AB his quæ dicta &longs;unt, edi&longs;&longs;erere complura licebit qu&ecedil; ad intelligentiam ptinent eius quantitatis <lb/>quam c&ecedil;teri cum hac differentia terminatam, nos <expan abbr="&qtilde;titatem">quatitatem</expan> &longs;impliciter appellamus. </s> <s>Et <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> h&ecedil;c <lb/>ab aliis vberrimè di&longs;putata &longs;int, vt qui ea declaranda &longs;u&longs;cipiat, laterem lauare credatur; attamen nos <lb/>aliqua tantùm delibabimus quæ ad dictorum <expan abbr="no&longs;trorũ">no&longs;trorum</expan> concordiam facere videantur. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> ex <lb/>his qu&ecedil; nuper & anteà con&longs;tituta &longs;unt, apparet. </s> <s>Vtrùm <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> idem cum &longs;ub&longs;tantia &longs;it nec'ne, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>cùm duplex &longs;it in omni <expan abbr="&qtilde;titate">quatitate</expan> principium, materia .&longs;. </s> <s>& pote&longs;tas; forma & actus: quod ad <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> <lb/><expan abbr="materiam&qacute;">materiamque</expan>. </s> <s>&longs;pectat, e&longs;t verò illa dimen&longs;io; hæc à materia non &longs;eiungitur, vt o&longs;ten&longs;um e&longs;t, aut ratione <lb/>&longs;ola, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s><expan abbr="pp">propter</expan> actum connotatum non per &longs;e, nec per <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, & de hac parte Græci Simplicius & Ale­<lb/>xander verba faciunt; cùm illam à &longs;ub&longs;tantia non di&longs;tinguunt quæ pars continet formam & actum; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3916"></arrow.to.target><lb/>ea differt à &longs;ub&longs;tantia, velut accidens; affert <expan abbr=".n.">enim</expan> aliquid e&longs;&longs;entiæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ub&longs;tantiæ quod earum pars non <lb/>e&longs;t; nec <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ita re differt, vt &longs;ubiecto <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> &longs;eparetur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> titas à <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, velut alibi <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fuit à nobis, <lb/>dum de ab&longs;tractione mathematica tractaremus; nec à <expan abbr="&qtilde;titate">quatitate</expan> &longs;ub&longs;tantia: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> &longs;emper dimen&longs;io­<lb/>ne fundatur; hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> diuellitur à materia; materia verò pars e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, nec <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> actu ab ali­<lb/>qua forma &longs;ecreta, vbi iam <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> actu con&longs;i&longs;tit, &longs;ed ita re &longs;eparatur, quae alius &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> actus, & alia <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ & <expan abbr="&qtilde;titatis">quatitatis</expan> e&longs;&longs;entia. </s> <s>Proinde materiæ pote&longs;tas ad <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> e&longs;t &longs;impliciter ad &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&qtilde;tã">quatam</expan>, <lb/>&longs;ed ea duplex, vel quae generetur <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> in &longs;ub&longs;tantia, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quae <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> cum &longs;ub&longs;tantia producatur. </s> <s>illud <lb/>quidem nece&longs;&longs;ariò fit in incremento, hoc plurimum in rarefactione contingit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i rarefactio <lb/>cum productione &longs;ub&longs;tantiæ &longs;æpe coniuncta e&longs;t, at <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> e&longs;t per affectionem, nullo accepto &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ detrimento. </s> <s>Ex hoc efficitur vt diuer&longs;i &longs;int motus in &longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="&qtilde;to">quato</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> nece&longs;&longs;ariò motus <lb/><expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="&quml;tũ">&quml;tum</expan>, fiat vna <expan abbr="cũ">cum</expan> motu <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, vt cap. </s> <s>de motu docuit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quia verò <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> à <expan abbr="dim&etilde;-&longs;ione">dimen­<lb/>&longs;ione</expan>, &longs;eu di&longs;tantia nece&longs;&longs;ariò pendet; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vna per &longs;e e&longs;t, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> extentione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tres dif­<lb/>ferentias re&longs;picit, inde e&longs;t, & vna &longs;it <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan>, nec <expan abbr="aliã">aliam</expan> po&longs;sit admittere, <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> n. <lb/></s> <s>extenditur; illæ <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> extenduntur, aliam <expan abbr="&qtilde;titat&etilde;">quatitatem</expan> <expan abbr="admittũt">admittunt</expan>, &longs;ed &longs;unt imperfect&ecedil; <expan abbr="&qtilde;titates">quatitates</expan>, <lb/>& termini magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &quml;titates, vna &longs;ola e&longs;t ab&longs;oluta, quod e&longs;t corpus. </s> <s>At <expan abbr="cũ">cum</expan>, veluti po&longs;teà copio&longs;ius age­<lb/>tur. </s> <s><expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> rei, vel accidens &longs;it, vel &longs;ub&longs;tantia; natura certos præfix erit terminos, & <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> acci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3916"></arrow.to.target><lb/>ea differt à &longs;ub&longs;tantia, velut accidens; affert <expan abbr=".n.">enim</expan> aliquid e&longs;&longs;entiæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ub&longs;tantiæ quod earum pars non <lb/>e&longs;t; nec <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ita re differt, vt &longs;ubiecto <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> &longs;eparetur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> titas à <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, velut alibi <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fuit à nobis, <lb/>dum de ab&longs;tractione mathematica tractaremus; nec à <expan abbr="&qtilde;titate">quatitate</expan> &longs;ub&longs;tantia: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> &longs;emper dimen&longs;io­<lb/>ne fundatur; hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> diuellitur à materia; materia verò pars e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, nec <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> actu ab ali­<lb/>qua forma &longs;ecreta, vbi iam <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> actu con&longs;i&longs;tit, &longs;ed ita re &longs;eparatur, quae alius &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> actus, & alia <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ & <expan abbr="&qtilde;titatis">quatitatis</expan> e&longs;&longs;entia. </s> <s>Proinde materiæ pote&longs;tas ad <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> e&longs;t &longs;impliciter ad &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&qtilde;tã">quatam</expan>, <lb/>&longs;ed ea duplex, vel quae generetur <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> in &longs;ub&longs;tantia, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quae <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> cum &longs;ub&longs;tantia producatur. </s> <s>illud <lb/>quidem nece&longs;&longs;ariò fit in incremento, hoc plurimum in rarefactione contingit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i rarefactio <lb/>cum productione &longs;ub&longs;tantiæ &longs;æpe coniuncta e&longs;t, at <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> e&longs;t per affectionem, nullo accepto &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ detrimento. </s> <s>Ex hoc efficitur vt diuer&longs;i &longs;int motus in &longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> nece&longs;&longs;ariò motus <lb/><expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="&quml;tũ">&quml;tum</expan>, fiat vna <expan abbr="cũ">cum</expan> motu <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, vt cap. </s> <s>de motu docuit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quia verò <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> à <expan abbr="dim&etilde;-&longs;ione">dimen­<lb/>&longs;ione</expan>, &longs;eu di&longs;tantia nece&longs;&longs;ariò pendet; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vna per &longs;e e&longs;t, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> extentione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tres dif­<lb/>ferentias re&longs;picit, inde e&longs;t, & vna &longs;it <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan>, nec <expan abbr="aliã">aliam</expan> po&longs;sit admittere, <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> n. <lb/></s> <s>extenditur; illæ <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> extenduntur, aliam <expan abbr="&qtilde;titat&etilde;">quatitatem</expan> <expan abbr="admittũt">admittunt</expan>, &longs;ed &longs;unt imperfect&ecedil; <expan abbr="&qtilde;titates">quatitates</expan>, <lb/>& termini magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &quml;titates, vna &longs;ola e&longs;t ab&longs;oluta, quod e&longs;t corpus. </s> <s>At <expan abbr="cũ">cum</expan>, veluti po&longs;teà copio&longs;ius age­<lb/>tur. </s> <s><expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> rei, vel accidens &longs;it, vel &longs;ub&longs;tantia; natura certos præfix erit terminos, & <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> acci­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3917"></arrow.to.target><lb/>dentia &longs;alua &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="varien&ttilde;">varientur</expan>, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> terminis con&longs;eruatis &longs;ub&longs;tantia noua <expan abbr="gigna&ttilde;">gignatur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t quae verearis <lb/>in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;uppo&longs;ito variari <expan abbr="&qtilde;titat&etilde;">quatitatem</expan>, &longs;ed <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pror&longs;us exi&longs;tit natura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;olum <expan abbr="modũ">modum</expan> immutat; quippe quae<lb/>vnius &longs;it <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, alterius verò <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>, aut e&longs;t <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;uppo&longs;iti <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> <expan abbr="cõioris">conioris</expan>, vt in anima­<lb/>li viuo & mortuo, Cùm <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> dimen&longs;ione con&longs;i&longs;tat <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> po&longs;ita e&longs;t in materia; ea verò <expan abbr="&qtilde;&longs;eferat">qua&longs;eferat</expan> <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <lb/>extentionis, & rei quæ terminari po&longs;sit; ex quo diui&longs;io, diminutio, <expan abbr="partium&qacute;">partiumque</expan>. </s> <s>ratio videatur extare; <lb/>&longs;equitur rationem diui&longs;ionis, & partium ad &longs;ub&longs;tantiam primò pertinere, mox redundare in quan­<lb/>tum. </s> <s>Pote&longs;t hoc ita confirmari quae diminutio materiæ tribuitur ab Ari&longs;t. </s> <s>deinde ratio partium &longs;olet <lb/>in pote&longs;tate collocari, pote&longs;tas e&longs;t materiæ propria. </s> <s>Verùm quòd diui&longs;io duo continet veluti primor­<lb/>dia, extentionem, & terminos, ex extentione verò & terminis exi&longs;tit protinus quantum; hinc effici­<lb/>tur, vt diui&longs;io quæ vt à priori petitur à &longs;ub&longs;tantia, quo ad exi&longs;t entiam <expan abbr="&qtilde;to">quato</expan> inhæreat, & <expan abbr="habea&ttilde;">habeatur</expan> propria <lb/><expan abbr="&qtilde;ti">quati</expan>: <expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt vno verbo expediam, <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> &longs;anè ducit à &longs;ub&longs;tantia diui&longs;io, &longs;ed formaliter inhæret in <lb/><expan abbr="&qtilde;to">quato</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> potuit hoc loco qui&longs;piam non &longs;ine cau&longs;&longs;a dubitare. </s> <s><expan abbr="Siquid&etilde;">Siquidem</expan> motus in&longs;it primò in &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, deinde in <expan abbr="&qtilde;to">quato</expan>: patet verò id duab. con&longs;titutis hypothe&longs;ib. <expan abbr="quarũ">quarum</expan> prima accidens in accidente <lb/>non ine&longs;&longs;e, &longs;ed <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> in &longs;ub&longs;tantia. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus &longs;it accidens, efficitur, vt primò <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>. | <arrow.to.target n="marg3917"></arrow.to.target><lb/>dentia &longs;alua &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="varien&ttilde;">varientur</expan>, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> terminis con&longs;eruatis &longs;ub&longs;tantia noua <expan abbr="gigna&ttilde;">gignatur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t quae verearis <lb/>in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;uppo&longs;ito variari <expan abbr="&qtilde;titat&etilde;">quatitatem</expan>, &longs;ed <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pror&longs;us exi&longs;tit natura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;olum <expan abbr="modũ">modum</expan> immutat; quippe quae<lb/>vnius &longs;it <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, alterius verò <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>, aut e&longs;t <expan abbr="&longs;cdm">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;uppo&longs;iti <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> <expan abbr="cõioris">conioris</expan>, vt in anima­<lb/>li viuo & mortuo, Cùm <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&qtilde;titas">quatitas</expan> dimen&longs;ione con&longs;i&longs;tat <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> po&longs;ita e&longs;t in materia; ea verò <expan abbr="&qtilde;&longs;eferat">qua&longs;eferat</expan> <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <lb/>extentionis, & rei quæ terminari po&longs;sit; ex quo diui&longs;io, diminutio, <expan abbr="partium&qacute;">partiumque</expan>. </s> <s>ratio videatur extare; <lb/>&longs;equitur rationem diui&longs;ionis, & partium ad &longs;ub&longs;tantiam primò pertinere, mox redundare in quan­<lb/>tum. </s> <s>Pote&longs;t hoc ita confirmari quae diminutio materiæ tribuitur ab Ari&longs;t. </s> <s>deinde ratio partium &longs;olet <lb/>in pote&longs;tate collocari, pote&longs;tas e&longs;t materiæ propria. </s> <s>Verùm quòd diui&longs;io duo continet veluti primor­<lb/>dia, extentionem, & terminos, ex extentione verò & terminis exi&longs;tit protinus quantum; hinc effici­<lb/>tur, vt diui&longs;io quæ vt à priori petitur à &longs;ub&longs;tantia, quo ad exi&longs;t entiam <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan> inhæreat, & <expan abbr="habea&ttilde;">habeatur</expan> propria <lb/><expan abbr="&qtilde;ti">quati</expan>: <expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt vno verbo expediam, <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> &longs;anè ducit à &longs;ub&longs;tantia diui&longs;io, &longs;ed formaliter inhæret in <lb/><expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> potuit hoc loco qui&longs;piam non &longs;ine cau&longs;&longs;a dubitare. </s> <s><expan abbr="Siquid&etilde;">Siquidem</expan> motus in&longs;it primò in &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, deinde in <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan>: patet verò id duab. con&longs;titutis hypothe&longs;ib. <expan abbr="quarũ">quarum</expan> prima accidens in accidente <lb/>non ine&longs;&longs;e, &longs;ed <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> in &longs;ub&longs;tantia. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus &longs;it accidens, efficitur, vt primò <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>. |
| <pb pagenum="666"/>Altera verò &longs;ic &longs;e habere pote&longs;tates & vias, quemadmodum actus. </s> <s>Quamobrem cùm actus &longs;ub&longs;tan­<lb/> | <pb pagenum="666"/>Altera verò &longs;ic &longs;e habere pote&longs;tates & vias, quemadmodum actus. </s> <s>Quamobrem cùm actus &longs;ub&longs;tan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3918"></arrow.to.target><lb/>tiæ pr&ecedil;cedat actui accidentis; ergo & pote&longs;tas & via; quare & motus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> generatio præcedit aliis <lb/>motibus, quod <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;uprà de 5. Phy&longs;. abundè expo&longs;itum e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="oĩ">omni</expan> motui, quoad motus e&longs;t; &longs;uppo­<lb/>nitur &longs;ubiectum diuiduum. </s> <s>Quamobrem & diuiduum primò &longs;ub&longs;tantiæ conuenit. </s> <s>Neque &longs;olùm <lb/>cau&longs;&longs;a di&longs;tantiæ, atque dimen&longs;ionum quæ &longs;unt quantitas in potentia, &longs;ed cau&longs;&longs;a formæ, vndè proxi­<lb/>mè exi&longs;tit quantum. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & tota ratio quanti &longs;ub&longs;tantia fundatur. </s> <s>Quòd &longs;i dixeris quantum per­<lb/>tinere quidem ad <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> motus, &longs;ed ex con&longs;ecutione re&longs;picere &longs;ub&longs;tantiam: opponam <expan abbr="motũ">motum</expan> ine&longs;­<lb/>&longs;e mobili, quatenus e&longs;t quantum. </s> <s>Quapropter omnis motus erit &longs;ecundùm quantitatem. </s> <s>Et ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò igitur auctio, vel diminutio. </s> <s>An non idem e&longs;t conuenire alicui quatenus quantum e&longs;t, & <lb/>moueri &longs;ecundùm quantitatem: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ignificat &longs;ubiectum &longs;ecundùm quod fit motus: illud <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>rationem, vel modum inh&ecedil;renti&ecedil;: in quo <expan abbr=".n.">enim</expan> motus e&longs;t, e&longs;t diuiduum; <expan abbr="atq.">atque</expan> id cùm moueatur &longs;ecun­<lb/>dùm locum, <expan abbr="etiã">etiam</expan> actu &longs;ub&longs;tantia; proinde actu quantum. </s> <s>Sed ad generationem, cuius &longs;ubiectum <lb/>e&longs;t pote&longs;tate, hoc quod e&longs;t e&longs;&longs;e actu quantum, non primò pertinere videtur & per &longs;e, verùm potius <lb/>per accidens. </s> <s>Etenim et&longs;i generatio pr&ecedil;cedit omnibus aliis motibus, pr&ecedil;cedit quidem in indiuiduo, <lb/>&longs;ed latio &longs;impliciter antecedit: ideò &longs;emper in effectu e&longs;t in &longs;ubiecto <expan abbr="quãto">quanto</expan>. </s> <s>C&ecedil;terùm &longs;icuti <expan abbr="diuiduũ">diuiduum</expan> <lb/>pote&longs;tatem &longs;ignificat, pote&longs;tati verò ratio actus &longs;upponitur; &longs;ic diui&longs;ioni &longs;upponitur ratio quanti. <lb/></s> <s>Proptereà tamet&longs;i cau&longs;&longs;a diui&longs;ionis & quantitatis exi&longs;tit radicitùs ex &longs;ub&longs;tantia; proximè tamen ap­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3918"></arrow.to.target><lb/>tiæ pr&ecedil;cedat actui accidentis; ergo & pote&longs;tas & via; quare & motus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> generatio præcedit aliis <lb/>motibus, quod <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;uprà de 5. Phy&longs;. abundè expo&longs;itum e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="oĩ">omni</expan> motui, quoad motus e&longs;t; &longs;uppo­<lb/>nitur &longs;ubiectum diuiduum. </s> <s>Quamobrem & diuiduum primò &longs;ub&longs;tantiæ conuenit. </s> <s>Neque &longs;olùm <lb/>cau&longs;&longs;a di&longs;tantiæ, atque dimen&longs;ionum quæ &longs;unt quantitas in potentia, &longs;ed cau&longs;&longs;a formæ, vndè proxi­<lb/>mè exi&longs;tit quantum. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & tota ratio quanti &longs;ub&longs;tantia fundatur. </s> <s>Quòd &longs;i dixeris quantum per­<lb/>tinere quidem ad <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> motus, &longs;ed ex con&longs;ecutione re&longs;picere &longs;ub&longs;tantiam: opponam <expan abbr="motũ">motum</expan> ine&longs;­<lb/>&longs;e mobili, quatenus e&longs;t quantum. </s> <s>Quapropter omnis motus erit &longs;ecundùm quantitatem. </s> <s>Et ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò igitur auctio, vel diminutio. </s> <s>An non idem e&longs;t conuenire alicui quatenus quantum e&longs;t, & <lb/>moueri &longs;ecundùm quantitatem: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ignificat &longs;ubiectum &longs;ecundùm quod fit motus: illud <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>rationem, vel modum inh&ecedil;renti&ecedil;: in quo <expan abbr=".n.">enim</expan> motus e&longs;t, e&longs;t diuiduum; <expan abbr="atq.">atque</expan> id cùm moueatur &longs;ecun­<lb/>dùm locum, <expan abbr="etiã">etiam</expan> actu &longs;ub&longs;tantia; proinde actu quantum. </s> <s>Sed ad generationem, cuius &longs;ubiectum <lb/>e&longs;t pote&longs;tate, hoc quod e&longs;t e&longs;&longs;e actu quantum, non primò pertinere videtur & per &longs;e, verùm potius <lb/>per accidens. </s> <s>Etenim et&longs;i generatio pr&ecedil;cedit omnibus aliis motibus, pr&ecedil;cedit quidem in indiuiduo, <lb/>&longs;ed latio &longs;impliciter antecedit: ideò &longs;emper in effectu e&longs;t in &longs;ubiecto <expan abbr="quãto">quanto</expan>. </s> <s>C&ecedil;terùm &longs;icuti <expan abbr="diuiduũ">diuiduum</expan> <lb/>pote&longs;tatem &longs;ignificat, pote&longs;tati verò ratio actus &longs;upponitur; &longs;ic diui&longs;ioni &longs;upponitur ratio quanti. <lb/></s> <s>Proptereà tamet&longs;i cau&longs;&longs;a diui&longs;ionis & quantitatis exi&longs;tit radicitùs ex &longs;ub&longs;tantia; proximè tamen ap­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3919"></arrow.to.target><lb/>paret in quanto. </s> <s>Sic occurrimus &longs;ecundæ hypothe&longs;i inficiantes <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> præcedere &longs;impliciter <lb/>aliis motibus, & vniuer&longs;am <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> quanti ex <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> duci, &longs;ed rationem diui&longs;ionis & partium de <lb/>quanto nece&longs;&longs;ariò petendam. </s> <s>Quocirca diuiduum e&longs;&longs;e re uera prius e&longs;t natura quanto; proptereà <lb/><expan abbr="&longs;umi&ttilde;">&longs;umitur</expan> in eius definitione. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> nobis <expan abbr="negociũ">negocium</expan> face&longs;&longs;at <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> Philo&longs;ophi qui <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> decre­<lb/>uerit <expan abbr="lineã">lineam</expan> per e&longs;&longs;entiam e&longs;&longs;e continuam, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> accidere autem illi, vt in infinitum diuidatur; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm <lb/> | <arrow.to.target n="marg3919"></arrow.to.target><lb/>paret in quanto. </s> <s>Sic occurrimus &longs;ecundæ hypothe&longs;i inficiantes <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> præcedere &longs;impliciter <lb/>aliis motibus, & vniuer&longs;am <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> quanti ex <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> duci, &longs;ed rationem diui&longs;ionis & partium de <lb/>quanto nece&longs;&longs;ariò petendam. </s> <s>Quocirca diuiduum e&longs;&longs;e re uera prius e&longs;t natura quanto; proptereà <lb/><expan abbr="&longs;umi&ttilde;">&longs;umitur</expan> in eius definitione. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> nobis <expan abbr="negociũ">negocium</expan> face&longs;&longs;at <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> Philo&longs;ophi qui <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> decre­<lb/>uerit <expan abbr="lineã">lineam</expan> per e&longs;&longs;entiam e&longs;&longs;e continuam, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> accidere autem illi, vt in infinitum diuidatur; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg3963"></arrow.to.target><lb/>quamobrem quærens Ari&longs;toteles, cur animalia multipara non vnum potius animal, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud ma­<lb/>ius producant, id quantitati quæ <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> formæ debetur, ad&longs;crip&longs;it. </s> <s>Idcirco concludamus oportet <expan abbr="cu-iu&longs;q.">cu­<lb/>iu&longs;que</expan> rei naturalis certos e&longs;&longs;e terminos intra quos illius paruitas & magnitudo claudatur: eo&longs;dem <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> qualitatib. & cæteris accidentibus quadam proportione tribuimus, vt calor ad certam quan­<lb/>titatem deducit &longs;ubiectum, quæ &longs;iquando immutetur, etiam per accidens illi affert interitum, quae cre­<lb/>&longs;cendo magis afficiatur à contrario, decre&longs;cendo verò magis afficiatur è &longs;eip&longs;o: illo <expan abbr=".n.">enim</expan> modo rarior <lb/>fit, <expan abbr="minus&qacute;">minusque</expan>. </s> <s>re&longs;i&longs;tit: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> minus per&longs;pirat, & magis &longs;uffocatur. </s> <s>Veruntamen Scotus animaduer­<lb/>ti&longs;&longs;e per&longs;picitur, etiam&longs;i tam &longs;implicium, quàm <expan abbr="compo&longs;itorũ">compo&longs;itorum</expan> maximum <expan abbr="minimum&qacute;">minimumque</expan>. </s> <s>&longs;it; <expan abbr="tñ">tantum</expan> in &longs;im­<lb/>plicib. qualia &longs;unt elementa, maximum, & minimum e&longs;&longs;e idem, propterea quae vbi exi&longs;tit primum mi­<lb/>nimum elementi cuiu&longs;piam, quicquid illi accedit, vnum cum illo non fit, &longs;ed id totum, quod ex his <lb/>partib. con&longs;tat, adhuc in ea&longs;dem di&longs;&longs;olui pote&longs;t quæ &longs;eor&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> permaneant: qua&longs;i reuera <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>ex illis non confletur. </s> <s>Nos itidem fatemur vltra minimum, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> &longs;uperueniet moles, eam <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;­<lb/>&longs;e nece&longs;&longs;ariam: quia certam figuram veluti viuentia non requirant. </s> <s>Atqui hoc pr&ecedil;mium e&longs;t eorum, <lb/>quæ &longs;unt <foreign lang="greek">o(mogenh=</foreign> id e&longs;t, vnius &longs;ub&longs;tantiæ, vt totum quod verè totum e&longs;t, in partes per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tentes <lb/>di&longs;&longs;olui queat, & rur&longs;us ex ei&longs;dem con&longs;i&longs;tat: aliter &longs;i totum ex illis non fieret, plura e&longs;&longs;ent ignis ele­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3963"></arrow.to.target><lb/>quamobrem quærens Ari&longs;toteles, cur animalia multipara non vnum potius animal, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud ma­<lb/>ius producant, id quantitati quæ <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> formæ debetur, ad&longs;crip&longs;it. </s> <s>Idcirco concludamus oportet <expan abbr="cu-iu&longs;q.">cu­<lb/>iu&longs;que</expan> rei naturalis certos e&longs;&longs;e terminos intra quos illius paruitas & magnitudo claudatur: eo&longs;dem <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> qualitatib. & cæteris accidentibus quadam proportione tribuimus, vt calor ad certam quan­<lb/>titatem deducit &longs;ubiectum, quæ &longs;iquando immutetur, etiam per accidens illi affert interitum, quae cre­<lb/>&longs;cendo magis afficiatur à contrario, decre&longs;cendo verò magis afficiatur è &longs;eip&longs;o: illo <expan abbr=".n.">enim</expan> modo rarior <lb/>fit, <expan abbr="minus&qacute;">minusque</expan>. </s> <s>re&longs;i&longs;tit: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> minus per&longs;pirat, & magis &longs;uffocatur. </s> <s>Veruntamen Scotus animaduer­<lb/>ti&longs;&longs;e per&longs;picitur, etiam&longs;i tam &longs;implicium, quàm <expan abbr="compo&longs;itorũ">compo&longs;itorum</expan> maximum <expan abbr="minimum&qacute;">minimumque</expan>. </s> <s>&longs;it; <expan abbr="tñ">tantum</expan> in &longs;im­<lb/>plicib. qualia &longs;unt elementa, maximum, & minimum e&longs;&longs;e idem, propterea quae vbi exi&longs;tit primum mi­<lb/>nimum elementi cuiu&longs;piam, quicquid illi accedit, vnum cum illo non fit, &longs;ed id totum, quod ex his <lb/>partib. con&longs;tat, adhuc in ea&longs;dem di&longs;&longs;olui pote&longs;t quæ &longs;eor&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> permaneant: qua&longs;i reuera <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>ex illis non confletur. </s> <s>Nos itidem fatemur vltra minimum, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> &longs;uperueniet moles, eam <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;­<lb/>&longs;e nece&longs;&longs;ariam: quia certam figuram veluti viuentia non requirant. </s> <s>Atqui hoc pr&ecedil;mium e&longs;t eorum, <lb/>quæ &longs;unt <foreign lang="greek">o(mogenh=</foreign> id e&longs;t, vnius &longs;ub&longs;tantiæ, vt totum quod verè totum e&longs;t, in partes per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tentes <lb/>di&longs;&longs;olui queat, & rur&longs;us ex ei&longs;dem con&longs;i&longs;tat: aliter &longs;i totum ex illis non fieret, plura e&longs;&longs;ent ignis ele­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3964"></arrow.to.target><lb/>menta, non vnum, & quælibet pars ignis in loco po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e per &longs;e, dum adhuc in &longs;ua vniuer&longs;itate <expan abbr="cõ-tinetur">con­<lb/>tinetur</expan>, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>confutatum fuit: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;eiunctæ <expan abbr=".n.">enim</expan> forent à toto, & à &longs;e&longs;e vici&longs;sim, nec ex illis <lb/> | <arrow.to.target n="marg3964"></arrow.to.target><lb/>menta, non vnum, & quælibet pars ignis in loco po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e per &longs;e, dum adhuc in &longs;ua vniuer&longs;itate <expan abbr="cõ-tinetur">con­<lb/>tinetur</expan>, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>confutatum fuit: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;eiunctæ <expan abbr=".n.">enim</expan> forent à toto, & à &longs;e&longs;e vici&longs;sim, nec ex illis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3965"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vnũ">vnum</expan> quoddam maius confici po&longs;&longs;et, pr&ecedil;&longs;ertim cum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæqu&ecedil; elementa figuram obtinuerint, vt de­<lb/>mon&longs;tratum e&longs;t 2. de C&ecedil;lo. </s> <s>qui verò dicit figuram &longs;ignificat terminum, qui &longs;anè quando negatur par­<lb/>tib. tribuitur <expan abbr="aũt">aut</expan> toti de &longs;ententia philo&longs;ophi, me mouet ad credendum vnum fieri è partibus, quod <lb/>quidem terminos &longs;uæ magnitudinis habet. </s> <s>proptereà libenti&longs;simè de&longs;ererem hunc <expan abbr="auctor&etilde;">auctorem</expan>. </s> <s>Et <expan abbr="quã&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>nobis ea ratio probatur auctionem non nece&longs;&longs;ariam e&longs;&longs;e in animo carentib. quoniam minimo con&longs;i­<lb/>&longs;tunt, dici forta&longs;&longs;e pote&longs;t non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="amplification&etilde;">amplificationem</expan>, vt edant opus perfectum, &longs;icut in <lb/>animatis: &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cum aliis partibus iungi po&longs;&longs;e, in quibus omnibus vna &longs;it ratio totius, & terminus <lb/>vnus: <expan abbr="neq.">neque</expan> enim ego id inficiari audeo, <expan abbr="cũ">cum</expan> elementa &longs;int <expan abbr="cæterorũ">cæterorum</expan> partes, quæ modò maiora, aliàs <lb/>minora e&longs;&longs;e contingit; illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> variis iungi modis oportere. </s> <s>Verùm quia remanet adhuc infinitas in <lb/>tali corpore, dum nunc maioris, aliàs minoris mixti pars exi&longs;tit: nos <expan abbr="aũt">aut</expan> illorum terminos indaga­<lb/>mus; quanuis hæc verè dicta fuerint, illud <expan abbr="it&etilde;">item</expan> adiungere voluimus elementi duplicem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>: <lb/>alteram qua re&longs;picit <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita mi&longs;tionis ergo ad <expan abbr="minimũ">minimum</expan> ab&longs;olutè deducitur: atq: alteram qua <lb/>corpus &longs;implex e&longs;t; & <expan abbr="certã">certam</expan> in vniuer&longs;o &longs;edem &longs;ibi vendicat: &longs;ic verò exi&longs;tit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quod <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa mini­<lb/>ma comprehendit, certos terminos <expan abbr="certam&qacute;">certamque</expan>. </s> <s>figuram po&longs;sidens, & quantitate &longs;ic vtens; quia maior <lb/> | <arrow.to.target n="marg3965"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vnũ">vnum</expan> quoddam maius confici po&longs;&longs;et, pr&ecedil;&longs;ertim cum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quæqu&ecedil; elementa figuram obtinuerint, vt de­<lb/>mon&longs;tratum e&longs;t 2. de C&ecedil;lo. </s> <s>qui verò dicit figuram &longs;ignificat terminum, qui &longs;anè quando negatur par­<lb/>tib. tribuitur <expan abbr="aũt">aut</expan> toti de &longs;ententia philo&longs;ophi, me mouet ad credendum vnum fieri è partibus, quod <lb/>quidem terminos &longs;uæ magnitudinis habet. </s> <s>proptereà libenti&longs;simè de&longs;ererem hunc <expan abbr="auctor&etilde;">auctorem</expan>. </s> <s>Et <expan abbr="quã&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>nobis ea ratio probatur auctionem non nece&longs;&longs;ariam e&longs;&longs;e in animo carentib. quoniam minimo con&longs;i­<lb/>&longs;tunt, dici forta&longs;&longs;e pote&longs;t non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="amplification&etilde;">amplificationem</expan>, vt edant opus perfectum, &longs;icut in <lb/>animatis: &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cum aliis partibus iungi po&longs;&longs;e, in quibus omnibus vna &longs;it ratio totius, & terminus <lb/>vnus: <expan abbr="neq.">neque</expan> enim ego id inficiari audeo, <expan abbr="cũ">cum</expan> elementa &longs;int <expan abbr="cæterorũ">cæterorum</expan> partes, quæ modò maiora, aliàs <lb/>minora e&longs;&longs;e contingit; illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> variis iungi modis oportere. </s> <s>Verùm quia remanet adhuc infinitas in <lb/>tali corpore, dum nunc maioris, aliàs minoris mixti pars exi&longs;tit: nos <expan abbr="aũt">aut</expan> illorum terminos indaga­<lb/>mus; quanuis hæc verè dicta fuerint, illud <expan abbr="it&etilde;">item</expan> adiungere voluimus elementi duplicem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>: <lb/>alteram qua re&longs;picit <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita mi&longs;tionis ergo ad <expan abbr="minimũ">minimum</expan> ab&longs;olutè deducitur: atq: alteram qua <lb/>corpus &longs;implex e&longs;t; & <expan abbr="certã">certam</expan> in vniuer&longs;o &longs;edem &longs;ibi vendicat: &longs;ic verò exi&longs;tit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quod <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa mini­<lb/>ma comprehendit, certos terminos <expan abbr="certam&qacute;">certamque</expan>. </s> <s>figuram po&longs;sidens, & quantitate &longs;ic vtens; quia maior <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3966"></arrow.to.target><lb/>virtus in <expan abbr="&qtilde;to">quato</expan> maiore, qua &longs;e melius tuetur, & validius oppugnat aduer&longs;um. </s> <s>Ab his inanima reli­<lb/>qua quæ mixta &longs;unt, non habentia formas <foreign lang="greek">EI)likrinEI=s</foreign>, ide&longs;t, euidentes, quemadmodum animantia; <lb/>qua&longs;i per con&longs;ecutionem, & ex nece&longs;sitate materiæ adepta &longs;unt eiu&longs;dem modi conditiones; & ad <lb/>hoc eadem profectò ratio quadrat, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad figuras, quas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ibi tota præfiniant, nihilominus ab&longs;unt <lb/>à partibus. </s> <s>Inde etiam animo carentia certas figuras præter admodùm pauca non habent, vt iris, aut <lb/>genus lapidis, quod vulgus fulmen e&longs;&longs;e putat; e&longs;t tamen glo&longs;&longs;opetra, & quædam &longs;pecies adamantis; <lb/>& &longs;i qua &longs;unt alia quæ me latent; omnia <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> con&longs;ecuta figuram, vtputo, beneficio mixtionis in qua <lb/>plurimum calidi pro illorum natura dominatur. </s> <s>vnde <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fiunt in iis locis, vbi item metalla producun­<lb/>tur; aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ignea &longs;unt, vt ex illis facilè ignis excudatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ignis progre&longs;&longs;us imitatur pyramidem: <lb/>quamobrem in mixtura <expan abbr="quoq.">quoque</expan> figuram con&longs;imilem retinet. </s> <s>&longs;ed hæc alterius loci, <expan abbr="atq.">atque</expan> negotij. </s> <s>Ter­<lb/>mini igitur diuer&longs;i <expan abbr="minimũ">minimum</expan> <expan abbr="maximum&qacute;">maximumque</expan>. </s> <s>ponantur. </s> <s>Non e&longs;t verò prætereundum illud, geminam e&longs;­<lb/>&longs;e po&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am terminorum, tùm certam materiæ multitudinem, quam tribuimus animatis; tum <lb/>certam eius qualitatem, ob quam eadem materiæ moles modo maiores terminos, aliàs minores a&longs;­<lb/>&longs;equitur, quod pertinet ad <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>: ignis <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="minimũ">minimum</expan> quanuis in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> materiæ multitudine &longs;ub­ | <arrow.to.target n="marg3966"></arrow.to.target><lb/>virtus in <expan abbr="&qtilde;to">quanto</expan> maiore, qua &longs;e melius tuetur, & validius oppugnat aduer&longs;um. </s> <s>Ab his inanima reli­<lb/>qua quæ mixta &longs;unt, non habentia formas <foreign lang="greek">EI)likrinEI=s</foreign>, ide&longs;t, euidentes, quemadmodum animantia; <lb/>qua&longs;i per con&longs;ecutionem, & ex nece&longs;sitate materiæ adepta &longs;unt eiu&longs;dem modi conditiones; & ad <lb/>hoc eadem profectò ratio quadrat, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad figuras, quas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ibi tota præfiniant, nihilominus ab&longs;unt <lb/>à partibus. </s> <s>Inde etiam animo carentia certas figuras præter admodùm pauca non habent, vt iris, aut <lb/>genus lapidis, quod vulgus fulmen e&longs;&longs;e putat; e&longs;t tamen glo&longs;&longs;opetra, & quædam &longs;pecies adamantis; <lb/>& &longs;i qua &longs;unt alia quæ me latent; omnia <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> con&longs;ecuta figuram, vtputo, beneficio mixtionis in qua <lb/>plurimum calidi pro illorum natura dominatur. </s> <s>vnde <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fiunt in iis locis, vbi item metalla producun­<lb/>tur; aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ignea &longs;unt, vt ex illis facilè ignis excudatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ignis progre&longs;&longs;us imitatur pyramidem: <lb/>quamobrem in mixtura <expan abbr="quoq.">quoque</expan> figuram con&longs;imilem retinet. </s> <s>&longs;ed hæc alterius loci, <expan abbr="atq.">atque</expan> negotij. </s> <s>Ter­<lb/>mini igitur diuer&longs;i <expan abbr="minimũ">minimum</expan> <expan abbr="maximum&qacute;">maximumque</expan>. </s> |