| version 1.36, 2007/07/04 14:00:18 |
version 1.38, 2007/07/05 16:04:18 |
| |
| <s>Proœmium.</s></p> | <s>Proœmium.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> | <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut | <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">omnia</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut |
| <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> | <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> | <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> pul.</s></p> | <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">differentia</expan> pul.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> | <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">mom</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat | <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat |
| <pb pagenum="195"/> | <pb pagenum="195"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1765"></arrow.to.target><lb/>fiant, nobis tamen in præ&longs;entia concedantur. </s> <s>Eo&longs;dem quoque motus finitos e&longs;&longs;e oportet, quan­<lb/>doquidem certis finibus continentur. </s> <s>At cùm hi motus &longs;int infinitorum mobilium; erunt item <lb/>in numero infinito. </s> <s>Sed tempus e&longs;t finitum. </s> <s>Motus igitur infinitus in tempore finito fieri po­<lb/>terit. </s> <s>Summa verò <expan abbr="motuũ">motuum</expan> infinita nece&longs;&longs;e e&longs;t inde con&longs;urgat: &longs;iquidem mouentia, quia corpora <lb/>&longs;unt, &longs;imul e&longs;&longs;e opus e&longs;t & mobilia tangere, aut continuari cum ip&longs;is. </s> <s>Pote&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> & hoc &longs;ingi; cùm <lb/>&longs;ingula à certa materia &longs;ecernamus. </s> <s>Quare cùm &longs;int infinita, locum infinitum occupabunt, per <lb/>quem motum infinitum agi nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Verùm hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> difficultatem afferre po&longs;&longs;et: proptereà <lb/>quòd, & &longs;i vbi moueatur vnum po&longs;t aliud motibus diuer&longs;is; quoniam in partibus temporis &longs;ub­<lb/>&longs;equentibus contingit moueri diuerta mobilia, fit, vt tempus infinitum in eo motu ponatur, nec <lb/>in eo quod finitum &longs;it, valeat ab&longs;olui. </s> <s>At &longs;i fiant i&longs;ti motus omnium partium infiniti &longs;imul, quid <lb/>ob&longs;ecro e&longs;t ab&longs;urdi? </s> <s>Sicut <expan abbr=".n.">enim</expan> dum mouetur Socrates, ego quoque moueri po&longs;&longs;um: & e&longs;to, quòd <lb/>&longs;int homines infiniti, <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> vna temporis eodem puncto cieri non e&longs;t inconueniens; &longs;ic & ip&longs;e nunc <lb/>dicam de mobilibus Ari&longs;totelicis. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, cùm ea qu&ecedil; continuanda &longs;unt, vnius &longs;peciei &longs;int opor­<lb/>tet, quo pacto accipit Ari&longs;toteles, ni&longs;i illud complectatur quod fieri nequit, hæc quæ &longs;unt omni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1765"></arrow.to.target><lb/>fiant, nobis tamen in præ&longs;entia concedantur. </s> <s>Eo&longs;dem quoque motus finitos e&longs;&longs;e oportet, quan­<lb/>doquidem certis finibus continentur. </s> <s>At cùm hi motus &longs;int infinitorum mobilium; erunt item <lb/>in numero infinito. </s> <s>Sed tempus e&longs;t finitum. </s> <s>Motus igitur infinitus in tempore finito fieri po­<lb/>terit. </s> <s>Summa verò <expan abbr="motuũ">motuum</expan> infinita nece&longs;&longs;e e&longs;t inde con&longs;urgat: &longs;iquidem mouentia, quia corpora <lb/>&longs;unt, &longs;imul e&longs;&longs;e opus e&longs;t & mobilia tangere, aut continuari cum ip&longs;is. </s> <s>Pote&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> & hoc &longs;ingi; cùm <lb/>&longs;ingula à certa materia &longs;ecernamus. </s> <s>Quare cùm &longs;int infinita, locum infinitum occupabunt, per <lb/>quem motum infinitum agi nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Verùm hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> difficultatem afferre po&longs;&longs;et: proptereà <lb/>quòd, & &longs;i vbi moueatur vnum po&longs;t aliud motibus diuer&longs;is; quoniam in partibus temporis &longs;ub­<lb/>&longs;equentibus contingit moueri diuerta mobilia, fit, vt tempus infinitum in eo motu ponatur, nec <lb/>in eo quod finitum &longs;it, valeat ab&longs;olui. </s> <s>At &longs;i fiant i&longs;ti motus omnium partium infiniti &longs;imul, quid <lb/>ob&longs;ecro e&longs;t ab&longs;urdi? </s> <s>Sicut <expan abbr=".n.">enim</expan> dum mouetur Socrates, ego quoque moueri po&longs;&longs;um: & e&longs;to, quòd <lb/>&longs;int homines infiniti, <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> vna temporis eodem puncto cieri non e&longs;t inconueniens; &longs;ic & ip&longs;e nunc <lb/>dicam de mobilibus Ari&longs;totelicis. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, cùm ea qu&ecedil; continuanda &longs;unt, vnius &longs;peciei &longs;int opor­<lb/>tet, quo pacto accipit Ari&longs;toteles, ni&longs;i illud complectatur quod fieri nequit, hæc quæ &longs;unt omni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1766"></arrow.to.target><lb/>no &longs;peciei diuer&longs;æ, continuari po&longs;&longs;e? </s> <s>idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, ac &longs;i fingeremus hominem e&longs;&longs;e, <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> tamen ra­<lb/>tionis non e&longs;&longs;e capacem. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in quoquam &longs;tatui po&longs;&longs;unt ea quæ illius rationem tollunt. <lb/></s> <s>In&longs;uper quia dubitatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuit ab Ari&longs;totele, cùm h&ecedil;c mobilia &longs;int diuer&longs;a, <expan abbr="diuer&longs;i&qacute;">diuer&longs;ique</expan>. </s> <s>illorum <lb/>motus ad id, vt na&longs;catur illud ab&longs;urdum. </s> <s>vtrùm motus æquales &longs;tatuendi &longs;int, nec'ne. </s> <s>quonam­<lb/>modo motuum æqualitas accipienda &longs;it. </s> <s>Illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dubitatur, quæ'nam &longs;it nece&longs;sitas, vt mouens & <lb/>mobile &longs;int &longs;imul: intelligo <expan abbr="aũt">aut</expan> mouens vt efficiens: nam de fine controuer&longs;ia non e&longs;t, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mouere po&longs;&longs;e, quanuis aliquo interuallo di&longs;iunctum, quia &longs;æpe videtur in omni <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> ge­<lb/>nere tran&longs;mutationis reperiri mouens, tanquam efficiens, quod afficiat illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ longius di­<lb/>&longs;tant: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> torpedo per rete pi&longs;catoris manum &longs;tupefacit, & magnes trahit ferrum &longs;patio <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>intercedente, vt id &longs;olùm <expan abbr="qd">quod</expan> efficit quantum, nece&longs;&longs;ariò proximum requiratur: quandò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ignis <lb/>per mediam phialam gignitur, & aqua per medium <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan>, vt apparet in &longs;peculis vitreis: hyems <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>externo frigore irrumpente aër internus qui contiguus e&longs;t, in aquam facillimè cogitur. </s> <s>In omni­<lb/>bus ergo mutationibus præter vnum incrementum efficiens etiam pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="remotũ">remotum</expan>: non nego <lb/>tamen, quin <expan abbr="remotũ">remotum</expan> nihil obeat &longs;ine proximo; &longs;ed id &longs;olùm, quae in motibus efficiens &longs;emper &longs;it pro­<lb/>ximum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> videtur demon&longs;tratio no&longs;tra flagitare. </s> <s>Video, quod ad primum attinet, | <arrow.to.target n="marg1766"></arrow.to.target><lb/>no &longs;peciei diuer&longs;æ, continuari po&longs;&longs;e? </s> <s>idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, ac &longs;i fingeremus hominem e&longs;&longs;e, <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> tamen ra­<lb/>tionis non e&longs;&longs;e capacem. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in quoquam &longs;tatui po&longs;&longs;unt ea quæ illius rationem tollunt. <lb/></s> <s>In&longs;uper quia dubitatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuit ab Ari&longs;totele, cùm h&ecedil;c mobilia &longs;int diuer&longs;a, <expan abbr="diuer&longs;i&qacute;">diuer&longs;ique</expan>. </s> <s>illorum <lb/>motus ad id, vt na&longs;catur illud ab&longs;urdum. </s> <s>vtrùm motus æquales &longs;tatuendi &longs;int, nec'ne. </s> <s>quonam­<lb/>modo motuum æqualitas accipienda &longs;it. </s> <s>Illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dubitatur, quæ'nam &longs;it nece&longs;sitas, vt mouens & <lb/>mobile &longs;int &longs;imul: intelligo <expan abbr="aũt">aut</expan> mouens vt efficiens: nam de fine controuer&longs;ia non e&longs;t, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mouere po&longs;&longs;e, quanuis aliquo interuallo di&longs;iunctum, quia &longs;æpe videtur in omni <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> ge­<lb/>nere tran&longs;mutationis reperiri mouens, tanquam efficiens, quod afficiat illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ longius di­<lb/>&longs;tant: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> torpedo per rete pi&longs;catoris manum &longs;tupefacit, & magnes trahit ferrum &longs;patio <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>intercedente, vt id &longs;olùm <expan abbr="qd">quod</expan> efficit quantum, nece&longs;&longs;ariò proximum requiratur: quandò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ignis <lb/>per mediam phialam gignitur, & aqua per medium <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan>, vt apparet in &longs;peculis vitreis: hyems <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>externo frigore irrumpente aër internus qui contiguus e&longs;t, in aquam facillimè cogitur. </s> <s>In omni­<lb/>bus ergo mutationibus præter vnum incrementum efficiens etiam pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="remotũ">remotum</expan>: non nego <lb/>tamen, quin <expan abbr="remotũ">remotum</expan> nihil obeat &longs;ine proximo; &longs;ed id &longs;olùm, quae in motibus efficiens &longs;emper &longs;it pro­<lb/>ximum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> videtur demon&longs;tratio no&longs;tra flagitare. </s> <s>Video, quod ad primum attinet, |
| <pb pagenum="264"/>ex eo nonnullos ab&longs;urdum deducere, quia .&longs;. </s> <s>in Ari&longs;totelica hypothe&longs;i contineatur vnum quod <lb/> | <pb pagenum="264"/>ex eo nonnullos ab&longs;urdum deducere, quia .&longs;. </s> <s>in Ari&longs;totelica hypothe&longs;i contineatur vnum quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1767"></arrow.to.target><lb/>&longs;it continuum infinitum; at hoc moueri non pote&longs;t. </s> <s>C&ecedil;terùm duo me de hac &longs;ententia mouent. <lb/></s> <s>Primum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, qa <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauit <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> po&longs;&longs;e moueri, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia, tamet&longs;i <lb/> | <arrow.to.target n="marg1767"></arrow.to.target><lb/>&longs;it continuum infinitum; at hoc moueri non pote&longs;t. </s> <s>C&ecedil;terùm duo me de hac &longs;ententia mouent. <lb/></s> <s>Primum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauit <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> po&longs;&longs;e moueri, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia, tamet&longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1768"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> mutare nequit; at in &longs;eip&longs;o moueri nil prohibet. </s> <s>Verùm e&longs;to, &longs;it ratio illa ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, nanque <lb/>&longs;impliciter mot^{9} ab <expan abbr="ĩfinito">infinito</expan> reiectus e&longs;t. 3. Phy&longs;. cùm <expan abbr="cõclusũ">conclusum</expan> &longs;it <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e moueri <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, <lb/><expan abbr="qñ">quin</expan> nec <expan abbr="tpe">tempore</expan> finito, nec infinito mouetur. </s> <s>quid igitur oportebat, Ari&longs;t. </s> <s>in aliud <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> detrudere <lb/>renitentem, quia .&longs;. </s> <s>tempore finito moueretur? </s> <s>Satis <expan abbr=".n.">enim</expan> fuerat ip&longs;um docere motum non iri. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>ob&longs;erua, an, cùm motus tempore finito cernatur ab&longs;olui (à &longs;en&longs;u <expan abbr=".n.">enim</expan> peterem huius ab&longs;urdi prin­<lb/>cipium) atque hic &longs;it tanquam vnius continui, cuius tamen partes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> alia moueatur ex <lb/>alia; quòd motus i&longs;ti &longs;tatuuntur ordinati, &longs;icut item ordo exi&longs;tit in mobilibus atque mouentibus <lb/><expan abbr="cõmunicati">communicati</expan> nimirùm à priore &longs;ecundo, ab hoc tertio, & &longs;ic deinceps in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, & cùm vnu&longs;qui&longs;­<lb/>que motus po&longs;tulet aliquod tempus, quia &longs;int partes infinit&ecedil; motus actu, de&longs;iderent etiam partes <lb/>temporis actu infinitas; quo fiat, vt ab&longs;urdum &longs;it, cùm partes i&longs;tæ motus de&longs;iderent totidem tem­<lb/>poris partes; ab&longs;oluantur tempore finito. </s> <s>Sic nos &longs;ucce&longs;sioni partium motus ab&longs;urdum tribui <lb/>putamus. </s> <s>Nec vrget obiectio, quandoquidem multos <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum propè infinitarum motus obi­<lb/>ri &longs;imul ab&longs;urdum non e&longs;t, ni&longs;i motus ordinati fuerint, &longs;icut Socratis, & mei, & tui, quòd &longs;i fue­<lb/>rint ordinati, quemadmodum illi qui ab Ari&longs;totele accipiuntur; ab&longs;urdum illud nece&longs;&longs;e e&longs;t con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1768"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> mutare nequit; at in &longs;eip&longs;o moueri nil prohibet. </s> <s>Verùm e&longs;to, &longs;it ratio illa ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, nanque <lb/>&longs;impliciter mot^{9} ab <expan abbr="ĩfinito">infinito</expan> reiectus e&longs;t. 3. Phy&longs;. cùm <expan abbr="cõclusũ">conclusum</expan> &longs;it <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e moueri <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, <lb/><expan abbr="qñ">quin</expan> nec <expan abbr="tpe">tempore</expan> finito, nec infinito mouetur. </s> <s>quid igitur oportebat, Ari&longs;t. </s> <s>in aliud <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> detrudere <lb/>renitentem, quia .&longs;. </s> <s>tempore finito moueretur? </s> <s>Satis <expan abbr=".n.">enim</expan> fuerat ip&longs;um docere motum non iri. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>ob&longs;erua, an, cùm motus tempore finito cernatur ab&longs;olui (à &longs;en&longs;u <expan abbr=".n.">enim</expan> peterem huius ab&longs;urdi prin­<lb/>cipium) atque hic &longs;it tanquam vnius continui, cuius tamen partes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> alia moueatur ex <lb/>alia; quòd motus i&longs;ti &longs;tatuuntur ordinati, &longs;icut item ordo exi&longs;tit in mobilibus atque mouentibus <lb/><expan abbr="cõmunicati">communicati</expan> nimirùm à priore &longs;ecundo, ab hoc tertio, & &longs;ic deinceps in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, & cùm vnu&longs;qui&longs;­<lb/>que motus po&longs;tulet aliquod tempus, quia &longs;int partes infinit&ecedil; motus actu, de&longs;iderent etiam partes <lb/>temporis actu infinitas; quo fiat, vt ab&longs;urdum &longs;it, cùm partes i&longs;tæ motus de&longs;iderent totidem tem­<lb/>poris partes; ab&longs;oluantur tempore finito. </s> <s>Sic nos &longs;ucce&longs;sioni partium motus ab&longs;urdum tribui <lb/>putamus. </s> <s>Nec vrget obiectio, quandoquidem multos <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum propè infinitarum motus obi­<lb/>ri &longs;imul ab&longs;urdum non e&longs;t, ni&longs;i motus ordinati fuerint, &longs;icut Socratis, & mei, & tui, quòd &longs;i fue­<lb/>rint ordinati, quemadmodum illi qui ab Ari&longs;totele accipiuntur; ab&longs;urdum illud nece&longs;&longs;e e&longs;t con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1769"></arrow.to.target><lb/>&longs;equatur. </s> <s>Mihi &longs;ubuenit hoc loco ex dictis reddere rationem, ecquid e&longs;t, cur vbi milites ordinati <lb/>procedunt, &longs;i interualla omnium par &longs;it ob&longs;eruandum, po&longs;teriores gradum accelerare cogantur. <lb/></s> <s>id autem ex eo profici&longs;ci videtur, quòd aliud e&longs;t in&longs;tans quo primus & &longs;ecundus ordo moueri in­<lb/>cipiunt: at inter in&longs;tantia cadit tempus. </s> <s>Ergo pro multitudine ordinum in&longs;tantia <expan abbr="multiplicãtur">multiplicantur</expan>, <lb/>& tempus quod illis includitur. </s> <s>hoc ergo tempore <foreign lang="greek">u(steri/zousin</foreign>, & po&longs;teriores veniunt ordines <lb/>&longs;ub&longs;equentes. </s> <s>Ad &longs;ecundam verò dubitationem re&longs;pondebat D. Thomas inquiens, in prioribus <lb/>phy&longs;iologiæ libris Ari&longs;totelem &longs;euocare corpora & motus à certis rerum formis, & qua&longs;i more <lb/>mathematico motum &longs;pectare. </s> <s>Ita cùm &longs;impliciter quantum relinquatur, non hoc, aut illud; <lb/>non repugnare naturæ, quòd diuer&longs;a quanta continuentur. </s> <s>Sed contra D. Thomam differebat. <lb/></s> <s>Iandunus inquiens, eam pote&longs;tatem, quia non promoueatur ad actum, non e&longs;&longs;e admittendam. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum natura patitur è rebus &longs;pecie diuer&longs;is, cuiu&longs;modi <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> à Peripateticis corpus <lb/>c&ecedil;le&longs;te, & c&ecedil;tera elementa vnum fieri corpus. </s> <s>Quamobrem ip&longs;e diluebat aliter <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> pro­<lb/>po&longs;itam; primò quidem dicens hæc continuari po&longs;&longs;e, quia &longs;int eiu&longs;dem generis, <expan abbr="atq.">atque</expan> naturæ, de­<lb/>inde &longs;tatuens propo&longs;itionem Ari&longs;totelis non e&longs;&longs;e cathegoricam, &longs;ed hypotheticam. </s> <s>Veruntamen <lb/> | <arrow.to.target n="marg1769"></arrow.to.target><lb/>&longs;equatur. </s> <s>Mihi &longs;ubuenit hoc loco ex dictis reddere rationem, ecquid e&longs;t, cur vbi milites ordinati <lb/>procedunt, &longs;i interualla omnium par &longs;it ob&longs;eruandum, po&longs;teriores gradum accelerare cogantur. <lb/></s> <s>id autem ex eo profici&longs;ci videtur, quòd aliud e&longs;t in&longs;tans quo primus & &longs;ecundus ordo moueri in­<lb/>cipiunt: at inter in&longs;tantia cadit tempus. </s> <s>Ergo pro multitudine ordinum in&longs;tantia <expan abbr="multiplicãtur">multiplicantur</expan>, <lb/>& tempus quod illis includitur. </s> <s>hoc ergo tempore <foreign lang="greek">u(steri/zousin</foreign>, & po&longs;teriores veniunt ordines <lb/>&longs;ub&longs;equentes. </s> <s>Ad &longs;ecundam verò dubitationem re&longs;pondebat D. Thomas inquiens, in prioribus <lb/>phy&longs;iologiæ libris Ari&longs;totelem &longs;euocare corpora & motus à certis rerum formis, & qua&longs;i more <lb/>mathematico motum &longs;pectare. </s> <s>Ita cùm &longs;impliciter quantum relinquatur, non hoc, aut illud; <lb/>non repugnare naturæ, quòd diuer&longs;a quanta continuentur. </s> <s>Sed contra D. Thomam differebat. <lb/></s> <s>Iandunus inquiens, eam pote&longs;tatem, quia non promoueatur ad actum, non e&longs;&longs;e admittendam. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum natura patitur è rebus &longs;pecie diuer&longs;is, cuiu&longs;modi <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> à Peripateticis corpus <lb/>c&ecedil;le&longs;te, & c&ecedil;tera elementa vnum fieri corpus. </s> <s>Quamobrem ip&longs;e diluebat aliter <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> pro­<lb/>po&longs;itam; primò quidem dicens hæc continuari po&longs;&longs;e, quia &longs;int eiu&longs;dem generis, <expan abbr="atq.">atque</expan> naturæ, de­<lb/>inde &longs;tatuens propo&longs;itionem Ari&longs;totelis non e&longs;&longs;e cathegoricam, &longs;ed hypotheticam. </s> <s>Veruntamen <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1770"></arrow.to.target><lb/>in vtraque &longs;olutione, iudicio no&longs;tro, decipitur: in prima &longs;anè, quoniam fal&longs;um e&longs;t apud Ari&longs;tote­<lb/>lis &longs;ectatoreis vniuer&longs;a corpora e&longs;&longs;e generis eiu&longs;dem, cùm c&ecedil;lum à proximis corporibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> plu&longs;­<lb/>quam genere di&longs;tingui putetur, & ex altera materia con&longs;tet atque no&longs;tratia. </s> <s>Prætereà quoniam <lb/>etiam ignis & terra, licet &longs;int eiu&longs;dem generis, &longs;ecum iungi non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> corpora &longs;ic ea <lb/>po&longs;&longs;unt fieri vnum; ni&longs;i fortè &longs;pecie illa continuationis, quæ re&longs;picit motum qua .&longs;. </s> <s>illa continua <lb/>dicuntur, quæ vnico motu, licet differant &longs;pecie, concitantur. </s> <s>Adde quòd etiam &longs;ic in eodem &longs;pa­<lb/>tio temporis vnà moueri contingeret; ex quo efficeretur, vt nil prohiberet, quominus infinitus <lb/>motus ab&longs;olueretur tempore finito, quod certè demon&longs;trationem Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Quin etiam <lb/>fal&longs;um e&longs;t eam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> e&longs;&longs;e hypotheticam, quanuis etiam, Simplicius idem approbarit, eiu&longs;­<lb/>modi for&longs;an e&longs;t, quæ contineat id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, his hypothe&longs;is e&longs;t: attamen ab Ari&longs;totele, tan­<lb/>quam categorica v&longs;urpatur, & talis, vt accipiatur de ine&longs;&longs;e. </s> <s>Non igitur admodum apta Iandu­<lb/>ni &longs;olutio, ni pror&longs;us fallor. </s> <s>Neque D. Thomam cogit illa ratio, vt interim pro illo & pro veri­<lb/>tate, prout officium no&longs;trum e&longs;t, aliquid dicamus: &longs;iquidem pote&longs;tas non vniu&longs;modi &longs;it; neque <lb/>omnis ad actum dirigatur; verùm ea &longs;olum, quæ vocatur naturalis, &longs;ed altera quædam e&longs;t, quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg1770"></arrow.to.target><lb/>in vtraque &longs;olutione, iudicio no&longs;tro, decipitur: in prima &longs;anè, quoniam fal&longs;um e&longs;t apud Ari&longs;tote­<lb/>lis &longs;ectatoreis vniuer&longs;a corpora e&longs;&longs;e generis eiu&longs;dem, cùm c&ecedil;lum à proximis corporibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> plu&longs;­<lb/>quam genere di&longs;tingui putetur, & ex altera materia con&longs;tet atque no&longs;tratia. </s> <s>Prætereà quoniam <lb/>etiam ignis & terra, licet &longs;int eiu&longs;dem generis, &longs;ecum iungi non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> corpora &longs;ic ea <lb/>po&longs;&longs;unt fieri vnum; ni&longs;i fortè &longs;pecie illa continuationis, quæ re&longs;picit motum qua .&longs;. </s> <s>illa continua <lb/>dicuntur, quæ vnico motu, licet differant &longs;pecie, concitantur. </s> <s>Adde quòd etiam &longs;ic in eodem &longs;pa­<lb/>tio temporis vnà moueri contingeret; ex quo efficeretur, vt nil prohiberet, quominus infinitus <lb/>motus ab&longs;olueretur tempore finito, quod certè demon&longs;trationem Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Quin etiam <lb/>fal&longs;um e&longs;t eam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> e&longs;&longs;e hypotheticam, quanuis etiam, Simplicius idem approbarit, eiu&longs;­<lb/>modi for&longs;an e&longs;t, quæ contineat id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, his hypothe&longs;is e&longs;t: attamen ab Ari&longs;totele, tan­<lb/>quam categorica v&longs;urpatur, & talis, vt accipiatur de ine&longs;&longs;e. </s> <s>Non igitur admodum apta Iandu­<lb/>ni &longs;olutio, ni pror&longs;us fallor. </s> <s>Neque D. Thomam cogit illa ratio, vt interim pro illo & pro veri­<lb/>tate, prout officium no&longs;trum e&longs;t, aliquid dicamus: &longs;iquidem pote&longs;tas non vniu&longs;modi &longs;it; neque <lb/>omnis ad actum dirigatur; verùm ea &longs;olum, quæ vocatur naturalis, &longs;ed altera quædam e&longs;t, quæ <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1812"></arrow.to.target><lb/>obiecti, quod cùm &longs;en&longs;ile &longs;it, & nob. </s> <s>notum, <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> ad cognitionis &longs;uæ cupidinem inflam­<lb/>mauit. </s> <s>cau&longs;&longs;a <expan abbr="aũt">aut</expan> quæritur, vt medium, quo qu&ecedil;&longs;tio di&longs;&longs;oluenda &longs;it. </s> <s>quæ quidem terminus e&longs;t re­<lb/>&longs;olutionis; &longs;ed non &longs;cienti&ecedil;, illucu&longs;que <expan abbr=".n.">enim</expan> mens no&longs;tra di&longs;&longs;oluendo progreditur. </s> <s>&longs;ed non termi­<lb/>natur eius progre&longs;&longs;us, &longs;i di&longs;cere velit. </s> <s>quandò nos cau&longs;&longs;as rerum inquirimus, vt cognitas, effecti­<lb/>bus applicemus, & vt per re&longs;olutionem cau&longs;&longs;as inuentas, cum effectis iterum componamus, &longs;ed <lb/>terminatur nihilominus inqui&longs;itio medio; quia cau&longs;&longs;a cognita, in illa quoque per&longs;picuus euadit <lb/>effectus. </s> <s>atque id ex con&longs;equenti, qua&longs;i, &longs;ic progrediatur no&longs;tra mens, vt medicus, qui optim&ecedil; fœ­<lb/>min&ecedil; colorem viuidum re&longs;tituturus purget corpus à malis &longs;uccis, nec <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> amplius efficiat: <lb/>nam purgato corpore color ex con&longs;ecutione reparatur. </s> <s>At cau&longs;sis aliquid addit ip&longs;um compo­<lb/>&longs;itum, &longs;iue effectus & e&longs;&longs;e, nempe &longs;en&longs;ilem <expan abbr="materiã">materiam</expan>, qu&ecedil; cau&longs;&longs;&ecedil; locum in &longs;cientia <expan abbr="nõ">non</expan> obtinuit, &longs;ed <lb/>obiecti: &longs;ic e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio, &longs;i e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio ip&longs;ius quid e&longs;t. </s> <s>Neque tamen idem e&longs;t e&longs;&longs;e & quid e&longs;t. </s> <s>Et <expan abbr="quo-niã">quo­<lb/>niam</expan> &longs;u&ecedil; cau&longs;s&ecedil; firmamentum <expan abbr="maximũ">maximum</expan> opinabatur, quòd in ea qu&ecedil;&longs;tione non qu&ecedil;reretur de eo <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e actu: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ab hac notione &longs;eparantur definitiones, atque demon&longs;trationes; etiam in hoc <lb/>peccauit, ni&longs;i fallor; quia, &longs;iquando pronunciauit hoc Ari&longs;toteles, vt feci&longs;&longs;e videtur, 7. Met. de <lb/>&longs;ingulari & indiuiduo verba fecit. </s> <s>actum vniuer&longs;alem non reiiciens, quatenus in philo&longs;ophia na­ | <arrow.to.target n="marg1812"></arrow.to.target><lb/>obiecti, quod cùm &longs;en&longs;ile &longs;it, & nob. </s> <s>notum, <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> ad cognitionis &longs;uæ cupidinem inflam­<lb/>mauit. </s> <s>cau&longs;&longs;a <expan abbr="aũt">aut</expan> quæritur, vt medium, quo qu&ecedil;&longs;tio di&longs;&longs;oluenda &longs;it. </s> <s>quæ quidem terminus e&longs;t re­<lb/>&longs;olutionis; &longs;ed non &longs;cienti&ecedil;, illucu&longs;que <expan abbr=".n.">enim</expan> mens no&longs;tra di&longs;&longs;oluendo progreditur. </s> <s>&longs;ed non termi­<lb/>natur eius progre&longs;&longs;us, &longs;i di&longs;cere velit. </s> <s>quandò nos cau&longs;&longs;as rerum inquirimus, vt cognitas, effecti­<lb/>bus applicemus, & vt per re&longs;olutionem cau&longs;&longs;as inuentas, cum effectis iterum componamus, &longs;ed <lb/>terminatur nihilominus inqui&longs;itio medio; quia cau&longs;&longs;a cognita, in illa quoque per&longs;picuus euadit <lb/>effectus. </s> <s>atque id ex con&longs;equenti, qua&longs;i, &longs;ic progrediatur no&longs;tra mens, vt medicus, qui optim&ecedil; fœ­<lb/>min&ecedil; colorem viuidum re&longs;tituturus purget corpus à malis &longs;uccis, nec <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> amplius efficiat: <lb/>nam purgato corpore color ex con&longs;ecutione reparatur. </s> <s>At cau&longs;sis aliquid addit ip&longs;um compo­<lb/>&longs;itum, &longs;iue effectus & e&longs;&longs;e, nempe &longs;en&longs;ilem <expan abbr="materiã">materiam</expan>, qu&ecedil; cau&longs;&longs;&ecedil; locum in &longs;cientia <expan abbr="nõ">non</expan> obtinuit, &longs;ed <lb/>obiecti: &longs;ic e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio, &longs;i e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio ip&longs;ius quid e&longs;t. </s> <s>Neque tamen idem e&longs;t e&longs;&longs;e & quid e&longs;t. </s> <s>Et <expan abbr="quo-niã">quo­<lb/>niam</expan> &longs;u&ecedil; cau&longs;s&ecedil; firmamentum <expan abbr="maximũ">maximum</expan> opinabatur, quòd in ea qu&ecedil;&longs;tione non qu&ecedil;reretur de eo <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e actu: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ab hac notione &longs;eparantur definitiones, atque demon&longs;trationes; etiam in hoc <lb/>peccauit, ni&longs;i fallor; quia, &longs;iquando pronunciauit hoc Ari&longs;toteles, vt feci&longs;&longs;e videtur, 7. Met. de <lb/>&longs;ingulari & indiuiduo verba fecit. </s> <s>actum vniuer&longs;alem non reiiciens, quatenus in philo&longs;ophia na­ |
| <pb pagenum="274"/>turali &longs;upponit pro &longs;ingularibus, vt olim <expan abbr="demon&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Neque hoc ab&longs;urdum e&longs;t, vbi id quod <lb/> | <pb pagenum="274"/>turali &longs;upponit pro &longs;ingularibus, vt olim <expan abbr="demon&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Neque hoc ab&longs;urdum e&longs;t, vbi id quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1813"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t actu, pro obiecto &longs;umatur. </s> <s>c&ecedil;terùm quatenus media, demon&longs;tratio, & definitio &longs;eparantur ab <lb/>eo quod e&longs;t in actu, &longs;ic hominis e&longs;t definitio, & homo e&longs;t obiectum quod &longs;ciri debet, id per quod <lb/>&longs;citur, e&longs;t animal <expan abbr="rõnis">rationis</expan> compos quod ab eo quod e&longs;t e&longs;&longs;e in actu, &longs;egregatur. </s> <s>& de Luna qu&ecedil;ritur <lb/>&longs;it'ne obnoxia deliquioni, & deliquionis cau&longs;&longs;a qu&ecedil;ritur quæ &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offert; at non quatenus <lb/>cùm indiuidui conditionibus repr&ecedil;&longs;entatur, verùm vt ab his conditionibus libera & expedita <lb/>degenerat in vniuer&longs;ale quod nihilo&longs;erius &longs;upponit, vt dictum e&longs;t, pro &longs;ingularibus. </s> <s>Nunquam <lb/>enim ego per&longs;uadebor, vt aliqui ferunt, facultatem lumine carendi e&longs;&longs;e id cuius &longs;cientia quæ­<lb/>ritur: qui optimè videam, cùm mens no&longs;tra ab &longs;ingularibus ab&longs;trahit, vniuer&longs;ale non facere <expan abbr="tran-&longs;itũ">tran­<lb/>&longs;itum</expan> ab actu ad pote&longs;tatem, &longs;ed ab hoc actu ad actum &longs;impliciter, vt quiuis &longs;an&ecedil; mentis facilè co­<lb/>gno&longs;cere pote&longs;t. </s> <s>Proinde quæ&longs;tio &longs;it'ne res, nequeapud dialecticum, <expan abbr="neq.">neque</expan> apud analyticum, &longs;eu <lb/><expan abbr="demon&longs;tratiuũ">demon&longs;tratiuum</expan> erit vllo modo quæ&longs;tio &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue e&longs;&longs;entiæ, vt ip&longs;i voluerunt. </s> <s>Di&longs;crimen <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>quod ad&longs;crip&longs;it inter dialecticas quæ&longs;tioneis, & <expan abbr="demõ&longs;tratiuas">demon&longs;tratiuas</expan>, &longs;eu rectius analyticas, non admo­<lb/>dum certum e&longs;&longs;e arbitror. </s> <s>Etenim non modò licet dialectico tractare &longs;ecundas notioneis. </s> <s>verùm <lb/>etiam primas; proptereaquòd de quocunque problemate propo&longs;ito probabiliter di&longs;putare <expan abbr="põt">potest</expan>. <lb/></s> <s>Si etiam dialectica vtilis e&longs;t ad exercitationeis, colloquia, & ad eas quæ &longs;ecundùm philo&longs;ophiam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1813"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t actu, pro obiecto &longs;umatur. </s> <s>c&ecedil;terùm quatenus media, demon&longs;tratio, & definitio &longs;eparantur ab <lb/>eo quod e&longs;t in actu, &longs;ic hominis e&longs;t definitio, & homo e&longs;t obiectum quod &longs;ciri debet, id per quod <lb/>&longs;citur, e&longs;t animal <expan abbr="rõnis">rationis</expan> compos quod ab eo quod e&longs;t e&longs;&longs;e in actu, &longs;egregatur. </s> <s>& de Luna qu&ecedil;ritur <lb/>&longs;it'ne obnoxia deliquioni, & deliquionis cau&longs;&longs;a qu&ecedil;ritur quæ &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offert; at non quatenus <lb/>cùm indiuidui conditionibus repr&ecedil;&longs;entatur, verùm vt ab his conditionibus libera & expedita <lb/>degenerat in vniuer&longs;ale quod nihilo&longs;erius &longs;upponit, vt dictum e&longs;t, pro &longs;ingularibus. </s> <s>Nunquam <lb/>enim ego per&longs;uadebor, vt aliqui ferunt, facultatem lumine carendi e&longs;&longs;e id cuius &longs;cientia quæ­<lb/>ritur: qui optimè videam, cùm mens no&longs;tra ab &longs;ingularibus ab&longs;trahit, vniuer&longs;ale non facere <expan abbr="tran-&longs;itũ">tran­<lb/>&longs;itum</expan> ab actu ad pote&longs;tatem, &longs;ed ab hoc actu ad actum &longs;impliciter, vt quiuis &longs;an&ecedil; mentis facilè co­<lb/>gno&longs;cere pote&longs;t. </s> <s>Proinde quæ&longs;tio &longs;it'ne res, nequeapud dialecticum, <expan abbr="neq.">neque</expan> apud analyticum, &longs;eu <lb/><expan abbr="demon&longs;tratiuũ">demon&longs;tratiuum</expan> erit vllo modo quæ&longs;tio &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue e&longs;&longs;entiæ, vt ip&longs;i voluerunt. </s> <s>Di&longs;crimen <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>quod ad&longs;crip&longs;it inter dialecticas quæ&longs;tioneis, & <expan abbr="demõ&longs;tratiuas">demon&longs;tratiuas</expan>, &longs;eu rectius analyticas, non admo­<lb/>dum certum e&longs;&longs;e arbitror. </s> <s>Etenim non modò licet dialectico tractare &longs;ecundas notioneis. </s> <s>verùm <lb/>etiam primas; proptereaquòd de quocunque problemate propo&longs;ito probabiliter di&longs;putare <expan abbr="põt">potest</expan>. <lb/></s> <s>Si etiam dialectica vtilis e&longs;t ad exercitationeis, colloquia, & ad eas quæ &longs;ecundùm philo&longs;ophiam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1814"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, di&longs;ciplinas, & ad <expan abbr="&longs;ingularũ">&longs;ingularum</expan> principia poti&longs;sime; planum quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> de rebus ip&longs;is agi diale­<lb/>cticè licebit. </s> <s>Prætereà docuit aliquando Ari&longs;toteles ab omnibus prædicatis, pr&ecedil;terquàm ab acci­<lb/>dente fieri conuer&longs;ionem, vt &longs;i proprium hominis e&longs;t e&longs;&longs;e di&longs;ciplinæ capax; &longs;equitur ergo <expan abbr="homi-n&etilde;">homi­<lb/>nem</expan> e&longs;&longs;e di&longs;ciplin&ecedil; capacem. </s> <s>&longs;imiliter &longs;i hominis definitio e&longs;t animal mortale bipes. </s> <s>ergo homo <lb/>e&longs;t animal mortale bipes; hæc verò prædicatio propria e&longs;t accidentis, ab illis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ic ip&longs;o auctore <lb/>eorum prædicatio conuertitur ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> accidentis. </s> <s>Itaque non minus hæc quàm illa erit <lb/>prædicatio dialectica. </s> <s>Atque vbi Ari&longs;toteles &longs;tatuit differentiam inter quæ&longs;tioneis analyticas & <lb/>dialecticas, etiam in definitionibus ip&longs;is proponendis 6. & 7. Top. <expan abbr="propon&etilde;di">proponendi</expan> formulam indica­<lb/>uit. </s> <s>Nam &longs;i ita quæratur, quid e&longs;t homo, e&longs;t analyica propo&longs;itio; &longs;i verò an animal bipes &longs;it ho­<lb/>minis definitio, hæc e&longs;t dialectica. </s> <s>quoniam ad hanc re&longs;pondere licet alterutram partem contra­<lb/>dictionis, ibi non licet. </s> <s>Proinde &longs;i, quòd accidentis quæ&longs;tio proponatur hoc modo; quia quate­<lb/>nus verum hoc &longs;it; non recludit <expan abbr="viã">viam</expan> ad difficultateis è medio tollendas, planum e&longs;t, aliud <expan abbr="indiciũ">indicium</expan> <lb/>de eo prædicato e&longs;&longs;e <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan>. </s> <s>patet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> non rectè accidens habitum fui&longs;&longs;e id quod e&longs;t e&longs;&longs;e in actu.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1814"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, di&longs;ciplinas, & ad <expan abbr="&longs;ingularũ">&longs;ingularum</expan> principia poti&longs;sime; planum quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> de rebus ip&longs;is agi diale­<lb/>cticè licebit. </s> <s>Prætereà docuit aliquando Ari&longs;toteles ab omnibus prædicatis, pr&ecedil;terquàm ab acci­<lb/>dente fieri conuer&longs;ionem, vt &longs;i proprium hominis e&longs;t e&longs;&longs;e di&longs;ciplinæ capax; &longs;equitur ergo <expan abbr="homi-n&etilde;">homi­<lb/>nem</expan> e&longs;&longs;e di&longs;ciplin&ecedil; capacem. </s> <s>&longs;imiliter &longs;i hominis definitio e&longs;t animal mortale bipes. </s> <s>ergo homo <lb/>e&longs;t animal mortale bipes; hæc verò prædicatio propria e&longs;t accidentis, ab illis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ic ip&longs;o auctore <lb/>eorum prædicatio conuertitur ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> accidentis. </s> <s>Itaque non minus hæc quàm illa erit <lb/>prædicatio dialectica. </s> <s>Atque vbi Ari&longs;toteles &longs;tatuit differentiam inter quæ&longs;tioneis analyticas & <lb/>dialecticas, etiam in definitionibus ip&longs;is proponendis 6. & 7. Top. <expan abbr="propon&etilde;di">proponendi</expan> formulam indica­<lb/>uit. </s> <s>Nam &longs;i ita quæratur, quid e&longs;t homo, e&longs;t analytica propo&longs;itio; &longs;i verò an animal bipes &longs;it ho­<lb/>minis definitio, hæc e&longs;t dialectica. </s> <s>quoniam ad hanc re&longs;pondere licet alterutram partem contra­<lb/>dictionis, ibi non licet. </s> <s>Proinde &longs;i, quòd accidentis quæ&longs;tio proponatur hoc modo; quia quate­<lb/>nus verum hoc &longs;it; non recludit <expan abbr="viã">viam</expan> ad difficultateis è medio tollendas, planum e&longs;t, aliud <expan abbr="indiciũ">indicium</expan> <lb/>de eo prædicato e&longs;&longs;e <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan>. </s> <s>patet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> non rectè accidens habitum fui&longs;&longs;e id quod e&longs;t e&longs;&longs;e in actu.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1808"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg1808"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>PROXIMVM ab his e&longs;t, vt ordinem illum quem &longs;uprà generatim tractauimus, indicemus <lb/>in propo&longs;ito, ac doceamus, vt ex &longs;e&longs;e aptæ <expan abbr="nexæ&qacute;">nexæque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ &longs;int, &longs;i debeant in &longs;ubiecto præ&longs;tare <lb/>functionem, &longs;igillatim verò cùm motus & quies &longs;int perfecti&longs;simæ functiones corporum <expan abbr="natura-liũ">natura­<lb/>lium</expan>, quatenus huiu&longs;modi; de motus & quietis &longs;ecundùm naturam primordiis in præ&longs;entia di&longs;&longs;e­<lb/>remus. </s> <s>His ergo &longs;ic &longs;tantib. &longs;i forma opus e&longs;t efficienti ad motum elementi præ&longs;tandum, mani­<lb/>ab efficiente, &longs;ed in genere propagandi effectum &longs;ibi proprio: profectò generans, vt efficiens, erit <lb/><expan abbr="fe&longs;tũ">fe&longs;tum</expan> e&longs;t generans mouere per medium. </s> <s>Verùm &longs;i motus à forma profici&longs;citur, non &longs;anè tanquàm <lb/> | <s>PROXIMVM ab his e&longs;t, vt ordinem illum quem &longs;uprà generatim tractauimus, indicemus <lb/>in propo&longs;ito, ac doceamus, vt ex &longs;e&longs;e aptæ <expan abbr="nexæ&qacute;">nexæque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ &longs;int, &longs;i debeant in &longs;ubiecto præ&longs;tare <lb/>functionem, &longs;igillatim verò cùm motus & quies &longs;int perfecti&longs;simæ functiones corporum <expan abbr="natura-liũ">natura­<lb/>lium</expan>, quatenus huiu&longs;modi; de motus & quietis &longs;ecundùm naturam primordiis in præ&longs;entia di&longs;&longs;e­<lb/>remus. </s> <s>His ergo &longs;ic &longs;tantib. &longs;i forma opus e&longs;t efficienti ad motum elementi præ&longs;tandum, mani­<lb/>ab efficiente, &longs;ed in genere propagandi effectum &longs;ibi proprio: profectò generans, vt efficiens, erit <lb/><expan abbr="fe&longs;tũ">fe&longs;tum</expan> e&longs;t generans mouere per medium. </s> <s>Verùm &longs;i motus à forma profici&longs;citur, non &longs;anè tanquàm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2047"></arrow.to.target><lb/>primum <expan abbr="medio&qacute;">medioque</expan>. </s> <s>vacabit. </s> <s>Si pars <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> problematis adhibita di&longs;tinctione defendetur. </s> <s>Ergo in <lb/>&longs;uo genere mouet efficiens primò, <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam per &longs;e. </s> <s>Quare, &longs;i differentia &longs;imilis in cau&longs;&longs;a facie <lb/>&longs;imilem differentiam in effectu, mouetur item per &longs;e, & primò elementum ab eo quod gignit. <lb/></s> <s>Quòd &longs;e per &longs;e, & &longs;ecundùm naturam igitur. </s> <s>Nam &longs;i præter naturam, ergo per accidens, huiu&longs;­<lb/>modi verò connexio, &longs;iue &longs;equela eius, quod e&longs;t per &longs;e & &longs;ecundùm naturam, ita nece&longs;&longs;aria vi&longs;a <lb/>e&longs;t Auerroi, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt eam non modò in rebus, verùm etiam in enunciationibus & pr&ecedil;dicatis ine&longs;&longs;e te­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2047"></arrow.to.target><lb/>primum <expan abbr="medio&qacute;">medioque</expan>. </s> <s>vacabit. </s> <s>Si pars <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> problematis adhibita di&longs;tinctione defendetur. </s> <s>Ergo in <lb/>&longs;uo genere mouet efficiens primò, <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam per &longs;e. </s> <s>Quare, &longs;i differentia &longs;imilis in cau&longs;&longs;a facie <lb/>&longs;imilem differentiam in effectu, mouetur item per &longs;e, & primò elementum ab eo quod gignit. <lb/></s> <s>Quòd &longs;e per &longs;e, & &longs;ecundùm naturam igitur. </s> <s>Nam &longs;i præter naturam, ergo per accidens, huiu&longs;­<lb/>modi verò connexio, &longs;iue &longs;equela eius, quod e&longs;t per &longs;e & &longs;ecundùm naturam, ita nece&longs;&longs;aria vi&longs;a <lb/>e&longs;t Auerroi, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt eam non modò in rebus, verùm etiam in enunciationibus & pr&ecedil;dicatis ine&longs;&longs;e te­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2048"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatus &longs;it, atque a&longs;&longs;eruërit, &longs;i propo&longs;itiones in demon&longs;tratione futuræ &longs;unt per &longs;e, effici vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;int <lb/><expan abbr="&longs;ecūdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Et planè aliter e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>quandò id quod e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nulla <expan abbr="rõne">ratione</expan>, aut via <lb/><expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> reddi <expan abbr="põt">potest</expan>: at id quod per &longs;e e&longs;t, vult e&longs;&longs;e perpetuum. </s> <s>Quapropter &longs;ecundùm naturam <lb/>fuerit; <expan abbr="nõ">non</expan>, &longs;i moueatur ab interno principio <expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan>, velut ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>; verùm, &longs;i <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab externo modo <lb/>&longs;int in eo materia & forma, <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> quos <expan abbr="aga&ttilde;">agatur</expan>. </s> <s>At mouetur hîc <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, cùm <lb/>motus &longs;it actus ei^{9} form&ecedil; qu&ecedil; imprimitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & de eo, &longs;i <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> elimare velis ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg2048"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatus &longs;it, atque a&longs;&longs;eruërit, &longs;i propo&longs;itiones in demon&longs;tratione futuræ &longs;unt per &longs;e, effici vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;int <lb/><expan abbr="&longs;ecūdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Et planè aliter e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>quandò id quod e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nulla <expan abbr="rõne">ratione</expan>, aut via <lb/><expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> reddi <expan abbr="põt">potest</expan>: at id quod per &longs;e e&longs;t, vult e&longs;&longs;e perpetuum. </s> <s>Quapropter &longs;ecundùm naturam <lb/>fuerit; <expan abbr="nõ">non</expan>, &longs;i moueatur ab interno principio <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan>, velut ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>; verùm, &longs;i <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab externo modo <lb/>&longs;int in eo materia & forma, <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> quos <expan abbr="aga&ttilde;">agatur</expan>. </s> <s>At mouetur hîc <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, cùm <lb/>motus &longs;it actus ei^{9} form&ecedil; qu&ecedil; imprimitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & de eo, &longs;i <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> elimare velis ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2049"></arrow.to.target><lb/>tenue, &longs;ic <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> fuerat, quae <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;it <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> e&longs;&longs;e in hoc loco aut illo loco, qui pro <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> form&ecedil; &longs;it illi <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; moueri <expan abbr="aūt">aut</expan> propter <expan abbr="materiã">materiam</expan>, cùm termini motus à forma oriantur; <lb/><expan abbr="cõtinuatio">continuatio</expan> verò & extentio à materia, vt, &longs;i è terra primùm fiat aër, de in ignis, e&longs;&longs;e in aëris loco ab <lb/>eiu&longs;modi corporis forma deriuatur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> c&ecedil;teri termini, aëre <expan abbr="iã">iam</expan> facto, pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> exi&longs;tunt, & ab <lb/><expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> <expan abbr="na&longs;cũtur">na&longs;cuntur</expan>, tale nihil <expan abbr="att&etilde;tante">attentante</expan> natura, & ea <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="profici&longs;cũtur">profici&longs;cuntur</expan> ab actu, quatenus <expan abbr="im-pedi&etilde;s">im­<lb/>pediens</expan> e&longs;t aliquid actu, & actu e&longs;t id quod impeditur. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> & <expan abbr="pon&etilde;s">ponens</expan> & priuans. </s> <s>Nanque <lb/>faber efficit <expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>, & ego molior aliquid, <expan abbr="dũ">dum</expan> ip&longs;um <expan abbr="cõburo">comburo</expan>, &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> efficio nihil, quia facio non <lb/><expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>. </s> <s><expan abbr="V&longs;q.">V&longs;que</expan> adeò, vt aliud &longs;it, facere nihil, & <expan abbr="nõ">non</expan> facere: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> <expan abbr="ociũ">ocium</expan>, & <expan abbr="ab&longs;entiã">ab&longs;entiam</expan> &longs;implici­<lb/>ter notat; illud ponit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, &longs;ed <expan abbr="priuãs">priuans</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> id aliunde accedit, quae &longs;i aër <expan abbr="nõdũ">nondum</expan> contraxerit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>neque fuerit ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> ab&longs;olutus: <expan abbr="iã">iam</expan> illud e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex form&ecedil; participatione, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> forma &longs;it <expan abbr="ex-tremũ">ex­<lb/>tremum</expan>, id materi&ecedil; proximè <expan abbr="ad&longs;cribendũ">ad&longs;cribendum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="dũ">dum</expan> fit <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, forma oppo&longs;ita per&longs;i&longs;tat; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> prius erat, ita moueri po&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;ea&ttilde;">cen&longs;eatur</expan> pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> è terra fit ignis, &longs;i re&longs;picias <lb/><expan abbr="terrã">terram</expan>, <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan> pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>At memineris <expan abbr="motũ">motum</expan> denominari <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> à termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & in <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> &longs;pectari, <expan abbr="nõ">non</expan> id quod interit, &longs;ed id quod generatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eò materia <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan>, & nouæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2049"></arrow.to.target><lb/>tenue, &longs;ic <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> fuerat, quae <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;it <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> e&longs;&longs;e in hoc loco aut illo loco, qui pro <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> form&ecedil; &longs;it illi <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; moueri <expan abbr="aūt">aut</expan> propter <expan abbr="materiã">materiam</expan>, cùm termini motus à forma oriantur; <lb/><expan abbr="cõtinuatio">continuatio</expan> verò & extentio à materia, vt, &longs;i è terra primùm fiat aër, de in ignis, e&longs;&longs;e in aëris loco ab <lb/>eiu&longs;modi corporis forma deriuatur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> c&ecedil;teri termini, aëre <expan abbr="iã">iam</expan> facto, pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> exi&longs;tunt, & ab <lb/><expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> <expan abbr="na&longs;cũtur">na&longs;cuntur</expan>, tale nihil <expan abbr="att&etilde;tante">attentante</expan> natura, & ea <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="profici&longs;cũtur">profici&longs;cuntur</expan> ab actu, quatenus <expan abbr="im-pedi&etilde;s">im­<lb/>pediens</expan> e&longs;t aliquid actu, & actu e&longs;t id quod impeditur. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> & <expan abbr="pon&etilde;s">ponens</expan> & priuans. </s> <s>Nanque <lb/>faber efficit <expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>, & ego molior aliquid, <expan abbr="dũ">dum</expan> ip&longs;um <expan abbr="cõburo">comburo</expan>, &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> efficio nihil, quia facio non <lb/><expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>. </s> <s><expan abbr="V&longs;q.">V&longs;que</expan> adeò, vt aliud &longs;it, facere nihil, & <expan abbr="nõ">non</expan> facere: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> <expan abbr="ociũ">ocium</expan>, & <expan abbr="ab&longs;entiã">ab&longs;entiam</expan> &longs;implici­<lb/>ter notat; illud ponit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, &longs;ed <expan abbr="priuãs">priuans</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> id aliunde accedit, quae &longs;i aër <expan abbr="nõdũ">nondum</expan> contraxerit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>neque fuerit ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> ab&longs;olutus: <expan abbr="iã">iam</expan> illud e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex form&ecedil; participatione, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> forma &longs;it <expan abbr="ex-tremũ">ex­<lb/>tremum</expan>, id materi&ecedil; proximè <expan abbr="ad&longs;cribendũ">ad&longs;cribendum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="dũ">dum</expan> fit <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, forma oppo&longs;ita per&longs;i&longs;tat; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> prius erat, ita moueri po&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;ea&ttilde;">cen&longs;eatur</expan> pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> è terra fit ignis, &longs;i re&longs;picias <lb/><expan abbr="terrã">terram</expan>, <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan> pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>At memineris <expan abbr="motũ">motum</expan> denominari <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> à termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & in <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> &longs;pectari, <expan abbr="nõ">non</expan> id quod interit, &longs;ed id quod generatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eò materia <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan>, & nouæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2050"></arrow.to.target><lb/>form&ecedil; <expan abbr="præs&etilde;tia">præsentia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> explet <expan abbr="appetitū">appetitum</expan>. </s> <s>Quapropter nulla habetur ei^{9} <expan abbr="rõ">ratio</expan> quod interit, &longs;ed &longs;impliciter <lb/>ei^{9} quod <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, cuius & forma propria e&longs;t qu&ecedil; producitur, & motus proprius. </s> <s>Contrà &longs;i fuerit mo­<lb/>tus: pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> minimè <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, nec ex habitu pullulet <lb/>(nullus <expan abbr=".n.">enim</expan> eiu&longs;modi lapidi <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, vbi proiicitur) &longs;ignificatur nomine <expan abbr="indicãte">indicante</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> qu&ecedil; an­<lb/>tecedebat. </s> <s>ita cùm terra <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> natura propria <expan abbr="nõ">non</expan> labefacta <expan abbr="cie&ttilde;">cietur</expan>, <expan abbr="terra&qacute;">terraque</expan>. </s> <s>per&longs;i&longs;tit, nec <expan abbr="trã&longs;it">tran&longs;it</expan> in aliud, <lb/>tamet&longs;i prouehitur in &longs;ublime, mot^{9} e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t terr&ecedil;. </s> <s>Ob id igitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> pote&longs;tas <lb/>illa reperitur quam <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> v&longs;us obtinuit, vt diceretur e&longs;&longs;entialis (etenim <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> attingit) <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem naturalis ad &longs;uum vbi, cùm gignitur. </s> <s>Attamen & &longs;i ea quæ con&longs;tituta &longs;unt hacte­<lb/>nus, &longs;i <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> no&longs;tris in&longs;i&longs;tamus, nulli &longs;unt obnoxia difficultati, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> in hanc <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiã">&longs;ententiam</expan> pau­<lb/>cos <expan abbr="admodũ">admodum</expan> &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e per&longs;picimus, & multi <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> profe&longs;si <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quibus ea quæ dubitari <expan abbr="po&longs;sũt">po&longs;sunt</expan> <lb/><expan abbr="cõtra">contra</expan> nos, loco &longs;ine <expan abbr="cõfirmationis">confirmationis</expan>, erit <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diligenti&ecedil; <expan abbr="n&rtilde;&ecedil;">nrn&ecedil;</expan> admonere <expan abbr="lector&etilde;">lectorem</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ea qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;unt, ad dubitata <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <expan abbr="accõmodari">accommodari</expan>. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> &longs;it, <expan abbr="generãs">generans</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <lb/>per <expan abbr="formã">formam</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan>, <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan>; <expan abbr="illũ">illum</expan> verò <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> e&longs;&longs;e form&ecedil;: <expan abbr="periculũ">periculum</expan> <lb/>certè imminet, ne accidens naturam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; tran&longs;eat, aut eius perfectio petatur ab accidente. | <arrow.to.target n="marg2050"></arrow.to.target><lb/>form&ecedil; <expan abbr="præs&etilde;tia">præsentia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> explet <expan abbr="appetitū">appetitum</expan>. </s> <s>Quapropter nulla habetur ei^{9} <expan abbr="rõ">ratio</expan> quod interit, &longs;ed &longs;impliciter <lb/>ei^{9} quod <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, cuius & forma propria e&longs;t qu&ecedil; producitur, & motus proprius. </s> <s>Contrà &longs;i fuerit mo­<lb/>tus: pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> minimè <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, nec ex habitu pullulet <lb/>(nullus <expan abbr=".n.">enim</expan> eiu&longs;modi lapidi <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, vbi proiicitur) &longs;ignificatur nomine <expan abbr="indicãte">indicante</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> qu&ecedil; an­<lb/>tecedebat. </s> <s>ita cùm terra <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> natura propria <expan abbr="nõ">non</expan> labefacta <expan abbr="cie&ttilde;">cietur</expan>, <expan abbr="terra&qacute;">terraque</expan>. </s> <s>per&longs;i&longs;tit, nec <expan abbr="trã&longs;it">tran&longs;it</expan> in aliud, <lb/>tamet&longs;i prouehitur in &longs;ublime, mot^{9} e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t terr&ecedil;. </s> <s>Ob id igitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> pote&longs;tas <lb/>illa reperitur quam <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> v&longs;us obtinuit, vt diceretur e&longs;&longs;entialis (etenim <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> attingit) <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem naturalis ad &longs;uum vbi, cùm gignitur. </s> <s>Attamen & &longs;i ea quæ con&longs;tituta &longs;unt hacte­<lb/>nus, &longs;i <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> no&longs;tris in&longs;i&longs;tamus, nulli &longs;unt obnoxia difficultati, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> in hanc <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiã">&longs;ententiam</expan> pau­<lb/>cos <expan abbr="admodũ">admodum</expan> &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e per&longs;picimus, & multi <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> profe&longs;si <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quibus ea quæ dubitari <expan abbr="po&longs;sũt">po&longs;sunt</expan> <lb/><expan abbr="cõtra">contra</expan> nos, loco &longs;ine <expan abbr="cõfirmationis">confirmationis</expan>, erit <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diligenti&ecedil; <expan abbr="n&rtilde;&ecedil;">nrn&ecedil;</expan> admonere <expan abbr="lector&etilde;">lectorem</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ea qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;unt, ad dubitata <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <expan abbr="accõmodari">accommodari</expan>. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> &longs;it, <expan abbr="generãs">generans</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <lb/>per <expan abbr="formã">formam</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan>, <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan>; <expan abbr="illũ">illum</expan> verò <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> e&longs;&longs;e form&ecedil;: <expan abbr="periculũ">periculum</expan> <lb/>certè imminet, ne accidens naturam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; tran&longs;eat, aut eius perfectio petatur ab accidente. |
| <pb pagenum="314"/>Neque enim dubium <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> e&longs;&longs;e debet, <expan abbr="motũ">motum</expan> & ip&longs;um vbi, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> in caducis, (Nam Philoponus opi­<lb/> | <pb pagenum="314"/>Neque enim dubium <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> e&longs;&longs;e debet, <expan abbr="motũ">motum</expan> & ip&longs;um vbi, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> in caducis, (Nam Philoponus opi­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2371"></arrow.to.target><lb/>hoc ip&longs;um ad&longs;cribit. </s> <s>Motionum per locum initia e&longs;&longs;e impul&longs;um & tractum: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, per <lb/>&longs;e &longs;unt. </s> <s>ex accidenti <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur, quod ab alio fertur, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> te vertas, in animi <expan abbr="mo-tũ">mo­<lb/>tum</expan> ab extrin&longs;eco fieri videas approbatum. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> motum, qui à tali principio &longs;it, e&longs;&longs;e <expan abbr="violentũ">violentum</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> in&longs;uper ea quæ 7. Phy&longs;. &longs;cripta &longs;unt, pertinere <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ad ea quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouentur; <lb/><expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s> <s>&longs;ententiæ <expan abbr="cõ&longs;onant">con&longs;onant</expan> Ari&longs;totelis ip&longs;ius dicta de libro de motu animalium, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt, &longs;i quo <lb/>pacto dicatur elementum à &longs;eip&longs;o moueri, cùm Andronico &longs;ic <expan abbr="a&longs;&longs;erendũ">a&longs;&longs;erendum</expan> &longs;it, quae quanuis extra &longs;it <lb/>id quod mouet, à &longs;eip&longs;o moueri putetur, quoniam intus habeat <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, per quam ad actum ab <lb/>externo efficiente promouetur, quod &longs;anè, cùm iis non accidat quæ mouentur contra naturam, <lb/>&longs;impliciter ip&longs;a ab alio moueri dicuntur: eius philo&longs;ophi verba &longs;unt hæc <foreign lang="greek">o)ti xa)\n e)\cwqen h(=| p' <lb/>kinou=n, e)k th=s e)ne/shs duva/mews ei)s e)ne/rgeian a)go/menon u(t' au)tou= xinei(/sqai doxei= to\ xinou/menon</foreign>. <lb/></s> <s>At verò po&longs;&longs;et hîc etiam dubitare curio&longs;ior. </s> <s>Primò &longs;i motus ab alio, velut à potentia in lapide ve­<lb/>locior e&longs;t, <expan abbr="qũo">quno</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam, iam <expan abbr=".n.">enim</expan> docuerat Ari&longs;toteles 5. Phy&longs;. celerem gene­<lb/>rationem e&longs;&longs;e pr&ecedil;ter naturam; <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo de reliquis motibus iudicandum e&longs;&longs;e videbitur. </s> <s>Dici­<lb/>mus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ortum celerem e&longs;&longs;e præter naturam, &longs;ed cum qui propter celeritatem e&longs;t cum | <arrow.to.target n="marg2371"></arrow.to.target><lb/>hoc ip&longs;um ad&longs;cribit. </s> <s>Motionum per locum initia e&longs;&longs;e impul&longs;um & tractum: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, per <lb/>&longs;e &longs;unt. </s> <s>ex accidenti <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur, quod ab alio fertur, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> te vertas, in animi <expan abbr="mo-tũ">mo­<lb/>tum</expan> ab extrin&longs;eco fieri videas approbatum. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> motum, qui à tali principio &longs;it, e&longs;&longs;e <expan abbr="violentũ">violentum</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> in&longs;uper ea quæ 7. Phy&longs;. &longs;cripta &longs;unt, pertinere <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ad ea quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouentur; <lb/><expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s> <s>&longs;ententiæ <expan abbr="cõ&longs;onant">con&longs;onant</expan> Ari&longs;totelis ip&longs;ius dicta de libro de motu animalium, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt, &longs;i quo <lb/>pacto dicatur elementum à &longs;eip&longs;o moueri, cùm Andronico &longs;ic <expan abbr="a&longs;&longs;erendũ">a&longs;&longs;erendum</expan> &longs;it, quae quanuis extra &longs;it <lb/>id quod mouet, à &longs;eip&longs;o moueri putetur, quoniam intus habeat <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, per quam ad actum ab <lb/>externo efficiente promouetur, quod &longs;anè, cùm iis non accidat quæ mouentur contra naturam, <lb/>&longs;impliciter ip&longs;a ab alio moueri dicuntur: eius philo&longs;ophi verba &longs;unt hæc <foreign lang="greek">o)ti xa)\n e)\cwqen h(=| p' <lb/>kinou=n, e)k th=s e)ne/shs duva/mews ei)s e)ne/rgeian a)go/menon u(t' au)tou= xinei(/sqai doxei= to\ xinou/menon</foreign>. <lb/></s> <s>At verò po&longs;&longs;et hîc etiam dubitare curio&longs;ior. </s> <s>Primò &longs;i motus ab alio, velut à potentia in lapide ve­<lb/>locior e&longs;t, <expan abbr="qũo">quno</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam, iam <expan abbr=".n.">enim</expan> docuerat Ari&longs;toteles 5. Phy&longs;. celerem gene­<lb/>rationem e&longs;&longs;e pr&ecedil;ter naturam; <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo de reliquis motibus iudicandum e&longs;&longs;e videbitur. </s> <s>Dici­<lb/>mus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ortum celerem e&longs;&longs;e præter naturam, &longs;ed cum qui propter celeritatem e&longs;t cum |
| <pb pagenum="373"/> | <pb pagenum="373"/> |
| <arrow.to.target n="marg2372"></arrow.to.target><lb/>interitu, vt &longs;i celer generatio <expan abbr="frugũ">frugum</expan> incidat in <expan abbr="t&etilde;pe&longs;tat&etilde;">tempe&longs;tatem</expan> frigidam, à qua conficiantur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & illud <lb/>vulgatum, Odi pueros pr&ecedil;cocis <expan abbr="&longs;api&etilde;tiæ">&longs;apientiæ</expan>, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> natura <expan abbr="patũ">parum</expan> firmata, &longs;olet ocy&longs;simè langue&longs;cere. <lb/></s> <s>Licet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere in motu illo duo &longs;pectari <expan abbr="terminũ">terminum</expan> quo fertur mobile, & <expan abbr="modũ">modum</expan> quo fertur ad eum <lb/><expan abbr="terminũ">terminum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> &longs;tatuere <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan>, quia feratur mobile <expan abbr="ĩ">in</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, determinatur <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>motus termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, &longs;ed <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>. </s> <s>&longs;ic generationes celeres pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> po&longs;ui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="Philo&longs;ophũ">Philo&longs;ophum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> cau&longs;&longs;a termini, &longs;ed cau&longs;&longs;a modi. </s> <s>Po&longs;&longs;et item dubitare de <expan abbr="c&ecedil;terorũ">c&ecedil;terorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> initiis, <lb/>vtrum'ne, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, ab eo quod genuit, <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> a&longs;&longs;equantur. </s> <s>Sed cùm reliqua vel ina­<lb/>nima &longs;int vel animata, de inanimis ab&longs;olutè <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> attributa <expan abbr="cõcludit">concludit</expan> <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> Ari&longs;t. </s> <s>qu&ecedil; a nobis de &longs;im­<lb/>plicibus enarrata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nos ex indicatis <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> hoc loco decernemus, <expan abbr="quãtum">quantum</expan> ad <lb/><expan abbr="general&etilde;">generalem</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> pertinet, ea mox expo&longs;ituri <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> propria fuerint. </s> <s>Verùm <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/>ad <expan abbr="animãtia">animantia</expan> &longs;pectat: <expan abbr="planũ">planum</expan> certè e&longs;t illa è corpore & animo <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan>, corpus <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;i <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab animo <lb/><expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan> mente <expan abbr="cõcipiatur">concipiatur</expan>, & <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> corpus e&longs;t naturale, <expan abbr="pari&qacute;">parique</expan>. </s> <s>gradu procedit cum c&ecedil;teris, quæ <lb/>natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>: pr&ecedil;terquamquae in eo corpore. </s> <s>propter <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> fit, vt ex iis qu&ecedil;dam <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan> <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>, <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> verò <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>: licet &longs;i <expan abbr="animũ">animum</expan> &longs;pectes, motus habeatur naturalis, quia <expan abbr="cõueni&etilde;s">conueniens</expan> <lb/>animali, quatenus habet <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, qu&ecedil; e&longs;t animus. </s> <s>Sed &longs;i quatenus animal accipiatur à nobis; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in eo duplex <expan abbr="functionũ">functionum</expan> gen^{9} animaduertere licet, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod in <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> &longs;e habet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod <expan abbr="effici&etilde;tiam">efficientiam</expan>. </s> <s>Certè ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in animante per &longs;e &longs;ine externi alicuius ope <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tãtur">pr&ecedil;&longs;tantur</expan>, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> per &longs;e <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>à generante produci <expan abbr="nõ">non</expan> negauerim, illa .&longs;. </s> <s>qu&ecedil; per &longs;e, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan> è quib^{9} <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2372"></arrow.to.target><lb/>interitu, vt &longs;i celer generatio <expan abbr="frugũ">frugum</expan> incidat in <expan abbr="t&etilde;pe&longs;tat&etilde;">tempe&longs;tatem</expan> frigidam, à qua conficiantur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & illud <lb/>vulgatum, Odi pueros pr&ecedil;cocis <expan abbr="&longs;api&etilde;tiæ">&longs;apientiæ</expan>, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> natura <expan abbr="patũ">parum</expan> firmata, &longs;olet ocy&longs;simè langue&longs;cere. <lb/></s> <s>Licet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere in motu illo duo &longs;pectari <expan abbr="terminũ">terminum</expan> quo fertur mobile, & <expan abbr="modũ">modum</expan> quo fertur ad eum <lb/><expan abbr="terminũ">terminum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> &longs;tatuere <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan>, quia feratur mobile <expan abbr="ĩ">in</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, determinatur <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>motus termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, &longs;ed <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>. </s> <s>&longs;ic generationes celeres pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> po&longs;ui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="Philo&longs;ophũ">Philo&longs;ophum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> cau&longs;&longs;a termini, &longs;ed cau&longs;&longs;a modi. </s> <s>Po&longs;&longs;et item dubitare de <expan abbr="c&ecedil;terorũ">c&ecedil;terorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> initiis, <lb/>vtrum'ne, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, ab eo quod genuit, <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> a&longs;&longs;equantur. </s> <s>Sed cùm reliqua vel ina­<lb/>nima &longs;int vel animata, de inanimis ab&longs;olutè <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> attributa <expan abbr="cõcludit">concludit</expan> <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> Ari&longs;t. </s> <s>qu&ecedil; a nobis de &longs;im­<lb/>plicibus enarrata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nos ex indicatis <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> hoc loco decernemus, <expan abbr="quãtum">quantum</expan> ad <lb/><expan abbr="general&etilde;">generalem</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> pertinet, ea mox expo&longs;ituri <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> propria fuerint. </s> <s>Verùm <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/>ad <expan abbr="animãtia">animantia</expan> &longs;pectat: <expan abbr="planũ">planum</expan> certè e&longs;t illa è corpore & animo <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan>, corpus <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;i <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab animo <lb/><expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan> mente <expan abbr="cõcipiatur">concipiatur</expan>, & <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> corpus e&longs;t naturale, <expan abbr="pari&qacute;">parique</expan>. </s> <s>gradu procedit cum c&ecedil;teris, quæ <lb/>natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>: pr&ecedil;terquamquae in eo corpore. </s> <s>propter <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> fit, vt ex iis qu&ecedil;dam <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan> <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>, <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> verò <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>: licet &longs;i <expan abbr="animũ">animum</expan> &longs;pectes, motus habeatur naturalis, quia <expan abbr="cõueni&etilde;s">conueniens</expan> <lb/>animali, quatenus habet <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, qu&ecedil; e&longs;t animus. </s> <s>Sed &longs;i quatenus animal accipiatur à nobis; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in eo duplex <expan abbr="functionũ">functionum</expan> gen^{9} animaduertere licet, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod in <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> &longs;e habet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod <expan abbr="effici&etilde;tiam">efficientiam</expan>. </s> <s>Certè ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in animante per &longs;e &longs;ine externi alicuius ope <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tãtur">pr&ecedil;&longs;tantur</expan>, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> per &longs;e <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>à generante produci <expan abbr="nõ">non</expan> negauerim, illa .&longs;. </s> <s>qu&ecedil; per &longs;e, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan> è quib^{9} <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2373"></arrow.to.target><lb/>&longs;tituitur: hinc &longs;anguinis fluxus in <expan abbr="vterũ">vterum</expan>, inde <expan abbr="a&longs;c&etilde;&longs;us">a&longs;cen&longs;us</expan> <expan abbr="leuiũ">leuium</expan> <expan abbr="grauium&qacute;">grauiumque</expan>. </s> <s>de&longs;cen&longs;us. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t <lb/>de c&ecedil;teris functionibus quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> animalis propriæ, quatenus animal, <expan abbr="cũ">cum</expan> & ip&longs;&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tent">con&longs;tent</expan> è duabus par­<lb/>tibus, habitu .&longs;. </s> <s>& actu. </s> <s>&longs;i <expan abbr="habitũ">habitum</expan> &longs;pectes is <expan abbr="etiã">etiam</expan> à generante propagatur, &longs;i <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>, & h&ecedil;c eget <lb/>externi; ita nos admonente Ari&longs;t. 2. de An. <foreign lang="greek">tou= de\ ai)sqhtikou= h( me\n prw/ph metabolh gi/netai a)po\ <lb/>tou= grunw=ntos: o(tan de\ grunhqh=| e)/xei h)/dh w(sper e)pisth/men kai\ to\ ai)sqa/nesqai kai\ to kat' e)ne/rgeian <lb/>de\ o(moi\ws le/getai to\ qewrei=n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dife\rei de\ o(/ti tou= me\n ta\ poihtika\ th=s e)nergei/as e)/cwqen</foreign>. </s> <s>& reli­<lb/>qua, quorum hic &longs;en&longs;us e&longs;t. </s> <s>“Sen&longs;itiui <expan abbr="aũt">aut</expan> prima mutatio fit à generante, <expan abbr="qñ">quin</expan> verò <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, ha­<lb/>bet iam <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>, & &longs;entire, & quod &longs;ecundùm <expan abbr="actũ">actum</expan> e&longs;t, &longs;imiliter <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> ei quod e&longs;t &longs;pe­<lb/>culari: differt autem, quae ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hoc efficiunt, extra &longs;unt”. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> adiicere libuit, vt inde no&longs;catur <expan abbr="alterã">alteram</expan> <lb/><expan abbr="functionũ">functionum</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> admini&longs;trari po&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> po&longs;teà <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>, cu­<lb/>iu&longs;modi &longs;it hoc genus mouentis, an'ne efficiens &longs;olùm, an'ne etiam finis; an potius <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> &longs;imul. <lb/></s> <s>Ob eam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à philo&longs;ophis <expan abbr="pronunciatũ">pronunciatum</expan> fui&longs;&longs;e legimus, <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> extrin&longs;ecùs aduenire, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>eiu&longs;modi functio formæ exterioris acce&longs;sione <expan abbr="perficia&ttilde;">perficiatur</expan>. </s> <s>At verò cùm tanta &longs;it medij vis in <lb/> | <arrow.to.target n="marg2373"></arrow.to.target><lb/>&longs;tituitur: hinc &longs;anguinis fluxus in <expan abbr="vterũ">vterum</expan>, inde <expan abbr="a&longs;c&etilde;&longs;us">a&longs;cen&longs;us</expan> <expan abbr="leuiũ">leuium</expan> <expan abbr="grauium&qacute;">grauiumque</expan>. </s> <s>de&longs;cen&longs;us. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t <lb/>de c&ecedil;teris functionibus quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> animalis propriæ, quatenus animal, <expan abbr="cũ">cum</expan> & ip&longs;&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tent">con&longs;tent</expan> è duabus par­<lb/>tibus, habitu .&longs;. </s> <s>& actu. </s> <s>&longs;i <expan abbr="habitũ">habitum</expan> &longs;pectes is <expan abbr="etiã">etiam</expan> à generante propagatur, &longs;i <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>, & h&ecedil;c eget <lb/>externi; ita nos admonente Ari&longs;t. 2. de An. <foreign lang="greek">tou= de\ ai)sqhtikou= h( me\n prw/ph metabolh gi/netai a)po\ <lb/>tou= grunw=ntos: o(tan de\ grunhqh=| e)/xei h)/dh w(sper e)pisth/men kai\ to\ ai)sqa/nesqai kai\ to kat' e)ne/rgeian <lb/>de\ o(moi\ws le/getai to\ qewrei=n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dife\rei de\ o(/ti tou= me\n ta\ poihtika\ th=s e)nergei/as e)/cwqen</foreign>. </s> <s>& reli­<lb/>qua, quorum hic &longs;en&longs;us e&longs;t. </s> <s>“Sen&longs;itiui <expan abbr="aũt">aut</expan> prima mutatio fit à generante, <expan abbr="qñ">quin</expan> verò <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, ha­<lb/>bet iam <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>, & &longs;entire, & quod &longs;ecundùm <expan abbr="actũ">actum</expan> e&longs;t, &longs;imiliter <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> ei quod e&longs;t &longs;pe­<lb/>culari: differt autem, quae ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hoc efficiunt, extra &longs;unt”. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> adiicere libuit, vt inde no&longs;catur <expan abbr="alterã">alteram</expan> <lb/><expan abbr="functionũ">functionum</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> admini&longs;trari po&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> po&longs;teà <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>, cu­<lb/>iu&longs;modi &longs;it hoc genus mouentis, an'ne efficiens &longs;olùm, an'ne etiam finis; an potius <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> &longs;imul. <lb/></s> <s>Ob eam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à philo&longs;ophis <expan abbr="pronunciatũ">pronunciatum</expan> fui&longs;&longs;e legimus, <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> extrin&longs;ecùs aduenire, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>eiu&longs;modi functio formæ exterioris acce&longs;sione <expan abbr="perficia&ttilde;">perficiatur</expan>. </s> <s>At verò cùm tanta &longs;it medij vis in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2374"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tãdo">pr&ecedil;&longs;tando</expan> motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <expan abbr="iã">iam</expan> geniti; ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;&ecedil;, cur de medio memini&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> Ari&longs;toteles è <lb/>Equidem ob alteram ex hi&longs;ce duabus cau&longs;sis <expan abbr="mediũ">medium</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>prætermi&longs;&longs;um fui&longs;&longs;e credo, vel quia <lb/><expan abbr="princip&etilde;">principem</expan> cau&longs;&longs;am re&longs;pexerit, quæ e&longs;t id quod aufert <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>ab hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> omne lationis <expan abbr="initiũ">initium</expan> <lb/>a&longs;&longs;equitur inanimum, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t: reliquas verò cau&longs;&longs;as neglexerit, aut quod eo <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> quod <lb/>&longs;ibi <expan abbr="cõducebat">conducebat</expan> ad <expan abbr="euidentiã">euidentiam</expan> <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="theorematũ">theorematum</expan> quæ de motu propo&longs;ita fuerunt; nimirùm quae ab alio <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan> inanima, nihil vltra requi&longs;iuerit: etenim remouens prohibens in efficientibus <expan abbr="nu-merandũ">nu­<lb/>merandum</expan> e&longs;t, licet &longs;it efficiens per accidens. </s> <s>Afferre <expan abbr="aũt">aut</expan> poterat <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> paruam id quae cùm <lb/>motus hic &longs;it <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per accidens in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> genito, &longs;it'ne naturalis. </s> <s>Etenim natura principium e&longs;t <lb/>per &longs;e motus. </s> <s>At hic e&longs;t motus per accidens. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id dubitationem propul&longs;are videtur, quae natura <lb/>&longs;it patibile <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <expan abbr="motũ">motum</expan> verò illum e&longs;&longs;e per accidens, &longs;i re&longs;piciamus efficiens. </s> <s>Tum quae efficienti <lb/>patienti facultas <expan abbr="cõ&longs;imilis">con&longs;imilis</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia mobile <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> per accidens, <lb/>vbi <expan abbr="genitũ">genitum</expan> &longs;it, cùm c&ecedil;teroqui per &longs;e mutaretur, ideò <expan abbr="neq.">neque</expan> interna principia per &longs;e <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>motum. </s> <s>An in eo motu forma quidem &longs;pectari <expan abbr="põt">potest</expan> quæ in &longs;ucce&longs;sione po&longs;ita e&longs;t, & h&ecedil;c tota per <lb/>accidens exi&longs;tit, nec hui^{9} principium e&longs;t natura, &longs;ed extrin&longs;ecùs e&longs;t vniuer&longs;a: ita vt violet quoquo <lb/> | <arrow.to.target n="marg2374"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tãdo">pr&ecedil;&longs;tando</expan> motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <expan abbr="iã">iam</expan> geniti; ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;&ecedil;, cur de medio memini&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> Ari&longs;toteles è <lb/>Equidem ob alteram ex hi&longs;ce duabus cau&longs;sis <expan abbr="mediũ">medium</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>prætermi&longs;&longs;um fui&longs;&longs;e credo, vel quia <lb/><expan abbr="princip&etilde;">principem</expan> cau&longs;&longs;am re&longs;pexerit, quæ e&longs;t id quod aufert <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>ab hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> omne lationis <expan abbr="initiũ">initium</expan> <lb/>a&longs;&longs;equitur inanimum, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t: reliquas verò cau&longs;&longs;as neglexerit, aut quod eo <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> quod <lb/>&longs;ibi <expan abbr="cõducebat">conducebat</expan> ad <expan abbr="euidentiã">euidentiam</expan> <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="theorematũ">theorematum</expan> quæ de motu propo&longs;ita fuerunt; nimirùm quae ab alio <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan> inanima, nihil vltra requi&longs;iuerit: etenim remouens prohibens in efficientibus <expan abbr="nu-merandũ">nu­<lb/>merandum</expan> e&longs;t, licet &longs;it efficiens per accidens. </s> <s>Afferre <expan abbr="aũt">aut</expan> poterat <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> paruam id quae cùm <lb/>motus hic &longs;it <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per accidens in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> genito, &longs;it'ne naturalis. </s> <s>Etenim natura principium e&longs;t <lb/>per &longs;e motus. </s> <s>At hic e&longs;t motus per accidens. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id dubitationem propul&longs;are videtur, quae natura <lb/>&longs;it patibile <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <expan abbr="motũ">motum</expan> verò illum e&longs;&longs;e per accidens, &longs;i re&longs;piciamus efficiens. </s> <s>Tum quae efficienti <lb/>patienti facultas <expan abbr="cõ&longs;imilis">con&longs;imilis</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia mobile <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> per accidens, <lb/>vbi <expan abbr="genitũ">genitum</expan> &longs;it, cùm c&ecedil;teroqui per &longs;e mutaretur, ideò <expan abbr="neq.">neque</expan> interna principia per &longs;e <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>motum. </s> <s>An in eo motu forma quidem &longs;pectari <expan abbr="põt">potest</expan> quæ in &longs;ucce&longs;sione po&longs;ita e&longs;t, & h&ecedil;c tota per <lb/>accidens exi&longs;tit, nec hui^{9} principium e&longs;t natura, &longs;ed extrin&longs;ecùs e&longs;t vniuer&longs;a: ita vt violet quoquo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2375"></arrow.to.target><lb/>pacto naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> plus in hoc efficit natura, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quodq.">quodque</expan> &longs;ubiectum, excipiens .&longs;. </s> <s>&longs;olùm, <expan abbr="neq.">neque</expan> vim <lb/><expan abbr="cõferens">conferens</expan>; &longs;ed in hac &longs;ucce&longs;sione &longs;unt reliqua principia functionum <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, vt finis & pote&longs;tas <lb/>quæ cùm à perfectione &longs;ua ceciderit, & effecta &longs;it præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vult deponere labem, & munere <lb/>&longs;uo fungi, id <expan abbr="qd">quod</expan> tamet&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> con&longs;equi &longs;impliciter; nihilominus pul&longs;is <expan abbr="ob&longs;tãtibus">ob&longs;tantibus</expan> eo quo licet, <lb/>modo con&longs;equitur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> motus ille & functio exi&longs;tit, & cum &longs;ucce&longs;sione, & qua functio e&longs;t &longs;e­<lb/>cundùm naturam, & natura principium eius motus per &longs;e; quatenus verò præ&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan>, <lb/>& vt motus, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan>, formaliter, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t à natura, &longs;ed ab <expan abbr="impedim&etilde;to">impedimento</expan> & per accidens. </s> <s><expan abbr="Po&longs;tremũ">Po&longs;tremum</expan> <lb/>re&longs;tat quod à medij natura <expan abbr="&longs;umptũ">&longs;umptum</expan> e&longs;t, vt .&longs;. </s> <s>diui&longs;io medij <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;it. </s> <s>hoc verò nec vno tantum­<lb/>modo, nec &longs;ine auctore defendi <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Etenim primùm &longs;atis fuerit, id e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;: dein­<lb/>de & à medij ip&longs;ius ingenio profici&longs;ci, quod <expan abbr="ambiguũ">ambiguum</expan> e&longs;t. </s> <s>& <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> pari <expan abbr="rõne">ratione</expan> intuetur, & <expan abbr="cõiun-ction&etilde;">coniun­<lb/>ctionem</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan>, & <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan>, & quia <expan abbr="diuiduũ">diuiduum</expan> &longs;it; at ei quod diuidi <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;i diuidatur id illi naturale <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> minus e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i id quod &longs;anari <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="duca&ttilde;">ducatur</expan> ad <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>, vt <expan abbr="cõ&longs;titit">con&longs;titit</expan> 4. de c&ecedil;. </s> <s>Licet & hoc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> dictis <lb/>Plotini <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> confirmare, vtpote quae <expan abbr="diuid&etilde;s">diuidens</expan> <expan abbr="nullã">nullam</expan> inferat <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> igitur mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quia <lb/> | <arrow.to.target n="marg2375"></arrow.to.target><lb/>pacto naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> plus in hoc efficit natura, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quodq.">quodque</expan> &longs;ubiectum, excipiens .&longs;. </s> <s>&longs;olùm, <expan abbr="neq.">neque</expan> vim <lb/><expan abbr="cõferens">conferens</expan>; &longs;ed in hac &longs;ucce&longs;sione &longs;unt reliqua principia functionum <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, vt finis & pote&longs;tas <lb/>quæ cùm à perfectione &longs;ua ceciderit, & effecta &longs;it præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vult deponere labem, & munere <lb/>&longs;uo fungi, id <expan abbr="qd">quod</expan> tamet&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> con&longs;equi &longs;impliciter; nihilominus pul&longs;is <expan abbr="ob&longs;tãtibus">ob&longs;tantibus</expan> eo quo licet, <lb/>modo con&longs;equitur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> motus ille & functio exi&longs;tit, & cum &longs;ucce&longs;sione, & qua functio e&longs;t &longs;e­<lb/>cundùm naturam, & natura principium eius motus per &longs;e; quatenus verò præ&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan>, <lb/>& vt motus, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan>, formaliter, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t à natura, &longs;ed ab <expan abbr="impedim&etilde;to">impedimento</expan> & per accidens. </s> <s><expan abbr="Po&longs;tremũ">Po&longs;tremum</expan> <lb/>re&longs;tat quod à medij natura <expan abbr="&longs;umptũ">&longs;umptum</expan> e&longs;t, vt .&longs;. </s> <s>diui&longs;io medij <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;it. </s> <s>hoc verò nec vno tantum­<lb/>modo, nec &longs;ine auctore defendi <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Etenim primùm &longs;atis fuerit, id e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;: dein­<lb/>de & à medij ip&longs;ius ingenio profici&longs;ci, quod <expan abbr="ambiguũ">ambiguum</expan> e&longs;t. </s> <s>& <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> pari <expan abbr="rõne">ratione</expan> intuetur, & <expan abbr="cõiun-ction&etilde;">coniun­<lb/>ctionem</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan>, & <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan>, & quia <expan abbr="diuiduũ">diuiduum</expan> &longs;it; at ei quod diuidi <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;i diuidatur id illi naturale <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> minus e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i id quod &longs;anari <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="duca&ttilde;">ducatur</expan> ad <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>, vt <expan abbr="cõ&longs;titit">con&longs;titit</expan> 4. de c&ecedil;. </s> <s>Licet & hoc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> dictis <lb/>Plotini <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> confirmare, vtpote quae <expan abbr="diuid&etilde;s">diuidens</expan> <expan abbr="nullã">nullam</expan> inferat <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> igitur mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quia <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2376"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="contrariã">contrariam</expan>. </s> <s>Ex his item quæ Themi&longs;tius, forte verò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex his quæ Plotinus, tolles faci­ | <arrow.to.target n="marg2376"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="contrariã">contrariam</expan>. </s> <s>Ex his item quæ Themi&longs;tius, forte verò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex his quæ Plotinus, tolles faci­ |
| |
| <s><emph type="italics"/>Explicantur duo loca 4. de C&ecedil;lo Textus XXIV. & XXV. Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Explicantur duo loca 4. de C&ecedil;lo Textus XXIV. & XXV. Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>DVM indagaret Ari&longs;toteles. </s> <s>An'ne eius rei cau&longs;&longs;a po&longs;&longs;et afferri, cur graue deor&longs;um, leue <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>&longs;ur&longs;um <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> variis <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> à diuer&longs;o genere <expan abbr="motuũ">motuum</expan> &longs;umptis per&longs;uaderet, <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="leuiũ">leuium</expan> <expan abbr="grauium&qacute;">grauiumque</expan>. </s> <s><expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e eius euenti <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="indemon&longs;trabil&etilde;">indemon&longs;trabilem</expan>, in medium attulit <lb/>obiter <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> inter ea qu&ecedil; loco <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & alia quæ motibus aliis <expan abbr="agũtur">aguntur</expan>, quæ &longs;anè <lb/><expan abbr="mirũ">mirum</expan> in <expan abbr="modũ">modum</expan> aduer&longs;ariis no&longs;tris patrocinari <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locus hic à pluribus v&longs;urpetur veluti <lb/>fulmen è manibus Iouis <expan abbr="emi&longs;sũ">emi&longs;sum</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> propugnacula <expan abbr="pr&ecedil;cipitãda">pr&ecedil;cipitanda</expan> contra factionis alterius defen­<lb/>&longs;ores. </s> <s><expan abbr="Con&longs;iliũ">Con&longs;ilium</expan> igitur <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> nunc e&longs;t, <expan abbr="locũ">locum</expan> illum &longs;edulò perpendere; <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="differentiã">differentiam</expan> exquirere <lb/>diligenter. </s> <s>Verba &longs;unt hæc. <foreign lang="greek">*plh\n o(ti ta\ me\n e)n a)utoi=s dokei= e)/xein a)rxh\n th=s metabolh=s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">le/go <lb/>de\ to\ baru\ kai\ to\ kou=fon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ta/ d' ou)/ a)ll' e)/cwqen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(on to) u(giasto\n kai to\ a)uchto\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ toi e)ni\ote kai tau=­<lb/>ta e)c a)utw=n metaba/llei kai\ mikra\s e)n toi=s e)/cw xinh/sews to\ me/n ei)s u(gi/eian e/rxetai to\ de\ ei)s a)/o<lb/>chsin</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>“Ni&longs;i quae hæc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;eip&longs;is videntur habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> mutationis (graue <expan abbr="inquã">inquam</expan> e&longs;t leue) <lb/> | <s>DVM indagaret Ari&longs;toteles. </s> <s>An'ne eius rei cau&longs;&longs;a po&longs;&longs;et afferri, cur graue deor&longs;um, leue <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>&longs;ur&longs;um <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> variis <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> à diuer&longs;o genere <expan abbr="motuũ">motuum</expan> &longs;umptis per&longs;uaderet, <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="leuiũ">leuium</expan> <expan abbr="grauium&qacute;">grauiumque</expan>. </s> <s><expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e eius euenti <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="indemon&longs;trabil&etilde;">indemon&longs;trabilem</expan>, in medium attulit <lb/>obiter <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> inter ea qu&ecedil; loco <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & alia quæ motibus aliis <expan abbr="agũtur">aguntur</expan>, quæ &longs;anè <lb/><expan abbr="mirũ">mirum</expan> in <expan abbr="modũ">modum</expan> aduer&longs;ariis no&longs;tris patrocinari <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locus hic à pluribus v&longs;urpetur veluti <lb/>fulmen è manibus Iouis <expan abbr="emi&longs;sũ">emi&longs;sum</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> propugnacula <expan abbr="pr&ecedil;cipitãda">pr&ecedil;cipitanda</expan> contra factionis alterius defen­<lb/>&longs;ores. </s> <s><expan abbr="Con&longs;iliũ">Con&longs;ilium</expan> igitur <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> nunc e&longs;t, <expan abbr="locũ">locum</expan> illum &longs;edulò perpendere; <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="differentiã">differentiam</expan> exquirere <lb/>diligenter. </s> <s>Verba &longs;unt hæc. <foreign lang="greek">*plh\n o(ti ta\ me\n e)n a)utoi=s dokei= e)/xein a)rxh\n th=s metabolh=s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">le/go <lb/>de\ to\ baru\ kai\ to\ kou=fon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ta/ d' ou)/ a)ll' e)/cwqen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(on to) u(giasto\n kai to\ a)uchto\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ toi e)ni\ote kai tau=­<lb/>ta e)c a)utw=n metaba/llei kai\ mikra\s e)n toi=s e)/cw xinh/sews to\ me/n ei)s u(gi/eian e/rxetai to\ de\ ei)s a)/o<lb/>chsin</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>“Ni&longs;i quae hæc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;eip&longs;is videntur habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> mutationis (graue <expan abbr="inquã">inquam</expan> e&longs;t leue) <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2378"></arrow.to.target><lb/>illa <expan abbr="aũt">aut</expan> non, &longs;ed extrin&longs;ecùs, vt &longs;anabile & <expan abbr="augm&etilde;tabile">augmentabile</expan>, quanuis & hæc ex &longs;eip&longs;is <expan abbr="mut&etilde;tur">mutentur</expan> & par­<lb/>uo facto in iis quæ extra &longs;unt, motu, alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> venit, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò in augmentum.” <lb/>Quid ergo magis <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>, inquiunt ip&longs;i, quae elementa <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> ab innato principio, &longs;i differunt <lb/>ab aliis, quia reliqua <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> ab externo? </s> <s><expan abbr="Credendum&qacute;">Credendumque</expan>. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, dum inquit habere in &longs;e <lb/>principia &longs;ui mot^{9} graue & leue, <expan abbr="m&etilde;tion&etilde;">mentionem</expan> facere de <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> quod <expan abbr="nũc">nunc</expan> ve&longs;tigamus. </s> <s>Quod, et&longs;i ad­<lb/>uer&longs;arij &longs;olùm talib^{9} verbis <expan abbr="cõfici">confici</expan> <expan abbr="pronũciant">pronunciant</expan>, ita probatur à nobis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> ponitur inter ea <lb/>qu&ecedil; genere <expan abbr="cõueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed id exterius, à quo fit &longs;anitas, aut <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> e&longs;t efficiens: etenim in <expan abbr="incre-m&etilde;to">incre­<lb/>mento</expan> e&longs;t <expan abbr="alim&etilde;tũ">alimentum</expan>, hoc verò .i. </s> <s>quod cùm &longs;it actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> facit actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; rur&longs;us in ægroto <expan abbr="me-dicam&etilde;tũ">me­<lb/>dicamentum</expan> e&longs;t, aut <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan> quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> efficere <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in hoc <expan abbr="differũt">differunt</expan> h&ecedil;c <lb/>à grauibus & leuibus, quae <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>; oportebat <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> grauia & leuia efficiens intra &longs;e <lb/>habere. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="qñ">quin</expan> docet ibi philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ea qu&ecedil; <expan abbr="&longs;anãtur">&longs;anantur</expan>, <expan abbr="habeãt">habeant</expan> intra &longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; &longs;alu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2378"></arrow.to.target><lb/>illa <expan abbr="aũt">aut</expan> non, &longs;ed extrin&longs;ecùs, vt &longs;anabile & <expan abbr="augm&etilde;tabile">augmentabile</expan>, quanuis & hæc ex &longs;eip&longs;is <expan abbr="mut&etilde;tur">mutentur</expan> & par­<lb/>uo facto in iis quæ extra &longs;unt, motu, alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> venit, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò in augmentum.” <lb/>Quid ergo magis <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>, inquiunt ip&longs;i, quae elementa <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> ab innato principio, &longs;i differunt <lb/>ab aliis, quia reliqua <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> ab externo? </s> <s><expan abbr="Credendum&qacute;">Credendumque</expan>. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, dum inquit habere in &longs;e <lb/>principia &longs;ui mot^{9} graue & leue, <expan abbr="m&etilde;tion&etilde;">mentionem</expan> facere de <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> quod <expan abbr="nũc">nunc</expan> ve&longs;tigamus. </s> <s>Quod, et&longs;i ad­<lb/>uer&longs;arij &longs;olùm talib^{9} verbis <expan abbr="cõfici">confici</expan> <expan abbr="pronũciant">pronunciant</expan>, ita probatur à nobis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> ponitur inter ea <lb/>qu&ecedil; genere <expan abbr="cõueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed id exterius, à quo fit &longs;anitas, aut <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> e&longs;t efficiens: etenim in <expan abbr="incre-m&etilde;to">incre­<lb/>mento</expan> e&longs;t <expan abbr="alim&etilde;tũ">alimentum</expan>, hoc verò .i. </s> <s>quod cùm &longs;it actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> facit actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; rur&longs;us in ægroto <expan abbr="me-dicam&etilde;tũ">me­<lb/>dicamentum</expan> e&longs;t, aut <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan> quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> efficere <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in hoc <expan abbr="differũt">differunt</expan> h&ecedil;c <lb/>à grauibus & leuibus, quae <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>; oportebat <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> grauia & leuia efficiens intra &longs;e <lb/>habere. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="qñ">quin</expan> docet ibi philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ea qu&ecedil; <expan abbr="&longs;anãtur">&longs;anantur</expan>, <expan abbr="habeãt">habeant</expan> intra &longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; &longs;alu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2379"></arrow.to.target><lb/>tis, a&longs;&longs;erit illud e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> efficiens. </s> <s>quae &longs;i in eo <expan abbr="tũ">tum</expan> grauibus <expan abbr="leuibus&qacute;">leuibusque</expan>. </s> <s>&longs;imilia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, habebunt &longs;anè <lb/>h&ecedil;c <expan abbr="it&etilde;">item</expan> intra &longs;e id quod efficiet <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Oportet verò memini&longs;&longs;e <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan> ab Ari&longs;totele ina­<lb/>nimo <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan>, licet p &longs;e <expan abbr="moneãtur">moneantur</expan>, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> e&longs;&longs;e à quónam <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, <expan abbr="aliter&qacute;">aliterque</expan>. </s> <s><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> &longs;e habere, <expan abbr="atq.">atque</expan> in <lb/>iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & animalibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inanimis ip&longs;is, <expan abbr="qñ">quin</expan> mouentur <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim <lb/> | <arrow.to.target n="marg2379"></arrow.to.target><lb/>tis, a&longs;&longs;erit illud e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> efficiens. </s> <s>quae &longs;i in eo <expan abbr="tũ">tum</expan> grauibus <expan abbr="leuibus&qacute;">leuibusque</expan>. </s> <s>&longs;imilia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, habebunt &longs;anè <lb/>h&ecedil;c <expan abbr="it&etilde;">item</expan> intra &longs;e id quod efficiet <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Oportet verò memini&longs;&longs;e <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan> ab Ari&longs;totele ina­<lb/>nimo <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan>, licet p &longs;e <expan abbr="moneãtur">moneantur</expan>, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> e&longs;&longs;e à quónam <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, <expan abbr="aliter&qacute;">aliterque</expan>. </s> <s><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> &longs;e habere, <expan abbr="atq.">atque</expan> in <lb/>iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & animalibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inanimis ip&longs;is, <expan abbr="qñ">quin</expan> mouentur <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2380"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg2380"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2381"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; vi <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, initia per&longs;picua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt homo q mouet <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, & <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> qui <expan abbr="tegulã">tegulam</expan> in &longs;ublime <lb/>rapit: in animalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;t animus qui manife&longs;tè à corpore di&longs;tinctus è à quo corpus agitatur. </s> <s>At <lb/>in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mon&etilde;tur">monentur</expan>, nil tale <expan abbr="per&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>, quod ea moueat, &longs;ed cùm & ip&longs;a ob eas <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> quas at­<lb/>tulit Ari&longs;toteles, &longs;e mouere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sint, opus fuit <expan abbr="ĩ">in</expan> medio ponere principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> extrin&longs;eca, <expan abbr="ge-nerãs">ge­<lb/>nerans</expan> .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="remou&etilde;s">remouens</expan> <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan>, aut <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ideò potius à &longs;eip&longs;is moueri <expan abbr="potuerũt">potuerunt</expan> exi&longs;timati, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>per &longs;e <expan abbr="moueren&ttilde;">mouerentur</expan> eo quae intra &longs;e <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="mitiũ">mitium</expan> <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> illud, <lb/>vnde <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan>, &longs;icut in animali, & eo quod vi mouetur, id quod etiam cùm ob&longs;erua&longs;&longs;et Ari&longs;t. </s> <s>in <lb/>eo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> loco <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> modo tractamus, <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olutè protulit. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; mutationis; <lb/>verùm adiecit <expan abbr="particulã">particulam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferat; videri ita e&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Plurimũ">Plurimum</expan> verò me <expan abbr="cõfirmat">confirmat</expan> in hac <lb/>&longs;nìa cum <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> auctoritas, q in hunc <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> eiu&longs;modi verba accepi&longs;&longs;e <expan abbr="legun&ttilde;">leguntur</expan>, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illo <lb/>ip&longs;o loco &longs;ubiicit Ari&longs;toteles, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & Andronici verba ex Simplicio nuper audiuimus, nec <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> <lb/>illu&longs;trius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod Ari&longs;toteles ip&longs;e textu <expan abbr="&longs;ub&longs;equ&etilde;te">&longs;ub&longs;equente</expan> peregit, vbi <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan> explanauit, & <expan abbr="cõ-formiter">con­<lb/>formiter</expan> <expan abbr="cõclu&longs;it">conclu&longs;it</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> iis qu&ecedil; decreuerat olim 8. Phy&longs;. &, quod mai^{9} e&longs;t, <expan abbr="cõclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> <expan abbr="pronũ-">pronun­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2381"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; vi <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, initia per&longs;picua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt homo q mouet <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, & <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> qui <expan abbr="tegulã">tegulam</expan> in &longs;ublime <lb/>rapit: in animalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;t animus qui manife&longs;tè à corpore di&longs;tinctus è à quo corpus agitatur. </s> <s>At <lb/>in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mon&etilde;tur">monentur</expan>, nil tale <expan abbr="per&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>, quod ea moueat, &longs;ed cùm & ip&longs;a ob eas <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> quas at­<lb/>tulit Ari&longs;toteles, &longs;e mouere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sint, opus fuit <expan abbr="ĩ">in</expan> medio ponere principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> extrin&longs;eca, <expan abbr="ge-nerãs">ge­<lb/>nerans</expan> .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="remou&etilde;s">remouens</expan> <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan>, aut <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ideò potius à &longs;eip&longs;is moueri <expan abbr="potuerũt">potuerunt</expan> exi&longs;timati, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>per &longs;e <expan abbr="moueren&ttilde;">mouerentur</expan> eo quae intra &longs;e <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="mitiũ">mitium</expan> <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> illud, <lb/>vnde <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan>, &longs;icut in animali, & eo quod vi mouetur, id quod etiam cùm ob&longs;erua&longs;&longs;et Ari&longs;t. </s> <s>in <lb/>eo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> loco <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> modo tractamus, <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olutè protulit. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; mutationis; <lb/>verùm adiecit <expan abbr="particulã">particulam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferat; videri ita e&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Plurimũ">Plurimum</expan> verò me <expan abbr="cõfirmat">confirmat</expan> in hac <lb/>&longs;nìa cum <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> auctoritas, q in hunc <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> eiu&longs;modi verba accepi&longs;&longs;e <expan abbr="legun&ttilde;">leguntur</expan>, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illo <lb/>ip&longs;o loco &longs;ubiicit Ari&longs;toteles, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & Andronici verba ex Simplicio nuper audiuimus, nec <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> <lb/>illu&longs;trius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod Ari&longs;toteles ip&longs;e textu <expan abbr="&longs;ub&longs;equ&etilde;te">&longs;ub&longs;equente</expan> peregit, vbi <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan> explanauit, & <expan abbr="cõ-formiter">con­<lb/>formiter</expan> <expan abbr="cõclu&longs;it">conclu&longs;it</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> iis qu&ecedil; decreuerat olim 8. Phy&longs;. &, quod mai^{9} e&longs;t, <expan abbr="cõclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> <expan abbr="pronũ-">pronun­<lb/></expan> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2420"></arrow.to.target><lb/>fuere conflata. </s> <s>Seor&longs;um verò videtur pecca&longs;&longs;e Iandunus; quandò ip&longs;e fingit, primùm moueri <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan>, deinde mixtum: cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per &longs;e moueatur <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, & ad <expan abbr="motũ">motum</expan> mixti per accidens mo­<lb/>ueatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan> hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> pars e&longs;t mixti. </s> <s>ea verò ad <expan abbr="motũ">motum</expan> totius agitatur. </s> <s>Neque <expan abbr="põt">potest</expan> i&longs;te vir infi­<lb/>ciari, elementum à forma propria reip&longs;a & actu moueri, cùm tale &longs;it officium formæ in elemen­<lb/>to, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> omnes in Auerrois di&longs;ciplina profitentur. </s> <s>Quamobrem illud ip&longs;i tantum v&longs;ui <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, quae licet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> temporis puncto <expan abbr="elementũ">elementum</expan> à &longs;ua forma moueatur, & ab elemento mixtum, <lb/>natura tamen prius obeatur dominantis elementi motus à &longs;ua forma. </s> <s>C&ecedil;terùm vbi &longs;it ordo effi­<lb/>cientium, videat ip&longs;e an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in&longs;tans eorum functionis e&longs;&longs;e queat; con&longs;ulat <expan abbr="aũt">aut</expan> demon&longs;trationem <lb/>7. Phy&longs;. de qua &longs;uperius affatim di&longs;&longs;erimus. </s> <s>Nam quid prohibebit, quominus infinita tempore <lb/>finito moueri po&longs;sint? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> inter cau&longs;&longs;as mouenteis in quibus e&longs;t ordo, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> differentia non in­<lb/>tercedit, iam id con&longs;equi poterit, quod tamen, ac &longs;i fieri nequeat, ab Ari&longs;totele con&longs;titutum e&longs;t. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2420"></arrow.to.target><lb/>fuere conflata. </s> <s>Seor&longs;um verò videtur pecca&longs;&longs;e Iandunus; quandò ip&longs;e fingit, primùm moueri <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan>, deinde mixtum: cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per &longs;e moueatur <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, & ad <expan abbr="motũ">motum</expan> mixti per accidens mo­<lb/>ueatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan> hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> pars e&longs;t mixti. </s> <s>ea verò ad <expan abbr="motũ">motum</expan> totius agitatur. </s> <s>Neque <expan abbr="põt">potest</expan> i&longs;te vir infi­<lb/>ciari, elementum à forma propria reip&longs;a & actu moueri, cùm tale &longs;it officium formæ in elemen­<lb/>to, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> omnes in Auerrois di&longs;ciplina profitentur. </s> <s>Quamobrem illud ip&longs;i tantum v&longs;ui <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, quae licet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> temporis puncto <expan abbr="elementũ">elementum</expan> à &longs;ua forma moueatur, & ab elemento mixtum, <lb/>natura tamen prius obeatur dominantis elementi motus à &longs;ua forma. </s> <s>C&ecedil;terùm vbi &longs;it ordo effi­<lb/>cientium, videat ip&longs;e an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in&longs;tans eorum functionis e&longs;&longs;e queat; con&longs;ulat <expan abbr="aũt">aut</expan> demon&longs;trationem <lb/>7. Phy&longs;. de qua &longs;uperius affatim di&longs;&longs;erimus. </s> <s>Nam quid prohibebit, quominus infinita tempore <lb/>finito moueri po&longs;sint? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> inter cau&longs;&longs;as mouenteis in quibus e&longs;t ordo, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> differentia non in­<lb/>tercedit, iam id con&longs;equi poterit, quod tamen, ac &longs;i fieri nequeat, ab Ari&longs;totele con&longs;titutum e&longs;t. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2421"></arrow.to.target><lb/>Videat item, &longs;i elementum in mixto maneat <expan abbr="refractũ">refractum</expan>, & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> potius retineat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actum; quo­<lb/>modo po&longs;sit e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura prior, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma mixti, quæ e&longs;t actu &longs;implici­<lb/>ter. </s> <s>Quid <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vetabit, quin motus mixti &longs;it &longs;implex? </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> verum, ab aliquibus appro­<lb/>batum e&longs;t: tamen iuxta Auerrois placita quæ mordicus ip&longs;i tuentur, defendi po&longs;&longs;e non videtur. <lb/></s> <s>erit <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille mixti idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> elementi, elementum verò motu &longs;implici concitatur. </s> <s>Quòd au­<lb/>tem, &longs;i par &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> gradus, & formæ mixti & dominantis elementi, quia forma mixti virtute <lb/>contineat <expan abbr="elementũ">elementum</expan> dominans, quod Buccaferrea dicebat: vel quae elementum in mixto remaneat, <lb/>vt cen&longs;ebat Auerroës, refi <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> retu&longs;um, &longs;eu virtute remanere fatearis, &longs;iquidem à mixti for­<lb/>ma perficiatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> veluti materia: quis non optimè per&longs;piciat motum mixti non fieri <lb/>tunc ab ip&longs;o elemento? </s> <s>ob id quod anteà diximus, quia .&longs;. </s> <s>ab eo quod pote&longs;tate e&longs;t, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> na&longs;citur motus, &longs;ed à forma qu&ecedil; e&longs;t actu? </s> <s>ni&longs;i fortè pote&longs;tas genus illud cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;ignificet quod <lb/>ex perfectione entelechia nuncupatur. </s> <s>Sed quî <expan abbr="põt">potest</expan> hoc e&longs;&longs;e; quandò elementi forma, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> ip&longs;i, <lb/>non &longs;eruatur in mixto; nihilominus à dominante fieri <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> motum ex verbis philo&longs;ophi <expan abbr="re&longs;tãtur">re&longs;tantur</expan>? <lb/></s> <s>Quòd <expan abbr="it&etilde;">item</expan> elementum cau&longs;&longs;a afficiens e&longs;&longs;e nequeat; hoc per&longs;uadet, &longs;iquidem vel ita dicatur affi­<lb/>cere, quae verè efficiat, & propriè ad efficiens, vt ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> fontem referatur, & tum in eam &longs;ententiam <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> valebunt quæ nos attulimus anteà contra dicentes <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> ab elemento, quatenus ab efficien­ | <arrow.to.target n="marg2421"></arrow.to.target><lb/>Videat item, &longs;i elementum in mixto maneat <expan abbr="refractũ">refractum</expan>, & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> potius retineat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actum; quo­<lb/>modo po&longs;sit e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura prior, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma mixti, quæ e&longs;t actu &longs;implici­<lb/>ter. </s> <s>Quid <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vetabit, quin motus mixti &longs;it &longs;implex? </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> verum, ab aliquibus appro­<lb/>batum e&longs;t: tamen iuxta Auerrois placita quæ mordicus ip&longs;i tuentur, defendi po&longs;&longs;e non videtur. <lb/></s> <s>erit <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille mixti idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> elementi, elementum verò motu &longs;implici concitatur. </s> <s>Quòd au­<lb/>tem, &longs;i par &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> gradus, & formæ mixti & dominantis elementi, quia forma mixti virtute <lb/>contineat <expan abbr="elementũ">elementum</expan> dominans, quod Buccaferrea dicebat: vel quae elementum in mixto remaneat, <lb/>vt cen&longs;ebat Auerroës, refi <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> retu&longs;um, &longs;eu virtute remanere fatearis, &longs;iquidem à mixti for­<lb/>ma perficiatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> veluti materia: quis non optimè per&longs;piciat motum mixti non fieri <lb/>tunc ab ip&longs;o elemento? </s> <s>ob id quod anteà diximus, quia .&longs;. </s> <s>ab eo quod pote&longs;tate e&longs;t, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> na&longs;citur motus, &longs;ed à forma qu&ecedil; e&longs;t actu? </s> <s>ni&longs;i fortè pote&longs;tas genus illud cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;ignificet quod <lb/>ex perfectione entelechia nuncupatur. </s> <s>Sed quî <expan abbr="põt">potest</expan> hoc e&longs;&longs;e; quandò elementi forma, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> ip&longs;i, <lb/>non &longs;eruatur in mixto; nihilominus à dominante fieri <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> motum ex verbis philo&longs;ophi <expan abbr="re&longs;tãtur">re&longs;tantur</expan>? <lb/></s> <s>Quòd <expan abbr="it&etilde;">item</expan> elementum cau&longs;&longs;a afficiens e&longs;&longs;e nequeat; hoc per&longs;uadet, &longs;iquidem vel ita dicatur affi­<lb/>cere, quae verè efficiat, & propriè ad efficiens, vt ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> fontem referatur, & tum in eam &longs;ententiam <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> valebunt quæ nos attulimus anteà contra dicentes <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> ab elemento, quatenus ab efficien­ |
| <pb pagenum="383"/> | <pb pagenum="383"/> |
| <arrow.to.target n="marg2422"></arrow.to.target><lb/>te moueri, aut potius accipienda affectio, ac &longs;it patibilis quædam facultas, per quam moueatur <lb/>mixtum. </s> <s>Id verò, &longs;i ita e&longs;t, iam di&longs;cordes non &longs;umus, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>illud controuer&longs;iæ re&longs;tat, quod <lb/>attinet ad <expan abbr="explicãdum">explicandum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> quo mouetur mixtum inanimum à &longs;ua forma: quarè &longs;i &longs;atis aptè <lb/><expan abbr="effectũ">effectum</expan> e&longs;t, ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ad motum <expan abbr="cõcurrere">concurrere</expan>, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> patibile principium, profectò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mixta inani­<lb/>ma &longs;olùm in &longs;eip&longs;is habebunt <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus internum, <expan abbr="atq.">atque</expan> id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> patibile, quod nos ab ini­<lb/>tio per&longs;uadere conabamur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> con&longs;titutis iis quæ de principiis efficientibus motum in elemen­<lb/>tis, &longs;atis <expan abbr="&longs;uperq.">&longs;uperque</expan> vobis anteà fuerunt ex po&longs;ita, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>recepto <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e principium motus in ani­<lb/>ma carentibus patibile, non actuo&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> id e&longs;&longs;e, quod propriè &longs;ecundùm quod appellatur: ita <lb/>mixtum &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;uam moueri dicemus, vel à generante, dum fit, vel à remouente pro­<lb/>hibens, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> factum e&longs;t, quod cùm conce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles in animatis, multò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> libentius in <lb/>mixtis admittendum e&longs;t, <expan abbr="officiũ">officium</expan> verò dominantis elementi <expan abbr="nõ">non</expan> aliud faciemus à &longs;ua forma: <expan abbr="quan-doquid&etilde;">quan­<lb/>doquidem</expan> forma mixti virtute continet in &longs;e&longs;e corpora &longs;implicia: quinimmo cum <expan abbr="oĩ">omni</expan> mixto domi­<lb/>netur aliquod <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quia forma mixti exiliens ex <expan abbr="eorũ">eorum</expan> mixtura, præ&longs;efert nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="vir-tut&etilde;">vir­<lb/>tutem</expan>, qualis e&longs;t elementi dominantis, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> aliud quicquam mixti forma habenda e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> certa <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> ratio <expan abbr="virtutũ">virtutum</expan> elementorum quæ &longs;ignificatur ex ea voce dominij, &longs;ic fit, vt cau&longs;&longs;a motus in­<lb/>terna &longs;it illa ip&longs;a virtus, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> reap&longs;e cum forma exi&longs;tens. </s> <s>Quapropter <expan abbr="etiã">etiam</expan> philo&longs;ophus elemen­<lb/>to dominanti, &longs;eu virtuti huic quæ continetur in forma (incertum e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> quid nomine <foreign lang="greek">tou= e)pixza­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2422"></arrow.to.target><lb/>te moueri, aut potius accipienda affectio, ac &longs;it patibilis quædam facultas, per quam moueatur <lb/>mixtum. </s> <s>Id verò, &longs;i ita e&longs;t, iam di&longs;cordes non &longs;umus, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>illud controuer&longs;iæ re&longs;tat, quod <lb/>attinet ad <expan abbr="explicãdum">explicandum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> quo mouetur mixtum inanimum à &longs;ua forma: quarè &longs;i &longs;atis aptè <lb/><expan abbr="effectũ">effectum</expan> e&longs;t, ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ad motum <expan abbr="cõcurrere">concurrere</expan>, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> patibile principium, profectò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mixta inani­<lb/>ma &longs;olùm in &longs;eip&longs;is habebunt <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus internum, <expan abbr="atq.">atque</expan> id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> patibile, quod nos ab ini­<lb/>tio per&longs;uadere conabamur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> con&longs;titutis iis quæ de principiis efficientibus motum in elemen­<lb/>tis, &longs;atis <expan abbr="&longs;uperq.">&longs;uperque</expan> vobis anteà fuerunt ex po&longs;ita, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>recepto <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e principium motus in ani­<lb/>ma carentibus patibile, non actuo&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> id e&longs;&longs;e, quod propriè &longs;ecundùm quod appellatur: ita <lb/>mixtum &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;uam moueri dicemus, vel à generante, dum fit, vel à remouente pro­<lb/>hibens, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> factum e&longs;t, quod cùm conce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles in animatis, multò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> libentius in <lb/>mixtis admittendum e&longs;t, <expan abbr="officiũ">officium</expan> verò dominantis elementi <expan abbr="nõ">non</expan> aliud faciemus à &longs;ua forma: <expan abbr="quan-doquid&etilde;">quan­<lb/>doquidem</expan> forma mixti virtute continet in &longs;e&longs;e corpora &longs;implicia: quinimmo cum <expan abbr="oĩ">omni</expan> mixto domi­<lb/>netur aliquod <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quia forma mixti exiliens ex <expan abbr="eorũ">eorum</expan> mixtura, præ&longs;efert nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="vir-tut&etilde;">vir­<lb/>tutem</expan>, qualis e&longs;t elementi dominantis, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> aliud quicquam mixti forma habenda e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> certa <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> ratio <expan abbr="virtutũ">virtutum</expan> elementorum quæ &longs;ignificatur ex ea voce dominij, &longs;ic fit, vt cau&longs;&longs;a motus in­<lb/>terna &longs;it illa ip&longs;a virtus, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> reap&longs;e cum forma exi&longs;tens. </s> <s>Quapropter <expan abbr="etiã">etiam</expan> philo&longs;ophus elemen­<lb/>to dominanti, &longs;eu virtuti huic quæ continetur in forma (incertum e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> quid nomine <foreign lang="greek">tou= e)pikra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2423"></arrow.to.target><lb/>tou=ntos</foreign> .i. </s> <s>dominantis &longs;ibi velit Ari&longs;toteles, & ad <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> perbellè accommodari pote&longs;t) eundem <lb/>tribuit characterem <expan abbr="atq.">atque</expan> formæ: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ita inquit <foreign lang="greek"><gap/> tou= e)pixzatountos</foreign>, hoc e&longs;t, à dominante, <lb/>&longs;ed <foreign lang="greek">kata\ to\ e)pixzatoiw=</foreign> .i. </s> <s>&longs;ecundùm id quod dominatur. </s> <s>Ex quibus etiam &longs;eruabitur optimè <lb/>vnus motus vnius mixti, quanquàm non &longs;implex, cum & ip&longs;um vnum &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnum per vnam <lb/>formam. </s> <s>Liquet in&longs;uper, vt etiam mixta, &longs;i fuerint inanima, ab alio tanquam efficiente nece&longs;­<lb/>&longs;ariò moueantur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2423"></arrow.to.target><lb/>tou=ntos</foreign> .i. </s> <s>dominantis &longs;ibi velit Ari&longs;toteles, & ad <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> perbellè accommodari pote&longs;t) eundem <lb/>tribuit characterem <expan abbr="atq.">atque</expan> formæ: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ita inquit <foreign lang="greek">a)po\ tou= e)pikratountos</foreign>, hoc e&longs;t, à dominante, <lb/>&longs;ed <foreign lang="greek">kata\ to\ e)pikratou=n</foreign> .i. </s> <s>&longs;ecundùm id quod dominatur. </s> <s>Ex quibus etiam &longs;eruabitur optimè <lb/>vnus motus vnius mixti, quanquàm non &longs;implex, cum & ip&longs;um vnum &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnum per vnam <lb/>formam. </s> <s>Liquet in&longs;uper, vt etiam mixta, &longs;i fuerint inanima, ab alio tanquam efficiente nece&longs;­<lb/>&longs;ariò moueantur.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2419"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg2419"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Characteres finis cum communes, tum proprij traduntur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Characteres finis cum communes, tum proprij traduntur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CVM <expan abbr="aũt">aut</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;tia">efficientia</expan> <expan abbr="prĩcipia">principia</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> in <expan abbr="aĩo">animo</expan> <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan> <expan abbr="abũdè">abundè</expan> tractarimus, ac docuerimus <lb/>vnà, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> materia & forma qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tituunt">con&longs;tituunt</expan> <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, <expan abbr="cõueniãt">conueniant</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="produc&etilde;dũ">producendum</expan>; <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit <expan abbr="alienũ">alienum</expan> à natura motus, &longs;i pr&ecedil;tereà di&longs;quiramus, vt ip&longs;a à pr&ecedil;cipuo <expan abbr="gñe">gnne</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; moueantur, <lb/><expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> <expan abbr="cõpertũ">compertum</expan> e&longs;t, vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> generatim de fine di&longs;putabimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde &longs;igillatim <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> <lb/>imitati naturæ ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="de&longs;c&etilde;demus">de&longs;cendemus</expan> cuius <expan abbr="g&rtilde;a">grna</expan> propagatur motus in rebus naturalibus. </s> <s>Primùm verò <lb/>characteres ip&longs;ius aperiemus, deinde docebimus, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ab ip&longs;o propria effecta na&longs;cantur. <lb/></s> <s>Finis igitur pr&ecedil;ter eos characteres qui &longs;ibi <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> aliis cau&longs;sis &longs;unt <expan abbr="cões">cones</expan> quos ego quattuor e&longs;&longs;e <lb/> | <s>CVM <expan abbr="aũt">aut</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;tia">efficientia</expan> <expan abbr="prĩcipia">principia</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> in <expan abbr="aĩo">animo</expan> <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan> <expan abbr="abũdè">abundè</expan> tractarimus, ac docuerimus <lb/>vnà, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> materia & forma qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tituunt">con&longs;tituunt</expan> <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, <expan abbr="cõueniãt">conueniant</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="produc&etilde;dũ">producendum</expan>; <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit <expan abbr="alienũ">alienum</expan> à natura motus, &longs;i pr&ecedil;tereà di&longs;quiramus, vt ip&longs;a à pr&ecedil;cipuo <expan abbr="gñe">gnne</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; moueantur, <lb/><expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> <expan abbr="cõpertũ">compertum</expan> e&longs;t, vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> generatim de fine di&longs;putabimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde &longs;igillatim <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> <lb/>imitati naturæ ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="de&longs;c&etilde;demus">de&longs;cendemus</expan> cuius <expan abbr="g&rtilde;a">gratia</expan> propagatur motus in rebus naturalibus. </s> <s>Primùm verò <lb/>characteres ip&longs;ius aperiemus, deinde docebimus, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ab ip&longs;o propria effecta na&longs;cantur. <lb/></s> <s>Finis igitur pr&ecedil;ter eos characteres qui &longs;ibi <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> aliis cau&longs;sis &longs;unt <expan abbr="cões">cones</expan> quos ego quattuor e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2438"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperio">comperio</expan>. </s> <s>nimirùm <foreign lang="greek">to\ diati</foreign> .i. </s> <s>cur, quae per <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus interrogatis, cur aliquid, aut &longs;it, aut fa­<lb/>ciat, aut fiat; ita <expan abbr="re&longs;põdere">re&longs;pondere</expan> licet, vt, cur prodit in <expan abbr="forũ">forum</expan>? </s> <s>vt <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan> <expan abbr="amicũ">amicum</expan>: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <foreign lang="greek">to\ ti)<gap/>i\</foreign>, hoc e&longs;t, <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>e&longs;t, quod logicè v&longs;urpatur, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in ea definitione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <foreign lang="greek">ai)tiw/dh</foreign>, hoc e&longs;t, cau&longs;&longs;&ecedil; redditricem <lb/><expan abbr="vocãt">vocant</expan>, ex eo, quae &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> e&longs;t; accipi po&longs;sint, vt hinc ill&ecedil; lachrym&ecedil;; h&ecedil;c illa mi&longs;ericordia. <lb/></s> <s>Tum <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <foreign lang="greek">o(<gap/>en</foreign> .i. </s> <s>vnde, vel <foreign lang="greek">u(f)ou(=</foreign> .i. </s> <s>à quo quod tamet&longs;i peculiari <expan abbr="quadã">quadam</expan> vi nobis exprimit <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/><expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan>; <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> latè patet, & ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus <expan abbr="trãsfertur">transfertur</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;unt, vel vnde aliquid &longs;it, vel <lb/>vnde fiat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vnde cogno&longs;catur. </s> <s>&longs;ic à &longs;anitate e&longs;t ambulatio, & à principe <expan abbr="obedi&etilde;tia">obedientia</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2438"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperio">comperio</expan>. </s> <s>nimirùm <foreign lang="greek">to\ diati</foreign> .i. </s> <s>cur, quae per <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus interrogatis, cur aliquid, aut &longs;it, aut fa­<lb/>ciat, aut fiat; ita <expan abbr="re&longs;põdere">re&longs;pondere</expan> licet, vt, cur prodit in <expan abbr="forũ">forum</expan>? </s> <s>vt <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan> <expan abbr="amicũ">amicum</expan>: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <foreign lang="greek">to\ ti e)sti\</foreign>, hoc e&longs;t, <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>e&longs;t, quod logicè v&longs;urpatur, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in ea definitione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <foreign lang="greek">ai)tiw/dh</foreign>, hoc e&longs;t, cau&longs;&longs;&ecedil; redditricem <lb/><expan abbr="vocãt">vocant</expan>, ex eo, quae &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> e&longs;t; accipi po&longs;sint, vt hinc ill&ecedil; lachrym&ecedil;; h&ecedil;c illa mi&longs;ericordia. <lb/></s> <s>Tum <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <foreign lang="greek">o(qen</foreign> .i. </s> <s>vnde, vel <foreign lang="greek">u(f' ou(=</foreign> .i. </s> <s>à quo quod tamet&longs;i peculiari <expan abbr="quadã">quadam</expan> vi nobis exprimit <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/><expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan>; <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> latè patet, & ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus <expan abbr="trãsfertur">transfertur</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;unt, vel vnde aliquid &longs;it, vel <lb/>vnde fiat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vnde cogno&longs;catur. </s> <s>&longs;ic à &longs;anitate e&longs;t ambulatio, & à principe <expan abbr="obedi&etilde;tia">obedientia</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2439"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">kaq'o(/</foreign> .i. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> quod; qua&longs;i &longs;e <expan abbr="habeãt">habeant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> ad aliquid, vt ip&longs;um eas nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, & per illam <lb/><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> in&longs;it in <expan abbr="hab&etilde;te">habente</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: quare ambulat, quatenus expetit <expan abbr="bonã">bonam</expan> valetudinem. </s> <s>Et <foreign lang="greek">to\ e)c</foreign> <expan abbr="cõmu-nis">commu­<lb/>nis</expan> &longs;anè character e&longs;t: nam complectitur materiam quæ primum e&longs;t, ex quo, vt quod ine&longs;t, fit <lb/>compo&longs;itum. </s> <s>Res etiam ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tare dicitur à Porphyrio: pertinet item ad ef­<lb/>ficiens: quapropter ex homine fieri dicitur homo, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ob&longs;eruatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t eo finem &longs;ignificari, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2439"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">kaq'o(/</foreign> .i. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> quod; qua&longs;i &longs;e <expan abbr="habeãt">habeant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> ad aliquid, vt ip&longs;um eas nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, & per illam <lb/><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> in&longs;it in <expan abbr="hab&etilde;te">habente</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: quare ambulat, quatenus expetit <expan abbr="bonã">bonam</expan> valetudinem. </s> <s>Et <foreign lang="greek">to\ e)c</foreign> <expan abbr="cõmu-nis">commu­<lb/>nis</expan> &longs;anè character e&longs;t: nam complectitur materiam quæ primum e&longs;t, ex quo, vt quod ine&longs;t, fit <lb/>compo&longs;itum. </s> <s>Res etiam ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tare dicitur à Porphyrio: pertinet item ad ef­<lb/>ficiens: quapropter ex homine fieri dicitur homo, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ob&longs;eruatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t eo finem &longs;ignificari, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2440"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">e)ktoi au/ths a(= za a) z*xh=s h)/zthtai o) ouzano/s kai\ u( fu/sis</foreign>, quod tamen vult e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, vt finem. <lb/></s> <s>Finis igitur pr&ecedil;ter hos <expan abbr="cõmunes">communes</expan> characteres habet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan> &longs;uiip&longs;ius proprium qui <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> <foreign lang="greek">ou(= e) nexa</foreign> .i. </s> <s>cui^{9} | <arrow.to.target n="marg2440"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">e)ktoi au/ths a(=ra a)rxh=s h)/rthtai o) ourano/s kai\ u( fu/sis</foreign>, quod tamen vult e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, vt finem. <lb/></s> <s>Finis igitur pr&ecedil;ter hos <expan abbr="cõmunes">communes</expan> characteres habet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan> &longs;uiip&longs;ius proprium qui <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> <foreign lang="greek">ou(= e)neka</foreign> .i. </s> <s>cui^{9} |
| <pb pagenum="386"/>gratia, quòd <expan abbr="oĩa">omnia</expan> moueantur, faciant, & fiant, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> operentur, vt ad aliquid perueniant quo <lb/> | <pb pagenum="386"/>gratia, quòd <expan abbr="oĩa">omnia</expan> moueantur, faciant, & fiant, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> operentur, vt ad aliquid perueniant quo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2441"></arrow.to.target><lb/>adepto &longs;edetur <expan abbr="oīs">omnis</expan> actio, & omnis appetitus expleatur. </s> <s>Nam &longs;iue natura &longs;it, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> humana vo­<lb/>luntas, ni&longs;i <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> mentis adeò deprauatæ fuerit, vt incon&longs;ultò <expan abbr="temere&qacute;">temereque</expan>. </s> <s>agat, à <expan abbr="quodã">quodam</expan> excitatur, <lb/>& modo <expan abbr="quodã">quodam</expan> impellitur ad agendum, <expan abbr="vtq.">vtque</expan> eo potiatur, <expan abbr="oīa">oina</expan> præ&longs;tat, ac ni&longs;i con&longs;equatur, fru&longs;tra <lb/><expan abbr="c&etilde;&longs;eatur">cen&longs;eatur</expan> illa peregi&longs;&longs;e. </s> <s>Veruntamen, et&longs;i proprius e&longs;t character ille finis ip&longs;ius generatim &longs;umpti, <lb/>cuius e&longs;t ea conditio, vt eo &longs;it perfectius, quod in ip&longs;um <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>. </s> <s>quapropter (ni&longs;i fallor) à qui­<lb/>bu&longs;dam Latinis interpretibus habetur finis naturalis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed, vt aiunt ip&longs;i, naturalitate <expan abbr="cõmu-ni">commu­<lb/>ni</expan>, is <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="oīno">omnino</expan> e&longs;t vniu&longs;modi, cùm di&longs;tribuatur in <expan abbr="eũ">eum</expan> qui e&longs;t cuius gratia, <expan abbr="atq.">atque</expan> generi <expan abbr="cognom&etilde;">cognomen</expan>, <lb/>& alterum qui ab Ari&longs;t. </s> <s>dicitur <foreign lang="greek">w(=|</foreign> .i. </s> <s>cui. </s> <s>quem <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> naturalitate propria nuncupari credo. </s> <s>Illud <lb/>quidem quod generis nomine nuncupatur <foreign lang="greek">ou(= e)nexa</foreign> .i. </s> <s>cuius gratia e&longs;t aliquid, hoc &longs;ibi <expan abbr="re&longs;põdens">re&longs;pondens</expan> <lb/>habet, quod dicitur huius e&longs;&longs;e gratia, vt &longs;anitas e&longs;t, gratia cuius æger &longs;umit medicamentum, &longs;um­<lb/>ptio verò medicamenti fit gratia &longs;anitatis: altera <expan abbr="aūt">aut</expan> illa vox, à Latinis propter <expan abbr="carentiã">carentiam</expan> &longs;exti ca­<lb/>&longs;us apud Gr&ecedil;cos, variis modis v&longs;urpari <expan abbr="cõ&longs;ueuit">con&longs;ueuit</expan>, modò in ca&longs;u dandi, cui. </s> <s>aliàs in &longs;exto. </s> <s>quo. </s> <s>red­<lb/>dit etiam auctoreis ambiguos, quo pacto finis hic Latinè &longs;it exprimendus: <expan abbr="eo&longs;&qacute;">eo&longs;que</expan>. </s> <s>ancipiteis facit <lb/>de &longs;ua natura: nonnullis arbitrantibus hunc e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> quo, & modò facultateis ita de&longs;cribi, nempe <lb/>quo adipi&longs;cimur <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> cuius gratia, vt vi&longs;um qui e&longs;t gratia <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, vt videamus, qua&longs;i videamus <lb/>vi&longs;u, modo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> functiones, vt Deus e&longs;t finis cuius gratia, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> contemplatio, finis quo. </s> <s>Quid <lb/> | <arrow.to.target n="marg2441"></arrow.to.target><lb/>adepto &longs;edetur <expan abbr="oīs">omnis</expan> actio, & omnis appetitus expleatur. </s> <s>Nam &longs;iue natura &longs;it, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> humana vo­<lb/>luntas, ni&longs;i <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> mentis adeò deprauatæ fuerit, vt incon&longs;ultò <expan abbr="temere&qacute;">temereque</expan>. </s> <s>agat, à <expan abbr="quodã">quodam</expan> excitatur, <lb/>& modo <expan abbr="quodã">quodam</expan> impellitur ad agendum, <expan abbr="vtq.">vtque</expan> eo potiatur, <expan abbr="oīa">omnia</expan> præ&longs;tat, ac ni&longs;i con&longs;equatur, fru&longs;tra <lb/><expan abbr="c&etilde;&longs;eatur">cen&longs;eatur</expan> illa peregi&longs;&longs;e. </s> <s>Veruntamen, et&longs;i proprius e&longs;t character ille finis ip&longs;ius generatim &longs;umpti, <lb/>cuius e&longs;t ea conditio, vt eo &longs;it perfectius, quod in ip&longs;um <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>. </s> <s>quapropter (ni&longs;i fallor) à qui­<lb/>bu&longs;dam Latinis interpretibus habetur finis naturalis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed, vt aiunt ip&longs;i, naturalitate <expan abbr="cõmu-ni">commu­<lb/>ni</expan>, is <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="oīno">omnino</expan> e&longs;t vniu&longs;modi, cùm di&longs;tribuatur in <expan abbr="eũ">eum</expan> qui e&longs;t cuius gratia, <expan abbr="atq.">atque</expan> generi <expan abbr="cognom&etilde;">cognomen</expan>, <lb/>& alterum qui ab Ari&longs;t. </s> <s>dicitur <foreign lang="greek">w(=|</foreign> .i. </s> <s>cui. </s> <s>quem <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> naturalitate propria nuncupari credo. </s> <s>Illud <lb/>quidem quod generis nomine nuncupatur <foreign lang="greek">ou(= e)neka</foreign> .i. </s> <s>cuius gratia e&longs;t aliquid, hoc &longs;ibi <expan abbr="re&longs;põdens">re&longs;pondens</expan> <lb/>habet, quod dicitur huius e&longs;&longs;e gratia, vt &longs;anitas e&longs;t, gratia cuius æger &longs;umit medicamentum, &longs;um­<lb/>ptio verò medicamenti fit gratia &longs;anitatis: altera <expan abbr="aūt">aut</expan> illa vox, à Latinis propter <expan abbr="carentiã">carentiam</expan> &longs;exti ca­<lb/>&longs;us apud Gr&ecedil;cos, variis modis v&longs;urpari <expan abbr="cõ&longs;ueuit">con&longs;ueuit</expan>, modò in ca&longs;u dandi, cui. </s> <s>aliàs in &longs;exto. </s> <s>quo. </s> <s>red­<lb/>dit etiam auctoreis ambiguos, quo pacto finis hic Latinè &longs;it exprimendus: <expan abbr="eo&longs;&qacute;">eo&longs;que</expan>. </s> <s>ancipiteis facit <lb/>de &longs;ua natura: nonnullis arbitrantibus hunc e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> quo, & modò facultateis ita de&longs;cribi, nempe <lb/>quo adipi&longs;cimur <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> cuius gratia, vt vi&longs;um qui e&longs;t gratia <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, vt videamus, qua&longs;i videamus <lb/>vi&longs;u, modo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> functiones, vt Deus e&longs;t finis cuius gratia, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> contemplatio, finis quo. </s> <s>Quid <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2442"></arrow.to.target><lb/>ille, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> nomine Simplicij &longs;uper libris de anima circunferri &longs;cimus, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;ius fragmenta qua­<lb/>dam extent &longs;olùm, &longs;ed potius &longs;it Pri&longs;cianus Lydus Platonicus non ignobilis, &longs;ibi in huius vocis <lb/>explicatione velit, difficilè admodum per&longs;picitur. </s> <s>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Ari&longs;t. </s> <s>inquit. <foreign lang="greek">*dittw=s de\ to\ ou(= e)nekat<gap/><lb/>te<gap/>(=, <gap/> to\ w(=|</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>dupliciter <expan abbr="aũt">aut</expan> cuius gratia, & cuius, & cui inquit ip&longs;e. </s> <s>“<foreign lang="greek">pa/llin t<gap/>/twn u)pomimni­<lb/>sxei, i(n) w(s ai)ti)an t<gap/>i\ yux<gap/>o\, a)lla\ mh\ w(s to\ a)/zison, tw=n a)potelesma/twn tiqw=men.” <gap/> ga\r t<gap/>=to <lb/>te/los w(s to\ w(=| h( de\ yuxh\w(s to <gap/>(=. epeidh\ <gap/>) t<gap/>= c<gap/>u= mu/n<gap/>, a)lla\ kai\ t<gap/>= telei/ws c<gap/>u= ai) tia toi=s ocw=­<lb/>sin h( yuxh\</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>“Rur&longs;us horum meminit, vt tanquam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, animum; at <expan abbr="nõ">non</expan> tanquam <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <expan abbr="effe-ctuũ">effe­<lb/>ctuum</expan> ponamus.” etenim hoc finis vt <foreign lang="greek">w(=|</foreign>, animus verò vt cuius, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> non <expan abbr="viu&etilde;di">viuendi</expan> &longs;olum, &longs;ed <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> perfectè viuendibus e&longs;t animus. <foreign lang="greek">*a)potelesma/</foreign> profectò videtur à parte di&longs;tin­<lb/>gui, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quòd hæc e&longs;t coniuncta cum toto: prætereà totius <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplet">complet</expan>, <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2442"></arrow.to.target><lb/>ille, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> nomine Simplicij &longs;uper libris de anima circunferri &longs;cimus, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;ius fragmenta qua­<lb/>dam extent &longs;olùm, &longs;ed potius &longs;it Pri&longs;cianus Lydus Platonicus non ignobilis, &longs;ibi in huius vocis <lb/>explicatione velit, difficilè admodum per&longs;picitur. </s> <s>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Ari&longs;t. </s> <s>inquit. <foreign lang="greek">*dittw=s de\ to\ ou(= e)neka to\ <lb/>te ou(=, kai\ to\ w(=|</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>dupliciter <expan abbr="aũt">aut</expan> cuius gratia, & cuius, & cui inquit ip&longs;e. </s> <s>“<foreign lang="greek">pa/llin tou/twn u)pomimni­<lb/>skei, i(n' w(s ai)ti\an th\n yuxh\n, a)lla\ mh\ w(s to\ a)/riston, tw=n a)potelesma/twn tiqw=men. kai\ ga\r tou=to <lb/>te/los w(s to\ w(=| h( de\ yuxh\ w(s to\ ou(=. epeidh\ ou) tou= zh=n mu/nou, a)lla\ kai\ tou= telei/ws zh=n ai)tia toi=s ozw=­<lb/>sin h( yuxh\</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>“Rur&longs;us horum meminit, vt tanquam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, animum; at <expan abbr="nõ">non</expan> tanquam <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <expan abbr="effe-ctuũ">effe­<lb/>ctuum</expan> ponamus.” etenim hoc finis vt <foreign lang="greek">w(=|</foreign>, animus verò vt cuius, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> non <expan abbr="viu&etilde;di">viuendi</expan> &longs;olum, &longs;ed <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> perfectè viuendibus e&longs;t animus. <foreign lang="greek">*a)potelesma/</foreign> profectò videtur à parte di&longs;tin­<lb/>gui, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quòd hæc e&longs;t coniuncta cum toto: prætereà totius <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplet">complet</expan>, <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2443"></arrow.to.target><lb/>tigerit cum e&longs;&longs;e <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, &longs;iue vt <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> generis, &longs;iue vt e&longs;&longs;entiæ, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vt quantum, apotele&longs;mata ve­<lb/>rò, <expan abbr="neq.">neque</expan> cum eo coniuncta cuius ip&longs;a &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplent">complent</expan>; quocirca probè dicetur, <lb/>filius e&longs;&longs;e apotele&longs;ma patris, & <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> ædificatoris, & <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> generatim, quod in &longs;eip&longs;o <lb/>cau&longs;&longs;as &longs;uæ perfectionis habet. </s> <s>Quod &longs;i ita e&longs;t, <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> intelligi <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> numeris <expan abbr="ab-&longs;olutũ">ab­<lb/>&longs;olutum</expan>: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> no&longs;tro <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, tum e&longs;t, cùm exercet &longs;uas functioneis qu&ecedil; &longs;ibi <expan abbr="conueniũt">conueniunt</expan> pro<lb/> | <arrow.to.target n="marg2443"></arrow.to.target><lb/>tigerit cum e&longs;&longs;e <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, &longs;iue vt <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> generis, &longs;iue vt e&longs;&longs;entiæ, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vt quantum, apotele&longs;mata ve­<lb/>rò, <expan abbr="neq.">neque</expan> cum eo coniuncta cuius ip&longs;a &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplent">complent</expan>; quocirca probè dicetur, <lb/>filius e&longs;&longs;e apotele&longs;ma patris, & <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> ædificatoris, & <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> generatim, quod in &longs;eip&longs;o <lb/>cau&longs;&longs;as &longs;uæ perfectionis habet. </s> <s>Quod &longs;i ita e&longs;t, <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> intelligi <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> numeris <expan abbr="ab-&longs;olutũ">ab­<lb/>&longs;olutum</expan>: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> no&longs;tro <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, tum e&longs;t, cùm exercet &longs;uas functioneis qu&ecedil; &longs;ibi <expan abbr="conueniũt">conueniunt</expan> pro<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2444"></arrow.to.target><lb/>&longs;ua natura, <expan abbr="idq.">idque</expan> tum e&longs;t, vbi perfectè viuit, vt homo cùm <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> & <expan abbr="contemplant&etilde;">contemplantem</expan> ducit, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. <lb/></s> <s>beatitudine pollet qu&ecedil; &longs;ibi <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> homini per <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, & <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> deo &longs;imili per <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>. <lb/></s> <s>Si igitur accipiamus <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> in actu <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s><expan abbr="optimũ">optimum</expan> appellamus, <expan abbr="iã">iam</expan> excluditur ea cau&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="rõ">ratio</expan> ab animo quæ e&longs;t vt <foreign lang="greek">w(=|</foreign>. </s> <s>& ea &longs;olùm recipitur, quæ e&longs;t, vt <foreign lang="greek">to\ ou(=</foreign>. </s> <s>Verumenimuero duo mihi &longs;u­<lb/>&longs;picionem faciunt in hac interpretatione, primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quod eius ratio, quo ita notatur, vt <foreign lang="greek">w(=</foreign>. <lb/></s> <s>optimè tribuitur animo, & quà de animo di&longs;&longs;erit, videtur philo&longs;ophus ibi referre ad tale finium <lb/>genus ea quæ vtuntur aliquo, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> nos <expan abbr="oĩum">omnium</expan> artium fines e&longs;&longs;e &longs;tatuit, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;impli­<lb/>citer cuius gratia. </s> <s>quae &longs;i animus vtitur corpore, quemadmodum Ari&longs;t. </s> <s>eo loco te&longs;tatur, cùm inquit <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora e&longs;&longs;e animi in&longs;trumenta; ergo illis vtitur animus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>e&longs;t actus corporis organici, <lb/>ille <expan abbr="quoq.">quoque</expan> finis erit in hoc genere quo de <expan abbr="nũc">nunc</expan> agimus. </s> <s>Sed prætereà mihi cau&longs;&longs;a illa &longs;u&longs;pecta e&longs;t: <lb/>cùm a&longs;&longs;eritur, animum <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="viu&etilde;di">viuendi</expan> &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd vita perfecta fruatur <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <lb/>quia <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> illud erit, quod animo vtetur, & erit <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan> <expan abbr="operationũ">operationum</expan>, <expan abbr="quãdo">quando</expan> ille <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> <lb/>propriæ <expan abbr="sũt">sunt</expan>, & ob id <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> imperfectior, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="exi&longs;timandũ">exi&longs;timandum</expan> &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;&longs;e propter animum, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2444"></arrow.to.target><lb/>&longs;ua natura, <expan abbr="idq.">idque</expan> tum e&longs;t, vbi perfectè viuit, vt homo cùm <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> & <expan abbr="contemplant&etilde;">contemplantem</expan> ducit, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. <lb/></s> <s>beatitudine pollet qu&ecedil; &longs;ibi <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> homini per <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, & <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> deo &longs;imili per <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>. <lb/></s> <s>Si igitur accipiamus <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> in actu <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s><expan abbr="optimũ">optimum</expan> appellamus, <expan abbr="iã">iam</expan> excluditur ea cau&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="rõ">ratio</expan> ab animo quæ e&longs;t vt <foreign lang="greek">w(=|</foreign>. </s> <s>& ea &longs;olùm recipitur, quæ e&longs;t, vt <foreign lang="greek">to\ ou(=</foreign>. </s> <s>Verumenimuero duo mihi &longs;u­<lb/>&longs;picionem faciunt in hac interpretatione, primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quod eius ratio, quo ita notatur, vt <foreign lang="greek">w(=</foreign>. <lb/></s> <s>optimè tribuitur animo, & quà de animo di&longs;&longs;erit, videtur philo&longs;ophus ibi referre ad tale finium <lb/>genus ea quæ vtuntur aliquo, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> nos <expan abbr="oĩum">omnium</expan> artium fines e&longs;&longs;e &longs;tatuit, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;impli­<lb/>citer cuius gratia. </s> <s>quae &longs;i animus vtitur corpore, quemadmodum Ari&longs;t. </s> <s>eo loco te&longs;tatur, cùm inquit <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora e&longs;&longs;e animi in&longs;trumenta; ergo illis vtitur animus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>e&longs;t actus corporis organici, <lb/>ille <expan abbr="quoq.">quoque</expan> finis erit in hoc genere quo de <expan abbr="nũc">nunc</expan> agimus. </s> <s>Sed prætereà mihi cau&longs;&longs;a illa &longs;u&longs;pecta e&longs;t: <lb/>cùm a&longs;&longs;eritur, animum <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="viu&etilde;di">viuendi</expan> &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd vita perfecta fruatur <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <lb/>quia <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> illud erit, quod animo vtetur, & erit <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan> <expan abbr="operationũ">operationum</expan>, <expan abbr="quãdo">quando</expan> ille <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> <lb/>propriæ <expan abbr="sũt">sunt</expan>, & ob id <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> imperfectior, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="exi&longs;timandũ">exi&longs;timandum</expan> &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;&longs;e propter animum, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2445"></arrow.to.target><lb/>& inanimum, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="oīno">omnino</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> primùm intendere <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & ad id, vt forma &longs;it, <expan abbr="materiã">materiam</expan> illi &longs;ub&longs;ter­<lb/>nere, <expan abbr="cõpo&longs;itum&qacute;">compo&longs;itumque</expan>. </s> <s>producere. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s>tribuit &longs;ub&longs;tantiis immobilibus quæ &longs;unt <lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tanti&longs;sim&ecedil;, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> cau&longs;&longs;æ <expan abbr="modũ">modum</expan>; ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cen&longs;eri <expan abbr="põt">potest</expan> illum e&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: &longs;ic <expan abbr="com-po&longs;itũ">com­<lb/>po&longs;itum</expan> erit <expan abbr="præ&longs;tãtius">præ&longs;tantius</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> animus, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multò ab&longs;urdius e&longs;t apud eos in quibus ille ip&longs;e auctor <lb/><expan abbr="numerãdus">numerandus</expan> e&longs;t, qui <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="humanã">humanam</expan> à corpore <expan abbr="&longs;eparabil&etilde;">&longs;eparabilem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> immortalem ponunt. </s> <s><expan abbr="Eadem&qacute;">Eademque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <lb/><expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="oīum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> oppugnare, qui <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> in eo genere cau&longs;&longs;æ <expan abbr="reponendũ">reponendum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="credũt">credunt</expan>, <lb/>quia .&longs;. </s> <s><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illi <expan abbr="paren&ttilde;">parentur</expan>, & <expan abbr="effician&ttilde;">efficiantur</expan>, vt eius &longs;int. </s> <s>Proptereà <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauerim ego <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> in eo loco <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, licet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ad hoc <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> cau&longs;&longs;æ gen^{9} referri po&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="ignor&etilde;">ignorem</expan>, &longs;ed deteriore <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/><expan abbr="cõditione">conditione</expan>; verùm ibi <expan abbr="animũ">animum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="sũptũ">sumptum</expan>: <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> &longs;anè, quae anteà <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> vt <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="effici&etilde;tem&qacute;">efficientemque</expan>. </s> <s>o&longs;tendi&longs;­<lb/>&longs;et; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aggre&longs;&longs;us e&longs;&longs;et explicare, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> cau&longs;&longs;a foret, vt finis, <expan abbr="atq.">atque</expan> docere vellet, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impli­<lb/>citer e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, vt cuius gratia: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> & id <expan abbr="cõe">cone</expan> e&longs;t <expan abbr="oĩ">omni</expan> form&ecedil;, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, qa corpore vtitur, & <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mo­<lb/>uet, vt in ea &longs;olùm forma, & efficiens &longs;ubiecto <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan>; &longs;ecus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in animo carentibus, quae <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, quia <lb/>corpore vtitur, vt organo; &longs;it cau&longs;&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, vt cui (iam &longs;ic <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> <expan abbr="cõuertere">conuertere</expan> placet) <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maxi­<lb/>mè alia <expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora &longs;eruiunt illi, <expan abbr="atq.">atque</expan> in&longs;tituuntur ad ip&longs;um, omnia inquam, quandoquidem & | <arrow.to.target n="marg2445"></arrow.to.target><lb/>& inanimum, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="oīno">omnino</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> primùm intendere <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & ad id, vt forma &longs;it, <expan abbr="materiã">materiam</expan> illi &longs;ub&longs;ter­<lb/>nere, <expan abbr="cõpo&longs;itum&qacute;">compo&longs;itumque</expan>. </s> <s>producere. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s>tribuit &longs;ub&longs;tantiis immobilibus quæ &longs;unt <lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tanti&longs;sim&ecedil;, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> cau&longs;&longs;æ <expan abbr="modũ">modum</expan>; ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cen&longs;eri <expan abbr="põt">potest</expan> illum e&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: &longs;ic <expan abbr="com-po&longs;itũ">com­<lb/>po&longs;itum</expan> erit <expan abbr="præ&longs;tãtius">præ&longs;tantius</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> animus, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multò ab&longs;urdius e&longs;t apud eos in quibus ille ip&longs;e auctor <lb/><expan abbr="numerãdus">numerandus</expan> e&longs;t, qui <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="humanã">humanam</expan> à corpore <expan abbr="&longs;eparabil&etilde;">&longs;eparabilem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> immortalem ponunt. </s> <s><expan abbr="Eadem&qacute;">Eademque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <lb/><expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="oīum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> oppugnare, qui <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> in eo genere cau&longs;&longs;æ <expan abbr="reponendũ">reponendum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="credũt">credunt</expan>, <lb/>quia .&longs;. </s> <s><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illi <expan abbr="paren&ttilde;">parentur</expan>, & <expan abbr="effician&ttilde;">efficiantur</expan>, vt eius &longs;int. </s> <s>Proptereà <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauerim ego <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> in eo loco <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, licet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ad hoc <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> cau&longs;&longs;æ gen^{9} referri po&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="ignor&etilde;">ignorem</expan>, &longs;ed deteriore <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/><expan abbr="cõditione">conditione</expan>; verùm ibi <expan abbr="animũ">animum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="sũptũ">sumptum</expan>: <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> &longs;anè, quae anteà <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> vt <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="effici&etilde;tem&qacute;">efficientemque</expan>. </s> <s>o&longs;tendi&longs;­<lb/>&longs;et; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aggre&longs;&longs;us e&longs;&longs;et explicare, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> cau&longs;&longs;a foret, vt finis, <expan abbr="atq.">atque</expan> docere vellet, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impli­<lb/>citer e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, vt cuius gratia: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> & id <expan abbr="cõe">cone</expan> e&longs;t <expan abbr="oĩ">omni</expan> form&ecedil;, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, <expan abbr="&qtail;a">qua</expan> corpore vtitur, & <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mo­<lb/>uet, vt in ea &longs;olùm forma, & efficiens &longs;ubiecto <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan>; &longs;ecus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in animo carentibus, quae <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, quia <lb/>corpore vtitur, vt organo; &longs;it cau&longs;&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, vt cui (iam &longs;ic <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> <expan abbr="cõuertere">conuertere</expan> placet) <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maxi­<lb/>mè alia <expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora &longs;eruiunt illi, <expan abbr="atq.">atque</expan> in&longs;tituuntur ad ip&longs;um, omnia inquam, quandoquidem & |
| <pb pagenum="387"/> | <pb pagenum="387"/> |
| <arrow.to.target n="marg2446"></arrow.to.target><lb/>elementa <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan> ad fabricandum illi <expan abbr="organũ">organum</expan> quod e&longs;t corpus, & reliqua ip&longs;i &longs;unt v&longs;ui: quip­<lb/>pe ad eius tutelam & <expan abbr="con&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> quæ manet in eo poti&longs;simum, vt muneribus illis optimè fun­<lb/>gatur quæ &longs;ibi in&longs;unt &longs;ecundùm naturam, &longs;iue per arteis efficiendo, & tran&longs;mutando, &longs;iue corpo­<lb/>rum proprietateis &longs;entiendo, &longs;iue etiam contemplando e&longs;&longs;entias, & ob id poti&longs;simè quae imperium <lb/>habet in corpus: quippe quae illi ex natura partes omnes corporis <expan abbr="obediãt">obediant</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò finem duplicem <lb/> | <arrow.to.target n="marg2446"></arrow.to.target><lb/>elementa <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan> ad fabricandum illi <expan abbr="organũ">organum</expan> quod e&longs;t corpus, & reliqua ip&longs;i &longs;unt v&longs;ui: quip­<lb/>pe ad eius tutelam & <expan abbr="con&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> quæ manet in eo poti&longs;simum, vt muneribus illis optimè fun­<lb/>gatur quæ &longs;ibi in&longs;unt &longs;ecundùm naturam, &longs;iue per arteis efficiendo, & tran&longs;mutando, &longs;iue corpo­<lb/>rum proprietateis &longs;entiendo, &longs;iue etiam contemplando e&longs;&longs;entias, & ob id poti&longs;simè quae imperium <lb/>habet in corpus: quippe quae illi ex natura partes omnes corporis <expan abbr="obediãt">obediant</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò finem duplicem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2447"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e dicimus, aut continuæ tran&longs;mutationis, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic e&longs;t propriè cuius gratia, & idem videtur e&longs;&longs;e <lb/>forma, aut finis e&longs;t v&longs;us qui iam pertinet ad res ip&longs;as quæ &longs;unt, & ad v&longs;um proprium &longs;ibi accom­<lb/>modant alias, & in relatione &longs;pectatur quæ e&longs;t ad eas ip&longs;as qu&ecedil; ad aliarum v&longs;um <expan abbr="accõmodantur">accommodantur</expan>: <lb/>vnde ill&ecedil; quibus aliæ &longs;eruiunt, <foreign lang="greek">o(=s</foreign> ide&longs;t, quibus, hæ verò <foreign lang="greek">tou/tois</foreign>, hoc e&longs;t, his appellantur, quia il­<lb/>lis imperent, aut ip&longs;is vtantur. </s> <s>Quocirca finis etiam rei genitæ &longs;olet appellari: &longs;ic artes homini <lb/>&longs;eruiunt, & medicus homini re&longs;tituit &longs;anitatem; &longs;anitas e&longs;t finis cuius gratia: quoniam terminus <lb/>e&longs;t meditationis, & eque&longs;tri finis cui &longs;eruit, Imperatoria, <expan abbr="atq.">atque</expan> immobilia &longs;unt cau&longs;&longs;æ quibus mo­<lb/>bilia &longs;eruiunt, illis <expan abbr="aũt">aut</expan> immobilia fines: &longs;unt. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ab Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;ic exprimuntur <foreign lang="greek">e)/si ga\r tini to\ ou(=</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2447"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e dicimus, aut continuæ tran&longs;mutationis, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic e&longs;t propriè cuius gratia, & idem videtur e&longs;&longs;e <lb/>forma, aut finis e&longs;t v&longs;us qui iam pertinet ad res ip&longs;as quæ &longs;unt, & ad v&longs;um proprium &longs;ibi accom­<lb/>modant alias, & in relatione &longs;pectatur quæ e&longs;t ad eas ip&longs;as qu&ecedil; ad aliarum v&longs;um <expan abbr="accõmodantur">accommodantur</expan>: <lb/>vnde ill&ecedil; quibus aliæ &longs;eruiunt, <foreign lang="greek">oi(=s</foreign> ide&longs;t, quibus, hæ verò <foreign lang="greek">tou/tois</foreign>, hoc e&longs;t, his appellantur, quia il­<lb/>lis imperent, aut ip&longs;is vtantur. </s> <s>Quocirca finis etiam rei genitæ &longs;olet appellari: &longs;ic artes homini <lb/>&longs;eruiunt, & medicus homini re&longs;tituit &longs;anitatem; &longs;anitas e&longs;t finis cuius gratia: quoniam terminus <lb/>e&longs;t meditationis, & eque&longs;tri finis cui &longs;eruit, Imperatoria, <expan abbr="atq.">atque</expan> immobilia &longs;unt cau&longs;&longs;æ quibus mo­<lb/>bilia &longs;eruiunt, illis <expan abbr="aũt">aut</expan> immobilia fines: &longs;unt. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ab Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;ic exprimuntur <foreign lang="greek">e)/sti ga\r tini to\ ou(= <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2448"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">e\nexa,;w(=mto\ men) <gap/> ti/d) ou)/s<gap/></foreign>. </s> <s>ide&longs;t. </s> <s>&ldquo E&longs;t enim cuipiam cuius gratia, quorum hoc quidem e&longs;t, il­<lb/>lud verò non e&longs;t, notante mobilia, quod illis eæ &longs;unt cau&longs;&longs;æ vt finis;” <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>vim e&longs;&longs;e <expan abbr="harũ">harum</expan> vocum <lb/>mihi per&longs;uadent Ari&longs;t. </s> <s>verba dicentis. </s> <s><expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> motus <expan abbr="cõtinuati">continuati</expan>, cuius gratia fit il­<lb/>le motus, aliquod <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> intelligentis, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> extremum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> mors extremum quidem e&longs;t, <lb/>nec tamen e&longs;t finis: quandò <expan abbr="nõ">non</expan> vruimus, vt moriamur. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ineptè Poëtæ, quorum ille.<lb/> | <arrow.to.target n="marg2448"></arrow.to.target><lb/>e\neka,;w(=mto\ me\n e)sti\ to/ d' ou)/k e)/sti</foreign>. </s> <s>ide&longs;t. </s> <s>&ldquo E&longs;t enim cuipiam cuius gratia, quorum hoc quidem e&longs;t, il­<lb/>lud verò non e&longs;t, notante mobilia, quod illis eæ &longs;unt cau&longs;&longs;æ vt finis;” <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>vim e&longs;&longs;e <expan abbr="harũ">harum</expan> vocum <lb/>mihi per&longs;uadent Ari&longs;t. </s> <s>verba dicentis. </s> <s><expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> motus <expan abbr="cõtinuati">continuati</expan>, cuius gratia fit il­<lb/>le motus, aliquod <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> intelligentis, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> extremum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> mors extremum quidem e&longs;t, <lb/>nec tamen e&longs;t finis: quandò <expan abbr="nõ">non</expan> vruimus, vt moriamur. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ineptè Poëtæ, quorum ille.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2449"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg2449"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2438"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg2438"></margin.target>D</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>alter verò &longs;ub Hyppolni per&longs;ona orantis, vt mors illi contingat, qu&ecedil; vitæ anteact&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;entanea">con&longs;entanea</expan> &longs;it.</s></p> | <s>alter verò &longs;ub Hyppolni per&longs;ona orantis, vt mors illi contingat, qu&ecedil; vitæ anteact&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;entanea">con&longs;entanea</expan> &longs;it.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">Te/los de\ xa\myaim) w(=spez h(zca/miw biou</foreign>.</s></p> | <s><foreign lang="greek">Te/los de\ ka\myaim' w(=sper h(rca/mhn biou</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Finem flectere vitæ po&longs;&longs;im, quemadmodum cœpi<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Finem flectere vitæ po&longs;&longs;im, quemadmodum cœpi<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><expan abbr="long&ecedil;&qacute;">long&ecedil;que</expan>. </s> <s>Demo&longs;thenes &longs;apientius.</s></p> | <s><expan abbr="long&ecedil;&qacute;">long&ecedil;que</expan>. </s> <s>Demo&longs;thenes &longs;apientius.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*ge/zas a(pasin a)nqz w/pois tou= biou <gap/>a/natos</foreign>.</s></p> | <s><foreign lang="greek">*Pe/ras a(pasin a)nqrw/pois tou= biou qa/natos</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Mors vltima linea verum e&longs;t<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Mors vltima linea verum e&longs;t<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>valde enim di&longs;tat <foreign lang="greek">pe/zas tou te/lous</foreign>. </s> <s>terminus &longs;cilicet à fine, &longs;i propriam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> vim &longs;pectes, nam <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> <foreign lang="greek">pe/zas</foreign> etiam communuis &longs;umitur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Deus e&longs;t eiu&longs;modi finis, &longs;iquidem non ip&longs;um <lb/>per motum veluti terminum eius intrin&longs;ecum, &longs;ed vt terminum extrin&longs;ecum, & quie&longs;cendo & <lb/><expan abbr="cõtemplando">contemplando</expan> con&longs;equamur: verùm ip&longs;a forma finis e&longs;t motus non interrupti, hoc e&longs;t, antequàm <lb/>peruenerit ad &longs;uum terminum naturalem quo vniuer&longs;am <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> con&longs;ecutus &longs;it, vt &longs;i in <lb/>medio ip&longs;o efformationis embryon à motu de&longs;i&longs;tat, non e&longs;t ille finis efformationis, &longs;ed terminus <arrow.to.target n="marg2450"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm: <expan abbr="neq.">neque</expan> in illum terminum naturam aciem <expan abbr="int&etilde;dit">intendit</expan>, &longs;ed perfectum. </s> <s>in eo manet impedita, <lb/>quominus vltrà progredi queat, in hoc etiam nullo <expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> permanet. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic finis ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>negatus æternis & immobilibus qui per motum <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & e&longs;t efficiente po&longs;terior: ille conce&longs;­<lb/>&longs;us, qui præcedit efficientis, & quem per energian c&ecedil;tera con&longs;equuntur. </s> <s>Quoniam verò & aliter <lb/>dicitur finis, &longs;iquidem & nos &longs;imus fores, & inter arteis ordo <expan abbr="quidã">quidam</expan> e&longs;t mini&longs;trarum &longs;cilicet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>architectonicarum qui finis vltimus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t continuatæ motionis, inde monet nos Ari&longs;t. </s> <s>aliam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod cuius gratia dicitur. </s> <s>nimirùm, quod vnum vtitur; altero vtitur quippiam. <lb/></s> <s>Nam quod vtitur e&longs;t finis, &longs;ed propriè notatur eo, charactere: cui, licet etiam <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine <lb/>exprimatur cum altero, quod e&longs;t graua cuius. </s> <s>Cùm verò duplex &longs;it finis, con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t <lb/>de eo qui motionis e&longs;t, hoc loco di&longs;&longs;erere; quandò motionis cau&longs;&longs;as in elementis, atque inanimis <lb/>indagamus. </s> <s>Idcirco altero illo dimi&longs;&longs;o quod ab in&longs;tituto no&longs;tro aliquantum <expan abbr="alienũ">alienum</expan> e&longs;t, & aptius <lb/>explicandum, quà de motu c&ecedil;li tractabitur, ad eius conditioneis exponendas accedamus.</s></p> | <s>valde enim di&longs;tat <foreign lang="greek">pe/ras tou te/lous</foreign>. </s> <s>terminus &longs;cilicet à fine, &longs;i propriam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> vim &longs;pectes, nam <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> <foreign lang="greek">pe/ras</foreign> etiam communuis &longs;umitur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Deus e&longs;t eiu&longs;modi finis, &longs;iquidem non ip&longs;um <lb/>per motum veluti terminum eius intrin&longs;ecum, &longs;ed vt terminum extrin&longs;ecum, & quie&longs;cendo & <lb/><expan abbr="cõtemplando">contemplando</expan> con&longs;equamur: verùm ip&longs;a forma finis e&longs;t motus non interrupti, hoc e&longs;t, antequàm <lb/>peruenerit ad &longs;uum terminum naturalem quo vniuer&longs;am <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> con&longs;ecutus &longs;it, vt &longs;i in <lb/>medio ip&longs;o efformationis embryon à motu de&longs;i&longs;tat, non e&longs;t ille finis efformationis, &longs;ed terminus <arrow.to.target n="marg2450"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm: <expan abbr="neq.">neque</expan> in illum terminum naturam aciem <expan abbr="int&etilde;dit">intendit</expan>, &longs;ed perfectum. </s> <s>in eo manet impedita, <lb/>quominus vltrà progredi queat, in hoc etiam nullo <expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> permanet. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic finis ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>negatus æternis & immobilibus qui per motum <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & e&longs;t efficiente po&longs;terior: ille conce&longs;­<lb/>&longs;us, qui præcedit efficientis, & quem per energian c&ecedil;tera con&longs;equuntur. </s> <s>Quoniam verò & aliter <lb/>dicitur finis, &longs;iquidem & nos &longs;imus fores, & inter arteis ordo <expan abbr="quidã">quidam</expan> e&longs;t mini&longs;trarum &longs;cilicet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>architectonicarum qui finis vltimus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t continuatæ motionis, inde monet nos Ari&longs;t. </s> <s>aliam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod cuius gratia dicitur. </s> <s>nimirùm, quod vnum vtitur; altero vtitur quippiam. <lb/></s> <s>Nam quod vtitur e&longs;t finis, &longs;ed propriè notatur eo, charactere: cui, licet etiam <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine <lb/>exprimatur cum altero, quod e&longs;t graua cuius. </s> <s>Cùm verò duplex &longs;it finis, con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t <lb/>de eo qui motionis e&longs;t, hoc loco di&longs;&longs;erere; quandò motionis cau&longs;&longs;as in elementis, atque inanimis <lb/>indagamus. </s> <s>Idcirco altero illo dimi&longs;&longs;o quod ab in&longs;tituto no&longs;tro aliquantum <expan abbr="alienũ">alienum</expan> e&longs;t, & aptius <lb/>explicandum, quà de motu c&ecedil;li tractabitur, ad eius conditioneis exponendas accedamus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2450"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2450"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| |
| <s><margin.target id="marg2451"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg2451"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SATIS hactenus explicata &longs;unt ea qu&ecedil; pertinent ad notionem finis, & primam eius informa­<lb/>tionem. </s> <s>Nunc vt doctrinæ ratio teneatur, antequàm vis huius cau&longs;&longs;æ, & modus quo agit, aut <lb/>impellit ea quæ illi &longs;eruiunt, exponatur: illud con&longs;tituere oportet. </s> <s>Agat'ne quippiam natura <lb/>propter finem. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò quae tam controuer&longs;um hoc nobis e&longs;&longs;e debeat, vt de illius veritate litige­<lb/>mus, aut ab eius explicatione interpretes aberrauerint, de hac re <expan abbr="ag&etilde;dum">agendum</expan> e&longs;t, &longs;ed potius quae de con­<lb/>&longs;ilio philo&longs;ophi in hac &longs;ententia explicanda mihi cum c&ecedil;teris non conueniat. </s> <s>Etenim illi volunt <lb/>hoc <expan abbr="dictũ">dictum</expan> in principiis no&longs;træ methodi e&longs;&longs;e reponendum. </s> <s>Nobis admirandum videtur, quae cùm <lb/>principium &longs;it in natura, commi&longs;erit id Ari&longs;t. </s> <s>vt pluribus egerit de illius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> veritate, & tam <lb/>anxiè probare conatus fuerit. </s> <s><expan abbr="Naturã">Naturam</expan> agere propter finem. </s> <s>Quapropter in eo no&longs;tra oratio ver­<lb/>&longs;abitur, vt <expan abbr="cõ&longs;ilium">con&longs;ilium</expan> potius Ari&longs;t. </s> <s>exploremus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt quicquam &longs;uccurrat, quod <expan abbr="cõtra">contra</expan> illius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/>afferri valeat. </s> <s>Per&longs;uadere <expan abbr="aũt">aut</expan> potuit maiores no&longs;tros, vt crederent hoc e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quae aliquan­<lb/>do <expan abbr="te&longs;tarũ">te&longs;tarum</expan> reliquerit Ari&longs;t. </s> <s>eum qui tollit, Naturam agere propter finem, naturam <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> de&longs;truere, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> id prætereà, quae pa&longs;sim illo, vt manife&longs;ti&longs;simo vtatur. </s> <s>Nam duæ &longs;unt h&ecedil; præcipuè cau&longs;&longs;æ in na­ | <s>SATIS hactenus explicata &longs;unt ea qu&ecedil; pertinent ad notionem finis, & primam eius informa­<lb/>tionem. </s> <s>Nunc vt doctrinæ ratio teneatur, antequàm vis huius cau&longs;&longs;æ, & modus quo agit, aut <lb/>impellit ea quæ illi &longs;eruiunt, exponatur: illud con&longs;tituere oportet. </s> <s>Agat'ne quippiam natura <lb/>propter finem. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò quae tam controuer&longs;um hoc nobis e&longs;&longs;e debeat, vt de illius veritate litige­<lb/>mus, aut ab eius explicatione interpretes aberrauerint, de hac re <expan abbr="ag&etilde;dum">agendum</expan> e&longs;t, &longs;ed potius quae de con­<lb/>&longs;ilio philo&longs;ophi in hac &longs;ententia explicanda mihi cum c&ecedil;teris non conueniat. </s> <s>Etenim illi volunt <lb/>hoc <expan abbr="dictũ">dictum</expan> in principiis no&longs;træ methodi e&longs;&longs;e reponendum. </s> <s>Nobis admirandum videtur, quae cùm <lb/>principium &longs;it in natura, commi&longs;erit id Ari&longs;t. </s> <s>vt pluribus egerit de illius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> veritate, & tam <lb/>anxiè probare conatus fuerit. </s> <s><expan abbr="Naturã">Naturam</expan> agere propter finem. </s> <s>Quapropter in eo no&longs;tra oratio ver­<lb/>&longs;abitur, vt <expan abbr="cõ&longs;ilium">con&longs;ilium</expan> potius Ari&longs;t. </s> <s>exploremus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt quicquam &longs;uccurrat, quod <expan abbr="cõtra">contra</expan> illius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/>afferri valeat. </s> <s>Per&longs;uadere <expan abbr="aũt">aut</expan> potuit maiores no&longs;tros, vt crederent hoc e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quae aliquan­<lb/>do <expan abbr="te&longs;tarũ">te&longs;tarum</expan> reliquerit Ari&longs;t. </s> <s>eum qui tollit, Naturam agere propter finem, naturam <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> de&longs;truere, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> id prætereà, quae pa&longs;sim illo, vt manife&longs;ti&longs;simo vtatur. </s> <s>Nam duæ &longs;unt h&ecedil; præcipuè cau&longs;&longs;æ in na­ |
| <pb pagenum="388"/>tura, quibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> frequenti&longs;simè <expan abbr="vta&ttilde;">vtatur</expan> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">to\ e)c a)na(gxhs</foreign> qu&ecedil; e&longs;t materies <foreign lang="greek">to\ <gap/>e\nexa</foreign>, qui e&longs;t finis, <arrow.to.target n="marg2452"></arrow.to.target><lb/>& vt illorum cau&longs;&longs;&ecedil; quoad fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, hoc loco patrocinemur. </s> <s>ratio &longs;atis probabilis reddi potuit, <lb/>quòd longiore &longs;ermone philo&longs;ophus tractauerit huiu&longs;modi effatum: tamet&longs;i contra negantes <lb/>principia non e&longs;t di&longs;putandum: proptereà quae aliqui philo&longs;ophi, vt Democritus, & Empedocles, <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> materiæ, tanquam principi cau&longs;&longs;æ tribuebant: nullas partes reliquis cau&longs;sis <expan abbr="relinquebãt">relinquebant</expan>, aut <lb/>efficienti &longs;oli po&longs;tremas, & in medio <expan abbr="rõnes">rationes</expan> afferebant, quibus <expan abbr="cõfirmarent">confirmarent</expan> propter aliud agere na­<lb/>turam, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propter finem, &longs;ed cùm rationibus illis huius methodi principia <expan abbr="&longs;upponer&etilde;tur">&longs;upponerentur</expan>, <expan abbr="officiũ">officium</expan> <lb/>naturalis philo&longs;ophi fui&longs;&longs;e, vt eas &longs;olueret: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio phy&longs;icæ methodi iu&longs;&longs;erat Ari&longs;t. </s> <s>ea &longs;ol­<lb/>ui, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ex principiis demon&longs;trans aliquis mentitur. </s> <s>At tales &longs;unt rationes, quibus i&longs;ti phi­<lb/>lo&longs;ophi vtebantur, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> opus fuit, vt aliquid ad illa diceretur, & indicare fallacias p&longs;eudographo­<lb/>rum quos ip&longs;i &longs;truxerant. </s> <s>Ecce <expan abbr=".n.">enim</expan> rationes illorum. </s> <s>Primùm, Quicquid fit, fit ex nece&longs;sitate mate­<lb/>riæ; materiam verò con&longs;equitur v&longs;us: nulla ergo alia cau&longs;&longs;a ponenda, fru&longs;tra <expan abbr=".n.">enim</expan> foret. </s> <s>Deinde <lb/>quæ agunt alicuius rei gratia, ratiocinantur. </s> <s>Natura non vtitur ratiocinio: quare nec alicuius <lb/>gratia quicquam facit. </s> <s>Po&longs;tremò vbi <expan abbr="quippiā">quippiam</expan> fit alicuius gratia, <expan abbr="nõ">non</expan> accidit error. </s> <s>Sed natura &longs;&ecedil;pe <lb/><expan abbr="cõmittit">committit</expan> errorem, vt dum mon&longs;tra producit. </s> <s>Non igitur alicuius rei gratia quicquam facit. </s> <s>Acci­<lb/>piunt principia naturalia, primùm, quod e&longs;t materia; tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Nil fieri fru&longs;tra: &longs;tatuunt & finem, <lb/>& eius gratia aliquid agi: Sed his abutuntur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> accipiunt materiam e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quæ certè <lb/> | <pb pagenum="388"/>tura, quibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> frequenti&longs;simè <expan abbr="vta&ttilde;">vtatur</expan> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">to\ e)c a)na(gkhs</foreign> qu&ecedil; e&longs;t materies <foreign lang="greek">to\ ou) e\neka</foreign>, qui e&longs;t finis, <arrow.to.target n="marg2452"></arrow.to.target><lb/>& vt illorum cau&longs;&longs;&ecedil; quoad fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, hoc loco patrocinemur. </s> <s>ratio &longs;atis probabilis reddi potuit, <lb/>quòd longiore &longs;ermone philo&longs;ophus tractauerit huiu&longs;modi effatum: tamet&longs;i contra negantes <lb/>principia non e&longs;t di&longs;putandum: proptereà quae aliqui philo&longs;ophi, vt Democritus, & Empedocles, <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> materiæ, tanquam principi cau&longs;&longs;æ tribuebant: nullas partes reliquis cau&longs;sis <expan abbr="relinquebãt">relinquebant</expan>, aut <lb/>efficienti &longs;oli po&longs;tremas, & in medio <expan abbr="rõnes">rationes</expan> afferebant, quibus <expan abbr="cõfirmarent">confirmarent</expan> propter aliud agere na­<lb/>turam, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propter finem, &longs;ed cùm rationibus illis huius methodi principia <expan abbr="&longs;upponer&etilde;tur">&longs;upponerentur</expan>, <expan abbr="officiũ">officium</expan> <lb/>naturalis philo&longs;ophi fui&longs;&longs;e, vt eas &longs;olueret: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio phy&longs;icæ methodi iu&longs;&longs;erat Ari&longs;t. </s> <s>ea &longs;ol­<lb/>ui, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ex principiis demon&longs;trans aliquis mentitur. </s> <s>At tales &longs;unt rationes, quibus i&longs;ti phi­<lb/>lo&longs;ophi vtebantur, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> opus fuit, vt aliquid ad illa diceretur, & indicare fallacias p&longs;eudographo­<lb/>rum quos ip&longs;i &longs;truxerant. </s> <s>Ecce <expan abbr=".n.">enim</expan> rationes illorum. </s> <s>Primùm, Quicquid fit, fit ex nece&longs;sitate mate­<lb/>riæ; materiam verò con&longs;equitur v&longs;us: nulla ergo alia cau&longs;&longs;a ponenda, fru&longs;tra <expan abbr=".n.">enim</expan> foret. </s> <s>Deinde <lb/>quæ agunt alicuius rei gratia, ratiocinantur. </s> <s>Natura non vtitur ratiocinio: quare nec alicuius <lb/>gratia quicquam facit. </s> <s>Po&longs;tremò vbi <expan abbr="quippiā">quippiam</expan> fit alicuius gratia, <expan abbr="nõ">non</expan> accidit error. </s> <s>Sed natura &longs;&ecedil;pe <lb/><expan abbr="cõmittit">committit</expan> errorem, vt dum mon&longs;tra producit. </s> <s>Non igitur alicuius rei gratia quicquam facit. </s> <s>Acci­<lb/>piunt principia naturalia, primùm, quod e&longs;t materia; tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Nil fieri fru&longs;tra: &longs;tatuunt & finem, <lb/>& eius gratia aliquid agi: Sed his abutuntur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> accipiunt materiam e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quæ certè <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2453"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, verùm &longs;olam omnium cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e volunt; ea verò &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed cau&longs;&longs;a conficiens & <lb/><foreign lang="greek">oiwai/tion</foreign>, tum quia nonnulla qu&ecedil; cuiu&longs;piam rei gratia agunt, ratiocinantur; item vniuersè acci­<lb/>piunt Omne, quod agit cuiu&longs;piam rei gratia, ratiocinari. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="nõ">non</expan> accidere errorem in jis quæ <lb/>cuiu&longs;piam rei gratia fiunt, quod &longs;al&longs;um pror&longs;us e&longs;t: &longs;iquidem in artibus in quibus per&longs;picuum <lb/>e&longs;t aliquid alterius gratia fieri, &longs;æpi&longs;simè committitur error. </s> <s>Proinde <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> rationes à phy&longs;ico di&longs;­<lb/>&longs;oluendæ fuerunt. </s> <s>Po&longs;&longs;et hìc aliquis interpellare nos obiiciens non modò Ari&longs;t. </s> <s>di&longs;&longs;oluere ratio­<lb/>nes Empedoclis & Democriti, &longs;ed pluribus argumentis approbare. </s> <s>Naturam agere propter fi­<lb/>nem, & huic obiectioni quoque re&longs;pondere licebit accipiendo principiorum ingenium, non e&longs;&longs;e <lb/>vniu&longs;modi: quippe quòd aliqua &longs;int ita per&longs;picua, vt ex &longs;ola <expan abbr="terminorū">terminorum</expan> ratione <expan abbr="cogno&longs;cãtur">cogno&longs;cantur</expan>, & <lb/>credantur; alia magis ab&longs;tru&longs;a quibus adhibetur aliquod genus ratiocinationis, vel imperfectæ, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt inductiones, & exempla, vel ad &longs;ummum &longs;yllogi&longs;mi dialectici. </s> <s>ex hoc genere, <lb/>e&longs;&longs;e principium no&longs;trum, & planè exemplo artis naturæ proce&longs;&longs;um confirmat Ari&longs;t. </s> <s>& inductio­<lb/>ne accepta ab animalibus & plantis. </s> <s>Ac nihil prohibere principia quandoq probari à po&longs;terio­<lb/>ri & à &longs;igno. </s> <s>Quapropter optimè defendi pote&longs;t, hoc e&longs;&longs;e principium in methodo naturali. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2453"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, verùm &longs;olam omnium cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e volunt; ea verò &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed cau&longs;&longs;a conficiens & <lb/><foreign lang="greek">sunai/tion</foreign>, tum quia nonnulla qu&ecedil; cuiu&longs;piam rei gratia agunt, ratiocinantur; item vniuersè acci­<lb/>piunt Omne, quod agit cuiu&longs;piam rei gratia, ratiocinari. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="nõ">non</expan> accidere errorem in jis quæ <lb/>cuiu&longs;piam rei gratia fiunt, quod &longs;al&longs;um pror&longs;us e&longs;t: &longs;iquidem in artibus in quibus per&longs;picuum <lb/>e&longs;t aliquid alterius gratia fieri, &longs;æpi&longs;simè committitur error. </s> <s>Proinde <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> rationes à phy&longs;ico di&longs;­<lb/>&longs;oluendæ fuerunt. </s> <s>Po&longs;&longs;et hìc aliquis interpellare nos obiiciens non modò Ari&longs;t. </s> <s>di&longs;&longs;oluere ratio­<lb/>nes Empedoclis & Democriti, &longs;ed pluribus argumentis approbare. </s> <s>Naturam agere propter fi­<lb/>nem, & huic obiectioni quoque re&longs;pondere licebit accipiendo principiorum ingenium, non e&longs;&longs;e <lb/>vniu&longs;modi: quippe quòd aliqua &longs;int ita per&longs;picua, vt ex &longs;ola <expan abbr="terminorū">terminorum</expan> ratione <expan abbr="cogno&longs;cãtur">cogno&longs;cantur</expan>, & <lb/>credantur; alia magis ab&longs;tru&longs;a quibus adhibetur aliquod genus ratiocinationis, vel imperfectæ, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt inductiones, & exempla, vel ad &longs;ummum &longs;yllogi&longs;mi dialectici. </s> <s>ex hoc genere, <lb/>e&longs;&longs;e principium no&longs;trum, & planè exemplo artis naturæ proce&longs;&longs;um confirmat Ari&longs;t. </s> <s>& inductio­<lb/>ne accepta ab animalibus & plantis. </s> <s>Ac nihil prohibere principia quandoq probari à po&longs;terio­<lb/>ri & à &longs;igno. </s> <s>Quapropter optimè defendi pote&longs;t, hoc e&longs;&longs;e principium in methodo naturali. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2454"></arrow.to.target><lb/>Verùm fac verè pronunciata illa fui&longs;&longs;e rationeis, Empedoclis & Democriti, quòd vtuntur princi­<lb/>piis naturalibus, à phy&longs;ico fui&longs;&longs;e di&longs;&longs;oluendas. </s> <s>Demus etiam principia quædam non e&longs;&longs;e &longs;ic eui­<lb/>dentia, vt &longs;ine aliqua admonitione &longs;umi po&longs;sint. </s> <s>At cùm rationes <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ubiecerit Ari&longs;t. </s> <s>quibus <lb/>eam &longs;ententiam approbet, non po&longs;&longs;um planè in illorum &longs;ententiam cedere; &longs;iquidem vbi di&longs;pu­<lb/>tatio de principiis exorta &longs;it, ea pror&longs;us aut e&longs;t alterius &longs;cientiæ &longs;ubalternans e&longs;t, aut <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/><expan abbr="cõmunis">communis</expan>, &longs;iue dialectica &longs;it, &longs;eu prima philo&longs;ophia. </s> <s>Sed &longs;ubalternans aut non e&longs;t, aut &longs;i e&longs;t, ea <lb/>e&longs;t prima philo&longs;ophia. </s> <s>Quamobrem re&longs;tat, vt hæ rationes aut dialectic&ecedil; &longs;int, aut pertineant ad <lb/>primum philo&longs;ophum. </s> <s>At verò nihil ex his e&longs;t; quippe quae <expan abbr="neq.">neque</expan> communia & probabilia &longs;uman­<lb/>tur, ex quibus dialectica ratio con&longs;truatur, nec excedant limitibus philo&longs;ophiæ naturalis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <lb/>inter c&ecedil;tera hæc ita concluduntur. </s> <s>Primùm omnia &longs;unt in natura vel ca&longs;u, vel propter aliquid. <lb/></s> <s>At non &longs;unt hæc ca&longs;u. </s> <s>& propter aliquid igitur. </s> <s>Nam quæ ca&longs;u &longs;unt, rarò fiunt, in natura &longs;em­<lb/>per, aut plurimum fit id quod fit. </s> <s>Secundò. </s> <s><expan abbr="Vnumquodq.">Vnumquodque</expan> quemadmodum efficitur, &longs;ic aptum <lb/>natum e&longs;t, & contrà &longs;icut aptum natum e&longs;t, ita efficitur; &longs;ed efficitur propter aliquid, igitur al­<lb/>terius gratia quoque fiat oportet. </s> <s>Tertiò. </s> <s>In his quæ natura fiunt, e&longs;t terminus quidam motus <lb/> | <arrow.to.target n="marg2454"></arrow.to.target><lb/>Verùm fac verè pronunciata illa fui&longs;&longs;e rationeis, Empedoclis & Democriti, quòd vtuntur princi­<lb/>piis naturalibus, à phy&longs;ico fui&longs;&longs;e di&longs;&longs;oluendas. </s> <s>Demus etiam principia quædam non e&longs;&longs;e &longs;ic eui­<lb/>dentia, vt &longs;ine aliqua admonitione &longs;umi po&longs;sint. </s> <s>At cùm rationes <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ubiecerit Ari&longs;t. </s> <s>quibus <lb/>eam &longs;ententiam approbet, non po&longs;&longs;um planè in illorum &longs;ententiam cedere; &longs;iquidem vbi di&longs;pu­<lb/>tatio de principiis exorta &longs;it, ea pror&longs;us aut e&longs;t alterius &longs;cientiæ &longs;ubalternans e&longs;t, aut <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/><expan abbr="cõmunis">communis</expan>, &longs;iue dialectica &longs;it, &longs;eu prima philo&longs;ophia. </s> <s>Sed &longs;ubalternans aut non e&longs;t, aut &longs;i e&longs;t, ea <lb/>e&longs;t prima philo&longs;ophia. </s> <s>Quamobrem re&longs;tat, vt hæ rationes aut dialectic&ecedil; &longs;int, aut pertineant ad <lb/>primum philo&longs;ophum. </s> <s>At verò nihil ex his e&longs;t; quippe quae <expan abbr="neq.">neque</expan> communia & probabilia &longs;uman­<lb/>tur, ex quibus dialectica ratio con&longs;truatur, nec excedant limitibus philo&longs;ophiæ naturalis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <lb/>inter c&ecedil;tera hæc ita concluduntur. </s> <s>Primùm omnia &longs;unt in natura vel ca&longs;u, vel propter aliquid. <lb/></s> <s>At non &longs;unt hæc ca&longs;u. </s> <s>& propter aliquid igitur. </s> <s>Nam quæ ca&longs;u &longs;unt, rarò fiunt, in natura &longs;em­<lb/>per, aut plurimum fit id quod fit. </s> <s>Secundò. </s> <s><expan abbr="Vnumquodq.">Vnumquodque</expan> quemadmodum efficitur, &longs;ic aptum <lb/>natum e&longs;t, & contrà &longs;icut aptum natum e&longs;t, ita efficitur; &longs;ed efficitur propter aliquid, igitur al­<lb/>terius gratia quoque fiat oportet. </s> <s>Tertiò. </s> <s>In his quæ natura fiunt, e&longs;t terminus quidam motus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2455"></arrow.to.target><lb/>ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ordinantur ea quæ præce&longs;&longs;erunt, &longs;ed ille terminus e&longs;t finis, & quæ præcedunt igitur &longs;unt <lb/>propter finem. </s> <s>In quibus omnibus, vt optimè vides, accipiuntur principia naturalia. </s> <s>Quam­<lb/>obrem ex propriis non ex communibus <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus ex probabilibus hoc theorema conclu­<lb/>ditur. </s> <s>Nam &longs;igillatim omnia percurramus. </s> <s>Vbi accipitur. </s> <s>Omnia in natura &longs;ic e&longs;&longs;e. </s> <s>vt ca&longs;u fiant, <lb/>aut propter aliquid. </s> <s>Accipio verò, ne lis exi&longs;tat ex verbis, propter aliquid, vel propter aliud <lb/>à &longs;eip&longs;o diuer&longs;um, vel propter id quod idem cum &longs;eip&longs;o &longs;it, cuiu&longs;modi finis ip&longs;e e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> enim <lb/>e&longs;t alterius gratia. </s> <s>A&longs;&longs;umitur natura, non ens generatim, aut aliquod aliud genus entis extra <lb/>naturam: probantur a&longs;&longs;umpta, vel ex con&longs;titutis & principiis, vt &longs;unt definitiones, vel ex iis qu&ecedil; <lb/>manife&longs;tè in&longs;unt, & à quoque facillimè dantur. </s> <s>vtputa ex definitione ca&longs;us, & ex attributo na­<lb/>turæ quam vnu&longs;qui&longs;que accipit ex iis e&longs;&longs;e, quæ &longs;emper, aut plurimum operantur eodem modo, <lb/>quæ nos in principiis &longs;cientiæ no&longs;træ ex communi &longs;en&longs;u collocauimus. </s> <s>Rur&longs;us cùm accipitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Verumquodq.">Verumquodque</expan> &longs;ic natum aptum e&longs;&longs;e, vt efficitur, & contra &longs;ic effici, vt e&longs;t natum aptum. </s> <s>hæc po­<lb/>&longs;ita &longs;unt in ordine <expan abbr="rerũ">rerum</expan> & <expan abbr="cõnexione">connexione</expan> qu&ecedil; <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in eo, vt hoc ex hoc efficiatur, & illud antecedat <lb/>ex quo po&longs;terius efficitur: ordo verò e&longs;t <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> natur&ecedil;, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vt no&longs;tr&ecedil; <expan abbr="&longs;cĩæ">&longs;cinæ</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;tatuitur. | <arrow.to.target n="marg2455"></arrow.to.target><lb/>ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ordinantur ea quæ præce&longs;&longs;erunt, &longs;ed ille terminus e&longs;t finis, & quæ præcedunt igitur &longs;unt <lb/>propter finem. </s> <s>In quibus omnibus, vt optimè vides, accipiuntur principia naturalia. </s> <s>Quam­<lb/>obrem ex propriis non ex communibus <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus ex probabilibus hoc theorema conclu­<lb/>ditur. </s> <s>Nam &longs;igillatim omnia percurramus. </s> <s>Vbi accipitur. </s> <s>Omnia in natura &longs;ic e&longs;&longs;e. </s> <s>vt ca&longs;u fiant, <lb/>aut propter aliquid. </s> <s>Accipio verò, ne lis exi&longs;tat ex verbis, propter aliquid, vel propter aliud <lb/>à &longs;eip&longs;o diuer&longs;um, vel propter id quod idem cum &longs;eip&longs;o &longs;it, cuiu&longs;modi finis ip&longs;e e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> enim <lb/>e&longs;t alterius gratia. </s> <s>A&longs;&longs;umitur natura, non ens generatim, aut aliquod aliud genus entis extra <lb/>naturam: probantur a&longs;&longs;umpta, vel ex con&longs;titutis & principiis, vt &longs;unt definitiones, vel ex iis qu&ecedil; <lb/>manife&longs;tè in&longs;unt, & à quoque facillimè dantur. </s> <s>vtputa ex definitione ca&longs;us, & ex attributo na­<lb/>turæ quam vnu&longs;qui&longs;que accipit ex iis e&longs;&longs;e, quæ &longs;emper, aut plurimum operantur eodem modo, <lb/>quæ nos in principiis &longs;cientiæ no&longs;træ ex communi &longs;en&longs;u collocauimus. </s> <s>Rur&longs;us cùm accipitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Verumquodq.">Verumquodque</expan> &longs;ic natum aptum e&longs;&longs;e, vt efficitur, & contra &longs;ic effici, vt e&longs;t natum aptum. </s> <s>hæc po­<lb/>&longs;ita &longs;unt in ordine <expan abbr="rerũ">rerum</expan> & <expan abbr="cõnexione">connexione</expan> qu&ecedil; <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in eo, vt hoc ex hoc efficiatur, & illud antecedat <lb/>ex quo po&longs;terius efficitur: ordo verò e&longs;t <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> natur&ecedil;, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vt no&longs;tr&ecedil; <expan abbr="&longs;cĩæ">&longs;cientiæ</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;tatuitur. |
| <pb pagenum="389"/> | <pb pagenum="389"/> |
| <arrow.to.target n="marg2456"></arrow.to.target><lb/>Po&longs;trema ratio ex finis definitione deducitur. </s> <s>Nam finis ita explicatus e&longs;t. </s> <s>terminus continuæ <lb/>& non interruptæ mutationis. </s> <s>Ergo cùm hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> pendeant ex principiis huius &longs;cientæ propriis, <lb/>& ex iis quæ &longs;unt nota nobis, & natura &longs;imul; cur non a&longs;&longs;euerabimus id e&longs;&longs;e non axioma, vt alij <lb/>cen&longs;ent, &longs;ed theorema? </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> nobis ob&longs;tabit, quae inductione, & exemplo <expan abbr="cõfirmatum">confirmatum</expan> fuerit. </s> <s>Nam <lb/>&longs;&ecedil;pe euenit, vt rationibus <expan abbr="demõ&longs;tatiuis">demon&longs;tatiuis</expan> &longs;uccurrant <expan abbr="argum&etilde;tationes">argumentationes</expan> dialectic&ecedil;, & arma rethorica <lb/>propter captum auditorum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tale e&longs;t, vt ex hoc natura tollatur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> tollitur primò: at, <lb/>inquies, tollitur &longs;ublatis eius principiis. </s> <s>dico &longs;iquidem <expan abbr="oīa">oina</expan> tollantur: etenim & ij qui &longs;ola mate­<lb/>ria vtebantur, adhuc <expan abbr="tuebãtur">tuebantur</expan> naturam. </s> <s>E&longs;t igitur theorema: arbitror autem hoc e&longs;&longs;e &longs;ecundùm <lb/>ex eo genere, quod Mathematici <foreign lang="greek">soixei=on</foreign> vocant in&longs;tar elementi, ex quo multa alia theoremata <lb/>deducantur, cuiu&longs;modi illa &longs;unt qu&ecedil; ab Euclide traduntur: quapropter in&longs;cribitur eius <expan abbr="volum&etilde;">volumen</expan> <lb/>de <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>. </s> <s>Hoc ergo &longs;it iudicium <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> de illa &longs;ententia. </s> <s><expan abbr="Naturã">Naturam</expan> nimirùm agere propter finem.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2456"></arrow.to.target><lb/>Po&longs;trema ratio ex finis definitione deducitur. </s> <s>Nam finis ita explicatus e&longs;t. </s> <s>terminus continuæ <lb/>& non interruptæ mutationis. </s> <s>Ergo cùm hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> pendeant ex principiis huius &longs;cientiæ propriis, <lb/>& ex iis quæ &longs;unt nota nobis, & natura &longs;imul; cur non a&longs;&longs;euerabimus id e&longs;&longs;e non axioma, vt alij <lb/>cen&longs;ent, &longs;ed theorema? </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> nobis ob&longs;tabit, quae inductione, & exemplo <expan abbr="cõfirmatum">confirmatum</expan> fuerit. </s> <s>Nam <lb/>&longs;&ecedil;pe euenit, vt rationibus <expan abbr="demõ&longs;tatiuis">demon&longs;tatiuis</expan> &longs;uccurrant <expan abbr="argum&etilde;tationes">argumentationes</expan> dialectic&ecedil;, & arma rethorica <lb/>propter captum auditorum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tale e&longs;t, vt ex hoc natura tollatur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> tollitur primò: at, <lb/>inquies, tollitur &longs;ublatis eius principiis. </s> <s>dico &longs;iquidem <expan abbr="oīa">omnia</expan> tollantur: etenim & ij qui &longs;ola mate­<lb/>ria vtebantur, adhuc <expan abbr="tuebãtur">tuebantur</expan> naturam. </s> <s>E&longs;t igitur theorema: arbitror autem hoc e&longs;&longs;e &longs;ecundùm <lb/>ex eo genere, quod Mathematici <foreign lang="greek">stoixei=on</foreign> vocant in&longs;tar elementi, ex quo multa alia theoremata <lb/>deducantur, cuiu&longs;modi illa &longs;unt qu&ecedil; ab Euclide traduntur: quapropter in&longs;cribitur eius <expan abbr="volum&etilde;">volumen</expan> <lb/>de <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>. </s> <s>Hoc ergo &longs;it iudicium <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> de illa &longs;ententia. </s> <s><expan abbr="Naturã">Naturam</expan> nimirùm agere propter finem.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2452"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg2452"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MAGNA quædam res e&longs;t, & admirabilis ip&longs;ius finis efficacitas, qui cùm &longs;it omnium motio­<lb/>num extremum, nihilominus primum &longs;it principium, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò cau&longs;&longs;a <expan abbr="oĩum">omnium</expan> quæ fiunt, & <lb/><expan abbr="oĩno">omnino</expan> cau&longs;&longs;a cau&longs;&longs;arum: quare item ob difformem <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> naturam non pauca de &longs;e ip&longs;o &longs;pectanda <lb/>præbet natur&ecedil; interpretibus & qua finis, & quà principium, & quorum, & in quibus, & qua <expan abbr="rõne">ratione</expan>. <lb/></s> <s>Porrò cùm in ip&longs;o fine duo <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> po&longs;sint, vt motionis terminus, quo cum materia perducta <lb/> | <s>MAGNA quædam res e&longs;t, & admirabilis ip&longs;ius finis efficacitas, qui cùm &longs;it omnium motio­<lb/>num extremum, nihilominus primum &longs;it principium, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò cau&longs;&longs;a <expan abbr="oĩum">omnium</expan> quæ fiunt, & <lb/><expan abbr="oĩno">omnino</expan> cau&longs;&longs;a cau&longs;&longs;arum: quare item ob difformem <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> naturam non pauca de &longs;e ip&longs;o &longs;pectanda <lb/>præbet natur&ecedil; interpretibus & qua finis, & quà principium, & quorum, & in quibus, & qua <expan abbr="rõne">ratione</expan>. <lb/></s> <s>Porrò cùm in ip&longs;o fine duo <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> po&longs;sint, vt motionis terminus, quo cum materia perducta <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2457"></arrow.to.target><lb/>fuerit, nulla motio propagatur vlterius, & vt <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> fiat motus, efficiens ad &longs;eip&longs;o potiendum ex­<lb/>citat, tum verè rationem obtinet cau&longs;&longs;æ poti&longs;simæ, <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quae</expan> motus <expan abbr="cõpleatur">compleatur</expan>; nam &longs;ic à nulla cau&longs;­<lb/>&longs;a pendet; &longs;ed omnes aliæ ab illa. </s> <s>quapropter etiam <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> per illam demon&longs;trari po&longs;&longs;unt, licet pro­<lb/>ximè <expan abbr="demõ&longs;tretur">demon&longs;tretur</expan> efficiens. </s> <s>efficit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, vt potiatur eo fine, velut ambulat, vt bene valeat (liceat <lb/>enim in explicatione rerum <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> exemplis à voluntate no&longs;tra peritis, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <expan abbr="euid&etilde;tioribus">euidentioribus</expan> vti) <lb/>nondum <expan abbr=".n.">enim</expan> bona valetudo parta e&longs;t, & ob id ambulat, vt eam con&longs;equatur; nec ni&longs;i eam &longs;e con&longs;e­<lb/>cuturum &longs;peraret, vel quia pertime&longs;ceret obicem, vel etiam quae motiones infinitæ requirerentur <lb/>per quas ad eam perueniret, quicquam vnquam inchoaret, & forma etiam, vbi ip&longs;a cùm fine <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>congruat, pendet ex fine, quae tale hoc e&longs;&longs;e oporteat, vt talem finem con&longs;equatur, &longs;ed vbi cum fine <lb/><expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>; ita pendet ex fine, quae ex hoc ip&longs;o exi&longs;tit, quia fuerit anteà finis, ac ni&longs;i finis fui&longs;&longs;et; <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>item exi&longs;tere potui&longs;&longs;et, ac materia, vt illum finem obtinens perficiatur. </s> <s>Sic pendent omnes ab illo <lb/>genere cau&longs;&longs;æ ni&longs;i fortè priuatio excipiatur qu&ecedil; non videtur propter aliquem <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> in&longs;tituta fui&longs;&longs;e <lb/>à natura; quapropter neque ad illam e&longs;&longs;e propen&longs;ionem; licet Plato etiam mala in natura finis <lb/> | <arrow.to.target n="marg2457"></arrow.to.target><lb/>fuerit, nulla motio propagatur vlterius, & vt <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> fiat motus, efficiens ad &longs;eip&longs;o potiendum ex­<lb/>citat, tum verè rationem obtinet cau&longs;&longs;æ poti&longs;simæ, <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quae</expan> motus <expan abbr="cõpleatur">compleatur</expan>; nam &longs;ic à nulla cau&longs;­<lb/>&longs;a pendet; &longs;ed omnes aliæ ab illa. </s> <s>quapropter etiam <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> per illam demon&longs;trari po&longs;&longs;unt, licet pro­<lb/>ximè <expan abbr="demõ&longs;tretur">demon&longs;tretur</expan> efficiens. </s> <s>efficit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, vt potiatur eo fine, velut ambulat, vt bene valeat (liceat <lb/>enim in explicatione rerum <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> exemplis à voluntate no&longs;tra peritis, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <expan abbr="euid&etilde;tioribus">euidentioribus</expan> vti) <lb/>nondum <expan abbr=".n.">enim</expan> bona valetudo parta e&longs;t, & ob id ambulat, vt eam con&longs;equatur; nec ni&longs;i eam &longs;e con&longs;e­<lb/>cuturum &longs;peraret, vel quia pertime&longs;ceret obicem, vel etiam quae motiones infinitæ requirerentur <lb/>per quas ad eam perueniret, quicquam vnquam inchoaret, & forma etiam, vbi ip&longs;a cùm fine <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>congruat, pendet ex fine, quae tale hoc e&longs;&longs;e oporteat, vt talem finem con&longs;equatur, &longs;ed vbi cum fine <lb/><expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>; ita pendet ex fine, quae ex hoc ip&longs;o exi&longs;tit, quia fuerit anteà finis, ac ni&longs;i finis fui&longs;&longs;et; <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>item exi&longs;tere potui&longs;&longs;et, ac materia, vt illum finem obtinens perficiatur. </s> <s>Sic pendent omnes ab illo <lb/>genere cau&longs;&longs;æ ni&longs;i fortè priuatio excipiatur qu&ecedil; non videtur propter aliquem <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> in&longs;tituta fui&longs;&longs;e <lb/>à natura; quapropter neque ad illam e&longs;&longs;e propen&longs;ionem; licet Plato etiam mala in natura finis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2458"></arrow.to.target><lb/>cuiu&longs;piam rationem habere voluerit. </s> <s>Sed &longs;i malum rationem obtinet eius quod non e&longs;t, non vi­<lb/>detur profectò locum finis habere po&longs;&longs;e. </s> <s>Non e&longs;&longs;e verò ex entium ordine &longs;ignificant nobis illa <lb/>quæ docuit XII. primæ philo&longs;ophiæ præceptor, cùm bonum <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod e&longs;t, e&longs;&longs;e mon&longs;trauit, vel <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e, vel per aliud bonum. </s> <s>Veruntamen et&longs;i &longs;cio priuationem à nonnullis <expan abbr="oĩ">omni</expan> rerum ordine ex­<lb/>cludi, non e&longs;t id ab&longs;olutè verum: quoniam è priuationibus & malis quædam à natura ordinan­<lb/>tur, quædam verò minimè, &longs;ed <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;unt præter naturam, vt mon&longs;tra: proptereà finem nullum <lb/>in his inueniri fatear ego libenti&longs;simè, in illis aliquantò &longs;im liberalior. </s> <s>etenim aut ad illam <expan abbr="pro-pen&longs;ion&etilde;">pro­<lb/>pen&longs;ionem</expan> e&longs;&longs;e negabo <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ad finem, &longs;ed quae nece&longs;sitatem materiæ <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, aut dicam re&longs;pice­<lb/>re &longs;anè finem non primo & per &longs;e, verùm quatenus principio famulatur, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> priuatio cau&longs;&longs;a ap­<lb/>petitus in materia, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>generationis, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="neq.">neque</expan> malum pror&longs;us. </s> <s>Sed vt verbis Ari&longs;t. </s> <s>vtar. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">polla/kis a)/n fantasei/n tw=| pro\s to/ xauopoion a)uth=s e)natenisoiti t<gap/>u\ dia/noian ou)x ei)=nai to\ <lb/>paza/pan</foreign>. </s> <s>Sæpe <expan abbr=".n.">enim</expan> appareat, inquit (nam <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan> Græci frequenti&longs;simè pro eo &longs;umunt quod <lb/>e&longs;t <foreign lang="greek">fai/nes<gap/>ai</foreign>, vt illud ex Heliodoro de iaculis ab AEthyopibus ex turribus <expan abbr="elephãtorum">elephantorum</expan> factis <lb/><foreign lang="greek">w(\s e ei)s ne/fous fantas<gap/>an t<gap/> pukno/thtapouzas<gap/>ai toi=s Ge/zsais</foreign>, & apud Medicos <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">me/ gaka</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2458"></arrow.to.target><lb/>cuiu&longs;piam rationem habere voluerit. </s> <s>Sed &longs;i malum rationem obtinet eius quod non e&longs;t, non vi­<lb/>detur profectò locum finis habere po&longs;&longs;e. </s> <s>Non e&longs;&longs;e verò ex entium ordine &longs;ignificant nobis illa <lb/>quæ docuit XII. primæ philo&longs;ophiæ præceptor, cùm bonum <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod e&longs;t, e&longs;&longs;e mon&longs;trauit, vel <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e, vel per aliud bonum. </s> <s>Veruntamen et&longs;i &longs;cio priuationem à nonnullis <expan abbr="oĩ">omni</expan> rerum ordine ex­<lb/>cludi, non e&longs;t id ab&longs;olutè verum: quoniam è priuationibus & malis quædam à natura ordinan­<lb/>tur, quædam verò minimè, &longs;ed <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;unt præter naturam, vt mon&longs;tra: proptereà finem nullum <lb/>in his inueniri fatear ego libenti&longs;simè, in illis aliquantò &longs;im liberalior. </s> <s>etenim aut ad illam <expan abbr="pro-pen&longs;ion&etilde;">pro­<lb/>pen&longs;ionem</expan> e&longs;&longs;e negabo <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ad finem, &longs;ed quae nece&longs;sitatem materiæ <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, aut dicam re&longs;pice­<lb/>re &longs;anè finem non primo & per &longs;e, verùm quatenus principio famulatur, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> priuatio cau&longs;&longs;a ap­<lb/>petitus in materia, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>generationis, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="neq.">neque</expan> malum pror&longs;us. </s> <s>Sed vt verbis Ari&longs;t. </s> <s>vtar. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">polla/kis a)/n fantasqei/n tw=| pro\s to/ kakopoion au)th=s e)natenizonti th\n dia/noian ou)k ei)=nai to\ <lb/>para/pan</foreign>. </s> <s>Sæpe <expan abbr=".n.">enim</expan> appareat, inquit (nam <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan> Græci frequenti&longs;simè pro eo &longs;umunt quod <lb/>e&longs;t <foreign lang="greek">fai/nes<gap/>ai</foreign>, vt illud ex Heliodoro de iaculis ab AEthyopibus ex turribus <expan abbr="elephãtorum">elephantorum</expan> factis <lb/><foreign lang="greek">w(\ste ei)s ne/fous fantasi/an th\n pukno/thta perasth=nai toi=s *pe/rsais</foreign>, & apud Medicos <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">me/ga ka<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2459"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg2459"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2460"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ta\ fantaoian</foreign> .i. </s> <s>magnus &longs;ecundùm <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan> morbus qualis e&longs;t in partibus carno&longs;is opponitur <lb/>ei, qui e&longs;t magnus <foreign lang="greek">xat a\ a)pote/lesmn</foreign>. 1. magnitudine <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> paruus, &longs;ed reip&longs;a magnus, vt in par­<lb/>tibus neruo&longs;is. </s> <s>S&ecedil;pe <expan abbr=".n.">enim</expan> appareat <expan abbr="acr&etilde;">acrem</expan> animi <expan abbr="int&etilde;denti">intendenti</expan> in eius vim <expan abbr="maleficã">maleficam</expan>, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> pror&longs;us e&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm planè illud e&longs;t, per quod expetit materia <expan abbr="bonũ">bonum</expan> illud <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan>, & expetendum. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc <lb/>de naturæ ordine. </s> <s>Nam quod ad <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> pertinet. </s> <s>Ille qui terminus e&longs;t motionis, & &longs;i cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>vt forma: motio <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quæq.">quæque</expan> per &longs;e terminatur aliqua forma: attamen ab alio pendet: ab efficiente <lb/>nimirùm à quo <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan> materiæ, & à materia cuius pote&longs;tatem ip&longs;a con&longs;equitur. </s> <s>erumpit <lb/>enim è certa materia quælibet forma, ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vici&longs;sim per has ip&longs;as cau&longs;&longs;as demon&longs;tratur; be­<lb/>ne valet <expan abbr=".n.">enim</expan> quoniam ambulauit, & quoniam humores illi &longs;ic <expan abbr="t&etilde;perati">temperati</expan> fuerunt; bene valet: facta <lb/>breui quadam tran&longs;umptione terminorum, è quibus <expan abbr="demõ&longs;trario">demon&longs;trario</expan> <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>, &longs;iue &longs;yllogi&longs;mus, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <lb/>logicum appellat Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;ius quid e&longs;t. </s> <s>Attamen, et&longs;i vario modo &longs;unt cau&longs;&longs;æ finis, & for­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2460"></arrow.to.target><lb/>ta\ fantasi/an</foreign> .i. </s> <s>magnus &longs;ecundùm <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan> morbus qualis e&longs;t in partibus carno&longs;is opponitur <lb/>ei, qui e&longs;t magnus <foreign lang="greek">xata\ a)pote/lesmh</foreign>. 1. magnitudine <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> paruus, &longs;ed reip&longs;a magnus, vt in par­<lb/>tibus neruo&longs;is. </s> <s>S&ecedil;pe <expan abbr=".n.">enim</expan> appareat <expan abbr="acr&etilde;">acrem</expan> animi <expan abbr="int&etilde;denti">intendenti</expan> in eius vim <expan abbr="maleficã">maleficam</expan>, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> pror&longs;us e&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm planè illud e&longs;t, per quod expetit materia <expan abbr="bonũ">bonum</expan> illud <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan>, & expetendum. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc <lb/>de naturæ ordine. </s> <s>Nam quod ad <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> pertinet. </s> <s>Ille qui terminus e&longs;t motionis, & &longs;i cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>vt forma: motio <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quæq.">quæque</expan> per &longs;e terminatur aliqua forma: attamen ab alio pendet: ab efficiente <lb/>nimirùm à quo <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan> materiæ, & à materia cuius pote&longs;tatem ip&longs;a con&longs;equitur. </s> <s>erumpit <lb/>enim è certa materia quælibet forma, ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vici&longs;sim per has ip&longs;as cau&longs;&longs;as demon&longs;tratur; be­<lb/>ne valet <expan abbr=".n.">enim</expan> quoniam ambulauit, & quoniam humores illi &longs;ic <expan abbr="t&etilde;perati">temperati</expan> fuerunt; bene valet: facta <lb/>breui quadam tran&longs;umptione terminorum, è quibus <expan abbr="demõ&longs;trario">demon&longs;trario</expan> <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>, &longs;iue &longs;yllogi&longs;mus, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <lb/>logicum appellat Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;ius quid e&longs;t. </s> <s>Attamen, et&longs;i vario modo &longs;unt cau&longs;&longs;æ finis, & for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2461"></arrow.to.target><lb/>ma: nihilo&longs;ecius appellationem obtinuere communem boni & appetendi: non ob aliud certè <lb/>quàm quòd reip&longs;a idem e&longs;&longs;e hæc <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="cõtingit">contingit</expan> & formam & finem, nam quod erat finis ante­<lb/>quam res ab&longs;oluta fui&longs;&longs;et, futurum fuerat forma, & po&longs;teà fuit rei illius forma cuius ip&longs;a e&longs;t | <arrow.to.target n="marg2461"></arrow.to.target><lb/>ma: nihilo&longs;ecius appellationem obtinuere communem boni & appetendi: non ob aliud certè <lb/>quàm quòd reip&longs;a idem e&longs;&longs;e hæc <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="cõtingit">contingit</expan> & formam & finem, nam quod erat finis ante­<lb/>quam res ab&longs;oluta fui&longs;&longs;et, futurum fuerat forma, & po&longs;teà fuit rei illius forma cuius ip&longs;a e&longs;t |
| <pb pagenum="390"/>actus, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfectio: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am appetebatur ab efficiente, vt bonitatem <expan abbr="illã">illam</expan> materi&ecedil; com­<lb/> | <pb pagenum="390"/>actus, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfectio: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am appetebatur ab efficiente, vt bonitatem <expan abbr="illã">illam</expan> materi&ecedil; com­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2462"></arrow.to.target><lb/>municaret, à materia verò vt eius acce&longs;sione bona <expan abbr="perfecta&qacute;">perfectaque</expan>. </s> <s>redderetur, hoc verò e&longs;t e&longs;&longs;e actu. <lb/></s> <s>Vnde & diuinum, & bonum, & optabile prædicatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuinum quidem à Platone & Ari&longs;to­<lb/>tele dicta e&longs;t. </s> <s>quoniam Deum appellauit Antiquitas eam cau&longs;&longs;am quæ omnium prima, & &longs;upre­<lb/>ma foret, <expan abbr="atq.">atque</expan> antequàm cognita fui&longs;&longs;et incorporea &longs;ub&longs;tantia c&ecedil;lum ip&longs;um Deus habebatur, de­<lb/>mum &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata & immobilis, & actus quidam &longs;implici&longs;simus, à quo vniuer&longs;a pendent <lb/>ordine quodam, proximè quidem actus & formæ <expan abbr="lõgius">longius</expan> materia, longi&longs;simè verò priuatio, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>adeò vt per actum <expan abbr="vtr&ecedil;q.">vtr&ecedil;que</expan> e&longs;&longs;e videantur: materia &longs;anè, quia per innatam pote&longs;tatem ad illum re­<lb/>feratur, & priuatio item, quoniam e&longs;t eius ab&longs;entia, vel, vt placet Alexandro, quia non e&longs;t &longs;impli­<lb/>citer nihil, &longs;ed affecta e&longs;t aliquo modo ad futuram formam, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> affirmatione &longs;ignificatur, & in <lb/>contrariis reponitur: quo fit vt cùm deus &longs;it primus actus, & ab illo c&ecedil;teri proximè profici&longs;can­<lb/>tur, diuinum, vt à Deo deflexum nuncupetur. </s> <s>Bonum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dicta e&longs;t forma, & à Gr&ecedil;cis <foreign lang="greek">a)laqo\n</foreign>, <lb/>quoniam duo &longs;unt nomina apud <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, quibus rerum præ&longs;tantia &longs;ignificatur <foreign lang="greek">to( kalo\n</foreign>, quod <lb/>Latinè hone&longs;tum, &longs;iue pulchrum dixeris, <expan abbr="atq.">atque</expan> <foreign lang="greek">to\ a)laqo\n</foreign>, quod bonum. </s> <s>Ea verò differentia e&longs;t <lb/>inter h&ecedil;c duo, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quòd hone&longs;tum directò &longs;pectat ad immobilia: bonum in actione propriè po­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2462"></arrow.to.target><lb/>municaret, à materia verò vt eius acce&longs;sione bona <expan abbr="perfecta&qacute;">perfectaque</expan>. </s> <s>redderetur, hoc verò e&longs;t e&longs;&longs;e actu. <lb/></s> <s>Vnde & diuinum, & bonum, & optabile prædicatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuinum quidem à Platone & Ari&longs;to­<lb/>tele dicta e&longs;t. </s> <s>quoniam Deum appellauit Antiquitas eam cau&longs;&longs;am quæ omnium prima, & &longs;upre­<lb/>ma foret, <expan abbr="atq.">atque</expan> antequàm cognita fui&longs;&longs;et incorporea &longs;ub&longs;tantia c&ecedil;lum ip&longs;um Deus habebatur, de­<lb/>mum &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata & immobilis, & actus quidam &longs;implici&longs;simus, à quo vniuer&longs;a pendent <lb/>ordine quodam, proximè quidem actus & formæ <expan abbr="lõgius">longius</expan> materia, longi&longs;simè verò priuatio, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>adeò vt per actum <expan abbr="vtr&ecedil;q.">vtr&ecedil;que</expan> e&longs;&longs;e videantur: materia &longs;anè, quia per innatam pote&longs;tatem ad illum re­<lb/>feratur, & priuatio item, quoniam e&longs;t eius ab&longs;entia, vel, vt placet Alexandro, quia non e&longs;t &longs;impli­<lb/>citer nihil, &longs;ed affecta e&longs;t aliquo modo ad futuram formam, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> affirmatione &longs;ignificatur, & in <lb/>contrariis reponitur: quo fit vt cùm deus &longs;it primus actus, & ab illo c&ecedil;teri proximè profici&longs;can­<lb/>tur, diuinum, vt à Deo deflexum nuncupetur. </s> <s>Bonum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dicta e&longs;t forma, & à Gr&ecedil;cis <foreign lang="greek">a)gaqo\n</foreign>, <lb/>quoniam duo &longs;unt nomina apud <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, quibus rerum præ&longs;tantia &longs;ignificatur <foreign lang="greek">to\ kalo\n</foreign>, quod <lb/>Latinè hone&longs;tum, &longs;iue pulchrum dixeris, <expan abbr="atq.">atque</expan> <foreign lang="greek">to\ a)gaqo\n</foreign>, quod bonum. </s> <s>Ea verò differentia e&longs;t <lb/>inter h&ecedil;c duo, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quòd hone&longs;tum directò &longs;pectat ad immobilia: bonum in actione propriè po­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2463"></arrow.to.target><lb/>&longs;itum e&longs;t, & per motum comparatur. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>bono præ&longs;tat hone&longs;tum: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem honore di­<lb/>gnum e&longs;t; cùm reliqua bona <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> laudabilia &longs;int. </s> <s>maius <expan abbr="aũt">aut</expan> quid e&longs;t honor, quàm laus. </s> <s>Non <lb/> | <arrow.to.target n="marg2463"></arrow.to.target><lb/>&longs;itum e&longs;t, & per motum comparatur. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>bono præ&longs;tat hone&longs;tum: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem honore di­<lb/>gnum e&longs;t; cùm reliqua bona <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> laudabilia &longs;int. </s> <s>maius <expan abbr="aũt">aut</expan> quid e&longs;t honor, quàm laus. </s> <s>Non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2464"></arrow.to.target><lb/>me latet, Ari&longs;tot. 1. Rhet. &longs;ic 3. Eth. ampliore quodam &longs;ignificato pulchrum &longs;umere, <expan abbr="neq.">neque</expan> à lauda­<lb/>bili &longs;egregare, &longs;ed ille locus non magnam <expan abbr="diligentiã">diligentiam</expan> requirit: &longs;ic verò vt dictum e&longs;t, propriè à phi­<lb/>lo&longs;ophis v&longs;urpatur. </s> <s>Proptereà non dicitur de Deo bonum, ne minuatur eius maie&longs;tas, &longs;ed ho­<lb/>ne&longs;tum: formæ verò, quia per <expan abbr="tran&longs;mutation&etilde;">tran&longs;mutationem</expan> comparantur, boni nomine &longs;ignificabuntur. </s> <s>Hoc <lb/>verò quoniam bifariam e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vel &longs;impliciter id quod in quoque genere <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <expan abbr="&longs;ummum&qacute;">&longs;ummumque</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2464"></arrow.to.target><lb/>me latet, Ari&longs;tot. 1. Rhet. &longs;ic 3. Eth. ampliore quodam &longs;ignificato pulchrum &longs;umere, <expan abbr="neq.">neque</expan> à lauda­<lb/>bili &longs;egregare, &longs;ed ille locus non magnam <expan abbr="diligentiã">diligentiam</expan> requirit: &longs;ic verò vt dictum e&longs;t, propriè à phi­<lb/>lo&longs;ophis v&longs;urpatur. </s> <s>Proptereà non dicitur de Deo bonum, ne minuatur eius maie&longs;tas, &longs;ed ho­<lb/>ne&longs;tum: formæ verò, quia per <expan abbr="tran&longs;mutation&etilde;">tran&longs;mutationem</expan> comparantur, boni nomine &longs;ignificabuntur. </s> <s>Hoc <lb/>verò quoniam bifariam e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vel &longs;impliciter id quod in quoque genere <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <expan abbr="&longs;ummum&qacute;">&longs;ummumque</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2465"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t; id <expan abbr="aũt">aut</expan> vnum e&longs;t, vel huic bonum, non <expan abbr="oĩum">omnium</expan> quidem finis e&longs;t optimus; aliter vnus e&longs;&longs;et <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <lb/>finis, &longs;ed id bonum intelligitur quod <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> rei melius, <expan abbr="atq.">atque</expan> id e&longs;t, quod cum <expan abbr="vniu&longs;cuiu&longs;q.">vniu&longs;cuiu&longs;que</expan> natura <lb/>congruit. </s> <s>Habent verò tum hone&longs;tum, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> bonum eam vim, vt appetantur propter perfectio­<lb/>nem quam afferunt &longs;ecum: cuius <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> res &longs;uapte natura de&longs;iderio tenetur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita illi natiuum <lb/>& infixum e&longs;t, vt cau&longs;&longs;a reddi <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit eius quæ&longs;tionis; cur <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> tendat in &longs;uam perfe­<lb/>ctionem. </s> <s>Ideò &longs;e con&longs;equuntur <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc diuinum, bonum, & optabile, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò vt non modò <lb/>id quod verè <expan abbr="bonũ">bonum</expan> e&longs;t, appetatur à nobis; verùm etiam id quod eius imaginem <expan abbr="&longs;peciem&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>pr&ecedil;&longs;e­<lb/>fert, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it appetitus, vel <expan abbr="rõnis">rationis</expan> particeps qui e&longs;t in homine &longs;olùm, vel brutus qui e&longs;t in <lb/>reliquis animalibus, vel etiam naturalis, qui vniuer&longs;a corpora <expan abbr="cõplecti">complecti</expan> pote&longs;t: quanquam huic <lb/>non opponitur, ni&longs;i id quod verè bonum e&longs;t, arbitror etiam ip&longs;um per <expan abbr="oĩa">omnia</expan> deo vno excepto gene­<lb/>ratim fundi po&longs;&longs;e, atque id natura, &longs;i modò <expan abbr="naturã">naturam</expan> di&longs;tinguamus ab eo voluntario quod <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2465"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t; id <expan abbr="aũt">aut</expan> vnum e&longs;t, vel huic bonum, non <expan abbr="oĩum">omnium</expan> quidem finis e&longs;t optimus; aliter vnus e&longs;&longs;et <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <lb/>finis, &longs;ed id bonum intelligitur quod <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> rei melius, <expan abbr="atq.">atque</expan> id e&longs;t, quod cum <expan abbr="vniu&longs;cuiu&longs;q.">vniu&longs;cuiu&longs;que</expan> natura <lb/>congruit. </s> <s>Habent verò tum hone&longs;tum, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> bonum eam vim, vt appetantur propter perfectio­<lb/>nem quam afferunt &longs;ecum: cuius <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> res &longs;uapte natura de&longs;iderio tenetur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita illi natiuum <lb/>& infixum e&longs;t, vt cau&longs;&longs;a reddi <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit eius quæ&longs;tionis; cur <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> tendat in &longs;uam perfe­<lb/>ctionem. </s> <s>Ideò &longs;e con&longs;equuntur <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc diuinum, bonum, & optabile, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò vt non modò <lb/>id quod verè <expan abbr="bonũ">bonum</expan> e&longs;t, appetatur à nobis; verùm etiam id quod eius imaginem <expan abbr="&longs;peciem&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>pr&ecedil;&longs;e­<lb/>fert, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it appetitus, vel <expan abbr="rõnis">rationis</expan> particeps qui e&longs;t in homine &longs;olùm, vel brutus qui e&longs;t in <lb/>reliquis animalibus, vel etiam naturalis, qui vniuer&longs;a corpora <expan abbr="cõplecti">complecti</expan> pote&longs;t: quanquam huic <lb/>non opponitur, ni&longs;i id quod verè bonum e&longs;t, arbitror etiam ip&longs;um per <expan abbr="oĩa">omnia</expan> deo vno excepto gene­<lb/>ratim fundi po&longs;&longs;e, atque id natura, &longs;i modò <expan abbr="naturã">naturam</expan> di&longs;tinguamus ab eo voluntario quod <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Fateor verò magnam intercedere differentiam inter hoc appetitus. </s> <s>nam præter id quòd hic ip&longs;e <lb/>cognitione caret, e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum quæ fieri po&longs;&longs;unt, & exi&longs;tentium, ac &longs;ine vllo pror&longs;us errore, cum <lb/>ab eo fine qui optimus e&longs;t, dirigatur, & in quem nulla vnquam mutatio, nullu&longs;úe error cadere <lb/>po&longs;sit. </s> <s>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am in &longs;copum certum frequenti&longs;simè collineat: animalis contrà eorum e&longs;­<lb/>&longs;e po&longs;sit quæ fieri nequeunt. </s> <s>Vnde illud Platoni in optatis</s></p> | <s>Fateor verò magnam intercedere differentiam inter hoc appetitus. </s> <s>nam præter id quòd hic ip&longs;e <lb/>cognitione caret, e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum quæ fieri po&longs;&longs;unt, & exi&longs;tentium, ac &longs;ine vllo pror&longs;us errore, cum <lb/>ab eo fine qui optimus e&longs;t, dirigatur, & in quem nulla vnquam mutatio, nullu&longs;úe error cadere <lb/>po&longs;sit. </s> <s>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am in &longs;copum certum frequenti&longs;simè collineat: animalis contrà eorum e&longs;­<lb/>&longs;e po&longs;sit quæ fieri nequeunt. </s> <s>Vnde illud Platoni in optatis</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">-ei)/te gono/imlw | <s><foreign lang="greek">-ei)/te gono/imhn |
| | |
| Ou)zano\s ou(s ptlloi=s o)/mmasi+n ei)s de\ ble/pw</foreign></s></p> | Ou)rano\s ou(s polloi=s o)/mmasin ei)s se\ ble/pw</foreign></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>quod Barbaricum e&longs;&longs;e te&longs;tatus e&longs;t aliquando Philo&longs;ophus &longs;it etiam apparentium, & quandoque <lb/>po&longs;sit errare, cùm excitetur ab imaginibus rerum in quibus interdum e&longs;t <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan> & fal&longs;itas. <lb/></s> <s>ideò &longs;equitur, vt &longs;it indefinitus. </s> <s>Verùm enimuero, vt ad eius e&longs;&longs;entiam de&longs;cendamus aliqua oc­<lb/>cupabimus, quorum auxilio principia con&longs;tituentia venemur. </s> <s>Hoc verò accipimus in primis e&longs;­<lb/>&longs;e principium proximum motus, q appetens ad bonum & optabile con&longs;equendum moueatur. <lb/></s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ic ine&longs;t in appetente, cuicuimodi illud &longs;it, vt afferat habitudinem ad id quod <expan abbr="appetendũ">appetendum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Portò appetendum vim habet <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan>, dictum e&longs;t autem illud e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> qui &longs;uapte natura bonus <arrow.to.target n="marg2471"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & dum mouet, per &longs;e manet immobilis. </s> <s>Appetens ab eo nece&longs;&longs;ariò mouetur: e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> duplex, <lb/>aut id quod motum mouet, & e&longs;t efficiens, aut id quod &longs;olùm mouetur, & e&longs;t materia. </s> <s>Proinde <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> immeritò vocatus e&longs;t aliquando naturalis appetitus <foreign lang="greek">katoxh\ tou)\ pzeit<gap/>onos</foreign> .i. </s> <s>occupatio &longs;eu re­<lb/>ctius dixeris expectatio melioris, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &, &longs;i dicere liceat <expan abbr="aliquãto">aliquanto</expan> &longs;ignificantius, in hiatio ad id quod <lb/> | <s>quod Barbaricum e&longs;&longs;e te&longs;tatus e&longs;t aliquando Philo&longs;ophus &longs;it etiam apparentium, & quandoque <lb/>po&longs;sit errare, cùm excitetur ab imaginibus rerum in quibus interdum e&longs;t <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan> & fal&longs;itas. <lb/></s> <s>ideò &longs;equitur, vt &longs;it indefinitus. </s> <s>Verùm enimuero, vt ad eius e&longs;&longs;entiam de&longs;cendamus aliqua oc­<lb/>cupabimus, quorum auxilio principia con&longs;tituentia venemur. </s> <s>Hoc verò accipimus in primis e&longs;­<lb/>&longs;e principium proximum motus, q appetens ad bonum & optabile con&longs;equendum moueatur. <lb/></s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ic ine&longs;t in appetente, cuicuimodi illud &longs;it, vt afferat habitudinem ad id quod <expan abbr="appetendũ">appetendum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Portò appetendum vim habet <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan>, dictum e&longs;t autem illud e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> qui &longs;uapte natura bonus <arrow.to.target n="marg2471"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & dum mouet, per &longs;e manet immobilis. </s> <s>Appetens ab eo nece&longs;&longs;ariò mouetur: e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> duplex, <lb/>aut id quod motum mouet, & e&longs;t efficiens, aut id quod &longs;olùm mouetur, & e&longs;t materia. </s> <s>Proinde <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> immeritò vocatus e&longs;t aliquando naturalis appetitus <foreign lang="greek">katoxh\ t' ou)\ preittonos</foreign> .i. </s> <s>occupatio &longs;eu re­<lb/>ctius dixeris expectatio melioris, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &, &longs;i dicere liceat <expan abbr="aliquãto">aliquanto</expan> &longs;ignificantius, in hiatio ad id quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2472"></arrow.to.target><lb/>melius e&longs;t. </s> <s>hoc, et&longs;i per e&longs;&longs;entiam rebus ine&longs;t, nulla <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a externa reddi <expan abbr="põt">potest</expan>, cur hoc appetatur, <lb/>appetat illud: etenim <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> natur&ecedil; adhæret appeti, vel appetere: nihilominus, quantum e&longs;t de <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> formali appetitus & cau&longs;sis eius quibus ad actum deducitur, & excitat ad motum id cui in­<lb/>e&longs;t, ea dici po&longs;&longs;e videntur, vt &longs;it è genere facultatum, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io, & illa quidem naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>ex ratione na&longs;cens, vt in nobis, neque ex iudicio &longs;en&longs;us, vt in brutis. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> in <expan abbr="oĩ">omni</expan> re, e&longs;t verò ad bo­<lb/>num quod &longs;uapte natura expetendum e&longs;t: igitur <expan abbr="nõ">non</expan> contendit in malum, aut <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed pro­<lb/>pter bonum. </s> <s>Nam quae malum appetatur, abhorret à rerum natura, &longs;olùm pertinet ad nos, qui ex <lb/>mala <expan abbr="cõ&longs;uetudine">con&longs;uetudine</expan> malum <expan abbr="cõtrahimus">contrahimus</expan> habitum; ex malo habitu, bonum e&longs;&longs;e iudicamus id quod <lb/>e&longs;t malum. </s> <s>At verò facultas naturalis <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t obnoxia <expan abbr="cõ&longs;uetudini">con&longs;uetudini</expan>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quantumuis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;axum proii­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2472"></arrow.to.target><lb/>melius e&longs;t. </s> <s>hoc, et&longs;i per e&longs;&longs;entiam rebus ine&longs;t, nulla <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a externa reddi <expan abbr="põt">potest</expan>, cur hoc appetatur, <lb/>appetat illud: etenim <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> natur&ecedil; adhæret appeti, vel appetere: nihilominus, quantum e&longs;t de <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> formali appetitus & cau&longs;sis eius quibus ad actum deducitur, & excitat ad motum id cui in­<lb/>e&longs;t, ea dici po&longs;&longs;e videntur, vt &longs;it è genere facultatum, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io, & illa quidem naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>ex ratione na&longs;cens, vt in nobis, neque ex iudicio &longs;en&longs;us, vt in brutis. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> in <expan abbr="oĩ">omni</expan> re, e&longs;t verò ad bo­<lb/>num quod &longs;uapte natura expetendum e&longs;t: igitur <expan abbr="nõ">non</expan> contendit in malum, aut <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed pro­<lb/>pter bonum. </s> <s>Nam quae malum appetatur, abhorret à rerum natura, &longs;olùm pertinet ad nos, qui ex <lb/>mala <expan abbr="cõ&longs;uetudine">con&longs;uetudine</expan> malum <expan abbr="cõtrahimus">contrahimus</expan> habitum; ex malo habitu, bonum e&longs;&longs;e iudicamus id quod <lb/>e&longs;t malum. </s> <s>At verò facultas naturalis <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t obnoxia <expan abbr="cõ&longs;uetudini">con&longs;uetudini</expan>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quantumuis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;axum proii­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2473"></arrow.to.target><lb/>cias &longs;ur&longs;um, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> a&longs;&longs;ue&longs;cet ita moueri, &longs;ed a&longs;siduè cupiet a&longs;&longs;equi locum qui &longs;ibi &longs;ecundùm natu­ | <arrow.to.target n="marg2473"></arrow.to.target><lb/>cias &longs;ur&longs;um, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> a&longs;&longs;ue&longs;cet ita moueri, &longs;ed a&longs;siduè cupiet a&longs;&longs;equi locum qui &longs;ibi &longs;ecundùm natu­ |
| <pb pagenum="392"/>ram debeatur, & ita naturalis e&longs;t his appetitus, vt ad ea &longs;it in quæ &longs;uopte impul&longs;u niteretur, &longs;i re­<lb/> | <pb pagenum="392"/>ram debeatur, & ita naturalis e&longs;t his appetitus, vt ad ea &longs;it in quæ &longs;uopte impul&longs;u niteretur, &longs;i re­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2475"></arrow.to.target><lb/>Nam reliqua à &longs;uperioribus non di&longs;similia &longs;unt; illa nimirùm. </s> <s>Naturæ inclinatio ab indigentia <lb/>certa, adnitens ad plenitudinem quæ nece&longs;sitas, &longs;i ordinem ad bonum illud re&longs;piciat, accipienda <lb/>e&longs;t, &longs;in adeptionem, repudiabitur. </s> <s>pote&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> actu excludi pote&longs;tas ab impedimento, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>rerum <lb/> | <arrow.to.target n="marg2475"></arrow.to.target><lb/>Nam reliqua à &longs;uperioribus non di&longs;similia &longs;unt; illa nimirùm. </s> <s>Naturæ inclinatio ab indigentia <lb/>certa, adnitens ad plenitudinem quæ nece&longs;sitas, &longs;i ordinem ad bonum illud re&longs;piciat, accipienda <lb/>e&longs;t, &longs;in adeptionem, repudiabitur. </s> <s>pote&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> actu excludi pote&longs;tas ab impedimento, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>rerum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2476"></arrow.to.target><lb/>natura non e&longs;t in nece&longs;sitate po&longs;ita, &longs;ed in eo, quae plurimum ita &longs;uccedat. </s> <s>Ergo appetitus definitio <lb/>talis afferri poterit, inclinatio nece&longs;&longs;aria ex natura <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rei ad bonum &longs;ibi <expan abbr="cõueniens">conueniens</expan> <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>naturam. </s> <s>Veruntamen, et&longs;i hæc verè <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;unt, adhuc <expan abbr="tñ">tantum</expan> inquirendum &longs;e&longs;e offert, quæ'nam <lb/>fit prima <expan abbr="rõ">ratio</expan> appetendi à qua excitatur ip&longs;a natura, & modus quo appetens ab appetendo moue­<lb/>tur ad ip&longs;um adipi&longs;cendum. </s> <s>Nam quae de primo quæramus, inde na&longs;citur occa&longs;io. </s> <s>Quandoqui­<lb/>dem in <expan abbr="oĩ">omni</expan> illo in quo ine&longs;t naturalis appetitus. </s> <s>h&ecedil;c tria quodam ordine <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan> ine&longs;&longs;e, id quod <lb/>&longs;ubiecti rationem obtinet, de quo probe prædicatur appetere, forma quædam de qua dicitur ap­<lb/>peti, & carentia eiu&longs;dem. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & materia cupit formam hominis, & dum manet &longs;ub &longs;emi­<lb/>nis forma vrgetur ab illo appetitu. </s> <s>ac &longs;axum cupit e&longs;&longs;e in loco inferiore, <expan abbr="dum&qacute;">dumque</expan>. </s> <s>in &longs;uperiore de­<lb/>tinetur, &longs;emper locum &longs;ibi naturalem exoptat. </s> <s>Sed vnde'nam appetendi ratio proximè profici­<lb/>&longs;catur, incertum e&longs;t. </s> <s>Neque enim materia videtur. </s> <s>e&longs;&longs;e huiu&longs;modi quippiam, eo quae ip&longs;a formam <lb/>appeteret, aut, quia nuda &longs;it <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma, aut t&ecedil;dio præ&longs;entis affecta, aut etiam quae plures obtinere ve­<lb/>lit, aut demum quia principium in &longs;e&longs;e <expan abbr="cõtineat">contineat</expan> à quo &longs;timuletur a&longs;siduè ad alias formas &longs;ibi <expan abbr="cõ-parandas">con­<lb/>parandas</expan>; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;poliata e&longs;t <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> oppo&longs;itio, &longs;it in formis, alteram ex ip&longs;is in mate­<lb/>ria vici&longs;sim &longs;ub&longs;i&longs;tere nece&longs;&longs;e e&longs;t, neque <expan abbr="põt">potest</expan> illius affici t&ecedil;dio quam po&longs;sidet, quae appetitus hic inde­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2476"></arrow.to.target><lb/>natura non e&longs;t in nece&longs;sitate po&longs;ita, &longs;ed in eo, quae plurimum ita &longs;uccedat. </s> <s>Ergo appetitus definitio <lb/>talis afferri poterit, inclinatio nece&longs;&longs;aria ex natura <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rei ad bonum &longs;ibi <expan abbr="cõueniens">conueniens</expan> <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>naturam. </s> <s>Veruntamen, et&longs;i hæc verè <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;unt, adhuc <expan abbr="tñ">tantum</expan> inquirendum &longs;e&longs;e offert, quæ'nam <lb/>fit prima <expan abbr="rõ">ratio</expan> appetendi à qua excitatur ip&longs;a natura, & modus quo appetens ab appetendo moue­<lb/>tur ad ip&longs;um adipi&longs;cendum. </s> <s>Nam quae de primo quæramus, inde na&longs;citur occa&longs;io. </s> <s>Quandoqui­<lb/>dem in <expan abbr="oĩ">omni</expan> illo in quo ine&longs;t naturalis appetitus. </s> <s>h&ecedil;c tria quodam ordine <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan> ine&longs;&longs;e, id quod <lb/>&longs;ubiecti rationem obtinet, de quo probe prædicatur appetere, forma quædam de qua dicitur ap­<lb/>peti, & carentia eiu&longs;dem. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> & materia cupit formam hominis, & dum manet &longs;ub &longs;emi­<lb/>nis forma vrgetur ab illo appetitu. </s> <s>ac &longs;axum cupit e&longs;&longs;e in loco inferiore, <expan abbr="dum&qacute;">dumque</expan>. </s> <s>in &longs;uperiore de­<lb/>tinetur, &longs;emper locum &longs;ibi naturalem exoptat. </s> <s>Sed vnde'nam appetendi ratio proximè profici­<lb/>&longs;catur, incertum e&longs;t. </s> <s>Neque enim materia videtur. </s> <s>e&longs;&longs;e huiu&longs;modi quippiam, eo quae ip&longs;a formam <lb/>appeteret, aut, quia nuda &longs;it <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma, aut t&ecedil;dio præ&longs;entis affecta, aut etiam quae plures obtinere ve­<lb/>lit, aut demum quia principium in &longs;e&longs;e <expan abbr="cõtineat">contineat</expan> à quo &longs;timuletur a&longs;siduè ad alias formas &longs;ibi <expan abbr="cõ-parandas">con­<lb/>parandas</expan>; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;poliata e&longs;t <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> oppo&longs;itio, &longs;it in formis, alteram ex ip&longs;is in mate­<lb/>ria vici&longs;sim &longs;ub&longs;i&longs;tere nece&longs;&longs;e e&longs;t, neque <expan abbr="põt">potest</expan> illius affici t&ecedil;dio quam po&longs;sidet, quae appetitus hic inde­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2477"></arrow.to.target><lb/>finitus e&longs;&longs;e videtur, & vniuer&longs;as formas æquè &longs;pectare, <expan abbr="neq.">neque</expan> item plureis appetere vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. <lb/></s> <s>tempore, cùm &longs;imul <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> nequeant: aliter id appeteretur &longs;ecundùm naturam quod fieri <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>, nec quicquam intra &longs;e habet à &longs;eip&longs;a diuer&longs;um à quo pungatur; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> quædam natura &longs;im­<lb/>plex in qua e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia &longs;unt vnum & idem. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>exi&longs;timauit Auicenna, appetitum à qua­<lb/>dam forma communi permanare ad materiam quæ ip&longs;i perpetuò maneret affixa, appellabat <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>eam formam corporeitatis. </s> <s>Verùm quia nos opportunius alibi di&longs;&longs;eremus, ac plures Auerroëm <lb/>imitati iam illam è &longs;ua philo&longs;ophia pepulerunt, <expan abbr="neq.">neque</expan> nobis admodum placet comes illa materi&ecedil; <lb/>perpetua: talem formam hîc repudiamus. </s> <s>Non licet item dicere appetitum hunc à pr&ecedil;&longs;ente for­<lb/>ma exoriri, ne fortè aliquid interitum &longs;uum quæritet: etenim &longs;uccedente noua forma, hanc <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <lb/>quæ præcedebat, de &longs;ubiecto migrare oportet. </s> <s>Prætereà forma conuenit e&longs;&longs;e appetendum, cùm <lb/>&longs;it diuinum & bonum, nec appeti &longs;imul & appetere po&longs;sit; ne &longs;it vnà perfectum & imperfectum, <lb/>quod <expan abbr=".n.">enim</expan> appetit, quatenus huiu&longs;modi, imperfectum e&longs;t, quod verò appetitur, affert perfectionem. <lb/></s> <s>Atqui <expan abbr="neq.">neque</expan> à priuatione pullulat appetendi <expan abbr="rõ">ratio</expan>. </s> <s>Nam &longs;iue per &longs;e priuatio &longs;pectetur, &longs;iue cum ma­<lb/>teria; nullo modo id fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> enim &longs;ui ip&longs;ius interitum per &longs;e exoptaret. </s> <s>Re&longs;tat <lb/> | <arrow.to.target n="marg2477"></arrow.to.target><lb/>finitus e&longs;&longs;e videtur, & vniuer&longs;as formas æquè &longs;pectare, <expan abbr="neq.">neque</expan> item plureis appetere vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. <lb/></s> <s>tempore, cùm &longs;imul <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> nequeant: aliter id appeteretur &longs;ecundùm naturam quod fieri <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>, nec quicquam intra &longs;e habet à &longs;eip&longs;a diuer&longs;um à quo pungatur; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> quædam natura &longs;im­<lb/>plex in qua e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia &longs;unt vnum & idem. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>exi&longs;timauit Auicenna, appetitum à qua­<lb/>dam forma communi permanare ad materiam quæ ip&longs;i perpetuò maneret affixa, appellabat <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>eam formam corporeitatis. </s> <s>Verùm quia nos opportunius alibi di&longs;&longs;eremus, ac plures Auerroëm <lb/>imitati iam illam è &longs;ua philo&longs;ophia pepulerunt, <expan abbr="neq.">neque</expan> nobis admodum placet comes illa materi&ecedil; <lb/>perpetua: talem formam hîc repudiamus. </s> <s>Non licet item dicere appetitum hunc à pr&ecedil;&longs;ente for­<lb/>ma exoriri, ne fortè aliquid interitum &longs;uum quæritet: etenim &longs;uccedente noua forma, hanc <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <lb/>quæ præcedebat, de &longs;ubiecto migrare oportet. </s> <s>Prætereà forma conuenit e&longs;&longs;e appetendum, cùm <lb/>&longs;it diuinum & bonum, nec appeti &longs;imul & appetere po&longs;sit; ne &longs;it vnà perfectum & imperfectum, <lb/>quod <expan abbr=".n.">enim</expan> appetit, quatenus huiu&longs;modi, imperfectum e&longs;t, quod verò appetitur, affert perfectionem. <lb/></s> <s>Atqui <expan abbr="neq.">neque</expan> à priuatione pullulat appetendi <expan abbr="rõ">ratio</expan>. </s> <s>Nam &longs;iue per &longs;e priuatio &longs;pectetur, &longs;iue cum ma­<lb/>teria; nullo modo id fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> enim &longs;ui ip&longs;ius interitum per &longs;e exoptaret. </s> <s>Re&longs;tat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2478"></arrow.to.target><lb/>igitur, vt materia per priuationem appetat. </s> <s>C&ecedil;terùm <expan abbr="neq.">neque</expan> id tolerare cen&longs;ueris verba Ari&longs;t. </s> <s>in­<lb/>quientis id quod appetit, appetere &longs;ecundùm &longs;ui naturam: priuatio verò non &longs;it natura materi&ecedil;. <lb/></s> <s>Neque id po&longs;&longs;e fieri videtur, quandò propter quod <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> tale e&longs;t, & illud magis e&longs;&longs;e opor­<lb/>teat. </s> <s>Magis ergo priuatio cuperet. </s> <s>Sic oppo&longs;itum alterum exoptaret, & in internecionem &longs;ui <expan abbr="cõ-tenderet">con­<lb/>tenderet</expan>. </s> <s>Mihi &longs;anè videtur inopia & indigentia quæ ine&longs;t in eo quod perfici <expan abbr="põt">potest</expan>, e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a ap­<lb/>petitus in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> re, quam item geminam apud philo&longs;ophos ob&longs;eruo, alteram quam <foreign lang="greek">n(fesig th=s <lb/>fn/sews</foreign> .i. </s> <s>humilitatem naturæ vocant, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram <foreign lang="greek">pazazoplw</foreign> .i. </s> <s>natur&ecedil; deturbationem. </s> <s>prima <lb/>quidem non e&longs;t obnoxia permutationi, <expan abbr="neq.">neque</expan> videtur e&longs;&longs;e præter naturam, & malum &longs;impliciter: <lb/>altera mutationi &longs;ubiicitur, & malum reputatur. </s> <s>Hanc, mox &longs;peculemur. </s> <s>Ip&longs;am item geminam <lb/>e&longs;&longs;e apparet in materia; vnam quidem propriam &longs;uæ naturæ quam vniuer&longs;alem appellare &longs;olent; <lb/>ea verò &longs;equitur vniuer&longs;alem illam <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> quæ <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> materiam: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;a &longs;uapte natura <lb/>e&longs;t quid informe; non &longs;anè, quia <expan abbr="cõ&longs;ub&longs;tantialem">con&longs;ub&longs;tantialem</expan> habeat priuationem (liceat <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ic mihi conuer­<lb/>tere nunc illam vocem <foreign lang="greek">siw ou si+wme/ilw</foreign>) &longs;ed quia &longs;eparabile quiddam &longs;it à &longs;ocietate formæ, & ido­ | <arrow.to.target n="marg2478"></arrow.to.target><lb/>igitur, vt materia per priuationem appetat. </s> <s>C&ecedil;terùm <expan abbr="neq.">neque</expan> id tolerare cen&longs;ueris verba Ari&longs;t. </s> <s>in­<lb/>quientis id quod appetit, appetere &longs;ecundùm &longs;ui naturam: priuatio verò non &longs;it natura materi&ecedil;. <lb/></s> <s>Neque id po&longs;&longs;e fieri videtur, quandò propter quod <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> tale e&longs;t, & illud magis e&longs;&longs;e opor­<lb/>teat. </s> <s>Magis ergo priuatio cuperet. </s> <s>Sic oppo&longs;itum alterum exoptaret, & in internecionem &longs;ui <expan abbr="cõ-tenderet">con­<lb/>tenderet</expan>. </s> <s>Mihi &longs;anè videtur inopia & indigentia quæ ine&longs;t in eo quod perfici <expan abbr="põt">potest</expan>, e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a ap­<lb/>petitus in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> re, quam item geminam apud philo&longs;ophos ob&longs;eruo, alteram quam <foreign lang="greek">u(fesin th=s <lb/>fn/sews</foreign> .i. </s> <s>humilitatem naturæ vocant, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram <foreign lang="greek">pararoph\n</foreign> .i. </s> <s>natur&ecedil; deturbationem. </s> <s>prima <lb/>quidem non e&longs;t obnoxia permutationi, <expan abbr="neq.">neque</expan> videtur e&longs;&longs;e præter naturam, & malum &longs;impliciter: <lb/>altera mutationi &longs;ubiicitur, & malum reputatur. </s> <s>Hanc, mox &longs;peculemur. </s> <s>Ip&longs;am item geminam <lb/>e&longs;&longs;e apparet in materia; vnam quidem propriam &longs;uæ naturæ quam vniuer&longs;alem appellare &longs;olent; <lb/>ea verò &longs;equitur vniuer&longs;alem illam <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> quæ <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> materiam: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;a &longs;uapte natura <lb/>e&longs;t quid informe; non &longs;anè, quia <expan abbr="cõ&longs;ub&longs;tantialem">con&longs;ub&longs;tantialem</expan> habeat priuationem (liceat <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ic mihi conuer­<lb/>tere nunc illam vocem <foreign lang="greek">sunousiwme/nhn</foreign>) &longs;ed quia &longs;eparabile quiddam &longs;it à &longs;ocietate formæ, & ido­ |
| <pb pagenum="393"/> | <pb pagenum="393"/> |
| <arrow.to.target n="marg2479"></arrow.to.target><lb/>neum perfici ab omni forma. </s> <s>Noli tamen hìc te opinari me & vniuer&longs;alem pote&longs;tatem & pri­<lb/>uationem <expan abbr="cõmunem">communem</expan> ponere, vt <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> genus & natura, prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> certas priuationeis & pote&longs;ta­<lb/>teis, qui hæc vnuioca <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e putem, vtpote quae talem ordinem inter &longs;e habeant, qualem form&ecedil; qui­<lb/>bus adnex&ecedil; &longs;unt, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> gradus & in origine & perfectione plureis e&longs;&longs;e con&longs;tat, &longs;ed vniuer&longs;alia &longs;o­<lb/>lùm &longs;ecundùm <expan abbr="rõnem">rationem</expan> hæc faciam. </s> <s>Altera priuatio &longs;pecialis e&longs;t, & definita quæ na&longs;citur à certa <lb/>forma quam habet <expan abbr="nũc">nunc</expan>; &longs;iquidem &longs;emper illi certa alterius formæ oppo&longs;itæ priuatio comitetur, <lb/>& propter ip&longs;am modò ad hanc formam propen&longs;a &longs;it, & per illam ad alias &longs;ubinde <expan abbr="con&longs;equ&etilde;teis">con&longs;equenteis</expan>. <lb/></s> <s>Proinde optimè dicebat Euripides.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2479"></arrow.to.target><lb/>neum perfici ab omni forma. </s> <s>Noli tamen hìc te opinari me & vniuer&longs;alem pote&longs;tatem & pri­<lb/>uationem <expan abbr="cõmunem">communem</expan> ponere, vt <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> genus & natura, prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> certas priuationeis & pote&longs;ta­<lb/>teis, qui hæc vnuioca <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e putem, vtpote quae talem ordinem inter &longs;e habeant, qualem form&ecedil; qui­<lb/>bus adnex&ecedil; &longs;unt, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> gradus & in origine & perfectione plureis e&longs;&longs;e con&longs;tat, &longs;ed vniuer&longs;alia &longs;o­<lb/>lùm &longs;ecundùm <expan abbr="rõnem">rationem</expan> hæc faciam. </s> <s>Altera priuatio &longs;pecialis e&longs;t, & definita quæ na&longs;citur à certa <lb/>forma quam habet <expan abbr="nũc">nunc</expan>; &longs;iquidem &longs;emper illi certa alterius formæ oppo&longs;itæ priuatio comitetur, <lb/>& propter ip&longs;am modò ad hanc formam propen&longs;a &longs;it, & per illam ad alias &longs;ubinde <expan abbr="con&longs;equ&etilde;teis">con&longs;equenteis</expan>. <lb/></s> <s>Proinde optimè dicebat Euripides.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2479"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg2479"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*e)za=nme\n o)/mbzou gai=an zhzanqei=san</foreign>. </s> <s>ide&longs;t,</s></p> | <s><foreign lang="greek">*e)ra=n me\n o)/mbrou gai=an zhranqei=san</foreign>. </s> <s>ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Imbres amare terram qu&ecedil; exaruerit<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Imbres amare terram qu&ecedil; exaruerit<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2483"></arrow.to.target><lb/>lui&longs;&longs;e quæ, ni&longs;i actu & &longs;eparata <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tunt">con&longs;i&longs;tunt</expan>; at vires &longs;uas relinquunt in materia, ex quo &longs;ic mouea­<lb/>tur, ac &longs;i pr&ecedil;&longs;ens e&longs;&longs;et efficiens. </s> <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione <expan abbr="nõ">non</expan> ip&longs;i materiæ tantummodò tribuemus pro­<lb/>gredi ad <expan abbr="formã">formam</expan>, quod inquit alicubi Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;ed ab aliis cau&longs;sis adiutam, <expan abbr="atq.">atque</expan> promotam &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg2483"></arrow.to.target><lb/>lui&longs;&longs;e quæ, ni&longs;i actu & &longs;eparata <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tunt">con&longs;i&longs;tunt</expan>; at vires &longs;uas relinquunt in materia, ex quo &longs;ic mouea­<lb/>tur, ac &longs;i pr&ecedil;&longs;ens e&longs;&longs;et efficiens. </s> <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione <expan abbr="nõ">non</expan> ip&longs;i materiæ tantummodò tribuemus pro­<lb/>gredi ad <expan abbr="formã">formam</expan>, quod inquit alicubi Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;ed ab aliis cau&longs;sis adiutam, <expan abbr="atq.">atque</expan> promotam &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2484"></arrow.to.target><lb/>progredi &longs;tatui&longs;&longs;e putabimus. </s> <s>Nec illud omittemus & id naturale, & internum haberi, quanuis <lb/>ab efficiente promoueatur materia, quod ab ip&longs;a numero &longs;eparatur, quia &longs;it <foreign lang="greek">o)ikei=on</foreign> & <expan abbr="conueni&etilde;s">conueniens</expan>, <lb/>& <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> eiu&longs;dem rationis cum eo quod faciendum e&longs;t: ex homine <expan abbr=".n.">enim</expan> fit homo, non ex &longs;cam­<lb/>no, &longs;ed ex artifice &longs;camnum, &longs;iue & quae homo faciat, & quae fiat homo &longs;it in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> ingenitum; in ar­<lb/>tifice & ligno facultas cum agendi, tum patiendi &longs;it omnis extrin&longs;ecùs. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i habitus e&longs;t per <lb/>&longs;e ip&longs;um habilitas agendi, vt agere &longs;it illi conueniens, & naturale; at habitus ab extrin&longs;eco deri­<lb/>uatur, & a&longs;&longs;uetudine contrahitur, non exi&longs;tit natura. </s> <s>Quapropter in materia, quo progreditur <lb/>vlterius; eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cre&longs;cit appetitus, & patitur &longs;educi facilius, in re artificio&longs;a nil vnquam tale <lb/>con&longs;picitur. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> interim vt ob&longs;curi&longs;simæ rei fa&longs;tidium Platonica mu&longs;a leuemus. </s> <s>Vide etiam <lb/>vt ip&longs;a <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="hãc">hanc</expan> in Sympo&longs;io <expan abbr="cõmenta">commenta</expan> &longs;it. </s> <s>Memorat <expan abbr=".n.">enim</expan> nata Venere Iouem diis natalitia prebui&longs;&longs;e, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> in eo conuiuio cum c&ecedil;teros deos, tum Porum Metidis filium interfui&longs;&longs;e, illum vero largius | <arrow.to.target n="marg2484"></arrow.to.target><lb/>progredi &longs;tatui&longs;&longs;e putabimus. </s> <s>Nec illud omittemus & id naturale, & internum haberi, quanuis <lb/>ab efficiente promoueatur materia, quod ab ip&longs;a numero &longs;eparatur, quia &longs;it <foreign lang="greek">o)ikei=on</foreign> & <expan abbr="conueni&etilde;s">conueniens</expan>, <lb/>& <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> eiu&longs;dem rationis cum eo quod faciendum e&longs;t: ex homine <expan abbr=".n.">enim</expan> fit homo, non ex &longs;cam­<lb/>no, &longs;ed ex artifice &longs;camnum, &longs;iue & quae homo faciat, & quae fiat homo &longs;it in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> ingenitum; in ar­<lb/>tifice & ligno facultas cum agendi, tum patiendi &longs;it omnis extrin&longs;ecùs. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i habitus e&longs;t per <lb/>&longs;e ip&longs;um habilitas agendi, vt agere &longs;it illi conueniens, & naturale; at habitus ab extrin&longs;eco deri­<lb/>uatur, & a&longs;&longs;uetudine contrahitur, non exi&longs;tit natura. </s> <s>Quapropter in materia, quo progreditur <lb/>vlterius; eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cre&longs;cit appetitus, & patitur &longs;educi facilius, in re artificio&longs;a nil vnquam tale <lb/>con&longs;picitur. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> interim vt ob&longs;curi&longs;simæ rei fa&longs;tidium Platonica mu&longs;a leuemus. </s> <s>Vide etiam <lb/>vt ip&longs;a <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="hãc">hanc</expan> in Sympo&longs;io <expan abbr="cõmenta">commenta</expan> &longs;it. </s> <s>Memorat <expan abbr=".n.">enim</expan> nata Venere Iouem diis natalitia prebui&longs;&longs;e, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> in eo conuiuio cum c&ecedil;teros deos, tum Porum Metidis filium interfui&longs;&longs;e, illum vero largius |
| <pb pagenum="394"/>potum & nectare ebrium in Iouis hortos migra&longs;&longs;e, <expan abbr="&longs;omno&qacute;">&longs;omnoque</expan>. </s> <s>ibi &longs;e cedi&longs;&longs;e. </s> <s>Tum verò Penian <lb/> | <pb pagenum="394"/>potum & nectare ebrium in Iouis hortos migra&longs;&longs;e, <expan abbr="&longs;omno&qacute;">&longs;omnoque</expan>. </s> <s>ibi &longs;e cedi&longs;&longs;e. </s> <s>Tum verò Penian <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2485"></arrow.to.target><lb/>(hæc autem e&longs;t paupertas) quæ ad illud <expan abbr="conuturũ">conuturum</expan> mendicandi cau&longs;&longs;a venerat, in&longs;idias Poro, hoc <lb/>e&longs;t copiæ coactam ege&longs;tate &longs;truxi&longs;&longs;e, & cubui&longs;&longs;e propter illum, vt ex eo, &longs;i daretur facultas, filium <lb/>pareret. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> a Poro fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõpre&longs;&longs;am">compre&longs;&longs;am</expan>; ex <expan abbr="eoq.">eoque</expan> concubitu grauidam <expan abbr="factã">factam</expan> peperi&longs;&longs;e cupidinem. <lb/></s> <s>Credo nunc facilè Pentan idem e&longs;&longs;e apud Platonem <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>, quæ nuda <expan abbr="oĩ">omni</expan> bono &longs;e&longs;e ad <expan abbr="copiã">copiam</expan> <lb/>conferat, quæ &longs;it efficiens, & tanquam matrem Pori patris exoptare coniunctionem, ex qua mox <lb/>oriatur compo&longs;itum, <expan abbr="neq.">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;e planius rem expo&longs;uerit in Tim&ecedil;o. </s> <s>&longs;unt verò hæc illius <lb/>verba. <foreign lang="greek">xki\do( <gap/>ka/sw pz epei ti\ me)g dexo/menon mhtzi\ to\ d)o(<gap/>en pazi\ tlu\de\ metazu\ tou/­<lb/>twn fu/siou <gap/></foreign>. </s> <s>i. </s> <s>a&longs;similare enim decet id quod accipit matri, vnde vero patri: naturam ve­<lb/>ro, quæ inter hoc e&longs;t, fœtui. </s> <s>Atque hæc de cau&longs;sis appetitus in materia non minus Peripateticè, <lb/>quam Platonicè di&longs;putata &longs;int.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2485"></arrow.to.target><lb/>(hæc autem e&longs;t paupertas) quæ ad illud <expan abbr="conuiuiũ">conuiuium</expan> mendicandi cau&longs;&longs;a venerat, in&longs;idias Poro, hoc <lb/>e&longs;t copiæ coactam ege&longs;tate &longs;truxi&longs;&longs;e, & cubui&longs;&longs;e propter illum, vt ex eo, &longs;i daretur facultas, filium <lb/>pareret. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> a Poro fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõpre&longs;&longs;am">compre&longs;&longs;am</expan>; ex <expan abbr="eoq.">eoque</expan> concubitu grauidam <expan abbr="factã">factam</expan> peperi&longs;&longs;e cupidinem. <lb/></s> <s>Credo nunc facilè Pentan idem e&longs;&longs;e apud Platonem <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>, quæ nuda <expan abbr="oĩ">omni</expan> bono &longs;e&longs;e ad <expan abbr="copiã">copiam</expan> <lb/>conferat, quæ &longs;it efficiens, & tanquam matrem Pori patris exoptare coniunctionem, ex qua mox <lb/>oriatur compo&longs;itum, <expan abbr="neq.">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;e planius rem expo&longs;uerit in Tim&ecedil;o. </s> <s>&longs;unt verò hæc illius <lb/>verba. <foreign lang="greek">kai\ dh/ kai\ pre/pei to\ me\n dexo/menon mhtri\ to\ d' o(qen pari\ th\n de\ metacu\ tou/­<lb/>twn fu/sin h)kgonw|</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>a&longs;similare enim decet id quod accipit matri, vnde vero patri: naturam ve­<lb/>ro, quæ inter hoc e&longs;t, fœtui. </s> <s>Atque hæc de cau&longs;sis appetitus in materia non minus Peripateticè, <lb/>quam Platonicè di&longs;putata &longs;int.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2480"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg2480"></margin.target>B</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Soluuntur dubitationes propo&longs;it&ecedil; de appectitu materi&ecedil;. </s> <s>Cap. </s> <s>XXIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Soluuntur dubitationes propo&longs;it&ecedil; de appectitu materi&ecedil;. </s> <s>Cap. </s> <s>XXIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QVAE cùm &longs;int, Auicenn&ecedil; dubitatio &longs;oluitur. </s> <s>Cùm enim qu&ecedil;rit ip&longs;e, vnde'nam materia con­<lb/>&longs;ecuta fuerit appetitum illum in&longs;atiabilem, & omniuolum. </s> <s>Dicimus ip&longs;um in tribus e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;itum, in natura materiæ quæ per &longs;e facultatem habet, vt ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma perficiatur; in priuatione <lb/> | <s>QVAE cùm &longs;int, Auicenn&ecedil; dubitatio &longs;oluitur. </s> <s>Cùm enim qu&ecedil;rit ip&longs;e, vnde'nam materia con­<lb/>&longs;ecuta fuerit appetitum illum in&longs;atiabilem, & omniuolum. </s> <s>Dicimus ip&longs;um in tribus e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;itum, in natura materiæ quæ per &longs;e facultatem habet, vt ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma perficiatur; in priuatione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2486"></arrow.to.target><lb/>vet<gap/>: propter quam indiga e&longs;t huius certæ formæ, & in certa forma quam illa priuatio &longs;ub&longs;equi­<lb/>tur, <expan abbr="atq.">atque</expan> in his ordine quodam per &longs;e, &longs;ed remotè &longs;anè in natura materiæ, proximè verò in priua­<lb/>tione, deinde per accidens in forma cui adnexa e&longs;t priuatio. </s> <s>Cùm veto &longs;igillatim probatur, à <lb/>nullo ex his principiis appetitum materiæ profici&longs;ci, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> ratio à diui&longs;is coniuncta non valet, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> a &longs;ecundum quid ad &longs;impliciter, quibus mendis &longs;catet vniuer&longs;us hic Auicennæ progre&longs;&longs;us, <lb/>quia tamen &longs;eor&longs;um oppugnari po&longs;&longs;ent cau&longs;&longs;æ à nobis allatæ in eo quod &longs;ingulæ &longs;ibi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> ha­<lb/>bent, etiam vtile fore puto, &longs;i accedamus ad &longs;ingula: nam &longs;ic vniuer&longs;a frangentur. </s> <s>Qu&ecedil;rit igitur <lb/>Auicenna primùm de materia, & cau&longs;&longs;as interrogat ex quibus appetitus ille na&longs;catur, an'ne quòd <lb/>careat <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma, aut etiam ex t&ecedil;dio præ&longs;entis, aut quae plures optet &longs;imul, aut quae principium quod­<lb/>dam internum obtinuerit, vnde habilitatem illam a&longs;&longs;ecuta &longs;it. </s> <s>Re&longs;pondemus hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> profici&longs;ci <lb/>ex habilitate quam per &longs;e habet ad omneis formas; vnde infinitas illa appetitus emanat, & omni­<lb/>uolentia, vt &longs;ic dicam, propter quam a&longs;siduè vult eam <expan abbr="formã">formam</expan> quam non habet. </s> <s>Cùm verò confir­<lb/>mat ex eo propo&longs;itum, quae appetitus materiæ &longs;it indefinitus, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>etiam præ&longs;ente &longs;atiari queat, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> alteram exoptare; tantum abe&longs;t, vt faciat contra nos, vt &longs;tet etiam à nobis; immò <expan abbr=".n.">enim</expan> aliam cu­<lb/>pit, nec ea quam habet, expletur, quoniam indefinitus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> odio formam pro&longs;equitur quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2486"></arrow.to.target><lb/>certa propter quam indiga e&longs;t huius certæ formæ, & in certa forma quam illa priuatio &longs;ub&longs;equi­<lb/>tur, <expan abbr="atq.">atque</expan> in his ordine quodam per &longs;e, &longs;ed remotè &longs;anè in natura materiæ, proximè verò in priua­<lb/>tione, deinde per accidens in forma cui adnexa e&longs;t priuatio. </s> <s>Cùm veto &longs;igillatim probatur, à <lb/>nullo ex his principiis appetitum materiæ profici&longs;ci, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> ratio à diui&longs;is coniuncta non valet, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> a &longs;ecundum quid ad &longs;impliciter, quibus mendis &longs;catet vniuer&longs;us hic Auicennæ progre&longs;&longs;us, <lb/>quia tamen &longs;eor&longs;um oppugnari po&longs;&longs;ent cau&longs;&longs;æ à nobis allatæ in eo quod &longs;ingulæ &longs;ibi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> ha­<lb/>bent, etiam vtile fore puto, &longs;i accedamus ad &longs;ingula: nam &longs;ic vniuer&longs;a frangentur. </s> <s>Qu&ecedil;rit igitur <lb/>Auicenna primùm de materia, & cau&longs;&longs;as interrogat ex quibus appetitus ille na&longs;catur, an'ne quòd <lb/>careat <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma, aut etiam ex t&ecedil;dio præ&longs;entis, aut quae plures optet &longs;imul, aut quae principium quod­<lb/>dam internum obtinuerit, vnde habilitatem illam a&longs;&longs;ecuta &longs;it. </s> <s>Re&longs;pondemus hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> profici&longs;ci <lb/>ex habilitate quam per &longs;e habet ad omneis formas; vnde infinitas illa appetitus emanat, & omni­<lb/>uolentia, vt &longs;ic dicam, propter quam a&longs;siduè vult eam <expan abbr="formã">formam</expan> quam non habet. </s> <s>Cùm verò confir­<lb/>mat ex eo propo&longs;itum, quae appetitus materiæ &longs;it indefinitus, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>etiam præ&longs;ente &longs;atiari queat, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> alteram exoptare; tantum abe&longs;t, vt faciat contra nos, vt &longs;tet etiam à nobis; immò <expan abbr=".n.">enim</expan> aliam cu­<lb/>pit, nec ea quam habet, expletur, quoniam indefinitus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> odio formam pro&longs;equitur quæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2487"></arrow.to.target><lb/>præ&longs;ens e&longs;t, &longs;ed odit adnexam priuationem, vt quiduis perpeti malit, vt illa exuatur. </s> <s>Non &longs;ecus <lb/>ac &longs;iquis amore fœminæ formo&longs;i&longs;sim&ecedil; captus extrema zelotypia laboret, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita illam odio ha­<lb/>beat, vt modo morbo illo curetur, etiam fœminam <expan abbr="illã">illam</expan>, quanuis pulcherrimam velit amittere. <lb/></s> <s>Proinde eo cauillo Auicenna implicatur qui e&longs;t ab eo quod e&longs;t per &longs;e, ad id quod e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> afficitur per &longs;e t&ecedil;dio priuationis, &longs;ed cùm hæc &longs;it affixa formæ præ&longs;enti; ex hoc efficitur, <lb/>vt ex euento prætentem <expan abbr="formã">formam</expan> odio pro&longs;equatur. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> plureis formas optet materia, &longs;imul <lb/>quidem fieri nequit, &longs;ed id per <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> fit; <expan abbr="earumq.">earumque</expan> &longs;ucce&longs;sio exi&longs;tit quæ ordinem inter &longs;e ha­<lb/>bent: habent vero ordinem inter &longs;e quæ certam <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> &longs;ecum apportant; ea verò credimus <lb/>e&longs;&longs;e contraria. </s> <s>&longs;ic ex vino fit acetum, & ex animali cadauer. </s> <s>Et id negatur quae non ad&longs;it internum <lb/>appetitus huiu&longs;ce <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quia &longs;it e&longs;&longs;entia &longs;implex, cùm initium hoc &longs;it habilitas qu&ecedil; &longs;ua ip&longs;ius <lb/>e&longs;t natura, &longs;ic tamen, vt illa <expan abbr="ta&qtilde;">taquae</expan> &longs;ubiecto fundetur; appetit <expan abbr=".n.">enim</expan> materies, & pul&longs;a priuatione, & for­<lb/>ma, cui affigitur, cum forma noua <expan abbr="cõiungitur">coniungitur</expan>, & propagat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>: verùm priuatione <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2487"></arrow.to.target><lb/>præ&longs;ens e&longs;t, &longs;ed odit adnexam priuationem, vt quiduis perpeti malit, vt illa exuatur. </s> <s>Non &longs;ecus <lb/>ac &longs;iquis amore fœminæ formo&longs;i&longs;sim&ecedil; captus extrema zelotypia laboret, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita illam odio ha­<lb/>beat, vt modo morbo illo curetur, etiam fœminam <expan abbr="illã">illam</expan>, quanuis pulcherrimam velit amittere. <lb/></s> <s>Proinde eo cauillo Auicenna implicatur qui e&longs;t ab eo quod e&longs;t per &longs;e, ad id quod e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> afficitur per &longs;e t&ecedil;dio priuationis, &longs;ed cùm hæc &longs;it affixa formæ præ&longs;enti; ex hoc efficitur, <lb/>vt ex euento prætentem <expan abbr="formã">formam</expan> odio pro&longs;equatur. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> plureis formas optet materia, &longs;imul <lb/>quidem fieri nequit, &longs;ed id per <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> fit; <expan abbr="earumq.">earumque</expan> &longs;ucce&longs;sio exi&longs;tit quæ ordinem inter &longs;e ha­<lb/>bent: habent vero ordinem inter &longs;e quæ certam <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> &longs;ecum apportant; ea verò credimus <lb/>e&longs;&longs;e contraria. </s> <s>&longs;ic ex vino fit acetum, & ex animali cadauer. </s> <s>Et id negatur quae non ad&longs;it internum <lb/>appetitus huiu&longs;ce <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quia &longs;it e&longs;&longs;entia &longs;implex, cùm initium hoc &longs;it habilitas qu&ecedil; &longs;ua ip&longs;ius <lb/>e&longs;t natura, &longs;ic tamen, vt illa <expan abbr="ta&qtilde;">tamquam</expan> &longs;ubiecto fundetur; appetit <expan abbr=".n.">enim</expan> materies, & pul&longs;a priuatione, & for­<lb/>ma, cui affigitur, cum forma noua <expan abbr="cõiungitur">coniungitur</expan>, & propagat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>: verùm priuatione <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2488"></arrow.to.target><lb/>fundatur appetitus, & per <expan abbr="con&longs;equentiã">con&longs;equentiam</expan> forma veteri cui e&longs;t adnexa priuatio; tamen hæc &longs;unt ap­<lb/>petitus initia, vt per quod. </s> <s>Habita ergo ratione eius quod appetit, illa dimi&longs;&longs;a eius per quod, e&longs;t e&longs;­<lb/>&longs;entia &longs;implex, & intrin&longs;ecùs habet quae appetat. </s> <s>Idcirco in argumento <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> cauillus &longs;e­<lb/>cundum <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictionis, dum <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan> &longs;ubiectum vt quod, cum &longs;ubiecto per quod. </s> <s>Fortè <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>qui: priuatio nihil ponit in materia quod reip&longs;a di&longs;tinguatur ab ea. </s> <s>Quinetiam quia talis &longs;it ei^{9} <lb/>natura, vt ex ip&longs;a <expan abbr="cõtradicentia">contradicentia</expan> pullulent, & idcirco priuatio. </s> <s>Non me latet, & îam, Ari&longs;t. </s> <s>ponere <lb/>materia pro eo quod e&longs;t &longs;ubiectu idoneum moueri cum omnibus .&longs;. </s> <s>&longs;uis conditionibus <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>mo­<lb/>do fit vt hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> quod appetit, & per quod vt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> habeantur, &longs;ed illa mea quidem &longs;ententia me­<lb/>liora: <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> negabitur Auicennæ appetitum in materia non intrin&longs;ecùs e&longs;&longs;e. </s> <s>Cùm &longs;ecundo loco <lb/>opponitur, etiam <expan abbr="formã">formam</expan> non e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am appetitus in materia, tum quae interitus &longs;ui cupidine ca­<lb/>peretur, tum etiam quae ip&longs;a per &longs;e expetenda &longs;it, quia bonum e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuinum. </s> <s>Ad primum dici­<lb/>mus id euenire per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: nam vt illam a&longs;&longs;equatur, quae e&longs;t præ&longs;enti <expan abbr="cõtraria">contraria</expan>; eam hac exui quam <lb/>habet oportet. </s> <s><expan abbr="ideoq.">ideoque</expan> hac &longs;polietur, e&longs;t per accidens. </s> <s>per &longs;e verò, q illam cupiat, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>præ&longs;entia <lb/>&longs;uum expleat appetitum. </s> <s>Verùm quia præ&longs;ens, & futura &longs;unt aly&longs;tati, ac repugnant; hoc effici­<lb/>tur, vt hanc amittat, recipiat alteram. </s> <s>Ad alterum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dicimus formam, et&longs;i quatenus e&longs;t in | <arrow.to.target n="marg2488"></arrow.to.target><lb/>fundatur appetitus, & per <expan abbr="con&longs;equentiã">con&longs;equentiam</expan> forma veteri cui e&longs;t adnexa priuatio; tamen hæc &longs;unt ap­<lb/>petitus initia, vt per quod. </s> <s>Habita ergo ratione eius quod appetit, illa dimi&longs;&longs;a eius per quod, e&longs;t e&longs;­<lb/>&longs;entia &longs;implex, & intrin&longs;ecùs habet quae appetat. </s> <s>Idcirco in argumento <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> cauillus &longs;e­<lb/>cundum <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictionis, dum <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan> &longs;ubiectum vt quod, cum &longs;ubiecto per quod. </s> <s>Fortè <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>qui: priuatio nihil ponit in materia quod reip&longs;a di&longs;tinguatur ab ea. </s> <s>Quinetiam quia talis &longs;it ei^{9} <lb/>natura, vt ex ip&longs;a <expan abbr="cõtradicentia">contradicentia</expan> pullulent, & idcirco priuatio. </s> <s>Non me latet, & îam, Ari&longs;t. </s> <s>ponere <lb/>materia pro eo quod e&longs;t &longs;ubiectu idoneum moueri cum omnibus .&longs;. </s> <s>&longs;uis conditionibus <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>mo­<lb/>do fit vt hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> quod appetit, & per quod vt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> habeantur, &longs;ed illa mea quidem &longs;ententia me­<lb/>liora: <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> negabitur Auicennæ appetitum in materia non intrin&longs;ecùs e&longs;&longs;e. </s> <s>Cùm &longs;ecundo loco <lb/>opponitur, etiam <expan abbr="formã">formam</expan> non e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am appetitus in materia, tum quae interitus &longs;ui cupidine ca­<lb/>peretur, tum etiam quae ip&longs;a per &longs;e expetenda &longs;it, quia bonum e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuinum. </s> <s>Ad primum dici­<lb/>mus id euenire per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: nam vt illam a&longs;&longs;equatur, quae e&longs;t præ&longs;enti <expan abbr="cõtraria">contraria</expan>; eam hac exui quam <lb/>habet oportet. </s> <s><expan abbr="ideoq.">ideoque</expan> hac &longs;polietur, e&longs;t per accidens. </s> <s>per &longs;e verò, q illam cupiat, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>præ&longs;entia <lb/>&longs;uum expleat appetitum. </s> <s>Verùm quia præ&longs;ens, & futura &longs;unt aly&longs;tati, ac repugnant; hoc effici­<lb/>tur, vt hanc amittat, recipiat alteram. </s> <s>Ad alterum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dicimus formam, et&longs;i quatenus e&longs;t in |
| <pb pagenum="395"/> | <pb pagenum="395"/> |
| <arrow.to.target n="marg2489"></arrow.to.target><lb/>materia, e&longs;&longs;e quiddam <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>; at &longs;i &longs;pectetur, vt affert <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, & ordinem ad <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, vnde <lb/>priuatio deriuatur; &longs;ic e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> appetitus, vt id per quod appetit materia, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;anè vt appe­<lb/>tens, &longs;ed vt ratio per quam appetitus ponitur in materia, ni&longs;i materia pro toto illo &longs;umatur in quo <lb/>motus actu per&longs;picitur. </s> <s>proptereà non licet dicere <expan abbr="formã">formam</expan>, aut appetere aliam formam, aut, quod <lb/>maius e&longs;t, appetere &longs;ui <expan abbr="di&longs;&longs;olution&etilde;">di&longs;&longs;olutionem</expan>, quandò <expan abbr="nõ">non</expan> id faciat, quatenus forma, &longs;ed quatenus habet <expan abbr="cõ-trarium">con­<lb/>trarium</expan>, & e&longs;t cau&longs;&longs;a per quam, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vt quod: vnde <expan abbr="cõplet">complet</expan> vniuer&longs;am habilitatem materiæ, <lb/>ex quo redditur capax nouæ form&ecedil;: quapropter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> refertur hac <expan abbr="rõne">ratione</expan> ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cum materia <lb/>numeratur. </s> <s>Vbi item opponitur tertio loco, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> cau&longs;&longs;am, ne fortè &longs;ui <lb/>interitum expetat. </s> <s>Damus id <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, &longs;ed per accidens euenire dicimus eò, quae priuatio cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>vt materia perficiatur, & in id in&longs;tituitur à natura, quae &longs;i ex eius perfectione &longs;equitur interitus pri­<lb/>uationis .i. </s> <s>certè per accidens, <expan abbr="neq.">neque</expan> poti&longs;simè quæritur à natura: immò in hac re ita facit, quia &longs;ic <lb/>facere nece&longs;&longs;e &longs;it; facit <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> faber optimus de iis qu&ecedil; fieri po&longs;&longs;unt id quod melius e&longs;t, <lb/>vt veluti nauta, qui, cum plenis velis in portum peruenire non po&longs;sit, &longs;ecunda, vt aiunt, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nauiga­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2489"></arrow.to.target><lb/>materia, e&longs;&longs;e quiddam <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>; at &longs;i &longs;pectetur, vt affert <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, & ordinem ad <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, vnde <lb/>priuatio deriuatur; &longs;ic e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> appetitus, vt id per quod appetit materia, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;anè vt appe­<lb/>tens, &longs;ed vt ratio per quam appetitus ponitur in materia, ni&longs;i materia pro toto illo &longs;umatur in quo <lb/>motus actu per&longs;picitur. </s> <s>proptereà non licet dicere <expan abbr="formã">formam</expan>, aut appetere aliam formam, aut, quod <lb/>maius e&longs;t, appetere &longs;ui <expan abbr="di&longs;&longs;olution&etilde;">di&longs;&longs;olutionem</expan>, quandò <expan abbr="nõ">non</expan> id faciat, quatenus forma, &longs;ed quatenus habet <expan abbr="cõ-trarium">con­<lb/>trarium</expan>, & e&longs;t cau&longs;&longs;a per quam, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vt quod: vnde <expan abbr="cõplet">complet</expan> vniuer&longs;am habilitatem materiæ, <lb/>ex quo redditur capax nouæ form&ecedil;: quapropter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> refertur hac <expan abbr="rõne">ratione</expan> ad <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cum materia <lb/>numeratur. </s> <s>Vbi item opponitur tertio loco, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> cau&longs;&longs;am, ne fortè &longs;ui <lb/>interitum expetat. </s> <s>Damus id <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, &longs;ed per accidens euenire dicimus eò, quae priuatio cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>vt materia perficiatur, & in id in&longs;tituitur à natura, quae &longs;i ex eius perfectione &longs;equitur interitus pri­<lb/>uationis .i. </s> <s>certè per accidens, <expan abbr="neq.">neque</expan> poti&longs;simè quæritur à natura: immò in hac re ita facit, quia &longs;ic <lb/>facere nece&longs;&longs;e &longs;it; facit <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> faber optimus de iis qu&ecedil; fieri po&longs;&longs;unt id quod melius e&longs;t, <lb/>vt veluti nauta, qui, cum plenis velis in portum peruenire non po&longs;sit, &longs;ecunda, vt aiunt, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nauiga­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2490"></arrow.to.target><lb/>tione contendit. </s> <s>Quod po&longs;tremò obiicitur id quod appetit, agere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, priuationem <lb/>verò non e&longs;&longs;e materiæ naturam. </s> <s>At id quod e&longs;t appetere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> naturam, verum e&longs;&longs;e fatemur <lb/>in appetente, non <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="rõne">ratione</expan> appetitus, & in eo quod perfici oportet cuius <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> e&longs;t, vt habeat <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> ad appetendum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> per eam vocem [&longs;ecundùm naturam] notari putamus ra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2490"></arrow.to.target><lb/>tione contendit. </s> <s>Quod po&longs;tremò obiicitur id quod appetit, agere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, priuationem <lb/>verò non e&longs;&longs;e materiæ naturam. </s> <s>At id quod e&longs;t appetere <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> naturam, verum e&longs;&longs;e fatemur <lb/>in appetente, non <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="rõne">ratione</expan> appetitus, & in eo quod perfici oportet cuius <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> e&longs;t, vt habeat <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> ad appetendum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> per eam vocem [&longs;ecundùm naturam] notari putamus ra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2491"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tion&etilde;">tionem</expan> per quam fit appetitus, &longs;ed <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> in appetente quæ comitatur ip&longs;ius naturæ: immò <lb/>e&longs;t &longs;uaip&longs;ius natura, hanc verò pote&longs;tatem e&longs;&longs;e con&longs;tituimus. </s> <s>Nec ille nos cauillus obturbat. </s> <s>Si <lb/>materia propter priuationem appetit, multò magis appetituram <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan>, & molituram &longs;ibi in­<lb/>teritum. </s> <s>Nam cùm attributa re&longs;piciant tum cau&longs;&longs;as, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ubiecta, verè dicuntur inh&ecedil;rere in <lb/>&longs;ubiecto, & <foreign lang="greek">ei)dikw=s</foreign> .i. </s> <s>formaliter: at in cau&longs;sis in&longs;unt ambiguo <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> & <foreign lang="greek">ai)tiwdw=s</foreign>, potes <lb/>dicere cau&longs;&longs;aliter, & planè modo <expan abbr="quodã">quodam</expan> præ&longs;tantiore, vnde non e&longs;t nece&longs;&longs;e, vt ea <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="cõ&longs;equan-tur">con&longs;equan­<lb/>tur</expan> quæ <expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan> &longs;ubiectum. </s> <s>Sic in propo&longs;ito priuatio cau&longs;&longs;a e&longs;t appetitus, propter quam .&longs;. <lb/></s> <s>materia formaliter appetit: at <expan abbr="nõ">non</expan> illi ine&longs;t è ve&longs;tigio formaliter appetere, &longs;ed appetitus in illa e&longs;t, <lb/>vt in cau&longs;&longs;a, non &longs;ecus àc calor ab Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> dicatur e&longs;&longs;e in motu: non, quia motus &longs;it calidus, &longs;ed <lb/> | <arrow.to.target n="marg2491"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tion&etilde;">tionem</expan> per quam fit appetitus, &longs;ed <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> in appetente quæ comitatur ip&longs;ius naturæ: immò <lb/>e&longs;t &longs;uaip&longs;ius natura, hanc verò pote&longs;tatem e&longs;&longs;e con&longs;tituimus. </s> <s>Nec ille nos cauillus obturbat. </s> <s>Si <lb/>materia propter priuationem appetit, multò magis appetituram <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan>, & molituram &longs;ibi in­<lb/>teritum. </s> <s>Nam cùm attributa re&longs;piciant tum cau&longs;&longs;as, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ubiecta, verè dicuntur inh&ecedil;rere in <lb/>&longs;ubiecto, & <foreign lang="greek">ei)dikw=s</foreign> .i. </s> <s>formaliter: at in cau&longs;sis in&longs;unt ambiguo <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> & <foreign lang="greek">ai)tiwdw=s</foreign>, potes <lb/>dicere cau&longs;&longs;aliter, & planè modo <expan abbr="quodã">quodam</expan> præ&longs;tantiore, vnde non e&longs;t nece&longs;&longs;e, vt ea <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="cõ&longs;equan-tur">con&longs;equan­<lb/>tur</expan> quæ <expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan> &longs;ubiectum. </s> <s>Sic in propo&longs;ito priuatio cau&longs;&longs;a e&longs;t appetitus, propter quam .&longs;. <lb/></s> <s>materia formaliter appetit: at <expan abbr="nõ">non</expan> illi ine&longs;t è ve&longs;tigio formaliter appetere, &longs;ed appetitus in illa e&longs;t, <lb/>vt in cau&longs;&longs;a, non &longs;ecus àc calor ab Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> dicatur e&longs;&longs;e in motu: non, quia motus &longs;it calidus, &longs;ed <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2492"></arrow.to.target><lb/>quia &longs;it cau&longs;&longs;a, vt id quod mouetur, incale&longs;cat. </s> <s>Non ergo par e&longs;t ratio denominationis in cau&longs;&longs;a, <lb/>& in eo cuius pars e&longs;t ip&longs;a cau&longs;&longs;a, &longs;icut <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> par exi&longs;tendi modus, & cau&longs;&longs;æ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> magis ine&longs;t <lb/>attributum: non tamen per illud cau&longs;&longs;a magis e&longs;t talis. </s> <s>ita de priuatione & materia <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Quanquam id quod dicimus, vniuersè pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; genus. </s> <s>At nouus hîc &longs;crupulus <lb/>exoritur. </s> <s>quoniam &longs;ic fieret, vt deterius appeteret <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> id quod melius e&longs;t: contrà tamen v&longs;uue­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2492"></arrow.to.target><lb/>quia &longs;it cau&longs;&longs;a, vt id quod mouetur, incale&longs;cat. </s> <s>Non ergo par e&longs;t ratio denominationis in cau&longs;&longs;a, <lb/>& in eo cuius pars e&longs;t ip&longs;a cau&longs;&longs;a, &longs;icut <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> par exi&longs;tendi modus, & cau&longs;&longs;æ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> magis ine&longs;t <lb/>attributum: non tamen per illud cau&longs;&longs;a magis e&longs;t talis. </s> <s>ita de priuatione & materia <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Quanquam id quod dicimus, vniuersè pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; genus. </s> <s>At nouus hîc &longs;crupulus <lb/>exoritur. </s> <s>quoniam &longs;ic fieret, vt deterius appeteret <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> id quod melius e&longs;t: contrà tamen v&longs;uue­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2493"></arrow.to.target><lb/>nit non infrequenter, vt cùm mas appetit <expan abbr="fœminã">fœminam</expan>, & viuens tendit ad cadauer. </s> <s>Prætereà fal&longs;um <lb/>e&longs;t, <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> &longs;emper eius e&longs;&longs;e quod non habemus. </s> <s>cùm the&longs;auros po&longs;sideat auarus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>diui­<lb/>tias angu&longs;ti&longs;simè qu&ecedil;ritet, & ego beneualeam, & tamen <expan abbr="operã">operam</expan> dem bonæ valetudini. </s> <s>ita quoque <lb/>materia, cùm habeat <expan abbr="formã">formam</expan> perfectam, non appetet aliam, &longs;ed eam appetere poterit quam nunc <lb/>habet. </s> <s>Rur&longs;us eodem reuoluitur. </s> <s>Nam &longs;i materia per formam <expan abbr="cõ&longs;eruatur">con&longs;eruatur</expan>, eam verò tollit forma <lb/>adueniens, <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> materia ad interitum &longs;ui properabit. </s> <s>Vltimò habet in &longs;e bonum quod experitur, <lb/>alerum <expan abbr="nõdum">nondum</expan> experta e&longs;t, an &longs;it <expan abbr="bonũ">bonum</expan>. </s> <s>quare bonum certum cum incerto, veluti canis ille <expan abbr="carn&etilde;">carnem</expan> <lb/>cùm &longs;imulacro commutabit, quod &longs;anè ab&longs;urdum e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt ille inquit.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2493"></arrow.to.target><lb/>nit non infrequenter, vt cùm mas appetit <expan abbr="fœminã">fœminam</expan>, & viuens tendit ad cadauer. </s> <s>Prætereà fal&longs;um <lb/>e&longs;t, <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> &longs;emper eius e&longs;&longs;e quod non habemus. </s> <s>cùm the&longs;auros po&longs;sideat auarus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>diui­<lb/>tias angu&longs;ti&longs;simè qu&ecedil;ritet, & ego beneualeam, & tamen <expan abbr="operã">operam</expan> dem bonæ valetudini. </s> <s>ita quoque <lb/>materia, cùm habeat <expan abbr="formã">formam</expan> perfectam, non appetet aliam, &longs;ed eam appetere poterit quam nunc <lb/>habet. </s> <s>Rur&longs;us eodem reuoluitur. </s> <s>Nam &longs;i materia per formam <expan abbr="cõ&longs;eruatur">con&longs;eruatur</expan>, eam verò tollit forma <lb/>adueniens, <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> materia ad interitum &longs;ui properabit. </s> <s>Vltimò habet in &longs;e bonum quod experitur, <lb/>alorum <expan abbr="nõdum">nondum</expan> experta e&longs;t, an &longs;it <expan abbr="bonũ">bonum</expan>. </s> <s>quare bonum certum cum incerto, veluti canis ille <expan abbr="carn&etilde;">carnem</expan> <lb/>cùm &longs;imulacro commutabit, quod &longs;anè ab&longs;urdum e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt ille inquit.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2486"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg2486"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2495"></arrow.to.target><lb/>rimè te&longs;tatus e&longs;t, generationem e&longs;&longs;e motum naturalem. </s> <s>Ea verò omnia quæ fuerunt oppo&longs;ita, <lb/>facilè di&longs;&longs;olui po&longs;&longs;unt, & cum dictis optimè cohærent. </s> <s>Nam primùm diluitur: eo quòd peius <lb/>appetitur, non primò, &longs;ed vt in&longs;trumentum, & per aliud in iis quæ &longs;unt &longs;ecundùm naturam, <lb/>per &longs;e verò natura &longs;emper appetit id quod melius e&longs;t, & in naturæ ordine per &longs;e &longs;emper appetit <lb/>ip&longs;a pote&longs;tas; appetitur autem actus, priuatio repudiatur, & forma illi oppo&longs;ita quæritur. <lb/></s> <s>Et potentia &longs;emper ex actu perficitur, &longs;iue &longs;it indeterminata, vt in materia vniuer&longs;ali, &longs;iue de­<lb/>terminata, quam &longs;ignatam vocant. </s> <s>Illa &longs;anè vniuer&longs;alis ex quaque forma, &longs;ignata verò ex hac, <lb/>vt non ex alia, quod enim bonum e&longs;t in natura, non ex bono &longs;impliciter, &longs;ed ex eo quod <lb/><expan abbr="cuiq.">cuique</expan> bonum e&longs;t, perfici &longs;olet. </s> <s>Nunc pote&longs;tas actui cedit, & priuatio formæ Ex hoc efficitur, vt <lb/>perfectius &longs;emper appetatur, & à deteriore in melius &longs;emper mutatio fiat, talis <expan abbr=".n.">enim</expan> planè e&longs;t proce&longs;­<lb/>&longs;us à contrario in contrarium; quippe quòd perpetuò &longs;ubeat rationem pote&longs;tatis ad alterum. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> E&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quod &longs;ecundùm naturam &longs;impliciter & &longs;ecundùm quid; ac &longs;impliciter quidem id quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg2495"></arrow.to.target><lb/>rimè te&longs;tatus e&longs;t, generationem e&longs;&longs;e motum naturalem. </s> <s>Ea verò omnia quæ fuerunt oppo&longs;ita, <lb/>facilè di&longs;&longs;olui po&longs;&longs;unt, & cum dictis optimè cohærent. </s> <s>Nam primùm diluitur: eo quòd peius <lb/>appetitur, non primò, &longs;ed vt in&longs;trumentum, & per aliud in iis quæ &longs;unt &longs;ecundùm naturam, <lb/>per &longs;e verò natura &longs;emper appetit id quod melius e&longs;t, & in naturæ ordine per &longs;e &longs;emper appetit <lb/>ip&longs;a pote&longs;tas; appetitur autem actus, priuatio repudiatur, & forma illi oppo&longs;ita quæritur. <lb/></s> <s>Et potentia &longs;emper ex actu perficitur, &longs;iue &longs;it indeterminata, vt in materia vniuer&longs;ali, &longs;iue de­<lb/>terminata, quam &longs;ignatam vocant. </s> <s>Illa &longs;anè vniuer&longs;alis ex quaque forma, &longs;ignata verò ex hac, <lb/>vt non ex alia, quod enim bonum e&longs;t in natura, non ex bono &longs;impliciter, &longs;ed ex eo quod <lb/><expan abbr="cuiq.">cuique</expan> bonum e&longs;t, perfici &longs;olet. </s> <s>Nunc pote&longs;tas actui cedit, & priuatio formæ Ex hoc efficitur, vt <lb/>perfectius &longs;emper appetatur, & à deteriore in melius &longs;emper mutatio fiat, talis <expan abbr=".n.">enim</expan> planè e&longs;t proce&longs;­<lb/>&longs;us à contrario in contrarium; quippe quòd perpetuò &longs;ubeat rationem pote&longs;tatis ad alterum. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> E&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quod &longs;ecundùm naturam &longs;impliciter & &longs;ecundùm quid; ac &longs;impliciter quidem id quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2496"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;ecundùm formam, &longs;ecundùm quid autem quod e&longs;t &longs;ecundùm materiam; talia &longs;unt morbus <lb/>&longs;enium, decrementum, mors. </s> <s>Vbi ergo natura tendat in deterius dicimus, item id non na&longs;ci ex | <arrow.to.target n="marg2496"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;ecundùm formam, &longs;ecundùm quid autem quod e&longs;t &longs;ecundùm materiam; talia &longs;unt morbus <lb/>&longs;enium, decrementum, mors. </s> <s>Vbi ergo natura tendat in deterius dicimus, item id non na&longs;ci ex |
| <pb pagenum="396"/> | <pb pagenum="396"/> |
| <arrow.to.target n="marg2497"></arrow.to.target><lb/>eius appetitu (&longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> appetitur id quod bonum videtur) &longs;ed ex nece&longs;sitate materiæ. </s> <s>Ad &longs;e­<lb/>cundam verò dubitationem &longs;ic dicendum e&longs;t, appetitum eius e&longs;&longs;e quod abe&longs;t, quatenus huiu&longs;mo­<lb/>di, &longs;iue id non dum po&longs;sideatur, &longs;iue quoquomodo <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> re&longs;piciat, & generatim in mobi­<lb/>libus quia non tota &longs;imul accedit alicuius rei po&longs;&longs;e&longs;sio, &longs;ed tempore præfinitur; & ab&longs;entia for­<lb/>midatur; ade&longs;t pro tempore appetitus, quae cùm à &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis abhorreat; efficit vt in per­<lb/>petua fruitione occupentur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> opto ego &longs;anitatem; verùm non eam quæ præ&longs;ens e&longs;t; &longs;ed <expan abbr="cra-&longs;tinã">cra­<lb/>&longs;tinam</expan> & optat auatus diuitias, quas <expan abbr="nõ">non</expan> habet; iis fruitur quas po&longs;sidet. </s> <s>Et profectò fruimur præ­<lb/>&longs;entibus, optamus ea quæ <expan abbr="nõ">non</expan> habemus. </s> <s><expan abbr="eorũ">eorum</expan> &longs;i Platoni <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> au&longs;cultamus, e&longs;t <foreign lang="greek">i=mezos</foreign>, <expan abbr="horũ">horum</expan> e&longs;t <foreign lang="greek">poqo/s</foreign>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2497"></arrow.to.target><lb/>eius appetitu (&longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> appetitur id quod bonum videtur) &longs;ed ex nece&longs;sitate materiæ. </s> <s>Ad &longs;e­<lb/>cundam verò dubitationem &longs;ic dicendum e&longs;t, appetitum eius e&longs;&longs;e quod abe&longs;t, quatenus huiu&longs;mo­<lb/>di, &longs;iue id non dum po&longs;sideatur, &longs;iue quoquomodo <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> re&longs;piciat, & generatim in mobi­<lb/>libus quia non tota &longs;imul accedit alicuius rei po&longs;&longs;e&longs;sio, &longs;ed tempore præfinitur; & ab&longs;entia for­<lb/>midatur; ade&longs;t pro tempore appetitus, quae cùm à &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis abhorreat; efficit vt in per­<lb/>petua fruitione occupentur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> opto ego &longs;anitatem; verùm non eam quæ præ&longs;ens e&longs;t; &longs;ed <expan abbr="cra-&longs;tinã">cra­<lb/>&longs;tinam</expan> & optat auatus diuitias, quas <expan abbr="nõ">non</expan> habet; iis fruitur quas po&longs;sidet. </s> <s>Et profectò fruimur præ­<lb/>&longs;entibus, optamus ea quæ <expan abbr="nõ">non</expan> habemus. </s> <s><expan abbr="eorũ">eorum</expan> &longs;i Platoni <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> au&longs;cultamus, e&longs;t <foreign lang="greek">i=meros</foreign>, <expan abbr="horũ">horum</expan> e&longs;t <foreign lang="greek">poqo/s</foreign>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2498"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> genus illud appetitus aliqui <expan abbr="cũ">cum</expan> adiecto <expan abbr="cõplacentiæ">complacentiæ</expan> &longs;ignificat; qua&longs;i &longs;it ambiguè appetitus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2498"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> genus illud appetitus aliqui <expan abbr="cũ">cum</expan> adiecto <expan abbr="cõplacentiæ">complacentiæ</expan> &longs;ignificat; qua&longs;i &longs;it ambiguè appetitus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2494"></margin.target>c 2. Phy&longs;. <lb/>T. 1. <lb/><lb/>5. Phy&longs;. <lb/>T. 55.</s></p> | <s><margin.target id="marg2494"></margin.target>c 2. Phy&longs;. <lb/>T. 1. <lb/><lb/>5. Phy&longs;. <lb/>T. 55.</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2498"></margin.target>a Cratylo.</s></p> | <s><margin.target id="marg2498"></margin.target>a Cratylo.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>-<emph type="italics"/>At mihi plando, inquit ille,</s></p> | <s>-<emph type="italics"/>At mihi plaudo, inquit ille,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ip&longs;e domi, &longs;imul àc numos contemplor in arca<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s>Ip&longs;e domi, &longs;imul àc numos contemplor in arca<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2500"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg2500"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“<emph type="italics"/>-veluti, cùm pueris dant crustula blandis/P></s></p> | <s>“<emph type="italics"/>- veluti, cùm pueris dant crustula blandis</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Doctores, elementa velint vt di&longs;cere prima<emph.end type="italics"/>.”</s></p> | <s>Doctores, elementa velint vt di&longs;cere prima<emph.end type="italics"/>.”</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| |
| <s>ATTAMEN & aduer&longs;us ea quæ &longs;upra con&longs;tituta fuerunt de appetitu materiæ, multa qui­<lb/>dem Scaligero dubitata comperio, quæ &longs;anè, &longs;i conniueam, <expan abbr="atq.">atque</expan> di&longs;simulem, iniuriam tan­<lb/>tæ eruditioni feci&longs;&longs;e exi&longs;timet. </s> <s>Ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> totis viribus in id incumbit, vt doceat nullum appetitum <lb/> | <s>ATTAMEN & aduer&longs;us ea quæ &longs;upra con&longs;tituta fuerunt de appetitu materiæ, multa qui­<lb/>dem Scaligero dubitata comperio, quæ &longs;anè, &longs;i conniueam, <expan abbr="atq.">atque</expan> di&longs;simulem, iniuriam tan­<lb/>tæ eruditioni feci&longs;&longs;e exi&longs;timet. </s> <s>Ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> totis viribus in id incumbit, vt doceat nullum appetitum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2501"></arrow.to.target><lb/>materi&ecedil; ad formas e&longs;&longs;e tribuendum. </s> <s>Ideò nos admonet hic locus, vt de his breuiter aliqua di&longs;&longs;e­<lb/>ramus. </s> <s>Ait <expan abbr=".n.">enim</expan> nihil id appetere quae ad&longs;it: at formæ omnes ad&longs;unt materiæ: nullam igitur appe­<lb/>tit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæ materiæ indiuiduar&ecedil; partes &longs;unt materiæ prim&ecedil;, quæ vna e&longs;t: in his autem partib. <lb/></s> <s>in&longs;unt omnes formæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud vetat, quominus ita credamus, quia cùm pars quædam &longs;ub im­<lb/>perfectiore forma con&longs;i&longs;tens appetat <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan>, omnes eius partes cele&longs;tem formam appeterent; <lb/>aut &longs;i illam adipi&longs;ci non po&longs;&longs;ent, quae plu&longs;quam genere &longs;eiuncta foret à no&longs;trate, &longs;altem humanam <lb/>exoptarent: id verò ab&longs;urdum e&longs;&longs;e, non e&longs;t difficile demon&longs;trare: quandoquidem is appetitus <lb/>e&longs;&longs;et fru&longs;tra, quae quidem naturæ ordini mirum in modum aduer&longs;atur. </s> <s>fru&longs;tra verò e&longs;&longs;et ille appe­<lb/>titus; quia de eo laboraret quod iam haberet. </s> <s>Dicet forta&longs;&longs;e qui&longs;piam id non euenire, quoniam <lb/>variæ &longs;int materi&ecedil; portiones &longs;ub diuer&longs;is formis. </s> <s>Nil igitur <expan abbr="mirũ">mirum</expan>, &longs;i quæ pars e&longs;t &longs;ub vna forma, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> partis alterius formam cupiat: at id e&longs;t ignorare omnes materiæ partes e&longs;&longs;e vniformes, cùm <lb/>materia prima &longs;it vnum indiuiduum, <expan abbr="neq.">neque</expan> partes habeat à &longs;eip&longs;is e&longs;&longs;entia <expan abbr="differ&etilde;tes">differentes</expan>; idcirco <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>affectibus qui comitantur e&longs;&longs;entiæ. </s> <s>quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> appetentia. </s> <s>Proptereà pars vna non appe­<lb/>tet alterius partis interitum: appeteret <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i formam eius exoptaret. </s> <s>In&longs;uper appeteret <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>formarum ignobiliorum perniciem, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>per &longs;e: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e habitum <expan abbr="melior&etilde;">meliorem</expan> appetere <expan abbr="põt">potest</expan>, | <arrow.to.target n="marg2501"></arrow.to.target><lb/>materi&ecedil; ad formas e&longs;&longs;e tribuendum. </s> <s>Ideò nos admonet hic locus, vt de his breuiter aliqua di&longs;&longs;e­<lb/>ramus. </s> <s>Ait <expan abbr=".n.">enim</expan> nihil id appetere quae ad&longs;it: at formæ omnes ad&longs;unt materiæ: nullam igitur appe­<lb/>tit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæ materiæ indiuiduar&ecedil; partes &longs;unt materiæ prim&ecedil;, quæ vna e&longs;t: in his autem partib. <lb/></s> <s>in&longs;unt omnes formæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud vetat, quominus ita credamus, quia cùm pars quædam &longs;ub im­<lb/>perfectiore forma con&longs;i&longs;tens appetat <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan>, omnes eius partes cele&longs;tem formam appeterent; <lb/>aut &longs;i illam adipi&longs;ci non po&longs;&longs;ent, quae plu&longs;quam genere &longs;eiuncta foret à no&longs;trate, &longs;altem humanam <lb/>exoptarent: id verò ab&longs;urdum e&longs;&longs;e, non e&longs;t difficile demon&longs;trare: quandoquidem is appetitus <lb/>e&longs;&longs;et fru&longs;tra, quae quidem naturæ ordini mirum in modum aduer&longs;atur. </s> <s>fru&longs;tra verò e&longs;&longs;et ille appe­<lb/>titus; quia de eo laboraret quod iam haberet. </s> <s>Dicet forta&longs;&longs;e qui&longs;piam id non euenire, quoniam <lb/>variæ &longs;int materi&ecedil; portiones &longs;ub diuer&longs;is formis. </s> <s>Nil igitur <expan abbr="mirũ">mirum</expan>, &longs;i quæ pars e&longs;t &longs;ub vna forma, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> partis alterius formam cupiat: at id e&longs;t ignorare omnes materiæ partes e&longs;&longs;e vniformes, cùm <lb/>materia prima &longs;it vnum indiuiduum, <expan abbr="neq.">neque</expan> partes habeat à &longs;eip&longs;is e&longs;&longs;entia <expan abbr="differ&etilde;tes">differentes</expan>; idcirco <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>affectibus qui comitantur e&longs;&longs;entiæ. </s> <s>quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> appetentia. </s> <s>Proptereà pars vna non appe­<lb/>tet alterius partis interitum: appeteret <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i formam eius exoptaret. </s> <s>In&longs;uper appeteret <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>formarum ignobiliorum perniciem, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>per &longs;e: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e habitum <expan abbr="melior&etilde;">meliorem</expan> appetere <expan abbr="põt">potest</expan>, |
| <pb pagenum="397"/> | <pb pagenum="397"/> |
| <arrow.to.target n="marg2502"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i per &longs;e <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> deterioris appetat. </s> <s>Po&longs;tremò <expan abbr="nõ">non</expan> videtur id e&longs;&longs;e <expan abbr="verũ">verum</expan> euidenti&longs;simis naturæ <lb/>ip&longs;ius <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ex <expan abbr="hoĩe">homine</expan> vermes <expan abbr="oriũtur">oriuntur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> fuit <expan abbr="aũt">aut</expan> veri&longs;imile <expan abbr="naturã">naturam</expan> tanto appetitu ni&longs;i &longs;e&longs;e <lb/>exuere <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vt delitias cadaueris fœtidi&longs;simi <expan abbr="nãci&longs;cere&ttilde;">nanci&longs;ceretur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> vermis <expan abbr="faci&etilde;">faciem</expan> <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. <lb/></s> <s>indueret. </s> <s>H&ecedil;c Scaliger, quibus & alia nos &longs;ub&longs;cribamus qu&ecedil; ad <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> appetitus <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> <expan abbr="perno&longs;c&etilde;-dã">perno&longs;cen­<lb/>dam</expan> aliquid valeant. </s> <s>Nam, quia materia e&longs;t pote&longs;tas, & oculis <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> patibus oppo&longs;ita <expan abbr="intue&ttilde;">intuetur</expan>, <lb/>licet <expan abbr="nõ">non</expan> ob <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="vsũ">vsum</expan> quippe quae primùm re&longs;piciat <expan abbr="formã">formam</expan>, qa ens, <expan abbr="bonũ">bonum</expan>, & per &longs;e <expan abbr="expetendũ">expetendum</expan>, mox <expan abbr="pri-uation&etilde;">pri­<lb/>uationem</expan>; quia gratia formæ quae vnius interitus e&longs;t ortus alterius. </s> <s><expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> e&longs;t p &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dũ">expetendum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>id <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, e&longs;&longs;e in reb^{9} natura <expan abbr="cõ&longs;tãtibus">con&longs;tantibus</expan> <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> form&ecedil; & e&longs;&longs;e; po&longs;sit'ne vllo modo cadere <expan abbr="ĩ">in</expan> <lb/><expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> priuatio & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>ac mi&longs;&longs;o appetitu naturali, de appetitu generatim di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Docent <lb/>verò hi&longs;toriæ <expan abbr="equũ">equum</expan> cognito ince&longs;tu &longs;e dedi&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;cipit&etilde;">pr&ecedil;cipitem</expan>, <expan abbr="necnõ">necnon</expan> <expan abbr="elephant&etilde;">elephantem</expan> amore <expan abbr="cõtabui&longs;&longs;e">contabui&longs;&longs;e</expan>: multi <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ibi <expan abbr="mort&etilde;">mortem</expan> <expan abbr="cõ&longs;ciui&longs;&longs;e">con&longs;ciui&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="tradun&ttilde;">traduntur</expan>. </s> <s>Verùm propter illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab initio dubitata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>, toti^{9} exi&longs;timauit <lb/>Scaliger &longs;i ita diceret, &longs;ic <expan abbr="cõditã">conditam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & formas illi tributas, vt &longs;ua <expan abbr="quæq.">quæque</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> acquie&longs;ce­<lb/>ret, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> in materia fui&longs;&longs;e mutationis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;ed <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> perfectionis: perfici <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub <lb/>qualibet forma <expan abbr="quãlibet">quallibet</expan> materi&ecedil; <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, & <expan abbr="totã">totam</expan> &longs;ub <expan abbr="oĩb^{9}">oimb^{9}</expan>. </s> <s>C&ecedil;terùm h&ecedil;c excogitata &longs;ubtiliter; &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan>, <lb/>vt populari modo <expan abbr="nõ">non</expan> excedant: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine iudicio in exercitationib^{9} exotericis collocata: <lb/>nihilomin^{9} auditu, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de his acroamaticè dici <expan abbr="queãt">queant</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt à po&longs;tremis exordiar, quib^{9} ei^{9} viri po­<lb/>&longs;itio <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, quis adeò <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ignarus e&longs;t, q <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> inter naturales formas ob&longs;eruet, tran&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2502"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i per &longs;e <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> deterioris appetat. </s> <s>Po&longs;tremò <expan abbr="nõ">non</expan> videtur id e&longs;&longs;e <expan abbr="verũ">verum</expan> euidenti&longs;simis naturæ <lb/>ip&longs;ius <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ex <expan abbr="hoĩe">homine</expan> vermes <expan abbr="oriũtur">oriuntur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> fuit <expan abbr="aũt">aut</expan> veri&longs;imile <expan abbr="naturã">naturam</expan> tanto appetitu ni&longs;i &longs;e&longs;e <lb/>exuere <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vt delitias cadaueris fœtidi&longs;simi <expan abbr="nãci&longs;cere&ttilde;">nanci&longs;ceretur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> vermis <expan abbr="faci&etilde;">faciem</expan> <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. <lb/></s> <s>indueret. </s> <s>H&ecedil;c Scaliger, quibus & alia nos &longs;ub&longs;cribamus qu&ecedil; ad <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> appetitus <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> <expan abbr="perno&longs;c&etilde;-dã">perno&longs;cen­<lb/>dam</expan> aliquid valeant. </s> <s>Nam, quia materia e&longs;t pote&longs;tas, & oculis <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> patibus oppo&longs;ita <expan abbr="intue&ttilde;">intuetur</expan>, <lb/>licet <expan abbr="nõ">non</expan> ob <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="vsũ">vsum</expan> quippe quae primùm re&longs;piciat <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> ens, <expan abbr="bonũ">bonum</expan>, & per &longs;e <expan abbr="expetendũ">expetendum</expan>, mox <expan abbr="pri-uation&etilde;">pri­<lb/>uationem</expan>; quia gratia formæ quae vnius interitus e&longs;t ortus alterius. </s> <s><expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> e&longs;t p &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dũ">expetendum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>id <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, e&longs;&longs;e in reb^{9} natura <expan abbr="cõ&longs;tãtibus">con&longs;tantibus</expan> <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> form&ecedil; & e&longs;&longs;e; po&longs;sit'ne vllo modo cadere <expan abbr="ĩ">in</expan> <lb/><expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> priuatio & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>ac mi&longs;&longs;o appetitu naturali, de appetitu generatim di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Docent <lb/>verò hi&longs;toriæ <expan abbr="equũ">equum</expan> cognito ince&longs;tu &longs;e dedi&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;cipit&etilde;">pr&ecedil;cipitem</expan>, <expan abbr="necnõ">necnon</expan> <expan abbr="elephant&etilde;">elephantem</expan> amore <expan abbr="cõtabui&longs;&longs;e">contabui&longs;&longs;e</expan>: multi <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ibi <expan abbr="mort&etilde;">mortem</expan> <expan abbr="cõ&longs;ciui&longs;&longs;e">con&longs;ciui&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="tradun&ttilde;">traduntur</expan>. </s> <s>Verùm propter illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab initio dubitata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>, toti^{9} exi&longs;timauit <lb/>Scaliger &longs;i ita diceret, &longs;ic <expan abbr="cõditã">conditam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & formas illi tributas, vt &longs;ua <expan abbr="quæq.">quæque</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> acquie&longs;ce­<lb/>ret, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> in materia fui&longs;&longs;e mutationis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;ed <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> perfectionis: perfici <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub <lb/>qualibet forma <expan abbr="quãlibet">quallibet</expan> materi&ecedil; <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, & <expan abbr="totã">totam</expan> &longs;ub <expan abbr="oĩb^{9}">oimb^{9}</expan>. </s> <s>C&ecedil;terùm h&ecedil;c excogitata &longs;ubtiliter; &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan>, <lb/>vt populari modo <expan abbr="nõ">non</expan> excedant: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine iudicio in exercitationib^{9} exotericis collocata: <lb/>nihilomin^{9} auditu, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de his acroamaticè dici <expan abbr="queãt">queant</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt à po&longs;tremis exordiar, quib^{9} ei^{9} viri po­<lb/>&longs;itio <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, quis adeò <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ignarus e&longs;t, q <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> inter naturales formas ob&longs;eruet, tran&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2503"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> non videat e&longs;&longs;e <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>? </s> <s>ita, vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> materia <expan abbr="cõtendat">contendat</expan> in <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> ea &longs;ine <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> parari nequeat; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> primò, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="&longs;ecũdò">&longs;ecundò</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> exoptet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="&qtilde;libet">qualibet</expan> <lb/>materi&ecedil; pars &longs;it &longs;ub aliqua forma; nihilomin^{9}, <expan abbr="cũ">cum</expan> reliquis priuata &longs;it, <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="comit&etilde;">comitem</expan> exui cupit, <lb/>& <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> adipi&longs;ci, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt, &longs;i tota materia &longs;it &longs;ub <expan abbr="oĩo^{9}">oino^{9}</expan> formis, <expan abbr="sĩgul&ecedil;">singul&ecedil;</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas <lb/>appetitur&ecedil; &longs;int, modò in illis in&longs;it cau&longs;&longs;a appetitus, qui per certas formas, <expan abbr="certa&longs;&qacute;">certa&longs;que</expan>. </s> <s>affectiones <expan abbr="incu-ti&ttilde;">incu­<lb/>titur</expan>, & ei^{9} &longs;it ordinis, vt talis honoris capax e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> materia no&longs;tràs <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="c&ecedil;le&longs;t&etilde;">c&ecedil;le&longs;tem</expan> <lb/>accipiet. </s> <s>Sed <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> exploremus. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò pr&ecedil;cipua <expan abbr="duci&ttilde;">ducitur</expan> ab eo, quae vna &longs;it materia: paucis <expan abbr="&longs;ta-tu&etilde;dũ">&longs;ta­<lb/>tuendum</expan> e&longs;t hoc loco, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vna &longs;it, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t vna <expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;ed vna <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re: veruntamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> & po&longs;itiuè, vt vnus homo, &longs;ed priuatiuè <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>, quia .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> ha­<lb/>beat cau&longs;&longs;as ab&longs;olutas <expan abbr="di&longs;tĩctionis">di&longs;tinctionis</expan>, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan> numeralis, &longs;ed ab extrin&longs;eco <expan abbr="mutue&ttilde;">mutuetur</expan>, nimirùm à for­<lb/>ma. </s> <s><expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> prima illi^{9} di&longs;tinctionis cau&longs;&longs;a à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> <expan abbr="deriue&ttilde;">deriuetur</expan>, cui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan>, &longs;ed hæc aliàs. <lb/></s> <s>Ex eo, quae &longs;ic vna e&longs;t, oritur pugna inter partes eius, & priuationes <expan abbr="oppo&longs;itarũ">oppo&longs;itarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, & &longs;ubinde <lb/><expan abbr="trã&longs;mutationis">tran&longs;mutationis</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan> prima <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> ex figura dictionis; qppe quae accipiat ine&longs;&longs;e &longs;in­<lb/>gulis partibus id quod ine&longs;t toti. </s> <s>Verùm ad ea &longs;igillatim <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">pn&longs;tat</expan> vt dicamus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> inquit ille, nihil <lb/> | <arrow.to.target n="marg2503"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> non videat e&longs;&longs;e <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>? </s> <s>ita, vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> materia <expan abbr="cõtendat">contendat</expan> in <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> ea &longs;ine <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> parari nequeat; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> primò, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="&longs;ecũdò">&longs;ecundò</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> exoptet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="&qtilde;libet">qualibet</expan> <lb/>materi&ecedil; pars &longs;it &longs;ub aliqua forma; nihilomin^{9}, <expan abbr="cũ">cum</expan> reliquis priuata &longs;it, <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="comit&etilde;">comitem</expan> exui cupit, <lb/>& <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> adipi&longs;ci, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt, &longs;i tota materia &longs;it &longs;ub <expan abbr="oĩo^{9}">omnibus</expan> formis, <expan abbr="sĩgul&ecedil;">singul&ecedil;</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas <lb/>appetitur&ecedil; &longs;int, modò in illis in&longs;it cau&longs;&longs;a appetitus, qui per certas formas, <expan abbr="certa&longs;&qacute;">certa&longs;que</expan>. </s> <s>affectiones <expan abbr="incu-ti&ttilde;">incu­<lb/>titur</expan>, & ei^{9} &longs;it ordinis, vt talis honoris capax e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> materia no&longs;tràs <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="c&ecedil;le&longs;t&etilde;">c&ecedil;le&longs;tem</expan> <lb/>accipiet. </s> <s>Sed <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> exploremus. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò pr&ecedil;cipua <expan abbr="duci&ttilde;">ducitur</expan> ab eo, quae vna &longs;it materia: paucis <expan abbr="&longs;ta-tu&etilde;dũ">&longs;ta­<lb/>tuendum</expan> e&longs;t hoc loco, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vna &longs;it, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t vna <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;ed vna <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re: veruntamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> & po&longs;itiuè, vt vnus homo, &longs;ed priuatiuè <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>, quia .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> ha­<lb/>beat cau&longs;&longs;as ab&longs;olutas <expan abbr="di&longs;tĩctionis">di&longs;tinctionis</expan>, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan> numeralis, &longs;ed ab extrin&longs;eco <expan abbr="mutue&ttilde;">mutuetur</expan>, nimirùm à for­<lb/>ma. </s> <s><expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> prima illi^{9} di&longs;tinctionis cau&longs;&longs;a à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> <expan abbr="deriue&ttilde;">deriuetur</expan>, cui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan>, &longs;ed hæc aliàs. <lb/></s> <s>Ex eo, quae &longs;ic vna e&longs;t, oritur pugna inter partes eius, & priuationes <expan abbr="oppo&longs;itarũ">oppo&longs;itarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, & &longs;ubinde <lb/><expan abbr="trã&longs;mutationis">tran&longs;mutationis</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan> prima <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> ex figura dictionis; qppe quae accipiat ine&longs;&longs;e &longs;in­<lb/>gulis partibus id quod ine&longs;t toti. </s> <s>Verùm ad ea &longs;igillatim <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">prae&longs;tat</expan> vt dicamus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> inquit ille, nihil <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2504"></arrow.to.target><lb/>id appetere, quod ad&longs;it. </s> <s>damus hoc <expan abbr="cũ">cum</expan> accipit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas ade&longs;&longs;e materiæ, <expan abbr="cõcedimus">concedimus</expan>, vbi vniuer&longs;a <lb/>materia <expan abbr="&longs;uma&ttilde;">&longs;umatur</expan>, negamus <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i <expan abbr="accipiãtur">accipiantur</expan> &longs;ingul&ecedil; partes. </s> <s>Quòd verò approbare <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> id quod ac­<lb/>cepit, ex eo quae vna &longs;it materia, fru&longs;trà <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan>. </s> <s>oportebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modò <expan abbr="mõ&longs;trare">mon&longs;trare</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> vnius <expan abbr="e&longs;s&etilde;ti&ecedil;">e&longs;senti&ecedil;</expan> <lb/>fore, & <expan abbr="vnã">vnam</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuatiue <expan abbr="tãtùm">tantùm</expan>, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuè, quod ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> licuit. </s> <s>Ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illa <expan abbr="tollun&ttilde;">tolluntur</expan>, <lb/>quae materia vniuer&longs;a ad <expan abbr="vnicã">vnicam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="perfecti&longs;simã">perfecti&longs;simam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> a&longs;piret: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuati­<lb/>uè (quia vari&ecedil; form&ecedil;, quib^{9} ip&longs;a <expan abbr="informa&ttilde;">informatur</expan> quas variæ priuationes <expan abbr="cõ&longs;ectan&ttilde;">con&longs;ectantur</expan>, &longs;ingulas eius partes in­<lb/>ter &longs;e <expan abbr="di&longs;tinguũt">di&longs;tinguunt</expan>) <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè ad <expan abbr="vnã">vnam</expan> <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>, &longs;ed ad <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan>, cui^{9} ip&longs;a &longs;u&longs;tinet <lb/><expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, <expan abbr="quali&longs;cunq.">quali&longs;cunque</expan> &longs;it, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ua priuatione conferatur, boni <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet <expan abbr="rõnem">rationem</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> fru&longs;tra <lb/><expan abbr="niti&ttilde;">nititur</expan> in id natura <expan abbr="qd">quod</expan> habet; <expan abbr="qñ">quin</expan>, tamet&longs;i tota materia formas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;e retinet; at non ita de &longs;ingulis <lb/>dici <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="circũ">circum</expan> quas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> mutationes fieri <expan abbr="&longs;ol&etilde;t">&longs;olent</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ob id &longs;ui <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, aut materiæ <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> <expan abbr="ap-petũt">ap­<lb/>petunt</expan>, &longs;ed <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> qu&ecedil; particulatim <expan abbr="cõmunica&ttilde;">communicatur</expan>: proptereà quae ip&longs;a vniuersè re&longs;picit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas. <lb/></s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i hæc intereat, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> pro illa noua re&longs;urgit; nil inde <expan abbr="incõmodi">incommodi</expan> capit. </s> <s>Partes <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulæ, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> abiiciant <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habent, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="perficiun&ttilde;">perficiuntur</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> forma <expan abbr="cũ">cum</expan> forma per &longs;e <expan abbr="cõmu-tatur">commu­<lb/>tatur</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ip&longs;e falsò arbitratus e&longs;t, &longs;ed priuatio <expan abbr="cũ">cum</expan> forma perpetuò, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa, cuicuimodi <lb/> | <arrow.to.target n="marg2504"></arrow.to.target><lb/>id appetere, quod ad&longs;it. </s> <s>damus hoc <expan abbr="cũ">cum</expan> accipit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas ade&longs;&longs;e materiæ, <expan abbr="cõcedimus">concedimus</expan>, vbi vniuer&longs;a <lb/>materia <expan abbr="&longs;uma&ttilde;">&longs;umatur</expan>, negamus <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i <expan abbr="accipiãtur">accipiantur</expan> &longs;ingul&ecedil; partes. </s> <s>Quòd verò approbare <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> id quod ac­<lb/>cepit, ex eo quae vna &longs;it materia, fru&longs;trà <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan>. </s> <s>oportebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modò <expan abbr="mõ&longs;trare">mon&longs;trare</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> vnius <expan abbr="e&longs;s&etilde;ti&ecedil;">e&longs;senti&ecedil;</expan> <lb/>fore, & <expan abbr="vnã">vnam</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuatiue <expan abbr="tãtùm">tantùm</expan>, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuè, quod ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> licuit. </s> <s>Ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illa <expan abbr="tollun&ttilde;">tolluntur</expan>, <lb/>quae materia vniuer&longs;a ad <expan abbr="vnicã">vnicam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="perfecti&longs;simã">perfecti&longs;simam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> a&longs;piret: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuati­<lb/>uè (quia vari&ecedil; form&ecedil;, quib^{9} ip&longs;a <expan abbr="informa&ttilde;">informatur</expan> quas variæ priuationes <expan abbr="cõ&longs;ectan&ttilde;">con&longs;ectantur</expan>, &longs;ingulas eius partes in­<lb/>ter &longs;e <expan abbr="di&longs;tinguũt">di&longs;tinguunt</expan>) <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè ad <expan abbr="vnã">vnam</expan> <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>, &longs;ed ad <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan>, cui^{9} ip&longs;a &longs;u&longs;tinet <lb/><expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, <expan abbr="quali&longs;cunq.">quali&longs;cunque</expan> &longs;it, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ua priuatione conferatur, boni <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet <expan abbr="rõnem">rationem</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> fru&longs;tra <lb/><expan abbr="niti&ttilde;">nititur</expan> in id natura <expan abbr="qd">quod</expan> habet; <expan abbr="qñ">quin</expan>, tamet&longs;i tota materia formas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;e retinet; at non ita de &longs;ingulis <lb/>dici <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="circũ">circum</expan> quas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> mutationes fieri <expan abbr="&longs;ol&etilde;t">&longs;olent</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ob id &longs;ui <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, aut materiæ <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> <expan abbr="ap-petũt">ap­<lb/>petunt</expan>, &longs;ed <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> qu&ecedil; particulatim <expan abbr="cõmunica&ttilde;">communicatur</expan>: proptereà quae ip&longs;a vniuersè re&longs;picit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas. <lb/></s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i hæc intereat, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> pro illa noua re&longs;urgit; nil inde <expan abbr="incõmodi">incommodi</expan> capit. </s> <s>Partes <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulæ, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> abiiciant <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habent, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="perficiun&ttilde;">perficiuntur</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> forma <expan abbr="cũ">cum</expan> forma per &longs;e <expan abbr="cõmu-tatur">commu­<lb/>tatur</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ip&longs;e falsò arbitratus e&longs;t, &longs;ed priuatio <expan abbr="cũ">cum</expan> forma perpetuò, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa, cuicuimodi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2505"></arrow.to.target><lb/>fuerit, <expan abbr="rõnem">rationem</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet imperfecti. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> verò quod ip&longs;e <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="cõfirmare">confirmare</expan> conatus e&longs;t, <expan abbr="tã">tam</expan> propè <lb/>ruinas minatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="edificiũ">edificium</expan> &longs;ine <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan>. </s> <s>Docuimus <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uprà <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ab homine per &longs;e <expan abbr="t&etilde;dere">tendere</expan> <lb/>ad cadauer, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde ad vermes, & <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;ed p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: per &longs;e verò à pote&longs;tate cadauere ad actu <lb/>cadauer, & ab ei^{9} priuatione ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, veluti <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> forma turpi&longs;sima <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>; at nihilomi­<lb/>nus aliquid obtinet act^{9}, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuini & pulchri. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quocirca monebat nos Ari&longs;t. </s> <s>ne <expan abbr="viliorũ">viliorum</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2505"></arrow.to.target><lb/>fuerit, <expan abbr="rõnem">rationem</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet imperfecti. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> verò quod ip&longs;e <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="cõfirmare">confirmare</expan> conatus e&longs;t, <expan abbr="tã">tam</expan> propè <lb/>ruinas minatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="edificiũ">edificium</expan> &longs;ine <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan>. </s> <s>Docuimus <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uprà <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ab homine per &longs;e <expan abbr="t&etilde;dere">tendere</expan> <lb/>ad cadauer, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde ad vermes, & <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;ed p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: per &longs;e verò à pote&longs;tate cadauere ad actu <lb/>cadauer, & ab ei^{9} priuatione ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, veluti <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> forma turpi&longs;sima <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>; at nihilomi­<lb/>nus aliquid obtinet act^{9}, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuini & pulchri. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quocirca monebat nos Ari&longs;t. </s> <s>ne <expan abbr="viliorũ">viliorum</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2506"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="di&longs;putation&etilde;">di&longs;putationem</expan>, & <expan abbr="perpen&longs;ion&etilde;">perpen&longs;ionem</expan> puerili <expan abbr="quodã">quodam</expan> fa&longs;tidio &longs;perneremus; <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="dignũ">dignum</expan> nobis e&longs;&longs;e tale <expan abbr="cõ&longs;ide-rationis">con&longs;ide­<lb/>rationis</expan> gen^{9} ægreferre; <expan abbr="qñ">quin</expan> nulla &longs;it res, in qua <expan abbr="quiddã">quiddam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;it <expan abbr="admirandũ">admirandum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> illud e&longs;t, <lb/>quod Heraclit^{9} ad eos dixit qui <expan abbr="vereren&ttilde;">vererentur</expan> ingredi <expan abbr="ĩ">in</expan> <expan abbr="casã">casam</expan> <expan abbr="furnariã">furnariam</expan> in qua fortè <expan abbr="&longs;ed&etilde;s">&longs;edens</expan> ille calefiebat, <lb/>vt <expan abbr="fid&etilde;ter">fidenter</expan> <expan abbr="ingreder&etilde;tur">ingrederentur</expan>, quae <expan abbr="neq.">neque</expan> illi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> loco dij <expan abbr="dee&longs;s&etilde;t">dee&longs;sent</expan>, & illud Thaletis. </s> <s><expan abbr="oĩa">omnia</expan> diis e&longs;&longs;e plena. </s> <s>quo fit <lb/>vt turpis &longs;it eius priuatio. </s> <s>Igitur, &longs;i <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõferan&ttilde;">conferantur</expan>, id profectò quod obtinet locum termini à quo, & <lb/>vnde incipit <expan abbr="trã&longs;mutatio">tran&longs;mutatio</expan>, <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> imperfectius <expan abbr="habendũ">habendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alter ille terminus in <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ip&longs;a de&longs;init. <lb/></s> <s>Ad <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò qu&ecedil;&longs;tionem. </s> <s>Ego planè <expan abbr="c&etilde;&longs;eo">cen&longs;eo</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> eo terminari quod e&longs;t: <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e expeti, vt <expan abbr="quodq.">quodque</expan> vel <expan abbr="ĩ">in</expan> numero, vel <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;pecie ad <expan abbr="ppetuitat&etilde;">ppetuitatem</expan> a&longs;piret. </s> <s>Sed vbi ad&longs;it aliqua cogni­<lb/>tio, vel bruta, vel <expan abbr="rõnis">rationis</expan> <expan abbr="cõpos">compos</expan>: <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="experendũ">experendum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e ducimus, &longs;ed per accidens: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> | <arrow.to.target n="marg2506"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="di&longs;putation&etilde;">di&longs;putationem</expan>, & <expan abbr="perpen&longs;ion&etilde;">perpen&longs;ionem</expan> puerili <expan abbr="quodã">quodam</expan> fa&longs;tidio &longs;perneremus; <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="dignũ">dignum</expan> nobis e&longs;&longs;e tale <expan abbr="cõ&longs;ide-rationis">con&longs;ide­<lb/>rationis</expan> gen^{9} ægreferre; <expan abbr="qñ">quin</expan> nulla &longs;it res, in qua <expan abbr="quiddã">quiddam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;it <expan abbr="admirandũ">admirandum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> illud e&longs;t, <lb/>quod Heraclit^{9} ad eos dixit qui <expan abbr="vereren&ttilde;">vererentur</expan> ingredi <expan abbr="ĩ">in</expan> <expan abbr="casã">casam</expan> <expan abbr="furnariã">furnariam</expan> in qua fortè <expan abbr="&longs;ed&etilde;s">&longs;edens</expan> ille calefiebat, <lb/>vt <expan abbr="fid&etilde;ter">fidenter</expan> <expan abbr="ingreder&etilde;tur">ingrederentur</expan>, quae <expan abbr="neq.">neque</expan> illi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> loco dij <expan abbr="dee&longs;s&etilde;t">dee&longs;sent</expan>, & illud Thaletis. </s> <s><expan abbr="oĩa">omnia</expan> diis e&longs;&longs;e plena. </s> <s>quo fit <lb/>vt turpis &longs;it eius priuatio. </s> <s>Igitur, &longs;i <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõferan&ttilde;">conferantur</expan>, id profectò quod obtinet locum termini à quo, & <lb/>vnde incipit <expan abbr="trã&longs;mutatio">tran&longs;mutatio</expan>, <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> imperfectius <expan abbr="habendũ">habendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alter ille terminus in <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ip&longs;a de&longs;init. <lb/></s> <s>Ad <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò qu&ecedil;&longs;tionem. </s> <s>Ego planè <expan abbr="c&etilde;&longs;eo">cen&longs;eo</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> eo terminari quod e&longs;t: <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e expeti, vt <expan abbr="quodq.">quodque</expan> vel <expan abbr="ĩ">in</expan> numero, vel <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;pecie ad <expan abbr="ppetuitat&etilde;">ppetuitatem</expan> a&longs;piret. </s> <s>Sed vbi ad&longs;it aliqua cogni­<lb/>tio, vel bruta, vel <expan abbr="rõnis">rationis</expan> <expan abbr="cõpos">compos</expan>: <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="experendũ">experendum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e ducimus, &longs;ed per accidens: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> |
| <pb pagenum="398"/>multis modis e&longs;&longs;e contingit, vel integra <expan abbr="rõne">ratione</expan>, & iudicio, vel perturbato, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi <expan abbr="&longs;anũ">&longs;anum</expan> e&longs;t <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, & <lb/> | <pb pagenum="398"/>multis modis e&longs;&longs;e contingit, vel integra <expan abbr="rõne">ratione</expan>, & iudicio, vel perturbato, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi <expan abbr="&longs;anũ">&longs;anum</expan> e&longs;t <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2507"></arrow.to.target><lb/>ratio recta, &longs;i id <expan abbr="cõ&longs;tanti">con&longs;tanti</expan> propo&longs;ito fiat, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt optaret <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vir prudens, & extra <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="cõ&longs;titutus">con&longs;titutus</expan>, <lb/><expan abbr="idq.">idque</expan> duobus planè modis: aut <expan abbr=".n.">enim</expan> vt melius &longs;it po&longs;teà <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, aut quia deuitetur <expan abbr="malũ">malum</expan>, & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/>minus <expan abbr="malũ">malum</expan> reputetur: generatim verò <expan abbr="bonũ">bonum</expan> aut quod <expan abbr="imagin&etilde;">imaginem</expan> boni pr&ecedil;&longs;efert, illud e&longs;t, quod ap­<lb/>petitur. </s> <s>Nam minus malum habet &longs;peciem boni, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud <expan abbr="demũ">demum</expan> quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic bene viui cen&longs;eatur. <lb/></s> <s>rectè ne, an &longs;ecus fiat: propo&longs;itum <expan abbr="&longs;pectandũ">&longs;pectandum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> con&longs;ilium. </s> <s>Nam multa &longs;unt quæ <expan abbr="mortaliũ">mortalium</expan> <lb/>vitam circun&longs;tant, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="mole&longs;tã">mole&longs;tam</expan> faciunt & acerbam, vt morbi, <expan abbr="dolorũ">dolorum</expan> intentio, tempe&longs;tates, vt, &longs;i <lb/> | <arrow.to.target n="marg2507"></arrow.to.target><lb/>ratio recta, &longs;i id <expan abbr="cõ&longs;tanti">con&longs;tanti</expan> propo&longs;ito fiat, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt optaret <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vir prudens, & extra <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="cõ&longs;titutus">con&longs;titutus</expan>, <lb/><expan abbr="idq.">idque</expan> duobus planè modis: aut <expan abbr=".n.">enim</expan> vt melius &longs;it po&longs;teà <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, aut quia deuitetur <expan abbr="malũ">malum</expan>, & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/>minus <expan abbr="malũ">malum</expan> reputetur: generatim verò <expan abbr="bonũ">bonum</expan> aut quod <expan abbr="imagin&etilde;">imaginem</expan> boni pr&ecedil;&longs;efert, illud e&longs;t, quod ap­<lb/>petitur. </s> <s>Nam minus malum habet &longs;peciem boni, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud <expan abbr="demũ">demum</expan> quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic bene viui cen&longs;eatur. <lb/></s> <s>rectè ne, an &longs;ecus fiat: propo&longs;itum <expan abbr="&longs;pectandũ">&longs;pectandum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> con&longs;ilium. </s> <s>Nam multa &longs;unt quæ <expan abbr="mortaliũ">mortalium</expan> <lb/>vitam circun&longs;tant, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="mole&longs;tã">mole&longs;tam</expan> faciunt & acerbam, vt morbi, <expan abbr="dolorũ">dolorum</expan> intentio, tempe&longs;tates, vt, &longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2508"></arrow.to.target><lb/>hæc <expan abbr="cõ&longs;ideranti">con&longs;ideranti</expan> Optio à principio detur, non na&longs;ci potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hæc experiri velint. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> vt e&longs;&longs;et, <lb/>optaret eam valetudinem, qua fruebatur Herodicus, quem ferunt <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> illis, aut plurimis ab&longs;ti­<lb/>nui&longs;&longs;e, quibus reliqui homines vterentur. </s> <s>Sed fac hos e&longs;&longs;e nimium molles qui aduer&longs;is re&longs;i&longs;tere <lb/>nequeant: quæ'nam e&longs;t ob&longs;ecro puerilis vitæ <expan abbr="cõditio">conditio</expan>, ad quam nemo <expan abbr="prud&etilde;s">prudens</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i queat, redierit? <lb/></s> <s>Ac multa quidem, vel voluptatis <expan abbr="dolorum&qacute;">dolorumque</expan>. </s> <s>expertia, vel præ&longs;egerentia voluptatem, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="hone&longs;tã">hone&longs;tam</expan> <lb/><expan abbr="tñ">tantum</expan>, eiu&longs;modi &longs;unt, vt <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> viuere melius iudicetur, <expan abbr="idq.">idque</expan> à bono viro qui aliorum norma e&longs;&longs;e <lb/>debet: nam multos voluptariæ vitæ &longs;ed edi&longs;&longs;e &longs;cimus, <expan abbr="eo&longs;&qacute;">eo&longs;que</expan>. </s> <s>vituperatos e&longs;&longs;e nouimus, & Sarda­<lb/>napalum, & Smindyriden Sybaritam, & Heliogabalum, <expan abbr="alio&longs;&qacute;">alio&longs;que</expan>. </s> <s>complures. </s> <s>Ac in vniuer&longs;um, &longs;i <lb/> | <arrow.to.target n="marg2508"></arrow.to.target><lb/>hæc <expan abbr="cõ&longs;ideranti">con&longs;ideranti</expan> Optio à principio detur, non na&longs;ci potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hæc experiri velint. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> vt e&longs;&longs;et, <lb/>optaret eam valetudinem, qua fruebatur Herodicus, quem ferunt <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> illis, aut plurimis ab&longs;ti­<lb/>nui&longs;&longs;e, quibus reliqui homines vterentur. </s> <s>Sed fac hos e&longs;&longs;e nimium molles qui aduer&longs;is re&longs;i&longs;tere <lb/>nequeant: quæ'nam e&longs;t ob&longs;ecro puerilis vitæ <expan abbr="cõditio">conditio</expan>, ad quam nemo <expan abbr="prud&etilde;s">prudens</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i queat, redierit? <lb/></s> <s>Ac multa quidem, vel voluptatis <expan abbr="dolorum&qacute;">dolorumque</expan>. </s> <s>expertia, vel præ&longs;egerentia voluptatem, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="hone&longs;tã">hone&longs;tam</expan> <lb/><expan abbr="tñ">tantum</expan>, eiu&longs;modi &longs;unt, vt <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> viuere melius iudicetur, <expan abbr="idq.">idque</expan> à bono viro qui aliorum norma e&longs;&longs;e <lb/>debet: nam multos voluptariæ vitæ &longs;ed edi&longs;&longs;e &longs;cimus, <expan abbr="eo&longs;&qacute;">eo&longs;que</expan>. </s> <s>vituperatos e&longs;&longs;e nouimus, & Sarda­<lb/>napalum, & Smindyriden Sybaritam, & Heliogabalum, <expan abbr="alio&longs;&qacute;">alio&longs;que</expan>. </s> <s>complures. </s> <s>Ac in vniuer&longs;um, &longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2509"></arrow.to.target><lb/>in vnum <expan abbr="oĩa">omnia</expan> conferas, quæ vel agunt, vel patiuntur homines inuiti (quia <expan abbr="neq.">neque</expan> ip&longs;ius gratia) pr&ecedil;­<lb/>&longs;ertim, &longs;i tempus mi&longs;eriarum fuerit diuturnius; cur magis viuere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non viuere eligatur? </s> <s>certè ni­<lb/>hil ob&longs;tat magis beatitudini qu&ecedil; e&longs;t finis humanus. </s> <s>Eodem pacto <expan abbr="neq.">neque</expan> ob cibi <expan abbr="veneri&longs;&qacute;">veneri&longs;que</expan>. </s> <s>volupta­<lb/>tes, &longs;i vita reliquis de&longs;tituta fuerit, quas, vel cognitio, vel vi&longs;us, aut &longs;en&longs;us qui&longs;piam alius &longs;uppedi­<lb/>tarit, nemo, ni&longs;i &longs;eruile mancipium, magnopere &longs;ibi vitam <expan abbr="exoptandã">exoptandam</expan> iudicarit. </s> <s>patet <expan abbr=".n.">enim</expan> à bruto <lb/>&longs;ic <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> nihil di&longs;tare, adeò, vt bos AEgyptius, quem, vt Apin <expan abbr="colũt">colunt</expan>, hic monarchis mul­<lb/>tis modis præ&longs;tet. </s> <s>Eadem <expan abbr="rõ">ratio</expan> e&longs;t de &longs;omni voluptate. </s> <s>Quid <expan abbr=".n.">enim</expan> refert, &longs;iue à prima natiuitatis die <lb/>ad <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> &longs;omno profundo &longs;tertas, an <expan abbr="vitã">vitam</expan> plantæ viuas, his &longs;imilis e&longs;t in vtero infans. </s> <s>Hæc <lb/>igitur, <expan abbr="nõ">non</expan> ex iudicio vulgi, &longs;ed &longs;apientum decreta fui&longs;&longs;e per&longs;picimus, vt generatim <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> liceat, <lb/>vbi prohibeatur finis qui <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> formæ proprius e&longs;t, non e&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;&longs;e fore optabilius. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> Anaxa­<lb/>goras ambigentem quendam & quærentem, quare viuere potius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non viuere expetendum &longs;it. <lb/></s> <s>iu&longs;s<gap/> c&ecedil;lum, <expan abbr="totiu&longs;&qacute;">totiu&longs;que</expan>. </s> <s>mundi <expan abbr="con&longs;titution&etilde;">con&longs;titutionem</expan>, & ordinem <expan abbr="cõtueri">contueri</expan>: &longs;entiens vitæ <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> non ni&longs;i <lb/>&longs;cientiæ cuiu&longs;piam gratia e&longs;&longs;e honorindam. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hic e&longs;t in homine finis <expan abbr="oĩum">omnium</expan> po&longs;tremus, & <lb/>pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simus. </s> <s>Sed, vt diximus, non e&longs;t idem omnium <expan abbr="eligentiũ">eligentium</expan> non e&longs;&longs;e, propo&longs;itum <expan abbr="atq.">atque</expan> con­<lb/>&longs;ilium, neque <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> æquè laudandi. </s> <s>Haud <expan abbr=".n.">enim</expan> crediderim ita <expan abbr="cõmendandum">commendandum</expan> e&longs;&longs;e Appij Claudij Re­<lb/>gilliani con&longs;ilium, vt Lucretiæ puellæ, cùm ille &longs;tuprata Virginia Virginij Centurionis filia, in <expan abbr="cal-cer&etilde;">cal­<lb/>cerem</expan> a populo crimen vlci&longs;cente coniectus, &longs;ibi manus intulerit; hæc verò, quae ægre&longs;ceret <expan abbr="puri&longs;si-mũ">puri&longs;si­<lb/>mum</expan> &longs;uæ pudicitiæ Horem ab impuri&longs;simo viro violatum, <expan abbr="atq.">atque</expan> corruptum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ille ob iudicij <lb/> | <arrow.to.target n="marg2509"></arrow.to.target><lb/>in vnum <expan abbr="oĩa">omnia</expan> conferas, quæ vel agunt, vel patiuntur homines inuiti (quia <expan abbr="neq.">neque</expan> ip&longs;ius gratia) pr&ecedil;­<lb/>&longs;ertim, &longs;i tempus mi&longs;eriarum fuerit diuturnius; cur magis viuere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non viuere eligatur? </s> <s>certè ni­<lb/>hil ob&longs;tat magis beatitudini qu&ecedil; e&longs;t finis humanus. </s> <s>Eodem pacto <expan abbr="neq.">neque</expan> ob cibi <expan abbr="veneri&longs;&qacute;">veneri&longs;que</expan>. </s> <s>volupta­<lb/>tes, &longs;i vita reliquis de&longs;tituta fuerit, quas, vel cognitio, vel vi&longs;us, aut &longs;en&longs;us qui&longs;piam alius &longs;uppedi­<lb/>tarit, nemo, ni&longs;i &longs;eruile mancipium, magnopere &longs;ibi vitam <expan abbr="exoptandã">exoptandam</expan> iudicarit. </s> <s>patet <expan abbr=".n.">enim</expan> à bruto <lb/>&longs;ic <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> nihil di&longs;tare, adeò, vt bos AEgyptius, quem, vt Apin <expan abbr="colũt">colunt</expan>, hic monarchis mul­<lb/>tis modis præ&longs;tet. </s> <s>Eadem <expan abbr="rõ">ratio</expan> e&longs;t de &longs;omni voluptate. </s> <s>Quid <expan abbr=".n.">enim</expan> refert, &longs;iue à prima natiuitatis die <lb/>ad <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> &longs;omno profundo &longs;tertas, an <expan abbr="vitã">vitam</expan> plantæ viuas, his &longs;imilis e&longs;t in vtero infans. </s> <s>Hæc <lb/>igitur, <expan abbr="nõ">non</expan> ex iudicio vulgi, &longs;ed &longs;apientum decreta fui&longs;&longs;e per&longs;picimus, vt generatim <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> liceat, <lb/>vbi prohibeatur finis qui <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> formæ proprius e&longs;t, non e&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;&longs;e fore optabilius. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> Anaxa­<lb/>goras ambigentem quendam & quærentem, quare viuere potius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non viuere expetendum &longs;it. <lb/></s> <s>iu&longs;sit c&ecedil;lum, <expan abbr="totiu&longs;&qacute;">totiu&longs;que</expan>. </s> <s>mundi <expan abbr="con&longs;titution&etilde;">con&longs;titutionem</expan>, & ordinem <expan abbr="cõtueri">contueri</expan>: &longs;entiens vitæ <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> non ni&longs;i <lb/>&longs;cientiæ cuiu&longs;piam gratia e&longs;&longs;e honorandam. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hic e&longs;t in homine finis <expan abbr="oĩum">omnium</expan> po&longs;tremus, & <lb/>pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simus. </s> <s>Sed, vt diximus, non e&longs;t idem omnium <expan abbr="eligentiũ">eligentium</expan> non e&longs;&longs;e, propo&longs;itum <expan abbr="atq.">atque</expan> con­<lb/>&longs;ilium, neque <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> æquè laudandi. </s> <s>Haud <expan abbr=".n.">enim</expan> crediderim ita <expan abbr="cõmendandum">commendandum</expan> e&longs;&longs;e Appij Claudij Re­<lb/>gilliani con&longs;ilium, vt Lucretiæ puellæ, cùm ille &longs;tuprata Virginia Virginij Centurionis filia, in <expan abbr="cal-cer&etilde;">cal­<lb/>cerem</expan> a populo crimen vlci&longs;cente coniectus, &longs;ibi manus intulerit; hæc verò, quae ægre&longs;ceret <expan abbr="puri&longs;si-mũ">puri&longs;si­<lb/>mum</expan> &longs;uæ pudicitiæ Horem ab impuri&longs;simo viro violatum, <expan abbr="atq.">atque</expan> corruptum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ille ob iudicij <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2510"></arrow.to.target><lb/><gap/>otem &longs;e&longs;e peremit; illa ne dedecus ami&longs;&longs;æ pudicitiæ &longs;u&longs;tineret. </s> <s>Neque Otho vir molli&longs;simus <lb/>(quantunuis <expan abbr="extremũ">extremum</expan> eius <expan abbr="con&longs;iliũ">con&longs;ilium</expan> laudent &longs;criptores) eadem cau&longs;&longs;a permotus à Vitellio victus <lb/>apud Bebriacum, &longs;ibi mortem con&longs;ciuit, aut Pyramus &longs;e gladio confodit, qua Hannibal ab ami­<lb/>cis Romanorum circun&longs;eptus, hau&longs;it <expan abbr="venenũ">venenum</expan>, quod in anulo gerebat. </s> <s>Et Cato <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> interfecit. <lb/></s> <s>Ille <expan abbr=".n.">enim</expan> ob rerum de&longs;perationem & animi prauitatem &longs;e &longs;u&longs;tulit, quod pror&longs;us ignominio&longs;um e&longs;t, <lb/>neque <expan abbr="cõmittendum">committendum</expan> Hannibal ex animi cel&longs;itudine. </s> <s>Cato quae vt reliqui Stoici meliorem &longs;tatum <lb/>expectaret. </s> <s>Illud <expan abbr="oĩno">omnino</expan> fatuum, quod in &longs;eip&longs;um patraui<gap/> Cleombrotus Ambraciotes, qui lecto <lb/>Ph&ecedil;done &longs;e præcipitem dedit è cliuo, vt animi immortalitatem experiretur, aut quod à Mile&longs;us <lb/>virginibus factitatum fui&longs;&longs;e legimus: eas repentè nulla euidenti cau&longs;&longs;a, voluptatem mortis <expan abbr="obeũ-dæ">obeun­<lb/>dæ</expan> cœpi&longs;&longs;e, ac deinde plurimas <expan abbr="vitã">vitam</expan> ami&longs;i&longs;&longs;e &longs;u&longs;pendio. </s> <s>hoc opus in&longs;aniæ. </s> <s>C&ecedil;terùm illa, vel metu <lb/>maioris mali <expan abbr="cõmi&longs;&longs;a">commi&longs;&longs;a</expan>, vel &longs;pe boni maioris. </s> <s>Ita etiam fit, vt <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e per accidens expetendum &longs;it.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2510"></arrow.to.target><lb/>timorem &longs;e&longs;e peremit; illa ne dedecus ami&longs;&longs;æ pudicitiæ &longs;u&longs;tineret. </s> <s>Neque Otho vir molli&longs;simus <lb/>(quantunuis <expan abbr="extremũ">extremum</expan> eius <expan abbr="con&longs;iliũ">con&longs;ilium</expan> laudent &longs;criptores) eadem cau&longs;&longs;a permotus à Vitellio victus <lb/>apud Bebriacum, &longs;ibi mortem con&longs;ciuit, aut Pyramus &longs;e gladio confodit, qua Hannibal ab ami­<lb/>cis Romanorum circun&longs;eptus, hau&longs;it <expan abbr="venenũ">venenum</expan>, quod in anulo gerebat. </s> <s>Et Cato <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> interfecit. <lb/></s> <s>Ille <expan abbr=".n.">enim</expan> ob rerum de&longs;perationem & animi prauitatem &longs;e &longs;u&longs;tulit, quod pror&longs;us ignominio&longs;um e&longs;t, <lb/>neque <expan abbr="cõmittendum">committendum</expan> Hannibal ex animi cel&longs;itudine. </s> <s>Cato quae vt reliqui Stoici meliorem &longs;tatum <lb/>expectaret. </s> <s>Illud <expan abbr="oĩno">omnino</expan> fatuum, quod in &longs;eip&longs;um patrauit Cleombrotus Ambraciotes, qui lecto <lb/>Ph&ecedil;done &longs;e præcipitem dedit è cliuo, vt animi immortalitatem experiretur, aut quod à Mile&longs;us <lb/>virginibus factitatum fui&longs;&longs;e legimus: eas repentè nulla euidenti cau&longs;&longs;a, voluptatem mortis <expan abbr="obeũ-dæ">obeun­<lb/>dæ</expan> cœpi&longs;&longs;e, ac deinde plurimas <expan abbr="vitã">vitam</expan> ami&longs;i&longs;&longs;e &longs;u&longs;pendio. </s> <s>hoc opus in&longs;aniæ. </s> <s>C&ecedil;terùm illa, vel metu <lb/>maioris mali <expan abbr="cõmi&longs;&longs;a">commi&longs;&longs;a</expan>, vel &longs;pe boni maioris. </s> <s>Ita etiam fit, vt <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e per accidens expetendum &longs;it.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2501"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg2501"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2521"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg2521"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">E)ra me\n a(gno\s ou)rano\s erw=sai xqo/na</foreign>.<lb/> | <s><foreign lang="greek">*e)ra me\n a(gno\s ou)rano\s erw=stai xqo/na</foreign>.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2522"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg2522"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2522"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg2522"></margin.target>B</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2561"></arrow.to.target><lb/>quanuis detur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan> cum alio nullo corpore e&longs;&longs;e commixtum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;ummas qualitates <lb/>obtinebit, aut <expan abbr="alterã">alteram</expan>, aut <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan>: h&ecedil; verò ab eo quod in mediocritate po&longs;itum e&longs;t, facilè &longs;entiri po­<lb/>terunt. </s> <s>Quare &longs;ic dicemus elementum e&longs;&longs;e <expan abbr="purũ">purum</expan>, quia &longs;it conueniens locus iis animalibus quæ il­<lb/>lius elementi propria &longs;unt, vt aquatilibus aqua. </s> <s>Fac igitur hunc e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um verborum Auerrois, <lb/>mihi difficultatem afferebat id quod in animalibus Ari&longs;t. </s> <s>admonet ob&longs;eruandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ani­<lb/>malis initia duo &longs;unt, alterum quod e&longs;t, vt materia, ex qua con&longs;tat corpus &longs;impliciter, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod e&longs;t, vt habitus & forma, nimirùm natiuus calor, qui &longs;emper more &longs;uo fruitur humido, & fu­<lb/>ligines in corpore creat, cui ni&longs;i quapiam euentilatione &longs;uccurritur, augetur &longs;upra modum, & de­<lb/>nique &longs;uffocatur. </s> <s>Simile tuetur materiam; habitus <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> flagitat à quo temperetur. </s> <s>Nam &longs;i, <lb/>verbigratia, quippiam ex cera <expan abbr="cõ&longs;tituas">con&longs;tituas</expan>, aut plumbo, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> in igni collocabis, etenim liquaretur, <lb/>&longs;ed in aqua, & locis frigidis permanebit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò notabat Empedoclem Philo&longs;ophus, qui <expan abbr="opinare&ttilde;">opinaretur</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2561"></arrow.to.target><lb/>quanuis detur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan> cum alio nullo corpore e&longs;&longs;e commixtum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;ummas qualitates <lb/>obtinebit, aut <expan abbr="alterã">alteram</expan>, aut <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan>: h&ecedil; verò ab eo quod in mediocritate po&longs;itum e&longs;t, facilè &longs;entiri po­<lb/>terunt. </s> <s>Quare &longs;ic dicemus elementum e&longs;&longs;e <expan abbr="purũ">purum</expan>, quia &longs;it conueniens locus iis animalibus quæ il­<lb/>lius elementi propria &longs;unt, vt aquatilibus aqua. </s> <s>Fac igitur hunc e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um verborum Auerrois, <lb/>mihi difficultatem afferebat id quod in animalibus Ari&longs;t. </s> <s>admonet ob&longs;eruandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ani­<lb/>malis initia duo &longs;unt, alterum quod e&longs;t, vt materia, ex qua con&longs;tat corpus &longs;impliciter, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod e&longs;t, vt habitus & forma, nimirùm natiuus calor, qui &longs;emper more &longs;uo fruitur humido, & fu­<lb/>ligines in corpore creat, cui ni&longs;i quapiam euentilatione &longs;uccurritur, augetur &longs;upra modum, & de­<lb/>nique &longs;uffocatur. </s> <s>Simile tuetur materiam; habitus <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> flagitat à quo temperetur. </s> <s>Nam &longs;i, <lb/>verbigratia, quippiam ex cera <expan abbr="cõ&longs;tituas">con&longs;tituas</expan>, aut plumbo, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> in igni collocabis, etenim liquaretur, <lb/>&longs;ed in aqua, & locis frigidis permanebit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò notabat Empedoclem Philo&longs;ophus, qui <expan abbr="opinare&ttilde;">opinaretur</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2562"></arrow.to.target><lb/>pi&longs;ces natura calidi&longs;simos e&longs;&longs;e, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> degerent in aquis, immo frigida <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõpago">compago</expan> e&longs;t, ideò <lb/><expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in aquis. </s> <s>Ergo, <expan abbr="in&qtilde;">inquae</expan> ego, Natura <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t penitus &longs;imilis, &longs;ed aliqua ex parte <expan abbr="cõtra-ria">contra­<lb/>ria</expan>, ade&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;&longs;a &longs;en&longs;ionis. </s> <s>Tum deinde &longs;peculemur <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> <expan abbr="amphibiorũ">amphibiorum</expan>: h&ecedil;c in di&longs;similibus | <arrow.to.target n="marg2562"></arrow.to.target><lb/>pi&longs;ces natura calidi&longs;simos e&longs;&longs;e, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> degerent in aquis, immo frigida <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõpago">compago</expan> e&longs;t, ideò <lb/><expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in aquis. </s> <s>Ergo, <expan abbr="in&qtilde;">inquae</expan> ego, Natura <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t penitus &longs;imilis, &longs;ed aliqua ex parte <expan abbr="cõtra-ria">contra­<lb/>ria</expan>, ade&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;&longs;a &longs;en&longs;ionis. </s> <s>Tum deinde &longs;peculemur <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> <expan abbr="amphibiorũ">amphibiorum</expan>: h&ecedil;c in di&longs;similibus |
| <pb pagenum="409"/> | <pb pagenum="409"/> |
| <arrow.to.target n="marg2563"></arrow.to.target><lb/>locis vir .&longs;. </s> <s>agunt, aqua .&longs;. </s> <s>& aëre, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, calidum <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, & &longs;entiunt igitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;i in vno <expan abbr="ver&longs;abun&ttilde;">ver&longs;abuntur</expan>, vt in &longs;imili, in altero <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> di&longs;simili <expan abbr="ver&longs;en&ttilde;">ver&longs;entur</expan> oportet. </s> <s><expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;imilia e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>. </s> <s>&longs;i <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> di&longs;similia; <expan abbr="s&etilde;tient">sentient</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan>. </s> <s>Addo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eo <expan abbr="cõ&longs;tituto">con&longs;tituto</expan> quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="quodq.">quodque</expan> <lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> fit, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> animal in eo loco in quo <expan abbr="natũ">natum</expan> e&longs;t, permanere <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, vt pyricau&longs;tus in <lb/>igni. </s> <s>&longs;entit'ne hoc animal nec'ne? </s> <s>&longs;i <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> fatearis; ergo proprij loci <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> e&longs;&longs;e poterit. </s> <s>q &longs;i po&longs;sit <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;entire, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="s&etilde;tiat">sentiat</expan>. </s> <s>hîc <expan abbr="opponã">opponam</expan> ego &longs;entiendi <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> illi fru&longs;tra <expan abbr="datã">datam</expan> fui&longs;&longs;e, præ&longs;ertim <lb/>quae naturalius e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> eo loco manere, in quo quid <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ibi <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, vbi <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> e&longs;t ei^{9} <lb/>elementi, vt 2. de Gen. & 4. Meteor. </s> <s>& 3. de ortu an. docuit Ari&longs;t. </s> <s>At hoc in loco naturali <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="opinãdũ">opinandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tu dicere poteris et &longs;imilis e&longs;&longs;e <expan abbr="s&etilde;sũ">sensum</expan>, vt oppo&longs;it&ecedil; priuationis. </s> <s>Tum quia <expan abbr="dicã">dicam</expan> <lb/>ego <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> e&longs;&longs;e con&longs;imilis in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> animali, <expan abbr="dũ">dum</expan> incolit <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia <expan abbr="credã">credam</expan>, ni&longs;i habitus <lb/>cognitio pr&ecedil;ce&longs;&longs;erit, non cogno&longs;ci <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan>, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>de <expan abbr="noĩe">nomine</expan> inani e&longs;&longs;e <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan>, nihil de re ip&longs;a <lb/>cogitari, aut cogno&longs;ci. </s> <s>Multò minus, &longs;i propter <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan> frigoris & humoris ibi na&longs;ci, & viuere <lb/><expan abbr="cõcedas">concedas</expan>, vt illa <expan abbr="corriga&ttilde;">corrigatur</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> erit <expan abbr="ĩ">in</expan> proprio loco per&longs;picuè, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> aderit di&longs;similitudo. </s> <s>Multos <lb/>&longs;anè reperi q Auerroëm hîc relinquerent, paucos qui pro ip&longs;o <expan abbr="dicer&etilde;t">dicerent</expan>. </s> <s>Vidi <expan abbr=".n.">enim</expan> nonnullos ita inter­<lb/>pretari verba Auerrois, in primis illa <expan abbr="notãtes">notantes</expan>. </s> <s><expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> accipi, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed vt <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan>, vt arbitror, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectari <expan abbr="naturã">naturam</expan> elementi, vt e&longs;t <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, &longs;ed vt re&longs;picit ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in ip&longs;o <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, & <lb/>manent. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> accipi <expan abbr="sĩplex">simplex</expan> eo <expan abbr="mõ">mom</expan> quo <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nrna</expan> cogitatio capit, verùm vt in natura <lb/> | <arrow.to.target n="marg2563"></arrow.to.target><lb/>locis vir .&longs;. </s> <s>agunt, aqua .&longs;. </s> <s>& aëre, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, calidum <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, & &longs;entiunt igitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;i in vno <expan abbr="ver&longs;abun&ttilde;">ver&longs;abuntur</expan>, vt in &longs;imili, in altero <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> di&longs;simili <expan abbr="ver&longs;en&ttilde;">ver&longs;entur</expan> oportet. </s> <s><expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;imilia e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>. </s> <s>&longs;i <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> di&longs;similia; <expan abbr="s&etilde;tient">sentient</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan>. </s> <s>Addo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eo <expan abbr="cõ&longs;tituto">con&longs;tituto</expan> quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="quodq.">quodque</expan> <lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> fit, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> animal in eo loco in quo <expan abbr="natũ">natum</expan> e&longs;t, permanere <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, vt pyricau&longs;tus in <lb/>igni. </s> <s>&longs;entit'ne hoc animal nec'ne? </s> <s>&longs;i <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> fatearis; ergo proprij loci <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> e&longs;&longs;e poterit. </s> <s>q &longs;i po&longs;sit <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;entire, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="s&etilde;tiat">sentiat</expan>. </s> <s>hîc <expan abbr="opponã">opponam</expan> ego &longs;entiendi <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> illi fru&longs;tra <expan abbr="datã">datam</expan> fui&longs;&longs;e, præ&longs;ertim <lb/>quae naturalius e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> eo loco manere, in quo quid <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ibi <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, vbi <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> e&longs;t ei^{9} <lb/>elementi, vt 2. de Gen. & 4. Meteor. </s> <s>& 3. de ortu an. docuit Ari&longs;t. </s> <s>At hoc in loco naturali <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="opinãdũ">opinandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tu dicere poteris et &longs;imilis e&longs;&longs;e <expan abbr="s&etilde;sũ">sensum</expan>, vt oppo&longs;it&ecedil; priuationis. </s> <s>Tum quia <expan abbr="dicã">dicam</expan> <lb/>ego <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> e&longs;&longs;e con&longs;imilis in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> animali, <expan abbr="dũ">dum</expan> incolit <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia <expan abbr="credã">credam</expan>, ni&longs;i habitus <lb/>cognitio pr&ecedil;ce&longs;&longs;erit, non cogno&longs;ci <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan>, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>de <expan abbr="noĩe">nomine</expan> inani e&longs;&longs;e <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan>, nihil de re ip&longs;a <lb/>cogitari, aut cogno&longs;ci. </s> <s>Multò minus, &longs;i propter <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan> frigoris & humoris ibi na&longs;ci, & viuere <lb/><expan abbr="cõcedas">concedas</expan>, vt illa <expan abbr="corriga&ttilde;">corrigatur</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> erit <expan abbr="ĩ">in</expan> proprio loco per&longs;picuè, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> aderit di&longs;similitudo. </s> <s>Multos <lb/>&longs;anè reperi q Auerroëm hîc relinquerent, paucos qui pro ip&longs;o <expan abbr="dicer&etilde;t">dicerent</expan>. </s> <s>Vidi <expan abbr=".n.">enim</expan> nonnullos ita inter­<lb/>pretari verba Auerrois, in primis illa <expan abbr="notãtes">notantes</expan>. </s> <s><expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> accipi, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed vt <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan>, vt arbitror, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectari <expan abbr="naturã">naturam</expan> elementi, vt e&longs;t <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, &longs;ed vt re&longs;picit ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in ip&longs;o <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, & <lb/>manent. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> accipi <expan abbr="sĩplex">simplex</expan> eo <expan abbr="mõ">modo</expan> quo <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nrna</expan> cogitatio capit, verùm vt in natura <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2564"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt &longs;it <expan abbr="aqueũ">aqueum</expan> potius, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua & aëreum, ac <expan abbr="terreũ">terreum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra, aut aër. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2564"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt &longs;it <expan abbr="aqueũ">aqueum</expan> potius, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua & aëreum, ac <expan abbr="terreũ">terreum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra, aut aër. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2565"></arrow.to.target><lb/>hoc <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> modo <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;en&longs;ile. </s> <s>& h&ecedil;c &longs;olutio Ianduno tribuitur in egregiis illis <lb/><expan abbr="&qtilde;&longs;tionibus">qua&longs;tionibus</expan> de Anim. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> illud <expan abbr="adiiciã">adiiciam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ab ip&longs;o <expan abbr="cõcedi">concedi</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;imile">con&longs;imile</expan> fugere <lb/><expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;ed vix &longs;entiri, qa <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;int ab&longs;olutè &longs;imilia corpora <expan abbr="locãtia">locantia</expan> locatis, &longs;ed quia <expan abbr="patũ">patum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> dif­<lb/>ferant. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> tolli <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> immutet, vt eius perturbatio <expan abbr="pcipia&ttilde;">pcipiatur</expan>. <lb/></s> <s>& magis <expan abbr="cõgruè">congruè</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> medici <expan abbr="ins&etilde;&longs;il&etilde;">insen&longs;ilem</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="dicũt">dicunt</expan>, & <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="in&longs;en&longs;il&etilde;">in&longs;en&longs;ilem</expan>, quia vix <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> <lb/><expan abbr="digno&longs;ca&ttilde;">digno&longs;catur</expan>, & <expan abbr="morbũ">morbum</expan>, vbi &longs;en&longs;iliter officia <expan abbr="l&ecedil;dan&ttilde;">l&ecedil;dantur</expan>. </s> <s>At modò videamus oportet <expan abbr="cõ&longs;entiant'ne">con&longs;entiant'ne</expan> h&ecedil;c <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>veritate <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde <expan abbr="cũ">cum</expan> dictis Auerrois. </s> <s>Ac mihi <expan abbr="&qtilde;d&etilde;">quad&etilde;</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt de prima explicatione verba <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/><expan abbr="faciã">faciam</expan>, & generatim & &longs;igillatim <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura di&longs;&longs;entire. </s> <s><expan abbr="Tũ">Tum</expan> quae <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan>, <expan abbr="quãtunuis">quantunuis</expan> ab illa puritate <lb/>deflexerit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illi^{9} e&longs;t propria & natiua, <expan abbr="mõ">mom</expan> retineat ei^{9} elementi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> abe&longs;&longs;e <expan abbr="vi-dea&ttilde;">vi­<lb/>deatur</expan> ab illa <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan>, in qua <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dicã">dicam</expan> manet <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>, &longs;ed vita, vt &longs;i vel paruus à <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan> lap&longs;us &longs;en&longs;u di­<lb/>gno&longs;ci po&longs;sit, aliter paucas <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <expan abbr="tactiliũ">tactilium</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> no&longs;ceremus; <expan abbr="tãtò">tantò</expan> magis ille percipi queat. <lb/></s> <s>Prætereà in <expan abbr="vnoquoq.">vnoquoque</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>; vt aqua (ibi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõplura">complura</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> &longs;&ecedil;cla <expan abbr="gignun&ttilde;">gignuntur</expan>) mult&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> &longs;pecies, <lb/><expan abbr="quarũ">quarum</expan> <expan abbr="extãt">extant</expan> varia <expan abbr="t&etilde;peram&etilde;ta">temperamenta</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> ergo <expan abbr="tantũ">tantum</expan> &longs;it inter ip&longs;a <expan abbr="temperamentorũ">temperamentorum</expan> di&longs;crimen, <expan abbr="qd">quod</expan> igitur <lb/> | <arrow.to.target n="marg2565"></arrow.to.target><lb/>hoc <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> modo <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;en&longs;ile. </s> <s>& h&ecedil;c &longs;olutio Ianduno tribuitur in egregiis illis <lb/><expan abbr="&qtilde;&longs;tionibus">qua&longs;tionibus</expan> de Anim. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> illud <expan abbr="adiiciã">adiiciam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ab ip&longs;o <expan abbr="cõcedi">concedi</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;imile">con&longs;imile</expan> fugere <lb/><expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;ed vix &longs;entiri, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;int ab&longs;olutè &longs;imilia corpora <expan abbr="locãtia">locantia</expan> locatis, &longs;ed quia <expan abbr="patũ">parum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> dif­<lb/>ferant. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> tolli <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> immutet, vt eius perturbatio <expan abbr="pcipia&ttilde;">pcipiatur</expan>. <lb/></s> <s>& magis <expan abbr="cõgruè">congruè</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> medici <expan abbr="ins&etilde;&longs;il&etilde;">insen&longs;ilem</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="dicũt">dicunt</expan>, & <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="in&longs;en&longs;il&etilde;">in&longs;en&longs;ilem</expan>, quia vix <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> <lb/><expan abbr="digno&longs;ca&ttilde;">digno&longs;catur</expan>, & <expan abbr="morbũ">morbum</expan>, vbi &longs;en&longs;iliter officia <expan abbr="l&ecedil;dan&ttilde;">l&ecedil;dantur</expan>. </s> <s>At modò videamus oportet <expan abbr="cõ&longs;entiant'ne">con&longs;entiant'ne</expan> h&ecedil;c <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>veritate <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde <expan abbr="cũ">cum</expan> dictis Auerrois. </s> <s>Ac mihi <expan abbr="&qtilde;d&etilde;">quad&etilde;</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt de prima explicatione verba <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/><expan abbr="faciã">faciam</expan>, & generatim & &longs;igillatim |