| version 1.36, 2007/07/04 14:00:18 |
version 1.37, 2007/07/05 12:57:41 |
| |
| <s>Proœmium.</s></p> | <s>Proœmium.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> | <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut | <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">omnia</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut |
| <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> | <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> | <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> pul.</s></p> | <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">differentia</expan> pul.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> | <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">mom</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat | <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat |
| <pb pagenum="195"/> | <pb pagenum="195"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1765"></arrow.to.target><lb/>fiant, nobis tamen in præ&longs;entia concedantur. </s> <s>Eo&longs;dem quoque motus finitos e&longs;&longs;e oportet, quan­<lb/>doquidem certis finibus continentur. </s> <s>At cùm hi motus &longs;int infinitorum mobilium; erunt item <lb/>in numero infinito. </s> <s>Sed tempus e&longs;t finitum. </s> <s>Motus igitur infinitus in tempore finito fieri po­<lb/>terit. </s> <s>Summa verò <expan abbr="motuũ">motuum</expan> infinita nece&longs;&longs;e e&longs;t inde con&longs;urgat: &longs;iquidem mouentia, quia corpora <lb/>&longs;unt, &longs;imul e&longs;&longs;e opus e&longs;t & mobilia tangere, aut continuari cum ip&longs;is. </s> <s>Pote&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> & hoc &longs;ingi; cùm <lb/>&longs;ingula à certa materia &longs;ecernamus. </s> <s>Quare cùm &longs;int infinita, locum infinitum occupabunt, per <lb/>quem motum infinitum agi nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Verùm hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> difficultatem afferre po&longs;&longs;et: proptereà <lb/>quòd, & &longs;i vbi moueatur vnum po&longs;t aliud motibus diuer&longs;is; quoniam in partibus temporis &longs;ub­<lb/>&longs;equentibus contingit moueri diuerta mobilia, fit, vt tempus infinitum in eo motu ponatur, nec <lb/>in eo quod finitum &longs;it, valeat ab&longs;olui. </s> <s>At &longs;i fiant i&longs;ti motus omnium partium infiniti &longs;imul, quid <lb/>ob&longs;ecro e&longs;t ab&longs;urdi? </s> <s>Sicut <expan abbr=".n.">enim</expan> dum mouetur Socrates, ego quoque moueri po&longs;&longs;um: & e&longs;to, quòd <lb/>&longs;int homines infiniti, <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> vna temporis eodem puncto cieri non e&longs;t inconueniens; &longs;ic & ip&longs;e nunc <lb/>dicam de mobilibus Ari&longs;totelicis. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, cùm ea qu&ecedil; continuanda &longs;unt, vnius &longs;peciei &longs;int opor­<lb/>tet, quo pacto accipit Ari&longs;toteles, ni&longs;i illud complectatur quod fieri nequit, hæc quæ &longs;unt omni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1765"></arrow.to.target><lb/>fiant, nobis tamen in præ&longs;entia concedantur. </s> <s>Eo&longs;dem quoque motus finitos e&longs;&longs;e oportet, quan­<lb/>doquidem certis finibus continentur. </s> <s>At cùm hi motus &longs;int infinitorum mobilium; erunt item <lb/>in numero infinito. </s> <s>Sed tempus e&longs;t finitum. </s> <s>Motus igitur infinitus in tempore finito fieri po­<lb/>terit. </s> <s>Summa verò <expan abbr="motuũ">motuum</expan> infinita nece&longs;&longs;e e&longs;t inde con&longs;urgat: &longs;iquidem mouentia, quia corpora <lb/>&longs;unt, &longs;imul e&longs;&longs;e opus e&longs;t & mobilia tangere, aut continuari cum ip&longs;is. </s> <s>Pote&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> & hoc &longs;ingi; cùm <lb/>&longs;ingula à certa materia &longs;ecernamus. </s> <s>Quare cùm &longs;int infinita, locum infinitum occupabunt, per <lb/>quem motum infinitum agi nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Verùm hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> difficultatem afferre po&longs;&longs;et: proptereà <lb/>quòd, & &longs;i vbi moueatur vnum po&longs;t aliud motibus diuer&longs;is; quoniam in partibus temporis &longs;ub­<lb/>&longs;equentibus contingit moueri diuerta mobilia, fit, vt tempus infinitum in eo motu ponatur, nec <lb/>in eo quod finitum &longs;it, valeat ab&longs;olui. </s> <s>At &longs;i fiant i&longs;ti motus omnium partium infiniti &longs;imul, quid <lb/>ob&longs;ecro e&longs;t ab&longs;urdi? </s> <s>Sicut <expan abbr=".n.">enim</expan> dum mouetur Socrates, ego quoque moueri po&longs;&longs;um: & e&longs;to, quòd <lb/>&longs;int homines infiniti, <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> vna temporis eodem puncto cieri non e&longs;t inconueniens; &longs;ic & ip&longs;e nunc <lb/>dicam de mobilibus Ari&longs;totelicis. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, cùm ea qu&ecedil; continuanda &longs;unt, vnius &longs;peciei &longs;int opor­<lb/>tet, quo pacto accipit Ari&longs;toteles, ni&longs;i illud complectatur quod fieri nequit, hæc quæ &longs;unt omni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1766"></arrow.to.target><lb/>no &longs;peciei diuer&longs;æ, continuari po&longs;&longs;e? </s> <s>idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, ac &longs;i fingeremus hominem e&longs;&longs;e, <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> tamen ra­<lb/>tionis non e&longs;&longs;e capacem. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in quoquam &longs;tatui po&longs;&longs;unt ea quæ illius rationem tollunt. <lb/></s> <s>In&longs;uper quia dubitatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuit ab Ari&longs;totele, cùm h&ecedil;c mobilia &longs;int diuer&longs;a, <expan abbr="diuer&longs;i&qacute;">diuer&longs;ique</expan>. </s> <s>illorum <lb/>motus ad id, vt na&longs;catur illud ab&longs;urdum. </s> <s>vtrùm motus æquales &longs;tatuendi &longs;int, nec'ne. </s> <s>quonam­<lb/>modo motuum æqualitas accipienda &longs;it. </s> <s>Illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dubitatur, quæ'nam &longs;it nece&longs;sitas, vt mouens & <lb/>mobile &longs;int &longs;imul: intelligo <expan abbr="aũt">aut</expan> mouens vt efficiens: nam de fine controuer&longs;ia non e&longs;t, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mouere po&longs;&longs;e, quanuis aliquo interuallo di&longs;iunctum, quia &longs;æpe videtur in omni <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> ge­<lb/>nere tran&longs;mutationis reperiri mouens, tanquam efficiens, quod afficiat illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ longius di­<lb/>&longs;tant: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> torpedo per rete pi&longs;catoris manum &longs;tupefacit, & magnes trahit ferrum &longs;patio <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>intercedente, vt id &longs;olùm <expan abbr="qd">quod</expan> efficit quantum, nece&longs;&longs;ariò proximum requiratur: quandò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ignis <lb/>per mediam phialam gignitur, & aqua per medium <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan>, vt apparet in &longs;peculis vitreis: hyems <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>externo frigore irrumpente aër internus qui contiguus e&longs;t, in aquam facillimè cogitur. </s> <s>In omni­<lb/>bus ergo mutationibus præter vnum incrementum efficiens etiam pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="remotũ">remotum</expan>: non nego <lb/>tamen, quin <expan abbr="remotũ">remotum</expan> nihil obeat &longs;ine proximo; &longs;ed id &longs;olùm, quae in motibus efficiens &longs;emper &longs;it pro­<lb/>ximum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> videtur demon&longs;tratio no&longs;tra flagitare. </s> <s>Video, quod ad primum attinet, | <arrow.to.target n="marg1766"></arrow.to.target><lb/>no &longs;peciei diuer&longs;æ, continuari po&longs;&longs;e? </s> <s>idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, ac &longs;i fingeremus hominem e&longs;&longs;e, <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> tamen ra­<lb/>tionis non e&longs;&longs;e capacem. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in quoquam &longs;tatui po&longs;&longs;unt ea quæ illius rationem tollunt. <lb/></s> <s>In&longs;uper quia dubitatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuit ab Ari&longs;totele, cùm h&ecedil;c mobilia &longs;int diuer&longs;a, <expan abbr="diuer&longs;i&qacute;">diuer&longs;ique</expan>. </s> <s>illorum <lb/>motus ad id, vt na&longs;catur illud ab&longs;urdum. </s> <s>vtrùm motus æquales &longs;tatuendi &longs;int, nec'ne. </s> <s>quonam­<lb/>modo motuum æqualitas accipienda &longs;it. </s> <s>Illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dubitatur, quæ'nam &longs;it nece&longs;sitas, vt mouens & <lb/>mobile &longs;int &longs;imul: intelligo <expan abbr="aũt">aut</expan> mouens vt efficiens: nam de fine controuer&longs;ia non e&longs;t, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mouere po&longs;&longs;e, quanuis aliquo interuallo di&longs;iunctum, quia &longs;æpe videtur in omni <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> ge­<lb/>nere tran&longs;mutationis reperiri mouens, tanquam efficiens, quod afficiat illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ longius di­<lb/>&longs;tant: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> torpedo per rete pi&longs;catoris manum &longs;tupefacit, & magnes trahit ferrum &longs;patio <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>intercedente, vt id &longs;olùm <expan abbr="qd">quod</expan> efficit quantum, nece&longs;&longs;ariò proximum requiratur: quandò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ignis <lb/>per mediam phialam gignitur, & aqua per medium <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan>, vt apparet in &longs;peculis vitreis: hyems <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>externo frigore irrumpente aër internus qui contiguus e&longs;t, in aquam facillimè cogitur. </s> <s>In omni­<lb/>bus ergo mutationibus præter vnum incrementum efficiens etiam pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="remotũ">remotum</expan>: non nego <lb/>tamen, quin <expan abbr="remotũ">remotum</expan> nihil obeat &longs;ine proximo; &longs;ed id &longs;olùm, quae in motibus efficiens &longs;emper &longs;it pro­<lb/>ximum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> videtur demon&longs;tratio no&longs;tra flagitare. </s> <s>Video, quod ad primum attinet, |
| <pb pagenum="264"/>ex eo nonnullos ab&longs;urdum deducere, quia .&longs;. </s> <s>in Ari&longs;totelica hypothe&longs;i contineatur vnum quod <lb/> | <pb pagenum="264"/>ex eo nonnullos ab&longs;urdum deducere, quia .&longs;. </s> <s>in Ari&longs;totelica hypothe&longs;i contineatur vnum quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1767"></arrow.to.target><lb/>&longs;it continuum infinitum; at hoc moueri non pote&longs;t. </s> <s>C&ecedil;terùm duo me de hac &longs;ententia mouent. <lb/></s> <s>Primum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, qa <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauit <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> po&longs;&longs;e moueri, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia, tamet&longs;i <lb/> | <arrow.to.target n="marg1767"></arrow.to.target><lb/>&longs;it continuum infinitum; at hoc moueri non pote&longs;t. </s> <s>C&ecedil;terùm duo me de hac &longs;ententia mouent. <lb/></s> <s>Primum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauit <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> po&longs;&longs;e moueri, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia, tamet&longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1768"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> mutare nequit; at in &longs;eip&longs;o moueri nil prohibet. </s> <s>Verùm e&longs;to, &longs;it ratio illa ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, nanque <lb/>&longs;impliciter mot^{9} ab <expan abbr="ĩfinito">infinito</expan> reiectus e&longs;t. 3. Phy&longs;. cùm <expan abbr="cõclusũ">conclusum</expan> &longs;it <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e moueri <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, <lb/><expan abbr="qñ">quin</expan> nec <expan abbr="tpe">tempore</expan> finito, nec infinito mouetur. </s> <s>quid igitur oportebat, Ari&longs;t. </s> <s>in aliud <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> detrudere <lb/>renitentem, quia .&longs;. </s> <s>tempore finito moueretur? </s> <s>Satis <expan abbr=".n.">enim</expan> fuerat ip&longs;um docere motum non iri. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>ob&longs;erua, an, cùm motus tempore finito cernatur ab&longs;olui (à &longs;en&longs;u <expan abbr=".n.">enim</expan> peterem huius ab&longs;urdi prin­<lb/>cipium) atque hic &longs;it tanquam vnius continui, cuius tamen partes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> alia moueatur ex <lb/>alia; quòd motus i&longs;ti &longs;tatuuntur ordinati, &longs;icut item ordo exi&longs;tit in mobilibus atque mouentibus <lb/><expan abbr="cõmunicati">communicati</expan> nimirùm à priore &longs;ecundo, ab hoc tertio, & &longs;ic deinceps in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, & cùm vnu&longs;qui&longs;­<lb/>que motus po&longs;tulet aliquod tempus, quia &longs;int partes infinit&ecedil; motus actu, de&longs;iderent etiam partes <lb/>temporis actu infinitas; quo fiat, vt ab&longs;urdum &longs;it, cùm partes i&longs;tæ motus de&longs;iderent totidem tem­<lb/>poris partes; ab&longs;oluantur tempore finito. </s> <s>Sic nos &longs;ucce&longs;sioni partium motus ab&longs;urdum tribui <lb/>putamus. </s> <s>Nec vrget obiectio, quandoquidem multos <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum propè infinitarum motus obi­<lb/>ri &longs;imul ab&longs;urdum non e&longs;t, ni&longs;i motus ordinati fuerint, &longs;icut Socratis, & mei, & tui, quòd &longs;i fue­<lb/>rint ordinati, quemadmodum illi qui ab Ari&longs;totele accipiuntur; ab&longs;urdum illud nece&longs;&longs;e e&longs;t con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1768"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> mutare nequit; at in &longs;eip&longs;o moueri nil prohibet. </s> <s>Verùm e&longs;to, &longs;it ratio illa ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, nanque <lb/>&longs;impliciter mot^{9} ab <expan abbr="ĩfinito">infinito</expan> reiectus e&longs;t. 3. Phy&longs;. cùm <expan abbr="cõclusũ">conclusum</expan> &longs;it <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e moueri <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, <lb/><expan abbr="qñ">quin</expan> nec <expan abbr="tpe">tempore</expan> finito, nec infinito mouetur. </s> <s>quid igitur oportebat, Ari&longs;t. </s> <s>in aliud <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> detrudere <lb/>renitentem, quia .&longs;. </s> <s>tempore finito moueretur? </s> <s>Satis <expan abbr=".n.">enim</expan> fuerat ip&longs;um docere motum non iri. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>ob&longs;erua, an, cùm motus tempore finito cernatur ab&longs;olui (à &longs;en&longs;u <expan abbr=".n.">enim</expan> peterem huius ab&longs;urdi prin­<lb/>cipium) atque hic &longs;it tanquam vnius continui, cuius tamen partes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> alia moueatur ex <lb/>alia; quòd motus i&longs;ti &longs;tatuuntur ordinati, &longs;icut item ordo exi&longs;tit in mobilibus atque mouentibus <lb/><expan abbr="cõmunicati">communicati</expan> nimirùm à priore &longs;ecundo, ab hoc tertio, & &longs;ic deinceps in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, & cùm vnu&longs;qui&longs;­<lb/>que motus po&longs;tulet aliquod tempus, quia &longs;int partes infinit&ecedil; motus actu, de&longs;iderent etiam partes <lb/>temporis actu infinitas; quo fiat, vt ab&longs;urdum &longs;it, cùm partes i&longs;tæ motus de&longs;iderent totidem tem­<lb/>poris partes; ab&longs;oluantur tempore finito. </s> <s>Sic nos &longs;ucce&longs;sioni partium motus ab&longs;urdum tribui <lb/>putamus. </s> <s>Nec vrget obiectio, quandoquidem multos <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum propè infinitarum motus obi­<lb/>ri &longs;imul ab&longs;urdum non e&longs;t, ni&longs;i motus ordinati fuerint, &longs;icut Socratis, & mei, & tui, quòd &longs;i fue­<lb/>rint ordinati, quemadmodum illi qui ab Ari&longs;totele accipiuntur; ab&longs;urdum illud nece&longs;&longs;e e&longs;t con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1769"></arrow.to.target><lb/>&longs;equatur. </s> <s>Mihi &longs;ubuenit hoc loco ex dictis reddere rationem, ecquid e&longs;t, cur vbi milites ordinati <lb/>procedunt, &longs;i interualla omnium par &longs;it ob&longs;eruandum, po&longs;teriores gradum accelerare cogantur. <lb/></s> <s>id autem ex eo profici&longs;ci videtur, quòd aliud e&longs;t in&longs;tans quo primus & &longs;ecundus ordo moueri in­<lb/>cipiunt: at inter in&longs;tantia cadit tempus. </s> <s>Ergo pro multitudine ordinum in&longs;tantia <expan abbr="multiplicãtur">multiplicantur</expan>, <lb/>& tempus quod illis includitur. </s> <s>hoc ergo tempore <foreign lang="greek">u(steri/zousin</foreign>, & po&longs;teriores veniunt ordines <lb/>&longs;ub&longs;equentes. </s> <s>Ad &longs;ecundam verò dubitationem re&longs;pondebat D. Thomas inquiens, in prioribus <lb/>phy&longs;iologiæ libris Ari&longs;totelem &longs;euocare corpora & motus à certis rerum formis, & qua&longs;i more <lb/>mathematico motum &longs;pectare. </s> <s>Ita cùm &longs;impliciter quantum relinquatur, non hoc, aut illud; <lb/>non repugnare naturæ, quòd diuer&longs;a quanta continuentur. </s> <s>Sed contra D. Thomam differebat. <lb/></s> <s>Iandunus inquiens, eam pote&longs;tatem, quia non promoueatur ad actum, non e&longs;&longs;e admittendam. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum natura patitur è rebus &longs;pecie diuer&longs;is, cuiu&longs;modi <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> à Peripateticis corpus <lb/>c&ecedil;le&longs;te, & c&ecedil;tera elementa vnum fieri corpus. </s> <s>Quamobrem ip&longs;e diluebat aliter <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> pro­<lb/>po&longs;itam; primò quidem dicens hæc continuari po&longs;&longs;e, quia &longs;int eiu&longs;dem generis, <expan abbr="atq.">atque</expan> naturæ, de­<lb/>inde &longs;tatuens propo&longs;itionem Ari&longs;totelis non e&longs;&longs;e cathegoricam, &longs;ed hypotheticam. </s> <s>Veruntamen <lb/> | <arrow.to.target n="marg1769"></arrow.to.target><lb/>&longs;equatur. </s> <s>Mihi &longs;ubuenit hoc loco ex dictis reddere rationem, ecquid e&longs;t, cur vbi milites ordinati <lb/>procedunt, &longs;i interualla omnium par &longs;it ob&longs;eruandum, po&longs;teriores gradum accelerare cogantur. <lb/></s> <s>id autem ex eo profici&longs;ci videtur, quòd aliud e&longs;t in&longs;tans quo primus & &longs;ecundus ordo moueri in­<lb/>cipiunt: at inter in&longs;tantia cadit tempus. </s> <s>Ergo pro multitudine ordinum in&longs;tantia <expan abbr="multiplicãtur">multiplicantur</expan>, <lb/>& tempus quod illis includitur. </s> <s>hoc ergo tempore <foreign lang="greek">u(steri/zousin</foreign>, & po&longs;teriores veniunt ordines <lb/>&longs;ub&longs;equentes. </s> <s>Ad &longs;ecundam verò dubitationem re&longs;pondebat D. Thomas inquiens, in prioribus <lb/>phy&longs;iologiæ libris Ari&longs;totelem &longs;euocare corpora & motus à certis rerum formis, & qua&longs;i more <lb/>mathematico motum &longs;pectare. </s> <s>Ita cùm &longs;impliciter quantum relinquatur, non hoc, aut illud; <lb/>non repugnare naturæ, quòd diuer&longs;a quanta continuentur. </s> <s>Sed contra D. Thomam differebat. <lb/></s> <s>Iandunus inquiens, eam pote&longs;tatem, quia non promoueatur ad actum, non e&longs;&longs;e admittendam. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum natura patitur è rebus &longs;pecie diuer&longs;is, cuiu&longs;modi <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> à Peripateticis corpus <lb/>c&ecedil;le&longs;te, & c&ecedil;tera elementa vnum fieri corpus. </s> <s>Quamobrem ip&longs;e diluebat aliter <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> pro­<lb/>po&longs;itam; primò quidem dicens hæc continuari po&longs;&longs;e, quia &longs;int eiu&longs;dem generis, <expan abbr="atq.">atque</expan> naturæ, de­<lb/>inde &longs;tatuens propo&longs;itionem Ari&longs;totelis non e&longs;&longs;e cathegoricam, &longs;ed hypotheticam. </s> <s>Veruntamen <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1770"></arrow.to.target><lb/>in vtraque &longs;olutione, iudicio no&longs;tro, decipitur: in prima &longs;anè, quoniam fal&longs;um e&longs;t apud Ari&longs;tote­<lb/>lis &longs;ectatoreis vniuer&longs;a corpora e&longs;&longs;e generis eiu&longs;dem, cùm c&ecedil;lum à proximis corporibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> plu&longs;­<lb/>quam genere di&longs;tingui putetur, & ex altera materia con&longs;tet atque no&longs;tratia. </s> <s>Prætereà quoniam <lb/>etiam ignis & terra, licet &longs;int eiu&longs;dem generis, &longs;ecum iungi non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> corpora &longs;ic ea <lb/>po&longs;&longs;unt fieri vnum; ni&longs;i fortè &longs;pecie illa continuationis, quæ re&longs;picit motum qua .&longs;. </s> <s>illa continua <lb/>dicuntur, quæ vnico motu, licet differant &longs;pecie, concitantur. </s> <s>Adde quòd etiam &longs;ic in eodem &longs;pa­<lb/>tio temporis vnà moueri contingeret; ex quo efficeretur, vt nil prohiberet, quominus infinitus <lb/>motus ab&longs;olueretur tempore finito, quod certè demon&longs;trationem Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Quin etiam <lb/>fal&longs;um e&longs;t eam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> e&longs;&longs;e hypotheticam, quanuis etiam, Simplicius idem approbarit, eiu&longs;­<lb/>modi for&longs;an e&longs;t, quæ contineat id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, his hypothe&longs;is e&longs;t: attamen ab Ari&longs;totele, tan­<lb/>quam categorica v&longs;urpatur, & talis, vt accipiatur de ine&longs;&longs;e. </s> <s>Non igitur admodum apta Iandu­<lb/>ni &longs;olutio, ni pror&longs;us fallor. </s> <s>Neque D. Thomam cogit illa ratio, vt interim pro illo & pro veri­<lb/>tate, prout officium no&longs;trum e&longs;t, aliquid dicamus: &longs;iquidem pote&longs;tas non vniu&longs;modi &longs;it; neque <lb/>omnis ad actum dirigatur; verùm ea &longs;olum, quæ vocatur naturalis, &longs;ed altera quædam e&longs;t, quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg1770"></arrow.to.target><lb/>in vtraque &longs;olutione, iudicio no&longs;tro, decipitur: in prima &longs;anè, quoniam fal&longs;um e&longs;t apud Ari&longs;tote­<lb/>lis &longs;ectatoreis vniuer&longs;a corpora e&longs;&longs;e generis eiu&longs;dem, cùm c&ecedil;lum à proximis corporibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> plu&longs;­<lb/>quam genere di&longs;tingui putetur, & ex altera materia con&longs;tet atque no&longs;tratia. </s> <s>Prætereà quoniam <lb/>etiam ignis & terra, licet &longs;int eiu&longs;dem generis, &longs;ecum iungi non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> corpora &longs;ic ea <lb/>po&longs;&longs;unt fieri vnum; ni&longs;i fortè &longs;pecie illa continuationis, quæ re&longs;picit motum qua .&longs;. </s> <s>illa continua <lb/>dicuntur, quæ vnico motu, licet differant &longs;pecie, concitantur. </s> <s>Adde quòd etiam &longs;ic in eodem &longs;pa­<lb/>tio temporis vnà moueri contingeret; ex quo efficeretur, vt nil prohiberet, quominus infinitus <lb/>motus ab&longs;olueretur tempore finito, quod certè demon&longs;trationem Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Quin etiam <lb/>fal&longs;um e&longs;t eam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> e&longs;&longs;e hypotheticam, quanuis etiam, Simplicius idem approbarit, eiu&longs;­<lb/>modi for&longs;an e&longs;t, quæ contineat id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, his hypothe&longs;is e&longs;t: attamen ab Ari&longs;totele, tan­<lb/>quam categorica v&longs;urpatur, & talis, vt accipiatur de ine&longs;&longs;e. </s> <s>Non igitur admodum apta Iandu­<lb/>ni &longs;olutio, ni pror&longs;us fallor. </s> <s>Neque D. Thomam cogit illa ratio, vt interim pro illo & pro veri­<lb/>tate, prout officium no&longs;trum e&longs;t, aliquid dicamus: &longs;iquidem pote&longs;tas non vniu&longs;modi &longs;it; neque <lb/>omnis ad actum dirigatur; verùm ea &longs;olum, quæ vocatur naturalis, &longs;ed altera quædam e&longs;t, quæ <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2371"></arrow.to.target><lb/>hoc ip&longs;um ad&longs;cribit. </s> <s>Motionum per locum initia e&longs;&longs;e impul&longs;um & tractum: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, per <lb/>&longs;e &longs;unt. </s> <s>ex accidenti <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur, quod ab alio fertur, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> te vertas, in animi <expan abbr="mo-tũ">mo­<lb/>tum</expan> ab extrin&longs;eco fieri videas approbatum. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> motum, qui à tali principio &longs;it, e&longs;&longs;e <expan abbr="violentũ">violentum</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> in&longs;uper ea quæ 7. Phy&longs;. &longs;cripta &longs;unt, pertinere <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ad ea quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouentur; <lb/><expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s> <s>&longs;ententiæ <expan abbr="cõ&longs;onant">con&longs;onant</expan> Ari&longs;totelis ip&longs;ius dicta de libro de motu animalium, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt, &longs;i quo <lb/>pacto dicatur elementum à &longs;eip&longs;o moueri, cùm Andronico &longs;ic <expan abbr="a&longs;&longs;erendũ">a&longs;&longs;erendum</expan> &longs;it, quae quanuis extra &longs;it <lb/>id quod mouet, à &longs;eip&longs;o moueri putetur, quoniam intus habeat <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, per quam ad actum ab <lb/>externo efficiente promouetur, quod &longs;anè, cùm iis non accidat quæ mouentur contra naturam, <lb/>&longs;impliciter ip&longs;a ab alio moueri dicuntur: eius philo&longs;ophi verba &longs;unt hæc <foreign lang="greek">o)ti xa)\n e)\cwqen h(=| p' <lb/>kinou=n, e)k th=s e)ne/shs duva/mews ei)s e)ne/rgeian a)go/menon u(t' au)tou= xinei(/sqai doxei= to\ xinou/menon</foreign>. <lb/></s> <s>At verò po&longs;&longs;et hîc etiam dubitare curio&longs;ior. </s> <s>Primò &longs;i motus ab alio, velut à potentia in lapide ve­<lb/>locior e&longs;t, <expan abbr="qũo">quno</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam, iam <expan abbr=".n.">enim</expan> docuerat Ari&longs;toteles 5. Phy&longs;. celerem gene­<lb/>rationem e&longs;&longs;e pr&ecedil;ter naturam; <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo de reliquis motibus iudicandum e&longs;&longs;e videbitur. </s> <s>Dici­<lb/>mus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ortum celerem e&longs;&longs;e præter naturam, &longs;ed cum qui propter celeritatem e&longs;t cum | <arrow.to.target n="marg2371"></arrow.to.target><lb/>hoc ip&longs;um ad&longs;cribit. </s> <s>Motionum per locum initia e&longs;&longs;e impul&longs;um & tractum: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, per <lb/>&longs;e &longs;unt. </s> <s>ex accidenti <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur, quod ab alio fertur, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> te vertas, in animi <expan abbr="mo-tũ">mo­<lb/>tum</expan> ab extrin&longs;eco fieri videas approbatum. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> motum, qui à tali principio &longs;it, e&longs;&longs;e <expan abbr="violentũ">violentum</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> in&longs;uper ea quæ 7. Phy&longs;. &longs;cripta &longs;unt, pertinere <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ad ea quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouentur; <lb/><expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s> <s>&longs;ententiæ <expan abbr="cõ&longs;onant">con&longs;onant</expan> Ari&longs;totelis ip&longs;ius dicta de libro de motu animalium, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt, &longs;i quo <lb/>pacto dicatur elementum à &longs;eip&longs;o moueri, cùm Andronico &longs;ic <expan abbr="a&longs;&longs;erendũ">a&longs;&longs;erendum</expan> &longs;it, quae quanuis extra &longs;it <lb/>id quod mouet, à &longs;eip&longs;o moueri putetur, quoniam intus habeat <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, per quam ad actum ab <lb/>externo efficiente promouetur, quod &longs;anè, cùm iis non accidat quæ mouentur contra naturam, <lb/>&longs;impliciter ip&longs;a ab alio moueri dicuntur: eius philo&longs;ophi verba &longs;unt hæc <foreign lang="greek">o)ti xa)\n e)\cwqen h(=| p' <lb/>kinou=n, e)k th=s e)ne/shs duva/mews ei)s e)ne/rgeian a)go/menon u(t' au)tou= xinei(/sqai doxei= to\ xinou/menon</foreign>. <lb/></s> <s>At verò po&longs;&longs;et hîc etiam dubitare curio&longs;ior. </s> <s>Primò &longs;i motus ab alio, velut à potentia in lapide ve­<lb/>locior e&longs;t, <expan abbr="qũo">quno</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam, iam <expan abbr=".n.">enim</expan> docuerat Ari&longs;toteles 5. Phy&longs;. celerem gene­<lb/>rationem e&longs;&longs;e pr&ecedil;ter naturam; <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo de reliquis motibus iudicandum e&longs;&longs;e videbitur. </s> <s>Dici­<lb/>mus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ortum celerem e&longs;&longs;e præter naturam, &longs;ed cum qui propter celeritatem e&longs;t cum |
| <pb pagenum="373"/> | <pb pagenum="373"/> |
| <arrow.to.target n="marg2372"></arrow.to.target><lb/>interitu, vt &longs;i celer generatio <expan abbr="frugũ">frugum</expan> incidat in <expan abbr="t&etilde;pe&longs;tat&etilde;">tempe&longs;tatem</expan> frigidam, à qua conficiantur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & illud <lb/>vulgatum, Odi pueros pr&ecedil;cocis <expan abbr="&longs;api&etilde;tiæ">&longs;apientiæ</expan>, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> natura <expan abbr="patũ">parum</expan> firmata, &longs;olet ocy&longs;simè langue&longs;cere. <lb/></s> <s>Licet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere in motu illo duo &longs;pectari <expan abbr="terminũ">terminum</expan> quo fertur mobile, & <expan abbr="modũ">modum</expan> quo fertur ad eum <lb/><expan abbr="terminũ">terminum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> &longs;tatuere <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan>, quia feratur mobile <expan abbr="ĩ">in</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, determinatur <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>motus termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, &longs;ed <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>. </s> <s>&longs;ic generationes celeres pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> po&longs;ui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="Philo&longs;ophũ">Philo&longs;ophum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> cau&longs;&longs;a termini, &longs;ed cau&longs;&longs;a modi. </s> <s>Po&longs;&longs;et item dubitare de <expan abbr="c&ecedil;terorũ">c&ecedil;terorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> initiis, <lb/>vtrum'ne, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, ab eo quod genuit, <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> a&longs;&longs;equantur. </s> <s>Sed cùm reliqua vel ina­<lb/>nima &longs;int vel animata, de inanimis ab&longs;olutè <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> attributa <expan abbr="cõcludit">concludit</expan> <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> Ari&longs;t. </s> <s>qu&ecedil; a nobis de &longs;im­<lb/>plicibus enarrata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nos ex indicatis <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> hoc loco decernemus, <expan abbr="quãtum">quantum</expan> ad <lb/><expan abbr="general&etilde;">generalem</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> pertinet, ea mox expo&longs;ituri <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> propria fuerint. </s> <s>Verùm <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/>ad <expan abbr="animãtia">animantia</expan> &longs;pectat: <expan abbr="planũ">planum</expan> certè e&longs;t illa è corpore & animo <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan>, corpus <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;i <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab animo <lb/><expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan> mente <expan abbr="cõcipiatur">concipiatur</expan>, & <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> corpus e&longs;t naturale, <expan abbr="pari&qacute;">parique</expan>. </s> <s>gradu procedit cum c&ecedil;teris, quæ <lb/>natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>: pr&ecedil;terquamquae in eo corpore. </s> <s>propter <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> fit, vt ex iis qu&ecedil;dam <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan> <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>, <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> verò <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>: licet &longs;i <expan abbr="animũ">animum</expan> &longs;pectes, motus habeatur naturalis, quia <expan abbr="cõueni&etilde;s">conueniens</expan> <lb/>animali, quatenus habet <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, qu&ecedil; e&longs;t animus. </s> <s>Sed &longs;i quatenus animal accipiatur à nobis; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in eo duplex <expan abbr="functionũ">functionum</expan> gen^{9} animaduertere licet, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod in <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> &longs;e habet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod <expan abbr="effici&etilde;tiam">efficientiam</expan>. </s> <s>Certè ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in animante per &longs;e &longs;ine externi alicuius ope <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tãtur">pr&ecedil;&longs;tantur</expan>, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> per &longs;e <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>à generante produci <expan abbr="nõ">non</expan> negauerim, illa .&longs;. </s> <s>qu&ecedil; per &longs;e, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan> è quib^{9} <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2372"></arrow.to.target><lb/>interitu, vt &longs;i celer generatio <expan abbr="frugũ">frugum</expan> incidat in <expan abbr="t&etilde;pe&longs;tat&etilde;">tempe&longs;tatem</expan> frigidam, à qua conficiantur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & illud <lb/>vulgatum, Odi pueros pr&ecedil;cocis <expan abbr="&longs;api&etilde;tiæ">&longs;apientiæ</expan>, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> natura <expan abbr="patũ">parum</expan> firmata, &longs;olet ocy&longs;simè langue&longs;cere. <lb/></s> <s>Licet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere in motu illo duo &longs;pectari <expan abbr="terminũ">terminum</expan> quo fertur mobile, & <expan abbr="modũ">modum</expan> quo fertur ad eum <lb/><expan abbr="terminũ">terminum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> &longs;tatuere <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan>, quia feratur mobile <expan abbr="ĩ">in</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, determinatur <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>motus termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, &longs;ed <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>. </s> <s>&longs;ic generationes celeres pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> po&longs;ui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="Philo&longs;ophũ">Philo&longs;ophum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> cau&longs;&longs;a termini, &longs;ed cau&longs;&longs;a modi. </s> <s>Po&longs;&longs;et item dubitare de <expan abbr="c&ecedil;terorũ">c&ecedil;terorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> initiis, <lb/>vtrum'ne, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, ab eo quod genuit, <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> a&longs;&longs;equantur. </s> <s>Sed cùm reliqua vel ina­<lb/>nima &longs;int vel animata, de inanimis ab&longs;olutè <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> attributa <expan abbr="cõcludit">concludit</expan> <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> Ari&longs;t. </s> <s>qu&ecedil; a nobis de &longs;im­<lb/>plicibus enarrata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nos ex indicatis <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> hoc loco decernemus, <expan abbr="quãtum">quantum</expan> ad <lb/><expan abbr="general&etilde;">generalem</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> pertinet, ea mox expo&longs;ituri <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> propria fuerint. </s> <s>Verùm <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/>ad <expan abbr="animãtia">animantia</expan> &longs;pectat: <expan abbr="planũ">planum</expan> certè e&longs;t illa è corpore & animo <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan>, corpus <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;i <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab animo <lb/><expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan> mente <expan abbr="cõcipiatur">concipiatur</expan>, & <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> corpus e&longs;t naturale, <expan abbr="pari&qacute;">parique</expan>. </s> <s>gradu procedit cum c&ecedil;teris, quæ <lb/>natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>: pr&ecedil;terquamquae in eo corpore. </s> <s>propter <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> fit, vt ex iis qu&ecedil;dam <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan> <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>, <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> verò <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>: licet &longs;i <expan abbr="animũ">animum</expan> &longs;pectes, motus habeatur naturalis, quia <expan abbr="cõueni&etilde;s">conueniens</expan> <lb/>animali, quatenus habet <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, qu&ecedil; e&longs;t animus. </s> <s>Sed &longs;i quatenus animal accipiatur à nobis; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in eo duplex <expan abbr="functionũ">functionum</expan> gen^{9} animaduertere licet, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod in <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> &longs;e habet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod <expan abbr="effici&etilde;tiam">efficientiam</expan>. </s> <s>Certè ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in animante per &longs;e &longs;ine externi alicuius ope <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tãtur">pr&ecedil;&longs;tantur</expan>, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> per &longs;e <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>à generante produci <expan abbr="nõ">non</expan> negauerim, illa .&longs;. </s> <s>qu&ecedil; per &longs;e, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõ&longs;equuntur">con&longs;equuntur</expan> è quib^{9} <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2373"></arrow.to.target><lb/>&longs;tituitur: hinc &longs;anguinis fluxus in <expan abbr="vterũ">vterum</expan>, inde <expan abbr="a&longs;c&etilde;&longs;us">a&longs;cen&longs;us</expan> <expan abbr="leuiũ">leuium</expan> <expan abbr="grauium&qacute;">grauiumque</expan>. </s> <s>de&longs;cen&longs;us. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t <lb/>de c&ecedil;teris functionibus quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> animalis propriæ, quatenus animal, <expan abbr="cũ">cum</expan> & ip&longs;&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tent">con&longs;tent</expan> è duabus par­<lb/>tibus, habitu .&longs;. </s> <s>& actu. </s> <s>&longs;i <expan abbr="habitũ">habitum</expan> &longs;pectes is <expan abbr="etiã">etiam</expan> à generante propagatur, &longs;i <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>, & h&ecedil;c eget <lb/>externi; ita nos admonente Ari&longs;t. 2. de An. <foreign lang="greek">tou= de\ ai)sqhtikou= h( me\n prw/ph metabolh gi/netai a)po\ <lb/>tou= grunw=ntos: o(tan de\ grunhqh=| e)/xei h)/dh w(sper e)pisth/men kai\ to\ ai)sqa/nesqai kai\ to kat' e)ne/rgeian <lb/>de\ o(moi\ws le/getai to\ qewrei=n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dife\rei de\ o(/ti tou= me\n ta\ poihtika\ th=s e)nergei/as e)/cwqen</foreign>. </s> <s>& reli­<lb/>qua, quorum hic &longs;en&longs;us e&longs;t. </s> <s>“Sen&longs;itiui <expan abbr="aũt">aut</expan> prima mutatio fit à generante, <expan abbr="qñ">quin</expan> verò <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, ha­<lb/>bet iam <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>, & &longs;entire, & quod &longs;ecundùm <expan abbr="actũ">actum</expan> e&longs;t, &longs;imiliter <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> ei quod e&longs;t &longs;pe­<lb/>culari: differt autem, quae ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hoc efficiunt, extra &longs;unt”. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> adiicere libuit, vt inde no&longs;catur <expan abbr="alterã">alteram</expan> <lb/><expan abbr="functionũ">functionum</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> admini&longs;trari po&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> po&longs;teà <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>, cu­<lb/>iu&longs;modi &longs;it hoc genus mouentis, an'ne efficiens &longs;olùm, an'ne etiam finis; an potius <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> &longs;imul. <lb/></s> <s>Ob eam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à philo&longs;ophis <expan abbr="pronunciatũ">pronunciatum</expan> fui&longs;&longs;e legimus, <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> extrin&longs;ecùs aduenire, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>eiu&longs;modi functio formæ exterioris acce&longs;sione <expan abbr="perficia&ttilde;">perficiatur</expan>. </s> <s>At verò cùm tanta &longs;it medij vis in <lb/> | <arrow.to.target n="marg2373"></arrow.to.target><lb/>&longs;tituitur: hinc &longs;anguinis fluxus in <expan abbr="vterũ">vterum</expan>, inde <expan abbr="a&longs;c&etilde;&longs;us">a&longs;cen&longs;us</expan> <expan abbr="leuiũ">leuium</expan> <expan abbr="grauium&qacute;">grauiumque</expan>. </s> <s>de&longs;cen&longs;us. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t <lb/>de c&ecedil;teris functionibus quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> animalis propriæ, quatenus animal, <expan abbr="cũ">cum</expan> & ip&longs;&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tent">con&longs;tent</expan> è duabus par­<lb/>tibus, habitu .&longs;. </s> <s>& actu. </s> <s>&longs;i <expan abbr="habitũ">habitum</expan> &longs;pectes is <expan abbr="etiã">etiam</expan> à generante propagatur, &longs;i <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> <expan abbr="ipsã">ipsam</expan>, & h&ecedil;c eget <lb/>externi; ita nos admonente Ari&longs;t. 2. de An. <foreign lang="greek">tou= de\ ai)sqhtikou= h( me\n prw/ph metabolh gi/netai a)po\ <lb/>tou= grunw=ntos: o(tan de\ grunhqh=| e)/xei h)/dh w(sper e)pisth/men kai\ to\ ai)sqa/nesqai kai\ to kat' e)ne/rgeian <lb/>de\ o(moi\ws le/getai to\ qewrei=n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dife\rei de\ o(/ti tou= me\n ta\ poihtika\ th=s e)nergei/as e)/cwqen</foreign>. </s> <s>& reli­<lb/>qua, quorum hic &longs;en&longs;us e&longs;t. </s> <s>“Sen&longs;itiui <expan abbr="aũt">aut</expan> prima mutatio fit à generante, <expan abbr="qñ">quin</expan> verò <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, ha­<lb/>bet iam <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>, & &longs;entire, & quod &longs;ecundùm <expan abbr="actũ">actum</expan> e&longs;t, &longs;imiliter <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> ei quod e&longs;t &longs;pe­<lb/>culari: differt autem, quae ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hoc efficiunt, extra &longs;unt”. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> adiicere libuit, vt inde no&longs;catur <expan abbr="alterã">alteram</expan> <lb/><expan abbr="functionũ">functionum</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> admini&longs;trari po&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> po&longs;teà <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>, cu­<lb/>iu&longs;modi &longs;it hoc genus mouentis, an'ne efficiens &longs;olùm, an'ne etiam finis; an potius <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> &longs;imul. <lb/></s> <s>Ob eam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à philo&longs;ophis <expan abbr="pronunciatũ">pronunciatum</expan> fui&longs;&longs;e legimus, <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> extrin&longs;ecùs aduenire, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>eiu&longs;modi functio formæ exterioris acce&longs;sione <expan abbr="perficia&ttilde;">perficiatur</expan>. </s> <s>At verò cùm tanta &longs;it medij vis in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2374"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tãdo">pr&ecedil;&longs;tando</expan> motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <expan abbr="iã">iam</expan> geniti; ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;&ecedil;, cur de medio memini&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> Ari&longs;toteles è <lb/>Equidem ob alteram ex hi&longs;ce duabus cau&longs;sis <expan abbr="mediũ">medium</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>prætermi&longs;&longs;um fui&longs;&longs;e credo, vel quia <lb/><expan abbr="princip&etilde;">principem</expan> cau&longs;&longs;am re&longs;pexerit, quæ e&longs;t id quod aufert <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>ab hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> omne lationis <expan abbr="initiũ">initium</expan> <lb/>a&longs;&longs;equitur inanimum, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t: reliquas verò cau&longs;&longs;as neglexerit, aut quod eo <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> quod <lb/>&longs;ibi <expan abbr="cõducebat">conducebat</expan> ad <expan abbr="euidentiã">euidentiam</expan> <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="theorematũ">theorematum</expan> quæ de motu propo&longs;ita fuerunt; nimirùm quae ab alio <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan> inanima, nihil vltra requi&longs;iuerit: etenim remouens prohibens in efficientibus <expan abbr="nu-merandũ">nu­<lb/>merandum</expan> e&longs;t, licet &longs;it efficiens per accidens. </s> <s>Afferre <expan abbr="aũt">aut</expan> poterat <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> paruam id quae cùm <lb/>motus hic &longs;it <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per accidens in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> genito, &longs;it'ne naturalis. </s> <s>Etenim natura principium e&longs;t <lb/>per &longs;e motus. </s> <s>At hic e&longs;t motus per accidens. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id dubitationem propul&longs;are videtur, quae natura <lb/>&longs;it patibile <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <expan abbr="motũ">motum</expan> verò illum e&longs;&longs;e per accidens, &longs;i re&longs;piciamus efficiens. </s> <s>Tum quae efficienti <lb/>patienti facultas <expan abbr="cõ&longs;imilis">con&longs;imilis</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia mobile <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> per accidens, <lb/>vbi <expan abbr="genitũ">genitum</expan> &longs;it, cùm c&ecedil;teroqui per &longs;e mutaretur, ideò <expan abbr="neq.">neque</expan> interna principia per &longs;e <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>motum. </s> <s>An in eo motu forma quidem &longs;pectari <expan abbr="põt">potest</expan> quæ in &longs;ucce&longs;sione po&longs;ita e&longs;t, & h&ecedil;c tota per <lb/>accidens exi&longs;tit, nec hui^{9} principium e&longs;t natura, &longs;ed extrin&longs;ecùs e&longs;t vniuer&longs;a: ita vt violet quoquo <lb/> | <arrow.to.target n="marg2374"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tãdo">pr&ecedil;&longs;tando</expan> motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <expan abbr="iã">iam</expan> geniti; ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;&ecedil;, cur de medio memini&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> Ari&longs;toteles è <lb/>Equidem ob alteram ex hi&longs;ce duabus cau&longs;sis <expan abbr="mediũ">medium</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>prætermi&longs;&longs;um fui&longs;&longs;e credo, vel quia <lb/><expan abbr="princip&etilde;">principem</expan> cau&longs;&longs;am re&longs;pexerit, quæ e&longs;t id quod aufert <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>. </s> <s>ab hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> omne lationis <expan abbr="initiũ">initium</expan> <lb/>a&longs;&longs;equitur inanimum, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t: reliquas verò cau&longs;&longs;as neglexerit, aut quod eo <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> quod <lb/>&longs;ibi <expan abbr="cõducebat">conducebat</expan> ad <expan abbr="euidentiã">euidentiam</expan> <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="theorematũ">theorematum</expan> quæ de motu propo&longs;ita fuerunt; nimirùm quae ab alio <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan> inanima, nihil vltra requi&longs;iuerit: etenim remouens prohibens in efficientibus <expan abbr="nu-merandũ">nu­<lb/>merandum</expan> e&longs;t, licet &longs;it efficiens per accidens. </s> <s>Afferre <expan abbr="aũt">aut</expan> poterat <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> paruam id quae cùm <lb/>motus hic &longs;it <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per accidens in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> genito, &longs;it'ne naturalis. </s> <s>Etenim natura principium e&longs;t <lb/>per &longs;e motus. </s> <s>At hic e&longs;t motus per accidens. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id dubitationem propul&longs;are videtur, quae natura <lb/>&longs;it patibile <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <expan abbr="motũ">motum</expan> verò illum e&longs;&longs;e per accidens, &longs;i re&longs;piciamus efficiens. </s> <s>Tum quae efficienti <lb/>patienti facultas <expan abbr="cõ&longs;imilis">con&longs;imilis</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia mobile <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan> per accidens, <lb/>vbi <expan abbr="genitũ">genitum</expan> &longs;it, cùm c&ecedil;teroqui per &longs;e mutaretur, ideò <expan abbr="neq.">neque</expan> interna principia per &longs;e <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>motum. </s> <s>An in eo motu forma quidem &longs;pectari <expan abbr="põt">potest</expan> quæ in &longs;ucce&longs;sione po&longs;ita e&longs;t, & h&ecedil;c tota per <lb/>accidens exi&longs;tit, nec hui^{9} principium e&longs;t natura, &longs;ed extrin&longs;ecùs e&longs;t vniuer&longs;a: ita vt violet quoquo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2375"></arrow.to.target><lb/>pacto naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> plus in hoc efficit natura, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quodq.">quodque</expan> &longs;ubiectum, excipiens .&longs;. </s> <s>&longs;olùm, <expan abbr="neq.">neque</expan> vim <lb/><expan abbr="cõferens">conferens</expan>; &longs;ed in hac &longs;ucce&longs;sione &longs;unt reliqua principia functionum <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, vt finis & pote&longs;tas <lb/>quæ cùm à perfectione &longs;ua ceciderit, & effecta &longs;it præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vult deponere labem, & munere <lb/>&longs;uo fungi, id <expan abbr="qd">quod</expan> tamet&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> con&longs;equi &longs;impliciter; nihilominus pul&longs;is <expan abbr="ob&longs;tãtibus">ob&longs;tantibus</expan> eo quo licet, <lb/>modo con&longs;equitur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> motus ille & functio exi&longs;tit, & cum &longs;ucce&longs;sione, & qua functio e&longs;t &longs;e­<lb/>cundùm naturam, & natura principium eius motus per &longs;e; quatenus verò præ&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan>, <lb/>& vt motus, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan>, formaliter, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t à natura, &longs;ed ab <expan abbr="impedim&etilde;to">impedimento</expan> & per accidens. </s> <s><expan abbr="Po&longs;tremũ">Po&longs;tremum</expan> <lb/>re&longs;tat quod à medij natura <expan abbr="&longs;umptũ">&longs;umptum</expan> e&longs;t, vt .&longs;. </s> <s>diui&longs;io medij <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;it. </s> <s>hoc verò nec vno tantum­<lb/>modo, nec &longs;ine auctore defendi <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Etenim primùm &longs;atis fuerit, id e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;: dein­<lb/>de & à medij ip&longs;ius ingenio profici&longs;ci, quod <expan abbr="ambiguũ">ambiguum</expan> e&longs;t. </s> <s>& <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> pari <expan abbr="rõne">ratione</expan> intuetur, & <expan abbr="cõiun-ction&etilde;">coniun­<lb/>ctionem</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan>, & <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan>, & quia <expan abbr="diuiduũ">diuiduum</expan> &longs;it; at ei quod diuidi <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;i diuidatur id illi naturale <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> minus e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i id quod &longs;anari <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="duca&ttilde;">ducatur</expan> ad <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>, vt <expan abbr="cõ&longs;titit">con&longs;titit</expan> 4. de c&ecedil;. </s> <s>Licet & hoc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> dictis <lb/>Plotini <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> confirmare, vtpote quae <expan abbr="diuid&etilde;s">diuidens</expan> <expan abbr="nullã">nullam</expan> inferat <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> igitur mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quia <lb/> | <arrow.to.target n="marg2375"></arrow.to.target><lb/>pacto naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> plus in hoc efficit natura, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quodq.">quodque</expan> &longs;ubiectum, excipiens .&longs;. </s> <s>&longs;olùm, <expan abbr="neq.">neque</expan> vim <lb/><expan abbr="cõferens">conferens</expan>; &longs;ed in hac &longs;ucce&longs;sione &longs;unt reliqua principia functionum <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, vt finis & pote&longs;tas <lb/>quæ cùm à perfectione &longs;ua ceciderit, & effecta &longs;it præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vult deponere labem, & munere <lb/>&longs;uo fungi, id <expan abbr="qd">quod</expan> tamet&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> con&longs;equi &longs;impliciter; nihilominus pul&longs;is <expan abbr="ob&longs;tãtibus">ob&longs;tantibus</expan> eo quo licet, <lb/>modo con&longs;equitur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> motus ille & functio exi&longs;tit, & cum &longs;ucce&longs;sione, & qua functio e&longs;t &longs;e­<lb/>cundùm naturam, & natura principium eius motus per &longs;e; quatenus verò præ&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan>, <lb/>& vt motus, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan>, formaliter, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t à natura, &longs;ed ab <expan abbr="impedim&etilde;to">impedimento</expan> & per accidens. </s> <s><expan abbr="Po&longs;tremũ">Po&longs;tremum</expan> <lb/>re&longs;tat quod à medij natura <expan abbr="&longs;umptũ">&longs;umptum</expan> e&longs;t, vt .&longs;. </s> <s>diui&longs;io medij <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;it. </s> <s>hoc verò nec vno tantum­<lb/>modo, nec &longs;ine auctore defendi <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Etenim primùm &longs;atis fuerit, id e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;: dein­<lb/>de & à medij ip&longs;ius ingenio profici&longs;ci, quod <expan abbr="ambiguũ">ambiguum</expan> e&longs;t. </s> <s>& <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> pari <expan abbr="rõne">ratione</expan> intuetur, & <expan abbr="cõiun-ction&etilde;">coniun­<lb/>ctionem</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan>, & <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan>, & quia <expan abbr="diuiduũ">diuiduum</expan> &longs;it; at ei quod diuidi <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;i diuidatur id illi naturale <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> minus e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i id quod &longs;anari <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="duca&ttilde;">ducatur</expan> ad <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>, vt <expan abbr="cõ&longs;titit">con&longs;titit</expan> 4. de c&ecedil;. </s> <s>Licet & hoc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> dictis <lb/>Plotini <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> confirmare, vtpote quae <expan abbr="diuid&etilde;s">diuidens</expan> <expan abbr="nullã">nullam</expan> inferat <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> igitur mouet <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quia <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2376"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="contrariã">contrariam</expan>. </s> <s>Ex his item quæ Themi&longs;tius, forte verò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex his quæ Plotinus, tolles faci­ | <arrow.to.target n="marg2376"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="contrariã">contrariam</expan>. </s> <s>Ex his item quæ Themi&longs;tius, forte verò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex his quæ Plotinus, tolles faci­ |
| |
| <s><emph type="italics"/>Explicantur duo loca 4. de C&ecedil;lo Textus XXIV. & XXV. Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Explicantur duo loca 4. de C&ecedil;lo Textus XXIV. & XXV. Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>DVM indagaret Ari&longs;toteles. </s> <s>An'ne eius rei cau&longs;&longs;a po&longs;&longs;et afferri, cur graue deor&longs;um, leue <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>&longs;ur&longs;um <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> variis <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> à diuer&longs;o genere <expan abbr="motuũ">motuum</expan> &longs;umptis per&longs;uaderet, <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="leuiũ">leuium</expan> <expan abbr="grauium&qacute;">grauiumque</expan>. </s> <s><expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e eius euenti <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="indemon&longs;trabil&etilde;">indemon&longs;trabilem</expan>, in medium attulit <lb/>obiter <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> inter ea qu&ecedil; loco <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & alia quæ motibus aliis <expan abbr="agũtur">aguntur</expan>, quæ &longs;anè <lb/><expan abbr="mirũ">mirum</expan> in <expan abbr="modũ">modum</expan> aduer&longs;ariis no&longs;tris patrocinari <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locus hic à pluribus v&longs;urpetur veluti <lb/>fulmen è manibus Iouis <expan abbr="emi&longs;sũ">emi&longs;sum</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> propugnacula <expan abbr="pr&ecedil;cipitãda">pr&ecedil;cipitanda</expan> contra factionis alterius defen­<lb/>&longs;ores. </s> <s><expan abbr="Con&longs;iliũ">Con&longs;ilium</expan> igitur <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> nunc e&longs;t, <expan abbr="locũ">locum</expan> illum &longs;edulò perpendere; <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="differentiã">differentiam</expan> exquirere <lb/>diligenter. </s> <s>Verba &longs;unt hæc. <foreign lang="greek">*plh\n o(ti ta\ me\n e)n a)utoi=s dokei= e)/xein a)rxh\n th=s metabolh=s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">le/go <lb/>de\ to\ baru\ kai\ to\ kou=fon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ta/ d' ou)/ a)ll' e)/cwqen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(on to) u(giasto\n kai to\ a)uchto\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ toi e)ni\ote kai tau=­<lb/>ta e)c a)utw=n metaba/llei kai\ mikra\s e)n toi=s e)/cw xinh/sews to\ me/n ei)s u(gi/eian e/rxetai to\ de\ ei)s a)/o<lb/>chsin</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>“Ni&longs;i quae hæc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;eip&longs;is videntur habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> mutationis (graue <expan abbr="inquã">inquam</expan> e&longs;t leue) <lb/> | <s>DVM indagaret Ari&longs;toteles. </s> <s>An'ne eius rei cau&longs;&longs;a po&longs;&longs;et afferri, cur graue deor&longs;um, leue <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>&longs;ur&longs;um <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> variis <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> à diuer&longs;o genere <expan abbr="motuũ">motuum</expan> &longs;umptis per&longs;uaderet, <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="leuiũ">leuium</expan> <expan abbr="grauium&qacute;">grauiumque</expan>. </s> <s><expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e eius euenti <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="indemon&longs;trabil&etilde;">indemon&longs;trabilem</expan>, in medium attulit <lb/>obiter <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> inter ea qu&ecedil; loco <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & alia quæ motibus aliis <expan abbr="agũtur">aguntur</expan>, quæ &longs;anè <lb/><expan abbr="mirũ">mirum</expan> in <expan abbr="modũ">modum</expan> aduer&longs;ariis no&longs;tris patrocinari <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locus hic à pluribus v&longs;urpetur veluti <lb/>fulmen è manibus Iouis <expan abbr="emi&longs;sũ">emi&longs;sum</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> propugnacula <expan abbr="pr&ecedil;cipitãda">pr&ecedil;cipitanda</expan> contra factionis alterius defen­<lb/>&longs;ores. </s> <s><expan abbr="Con&longs;iliũ">Con&longs;ilium</expan> igitur <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> nunc e&longs;t, <expan abbr="locũ">locum</expan> illum &longs;edulò perpendere; <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="differentiã">differentiam</expan> exquirere <lb/>diligenter. </s> <s>Verba &longs;unt hæc. <foreign lang="greek">*plh\n o(ti ta\ me\n e)n a)utoi=s dokei= e)/xein a)rxh\n th=s metabolh=s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">le/go <lb/>de\ to\ baru\ kai\ to\ kou=fon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ta/ d' ou)/ a)ll' e)/cwqen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(on to) u(giasto\n kai to\ a)uchto\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ toi e)ni\ote kai tau=­<lb/>ta e)c a)utw=n metaba/llei kai\ mikra\s e)n toi=s e)/cw xinh/sews to\ me/n ei)s u(gi/eian e/rxetai to\ de\ ei)s a)/o<lb/>chsin</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>“Ni&longs;i quae hæc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;eip&longs;is videntur habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> mutationis (graue <expan abbr="inquã">inquam</expan> e&longs;t leue) <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2378"></arrow.to.target><lb/>illa <expan abbr="aũt">aut</expan> non, &longs;ed extrin&longs;ecùs, vt &longs;anabile & <expan abbr="augm&etilde;tabile">augmentabile</expan>, quanuis & hæc ex &longs;eip&longs;is <expan abbr="mut&etilde;tur">mutentur</expan> & par­<lb/>uo facto in iis quæ extra &longs;unt, motu, alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> venit, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò in augmentum.” <lb/>Quid ergo magis <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>, inquiunt ip&longs;i, quae elementa <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> ab innato principio, &longs;i differunt <lb/>ab aliis, quia reliqua <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> ab externo? </s> <s><expan abbr="Credendum&qacute;">Credendumque</expan>. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, dum inquit habere in &longs;e <lb/>principia &longs;ui mot^{9} graue & leue, <expan abbr="m&etilde;tion&etilde;">mentionem</expan> facere de <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> quod <expan abbr="nũc">nunc</expan> ve&longs;tigamus. </s> <s>Quod, et&longs;i ad­<lb/>uer&longs;arij &longs;olùm talib^{9} verbis <expan abbr="cõfici">confici</expan> <expan abbr="pronũciant">pronunciant</expan>, ita probatur à nobis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> ponitur inter ea <lb/>qu&ecedil; genere <expan abbr="cõueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed id exterius, à quo fit &longs;anitas, aut <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> e&longs;t efficiens: etenim in <expan abbr="incre-m&etilde;to">incre­<lb/>mento</expan> e&longs;t <expan abbr="alim&etilde;tũ">alimentum</expan>, hoc verò .i. </s> <s>quod cùm &longs;it actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> facit actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; rur&longs;us in ægroto <expan abbr="me-dicam&etilde;tũ">me­<lb/>dicamentum</expan> e&longs;t, aut <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan> quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> efficere <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in hoc <expan abbr="differũt">differunt</expan> h&ecedil;c <lb/>à grauibus & leuibus, quae <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>; oportebat <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> grauia & leuia efficiens intra &longs;e <lb/>habere. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="qñ">quin</expan> docet ibi philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ea qu&ecedil; <expan abbr="&longs;anãtur">&longs;anantur</expan>, <expan abbr="habeãt">habeant</expan> intra &longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; &longs;alu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2378"></arrow.to.target><lb/>illa <expan abbr="aũt">aut</expan> non, &longs;ed extrin&longs;ecùs, vt &longs;anabile & <expan abbr="augm&etilde;tabile">augmentabile</expan>, quanuis & hæc ex &longs;eip&longs;is <expan abbr="mut&etilde;tur">mutentur</expan> & par­<lb/>uo facto in iis quæ extra &longs;unt, motu, alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> venit, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò in augmentum.” <lb/>Quid ergo magis <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>, inquiunt ip&longs;i, quae elementa <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> ab innato principio, &longs;i differunt <lb/>ab aliis, quia reliqua <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> ab externo? </s> <s><expan abbr="Credendum&qacute;">Credendumque</expan>. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, dum inquit habere in &longs;e <lb/>principia &longs;ui mot^{9} graue & leue, <expan abbr="m&etilde;tion&etilde;">mentionem</expan> facere de <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> quod <expan abbr="nũc">nunc</expan> ve&longs;tigamus. </s> <s>Quod, et&longs;i ad­<lb/>uer&longs;arij &longs;olùm talib^{9} verbis <expan abbr="cõfici">confici</expan> <expan abbr="pronũciant">pronunciant</expan>, ita probatur à nobis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> ponitur inter ea <lb/>qu&ecedil; genere <expan abbr="cõueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed id exterius, à quo fit &longs;anitas, aut <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> e&longs;t efficiens: etenim in <expan abbr="incre-m&etilde;to">incre­<lb/>mento</expan> e&longs;t <expan abbr="alim&etilde;tũ">alimentum</expan>, hoc verò .i. </s> <s>quod cùm &longs;it actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> facit actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; rur&longs;us in ægroto <expan abbr="me-dicam&etilde;tũ">me­<lb/>dicamentum</expan> e&longs;t, aut <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan> quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> efficere <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in hoc <expan abbr="differũt">differunt</expan> h&ecedil;c <lb/>à grauibus & leuibus, quae <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>; oportebat <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> grauia & leuia efficiens intra &longs;e <lb/>habere. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="qñ">quin</expan> docet ibi philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ea qu&ecedil; <expan abbr="&longs;anãtur">&longs;anantur</expan>, <expan abbr="habeãt">habeant</expan> intra &longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; &longs;alu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2379"></arrow.to.target><lb/>tis, a&longs;&longs;erit illud e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> efficiens. </s> <s>quae &longs;i in eo <expan abbr="tũ">tum</expan> grauibus <expan abbr="leuibus&qacute;">leuibusque</expan>. </s> <s>&longs;imilia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, habebunt &longs;anè <lb/>h&ecedil;c <expan abbr="it&etilde;">item</expan> intra &longs;e id quod efficiet <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Oportet verò memini&longs;&longs;e <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan> ab Ari&longs;totele ina­<lb/>nimo <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan>, licet p &longs;e <expan abbr="moneãtur">moneantur</expan>, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> e&longs;&longs;e à quónam <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, <expan abbr="aliter&qacute;">aliterque</expan>. </s> <s><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> &longs;e habere, <expan abbr="atq.">atque</expan> in <lb/>iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & animalibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inanimis ip&longs;is, <expan abbr="qñ">quin</expan> mouentur <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim <lb/> | <arrow.to.target n="marg2379"></arrow.to.target><lb/>tis, a&longs;&longs;erit illud e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> efficiens. </s> <s>quae &longs;i in eo <expan abbr="tũ">tum</expan> grauibus <expan abbr="leuibus&qacute;">leuibusque</expan>. </s> <s>&longs;imilia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, habebunt &longs;anè <lb/>h&ecedil;c <expan abbr="it&etilde;">item</expan> intra &longs;e id quod efficiet <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Oportet verò memini&longs;&longs;e <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan> ab Ari&longs;totele ina­<lb/>nimo <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan>, licet p &longs;e <expan abbr="moneãtur">moneantur</expan>, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> e&longs;&longs;e à quónam <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, <expan abbr="aliter&qacute;">aliterque</expan>. </s> <s><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> &longs;e habere, <expan abbr="atq.">atque</expan> in <lb/>iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & animalibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inanimis ip&longs;is, <expan abbr="qñ">quin</expan> mouentur <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2380"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg2380"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2381"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; vi <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, initia per&longs;picua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt homo q mouet <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, & <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> qui <expan abbr="tegulã">tegulam</expan> in &longs;ublime <lb/>rapit: in animalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;t animus qui manife&longs;tè à corpore di&longs;tinctus è à quo corpus agitatur. </s> <s>At <lb/>in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mon&etilde;tur">monentur</expan>, nil tale <expan abbr="per&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>, quod ea moueat, &longs;ed cùm & ip&longs;a ob eas <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> quas at­<lb/>tulit Ari&longs;toteles, &longs;e mouere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sint, opus fuit <expan abbr="ĩ">in</expan> medio ponere principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> extrin&longs;eca, <expan abbr="ge-nerãs">ge­<lb/>nerans</expan> .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="remou&etilde;s">remouens</expan> <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan>, aut <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ideò potius à &longs;eip&longs;is moueri <expan abbr="potuerũt">potuerunt</expan> exi&longs;timati, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>per &longs;e <expan abbr="moueren&ttilde;">mouerentur</expan> eo quae intra &longs;e <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="mitiũ">mitium</expan> <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> illud, <lb/>vnde <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan>, &longs;icut in animali, & eo quod vi mouetur, id quod etiam cùm ob&longs;erua&longs;&longs;et Ari&longs;t. </s> <s>in <lb/>eo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> loco <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> modo tractamus, <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olutè protulit. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; mutationis; <lb/>verùm adiecit <expan abbr="particulã">particulam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferat; videri ita e&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Plurimũ">Plurimum</expan> verò me <expan abbr="cõfirmat">confirmat</expan> in hac <lb/>&longs;nìa cum <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> auctoritas, q in hunc <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> eiu&longs;modi verba accepi&longs;&longs;e <expan abbr="legun&ttilde;">leguntur</expan>, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illo <lb/>ip&longs;o loco &longs;ubiicit Ari&longs;toteles, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & Andronici verba ex Simplicio nuper audiuimus, nec <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> <lb/>illu&longs;trius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod Ari&longs;toteles ip&longs;e textu <expan abbr="&longs;ub&longs;equ&etilde;te">&longs;ub&longs;equente</expan> peregit, vbi <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan> explanauit, & <expan abbr="cõ-formiter">con­<lb/>formiter</expan> <expan abbr="cõclu&longs;it">conclu&longs;it</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> iis qu&ecedil; decreuerat olim 8. Phy&longs;. &, quod mai^{9} e&longs;t, <expan abbr="cõclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> <expan abbr="pronũ-">pronun­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2381"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; vi <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, initia per&longs;picua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt homo q mouet <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, & <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> qui <expan abbr="tegulã">tegulam</expan> in &longs;ublime <lb/>rapit: in animalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;t animus qui manife&longs;tè à corpore di&longs;tinctus è à quo corpus agitatur. </s> <s>At <lb/>in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mon&etilde;tur">monentur</expan>, nil tale <expan abbr="per&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>, quod ea moueat, &longs;ed cùm & ip&longs;a ob eas <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> quas at­<lb/>tulit Ari&longs;toteles, &longs;e mouere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sint, opus fuit <expan abbr="ĩ">in</expan> medio ponere principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> extrin&longs;eca, <expan abbr="ge-nerãs">ge­<lb/>nerans</expan> .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="remou&etilde;s">remouens</expan> <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan>, aut <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ideò potius à &longs;eip&longs;is moueri <expan abbr="potuerũt">potuerunt</expan> exi&longs;timati, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>per &longs;e <expan abbr="moueren&ttilde;">mouerentur</expan> eo quae intra &longs;e <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="mitiũ">mitium</expan> <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> illud, <lb/>vnde <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan>, &longs;icut in animali, & eo quod vi mouetur, id quod etiam cùm ob&longs;erua&longs;&longs;et Ari&longs;t. </s> <s>in <lb/>eo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> loco <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> modo tractamus, <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olutè protulit. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; mutationis; <lb/>verùm adiecit <expan abbr="particulã">particulam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferat; videri ita e&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Plurimũ">Plurimum</expan> verò me <expan abbr="cõfirmat">confirmat</expan> in hac <lb/>&longs;nìa cum <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> auctoritas, q in hunc <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> eiu&longs;modi verba accepi&longs;&longs;e <expan abbr="legun&ttilde;">leguntur</expan>, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illo <lb/>ip&longs;o loco &longs;ubiicit Ari&longs;toteles, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & Andronici verba ex Simplicio nuper audiuimus, nec <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> <lb/>illu&longs;trius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod Ari&longs;toteles ip&longs;e textu <expan abbr="&longs;ub&longs;equ&etilde;te">&longs;ub&longs;equente</expan> peregit, vbi <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan> explanauit, & <expan abbr="cõ-formiter">con­<lb/>formiter</expan> <expan abbr="cõclu&longs;it">conclu&longs;it</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> iis qu&ecedil; decreuerat olim 8. Phy&longs;. &, quod mai^{9} e&longs;t, <expan abbr="cõclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> <expan abbr="pronũ-">pronun­<lb/></expan> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2420"></arrow.to.target><lb/>fuere conflata. </s> <s>Seor&longs;um verò videtur pecca&longs;&longs;e Iandunus; quandò ip&longs;e fingit, primùm moueri <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan>, deinde mixtum: cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per &longs;e moueatur <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, & ad <expan abbr="motũ">motum</expan> mixti per accidens mo­<lb/>ueatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan> hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> pars e&longs;t mixti. </s> <s>ea verò ad <expan abbr="motũ">motum</expan> totius agitatur. </s> <s>Neque <expan abbr="põt">potest</expan> i&longs;te vir infi­<lb/>ciari, elementum à forma propria reip&longs;a & actu moueri, cùm tale &longs;it officium formæ in elemen­<lb/>to, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> omnes in Auerrois di&longs;ciplina profitentur. </s> <s>Quamobrem illud ip&longs;i tantum v&longs;ui <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, quae licet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> temporis puncto <expan abbr="elementũ">elementum</expan> à &longs;ua forma moueatur, & ab elemento mixtum, <lb/>natura tamen prius obeatur dominantis elementi motus à &longs;ua forma. </s> <s>C&ecedil;terùm vbi &longs;it ordo effi­<lb/>cientium, videat ip&longs;e an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in&longs;tans eorum functionis e&longs;&longs;e queat; con&longs;ulat <expan abbr="aũt">aut</expan> demon&longs;trationem <lb/>7. Phy&longs;. de qua &longs;uperius affatim di&longs;&longs;erimus. </s> <s>Nam quid prohibebit, quominus infinita tempore <lb/>finito moueri po&longs;sint? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> inter cau&longs;&longs;as mouenteis in quibus e&longs;t ordo, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> differentia non in­<lb/>tercedit, iam id con&longs;equi poterit, quod tamen, ac &longs;i fieri nequeat, ab Ari&longs;totele con&longs;titutum e&longs;t. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2420"></arrow.to.target><lb/>fuere conflata. </s> <s>Seor&longs;um verò videtur pecca&longs;&longs;e Iandunus; quandò ip&longs;e fingit, primùm moueri <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan>, deinde mixtum: cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per &longs;e moueatur <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, & ad <expan abbr="motũ">motum</expan> mixti per accidens mo­<lb/>ueatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan> hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> pars e&longs;t mixti. </s> <s>ea verò ad <expan abbr="motũ">motum</expan> totius agitatur. </s> <s>Neque <expan abbr="põt">potest</expan> i&longs;te vir infi­<lb/>ciari, elementum à forma propria reip&longs;a & actu moueri, cùm tale &longs;it officium formæ in elemen­<lb/>to, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> omnes in Auerrois di&longs;ciplina profitentur. </s> <s>Quamobrem illud ip&longs;i tantum v&longs;ui <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, quae licet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> temporis puncto <expan abbr="elementũ">elementum</expan> à &longs;ua forma moueatur, & ab elemento mixtum, <lb/>natura tamen prius obeatur dominantis elementi motus à &longs;ua forma. </s> <s>C&ecedil;terùm vbi &longs;it ordo effi­<lb/>cientium, videat ip&longs;e an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in&longs;tans eorum functionis e&longs;&longs;e queat; con&longs;ulat <expan abbr="aũt">aut</expan> demon&longs;trationem <lb/>7. Phy&longs;. de qua &longs;uperius affatim di&longs;&longs;erimus. </s> <s>Nam quid prohibebit, quominus infinita tempore <lb/>finito moueri po&longs;sint? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> inter cau&longs;&longs;as mouenteis in quibus e&longs;t ordo, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> differentia non in­<lb/>tercedit, iam id con&longs;equi poterit, quod tamen, ac &longs;i fieri nequeat, ab Ari&longs;totele con&longs;titutum e&longs;t. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2421"></arrow.to.target><lb/>Videat item, &longs;i elementum in mixto maneat <expan abbr="refractũ">refractum</expan>, & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> potius retineat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actum; quo­<lb/>modo po&longs;sit e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura prior, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma mixti, quæ e&longs;t actu &longs;implici­<lb/>ter. </s> <s>Quid <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vetabit, quin motus mixti &longs;it &longs;implex? </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> verum, ab aliquibus appro­<lb/>batum e&longs;t: tamen iuxta Auerrois placita quæ mordicus ip&longs;i tuentur, defendi po&longs;&longs;e non videtur. <lb/></s> <s>erit <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille mixti idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> elementi, elementum verò motu &longs;implici concitatur. </s> <s>Quòd au­<lb/>tem, &longs;i par &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> gradus, & formæ mixti & dominantis elementi, quia forma mixti virtute <lb/>contineat <expan abbr="elementũ">elementum</expan> dominans, quod Buccaferrea dicebat: vel quae elementum in mixto remaneat, <lb/>vt cen&longs;ebat Auerroës, refi <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> retu&longs;um, &longs;eu virtute remanere fatearis, &longs;iquidem à mixti for­<lb/>ma perficiatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> veluti materia: quis non optimè per&longs;piciat motum mixti non fieri <lb/>tunc ab ip&longs;o elemento? </s> <s>ob id quod anteà diximus, quia .&longs;. </s> <s>ab eo quod pote&longs;tate e&longs;t, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> na&longs;citur motus, &longs;ed à forma qu&ecedil; e&longs;t actu? </s> <s>ni&longs;i fortè pote&longs;tas genus illud cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;ignificet quod <lb/>ex perfectione entelechia nuncupatur. </s> <s>Sed quî <expan abbr="põt">potest</expan> hoc e&longs;&longs;e; quandò elementi forma, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> ip&longs;i, <lb/>non &longs;eruatur in mixto; nihilominus à dominante fieri <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> motum ex verbis philo&longs;ophi <expan abbr="re&longs;tãtur">re&longs;tantur</expan>? <lb/></s> <s>Quòd <expan abbr="it&etilde;">item</expan> elementum cau&longs;&longs;a afficiens e&longs;&longs;e nequeat; hoc per&longs;uadet, &longs;iquidem vel ita dicatur affi­<lb/>cere, quae verè efficiat, & propriè ad efficiens, vt ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> fontem referatur, & tum in eam &longs;ententiam <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> valebunt quæ nos attulimus anteà contra dicentes <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> ab elemento, quatenus ab efficien­ | <arrow.to.target n="marg2421"></arrow.to.target><lb/>Videat item, &longs;i elementum in mixto maneat <expan abbr="refractũ">refractum</expan>, & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> potius retineat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actum; quo­<lb/>modo po&longs;sit e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura prior, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma mixti, quæ e&longs;t actu &longs;implici­<lb/>ter. </s> <s>Quid <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vetabit, quin motus mixti &longs;it &longs;implex? </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> verum, ab aliquibus appro­<lb/>batum e&longs;t: tamen iuxta Auerrois placita quæ mordicus ip&longs;i tuentur, defendi po&longs;&longs;e non videtur. <lb/></s> <s>erit <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille mixti idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> elementi, elementum verò motu &longs;implici concitatur. </s> <s>Quòd au­<lb/>tem, &longs;i par &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> gradus, & formæ mixti & dominantis elementi, quia forma mixti virtute <lb/>contineat <expan abbr="elementũ">elementum</expan> dominans, quod Buccaferrea dicebat: vel quae elementum in mixto remaneat, <lb/>vt cen&longs;ebat Auerroës, refi <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> retu&longs;um, &longs;eu virtute remanere fatearis, &longs;iquidem à mixti for­<lb/>ma perficiatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> veluti materia: quis non optimè per&longs;piciat motum mixti non fieri <lb/>tunc ab ip&longs;o elemento? </s> <s>ob id quod anteà diximus, quia .&longs;. </s> <s>ab eo quod pote&longs;tate e&longs;t, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> na&longs;citur motus, &longs;ed à forma qu&ecedil; e&longs;t actu? </s> <s>ni&longs;i fortè pote&longs;tas genus illud cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;ignificet quod <lb/>ex perfectione entelechia nuncupatur. </s> <s>Sed quî <expan abbr="põt">potest</expan> hoc e&longs;&longs;e; quandò elementi forma, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> ip&longs;i, <lb/>non &longs;eruatur in mixto; nihilominus à dominante fieri <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> motum ex verbis philo&longs;ophi <expan abbr="re&longs;tãtur">re&longs;tantur</expan>? <lb/></s> <s>Quòd <expan abbr="it&etilde;">item</expan> elementum cau&longs;&longs;a afficiens e&longs;&longs;e nequeat; hoc per&longs;uadet, &longs;iquidem vel ita dicatur affi­<lb/>cere, quae verè efficiat, & propriè ad efficiens, vt ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> fontem referatur, & tum in eam &longs;ententiam <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> valebunt quæ nos attulimus anteà contra dicentes <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> ab elemento, quatenus ab efficien­ |
| <pb pagenum="383"/> | <pb pagenum="383"/> |
| <arrow.to.target n="marg2422"></arrow.to.target><lb/>te moueri, aut potius accipienda affectio, ac &longs;it patibilis quædam facultas, per quam moueatur <lb/>mixtum. </s> <s>Id verò, &longs;i ita e&longs;t, iam di&longs;cordes non &longs;umus, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>illud controuer&longs;iæ re&longs;tat, quod <lb/>attinet ad <expan abbr="explicãdum">explicandum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> quo mouetur mixtum inanimum à &longs;ua forma: quarè &longs;i &longs;atis aptè <lb/><expan abbr="effectũ">effectum</expan> e&longs;t, ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ad motum <expan abbr="cõcurrere">concurrere</expan>, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> patibile principium, profectò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mixta inani­<lb/>ma &longs;olùm in &longs;eip&longs;is habebunt <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus internum, <expan abbr="atq.">atque</expan> id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> patibile, quod nos ab ini­<lb/>tio per&longs;uadere conabamur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> con&longs;titutis iis quæ de principiis efficientibus motum in elemen­<lb/>tis, &longs;atis <expan abbr="&longs;uperq.">&longs;uperque</expan> vobis anteà fuerunt ex po&longs;ita, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>recepto <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e principium motus in ani­<lb/>ma carentibus patibile, non actuo&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> id e&longs;&longs;e, quod propriè &longs;ecundùm quod appellatur: ita <lb/>mixtum &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;uam moueri dicemus, vel à generante, dum fit, vel à remouente pro­<lb/>hibens, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> factum e&longs;t, quod cùm conce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles in animatis, multò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> libentius in <lb/>mixtis admittendum e&longs;t, <expan abbr="officiũ">officium</expan> verò dominantis elementi <expan abbr="nõ">non</expan> aliud faciemus à &longs;ua forma: <expan abbr="quan-doquid&etilde;">quan­<lb/>doquidem</expan> forma mixti virtute continet in &longs;e&longs;e corpora &longs;implicia: quinimmo cum <expan abbr="oĩ">omni</expan> mixto domi­<lb/>netur aliquod <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quia forma mixti exiliens ex <expan abbr="eorũ">eorum</expan> mixtura, præ&longs;efert nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="vir-tut&etilde;">vir­<lb/>tutem</expan>, qualis e&longs;t elementi dominantis, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> aliud quicquam mixti forma habenda e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> certa <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> ratio <expan abbr="virtutũ">virtutum</expan> elementorum quæ &longs;ignificatur ex ea voce dominij, &longs;ic fit, vt cau&longs;&longs;a motus in­<lb/>terna &longs;it illa ip&longs;a virtus, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> reap&longs;e cum forma exi&longs;tens. </s> <s>Quapropter <expan abbr="etiã">etiam</expan> philo&longs;ophus elemen­<lb/>to dominanti, &longs;eu virtuti huic quæ continetur in forma (incertum e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> quid nomine <foreign lang="greek">tou= e)pixza­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2422"></arrow.to.target><lb/>te moueri, aut potius accipienda affectio, ac &longs;it patibilis quædam facultas, per quam moueatur <lb/>mixtum. </s> <s>Id verò, &longs;i ita e&longs;t, iam di&longs;cordes non &longs;umus, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>illud controuer&longs;iæ re&longs;tat, quod <lb/>attinet ad <expan abbr="explicãdum">explicandum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> quo mouetur mixtum inanimum à &longs;ua forma: quarè &longs;i &longs;atis aptè <lb/><expan abbr="effectũ">effectum</expan> e&longs;t, ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ad motum <expan abbr="cõcurrere">concurrere</expan>, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> patibile principium, profectò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mixta inani­<lb/>ma &longs;olùm in &longs;eip&longs;is habebunt <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus internum, <expan abbr="atq.">atque</expan> id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> patibile, quod nos ab ini­<lb/>tio per&longs;uadere conabamur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> con&longs;titutis iis quæ de principiis efficientibus motum in elemen­<lb/>tis, &longs;atis <expan abbr="&longs;uperq.">&longs;uperque</expan> vobis anteà fuerunt ex po&longs;ita, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>recepto <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e principium motus in ani­<lb/>ma carentibus patibile, non actuo&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> id e&longs;&longs;e, quod propriè &longs;ecundùm quod appellatur: ita <lb/>mixtum &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;uam moueri dicemus, vel à generante, dum fit, vel à remouente pro­<lb/>hibens, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> factum e&longs;t, quod cùm conce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles in animatis, multò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> libentius in <lb/>mixtis admittendum e&longs;t, <expan abbr="officiũ">officium</expan> verò dominantis elementi <expan abbr="nõ">non</expan> aliud faciemus à &longs;ua forma: <expan abbr="quan-doquid&etilde;">quan­<lb/>doquidem</expan> forma mixti virtute continet in &longs;e&longs;e corpora &longs;implicia: quinimmo cum <expan abbr="oĩ">omni</expan> mixto domi­<lb/>netur aliquod <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quia forma mixti exiliens ex <expan abbr="eorũ">eorum</expan> mixtura, præ&longs;efert nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="vir-tut&etilde;">vir­<lb/>tutem</expan>, qualis e&longs;t elementi dominantis, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> aliud quicquam mixti forma habenda e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> certa <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> ratio <expan abbr="virtutũ">virtutum</expan> elementorum quæ &longs;ignificatur ex ea voce dominij, &longs;ic fit, vt cau&longs;&longs;a motus in­<lb/>terna &longs;it illa ip&longs;a virtus, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> reap&longs;e cum forma exi&longs;tens. </s> <s>Quapropter <expan abbr="etiã">etiam</expan> philo&longs;ophus elemen­<lb/>to dominanti, &longs;eu virtuti huic quæ continetur in forma (incertum e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> quid nomine <foreign lang="greek">tou= e)pikra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2423"></arrow.to.target><lb/>tou=ntos</foreign> .i. </s> <s>dominantis &longs;ibi velit Ari&longs;toteles, & ad <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> perbellè accommodari pote&longs;t) eundem <lb/>tribuit characterem <expan abbr="atq.">atque</expan> formæ: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ita inquit <foreign lang="greek"><gap/> tou= e)pixzatountos</foreign>, hoc e&longs;t, à dominante, <lb/>&longs;ed <foreign lang="greek">kata\ to\ e)pixzatoiw=</foreign> .i. </s> <s>&longs;ecundùm id quod dominatur. </s> <s>Ex quibus etiam &longs;eruabitur optimè <lb/>vnus motus vnius mixti, quanquàm non &longs;implex, cum & ip&longs;um vnum &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnum per vnam <lb/>formam. </s> <s>Liquet in&longs;uper, vt etiam mixta, &longs;i fuerint inanima, ab alio tanquam efficiente nece&longs;­<lb/>&longs;ariò moueantur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2423"></arrow.to.target><lb/>tou=ntos</foreign> .i. </s> <s>dominantis &longs;ibi velit Ari&longs;toteles, & ad <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> perbellè accommodari pote&longs;t) eundem <lb/>tribuit characterem <expan abbr="atq.">atque</expan> formæ: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ita inquit <foreign lang="greek">a)po\ tou= e)pikratountos</foreign>, hoc e&longs;t, à dominante, <lb/>&longs;ed <foreign lang="greek">kata\ to\ e)pikratou=n</foreign> .i. </s> <s>&longs;ecundùm id quod dominatur. </s> <s>Ex quibus etiam &longs;eruabitur optimè <lb/>vnus motus vnius mixti, quanquàm non &longs;implex, cum & ip&longs;um vnum &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnum per vnam <lb/>formam. </s> <s>Liquet in&longs;uper, vt etiam mixta, &longs;i fuerint inanima, ab alio tanquam efficiente nece&longs;­<lb/>&longs;ariò moueantur.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2419"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg2419"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Characteres finis cum communes, tum proprij traduntur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Characteres finis cum communes, tum proprij traduntur. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CVM <expan abbr="aũt">aut</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;tia">efficientia</expan> <expan abbr="prĩcipia">principia</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> in <expan abbr="aĩo">animo</expan> <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan> <expan abbr="abũdè">abundè</expan> tractarimus, ac docuerimus <lb/>vnà, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> materia & forma qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tituunt">con&longs;tituunt</expan> <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, <expan abbr="cõueniãt">conueniant</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="produc&etilde;dũ">producendum</expan>; <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit <expan abbr="alienũ">alienum</expan> à natura motus, &longs;i pr&ecedil;tereà di&longs;quiramus, vt ip&longs;a à pr&ecedil;cipuo <expan abbr="gñe">gnne</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; moueantur, <lb/><expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> <expan abbr="cõpertũ">compertum</expan> e&longs;t, vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> generatim de fine di&longs;putabimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde &longs;igillatim <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> <lb/>imitati naturæ ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="de&longs;c&etilde;demus">de&longs;cendemus</expan> cuius <expan abbr="g&rtilde;a">grna</expan> propagatur motus in rebus naturalibus. </s> <s>Primùm verò <lb/>characteres ip&longs;ius aperiemus, deinde docebimus, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ab ip&longs;o propria effecta na&longs;cantur. <lb/></s> <s>Finis igitur pr&ecedil;ter eos characteres qui &longs;ibi <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> aliis cau&longs;sis &longs;unt <expan abbr="cões">cones</expan> quos ego quattuor e&longs;&longs;e <lb/> | <s>CVM <expan abbr="aũt">aut</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;tia">efficientia</expan> <expan abbr="prĩcipia">principia</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> in <expan abbr="aĩo">animo</expan> <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan> <expan abbr="abũdè">abundè</expan> tractarimus, ac docuerimus <lb/>vnà, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> materia & forma qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tituunt">con&longs;tituunt</expan> <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, <expan abbr="cõueniãt">conueniant</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="produc&etilde;dũ">producendum</expan>; <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit <expan abbr="alienũ">alienum</expan> à natura motus, &longs;i pr&ecedil;tereà di&longs;quiramus, vt ip&longs;a à pr&ecedil;cipuo <expan abbr="gñe">gnne</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; moueantur, <lb/><expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> <expan abbr="cõpertũ">compertum</expan> e&longs;t, vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> generatim de fine di&longs;putabimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde &longs;igillatim <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> <lb/>imitati naturæ ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="de&longs;c&etilde;demus">de&longs;cendemus</expan> cuius <expan abbr="g&rtilde;a">grna</expan> propagatur motus in rebus naturalibus. </s> <s>Primùm verò <lb/>characteres ip&longs;ius aperiemus, deinde docebimus, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ab ip&longs;o propria effecta na&longs;cantur. <lb/></s> <s>Finis igitur pr&ecedil;ter eos characteres qui &longs;ibi <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> aliis cau&longs;sis &longs;unt <expan abbr="cões">cones</expan> quos ego quattuor e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2438"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperio">comperio</expan>. </s> <s>nimirùm <foreign lang="greek">to\ diati</foreign> .i. </s> <s>cur, quae per <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus interrogatis, cur aliquid, aut &longs;it, aut fa­<lb/>ciat, aut fiat; ita <expan abbr="re&longs;põdere">re&longs;pondere</expan> licet, vt, cur prodit in <expan abbr="forũ">forum</expan>? </s> <s>vt <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan> <expan abbr="amicũ">amicum</expan>: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <foreign lang="greek">to\ ti)<gap/>i\</foreign>, hoc e&longs;t, <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>e&longs;t, quod logicè v&longs;urpatur, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in ea definitione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <foreign lang="greek">ai)tiw/dh</foreign>, hoc e&longs;t, cau&longs;&longs;&ecedil; redditricem <lb/><expan abbr="vocãt">vocant</expan>, ex eo, quae &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> e&longs;t; accipi po&longs;sint, vt hinc ill&ecedil; lachrym&ecedil;; h&ecedil;c illa mi&longs;ericordia. <lb/></s> <s>Tum <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <foreign lang="greek">o(<gap/>en</foreign> .i. </s> <s>vnde, vel <foreign lang="greek">u(f)ou(=</foreign> .i. </s> <s>à quo quod tamet&longs;i peculiari <expan abbr="quadã">quadam</expan> vi nobis exprimit <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/><expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan>; <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> latè patet, & ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus <expan abbr="trãsfertur">transfertur</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;unt, vel vnde aliquid &longs;it, vel <lb/>vnde fiat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vnde cogno&longs;catur. </s> <s>&longs;ic à &longs;anitate e&longs;t ambulatio, & à principe <expan abbr="obedi&etilde;tia">obedientia</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2438"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperio">comperio</expan>. </s> <s>nimirùm <foreign lang="greek">to\ diati</foreign> .i. </s> <s>cur, quae per <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus interrogatis, cur aliquid, aut &longs;it, aut fa­<lb/>ciat, aut fiat; ita <expan abbr="re&longs;põdere">re&longs;pondere</expan> licet, vt, cur prodit in <expan abbr="forũ">forum</expan>? </s> <s>vt <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan> <expan abbr="amicũ">amicum</expan>: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <foreign lang="greek">to\ ti\ e)sti\</foreign>, hoc e&longs;t, <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>e&longs;t, quod logicè v&longs;urpatur, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in ea definitione <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <foreign lang="greek">ai)tiw/dh</foreign>, hoc e&longs;t, cau&longs;&longs;&ecedil; redditricem <lb/><expan abbr="vocãt">vocant</expan>, ex eo, quae &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> e&longs;t; accipi po&longs;sint, vt hinc ill&ecedil; lachrym&ecedil;; h&ecedil;c illa mi&longs;ericordia. <lb/></s> <s>Tum <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <foreign lang="greek">o(qen</foreign> .i. </s> <s>vnde, vel <foreign lang="greek">u(f' ou(=</foreign> .i. </s> <s>à quo quod tamet&longs;i peculiari <expan abbr="quadã">quadam</expan> vi nobis exprimit <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/><expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan>; <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> latè patet, & ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus <expan abbr="trãsfertur">transfertur</expan>, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;unt, vel vnde aliquid &longs;it, vel <lb/>vnde fiat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vnde cogno&longs;catur. </s> <s>&longs;ic à &longs;anitate e&longs;t ambulatio, & à principe <expan abbr="obedi&etilde;tia">obedientia</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2439"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">kaq'o(/</foreign> .i. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> quod; qua&longs;i &longs;e <expan abbr="habeãt">habeant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> ad aliquid, vt ip&longs;um eas nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, & per illam <lb/><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> in&longs;it in <expan abbr="hab&etilde;te">habente</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: quare ambulat, quatenus expetit <expan abbr="bonã">bonam</expan> valetudinem. </s> <s>Et <foreign lang="greek">to\ e)c</foreign> <expan abbr="cõmu-nis">commu­<lb/>nis</expan> &longs;anè character e&longs;t: nam complectitur materiam quæ primum e&longs;t, ex quo, vt quod ine&longs;t, fit <lb/>compo&longs;itum. </s> <s>Res etiam ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tare dicitur à Porphyrio: pertinet item ad ef­<lb/>ficiens: quapropter ex homine fieri dicitur homo, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ob&longs;eruatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t eo finem &longs;ignificari, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2439"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">kaq'o(/</foreign> .i. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> quod; qua&longs;i &longs;e <expan abbr="habeãt">habeant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> ad aliquid, vt ip&longs;um eas nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, & per illam <lb/><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> in&longs;it in <expan abbr="hab&etilde;te">habente</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: quare ambulat, quatenus expetit <expan abbr="bonã">bonam</expan> valetudinem. </s> <s>Et <foreign lang="greek">to\ e)c</foreign> <expan abbr="cõmu-nis">commu­<lb/>nis</expan> &longs;anè character e&longs;t: nam complectitur materiam quæ primum e&longs;t, ex quo, vt quod ine&longs;t, fit <lb/>compo&longs;itum. </s> <s>Res etiam ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tare dicitur à Porphyrio: pertinet item ad ef­<lb/>ficiens: quapropter ex homine fieri dicitur homo, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ob&longs;eruatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t eo finem &longs;ignificari, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2440"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">e)ktoi au/ths a(= za a) z*xh=s h)/zthtai o) ouzano/s kai\ u( fu/sis</foreign>, quod tamen vult e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, vt finem. <lb/></s> <s>Finis igitur pr&ecedil;ter hos <expan abbr="cõmunes">communes</expan> characteres habet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan> &longs;uiip&longs;ius proprium qui <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> <foreign lang="greek">ou(= e) nexa</foreign> .i. </s> <s>cui^{9} | <arrow.to.target n="marg2440"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">e)ktoi au/ths a(=ra a)rxh=s h)/rthtai o) ourano/s kai\ u( fu/sis</foreign>, quod tamen vult e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, vt finem. <lb/></s> <s>Finis igitur pr&ecedil;ter hos <expan abbr="cõmunes">communes</expan> characteres habet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan> &longs;uiip&longs;ius proprium qui <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> <foreign lang="greek">ou(= e) nexa</foreign> .i. </s> <s>cui^{9} |
| <pb pagenum="386"/>gratia, quòd <expan abbr="oĩa">omnia</expan> moueantur, faciant, & fiant, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> operentur, vt ad aliquid perueniant quo <lb/> | <pb pagenum="386"/>gratia, quòd <expan abbr="oĩa">omnia</expan> moueantur, faciant, & fiant, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> operentur, vt ad aliquid perueniant quo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2441"></arrow.to.target><lb/>adepto &longs;edetur <expan abbr="oīs">omnis</expan> actio, & omnis appetitus expleatur. </s> <s>Nam &longs;iue natura &longs;it, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> humana vo­<lb/>luntas, ni&longs;i <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> mentis adeò deprauatæ fuerit, vt incon&longs;ultò <expan abbr="temere&qacute;">temereque</expan>. </s> <s>agat, à <expan abbr="quodã">quodam</expan> excitatur, <lb/>& modo <expan abbr="quodã">quodam</expan> impellitur ad agendum, <expan abbr="vtq.">vtque</expan> eo potiatur, <expan abbr="oīa">oina</expan> præ&longs;tat, ac ni&longs;i con&longs;equatur, fru&longs;tra <lb/><expan abbr="c&etilde;&longs;eatur">cen&longs;eatur</expan> illa peregi&longs;&longs;e. </s> <s>Veruntamen, et&longs;i proprius e&longs;t character ille finis ip&longs;ius generatim &longs;umpti, <lb/>cuius e&longs;t ea conditio, vt eo &longs;it perfectius, quod in ip&longs;um <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>. </s> <s>quapropter (ni&longs;i fallor) à qui­<lb/>bu&longs;dam Latinis interpretibus habetur finis naturalis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed, vt aiunt ip&longs;i, naturalitate <expan abbr="cõmu-ni">commu­<lb/>ni</expan>, is <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="oīno">omnino</expan> e&longs;t vniu&longs;modi, cùm di&longs;tribuatur in <expan abbr="eũ">eum</expan> qui e&longs;t cuius gratia, <expan abbr="atq.">atque</expan> generi <expan abbr="cognom&etilde;">cognomen</expan>, <lb/>& alterum qui ab Ari&longs;t. </s> <s>dicitur <foreign lang="greek">w(=|</foreign> .i. </s> <s>cui. </s> <s>quem <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> naturalitate propria nuncupari credo. </s> <s>Illud <lb/>quidem quod generis nomine nuncupatur <foreign lang="greek">ou(= e)nexa</foreign> .i. </s> <s>cuius gratia e&longs;t aliquid, hoc &longs;ibi <expan abbr="re&longs;põdens">re&longs;pondens</expan> <lb/>habet, quod dicitur huius e&longs;&longs;e gratia, vt &longs;anitas e&longs;t, gratia cuius æger &longs;umit medicamentum, &longs;um­<lb/>ptio verò medicamenti fit gratia &longs;anitatis: altera <expan abbr="aūt">aut</expan> illa vox, à Latinis propter <expan abbr="carentiã">carentiam</expan> &longs;exti ca­<lb/>&longs;us apud Gr&ecedil;cos, variis modis v&longs;urpari <expan abbr="cõ&longs;ueuit">con&longs;ueuit</expan>, modò in ca&longs;u dandi, cui. </s> <s>aliàs in &longs;exto. </s> <s>quo. </s> <s>red­<lb/>dit etiam auctoreis ambiguos, quo pacto finis hic Latinè &longs;it exprimendus: <expan abbr="eo&longs;&qacute;">eo&longs;que</expan>. </s> <s>ancipiteis facit <lb/>de &longs;ua natura: nonnullis arbitrantibus hunc e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> quo, & modò facultateis ita de&longs;cribi, nempe <lb/>quo adipi&longs;cimur <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> cuius gratia, vt vi&longs;um qui e&longs;t gratia <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, vt videamus, qua&longs;i videamus <lb/>vi&longs;u, modo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> functiones, vt Deus e&longs;t finis cuius gratia, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> contemplatio, finis quo. </s> <s>Quid <lb/> | <arrow.to.target n="marg2441"></arrow.to.target><lb/>adepto &longs;edetur <expan abbr="oīs">omnis</expan> actio, & omnis appetitus expleatur. </s> <s>Nam &longs;iue natura &longs;it, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> humana vo­<lb/>luntas, ni&longs;i <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> mentis adeò deprauatæ fuerit, vt incon&longs;ultò <expan abbr="temere&qacute;">temereque</expan>. </s> <s>agat, à <expan abbr="quodã">quodam</expan> excitatur, <lb/>& modo <expan abbr="quodã">quodam</expan> impellitur ad agendum, <expan abbr="vtq.">vtque</expan> eo potiatur, <expan abbr="oīa">omnia</expan> præ&longs;tat, ac ni&longs;i con&longs;equatur, fru&longs;tra <lb/><expan abbr="c&etilde;&longs;eatur">cen&longs;eatur</expan> illa peregi&longs;&longs;e. </s> <s>Veruntamen, et&longs;i proprius e&longs;t character ille finis ip&longs;ius generatim &longs;umpti, <lb/>cuius e&longs;t ea conditio, vt eo &longs;it perfectius, quod in ip&longs;um <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>. </s> <s>quapropter (ni&longs;i fallor) à qui­<lb/>bu&longs;dam Latinis interpretibus habetur finis naturalis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed, vt aiunt ip&longs;i, naturalitate <expan abbr="cõmu-ni">commu­<lb/>ni</expan>, is <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="oīno">omnino</expan> e&longs;t vniu&longs;modi, cùm di&longs;tribuatur in <expan abbr="eũ">eum</expan> qui e&longs;t cuius gratia, <expan abbr="atq.">atque</expan> generi <expan abbr="cognom&etilde;">cognomen</expan>, <lb/>& alterum qui ab Ari&longs;t. </s> <s>dicitur <foreign lang="greek">w(=|</foreign> .i. </s> <s>cui. </s> <s>quem <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> naturalitate propria nuncupari credo. </s> <s>Illud <lb/>quidem quod generis nomine nuncupatur <foreign lang="greek">ou(= e)neka</foreign> .i. </s> <s>cuius gratia e&longs;t aliquid, hoc &longs;ibi <expan abbr="re&longs;põdens">re&longs;pondens</expan> <lb/>habet, quod dicitur huius e&longs;&longs;e gratia, vt &longs;anitas e&longs;t, gratia cuius æger &longs;umit medicamentum, &longs;um­<lb/>ptio verò medicamenti fit gratia &longs;anitatis: altera <expan abbr="aūt">aut</expan> illa vox, à Latinis propter <expan abbr="carentiã">carentiam</expan> &longs;exti ca­<lb/>&longs;us apud Gr&ecedil;cos, variis modis v&longs;urpari <expan abbr="cõ&longs;ueuit">con&longs;ueuit</expan>, modò in ca&longs;u dandi, cui. </s> <s>aliàs in &longs;exto. </s> <s>quo. </s> <s>red­<lb/>dit etiam auctoreis ambiguos, quo pacto finis hic Latinè &longs;it exprimendus: <expan abbr="eo&longs;&qacute;">eo&longs;que</expan>. </s> <s>ancipiteis facit <lb/>de &longs;ua natura: nonnullis arbitrantibus hunc e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> quo, & modò facultateis ita de&longs;cribi, nempe <lb/>quo adipi&longs;cimur <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> cuius gratia, vt vi&longs;um qui e&longs;t gratia <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, vt videamus, qua&longs;i videamus <lb/>vi&longs;u, modo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> functiones, vt Deus e&longs;t finis cuius gratia, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> contemplatio, finis quo. </s> <s>Quid <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2442"></arrow.to.target><lb/>ille, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> nomine Simplicij &longs;uper libris de anima circunferri &longs;cimus, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;ius fragmenta qua­<lb/>dam extent &longs;olùm, &longs;ed potius &longs;it Pri&longs;cianus Lydus Platonicus non ignobilis, &longs;ibi in huius vocis <lb/>explicatione velit, difficilè admodum per&longs;picitur. </s> <s>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Ari&longs;t. </s> <s>inquit. <foreign lang="greek">*dittw=s de\ to\ ou(= e)nekat<gap/><lb/>te<gap/>(=, <gap/> to\ w(=|</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>dupliciter <expan abbr="aũt">aut</expan> cuius gratia, & cuius, & cui inquit ip&longs;e. </s> <s>“<foreign lang="greek">pa/llin t<gap/>/twn u)pomimni­<lb/>sxei, i(n) w(s ai)ti)an t<gap/>i\ yux<gap/>o\, a)lla\ mh\ w(s to\ a)/zison, tw=n a)potelesma/twn tiqw=men.” <gap/> ga\r t<gap/>=to <lb/>te/los w(s to\ w(=| h( de\ yuxh\w(s to <gap/>(=. epeidh\ <gap/>) t<gap/>= c<gap/>u= mu/n<gap/>, a)lla\ kai\ t<gap/>= telei/ws c<gap/>u= ai) tia toi=s ocw=­<lb/>sin h( yuxh\</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>“Rur&longs;us horum meminit, vt tanquam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, animum; at <expan abbr="nõ">non</expan> tanquam <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <expan abbr="effe-ctuũ">effe­<lb/>ctuum</expan> ponamus.” etenim hoc finis vt <foreign lang="greek">w(=|</foreign>, animus verò vt cuius, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> non <expan abbr="viu&etilde;di">viuendi</expan> &longs;olum, &longs;ed <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> perfectè viuendibus e&longs;t animus. <foreign lang="greek">*a)potelesma/</foreign> profectò videtur à parte di&longs;tin­<lb/>gui, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quòd hæc e&longs;t coniuncta cum toto: prætereà totius <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplet">complet</expan>, <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2442"></arrow.to.target><lb/>ille, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> nomine Simplicij &longs;uper libris de anima circunferri &longs;cimus, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;ius fragmenta qua­<lb/>dam extent &longs;olùm, &longs;ed potius &longs;it Pri&longs;cianus Lydus Platonicus non ignobilis, &longs;ibi in huius vocis <lb/>explicatione velit, difficilè admodum per&longs;picitur. </s> <s>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Ari&longs;t. </s> <s>inquit. <foreign lang="greek">*dittw=s de\ to\ ou(= e)neka to\ <lb/>te ou(=, kai\ to\ w(=|</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>dupliciter <expan abbr="aũt">aut</expan> cuius gratia, & cuius, & cui inquit ip&longs;e. </s> <s>“<foreign lang="greek">pa/llin tou/twn u)pomimni­<lb/>skei, i(n' w(s ai)ti\an th\n yuxh\n, a)lla\ mh\ w(s to\ a)/riston, tw=n a)potelesma/twn tiqw=men. kai\ ga\r tou=to <lb/>te/los w(s to\ w(=| h( de\ yuxh\ w(s to\ ou(=. epeidh\ ou) tou= zh=n mu/nou, a)lla\ kai\ tou= telei/ws zh=n ai)tia toi=s ozw=­<lb/>sin h( yuxh\</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>“Rur&longs;us horum meminit, vt tanquam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, animum; at <expan abbr="nõ">non</expan> tanquam <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <expan abbr="effe-ctuũ">effe­<lb/>ctuum</expan> ponamus.” etenim hoc finis vt <foreign lang="greek">w(=|</foreign>, animus verò vt cuius, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> non <expan abbr="viu&etilde;di">viuendi</expan> &longs;olum, &longs;ed <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> perfectè viuendibus e&longs;t animus. <foreign lang="greek">*a)potelesma/</foreign> profectò videtur à parte di&longs;tin­<lb/>gui, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quòd hæc e&longs;t coniuncta cum toto: prætereà totius <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplet">complet</expan>, <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2443"></arrow.to.target><lb/>tigerit cum e&longs;&longs;e <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, &longs;iue vt <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> generis, &longs;iue vt e&longs;&longs;entiæ, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vt quantum, apotele&longs;mata ve­<lb/>rò, <expan abbr="neq.">neque</expan> cum eo coniuncta cuius ip&longs;a &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplent">complent</expan>; quocirca probè dicetur, <lb/>filius e&longs;&longs;e apotele&longs;ma patris, & <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> ædificatoris, & <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> generatim, quod in &longs;eip&longs;o <lb/>cau&longs;&longs;as &longs;uæ perfectionis habet. </s> <s>Quod &longs;i ita e&longs;t, <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> intelligi <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> numeris <expan abbr="ab-&longs;olutũ">ab­<lb/>&longs;olutum</expan>: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> no&longs;tro <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, tum e&longs;t, cùm exercet &longs;uas functioneis qu&ecedil; &longs;ibi <expan abbr="conueniũt">conueniunt</expan> pro<lb/> | <arrow.to.target n="marg2443"></arrow.to.target><lb/>tigerit cum e&longs;&longs;e <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, &longs;iue vt <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> generis, &longs;iue vt e&longs;&longs;entiæ, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> vt quantum, apotele&longs;mata ve­<lb/>rò, <expan abbr="neq.">neque</expan> cum eo coniuncta cuius ip&longs;a &longs;unt, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplent">complent</expan>; quocirca probè dicetur, <lb/>filius e&longs;&longs;e apotele&longs;ma patris, & <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> ædificatoris, & <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> generatim, quod in &longs;eip&longs;o <lb/>cau&longs;&longs;as &longs;uæ perfectionis habet. </s> <s>Quod &longs;i ita e&longs;t, <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> intelligi <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> numeris <expan abbr="ab-&longs;olutũ">ab­<lb/>&longs;olutum</expan>: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> no&longs;tro <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, tum e&longs;t, cùm exercet &longs;uas functioneis qu&ecedil; &longs;ibi <expan abbr="conueniũt">conueniunt</expan> pro<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2444"></arrow.to.target><lb/>&longs;ua natura, <expan abbr="idq.">idque</expan> tum e&longs;t, vbi perfectè viuit, vt homo cùm <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> & <expan abbr="contemplant&etilde;">contemplantem</expan> ducit, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. <lb/></s> <s>beatitudine pollet qu&ecedil; &longs;ibi <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> homini per <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, & <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> deo &longs;imili per <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>. <lb/></s> <s>Si igitur accipiamus <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> in actu <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s><expan abbr="optimũ">optimum</expan> appellamus, <expan abbr="iã">iam</expan> excluditur ea cau&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="rõ">ratio</expan> ab animo quæ e&longs;t vt <foreign lang="greek">w(=|</foreign>. </s> <s>& ea &longs;olùm recipitur, quæ e&longs;t, vt <foreign lang="greek">to\ ou(=</foreign>. </s> <s>Verumenimuero duo mihi &longs;u­<lb/>&longs;picionem faciunt in hac interpretatione, primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quod eius ratio, quo ita notatur, vt <foreign lang="greek">w(=</foreign>. <lb/></s> <s>optimè tribuitur animo, & quà de animo di&longs;&longs;erit, videtur philo&longs;ophus ibi referre ad tale finium <lb/>genus ea quæ vtuntur aliquo, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> nos <expan abbr="oĩum">omnium</expan> artium fines e&longs;&longs;e &longs;tatuit, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;impli­<lb/>citer cuius gratia. </s> <s>quae &longs;i animus vtitur corpore, quemadmodum Ari&longs;t. </s> <s>eo loco te&longs;tatur, cùm inquit <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora e&longs;&longs;e animi in&longs;trumenta; ergo illis vtitur animus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>e&longs;t actus corporis organici, <lb/>ille <expan abbr="quoq.">quoque</expan> finis erit in hoc genere quo de <expan abbr="nũc">nunc</expan> agimus. </s> <s>Sed prætereà mihi cau&longs;&longs;a illa &longs;u&longs;pecta e&longs;t: <lb/>cùm a&longs;&longs;eritur, animum <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="viu&etilde;di">viuendi</expan> &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd vita perfecta fruatur <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <lb/>quia <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> illud erit, quod animo vtetur, & erit <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan> <expan abbr="operationũ">operationum</expan>, <expan abbr="quãdo">quando</expan> ille <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> <lb/>propriæ <expan abbr="sũt">sunt</expan>, & ob id <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> imperfectior, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="exi&longs;timandũ">exi&longs;timandum</expan> &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;&longs;e propter animum, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2444"></arrow.to.target><lb/>&longs;ua natura, <expan abbr="idq.">idque</expan> tum e&longs;t, vbi perfectè viuit, vt homo cùm <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> & <expan abbr="contemplant&etilde;">contemplantem</expan> ducit, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. <lb/></s> <s>beatitudine pollet qu&ecedil; &longs;ibi <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> homini per <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, & <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> deo &longs;imili per <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>. <lb/></s> <s>Si igitur accipiamus <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> in actu <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s><expan abbr="optimũ">optimum</expan> appellamus, <expan abbr="iã">iam</expan> excluditur ea cau&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="rõ">ratio</expan> ab animo quæ e&longs;t vt <foreign lang="greek">w(=|</foreign>. </s> <s>& ea &longs;olùm recipitur, quæ e&longs;t, vt <foreign lang="greek">to\ ou(=</foreign>. </s> <s>Verumenimuero duo mihi &longs;u­<lb/>&longs;picionem faciunt in hac interpretatione, primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quod eius ratio, quo ita notatur, vt <foreign lang="greek">w(=</foreign>. <lb/></s> <s>optimè tribuitur animo, & quà de animo di&longs;&longs;erit, videtur philo&longs;ophus ibi referre ad tale finium <lb/>genus ea quæ vtuntur aliquo, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> nos <expan abbr="oĩum">omnium</expan> artium fines e&longs;&longs;e &longs;tatuit, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;impli­<lb/>citer cuius gratia. </s> <s>quae &longs;i animus vtitur corpore, quemadmodum Ari&longs;t. </s> <s>eo loco te&longs;tatur, cùm inquit <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora e&longs;&longs;e animi in&longs;trumenta; ergo illis vtitur animus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>e&longs;t actus corporis organici, <lb/>ille <expan abbr="quoq.">quoque</expan> finis erit in hoc genere quo de <expan abbr="nũc">nunc</expan> agimus. </s> <s>Sed prætereà mihi cau&longs;&longs;a illa &longs;u&longs;pecta e&longs;t: <lb/>cùm a&longs;&longs;eritur, animum <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="viu&etilde;di">viuendi</expan> &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd vita perfecta fruatur <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <lb/>quia <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> illud erit, quod animo vtetur, & erit <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan> <expan abbr="operationũ">operationum</expan>, <expan abbr="quãdo">quando</expan> ille <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> <lb/>propriæ <expan abbr="sũt">sunt</expan>, & ob id <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> imperfectior, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="exi&longs;timandũ">exi&longs;timandum</expan> &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;&longs;e propter animum, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2445"></arrow.to.target><lb/>& inanimum, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="oīno">omnino</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> primùm intendere <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & ad id, vt forma &longs;it, <expan abbr="materiã">materiam</expan> illi &longs;ub&longs;ter­<lb/>nere, <expan abbr="cõpo&longs;itum&qacute;">compo&longs;itumque</expan>. </s> <s>producere. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s>tribuit &longs;ub&longs;tantiis immobilibus quæ &longs;unt <lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tanti&longs;sim&ecedil;, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> cau&longs;&longs;æ <expan abbr="modũ">modum</expan>; ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cen&longs;eri <expan abbr="põt">potest</expan> illum e&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: &longs;ic <expan abbr="com-po&longs;itũ">com­<lb/>po&longs;itum</expan> erit <expan abbr="præ&longs;tãtius">præ&longs;tantius</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> animus, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multò ab&longs;urdius e&longs;t apud eos in quibus ille ip&longs;e auctor <lb/><expan abbr="numerãdus">numerandus</expan> e&longs;t, qui <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="humanã">humanam</expan> à corpore <expan abbr="&longs;eparabil&etilde;">&longs;eparabilem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> immortalem ponunt. </s> <s><expan abbr="Eadem&qacute;">Eademque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <lb/><expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="oīum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> oppugnare, qui <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> in eo genere cau&longs;&longs;æ <expan abbr="reponendũ">reponendum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="credũt">credunt</expan>, <lb/>quia .&longs;. </s> <s><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illi <expan abbr="paren&ttilde;">parentur</expan>, & <expan abbr="effician&ttilde;">efficiantur</expan>, vt eius &longs;int. </s> <s>Proptereà <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauerim ego <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> in eo loco <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, licet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ad hoc <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> cau&longs;&longs;æ gen^{9} referri po&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="ignor&etilde;">ignorem</expan>, &longs;ed deteriore <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/><expan abbr="cõditione">conditione</expan>; verùm ibi <expan abbr="animũ">animum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="sũptũ">sumptum</expan>: <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> &longs;anè, quae anteà <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> vt <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="effici&etilde;tem&qacute;">efficientemque</expan>. </s> <s>o&longs;tendi&longs;­<lb/>&longs;et; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aggre&longs;&longs;us e&longs;&longs;et explicare, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> cau&longs;&longs;a foret, vt finis, <expan abbr="atq.">atque</expan> docere vellet, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impli­<lb/>citer e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, vt cuius gratia: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> & id <expan abbr="cõe">cone</expan> e&longs;t <expan abbr="oĩ">omni</expan> form&ecedil;, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, qa corpore vtitur, & <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mo­<lb/>uet, vt in ea &longs;olùm forma, & efficiens &longs;ubiecto <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan>; &longs;ecus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in animo carentibus, quae <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, quia <lb/>corpore vtitur, vt organo; &longs;it cau&longs;&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, vt cui (iam &longs;ic <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> <expan abbr="cõuertere">conuertere</expan> placet) <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maxi­<lb/>mè alia <expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora &longs;eruiunt illi, <expan abbr="atq.">atque</expan> in&longs;tituuntur ad ip&longs;um, omnia inquam, quandoquidem & | <arrow.to.target n="marg2445"></arrow.to.target><lb/>& inanimum, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="oīno">omnino</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> primùm intendere <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & ad id, vt forma &longs;it, <expan abbr="materiã">materiam</expan> illi &longs;ub&longs;ter­<lb/>nere, <expan abbr="cõpo&longs;itum&qacute;">compo&longs;itumque</expan>. </s> <s>producere. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s>tribuit &longs;ub&longs;tantiis immobilibus quæ &longs;unt <lb/><expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tanti&longs;sim&ecedil;, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> cau&longs;&longs;æ <expan abbr="modũ">modum</expan>; ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cen&longs;eri <expan abbr="põt">potest</expan> illum e&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: &longs;ic <expan abbr="com-po&longs;itũ">com­<lb/>po&longs;itum</expan> erit <expan abbr="præ&longs;tãtius">præ&longs;tantius</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> animus, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multò ab&longs;urdius e&longs;t apud eos in quibus ille ip&longs;e auctor <lb/><expan abbr="numerãdus">numerandus</expan> e&longs;t, qui <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="humanã">humanam</expan> à corpore <expan abbr="&longs;eparabil&etilde;">&longs;eparabilem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> immortalem ponunt. </s> <s><expan abbr="Eadem&qacute;">Eademque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <lb/><expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="oīum">omnium</expan> <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> oppugnare, qui <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> in eo genere cau&longs;&longs;æ <expan abbr="reponendũ">reponendum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="credũt">credunt</expan>, <lb/>quia .&longs;. </s> <s><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illi <expan abbr="paren&ttilde;">parentur</expan>, & <expan abbr="effician&ttilde;">efficiantur</expan>, vt eius &longs;int. </s> <s>Proptereà <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauerim ego <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> in eo loco <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, licet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ad hoc <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> cau&longs;&longs;æ gen^{9} referri po&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="ignor&etilde;">ignorem</expan>, &longs;ed deteriore <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/><expan abbr="cõditione">conditione</expan>; verùm ibi <expan abbr="animũ">animum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="sũptũ">sumptum</expan>: <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> &longs;anè, quae anteà <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> vt <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="effici&etilde;tem&qacute;">efficientemque</expan>. </s> <s>o&longs;tendi&longs;­<lb/>&longs;et; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> aggre&longs;&longs;us e&longs;&longs;et explicare, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> cau&longs;&longs;a foret, vt finis, <expan abbr="atq.">atque</expan> docere vellet, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impli­<lb/>citer e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, vt cuius gratia: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> & id <expan abbr="cõe">cone</expan> e&longs;t <expan abbr="oĩ">omni</expan> form&ecedil;, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, <expan abbr="&qtail;a">qua</expan> corpore vtitur, & <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mo­<lb/>uet, vt in ea &longs;olùm forma, & efficiens &longs;ubiecto <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan>; &longs;ecus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in animo carentibus, quae <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, quia <lb/>corpore vtitur, vt organo; &longs;it cau&longs;&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, vt cui (iam &longs;ic <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> <expan abbr="cõuertere">conuertere</expan> placet) <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maxi­<lb/>mè alia <expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora &longs;eruiunt illi, <expan abbr="atq.">atque</expan> in&longs;tituuntur ad ip&longs;um, omnia inquam, quandoquidem & |
| <pb pagenum="387"/> | <pb pagenum="387"/> |
| <arrow.to.target n="marg2446"></arrow.to.target><lb/>elementa <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan> ad fabricandum illi <expan abbr="organũ">organum</expan> quod e&longs;t corpus, & reliqua ip&longs;i &longs;unt v&longs;ui: quip­<lb/>pe ad eius tutelam & <expan abbr="con&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> quæ manet in eo poti&longs;simum, vt muneribus illis optimè fun­<lb/>gatur quæ &longs;ibi in&longs;unt &longs;ecundùm naturam, &longs;iue per arteis efficiendo, & tran&longs;mutando, &longs;iue corpo­<lb/>rum proprietateis &longs;entiendo, &longs;iue etiam contemplando e&longs;&longs;entias, & ob id poti&longs;simè quae imperium <lb/>habet in corpus: quippe quae illi ex natura partes omnes corporis <expan abbr="obediãt">obediant</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò finem duplicem <lb/> | <arrow.to.target n="marg2446"></arrow.to.target><lb/>elementa <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan> ad fabricandum illi <expan abbr="organũ">organum</expan> quod e&longs;t corpus, & reliqua ip&longs;i &longs;unt v&longs;ui: quip­<lb/>pe ad eius tutelam & <expan abbr="con&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> quæ manet in eo poti&longs;simum, vt muneribus illis optimè fun­<lb/>gatur quæ &longs;ibi in&longs;unt &longs;ecundùm naturam, &longs;iue per arteis efficiendo, & tran&longs;mutando, &longs;iue corpo­<lb/>rum proprietateis &longs;entiendo, &longs;iue etiam contemplando e&longs;&longs;entias, & ob id poti&longs;simè quae imperium <lb/>habet in corpus: quippe quae illi ex natura partes omnes corporis <expan abbr="obediãt">obediant</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò finem duplicem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2447"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e dicimus, aut continuæ tran&longs;mutationis, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic e&longs;t propriè cuius gratia, & idem videtur e&longs;&longs;e <lb/>forma, aut finis e&longs;t v&longs;us qui iam pertinet ad res ip&longs;as quæ &longs;unt, & ad v&longs;um proprium &longs;ibi accom­<lb/>modant alias, & in relatione &longs;pectatur quæ e&longs;t ad eas ip&longs;as qu&ecedil; ad aliarum v&longs;um <expan abbr="accõmodantur">accommodantur</expan>: <lb/>vnde ill&ecedil; quibus aliæ &longs;eruiunt, <foreign lang="greek">o(=s</foreign> ide&longs;t, quibus, hæ verò <foreign lang="greek">tou/tois</foreign>, hoc e&longs;t, his appellantur, quia il­<lb/>lis imperent, aut ip&longs;is vtantur. </s> <s>Quocirca finis etiam rei genitæ &longs;olet appellari: &longs;ic artes homini <lb/>&longs;eruiunt, & medicus homini re&longs;tituit &longs;anitatem; &longs;anitas e&longs;t finis cuius gratia: quoniam terminus <lb/>e&longs;t meditationis, & eque&longs;tri finis cui &longs;eruit, Imperatoria, <expan abbr="atq.">atque</expan> immobilia &longs;unt cau&longs;&longs;æ quibus mo­<lb/>bilia &longs;eruiunt, illis <expan abbr="aũt">aut</expan> immobilia fines: &longs;unt. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ab Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;ic exprimuntur <foreign lang="greek">e)/si ga\r tini to\ ou(=</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2447"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e dicimus, aut continuæ tran&longs;mutationis, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic e&longs;t propriè cuius gratia, & idem videtur e&longs;&longs;e <lb/>forma, aut finis e&longs;t v&longs;us qui iam pertinet ad res ip&longs;as quæ &longs;unt, & ad v&longs;um proprium &longs;ibi accom­<lb/>modant alias, & in relatione &longs;pectatur quæ e&longs;t ad eas ip&longs;as qu&ecedil; ad aliarum v&longs;um <expan abbr="accõmodantur">accommodantur</expan>: <lb/>vnde ill&ecedil; quibus aliæ &longs;eruiunt, <foreign lang="greek">oi(=s</foreign> ide&longs;t, quibus, hæ verò <foreign lang="greek">tou/tois</foreign>, hoc e&longs;t, his appellantur, quia il­<lb/>lis imperent, aut ip&longs;is vtantur. </s> <s>Quocirca finis etiam rei genitæ &longs;olet appellari: &longs;ic artes homini <lb/>&longs;eruiunt, & medicus homini re&longs;tituit &longs;anitatem; &longs;anitas e&longs;t finis cuius gratia: quoniam terminus <lb/>e&longs;t meditationis, & eque&longs;tri finis cui &longs;eruit, Imperatoria, <expan abbr="atq.">atque</expan> immobilia &longs;unt cau&longs;&longs;æ quibus mo­<lb/>bilia &longs;eruiunt, illis <expan abbr="aũt">aut</expan> immobilia fines: &longs;unt. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ab Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;ic exprimuntur <foreign lang="greek">e)/sti ga\r tini to\ ou(= <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2448"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">e\nexa,;w(=mto\ men) <gap/> ti/d) ou)/s<gap/></foreign>. </s> <s>ide&longs;t. </s> <s>&ldquo E&longs;t enim cuipiam cuius gratia, quorum hoc quidem e&longs;t, il­<lb/>lud verò non e&longs;t, notante mobilia, quod illis eæ &longs;unt cau&longs;&longs;æ vt finis;” <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>vim e&longs;&longs;e <expan abbr="harũ">harum</expan> vocum <lb/>mihi per&longs;uadent Ari&longs;t. </s> <s>verba dicentis. </s> <s><expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> motus <expan abbr="cõtinuati">continuati</expan>, cuius gratia fit il­<lb/>le motus, aliquod <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> intelligentis, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> extremum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> mors extremum quidem e&longs;t, <lb/>nec tamen e&longs;t finis: quandò <expan abbr="nõ">non</expan> vruimus, vt moriamur. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ineptè Poëtæ, quorum ille.<lb/> | <arrow.to.target n="marg2448"></arrow.to.target><lb/>e\neka,;w(=mto\ me\n e)sti\ to/ d' ou)/k e)/sti</foreign>. </s> <s>ide&longs;t. </s> <s>&ldquo E&longs;t enim cuipiam cuius gratia, quorum hoc quidem e&longs;t, il­<lb/>lud verò non e&longs;t, notante mobilia, quod illis eæ &longs;unt cau&longs;&longs;æ vt finis;” <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>vim e&longs;&longs;e <expan abbr="harũ">harum</expan> vocum <lb/>mihi per&longs;uadent Ari&longs;t. </s> <s>verba dicentis. </s> <s><expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> motus <expan abbr="cõtinuati">continuati</expan>, cuius gratia fit il­<lb/>le motus, aliquod <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> intelligentis, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> extremum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> mors extremum quidem e&longs;t, <lb/>nec tamen e&longs;t finis: quandò <expan abbr="nõ">non</expan> vruimus, vt moriamur. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ineptè Poëtæ, quorum ille.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2449"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg2449"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2438"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg2438"></margin.target>D</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>alter verò &longs;ub Hyppolni per&longs;ona orantis, vt mors illi contingat, qu&ecedil; vitæ anteact&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;entanea">con&longs;entanea</expan> &longs;it.</s></p> | <s>alter verò &longs;ub Hyppolni per&longs;ona orantis, vt mors illi contingat, qu&ecedil; vitæ anteact&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;entanea">con&longs;entanea</expan> &longs;it.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">Te/los de\ xa\myaim) w(=spez h(zca/miw biou</foreign>.</s></p> | <s><foreign lang="greek">Te/los de\ ka\myaim' w(=sper h(rca/mhn biou</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Finem flectere vitæ po&longs;&longs;im, quemadmodum cœpi<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Finem flectere vitæ po&longs;&longs;im, quemadmodum cœpi<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><expan abbr="long&ecedil;&qacute;">long&ecedil;que</expan>. </s> <s>Demo&longs;thenes &longs;apientius.</s></p> | <s><expan abbr="long&ecedil;&qacute;">long&ecedil;que</expan>. </s> <s>Demo&longs;thenes &longs;apientius.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*ge/zas a(pasin a)nqz w/pois tou= biou <gap/>a/natos</foreign>.</s></p> | <s><foreign lang="greek">*Pe/ras a(pasin a)nqrw/pois tou= biou qa/natos</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Mors vltima linea verum e&longs;t<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Mors vltima linea verum e&longs;t<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>valde enim di&longs;tat <foreign lang="greek">pe/zas tou te/lous</foreign>. </s> <s>terminus &longs;cilicet à fine, &longs;i propriam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> vim &longs;pectes, nam <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> <foreign lang="greek">pe/zas</foreign> etiam communuis &longs;umitur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Deus e&longs;t eiu&longs;modi finis, &longs;iquidem non ip&longs;um <lb/>per motum veluti terminum eius intrin&longs;ecum, &longs;ed vt terminum extrin&longs;ecum, & quie&longs;cendo & <lb/><expan abbr="cõtemplando">contemplando</expan> con&longs;equamur: verùm ip&longs;a forma finis e&longs;t motus non interrupti, hoc e&longs;t, antequàm <lb/>peruenerit ad &longs;uum terminum naturalem quo vniuer&longs;am <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> con&longs;ecutus &longs;it, vt &longs;i in <lb/>medio ip&longs;o efformationis embryon à motu de&longs;i&longs;tat, non e&longs;t ille finis efformationis, &longs;ed terminus <arrow.to.target n="marg2450"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm: <expan abbr="neq.">neque</expan> in illum terminum naturam aciem <expan abbr="int&etilde;dit">intendit</expan>, &longs;ed perfectum. </s> <s>in eo manet impedita, <lb/>quominus vltrà progredi queat, in hoc etiam nullo <expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> permanet. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic finis ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>negatus æternis & immobilibus qui per motum <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & e&longs;t efficiente po&longs;terior: ille conce&longs;­<lb/>&longs;us, qui præcedit efficientis, & quem per energian c&ecedil;tera con&longs;equuntur. </s> <s>Quoniam verò & aliter <lb/>dicitur finis, &longs;iquidem & nos &longs;imus fores, & inter arteis ordo <expan abbr="quidã">quidam</expan> e&longs;t mini&longs;trarum &longs;cilicet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>architectonicarum qui finis vltimus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t continuatæ motionis, inde monet nos Ari&longs;t. </s> <s>aliam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod cuius gratia dicitur. </s> <s>nimirùm, quod vnum vtitur; altero vtitur quippiam. <lb/></s> <s>Nam quod vtitur e&longs;t finis, &longs;ed propriè notatur eo, charactere: cui, licet etiam <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine <lb/>exprimatur cum altero, quod e&longs;t graua cuius. </s> <s>Cùm verò duplex &longs;it finis, con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t <lb/>de eo qui motionis e&longs;t, hoc loco di&longs;&longs;erere; quandò motionis cau&longs;&longs;as in elementis, atque inanimis <lb/>indagamus. </s> <s>Idcirco altero illo dimi&longs;&longs;o quod ab in&longs;tituto no&longs;tro aliquantum <expan abbr="alienũ">alienum</expan> e&longs;t, & aptius <lb/>explicandum, quà de motu c&ecedil;li tractabitur, ad eius conditioneis exponendas accedamus.</s></p> | <s>valde enim di&longs;tat <foreign lang="greek">pe/ras tou te/lous</foreign>. </s> <s>terminus &longs;cilicet à fine, &longs;i propriam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> vim &longs;pectes, nam <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> <foreign lang="greek">pe/ras</foreign> etiam communuis &longs;umitur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Deus e&longs;t eiu&longs;modi finis, &longs;iquidem non ip&longs;um <lb/>per motum veluti terminum eius intrin&longs;ecum, &longs;ed vt terminum extrin&longs;ecum, & quie&longs;cendo & <lb/><expan abbr="cõtemplando">contemplando</expan> con&longs;equamur: verùm ip&longs;a forma finis e&longs;t motus non interrupti, hoc e&longs;t, antequàm <lb/>peruenerit ad &longs;uum terminum naturalem quo vniuer&longs;am <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> con&longs;ecutus &longs;it, vt &longs;i in <lb/>medio ip&longs;o efformationis embryon à motu de&longs;i&longs;tat, non e&longs;t ille finis efformationis, &longs;ed terminus <arrow.to.target n="marg2450"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm: <expan abbr="neq.">neque</expan> in illum terminum naturam aciem <expan abbr="int&etilde;dit">intendit</expan>, &longs;ed perfectum. </s> <s>in eo manet impedita, <lb/>quominus vltrà progredi queat, in hoc etiam nullo <expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> permanet. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic finis ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>negatus æternis & immobilibus qui per motum <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & e&longs;t efficiente po&longs;terior: ille conce&longs;­<lb/>&longs;us, qui præcedit efficientis, & quem per energian c&ecedil;tera con&longs;equuntur. </s> <s>Quoniam verò & aliter <lb/>dicitur finis, &longs;iquidem & nos &longs;imus fores, & inter arteis ordo <expan abbr="quidã">quidam</expan> e&longs;t mini&longs;trarum &longs;cilicet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>architectonicarum qui finis vltimus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t continuatæ motionis, inde monet nos Ari&longs;t. </s> <s>aliam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod cuius gratia dicitur. </s> <s>nimirùm, quod vnum vtitur; altero vtitur quippiam. <lb/></s> <s>Nam quod vtitur e&longs;t finis, &longs;ed propriè notatur eo, charactere: cui, licet etiam <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine <lb/>exprimatur cum altero, quod e&longs;t graua cuius. </s> <s>Cùm verò duplex &longs;it finis, con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t <lb/>de eo qui motionis e&longs;t, hoc loco di&longs;&longs;erere; quandò motionis cau&longs;&longs;as in elementis, atque inanimis <lb/>indagamus. </s> <s>Idcirco altero illo dimi&longs;&longs;o quod ab in&longs;tituto no&longs;tro aliquantum <expan abbr="alienũ">alienum</expan> e&longs;t, & aptius <lb/>explicandum, quà de motu c&ecedil;li tractabitur, ad eius conditioneis exponendas accedamus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2450"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2450"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| |
| <s><margin.target id="marg2451"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg2451"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SATIS hactenus explicata &longs;unt ea qu&ecedil; pertinent ad notionem finis, & primam eius informa­<lb/>tionem. </s> <s>Nunc vt doctrinæ ratio teneatur, antequàm vis huius cau&longs;&longs;æ, & modus quo agit, aut <lb/>impellit ea quæ illi &longs;eruiunt, exponatur: illud con&longs;tituere oportet. </s> <s>Agat'ne quippiam natura <lb/>propter finem. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò quae tam controuer&longs;um hoc nobis e&longs;&longs;e debeat, vt de illius veritate litige­<lb/>mus, aut ab eius explicatione interpretes aberrauerint, de hac re <expan abbr="ag&etilde;dum">agendum</expan> e&longs;t, &longs;ed potius quae de con­<lb/>&longs;ilio philo&longs;ophi in hac &longs;ententia explicanda mihi cum c&ecedil;teris non conueniat. </s> <s>Etenim illi volunt <lb/>hoc <expan abbr="dictũ">dictum</expan> in principiis no&longs;træ methodi e&longs;&longs;e reponendum. </s> <s>Nobis admirandum videtur, quae cùm <lb/>principium &longs;it in natura, commi&longs;erit id Ari&longs;t. </s> <s>vt pluribus egerit de illius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> veritate, & tam <lb/>anxiè probare conatus fuerit. </s> <s><expan abbr="Naturã">Naturam</expan> agere propter finem. </s> <s>Quapropter in eo no&longs;tra oratio ver­<lb/>&longs;abitur, vt <expan abbr="cõ&longs;ilium">con&longs;ilium</expan> potius Ari&longs;t. </s> <s>exploremus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt quicquam &longs;uccurrat, quod <expan abbr="cõtra">contra</expan> illius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/>afferri valeat. </s> <s>Per&longs;uadere <expan abbr="aũt">aut</expan> potuit maiores no&longs;tros, vt crederent hoc e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quae aliquan­<lb/>do <expan abbr="te&longs;tarũ">te&longs;tarum</expan> reliquerit Ari&longs;t. </s> <s>eum qui tollit, Naturam agere propter finem, naturam <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> de&longs;truere, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> id prætereà, quae pa&longs;sim illo, vt manife&longs;ti&longs;simo vtatur. </s> <s>Nam duæ &longs;unt h&ecedil; præcipuè cau&longs;&longs;æ in na­ | <s>SATIS hactenus explicata &longs;unt ea qu&ecedil; pertinent ad notionem finis, & primam eius informa­<lb/>tionem. </s> <s>Nunc vt doctrinæ ratio teneatur, antequàm vis huius cau&longs;&longs;æ, & modus quo agit, aut <lb/>impellit ea quæ illi &longs;eruiunt, exponatur: illud con&longs;tituere oportet. </s> <s>Agat'ne quippiam natura <lb/>propter finem. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò quae tam controuer&longs;um hoc nobis e&longs;&longs;e debeat, vt de illius veritate litige­<lb/>mus, aut ab eius explicatione interpretes aberrauerint, de hac re <expan abbr="ag&etilde;dum">agendum</expan> e&longs;t, &longs;ed potius quae de con­<lb/>&longs;ilio philo&longs;ophi in hac &longs;ententia explicanda mihi cum c&ecedil;teris non conueniat. </s> <s>Etenim illi volunt <lb/>hoc <expan abbr="dictũ">dictum</expan> in principiis no&longs;træ methodi e&longs;&longs;e reponendum. </s> <s>Nobis admirandum videtur, quae cùm <lb/>principium &longs;it in natura, commi&longs;erit id Ari&longs;t. </s> <s>vt pluribus egerit de illius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> veritate, & tam <lb/>anxiè probare conatus fuerit. </s> <s><expan abbr="Naturã">Naturam</expan> agere propter finem. </s> <s>Quapropter in eo no&longs;tra oratio ver­<lb/>&longs;abitur, vt <expan abbr="cõ&longs;ilium">con&longs;ilium</expan> potius Ari&longs;t. </s> <s>exploremus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt quicquam &longs;uccurrat, quod <expan abbr="cõtra">contra</expan> illius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/>afferri valeat. </s> <s>Per&longs;uadere <expan abbr="aũt">aut</expan> potuit maiores no&longs;tros, vt crederent hoc e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quae aliquan­<lb/>do <expan abbr="te&longs;tarũ">te&longs;tarum</expan> reliquerit Ari&longs;t. </s> <s>eum qui tollit, Naturam agere propter finem, naturam <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> de&longs;truere, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> id prætereà, quae pa&longs;sim illo, vt manife&longs;ti&longs;simo vtatur. </s> <s>Nam duæ &longs;unt h&ecedil; præcipuè cau&longs;&longs;æ in na­ |
| <pb pagenum="388"/>tura, quibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> frequenti&longs;simè <expan abbr="vta&ttilde;">vtatur</expan> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">to\ e)c a)na(gxhs</foreign> qu&ecedil; e&longs;t materies <foreign lang="greek">to\ <gap/>e\nexa</foreign>, qui e&longs;t finis, <arrow.to.target n="marg2452"></arrow.to.target><lb/>& vt illorum cau&longs;&longs;&ecedil; quoad fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, hoc loco patrocinemur. </s> <s>ratio &longs;atis probabilis reddi potuit, <lb/>quòd longiore &longs;ermone philo&longs;ophus tractauerit huiu&longs;modi effatum: tamet&longs;i contra negantes <lb/>principia non e&longs;t di&longs;putandum: proptereà quae aliqui philo&longs;ophi, vt Democritus, & Empedocles, <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> materiæ, tanquam principi cau&longs;&longs;æ tribuebant: nullas partes reliquis cau&longs;sis <expan abbr="relinquebãt">relinquebant</expan>, aut <lb/>efficienti &longs;oli po&longs;tremas, & in medio <expan abbr="rõnes">rationes</expan> afferebant, quibus <expan abbr="cõfirmarent">confirmarent</expan> propter aliud agere na­<lb/>turam, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propter finem, &longs;ed cùm rationibus illis huius methodi principia <expan abbr="&longs;upponer&etilde;tur">&longs;upponerentur</expan>, <expan abbr="officiũ">officium</expan> <lb/>naturalis philo&longs;ophi fui&longs;&longs;e, vt eas &longs;olueret: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio phy&longs;icæ methodi iu&longs;&longs;erat Ari&longs;t. </s> <s>ea &longs;ol­<lb/>ui, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ex principiis demon&longs;trans aliquis mentitur. </s> <s>At tales &longs;unt rationes, quibus i&longs;ti phi­<lb/>lo&longs;ophi vtebantur, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> opus fuit, vt aliquid ad illa diceretur, & indicare fallacias p&longs;eudographo­<lb/>rum quos ip&longs;i &longs;truxerant. </s> <s>Ecce <expan abbr=".n.">enim</expan> rationes illorum. </s> <s>Primùm, Quicquid fit, fit ex nece&longs;sitate mate­<lb/>riæ; materiam verò con&longs;equitur v&longs;us: nulla ergo alia cau&longs;&longs;a ponenda, fru&longs;tra <expan abbr=".n.">enim</expan> foret. </s> <s>Deinde <lb/>quæ agunt alicuius rei gratia, ratiocinantur. </s> <s>Natura non vtitur ratiocinio: quare nec alicuius <lb/>gratia quicquam facit. </s> <s>Po&longs;tremò vbi <expan abbr="quippiā">quippiam</expan> fit alicuius gratia, <expan abbr="nõ">non</expan> accidit error. </s> <s>Sed natura &longs;&ecedil;pe <lb/><expan abbr="cõmittit">committit</expan> errorem, vt dum mon&longs;tra producit. </s> <s>Non igitur alicuius rei gratia quicquam facit. </s> <s>Acci­<lb/>piunt principia naturalia, primùm, quod e&longs;t materia; tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Nil fieri fru&longs;tra: &longs;tatuunt & finem, <lb/>& eius gratia aliquid agi: Sed his abutuntur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> accipiunt materiam e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quæ certè <lb/> | <pb pagenum="388"/>tura, quibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> frequenti&longs;simè <expan abbr="vta&ttilde;">vtatur</expan> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">to\ e)c a)na(gkhs</foreign> qu&ecedil; e&longs;t materies <foreign lang="greek">to\ ou) e\neka</foreign>, qui e&longs;t finis, <arrow.to.target n="marg2452"></arrow.to.target><lb/>& vt illorum cau&longs;&longs;&ecedil; quoad fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, hoc loco patrocinemur. </s> <s>ratio &longs;atis probabilis reddi potuit, <lb/>quòd longiore &longs;ermone philo&longs;ophus tractauerit huiu&longs;modi effatum: tamet&longs;i contra negantes <lb/>principia non e&longs;t di&longs;putandum: proptereà quae aliqui philo&longs;ophi, vt Democritus, & Empedocles, <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> materiæ, tanquam principi cau&longs;&longs;æ tribuebant: nullas partes reliquis cau&longs;sis <expan abbr="relinquebãt">relinquebant</expan>, aut <lb/>efficienti &longs;oli po&longs;tremas, & in medio <expan abbr="rõnes">rationes</expan> afferebant, quibus <expan abbr="cõfirmarent">confirmarent</expan> propter aliud agere na­<lb/>turam, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propter finem, &longs;ed cùm rationibus illis huius methodi principia <expan abbr="&longs;upponer&etilde;tur">&longs;upponerentur</expan>, <expan abbr="officiũ">officium</expan> <lb/>naturalis philo&longs;ophi fui&longs;&longs;e, vt eas &longs;olueret: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio phy&longs;icæ methodi iu&longs;&longs;erat Ari&longs;t. </s> <s>ea &longs;ol­<lb/>ui, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ex principiis demon&longs;trans aliquis mentitur. </s> <s>At tales &longs;unt rationes, quibus i&longs;ti phi­<lb/>lo&longs;ophi vtebantur, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> opus fuit, vt aliquid ad illa diceretur, & indicare fallacias p&longs;eudographo­<lb/>rum quos ip&longs;i &longs;truxerant. </s> <s>Ecce <expan abbr=".n.">enim</expan> rationes illorum. </s> <s>Primùm, Quicquid fit, fit ex nece&longs;sitate mate­<lb/>riæ; materiam verò con&longs;equitur v&longs;us: nulla ergo alia cau&longs;&longs;a ponenda, fru&longs;tra <expan abbr=".n.">enim</expan> foret. </s> <s>Deinde <lb/>quæ agunt alicuius rei gratia, ratiocinantur. </s> <s>Natura non vtitur ratiocinio: quare nec alicuius <lb/>gratia quicquam facit. </s> <s>Po&longs;tremò vbi <expan abbr="quippiā">quippiam</expan> fit alicuius gratia, <expan abbr="nõ">non</expan> accidit error. </s> <s>Sed natura &longs;&ecedil;pe <lb/><expan abbr="cõmittit">committit</expan> errorem, vt dum mon&longs;tra producit. </s> <s>Non igitur alicuius rei gratia quicquam facit. </s> <s>Acci­<lb/>piunt principia naturalia, primùm, quod e&longs;t materia; tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Nil fieri fru&longs;tra: &longs;tatuunt & finem, <lb/>& eius gratia aliquid agi: Sed his abutuntur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> accipiunt materiam e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quæ certè <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2453"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, verùm &longs;olam omnium cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e volunt; ea verò &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed cau&longs;&longs;a conficiens & <lb/><foreign lang="greek">oiwai/tion</foreign>, tum quia nonnulla qu&ecedil; cuiu&longs;piam rei gratia agunt, ratiocinantur; item vniuersè acci­<lb/>piunt Omne, quod agit cuiu&longs;piam rei gratia, ratiocinari. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="nõ">non</expan> accidere errorem in jis quæ <lb/>cuiu&longs;piam rei gratia fiunt, quod &longs;al&longs;um pror&longs;us e&longs;t: &longs;iquidem in artibus in quibus per&longs;picuum <lb/>e&longs;t aliquid alterius gratia fieri, &longs;æpi&longs;simè committitur error. </s> <s>Proinde <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> rationes à phy&longs;ico di&longs;­<lb/>&longs;oluendæ fuerunt. </s> <s>Po&longs;&longs;et hìc aliquis interpellare nos obiiciens non modò Ari&longs;t. </s> <s>di&longs;&longs;oluere ratio­<lb/>nes Empedoclis & Democriti, &longs;ed pluribus argumentis approbare. </s> <s>Naturam agere propter fi­<lb/>nem, & huic obiectioni quoque re&longs;pondere licebit accipiendo principiorum ingenium, non e&longs;&longs;e <lb/>vniu&longs;modi: quippe quòd aliqua &longs;int ita per&longs;picua, vt ex &longs;ola <expan abbr="terminorū">terminorum</expan> ratione <expan abbr="cogno&longs;cãtur">cogno&longs;cantur</expan>, & <lb/>credantur; alia magis ab&longs;tru&longs;a quibus adhibetur aliquod genus ratiocinationis, vel imperfectæ, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt inductiones, & exempla, vel ad &longs;ummum &longs;yllogi&longs;mi dialectici. </s> <s>ex hoc genere, <lb/>e&longs;&longs;e principium no&longs;trum, & planè exemplo artis naturæ proce&longs;&longs;um confirmat Ari&longs;t. </s> <s>& inductio­<lb/>ne accepta ab animalibus & plantis. </s> <s>Ac nihil prohibere principia quandoq probari à po&longs;terio­<lb/>ri & à &longs;igno. </s> <s>Quapropter optimè defendi pote&longs;t, hoc e&longs;&longs;e principium in methodo naturali. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2453"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, verùm &longs;olam omnium cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e volunt; ea verò &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed cau&longs;&longs;a conficiens & <lb/><foreign lang="greek">sunai/tion</foreign>, tum quia nonnulla qu&ecedil; cuiu&longs;piam rei gratia agunt, ratiocinantur; item vniuersè acci­<lb/>piunt Omne, quod agit cuiu&longs;piam rei gratia, ratiocinari. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="nõ">non</expan> accidere errorem in jis quæ <lb/>cuiu&longs;piam rei gratia fiunt, quod &longs;al&longs;um pror&longs;us e&longs;t: &longs;iquidem in artibus in quibus per&longs;picuum <lb/>e&longs;t aliquid alterius gratia fieri, &longs;æpi&longs;simè committitur error. </s> <s>Proinde <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> rationes à phy&longs;ico di&longs;­<lb/>&longs;oluendæ fuerunt. </s> <s>Po&longs;&longs;et hìc aliquis interpellare nos obiiciens non modò Ari&longs;t. </s> <s>di&longs;&longs;oluere ratio­<lb/>nes Empedoclis & Democriti, &longs;ed pluribus argumentis approbare. </s> <s>Naturam agere propter fi­<lb/>nem, & huic obiectioni quoque re&longs;pondere licebit accipiendo principiorum ingenium, non e&longs;&longs;e <lb/>vniu&longs;modi: quippe quòd aliqua &longs;int ita per&longs;picua, vt ex &longs;ola <expan abbr="terminorū">terminorum</expan> ratione <expan abbr="cogno&longs;cãtur">cogno&longs;cantur</expan>, & <lb/>credantur; alia magis ab&longs;tru&longs;a quibus adhibetur aliquod genus ratiocinationis, vel imperfectæ, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt inductiones, & exempla, vel ad &longs;ummum &longs;yllogi&longs;mi dialectici. </s> <s>ex hoc genere, <lb/>e&longs;&longs;e principium no&longs;trum, & planè exemplo artis naturæ proce&longs;&longs;um confirmat Ari&longs;t. </s> <s>& inductio­<lb/>ne accepta ab animalibus & plantis. </s> <s>Ac nihil prohibere principia quandoq probari à po&longs;terio­<lb/>ri & à &longs;igno. </s> <s>Quapropter optimè defendi pote&longs;t, hoc e&longs;&longs;e principium in methodo naturali. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2454"></arrow.to.target><lb/>Verùm fac verè pronunciata illa fui&longs;&longs;e rationeis, Empedoclis & Democriti, quòd vtuntur princi­<lb/>piis naturalibus, à phy&longs;ico fui&longs;&longs;e di&longs;&longs;oluendas. </s> <s>Demus etiam principia quædam non e&longs;&longs;e &longs;ic eui­<lb/>dentia, vt &longs;ine aliqua admonitione &longs;umi po&longs;sint. </s> <s>At cùm rationes <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ubiecerit Ari&longs;t. </s> <s>quibus <lb/>eam &longs;ententiam approbet, non po&longs;&longs;um planè in illorum &longs;ententiam cedere; &longs;iquidem vbi di&longs;pu­<lb/>tatio de principiis exorta &longs;it, ea pror&longs;us aut e&longs;t alterius &longs;cientiæ &longs;ubalternans e&longs;t, aut <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/><expan abbr="cõmunis">communis</expan>, &longs;iue dialectica &longs;it, &longs;eu prima philo&longs;ophia. </s> <s>Sed &longs;ubalternans aut non e&longs;t, aut &longs;i e&longs;t, ea <lb/>e&longs;t prima philo&longs;ophia. </s> <s>Quamobrem re&longs;tat, vt hæ rationes aut dialectic&ecedil; &longs;int, aut pertineant ad <lb/>primum philo&longs;ophum. </s> <s>At verò nihil ex his e&longs;t; quippe quae <expan abbr="neq.">neque</expan> communia & probabilia &longs;uman­<lb/>tur, ex quibus dialectica ratio con&longs;truatur, nec excedant limitibus philo&longs;ophiæ naturalis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <lb/>inter c&ecedil;tera hæc ita concluduntur. </s> <s>Primùm omnia &longs;unt in natura vel ca&longs;u, vel propter aliquid. <lb/></s> <s>At non &longs;unt hæc ca&longs;u. </s> <s>& propter aliquid igitur. </s> <s>Nam quæ ca&longs;u &longs;unt, rarò fiunt, in natura &longs;em­<lb/>per, aut plurimum fit id quod fit. </s> <s>Secundò. </s> <s><expan abbr="Vnumquodq.">Vnumquodque</expan> quemadmodum efficitur, &longs;ic aptum <lb/>natum e&longs;t, & contrà &longs;icut aptum natum e&longs;t, ita efficitur; &longs;ed efficitur propter aliquid, igitur al­<lb/>terius gratia quoque fiat oportet. </s> <s>Tertiò. </s> <s>In his quæ natura fiunt, e&longs;t terminus quidam motus <lb/> | <arrow.to.target n="marg2454"></arrow.to.target><lb/>Verùm fac verè pronunciata illa fui&longs;&longs;e rationeis, Empedoclis & Democriti, quòd vtuntur princi­<lb/>piis naturalibus, à phy&longs;ico fui&longs;&longs;e di&longs;&longs;oluendas. </s> <s>Demus etiam principia quædam non e&longs;&longs;e &longs;ic eui­<lb/>dentia, vt &longs;ine aliqua admonitione &longs;umi po&longs;sint. </s> <s>At cùm rationes <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ubiecerit Ari&longs;t. </s> <s>quibus <lb/>eam &longs;ententiam approbet, non po&longs;&longs;um planè in illorum &longs;ententiam cedere; &longs;iquidem vbi di&longs;pu­<lb/>tatio de principiis exorta &longs;it, ea pror&longs;us aut e&longs;t alterius &longs;cientiæ &longs;ubalternans e&longs;t, aut <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/><expan abbr="cõmunis">communis</expan>, &longs;iue dialectica &longs;it, &longs;eu prima philo&longs;ophia. </s> <s>Sed &longs;ubalternans aut non e&longs;t, aut &longs;i e&longs;t, ea <lb/>e&longs;t prima philo&longs;ophia. </s> <s>Quamobrem re&longs;tat, vt hæ rationes aut dialectic&ecedil; &longs;int, aut pertineant ad <lb/>primum philo&longs;ophum. </s> <s>At verò nihil ex his e&longs;t; quippe quae <expan abbr="neq.">neque</expan> communia & probabilia &longs;uman­<lb/>tur, ex quibus dialectica ratio con&longs;truatur, nec excedant limitibus philo&longs;ophiæ naturalis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <lb/>inter c&ecedil;tera hæc ita concluduntur. </s> <s>Primùm omnia &longs;unt in natura vel ca&longs;u, vel propter aliquid. <lb/></s> <s>At non &longs;unt hæc ca&longs;u. </s> <s>& propter aliquid igitur. </s> <s>Nam quæ ca&longs;u &longs;unt, rarò fiunt, in natura &longs;em­<lb/>per, aut plurimum fit id quod fit. </s> <s>Secundò. </s> <s><expan abbr="Vnumquodq.">Vnumquodque</expan> quemadmodum efficitur, &longs;ic aptum <lb/>natum e&longs;t, & contrà &longs;icut aptum natum e&longs;t, ita efficitur; &longs;ed efficitur propter aliquid, igitur al­<lb/>terius gratia quoque fiat oportet. </s> <s>Tertiò. </s> <s>In his quæ natura fiunt, e&longs;t terminus quidam motus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2455"></arrow.to.target><lb/>ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ordinantur ea quæ præce&longs;&longs;erunt, &longs;ed ille terminus e&longs;t finis, & quæ præcedunt igitur &longs;unt <lb/>propter finem. </s> <s>In quibus omnibus, vt optimè vides, accipiuntur principia naturalia. </s> <s>Quam­<lb/>obrem ex propriis non ex communibus <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus ex probabilibus hoc theorema conclu­<lb/>ditur. </s> <s>Nam &longs;igillatim omnia percurramus. </s> <s>Vbi accipitur. </s> <s>Omnia in natura &longs;ic e&longs;&longs;e. </s> <s>vt ca&longs;u fiant, <lb/>aut propter aliquid. </s> <s>Accipio verò, ne lis exi&longs;tat ex verbis, propter aliquid, vel propter aliud <lb/>à &longs;eip&longs;o diuer&longs;um, vel propter id quod idem cum &longs;eip&longs;o &longs;it, cuiu&longs;modi finis ip&longs;e e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> enim <lb/>e&longs;t alterius gratia. </s> <s>A&longs;&longs;umitur natura, non ens generatim, aut aliquod aliud genus entis extra <lb/>naturam: probantur a&longs;&longs;umpta, vel ex con&longs;titutis & principiis, vt &longs;unt definitiones, vel ex iis qu&ecedil; <lb/>manife&longs;tè in&longs;unt, & à quoque facillimè dantur. </s> <s>vtputa ex definitione ca&longs;us, & ex attributo na­<lb/>turæ quam vnu&longs;qui&longs;que accipit ex iis e&longs;&longs;e, quæ &longs;emper, aut plurimum operantur eodem modo, <lb/>quæ nos in principiis &longs;cientiæ no&longs;træ ex communi &longs;en&longs;u collocauimus. </s> <s>Rur&longs;us cùm accipitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Verumquodq.">Verumquodque</expan> &longs;ic natum aptum e&longs;&longs;e, vt efficitur, & contra &longs;ic effici, vt e&longs;t natum aptum. </s> <s>hæc po­<lb/>&longs;ita &longs;unt in ordine <expan abbr="rerũ">rerum</expan> & <expan abbr="cõnexione">connexione</expan> qu&ecedil; <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in eo, vt hoc ex hoc efficiatur, & illud antecedat <lb/>ex quo po&longs;terius efficitur: ordo verò e&longs;t <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> natur&ecedil;, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vt no&longs;tr&ecedil; <expan abbr="&longs;cĩæ">&longs;cinæ</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;tatuitur. | <arrow.to.target n="marg2455"></arrow.to.target><lb/>ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ordinantur ea quæ præce&longs;&longs;erunt, &longs;ed ille terminus e&longs;t finis, & quæ præcedunt igitur &longs;unt <lb/>propter finem. </s> <s>In quibus omnibus, vt optimè vides, accipiuntur principia naturalia. </s> <s>Quam­<lb/>obrem ex propriis non ex communibus <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>minus ex probabilibus hoc theorema conclu­<lb/>ditur. </s> <s>Nam &longs;igillatim omnia percurramus. </s> <s>Vbi accipitur. </s> <s>Omnia in natura &longs;ic e&longs;&longs;e. </s> <s>vt ca&longs;u fiant, <lb/>aut propter aliquid. </s> <s>Accipio verò, ne lis exi&longs;tat ex verbis, propter aliquid, vel propter aliud <lb/>à &longs;eip&longs;o diuer&longs;um, vel propter id quod idem cum &longs;eip&longs;o &longs;it, cuiu&longs;modi finis ip&longs;e e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> enim <lb/>e&longs;t alterius gratia. </s> <s>A&longs;&longs;umitur natura, non ens generatim, aut aliquod aliud genus entis extra <lb/>naturam: probantur a&longs;&longs;umpta, vel ex con&longs;titutis & principiis, vt &longs;unt definitiones, vel ex iis qu&ecedil; <lb/>manife&longs;tè in&longs;unt, & à quoque facillimè dantur. </s> <s>vtputa ex definitione ca&longs;us, & ex attributo na­<lb/>turæ quam vnu&longs;qui&longs;que accipit ex iis e&longs;&longs;e, quæ &longs;emper, aut plurimum operantur eodem modo, <lb/>quæ nos in principiis &longs;cientiæ no&longs;træ ex communi &longs;en&longs;u collocauimus. </s> <s>Rur&longs;us cùm accipitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Verumquodq.">Verumquodque</expan> &longs;ic natum aptum e&longs;&longs;e, vt efficitur, & contra &longs;ic effici, vt e&longs;t natum aptum. </s> <s>hæc po­<lb/>&longs;ita &longs;unt in ordine <expan abbr="rerũ">rerum</expan> & <expan abbr="cõnexione">connexione</expan> qu&ecedil; <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in eo, vt hoc ex hoc efficiatur, & illud antecedat <lb/>ex quo po&longs;terius efficitur: ordo verò e&longs;t <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> natur&ecedil;, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vt no&longs;tr&ecedil; <expan abbr="&longs;cĩæ">&longs;cientiæ</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;tatuitur. |
| <pb pagenum="389"/> | <pb pagenum="389"/> |
| <arrow.to.target n="marg2456"></arrow.to.target><lb/>Po&longs;trema ratio ex finis definitione deducitur. </s> <s>Nam finis ita explicatus e&longs;t. </s> <s>terminus continuæ <lb/>& non interruptæ mutationis. </s> <s>Ergo cùm hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> pendeant ex principiis huius &longs;cientæ propriis, <lb/>& ex iis quæ &longs;unt nota nobis, & natura &longs;imul; cur non a&longs;&longs;euerabimus id e&longs;&longs;e non axioma, vt alij <lb/>cen&longs;ent, &longs;ed theorema? </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> nobis ob&longs;tabit, quae inductione, & exemplo <expan abbr="cõfirmatum">confirmatum</expan> fuerit. </s> <s>Nam <lb/>&longs;&ecedil;pe euenit, vt rationibus <expan abbr="demõ&longs;tatiuis">demon&longs;tatiuis</expan> &longs;uccurrant <expan abbr="argum&etilde;tationes">argumentationes</expan> dialectic&ecedil;, & arma rethorica <lb/>propter captum auditorum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tale e&longs;t, vt ex hoc natura tollatur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> tollitur primò: at, <lb/>inquies, tollitur &longs;ublatis eius principiis. </s> <s>dico &longs;iquidem <expan abbr="oīa">oina</expan> tollantur: etenim & ij qui &longs;ola mate­<lb/>ria vtebantur, adhuc <expan abbr="tuebãtur">tuebantur</expan> naturam. </s> <s>E&longs;t igitur theorema: arbitror autem hoc e&longs;&longs;e &longs;ecundùm <lb/>ex eo genere, quod Mathematici <foreign lang="greek">soixei=on</foreign> vocant in&longs;tar elementi, ex quo multa alia theoremata <lb/>deducantur, cuiu&longs;modi illa &longs;unt qu&ecedil; ab Euclide traduntur: quapropter in&longs;cribitur eius <expan abbr="volum&etilde;">volumen</expan> <lb/>de <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>. </s> <s>Hoc ergo &longs;it iudicium <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> de illa &longs;ententia. </s> <s><expan abbr="Naturã">Naturam</expan> nimirùm agere propter finem.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2456"></arrow.to.target><lb/>Po&longs;trema ratio ex finis definitione deducitur. </s> <s>Nam finis ita explicatus e&longs;t. </s> <s>terminus continuæ <lb/>& non interruptæ mutationis. </s> <s>Ergo cùm hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> pendeant ex principiis huius &longs;cientæ propriis, <lb/>& ex iis quæ &longs;unt nota nobis, & natura &longs;imul; cur non a&longs;&longs;euerabimus id e&longs;&longs;e non axioma, vt alij <lb/>cen&longs;ent, &longs;ed theorema? </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> nobis ob&longs;tabit, quae inductione, & exemplo <expan abbr="cõfirmatum">confirmatum</expan> fuerit. </s> <s>Nam <lb/>&longs;&ecedil;pe euenit, vt rationibus <expan abbr="demõ&longs;tatiuis">demon&longs;tatiuis</expan> &longs;uccurrant <expan abbr="argum&etilde;tationes">argumentationes</expan> dialectic&ecedil;, & arma rethorica <lb/>propter captum auditorum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tale e&longs;t, vt ex hoc natura tollatur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> tollitur primò: at, <lb/>inquies, tollitur &longs;ublatis eius principiis. </s> <s>dico &longs;iquidem <expan abbr="oīa">omnia</expan> tollantur: etenim & ij qui &longs;ola mate­<lb/>ria vtebantur, adhuc <expan abbr="tuebãtur">tuebantur</expan> naturam. </s> <s>E&longs;t igitur theorema: arbitror autem hoc e&longs;&longs;e &longs;ecundùm <lb/>ex eo genere, quod Mathematici <foreign lang="greek">stoixei=on</foreign> vocant in&longs;tar elementi, ex quo multa alia theoremata <lb/>deducantur, cuiu&longs;modi illa &longs;unt qu&ecedil; ab Euclide traduntur: quapropter in&longs;cribitur eius <expan abbr="volum&etilde;">volumen</expan> <lb/>de <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>. </s> <s>Hoc ergo &longs;it iudicium <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> de illa &longs;ententia. </s> <s><expan abbr="Naturã">Naturam</expan> nimirùm agere propter finem.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2452"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg2452"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MAGNA quædam res e&longs;t, & admirabilis ip&longs;ius finis efficacitas, qui cùm &longs;it omnium motio­<lb/>num extremum, nihilominus primum &longs;it principium, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò cau&longs;&longs;a <expan abbr="oĩum">omnium</expan> quæ fiunt, & <lb/><expan abbr="oĩno">omnino</expan> cau&longs;&longs;a cau&longs;&longs;arum: quare item ob difformem <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> naturam non pauca de &longs;e ip&longs;o &longs;pectanda <lb/>præbet natur&ecedil; interpretibus & qua finis, & quà principium, & quorum, & in quibus, & qua <expan abbr="rõne">ratione</expan>. <lb/></s> <s>Porrò cùm in ip&longs;o fine duo <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> po&longs;sint, vt motionis terminus, quo cum materia perducta <lb/> | <s>MAGNA quædam res e&longs;t, & admirabilis ip&longs;ius finis efficacitas, qui cùm &longs;it omnium motio­<lb/>num extremum, nihilominus primum &longs;it principium, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò cau&longs;&longs;a <expan abbr="oĩum">omnium</expan> quæ fiunt, & <lb/><expan abbr="oĩno">omnino</expan> cau&longs;&longs;a cau&longs;&longs;arum: quare item ob difformem <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> naturam non pauca de &longs;e ip&longs;o &longs;pectanda <lb/>præbet natur&ecedil; interpretibus & qua finis, & quà principium, & quorum, & in quibus, & qua <expan abbr="rõne">ratione</expan>. <lb/></s> <s>Porrò cùm in ip&longs;o fine duo <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> po&longs;sint, vt motionis terminus, quo cum materia perducta <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2457"></arrow.to.target><lb/>fuerit, nulla motio propagatur vlterius, & vt <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> fiat motus, efficiens ad &longs;eip&longs;o potiendum ex­<lb/>citat, tum verè rationem obtinet cau&longs;&longs;æ poti&longs;simæ, <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quae</expan> motus <expan abbr="cõpleatur">compleatur</expan>; nam &longs;ic à nulla cau&longs;­<lb/>&longs;a pendet; &longs;ed omnes aliæ ab illa. </s> <s>quapropter etiam <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> per illam demon&longs;trari po&longs;&longs;unt, licet pro­<lb/>ximè <expan abbr="demõ&longs;tretur">demon&longs;tretur</expan> efficiens. </s> <s>efficit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, vt potiatur eo fine, velut ambulat, vt bene valeat (liceat <lb/>enim in explicatione rerum <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> exemplis à voluntate no&longs;tra peritis, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <expan abbr="euid&etilde;tioribus">euidentioribus</expan> vti) <lb/>nondum <expan abbr=".n.">enim</expan> bona valetudo parta e&longs;t, & ob id ambulat, vt eam con&longs;equatur; nec ni&longs;i eam &longs;e con&longs;e­<lb/>cuturum &longs;peraret, vel quia pertime&longs;ceret obicem, vel etiam quae motiones infinitæ requirerentur <lb/>per quas ad eam perueniret, quicquam vnquam inchoaret, & forma etiam, vbi ip&longs;a cùm fine <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>congruat, pendet ex fine, quae tale hoc e&longs;&longs;e oporteat, vt talem finem con&longs;equatur, &longs;ed vbi cum fine <lb/><expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>; ita pendet ex fine, quae ex hoc ip&longs;o exi&longs;tit, quia fuerit anteà finis, ac ni&longs;i finis fui&longs;&longs;et; <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>item exi&longs;tere potui&longs;&longs;et, ac materia, vt illum finem obtinens perficiatur. </s> <s>Sic pendent omnes ab illo <lb/>genere cau&longs;&longs;æ ni&longs;i fortè priuatio excipiatur qu&ecedil; non videtur propter aliquem <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> in&longs;tituta fui&longs;&longs;e <lb/>à natura; quapropter neque ad illam e&longs;&longs;e propen&longs;ionem; licet Plato etiam mala in natura finis <lb/> | <arrow.to.target n="marg2457"></arrow.to.target><lb/>fuerit, nulla motio propagatur vlterius, & vt <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> fiat motus, efficiens ad &longs;eip&longs;o potiendum ex­<lb/>citat, tum verè rationem obtinet cau&longs;&longs;æ poti&longs;simæ, <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quae</expan> motus <expan abbr="cõpleatur">compleatur</expan>; nam &longs;ic à nulla cau&longs;­<lb/>&longs;a pendet; &longs;ed omnes aliæ ab illa. </s> <s>quapropter etiam <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> per illam demon&longs;trari po&longs;&longs;unt, licet pro­<lb/>ximè <expan abbr="demõ&longs;tretur">demon&longs;tretur</expan> efficiens. </s> <s>efficit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, vt potiatur eo fine, velut ambulat, vt bene valeat (liceat <lb/>enim in explicatione rerum <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> exemplis à voluntate no&longs;tra peritis, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <expan abbr="euid&etilde;tioribus">euidentioribus</expan> vti) <lb/>nondum <expan abbr=".n.">enim</expan> bona valetudo parta e&longs;t, & ob id ambulat, vt eam con&longs;equatur; nec ni&longs;i eam &longs;e con&longs;e­<lb/>cuturum &longs;peraret, vel quia pertime&longs;ceret obicem, vel etiam quae motiones infinitæ requirerentur <lb/>per quas ad eam perueniret, quicquam vnquam inchoaret, & forma etiam, vbi ip&longs;a cùm fine <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>congruat, pendet ex fine, quae tale hoc e&longs;&longs;e oporteat, vt talem finem con&longs;equatur, &longs;ed vbi cum fine <lb/><expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>; ita pendet ex fine, quae ex hoc ip&longs;o exi&longs;tit, quia fuerit anteà finis, ac ni&longs;i finis fui&longs;&longs;et; <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>item exi&longs;tere potui&longs;&longs;et, ac materia, vt illum finem obtinens perficiatur. </s> <s>Sic pendent omnes ab illo <lb/>genere cau&longs;&longs;æ ni&longs;i fortè priuatio excipiatur qu&ecedil; non videtur propter aliquem <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> in&longs;tituta fui&longs;&longs;e <lb/>à natura; quapropter neque ad illam e&longs;&longs;e propen&longs;ionem; licet Plato etiam mala in natura finis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2458"></arrow.to.target><lb/>cuiu&longs;piam rationem habere voluerit. </s> <s>Sed &longs;i malum rationem obtinet eius quod non e&longs;t, non vi­<lb/>detur profectò locum finis habere po&longs;&longs;e. </s> <s>Non e&longs;&longs;e verò ex entium ordine &longs;ignificant nobis illa <lb/>quæ docuit XII. primæ philo&longs;ophiæ præceptor, cùm bonum <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod e&longs;t, e&longs;&longs;e mon&longs;trauit, vel <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e, vel per aliud bonum. </s> <s>Veruntamen et&longs;i &longs;cio priuationem à nonnullis <expan abbr="oĩ">omni</expan> rerum ordine ex­<lb/>cludi, non e&longs;t id ab&longs;olutè verum: quoniam è priuationibus & malis quædam à natura ordinan­<lb/>tur, quædam verò minimè, &longs;ed <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;unt præter naturam, vt mon&longs;tra: proptereà finem nullum <lb/>in his inueniri fatear ego libenti&longs;simè, in illis aliquantò &longs;im liberalior. </s> <s>etenim aut ad illam <expan abbr="pro-pen&longs;ion&etilde;">pro­<lb/>pen&longs;ionem</expan> e&longs;&longs;e negabo <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ad finem, &longs;ed quae nece&longs;sitatem materiæ <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, aut dicam re&longs;pice­<lb/>re &longs;anè finem non primo & per &longs;e, verùm quatenus principio famulatur, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> priuatio cau&longs;&longs;a ap­<lb/>petitus in materia, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>generationis, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="neq.">neque</expan> malum pror&longs;us. </s> <s>Sed vt verbis Ari&longs;t. </s> <s>vtar. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">polla/kis a)/n fantasei/n tw=| pro\s to/ xauopoion a)uth=s e)natenisoiti t<gap/>u\ dia/noian ou)x ei)=nai to\ <lb/>paza/pan</foreign>. </s> <s>Sæpe <expan abbr=".n.">enim</expan> appareat, inquit (nam <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan> Græci frequenti&longs;simè pro eo &longs;umunt quod <lb/>e&longs;t <foreign lang="greek">fai/nes<gap/>ai</foreign>, vt illud ex Heliodoro de iaculis ab AEthyopibus ex turribus <expan abbr="elephãtorum">elephantorum</expan> factis <lb/><foreign lang="greek">w(\s e ei)s ne/fous fantas<gap/>an t<gap/> pukno/thtapouzas<gap/>ai toi=s Ge/zsais</foreign>, & apud Medicos <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">me/ gaka</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2458"></arrow.to.target><lb/>cuiu&longs;piam rationem habere voluerit. </s> <s>Sed &longs;i malum rationem obtinet eius quod non e&longs;t, non vi­<lb/>detur profectò locum finis habere po&longs;&longs;e. </s> <s>Non e&longs;&longs;e verò ex entium ordine &longs;ignificant nobis illa <lb/>quæ docuit XII. primæ philo&longs;ophiæ præceptor, cùm bonum <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod e&longs;t, e&longs;&longs;e mon&longs;trauit, vel <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e, vel per aliud bonum. </s> <s>Veruntamen et&longs;i &longs;cio priuationem à nonnullis <expan abbr="oĩ">omni</expan> rerum ordine ex­<lb/>cludi, non e&longs;t id ab&longs;olutè verum: quoniam è priuationibus & malis quædam à natura ordinan­<lb/>tur, quædam verò minimè, &longs;ed <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;unt præter naturam, vt mon&longs;tra: proptereà finem nullum <lb/>in his inueniri fatear ego libenti&longs;simè, in illis aliquantò &longs;im liberalior. </s> <s>etenim aut ad illam <expan abbr="pro-pen&longs;ion&etilde;">pro­<lb/>pen&longs;ionem</expan> e&longs;&longs;e negabo <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ad finem, &longs;ed quae nece&longs;sitatem materiæ <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, aut dicam re&longs;pice­<lb/>re &longs;anè finem non primo & per &longs;e, verùm quatenus principio famulatur, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> priuatio cau&longs;&longs;a ap­<lb/>petitus in materia, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>generationis, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="neq.">neque</expan> malum pror&longs;us. </s> <s>Sed vt verbis Ari&longs;t. </s> <s>vtar. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">polla/kis a)/n fantasqei/n tw=| pro\s to/ kakopoion au)th=s e)natenisoiti t<gap/>u\ dia/noian ou)x ei)=nai to\ <lb/>paza/pan</foreign>. </s> <s>Sæpe <expan abbr=".n.">enim</expan> appareat, inquit (nam <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan> Græci frequenti&longs;simè pro eo &longs;umunt quod <lb/>e&longs;t <foreign lang="greek">fai/nes<gap/>ai</foreign>, vt illud ex Heliodoro de iaculis ab AEthyopibus ex turribus <expan abbr="elephãtorum">elephantorum</expan> factis <lb/><foreign lang="greek">w(\s e ei)s ne/fous fantas<gap/>an t<gap/> pukno/thtapouzas<gap/>ai toi=s Ge/zsais</foreign>, & apud Medicos <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">me/ gaka</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2459"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg2459"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2460"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ta\ fantaoian</foreign> .i. </s> <s>magnus &longs;ecundùm <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan> morbus qualis e&longs;t in partibus carno&longs;is opponitur <lb/>ei, qui e&longs;t magnus <foreign lang="greek">xat a\ a)pote/lesmn</foreign>. 1. magnitudine <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> paruus, &longs;ed reip&longs;a magnus, vt in par­<lb/>tibus neruo&longs;is. </s> <s>S&ecedil;pe <expan abbr=".n.">enim</expan> appareat <expan abbr="acr&etilde;">acrem</expan> animi <expan abbr="int&etilde;denti">intendenti</expan> in eius vim <expan abbr="maleficã">maleficam</expan>, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> pror&longs;us e&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm planè illud e&longs;t, per quod expetit materia <expan abbr="bonũ">bonum</expan> illud <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan>, & expetendum. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc <lb/>de naturæ ordine. </s> <s>Nam quod ad <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> pertinet. </s> <s>Ille qui terminus e&longs;t motionis, & &longs;i cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>vt forma: motio <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quæq.">quæque</expan> per &longs;e terminatur aliqua forma: attamen ab alio pendet: ab efficiente <lb/>nimirùm à quo <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan> materiæ, & à materia cuius pote&longs;tatem ip&longs;a con&longs;equitur. </s> <s>erumpit <lb/>enim è certa materia quælibet forma, ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vici&longs;sim per has ip&longs;as cau&longs;&longs;as demon&longs;tratur; be­<lb/>ne valet <expan abbr=".n.">enim</expan> quoniam ambulauit, & quoniam humores illi &longs;ic <expan abbr="t&etilde;perati">temperati</expan> fuerunt; bene valet: facta <lb/>breui quadam tran&longs;umptione terminorum, è quibus <expan abbr="demõ&longs;trario">demon&longs;trario</expan> <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>, &longs;iue &longs;yllogi&longs;mus, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <lb/>logicum appellat Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;ius quid e&longs;t. </s> <s>Attamen, et&longs;i vario modo &longs;unt cau&longs;&longs;æ finis, & for­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2460"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ta\ fantaoian</foreign> .i. </s> <s>magnus &longs;ecundùm <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan> morbus qualis e&longs;t in partibus carno&longs;is opponitur <lb/>ei, qui e&longs;t magnus <foreign lang="greek">xat a\ a)pote/lesmn</foreign>. 1. magnitudine <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> paruus, &longs;ed reip&longs;a magnus, vt in par­<lb/>tibus neruo&longs;is. </s> <s>S&ecedil;pe <expan abbr=".n.">enim</expan> appareat <expan abbr="acr&etilde;">acrem</expan> animi <expan abbr="int&etilde;denti">intendenti</expan> in eius vim <expan abbr="maleficã">maleficam</expan>, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> pror&longs;us e&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm planè illud e&longs;t, per quod expetit materia <expan abbr="bonũ">bonum</expan> illud <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan>, & expetendum. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc <lb/>de naturæ ordine. </s> <s>Nam quod ad <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> pertinet. </s> <s>Ille qui terminus e&longs;t motionis, & &longs;i cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>vt forma: motio <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="quæq.">quæque</expan> per &longs;e terminatur aliqua forma: attamen ab alio pendet: ab efficiente <lb/>nimirùm à quo <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan> materiæ, & à materia cuius pote&longs;tatem ip&longs;a con&longs;equitur. </s> <s>erumpit <lb/>enim è certa materia quælibet forma, ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vici&longs;sim per has ip&longs;as cau&longs;&longs;as demon&longs;tratur; be­<lb/>ne valet <expan abbr=".n.">enim</expan> quoniam ambulauit, & quoniam humores illi &longs;ic <expan abbr="t&etilde;perati">temperati</expan> fuerunt; bene valet: facta <lb/>breui quadam tran&longs;umptione terminorum, è quibus <expan abbr="demõ&longs;trario">demon&longs;trario</expan> <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>, &longs;iue &longs;yllogi&longs;mus, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <lb/>logicum appellat Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;ius quid e&longs;t. </s> <s>Attamen, et&longs;i vario modo &longs;unt cau&longs;&longs;æ finis, & for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2461"></arrow.to.target><lb/>ma: nihilo&longs;ecius appellationem obtinuere communem boni & appetendi: non ob aliud certè <lb/>quàm quòd reip&longs;a idem e&longs;&longs;e hæc <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="cõtingit">contingit</expan> & formam & finem, nam quod erat finis ante­<lb/>quam res ab&longs;oluta fui&longs;&longs;et, futurum fuerat forma, & po&longs;teà fuit rei illius forma cuius ip&longs;a e&longs;t | <arrow.to.target n="marg2461"></arrow.to.target><lb/>ma: nihilo&longs;ecius appellationem obtinuere communem boni & appetendi: non ob aliud certè <lb/>quàm quòd reip&longs;a idem e&longs;&longs;e hæc <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="cõtingit">contingit</expan> & formam & finem, nam quod erat finis ante­<lb/>quam res ab&longs;oluta fui&longs;&longs;et, futurum fuerat forma, & po&longs;teà fuit rei illius forma cuius ip&longs;a e&longs;t |
| |
| <s>ATTAMEN & aduer&longs;us ea quæ &longs;upra con&longs;tituta fuerunt de appetitu materiæ, multa qui­<lb/>dem Scaligero dubitata comperio, quæ &longs;anè, &longs;i conniueam, <expan abbr="atq.">atque</expan> di&longs;simulem, iniuriam tan­<lb/>tæ eruditioni feci&longs;&longs;e exi&longs;timet. </s> <s>Ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> totis viribus in id incumbit, vt doceat nullum appetitum <lb/> | <s>ATTAMEN & aduer&longs;us ea quæ &longs;upra con&longs;tituta fuerunt de appetitu materiæ, multa qui­<lb/>dem Scaligero dubitata comperio, quæ &longs;anè, &longs;i conniueam, <expan abbr="atq.">atque</expan> di&longs;simulem, iniuriam tan­<lb/>tæ eruditioni feci&longs;&longs;e exi&longs;timet. </s> <s>Ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> totis viribus in id incumbit, vt doceat nullum appetitum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2501"></arrow.to.target><lb/>materi&ecedil; ad formas e&longs;&longs;e tribuendum. </s> <s>Ideò nos admonet hic locus, vt de his breuiter aliqua di&longs;&longs;e­<lb/>ramus. </s> <s>Ait <expan abbr=".n.">enim</expan> nihil id appetere quae ad&longs;it: at formæ omnes ad&longs;unt materiæ: nullam igitur appe­<lb/>tit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæ materiæ indiuiduar&ecedil; partes &longs;unt materiæ prim&ecedil;, quæ vna e&longs;t: in his autem partib. <lb/></s> <s>in&longs;unt omnes formæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud vetat, quominus ita credamus, quia cùm pars quædam &longs;ub im­<lb/>perfectiore forma con&longs;i&longs;tens appetat <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan>, omnes eius partes cele&longs;tem formam appeterent; <lb/>aut &longs;i illam adipi&longs;ci non po&longs;&longs;ent, quae plu&longs;quam genere &longs;eiuncta foret à no&longs;trate, &longs;altem humanam <lb/>exoptarent: id verò ab&longs;urdum e&longs;&longs;e, non e&longs;t difficile demon&longs;trare: quandoquidem is appetitus <lb/>e&longs;&longs;et fru&longs;tra, quae quidem naturæ ordini mirum in modum aduer&longs;atur. </s> <s>fru&longs;tra verò e&longs;&longs;et ille appe­<lb/>titus; quia de eo laboraret quod iam haberet. </s> <s>Dicet forta&longs;&longs;e qui&longs;piam id non euenire, quoniam <lb/>variæ &longs;int materi&ecedil; portiones &longs;ub diuer&longs;is formis. </s> <s>Nil igitur <expan abbr="mirũ">mirum</expan>, &longs;i quæ pars e&longs;t &longs;ub vna forma, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> partis alterius formam cupiat: at id e&longs;t ignorare omnes materiæ partes e&longs;&longs;e vniformes, cùm <lb/>materia prima &longs;it vnum indiuiduum, <expan abbr="neq.">neque</expan> partes habeat à &longs;eip&longs;is e&longs;&longs;entia <expan abbr="differ&etilde;tes">differentes</expan>; idcirco <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>affectibus qui comitantur e&longs;&longs;entiæ. </s> <s>quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> appetentia. </s> <s>Proptereà pars vna non appe­<lb/>tet alterius partis interitum: appeteret <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i formam eius exoptaret. </s> <s>In&longs;uper appeteret <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>formarum ignobiliorum perniciem, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>per &longs;e: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e habitum <expan abbr="melior&etilde;">meliorem</expan> appetere <expan abbr="põt">potest</expan>, | <arrow.to.target n="marg2501"></arrow.to.target><lb/>materi&ecedil; ad formas e&longs;&longs;e tribuendum. </s> <s>Ideò nos admonet hic locus, vt de his breuiter aliqua di&longs;&longs;e­<lb/>ramus. </s> <s>Ait <expan abbr=".n.">enim</expan> nihil id appetere quae ad&longs;it: at formæ omnes ad&longs;unt materiæ: nullam igitur appe­<lb/>tit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæ materiæ indiuiduar&ecedil; partes &longs;unt materiæ prim&ecedil;, quæ vna e&longs;t: in his autem partib. <lb/></s> <s>in&longs;unt omnes formæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud vetat, quominus ita credamus, quia cùm pars quædam &longs;ub im­<lb/>perfectiore forma con&longs;i&longs;tens appetat <expan abbr="nobilior&etilde;">nobiliorem</expan>, omnes eius partes cele&longs;tem formam appeterent; <lb/>aut &longs;i illam adipi&longs;ci non po&longs;&longs;ent, quae plu&longs;quam genere &longs;eiuncta foret à no&longs;trate, &longs;altem humanam <lb/>exoptarent: id verò ab&longs;urdum e&longs;&longs;e, non e&longs;t difficile demon&longs;trare: quandoquidem is appetitus <lb/>e&longs;&longs;et fru&longs;tra, quae quidem naturæ ordini mirum in modum aduer&longs;atur. </s> <s>fru&longs;tra verò e&longs;&longs;et ille appe­<lb/>titus; quia de eo laboraret quod iam haberet. </s> <s>Dicet forta&longs;&longs;e qui&longs;piam id non euenire, quoniam <lb/>variæ &longs;int materi&ecedil; portiones &longs;ub diuer&longs;is formis. </s> <s>Nil igitur <expan abbr="mirũ">mirum</expan>, &longs;i quæ pars e&longs;t &longs;ub vna forma, <lb/><expan abbr="aliã">aliam</expan> partis alterius formam cupiat: at id e&longs;t ignorare omnes materiæ partes e&longs;&longs;e vniformes, cùm <lb/>materia prima &longs;it vnum indiuiduum, <expan abbr="neq.">neque</expan> partes habeat à &longs;eip&longs;is e&longs;&longs;entia <expan abbr="differ&etilde;tes">differentes</expan>; idcirco <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>affectibus qui comitantur e&longs;&longs;entiæ. </s> <s>quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> appetentia. </s> <s>Proptereà pars vna non appe­<lb/>tet alterius partis interitum: appeteret <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i formam eius exoptaret. </s> <s>In&longs;uper appeteret <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>formarum ignobiliorum perniciem, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>per &longs;e: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e habitum <expan abbr="melior&etilde;">meliorem</expan> appetere <expan abbr="põt">potest</expan>, |
| <pb pagenum="397"/> | <pb pagenum="397"/> |
| <arrow.to.target n="marg2502"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i per &longs;e <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> deterioris appetat. </s> <s>Po&longs;tremò <expan abbr="nõ">non</expan> videtur id e&longs;&longs;e <expan abbr="verũ">verum</expan> euidenti&longs;simis naturæ <lb/>ip&longs;ius <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ex <expan abbr="hoĩe">homine</expan> vermes <expan abbr="oriũtur">oriuntur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> fuit <expan abbr="aũt">aut</expan> veri&longs;imile <expan abbr="naturã">naturam</expan> tanto appetitu ni&longs;i &longs;e&longs;e <lb/>exuere <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vt delitias cadaueris fœtidi&longs;simi <expan abbr="nãci&longs;cere&ttilde;">nanci&longs;ceretur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> vermis <expan abbr="faci&etilde;">faciem</expan> <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. <lb/></s> <s>indueret. </s> <s>H&ecedil;c Scaliger, quibus & alia nos &longs;ub&longs;cribamus qu&ecedil; ad <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> appetitus <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> <expan abbr="perno&longs;c&etilde;-dã">perno&longs;cen­<lb/>dam</expan> aliquid valeant. </s> <s>Nam, quia materia e&longs;t pote&longs;tas, & oculis <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> patibus oppo&longs;ita <expan abbr="intue&ttilde;">intuetur</expan>, <lb/>licet <expan abbr="nõ">non</expan> ob <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="vsũ">vsum</expan> quippe quae primùm re&longs;piciat <expan abbr="formã">formam</expan>, qa ens, <expan abbr="bonũ">bonum</expan>, & per &longs;e <expan abbr="expetendũ">expetendum</expan>, mox <expan abbr="pri-uation&etilde;">pri­<lb/>uationem</expan>; quia gratia formæ quae vnius interitus e&longs;t ortus alterius. </s> <s><expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> e&longs;t p &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dũ">expetendum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>id <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, e&longs;&longs;e in reb^{9} natura <expan abbr="cõ&longs;tãtibus">con&longs;tantibus</expan> <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> form&ecedil; & e&longs;&longs;e; po&longs;sit'ne vllo modo cadere <expan abbr="ĩ">in</expan> <lb/><expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> priuatio & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>ac mi&longs;&longs;o appetitu naturali, de appetitu generatim di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Docent <lb/>verò hi&longs;toriæ <expan abbr="equũ">equum</expan> cognito ince&longs;tu &longs;e dedi&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;cipit&etilde;">pr&ecedil;cipitem</expan>, <expan abbr="necnõ">necnon</expan> <expan abbr="elephant&etilde;">elephantem</expan> amore <expan abbr="cõtabui&longs;&longs;e">contabui&longs;&longs;e</expan>: multi <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ibi <expan abbr="mort&etilde;">mortem</expan> <expan abbr="cõ&longs;ciui&longs;&longs;e">con&longs;ciui&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="tradun&ttilde;">traduntur</expan>. </s> <s>Verùm propter illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab initio dubitata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>, toti^{9} exi&longs;timauit <lb/>Scaliger &longs;i ita diceret, &longs;ic <expan abbr="cõditã">conditam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & formas illi tributas, vt &longs;ua <expan abbr="quæq.">quæque</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> acquie&longs;ce­<lb/>ret, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> in materia fui&longs;&longs;e mutationis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;ed <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> perfectionis: perfici <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub <lb/>qualibet forma <expan abbr="quãlibet">quallibet</expan> materi&ecedil; <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, & <expan abbr="totã">totam</expan> &longs;ub <expan abbr="oĩb^{9}">oimb^{9}</expan>. </s> <s>C&ecedil;terùm h&ecedil;c excogitata &longs;ubtiliter; &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan>, <lb/>vt populari modo <expan abbr="nõ">non</expan> excedant: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine iudicio in exercitationib^{9} exotericis collocata: <lb/>nihilomin^{9} auditu, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de his acroamaticè dici <expan abbr="queãt">queant</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt à po&longs;tremis exordiar, quib^{9} ei^{9} viri po­<lb/>&longs;itio <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, quis adeò <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ignarus e&longs;t, q <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> inter naturales formas ob&longs;eruet, tran&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2502"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i per &longs;e <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> deterioris appetat. </s> <s>Po&longs;tremò <expan abbr="nõ">non</expan> videtur id e&longs;&longs;e <expan abbr="verũ">verum</expan> euidenti&longs;simis naturæ <lb/>ip&longs;ius <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ex <expan abbr="hoĩe">homine</expan> vermes <expan abbr="oriũtur">oriuntur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> fuit <expan abbr="aũt">aut</expan> veri&longs;imile <expan abbr="naturã">naturam</expan> tanto appetitu ni&longs;i &longs;e&longs;e <lb/>exuere <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vt delitias cadaueris fœtidi&longs;simi <expan abbr="nãci&longs;cere&ttilde;">nanci&longs;ceretur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> vermis <expan abbr="faci&etilde;">faciem</expan> <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. <lb/></s> <s>indueret. </s> <s>H&ecedil;c Scaliger, quibus & alia nos &longs;ub&longs;cribamus qu&ecedil; ad <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> appetitus <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> <expan abbr="perno&longs;c&etilde;-dã">perno&longs;cen­<lb/>dam</expan> aliquid valeant. </s> <s>Nam, quia materia e&longs;t pote&longs;tas, & oculis <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> patibus oppo&longs;ita <expan abbr="intue&ttilde;">intuetur</expan>, <lb/>licet <expan abbr="nõ">non</expan> ob <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="vsũ">vsum</expan> quippe quae primùm re&longs;piciat <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> ens, <expan abbr="bonũ">bonum</expan>, & per &longs;e <expan abbr="expetendũ">expetendum</expan>, mox <expan abbr="pri-uation&etilde;">pri­<lb/>uationem</expan>; quia gratia formæ quae vnius interitus e&longs;t ortus alterius. </s> <s><expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> e&longs;t p &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dũ">expetendum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>id <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, e&longs;&longs;e in reb^{9} natura <expan abbr="cõ&longs;tãtibus">con&longs;tantibus</expan> <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> form&ecedil; & e&longs;&longs;e; po&longs;sit'ne vllo modo cadere <expan abbr="ĩ">in</expan> <lb/><expan abbr="appetitũ">appetitum</expan> priuatio & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>ac mi&longs;&longs;o appetitu naturali, de appetitu generatim di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Docent <lb/>verò hi&longs;toriæ <expan abbr="equũ">equum</expan> cognito ince&longs;tu &longs;e dedi&longs;&longs;e <expan abbr="pr&ecedil;cipit&etilde;">pr&ecedil;cipitem</expan>, <expan abbr="necnõ">necnon</expan> <expan abbr="elephant&etilde;">elephantem</expan> amore <expan abbr="cõtabui&longs;&longs;e">contabui&longs;&longs;e</expan>: multi <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ibi <expan abbr="mort&etilde;">mortem</expan> <expan abbr="cõ&longs;ciui&longs;&longs;e">con&longs;ciui&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="tradun&ttilde;">traduntur</expan>. </s> <s>Verùm propter illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab initio dubitata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>, toti^{9} exi&longs;timauit <lb/>Scaliger &longs;i ita diceret, &longs;ic <expan abbr="cõditã">conditam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & formas illi tributas, vt &longs;ua <expan abbr="quæq.">quæque</expan> <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> acquie&longs;ce­<lb/>ret, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> in materia fui&longs;&longs;e mutationis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, &longs;ed <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> perfectionis: perfici <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub <lb/>qualibet forma <expan abbr="quãlibet">quallibet</expan> materi&ecedil; <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, & <expan abbr="totã">totam</expan> &longs;ub <expan abbr="oĩb^{9}">oimb^{9}</expan>. </s> <s>C&ecedil;terùm h&ecedil;c excogitata &longs;ubtiliter; &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan>, <lb/>vt populari modo <expan abbr="nõ">non</expan> excedant: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine iudicio in exercitationib^{9} exotericis collocata: <lb/>nihilomin^{9} auditu, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de his acroamaticè dici <expan abbr="queãt">queant</expan>. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt à po&longs;tremis exordiar, quib^{9} ei^{9} viri po­<lb/>&longs;itio <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, quis adeò <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ignarus e&longs;t, q <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> inter naturales formas ob&longs;eruet, tran&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2503"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> non videat e&longs;&longs;e <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>? </s> <s>ita, vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> materia <expan abbr="cõtendat">contendat</expan> in <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> ea &longs;ine <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> parari nequeat; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> primò, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="&longs;ecũdò">&longs;ecundò</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> exoptet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="&qtilde;libet">qualibet</expan> <lb/>materi&ecedil; pars &longs;it &longs;ub aliqua forma; nihilomin^{9}, <expan abbr="cũ">cum</expan> reliquis priuata &longs;it, <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="comit&etilde;">comitem</expan> exui cupit, <lb/>& <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> adipi&longs;ci, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt, &longs;i tota materia &longs;it &longs;ub <expan abbr="oĩo^{9}">oino^{9}</expan> formis, <expan abbr="sĩgul&ecedil;">singul&ecedil;</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas <lb/>appetitur&ecedil; &longs;int, modò in illis in&longs;it cau&longs;&longs;a appetitus, qui per certas formas, <expan abbr="certa&longs;&qacute;">certa&longs;que</expan>. </s> <s>affectiones <expan abbr="incu-ti&ttilde;">incu­<lb/>titur</expan>, & ei^{9} &longs;it ordinis, vt talis honoris capax e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> materia no&longs;tràs <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="c&ecedil;le&longs;t&etilde;">c&ecedil;le&longs;tem</expan> <lb/>accipiet. </s> <s>Sed <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> exploremus. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò pr&ecedil;cipua <expan abbr="duci&ttilde;">ducitur</expan> ab eo, quae vna &longs;it materia: paucis <expan abbr="&longs;ta-tu&etilde;dũ">&longs;ta­<lb/>tuendum</expan> e&longs;t hoc loco, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vna &longs;it, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t vna <expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;ed vna <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re: veruntamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> & po&longs;itiuè, vt vnus homo, &longs;ed priuatiuè <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>, quia .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> ha­<lb/>beat cau&longs;&longs;as ab&longs;olutas <expan abbr="di&longs;tĩctionis">di&longs;tinctionis</expan>, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan> numeralis, &longs;ed ab extrin&longs;eco <expan abbr="mutue&ttilde;">mutuetur</expan>, nimirùm à for­<lb/>ma. </s> <s><expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> prima illi^{9} di&longs;tinctionis cau&longs;&longs;a à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> <expan abbr="deriue&ttilde;">deriuetur</expan>, cui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan>, &longs;ed hæc aliàs. <lb/></s> <s>Ex eo, quae &longs;ic vna e&longs;t, oritur pugna inter partes eius, & priuationes <expan abbr="oppo&longs;itarũ">oppo&longs;itarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, & &longs;ubinde <lb/><expan abbr="trã&longs;mutationis">tran&longs;mutationis</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan> prima <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> ex figura dictionis; qppe quae accipiat ine&longs;&longs;e &longs;in­<lb/>gulis partibus id quod ine&longs;t toti. </s> <s>Verùm ad ea &longs;igillatim <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">pn&longs;tat</expan> vt dicamus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> inquit ille, nihil <lb/> | <arrow.to.target n="marg2503"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> non videat e&longs;&longs;e <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>? </s> <s>ita, vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> materia <expan abbr="cõtendat">contendat</expan> in <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> ea &longs;ine <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> parari nequeat; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> primò, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="&longs;ecũdò">&longs;ecundò</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> exoptet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="&qtilde;libet">qualibet</expan> <lb/>materi&ecedil; pars &longs;it &longs;ub aliqua forma; nihilomin^{9}, <expan abbr="cũ">cum</expan> reliquis priuata &longs;it, <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="comit&etilde;">comitem</expan> exui cupit, <lb/>& <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> adipi&longs;ci, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt, &longs;i tota materia &longs;it &longs;ub <expan abbr="oĩo^{9}">oino^{9}</expan> formis, <expan abbr="sĩgul&ecedil;">singul&ecedil;</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas <lb/>appetitur&ecedil; &longs;int, modò in illis in&longs;it cau&longs;&longs;a appetitus, qui per certas formas, <expan abbr="certa&longs;&qacute;">certa&longs;que</expan>. </s> <s>affectiones <expan abbr="incu-ti&ttilde;">incu­<lb/>titur</expan>, & ei^{9} &longs;it ordinis, vt talis honoris capax e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> materia no&longs;tràs <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="c&ecedil;le&longs;t&etilde;">c&ecedil;le&longs;tem</expan> <lb/>accipiet. </s> <s>Sed <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> exploremus. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò pr&ecedil;cipua <expan abbr="duci&ttilde;">ducitur</expan> ab eo, quae vna &longs;it materia: paucis <expan abbr="&longs;ta-tu&etilde;dũ">&longs;ta­<lb/>tuendum</expan> e&longs;t hoc loco, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vna &longs;it, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t vna <expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;ed vna <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re: veruntamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> & po&longs;itiuè, vt vnus homo, &longs;ed priuatiuè <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>, quia .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> ha­<lb/>beat cau&longs;&longs;as ab&longs;olutas <expan abbr="di&longs;tĩctionis">di&longs;tinctionis</expan>, vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan> numeralis, &longs;ed ab extrin&longs;eco <expan abbr="mutue&ttilde;">mutuetur</expan>, nimirùm à for­<lb/>ma. </s> <s><expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> prima illi^{9} di&longs;tinctionis cau&longs;&longs;a à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> <expan abbr="deriue&ttilde;">deriuetur</expan>, cui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan>, &longs;ed hæc aliàs. <lb/></s> <s>Ex eo, quae &longs;ic vna e&longs;t, oritur pugna inter partes eius, & priuationes <expan abbr="oppo&longs;itarũ">oppo&longs;itarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, & &longs;ubinde <lb/><expan abbr="trã&longs;mutationis">tran&longs;mutationis</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan> prima <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> ex figura dictionis; qppe quae accipiat ine&longs;&longs;e &longs;in­<lb/>gulis partibus id quod ine&longs;t toti. </s> <s>Verùm ad ea &longs;igillatim <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">pn&longs;tat</expan> vt dicamus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> inquit ille, nihil <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2504"></arrow.to.target><lb/>id appetere, quod ad&longs;it. </s> <s>damus hoc <expan abbr="cũ">cum</expan> accipit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas ade&longs;&longs;e materiæ, <expan abbr="cõcedimus">concedimus</expan>, vbi vniuer&longs;a <lb/>materia <expan abbr="&longs;uma&ttilde;">&longs;umatur</expan>, negamus <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i <expan abbr="accipiãtur">accipiantur</expan> &longs;ingul&ecedil; partes. </s> <s>Quòd verò approbare <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> id quod ac­<lb/>cepit, ex eo quae vna &longs;it materia, fru&longs;trà <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan>. </s> <s>oportebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modò <expan abbr="mõ&longs;trare">mon&longs;trare</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> vnius <expan abbr="e&longs;s&etilde;ti&ecedil;">e&longs;senti&ecedil;</expan> <lb/>fore, & <expan abbr="vnã">vnam</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuatiue <expan abbr="tãtùm">tantùm</expan>, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuè, quod ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> licuit. </s> <s>Ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illa <expan abbr="tollun&ttilde;">tolluntur</expan>, <lb/>quae materia vniuer&longs;a ad <expan abbr="vnicã">vnicam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="perfecti&longs;simã">perfecti&longs;simam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> a&longs;piret: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuati­<lb/>uè (quia vari&ecedil; form&ecedil;, quib^{9} ip&longs;a <expan abbr="informa&ttilde;">informatur</expan> quas variæ priuationes <expan abbr="cõ&longs;ectan&ttilde;">con&longs;ectantur</expan>, &longs;ingulas eius partes in­<lb/>ter &longs;e <expan abbr="di&longs;tinguũt">di&longs;tinguunt</expan>) <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè ad <expan abbr="vnã">vnam</expan> <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>, &longs;ed ad <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan>, cui^{9} ip&longs;a &longs;u&longs;tinet <lb/><expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, <expan abbr="quali&longs;cunq.">quali&longs;cunque</expan> &longs;it, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ua priuatione conferatur, boni <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet <expan abbr="rõnem">rationem</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> fru&longs;tra <lb/><expan abbr="niti&ttilde;">nititur</expan> in id natura <expan abbr="qd">quod</expan> habet; <expan abbr="qñ">quin</expan>, tamet&longs;i tota materia formas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;e retinet; at non ita de &longs;ingulis <lb/>dici <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="circũ">circum</expan> quas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> mutationes fieri <expan abbr="&longs;ol&etilde;t">&longs;olent</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ob id &longs;ui <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, aut materiæ <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> <expan abbr="ap-petũt">ap­<lb/>petunt</expan>, &longs;ed <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> qu&ecedil; particulatim <expan abbr="cõmunica&ttilde;">communicatur</expan>: proptereà quae ip&longs;a vniuersè re&longs;picit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas. <lb/></s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i hæc intereat, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> pro illa noua re&longs;urgit; nil inde <expan abbr="incõmodi">incommodi</expan> capit. </s> <s>Partes <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulæ, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> abiiciant <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habent, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="perficiun&ttilde;">perficiuntur</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> forma <expan abbr="cũ">cum</expan> forma per &longs;e <expan abbr="cõmu-tatur">commu­<lb/>tatur</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ip&longs;e falsò arbitratus e&longs;t, &longs;ed priuatio <expan abbr="cũ">cum</expan> forma perpetuò, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa, cuicuimodi <lb/> | <arrow.to.target n="marg2504"></arrow.to.target><lb/>id appetere, quod ad&longs;it. </s> <s>damus hoc <expan abbr="cũ">cum</expan> accipit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas ade&longs;&longs;e materiæ, <expan abbr="cõcedimus">concedimus</expan>, vbi vniuer&longs;a <lb/>materia <expan abbr="&longs;uma&ttilde;">&longs;umatur</expan>, negamus <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i <expan abbr="accipiãtur">accipiantur</expan> &longs;ingul&ecedil; partes. </s> <s>Quòd verò approbare <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> id quod ac­<lb/>cepit, ex eo quae vna &longs;it materia, fru&longs;trà <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan>. </s> <s>oportebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modò <expan abbr="mõ&longs;trare">mon&longs;trare</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> vnius <expan abbr="e&longs;s&etilde;ti&ecedil;">e&longs;senti&ecedil;</expan> <lb/>fore, & <expan abbr="vnã">vnam</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuatiue <expan abbr="tãtùm">tantùm</expan>, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po&longs;itiuè, quod ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> licuit. </s> <s>Ex quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illa <expan abbr="tollun&ttilde;">tolluntur</expan>, <lb/>quae materia vniuer&longs;a ad <expan abbr="vnicã">vnicam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="perfecti&longs;simã">perfecti&longs;simam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> a&longs;piret: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it vna ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> priuati­<lb/>uè (quia vari&ecedil; form&ecedil;, quib^{9} ip&longs;a <expan abbr="informa&ttilde;">informatur</expan> quas variæ priuationes <expan abbr="cõ&longs;ectan&ttilde;">con&longs;ectantur</expan>, &longs;ingulas eius partes in­<lb/>ter &longs;e <expan abbr="di&longs;tinguũt">di&longs;tinguunt</expan>) <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè ad <expan abbr="vnã">vnam</expan> <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> <expan abbr="cõtendit">contendit</expan>, &longs;ed ad <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan>, cui^{9} ip&longs;a &longs;u&longs;tinet <lb/><expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, <expan abbr="quali&longs;cunq.">quali&longs;cunque</expan> &longs;it, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ua priuatione conferatur, boni <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet <expan abbr="rõnem">rationem</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> fru&longs;tra <lb/><expan abbr="niti&ttilde;">nititur</expan> in id natura <expan abbr="qd">quod</expan> habet; <expan abbr="qñ">quin</expan>, tamet&longs;i tota materia formas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;e retinet; at non ita de &longs;ingulis <lb/>dici <expan abbr="põt">potest</expan>, <expan abbr="circũ">circum</expan> quas <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> mutationes fieri <expan abbr="&longs;ol&etilde;t">&longs;olent</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ob id &longs;ui <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, aut materiæ <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> <expan abbr="ap-petũt">ap­<lb/>petunt</expan>, &longs;ed <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> qu&ecedil; particulatim <expan abbr="cõmunica&ttilde;">communicatur</expan>: proptereà quae ip&longs;a vniuersè re&longs;picit <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> formas. <lb/></s> <s><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i hæc intereat, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> pro illa noua re&longs;urgit; nil inde <expan abbr="incõmodi">incommodi</expan> capit. </s> <s>Partes <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulæ, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> abiiciant <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habent, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="perficiun&ttilde;">perficiuntur</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> forma <expan abbr="cũ">cum</expan> forma per &longs;e <expan abbr="cõmu-tatur">commu­<lb/>tatur</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ip&longs;e falsò arbitratus e&longs;t, &longs;ed priuatio <expan abbr="cũ">cum</expan> forma perpetuò, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa, cuicuimodi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2505"></arrow.to.target><lb/>fuerit, <expan abbr="rõnem">rationem</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet imperfecti. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> verò quod ip&longs;e <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="cõfirmare">confirmare</expan> conatus e&longs;t, <expan abbr="tã">tam</expan> propè <lb/>ruinas minatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="edificiũ">edificium</expan> &longs;ine <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan>. </s> <s>Docuimus <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uprà <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ab homine per &longs;e <expan abbr="t&etilde;dere">tendere</expan> <lb/>ad cadauer, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde ad vermes, & <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;ed p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: per &longs;e verò à pote&longs;tate cadauere ad actu <lb/>cadauer, & ab ei^{9} priuatione ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, veluti <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> forma turpi&longs;sima <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>; at nihilomi­<lb/>nus aliquid obtinet act^{9}, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuini & pulchri. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quocirca monebat nos Ari&longs;t. </s> <s>ne <expan abbr="viliorũ">viliorum</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2505"></arrow.to.target><lb/>fuerit, <expan abbr="rõnem">rationem</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habet imperfecti. </s> <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> verò quod ip&longs;e <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="cõfirmare">confirmare</expan> conatus e&longs;t, <expan abbr="tã">tam</expan> propè <lb/>ruinas minatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="edificiũ">edificium</expan> &longs;ine <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan>. </s> <s>Docuimus <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uprà <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ab homine per &longs;e <expan abbr="t&etilde;dere">tendere</expan> <lb/>ad cadauer, <expan abbr="atq.">atque</expan> inde ad vermes, & <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;ed p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>: per &longs;e verò à pote&longs;tate cadauere ad actu <lb/>cadauer, & ab ei^{9} priuatione ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, veluti <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> forma turpi&longs;sima <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>; at nihilomi­<lb/>nus aliquid obtinet act^{9}, <expan abbr="atq.">atque</expan> diuini & pulchri. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quocirca monebat nos Ari&longs;t. </s> <s>ne <expan abbr="viliorũ">viliorum</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2561"></arrow.to.target><lb/>quanuis detur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan> cum alio nullo corpore e&longs;&longs;e commixtum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;ummas qualitates <lb/>obtinebit, aut <expan abbr="alterã">alteram</expan>, aut <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan>: h&ecedil; verò ab eo quod in mediocritate po&longs;itum e&longs;t, facilè &longs;entiri po­<lb/>terunt. </s> <s>Quare &longs;ic dicemus elementum e&longs;&longs;e <expan abbr="purũ">purum</expan>, quia &longs;it conueniens locus iis animalibus quæ il­<lb/>lius elementi propria &longs;unt, vt aquatilibus aqua. </s> <s>Fac igitur hunc e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um verborum Auerrois, <lb/>mihi difficultatem afferebat id quod in animalibus Ari&longs;t. </s> <s>admonet ob&longs;eruandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ani­<lb/>malis initia duo &longs;unt, alterum quod e&longs;t, vt materia, ex qua con&longs;tat corpus &longs;impliciter, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod e&longs;t, vt habitus & forma, nimirùm natiuus calor, qui &longs;emper more &longs;uo fruitur humido, & fu­<lb/>ligines in corpore creat, cui ni&longs;i quapiam euentilatione &longs;uccurritur, augetur &longs;upra modum, & de­<lb/>nique &longs;uffocatur. </s> <s>Simile tuetur materiam; habitus <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> flagitat à quo temperetur. </s> <s>Nam &longs;i, <lb/>verbigratia, quippiam ex cera <expan abbr="cõ&longs;tituas">con&longs;tituas</expan>, aut plumbo, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> in igni collocabis, etenim liquaretur, <lb/>&longs;ed in aqua, & locis frigidis permanebit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò notabat Empedoclem Philo&longs;ophus, qui <expan abbr="opinare&ttilde;">opinaretur</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2561"></arrow.to.target><lb/>quanuis detur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan> cum alio nullo corpore e&longs;&longs;e commixtum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;ummas qualitates <lb/>obtinebit, aut <expan abbr="alterã">alteram</expan>, aut <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan>: h&ecedil; verò ab eo quod in mediocritate po&longs;itum e&longs;t, facilè &longs;entiri po­<lb/>terunt. </s> <s>Quare &longs;ic dicemus elementum e&longs;&longs;e <expan abbr="purũ">purum</expan>, quia &longs;it conueniens locus iis animalibus quæ il­<lb/>lius elementi propria &longs;unt, vt aquatilibus aqua. </s> <s>Fac igitur hunc e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um verborum Auerrois, <lb/>mihi difficultatem afferebat id quod in animalibus Ari&longs;t. </s> <s>admonet ob&longs;eruandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> ani­<lb/>malis initia duo &longs;unt, alterum quod e&longs;t, vt materia, ex qua con&longs;tat corpus &longs;impliciter, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>quod e&longs;t, vt habitus & forma, nimirùm natiuus calor, qui &longs;emper more &longs;uo fruitur humido, & fu­<lb/>ligines in corpore creat, cui ni&longs;i quapiam euentilatione &longs;uccurritur, augetur &longs;upra modum, & de­<lb/>nique &longs;uffocatur. </s> <s>Simile tuetur materiam; habitus <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> flagitat à quo temperetur. </s> <s>Nam &longs;i, <lb/>verbigratia, quippiam ex cera <expan abbr="cõ&longs;tituas">con&longs;tituas</expan>, aut plumbo, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> in igni collocabis, etenim liquaretur, <lb/>&longs;ed in aqua, & locis frigidis permanebit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ideò notabat Empedoclem Philo&longs;ophus, qui <expan abbr="opinare&ttilde;">opinaretur</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2562"></arrow.to.target><lb/>pi&longs;ces natura calidi&longs;simos e&longs;&longs;e, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> degerent in aquis, immo frigida <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõpago">compago</expan> e&longs;t, ideò <lb/><expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in aquis. </s> <s>Ergo, <expan abbr="in&qtilde;">inquae</expan> ego, Natura <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t penitus &longs;imilis, &longs;ed aliqua ex parte <expan abbr="cõtra-ria">contra­<lb/>ria</expan>, ade&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;&longs;a &longs;en&longs;ionis. </s> <s>Tum deinde &longs;peculemur <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> <expan abbr="amphibiorũ">amphibiorum</expan>: h&ecedil;c in di&longs;similibus | <arrow.to.target n="marg2562"></arrow.to.target><lb/>pi&longs;ces natura calidi&longs;simos e&longs;&longs;e, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> degerent in aquis, immo frigida <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõpago">compago</expan> e&longs;t, ideò <lb/><expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in aquis. </s> <s>Ergo, <expan abbr="in&qtilde;">inquae</expan> ego, Natura <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t penitus &longs;imilis, &longs;ed aliqua ex parte <expan abbr="cõtra-ria">contra­<lb/>ria</expan>, ade&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cau&longs;&longs;a &longs;en&longs;ionis. </s> <s>Tum deinde &longs;peculemur <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> <expan abbr="amphibiorũ">amphibiorum</expan>: h&ecedil;c in di&longs;similibus |
| <pb pagenum="409"/> | <pb pagenum="409"/> |
| <arrow.to.target n="marg2563"></arrow.to.target><lb/>locis vir .&longs;. </s> <s>agunt, aqua .&longs;. </s> <s>& aëre, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, calidum <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, & &longs;entiunt igitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;i in vno <expan abbr="ver&longs;abun&ttilde;">ver&longs;abuntur</expan>, vt in &longs;imili, in altero <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> di&longs;simili <expan abbr="ver&longs;en&ttilde;">ver&longs;entur</expan> oportet. </s> <s><expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;imilia e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>. </s> <s>&longs;i <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> di&longs;similia; <expan abbr="s&etilde;tient">sentient</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan>. </s> <s>Addo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eo <expan abbr="cõ&longs;tituto">con&longs;tituto</expan> quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="quodq.">quodque</expan> <lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> fit, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> animal in eo loco in quo <expan abbr="natũ">natum</expan> e&longs;t, permanere <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, vt pyricau&longs;tus in <lb/>igni. </s> <s>&longs;entit'ne hoc animal nec'ne? </s> <s>&longs;i <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> fatearis; ergo proprij loci <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> e&longs;&longs;e poterit. </s> <s>q &longs;i po&longs;sit <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;entire, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="s&etilde;tiat">sentiat</expan>. </s> <s>hîc <expan abbr="opponã">opponam</expan> ego &longs;entiendi <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> illi fru&longs;tra <expan abbr="datã">datam</expan> fui&longs;&longs;e, præ&longs;ertim <lb/>quae naturalius e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> eo loco manere, in quo quid <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ibi <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, vbi <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> e&longs;t ei^{9} <lb/>elementi, vt 2. de Gen. & 4. Meteor. </s> <s>& 3. de ortu an. docuit Ari&longs;t. </s> <s>At hoc in loco naturali <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="opinãdũ">opinandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tu dicere poteris et &longs;imilis e&longs;&longs;e <expan abbr="s&etilde;sũ">sensum</expan>, vt oppo&longs;it&ecedil; priuationis. </s> <s>Tum quia <expan abbr="dicã">dicam</expan> <lb/>ego <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> e&longs;&longs;e con&longs;imilis in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> animali, <expan abbr="dũ">dum</expan> incolit <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia <expan abbr="credã">credam</expan>, ni&longs;i habitus <lb/>cognitio pr&ecedil;ce&longs;&longs;erit, non cogno&longs;ci <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan>, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>de <expan abbr="noĩe">nomine</expan> inani e&longs;&longs;e <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan>, nihil de re ip&longs;a <lb/>cogitari, aut cogno&longs;ci. </s> <s>Multò minus, &longs;i propter <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan> frigoris & humoris ibi na&longs;ci, & viuere <lb/><expan abbr="cõcedas">concedas</expan>, vt illa <expan abbr="corriga&ttilde;">corrigatur</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> erit <expan abbr="ĩ">in</expan> proprio loco per&longs;picuè, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> aderit di&longs;similitudo. </s> <s>Multos <lb/>&longs;anè reperi q Auerroëm hîc relinquerent, paucos qui pro ip&longs;o <expan abbr="dicer&etilde;t">dicerent</expan>. </s> <s>Vidi <expan abbr=".n.">enim</expan> nonnullos ita inter­<lb/>pretari verba Auerrois, in primis illa <expan abbr="notãtes">notantes</expan>. </s> <s><expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> accipi, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed vt <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan>, vt arbitror, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectari <expan abbr="naturã">naturam</expan> elementi, vt e&longs;t <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, &longs;ed vt re&longs;picit ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in ip&longs;o <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, & <lb/>manent. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> accipi <expan abbr="sĩplex">simplex</expan> eo <expan abbr="mõ">mom</expan> quo <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nrna</expan> cogitatio capit, verùm vt in natura <lb/> | <arrow.to.target n="marg2563"></arrow.to.target><lb/>locis vir .&longs;. </s> <s>agunt, aqua .&longs;. </s> <s>& aëre, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, calidum <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, & &longs;entiunt igitur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;i in vno <expan abbr="ver&longs;abun&ttilde;">ver&longs;abuntur</expan>, vt in &longs;imili, in altero <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> di&longs;simili <expan abbr="ver&longs;en&ttilde;">ver&longs;entur</expan> oportet. </s> <s><expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> &longs;imilia e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>. </s> <s>&longs;i <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> di&longs;similia; <expan abbr="s&etilde;tient">sentient</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan>. </s> <s>Addo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eo <expan abbr="cõ&longs;tituto">con&longs;tituto</expan> quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="quodq.">quodque</expan> <lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> fit, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> animal in eo loco in quo <expan abbr="natũ">natum</expan> e&longs;t, permanere <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, vt pyricau&longs;tus in <lb/>igni. </s> <s>&longs;entit'ne hoc animal nec'ne? </s> <s>&longs;i <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> fatearis; ergo proprij loci <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> e&longs;&longs;e poterit. </s> <s>q &longs;i po&longs;sit <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;entire, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="s&etilde;tiat">sentiat</expan>. </s> <s>hîc <expan abbr="opponã">opponam</expan> ego &longs;entiendi <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> illi fru&longs;tra <expan abbr="datã">datam</expan> fui&longs;&longs;e, præ&longs;ertim <lb/>quae naturalius e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> eo loco manere, in quo quid <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ibi <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, vbi <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> e&longs;t ei^{9} <lb/>elementi, vt 2. de Gen. & 4. Meteor. </s> <s>& 3. de ortu an. docuit Ari&longs;t. </s> <s>At hoc in loco naturali <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="opinãdũ">opinandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> tu dicere poteris et &longs;imilis e&longs;&longs;e <expan abbr="s&etilde;sũ">sensum</expan>, vt oppo&longs;it&ecedil; priuationis. </s> <s>Tum quia <expan abbr="dicã">dicam</expan> <lb/>ego <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> e&longs;&longs;e con&longs;imilis in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> animali, <expan abbr="dũ">dum</expan> incolit <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia <expan abbr="credã">credam</expan>, ni&longs;i habitus <lb/>cognitio pr&ecedil;ce&longs;&longs;erit, non cogno&longs;ci <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan>, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>de <expan abbr="noĩe">nomine</expan> inani e&longs;&longs;e <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan>, nihil de re ip&longs;a <lb/>cogitari, aut cogno&longs;ci. </s> <s>Multò minus, &longs;i propter <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan> frigoris & humoris ibi na&longs;ci, & viuere <lb/><expan abbr="cõcedas">concedas</expan>, vt illa <expan abbr="corriga&ttilde;">corrigatur</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> erit <expan abbr="ĩ">in</expan> proprio loco per&longs;picuè, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> aderit di&longs;similitudo. </s> <s>Multos <lb/>&longs;anè reperi q Auerroëm hîc relinquerent, paucos qui pro ip&longs;o <expan abbr="dicer&etilde;t">dicerent</expan>. </s> <s>Vidi <expan abbr=".n.">enim</expan> nonnullos ita inter­<lb/>pretari verba Auerrois, in primis illa <expan abbr="notãtes">notantes</expan>. </s> <s><expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> accipi, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed vt <expan abbr="lo-cũ">lo­<lb/>cum</expan>, vt arbitror, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;pectari <expan abbr="naturã">naturam</expan> elementi, vt e&longs;t <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, &longs;ed vt re&longs;picit ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in ip&longs;o <expan abbr="generan&ttilde;">generantur</expan>, & <lb/>manent. </s> <s>In&longs;uper <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> accipi <expan abbr="sĩplex">simplex</expan> eo <expan abbr="mõ">modo</expan> quo <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nrna</expan> cogitatio capit, verùm vt in natura <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2564"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt &longs;it <expan abbr="aqueũ">aqueum</expan> potius, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua & aëreum, ac <expan abbr="terreũ">terreum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra, aut aër. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2564"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt &longs;it <expan abbr="aqueũ">aqueum</expan> potius, vt dixit Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua & aëreum, ac <expan abbr="terreũ">terreum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra, aut aër. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2565"></arrow.to.target><lb/>hoc <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> modo <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;en&longs;ile. </s> <s>& h&ecedil;c &longs;olutio Ianduno tribuitur in egregiis illis <lb/><expan abbr="&qtilde;&longs;tionibus">qua&longs;tionibus</expan> de Anim. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> illud <expan abbr="adiiciã">adiiciam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ab ip&longs;o <expan abbr="cõcedi">concedi</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;imile">con&longs;imile</expan> fugere <lb/><expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;ed vix &longs;entiri, qa <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;int ab&longs;olutè &longs;imilia corpora <expan abbr="locãtia">locantia</expan> locatis, &longs;ed quia <expan abbr="patũ">patum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> dif­<lb/>ferant. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> tolli <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> immutet, vt eius perturbatio <expan abbr="pcipia&ttilde;">pcipiatur</expan>. <lb/></s> <s>& magis <expan abbr="cõgruè">congruè</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> medici <expan abbr="ins&etilde;&longs;il&etilde;">insen&longs;ilem</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="dicũt">dicunt</expan>, & <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="in&longs;en&longs;il&etilde;">in&longs;en&longs;ilem</expan>, quia vix <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> <lb/><expan abbr="digno&longs;ca&ttilde;">digno&longs;catur</expan>, & <expan abbr="morbũ">morbum</expan>, vbi &longs;en&longs;iliter officia <expan abbr="l&ecedil;dan&ttilde;">l&ecedil;dantur</expan>. </s> <s>At modò videamus oportet <expan abbr="cõ&longs;entiant'ne">con&longs;entiant'ne</expan> h&ecedil;c <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>veritate <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde <expan abbr="cũ">cum</expan> dictis Auerrois. </s> <s>Ac mihi <expan abbr="&qtilde;d&etilde;">quad&etilde;</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt de prima explicatione verba <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/><expan abbr="faciã">faciam</expan>, & generatim & &longs;igillatim <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura di&longs;&longs;entire. </s> <s><expan abbr="Tũ">Tum</expan> quae <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan>, <expan abbr="quãtunuis">quantunuis</expan> ab illa puritate <lb/>deflexerit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illi^{9} e&longs;t propria & natiua, <expan abbr="mõ">mom</expan> retineat ei^{9} elementi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> abe&longs;&longs;e <expan abbr="vi-dea&ttilde;">vi­<lb/>deatur</expan> ab illa <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan>, in qua <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dicã">dicam</expan> manet <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>, &longs;ed vita, vt &longs;i vel paruus à <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan> lap&longs;us &longs;en&longs;u di­<lb/>gno&longs;ci po&longs;sit, aliter paucas <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <expan abbr="tactiliũ">tactilium</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> no&longs;ceremus; <expan abbr="tãtò">tantò</expan> magis ille percipi queat. <lb/></s> <s>Prætereà in <expan abbr="vnoquoq.">vnoquoque</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>; vt aqua (ibi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõplura">complura</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> &longs;&ecedil;cla <expan abbr="gignun&ttilde;">gignuntur</expan>) mult&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> &longs;pecies, <lb/><expan abbr="quarũ">quarum</expan> <expan abbr="extãt">extant</expan> varia <expan abbr="t&etilde;peram&etilde;ta">temperamenta</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> ergo <expan abbr="tantũ">tantum</expan> &longs;it inter ip&longs;a <expan abbr="temperamentorũ">temperamentorum</expan> di&longs;crimen, <expan abbr="qd">quod</expan> igitur <lb/> | <arrow.to.target n="marg2565"></arrow.to.target><lb/>hoc <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> modo <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;en&longs;ile. </s> <s>& h&ecedil;c &longs;olutio Ianduno tribuitur in egregiis illis <lb/><expan abbr="&qtilde;&longs;tionibus">qua&longs;tionibus</expan> de Anim. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> illud <expan abbr="adiiciã">adiiciam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter ab ip&longs;o <expan abbr="cõcedi">concedi</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;imile">con&longs;imile</expan> fugere <lb/><expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;ed vix &longs;entiri, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;int ab&longs;olutè &longs;imilia corpora <expan abbr="locãtia">locantia</expan> locatis, &longs;ed quia <expan abbr="patũ">parum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> dif­<lb/>ferant. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> tolli <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> immutet, vt eius perturbatio <expan abbr="pcipia&ttilde;">pcipiatur</expan>. <lb/></s> <s>& magis <expan abbr="cõgruè">congruè</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> medici <expan abbr="ins&etilde;&longs;il&etilde;">insen&longs;ilem</expan> <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="dicũt">dicunt</expan>, & <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="in&longs;en&longs;il&etilde;">in&longs;en&longs;ilem</expan>, quia vix <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> <lb/><expan abbr="digno&longs;ca&ttilde;">digno&longs;catur</expan>, & <expan abbr="morbũ">morbum</expan>, vbi &longs;en&longs;iliter officia <expan abbr="l&ecedil;dan&ttilde;">l&ecedil;dantur</expan>. </s> <s>At modò videamus oportet <expan abbr="cõ&longs;entiant'ne">con&longs;entiant'ne</expan> h&ecedil;c <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>veritate <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde <expan abbr="cũ">cum</expan> dictis Auerrois. </s> <s>Ac mihi <expan abbr="&qtilde;d&etilde;">quad&etilde;</expan> <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan>, vt de prima explicatione verba <expan abbr="primũ">primum</expan> <lb/><expan abbr="faciã">faciam</expan>, & generatim & &longs;igillatim <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura di&longs;&longs;entire. </s> <s><expan abbr="Tũ">Tum</expan> quae <expan abbr="elem&etilde;tũ">elementum</expan>, <expan abbr="quãtunuis">quantunuis</expan> ab illa puritate <lb/>deflexerit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illi^{9} e&longs;t propria & natiua, <expan abbr="mõ">modo</expan> retineat ei^{9} elementi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> abe&longs;&longs;e <expan abbr="vi-dea&ttilde;">vi­<lb/>deatur</expan> ab illa <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan>, in qua <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dicã">dicam</expan> manet <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>, &longs;ed vita, vt &longs;i vel paruus à <expan abbr="t&etilde;perie">temperie</expan> lap&longs;us &longs;en&longs;u di­<lb/>gno&longs;ci po&longs;sit, aliter paucas <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <expan abbr="tactiliũ">tactilium</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> no&longs;ceremus; <expan abbr="tãtò">tantò</expan> magis ille percipi queat. <lb/></s> <s>Prætereà in <expan abbr="vnoquoq.">vnoquoque</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>; vt aqua (ibi <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõplura">complura</expan> <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> &longs;&ecedil;cla <expan abbr="gignun&ttilde;">gignuntur</expan>) mult&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> &longs;pecies, <lb/><expan abbr="quarũ">quarum</expan> <expan abbr="extãt">extant</expan> varia <expan abbr="t&etilde;peram&etilde;ta">temperamenta</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> ergo <expan abbr="tantũ">tantum</expan> &longs;it inter ip&longs;a <expan abbr="temperamentorũ">temperamentorum</expan> di&longs;crimen, <expan abbr="qd">quod</expan> igitur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2566"></arrow.to.target><lb/>à medio magis recedet <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> ver&longs;us, id poterit <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="cõpreh&etilde;dere">comprehendere</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> quo degit. </s> <s>Legi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> <lb/>&longs;ic dubitare. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> locus in quo degit animal <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut vniformis e&longs;t, aut difformis. </s> <s>Pone illum <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="vniform&etilde;">vniformen</expan>; profectò ab eo quod &longs;it <expan abbr="t&etilde;periei">temperiei</expan> <expan abbr="cõtrari&ecedil;">contrari&ecedil;</expan>, maximè &longs;entietur, vt loc^{9} frigidus à bilio&longs;o. <lb/></s> <s>Dicito e&longs;&longs;e difformem. </s> <s>Ergo, &longs;i non &longs;entietur in vna parte; poterit in alia &longs;entiri. </s> <s>Noui <expan abbr="paullulũ">paullulum</expan> <lb/>quid ad hoc dici. </s> <s><expan abbr="N&etilde;pè">Nempè</expan> aërem inclu&longs;um in poris corporis, cùm beneficio caloris innati factus &longs;it <lb/>animali familiaris, prohibere quominus aër ille diuer&longs;us &longs;entiatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id natura <expan abbr="comparatũ">comparatum</expan> <lb/>e&longs;t, vt quod intus e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur admitti <expan abbr="alienũ">alienum</expan>. </s> <s>Non &longs;atis arridet, quandò ita fieret, vt animal & <lb/>homo poti&longs;simè cuius calor e&longs;t efficaci&longs;simus, ægrè <expan abbr="admodũ">admodum</expan> frigus perciperet, & <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ob­<lb/>&longs;tet <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan> huic &longs;en&longs;ioni <expan abbr="faci&etilde;dæ">faciendæ</expan>, vt adiuuet maximè, quia tactus requirit <expan abbr="di&longs;similitudin&etilde;">di&longs;similitudinem</expan>, & <expan abbr="affe-ction&etilde;">affe­<lb/>ctionem</expan> propriè dictam. </s> <s>hæc in magis contrario magis elucet. </s> <s>licet forta&longs;&longs;e minus proficiat, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in hoc tractatu docuimus te&longs;tes &longs;unt balneatores, qui paullatim <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan>, vt à &longs;udo per <expan abbr="apodyteriũ">apodyterium</expan>, <lb/>&longs;eu <expan abbr="tepidariũ">tepidarium</expan>, deinde per <expan abbr="caldariũ">caldarium</expan> balnei <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> excipiamus, & <expan abbr="cũ">cum</expan> eximus ex balneo &longs;en&longs;im perga­<lb/>mus ad <expan abbr="&longs;udũ">&longs;udum</expan>. </s> <s>cauemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, ne excalfacti protinus aëri frigidiori exponamur, ne in lateris & <expan abbr="co&longs;tarũ">co&longs;tarum</expan> <lb/>dolores incidamus, & in regionibus frigidi&longs;simis &longs;ub Septentrione, vt Caroduni, &longs;icut à <expan abbr="n&rtilde;is">nrnis</expan> mer­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2566"></arrow.to.target><lb/>à medio magis recedet <expan abbr="cõtrarium">contrarium</expan> ver&longs;us, id poterit <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="cõpreh&etilde;dere">comprehendere</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> quo degit. </s> <s>Legi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> <lb/>&longs;ic dubitare. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> locus in quo degit animal <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut vniformis e&longs;t, aut difformis. </s> <s>Pone illum <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="vniform&etilde;">vniformen</expan>; profectò ab eo quod &longs;it <expan abbr="t&etilde;periei">temperiei</expan> <expan abbr="cõtrari&ecedil;">contrari&ecedil;</expan>, maximè &longs;entietur, vt loc^{9} frigidus à bilio&longs;o. <lb/></s> <s>Dicito e&longs;&longs;e difformem. </s> <s>Ergo, &longs;i non &longs;entietur in vna parte; poterit in alia &longs;entiri. </s> <s>Noui <expan abbr="paullulũ">paullulum</expan> <lb/>quid ad hoc dici. </s> <s><expan abbr="N&etilde;pè">Nempè</expan> aërem inclu&longs;um in poris corporis, cùm beneficio caloris innati factus &longs;it <lb/>animali familiaris, prohibere quominus aër ille diuer&longs;us &longs;entiatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id natura <expan abbr="comparatũ">comparatum</expan> <lb/>e&longs;t, vt quod intus e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur admitti <expan abbr="alienũ">alienum</expan>. </s> <s>Non &longs;atis arridet, quandò ita fieret, vt animal & <lb/>homo poti&longs;simè cuius calor e&longs;t efficaci&longs;simus, ægrè <expan abbr="admodũ">admodum</expan> frigus perciperet, & <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ob­<lb/>&longs;tet <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan> huic &longs;en&longs;ioni <expan abbr="faci&etilde;dæ">faciendæ</expan>, vt adiuuet maximè, quia tactus requirit <expan abbr="di&longs;similitudin&etilde;">di&longs;similitudinem</expan>, & <expan abbr="affe-ction&etilde;">affe­<lb/>ctionem</expan> propriè dictam. </s> <s>hæc in magis contrario magis elucet. </s> <s>licet forta&longs;&longs;e minus proficiat, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in hoc tractatu docuimus te&longs;tes &longs;unt balneatores, qui paullatim <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan>, vt à &longs;udo per <expan abbr="apodyteriũ">apodyterium</expan>, <lb/>&longs;eu <expan abbr="tepidariũ">tepidarium</expan>, deinde per <expan abbr="caldariũ">caldarium</expan> balnei <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> excipiamus, & <expan abbr="cũ">cum</expan> eximus ex balneo &longs;en&longs;im perga­<lb/>mus ad <expan abbr="&longs;udũ">&longs;udum</expan>. </s> <s>cauemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, ne excalfacti protinus aëri frigidiori exponamur, ne in lateris & <expan abbr="co&longs;tarũ">co&longs;tarum</expan> <lb/>dolores incidamus, & in regionibus frigidi&longs;simis &longs;ub Septentrione, vt Caroduni, &longs;icut à <expan abbr="n&rtilde;is">nrnis</expan> mer­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2567"></arrow.to.target><lb/>catorib^{9} accepimus; <expan abbr="expertũ">expertum</expan> e&longs;t eos q in balnea <expan abbr="sūt">sunt</expan> proximè ingre&longs;&longs;uri, vbi <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="agũt">agunt</expan>, prius <lb/>volutari niue quæ aliquanto calidior e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> habeat <expan abbr="inclusũ">inclusum</expan> qui in &longs;e caloris <expan abbr="aliquantulũ">aliquantulum</expan>, con­<lb/>tinet, & manet immobilis, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teroqui motus afferat frigus, ni&longs;i fuerit vehementior, & <expan abbr="pr&ecedil;l&etilde;titie">pr&ecedil;lentitie</expan> <lb/><expan abbr="pati&etilde;tis">patientis</expan> min^{9} penetret, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> halitus &longs;ubtiliores, & nos igni digitos <expan abbr="s&etilde;&longs;im">sen&longs;im</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> confertim admouemus: <lb/>aliter dolor intolerabilis ingruat. </s> <s>Quare vbi magis <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan>, maior perturbatio, <expan abbr="maior&qacute;">maiorque</expan>. </s> <s><expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> <expan abbr="effi-ci&ttilde;">effi­<lb/>citur</expan>. </s> <s><expan abbr="It&etilde;">Item</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> aër inclu&longs;us in poris ob <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> vetaret, quominus animalia in loco &longs;imili, & &longs;ibi <lb/>natiuo <expan abbr="deg&etilde;tia">degentia</expan> po&longs;&longs;ent id <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> extrin&longs;ec^{9} e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;entio &longs;imile, &longs;ed <expan abbr="prohibe&ttilde;">prohibetur</expan> <expan abbr="s&etilde;tiri">sentiri</expan> di&longs;simile. </s> <s>null^{9} <lb/>ergo <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>. </s> <s><expan abbr="Veruntam&etilde;">Veruntamen</expan> vt <expan abbr="oĩa">omnia</expan> h&ecedil;c illis <expan abbr="cõdonemus">condonemus</expan>, & quae de natura <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> verè hæc <expan abbr="pronũcien&ttilde;">pronuncientur</expan>, &longs;ed <lb/>vt loc^{9} e&longs;t, & de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="reperi&ttilde;">reperitur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in&longs;en&longs;ile, interpretemur id quod ægrè &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-prehendi&ttilde;">con­<lb/>prehenditur</expan>. </s> <s>At <expan abbr="nõ">non</expan> tolerat has interpretationes illud <expan abbr="corollariũ">corollarium</expan> quo <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> Auerroës aquam <expan abbr="nõ">non</expan> cale­<lb/>fieri, dum fuerit pura, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod <expan abbr="infer&ttilde;">infertur</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="falsã">falsam</expan> vulgi <expan abbr="per&longs;ua&longs;ion&etilde;">per&longs;ua&longs;ionem</expan>, quod frigore <expan abbr="aquã">aquam</expan> de <lb/>terminari <expan abbr="nõ">non</expan> putat, vt humore, quia perpetuò <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;it in aqua. </s> <s>videtur <expan abbr=".n.">enim</expan> Auerroës & de <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, & <expan abbr="s&etilde;&longs;ione">sen&longs;ione</expan> ab&longs;oluta verba <expan abbr="face&rtilde;">facerm</expan>. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="perp&etilde;damus">perpendamus</expan>, quid &longs;it hoc <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan>, <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> fue­<lb/>rit pura, <expan abbr="nõ">non</expan> calefieri, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="intelligi&ttilde;">intelligitur</expan>, qua&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit alterari, &longs;ed quicquid <expan abbr="præternatiuũ">præternatiuum</expan> aquæ fri­ | <arrow.to.target n="marg2567"></arrow.to.target><lb/>catorib^{9} accepimus; <expan abbr="expertũ">expertum</expan> e&longs;t eos q in balnea <expan abbr="sūt">sunt</expan> proximè ingre&longs;&longs;uri, vbi <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="agũt">agunt</expan>, prius <lb/>volutari niue quæ aliquanto calidior e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> habeat <expan abbr="inclusũ">inclusum</expan> qui in &longs;e caloris <expan abbr="aliquantulũ">aliquantulum</expan>, con­<lb/>tinet, & manet immobilis, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teroqui motus afferat frigus, ni&longs;i fuerit vehementior, & <expan abbr="pr&ecedil;l&etilde;titie">pr&ecedil;lentitie</expan> <lb/><expan abbr="pati&etilde;tis">patientis</expan> min^{9} penetret, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> halitus &longs;ubtiliores, & nos igni digitos <expan abbr="s&etilde;&longs;im">sen&longs;im</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> confertim admouemus: <lb/>aliter dolor intolerabilis ingruat. </s> <s>Quare vbi magis <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan>, maior perturbatio, <expan abbr="maior&qacute;">maiorque</expan>. </s> <s><expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan> <expan abbr="effi-ci&ttilde;">effi­<lb/>citur</expan>. </s> <s><expan abbr="It&etilde;">Item</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> aër inclu&longs;us in poris ob <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> vetaret, quominus animalia in loco &longs;imili, & &longs;ibi <lb/>natiuo <expan abbr="deg&etilde;tia">degentia</expan> po&longs;&longs;ent id <expan abbr="s&etilde;tire">sentire</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> extrin&longs;ec^{9} e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;entio &longs;imile, &longs;ed <expan abbr="prohibe&ttilde;">prohibetur</expan> <expan abbr="s&etilde;tiri">sentiri</expan> di&longs;simile. </s> <s>null^{9} <lb/>ergo <expan abbr="s&etilde;&longs;us">sen&longs;us</expan>. </s> <s><expan abbr="Veruntam&etilde;">Veruntamen</expan> vt <expan abbr="oĩa">omnia</expan> h&ecedil;c illis <expan abbr="cõdonemus">condonemus</expan>, & quae de natura <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> verè hæc <expan abbr="pronũcien&ttilde;">pronuncientur</expan>, &longs;ed <lb/>vt loc^{9} e&longs;t, & de <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="affectũ">affectum</expan> <expan abbr="reperi&ttilde;">reperitur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in&longs;en&longs;ile, interpretemur id quod ægrè &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-prehendi&ttilde;">con­<lb/>prehenditur</expan>. </s> <s>At <expan abbr="nõ">non</expan> tolerat has interpretationes illud <expan abbr="corollariũ">corollarium</expan> quo <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> Auerroës aquam <expan abbr="nõ">non</expan> cale­<lb/>fieri, dum fuerit pura, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod <expan abbr="infer&ttilde;">infertur</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="falsã">falsam</expan> vulgi <expan abbr="per&longs;ua&longs;ion&etilde;">per&longs;ua&longs;ionem</expan>, quod frigore <expan abbr="aquã">aquam</expan> de <lb/>terminari <expan abbr="nõ">non</expan> putat, vt humore, quia perpetuò <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;it in aqua. </s> <s>videtur <expan abbr=".n.">enim</expan> Auerroës & de <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, & <expan abbr="s&etilde;&longs;ione">sen&longs;ione</expan> ab&longs;oluta verba <expan abbr="face&rtilde;">facerm</expan>. </s> <s>In primis <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="perp&etilde;damus">perpendamus</expan>, quid &longs;it hoc <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> fue­<lb/>rit pura, <expan abbr="nõ">non</expan> calefieri, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="intelligi&ttilde;">intelligitur</expan>, qua&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit alterari, &longs;ed quicquid <expan abbr="præternatiuũ">præternatiuum</expan> aquæ fri­ |
| <pb pagenum="410"/>gus experitur animal in aqua, id <expan abbr="totũ">totum</expan> ex alterius corporis &longs;ocietate lucretur, aut quae alterata fuerit <lb/> | <pb pagenum="410"/>gus experitur animal in aqua, id <expan abbr="totũ">totum</expan> ex alterius corporis &longs;ocietate lucretur, aut quae alterata fuerit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2568"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm, nec aliud <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> accedat. </s> <s>Primùm illud, vt rectè obiicit D. Thomas, euertit <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="elemento-rũ">elemento­<lb/>rum</expan> <expan abbr="cõmutationem">commutationem</expan>, <expan abbr="fru&longs;tra&qacute;">fru&longs;traque</expan>. </s> <s><expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan>, <expan abbr="fal&longs;o&qacute;">fal&longs;oque</expan>. </s> <s>collectum, inter <expan abbr="cõuenientia">conuenientia</expan> facilius &longs;uccedere mu­<lb/>tationem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter <expan abbr="di&longs;cõueni&etilde;tia">di&longs;conuenientia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> defendi poterit in <expan abbr="oĩ">omni</expan> generatione pr&ecedil;uias affectiones anteire. <lb/></s> <s>Addam ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vapores ex aqua affecta excitari, &longs;piritus ex terra. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & <expan abbr="terrã">terram</expan> & aquam af­<lb/>fici, & alterari nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Si minus aut alia fore corpora, qu&ecedil; priora &longs;int elementis, quia <expan abbr="nõ">non</expan> fiant <lb/>ex ip&longs;is, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ex iis fieri po&longs;&longs;unt, affici <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;a oporteret, &longs;ed ex ip&longs;is elementa, vt ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> aër, <lb/>aut ignis, ex vapore <expan abbr="it&etilde;">item</expan> aqua, aut &longs;i, <expan abbr="neq.">neque</expan> hæc ex elementis, quia non afficitur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, neque ex <lb/>ip&longs;is elementa, quia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;ent corpora prima: dicendum erit plura e&longs;&longs;e corpora prima, & &longs;impli­<lb/>cia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quattuor. </s> <s>Quanquam non e&longs;t, quae hîc nos admodum efferre velimus, cùm & hæc pluribus <lb/>à maioribus no&longs;tris peracta fuerint, & habita parum probabilia; pr&ecedil;&longs;ertim illud, quae aër &longs;it veluti <expan abbr="me-diũ">me­<lb/>dium</expan>, per quod &longs;entitur vapor, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;en&longs;um pellet, ni&longs;i <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> alienam qualitatem. </s> <s>Quapropter <lb/><expan abbr="dandũ">dandum</expan> erit affici aërem, & ponenda in aëre affectio quæ e&longs;t qualitatis &longs;olius mutatio. </s> <s>Sed eam re­<lb/>mouet ip&longs;emet Auerroës, dum <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> aquam, aut aërem vult, <expan abbr="nõ">non</expan> per affectionem & <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, & vt <lb/>inquit Ari&longs;t. <foreign lang="greek">xa\ta\ pa/qos</foreign> eiu&longs;modi reddi, &longs;ed propter mixturam corporis alieni. </s> <s>Nunc agat Auer­<lb/>roës de affectione illa quæ &longs;uperat <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> naturam elementi, veruntamen animali in &longs;uo loco de­<lb/>genti <expan abbr="cõueniens">conueniens</expan> & &longs;imilis exi&longs;tit. </s> <s>Vide, ob&longs;ecro, an his <expan abbr="re&longs;põdeant">re&longs;pondeant</expan> ea quæ &longs;ub&longs;cribit Auereoës, de­<lb/>cipi nimirùm vulgus in eo, quae aquæ <expan abbr="naturã">naturam</expan>, non frigiditate, &longs;ed humiditate determinet. </s> <s>Nam &longs;i na­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2568"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm, nec aliud <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> accedat. </s> <s>Primùm illud, vt rectè obiicit D. Thomas, euertit <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="elemento-rũ">elemento­<lb/>rum</expan> <expan abbr="cõmutationem">commutationem</expan>, <expan abbr="fru&longs;tra&qacute;">fru&longs;traque</expan>. </s> <s><expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan>, <expan abbr="fal&longs;o&qacute;">fal&longs;oque</expan>. </s> <s>collectum, inter <expan abbr="cõuenientia">conuenientia</expan> facilius &longs;uccedere mu­<lb/>tationem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter <expan abbr="di&longs;cõueni&etilde;tia">di&longs;conuenientia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> defendi poterit in <expan abbr="oĩ">omni</expan> generatione pr&ecedil;uias affectiones anteire. <lb/></s> <s>Addam ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vapores ex aqua affecta excitari, &longs;piritus ex terra. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> & <expan abbr="terrã">terram</expan> & aquam af­<lb/>fici, & alterari nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Si minus aut alia fore corpora, qu&ecedil; priora &longs;int elementis, quia <expan abbr="nõ">non</expan> fiant <lb/>ex ip&longs;is, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ex iis fieri po&longs;&longs;unt, affici <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;a oporteret, &longs;ed ex ip&longs;is elementa, vt ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> aër, <lb/>aut ignis, ex vapore <expan abbr="it&etilde;">item</expan> aqua, aut &longs;i, <expan abbr="neq.">neque</expan> hæc ex elementis, quia non afficitur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, neque ex <lb/>ip&longs;is elementa, quia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;ent corpora prima: dicendum erit plura e&longs;&longs;e corpora prima, & &longs;impli­<lb/>cia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quattuor. </s> <s>Quanquam non e&longs;t, quae hîc nos admodum efferre velimus, cùm & hæc pluribus <lb/>à maioribus no&longs;tris peracta fuerint, & habita parum probabilia; pr&ecedil;&longs;ertim illud, quae aër &longs;it veluti <expan abbr="me-diũ">me­<lb/>dium</expan>, per quod &longs;entitur vapor, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;en&longs;um pellet, ni&longs;i <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> alienam qualitatem. </s> <s>Quapropter <lb/><expan abbr="dandũ">dandum</expan> erit affici aërem, & ponenda in aëre affectio quæ e&longs;t qualitatis &longs;olius mutatio. </s> <s>Sed eam re­<lb/>mouet ip&longs;emet Auerroës, dum <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> aquam, aut aërem vult, <expan abbr="nõ">non</expan> per affectionem & <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, & vt <lb/>inquit Ari&longs;t. <foreign lang="greek">xa\ta\ pa/qos</foreign> eiu&longs;modi reddi, &longs;ed propter mixturam corporis alieni. </s> <s>Nunc agat Auer­<lb/>roës de affectione illa quæ &longs;uperat <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> naturam elementi, veruntamen animali in &longs;uo loco de­<lb/>genti <expan abbr="cõueniens">conueniens</expan> & &longs;imilis exi&longs;tit. </s> <s>Vide, ob&longs;ecro, an his <expan abbr="re&longs;põdeant">re&longs;pondeant</expan> ea quæ &longs;ub&longs;cribit Auereoës, de­<lb/>cipi nimirùm vulgus in eo, quae aquæ <expan abbr="naturã">naturam</expan>, non frigiditate, &longs;ed humiditate determinet. </s> <s>Nam &longs;i na­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2569"></arrow.to.target><lb/>turam elementi &longs;impliciter accipit, iam <expan abbr="illorũ">illorum</expan> explicationi <expan abbr="aduer&longs;a&ttilde;">aduer&longs;atur</expan>, volunt <expan abbr=".n.">enim</expan> non accipi &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;i <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> intelligit, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter, &longs;ed, vt locus e&longs;t; <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> decipitur vulgus, <lb/>&longs;ed rectè opinatur, <expan abbr="nõ">non</expan> in frigiditate, &longs;ed in humiditate e&longs;&longs;e <expan abbr="po&longs;itã">po&longs;itam</expan> aqu&ecedil; <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <lb/><expan abbr="pugnãt">pugnant</expan>, <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan>, vt <expan abbr="locũ">locum</expan>, & ei^{9} <expan abbr="naturã">naturam</expan> humiditate <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan>, vt &longs;i illud &longs;it, ita &longs;entire, &longs;it <lb/>penitus errare. </s> <s>Quæ cùm &longs;int. </s> <s>Locus <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> naturalis &longs;en&longs;ilis erit, & per qualitates &longs;uas, vt à nobis <lb/>anteà <expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t, & ita <expan abbr="cõ&longs;eruabit">con&longs;eruabit</expan> id quod in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, vt indiuidui, <expan abbr="&longs;peciei&qacute;">&longs;pecieique</expan>. </s> <s>tutelæ <expan abbr="opitule&ttilde;">opituletur</expan> <lb/>per <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>, & vniuer&longs;i ordini per <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> &longs;eruiat, ni&longs;i malo quo <expan abbr="piã">piam</expan> ca&longs;u &longs;uo cur&longs;u excu­<lb/>tiatur. </s> <s>At verò <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> locus hæc <expan abbr="dilig&etilde;tius">diligentius</expan> <expan abbr="exquir&etilde;di">exquirendi</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> eò redeamus, vnde di&longs;ce&longs;simus. <lb/></s> <s>e&longs;&longs;e .&longs;. </s> <s><expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> loci naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè vt quantus e&longs;t, & mathematicè acceptus, &longs;ed vt virtu­<lb/>tes à c&ecedil;lo <expan abbr="cõmunicatas">communicatas</expan> &longs;ub certa <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> notat qua perficiat corpora naturalia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="appet&etilde;tia">appetentia</expan> <expan abbr="mou&etilde;-tur">mouen­<lb/>tur</expan>, vt <expan abbr="locũ">locum</expan> &longs;ibi <expan abbr="cõparent">comparent</expan>, in quo bene &longs;e habeant. </s> <s>Nam &longs;ic inexhau&longs;ta illa materiæ cupiditas exple­<lb/>tur, & æquilibrium <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> <expan abbr="actuo&longs;orũ">actuo&longs;orum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> patibilium con&longs;eruatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt optimè dicebat. <lb/></s> <s>Sapiens ille <foreign lang="greek">to\ rson po/lemon ou) poiei=</foreign>. </s> <s>AEquilibrium <expan abbr="nõ">non</expan> ciet bellum. </s> <s>hoc verò natura efficit nunc ad­<lb/>dendo, alias adimendo, & <expan abbr="&longs;tatũ">&longs;tatum</expan> <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rei &longs;ic <expan abbr="cõmutando">commutando</expan>, vt &longs;emper vices rependere meminerit. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2569"></arrow.to.target><lb/>turam elementi &longs;impliciter accipit, iam <expan abbr="illorũ">illorum</expan> explicationi <expan abbr="aduer&longs;a&ttilde;">aduer&longs;atur</expan>, volunt <expan abbr=".n.">enim</expan> non accipi &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;i <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> intelligit, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter, &longs;ed, vt locus e&longs;t; <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> decipitur vulgus, <lb/>&longs;ed rectè opinatur, <expan abbr="nõ">non</expan> in frigiditate, &longs;ed in humiditate e&longs;&longs;e <expan abbr="po&longs;itã">po&longs;itam</expan> aqu&ecedil; <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <lb/><expan abbr="pugnãt">pugnant</expan>, <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan>, vt <expan abbr="locũ">locum</expan>, & ei^{9} <expan abbr="naturã">naturam</expan> humiditate <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan>, vt &longs;i illud &longs;it, ita &longs;entire, &longs;it <lb/>penitus errare. </s> <s>Quæ cùm &longs;int. </s> <s>Locus <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> naturalis &longs;en&longs;ilis erit, & per qualitates &longs;uas, vt à nobis <lb/>anteà <expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t, & ita <expan abbr="cõ&longs;eruabit">con&longs;eruabit</expan> id quod in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, vt indiuidui, <expan abbr="&longs;peciei&qacute;">&longs;pecieique</expan>. </s> <s>tutelæ <expan abbr="opitule&ttilde;">opituletur</expan> <lb/>per <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>, & vniuer&longs;i ordini per <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> &longs;eruiat, ni&longs;i malo quo <expan abbr="piã">piam</expan> ca&longs;u &longs;uo cur&longs;u excu­<lb/>tiatur. </s> <s>At verò <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> locus hæc <expan abbr="dilig&etilde;tius">diligentius</expan> <expan abbr="exquir&etilde;di">exquirendi</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> eò redeamus, vnde di&longs;ce&longs;simus. <lb/></s> <s>e&longs;&longs;e .&longs;. </s> <s><expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> loci naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè vt quantus e&longs;t, & mathematicè acceptus, &longs;ed vt virtu­<lb/>tes à c&ecedil;lo <expan abbr="cõmunicatas">communicatas</expan> &longs;ub certa <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> notat qua perficiat corpora naturalia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="appet&etilde;tia">appetentia</expan> <expan abbr="mou&etilde;-tur">mouen­<lb/>tur</expan>, vt <expan abbr="locũ">locum</expan> &longs;ibi <expan abbr="cõparent">comparent</expan>, in quo bene &longs;e habeant. </s> <s>Nam &longs;ic inexhau&longs;ta illa materiæ cupiditas exple­<lb/>tur, & æquilibrium <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> <expan abbr="actuo&longs;orũ">actuo&longs;orum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> patibilium con&longs;eruatur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt optimè dicebat. <lb/></s> <s>Sapiens ille <foreign lang="greek">to\ rson po/lemon ou) poiei=</foreign>. </s> <s>AEquilibrium <expan abbr="nõ">non</expan> ciet bellum. </s> <s>hoc verò natura efficit nunc ad­<lb/>dendo, alias adimendo, & <expan abbr="&longs;tatũ">&longs;tatum</expan> <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rei &longs;ic <expan abbr="cõmutando">commutando</expan>, vt &longs;emper vices rependere meminerit. <lb/></s> <s> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Latinorum &longs;ententi&ecedil; de cremento naturalis motus in fine ex ordine recitantur. </s> <s>C. XXXVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Latinorum &longs;ententi&ecedil; de cremento naturalis motus in fine ex ordine recitantur. </s> <s>C. XXXVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>APVD Latinos interpretes legimus opinatos fui&longs;&longs;e <expan abbr="nõnullos">nonnullos</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> à motu calefieri; <expan abbr="calefactũ">calefactum</expan> <lb/>verò fieri <expan abbr="rarior&etilde;">rariorem</expan>: Ob id cedere facilius iis quæ per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, inde <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan>, vt quò <expan abbr="lõgi^{9}">longi^{9}</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan>, quia magis calefiat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rarefiat magis, <expan abbr="atq.">atque</expan> magis &longs;ubinde afficiatur <lb/>ad <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>. </s> <s>quare per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="prõptius">promptius</expan>, expeditius, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> velocius obiri po&longs;sit motus. </s> <s>C&ecedil;te­<lb/>rùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> multò velocius in proce&longs;&longs;u &longs;agitta mouebitur: pr&ecedil;&longs;ertim &longs;i ex motu concalefacta fuerit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, &longs;i <lb/><expan abbr="plũbea">plumbea</expan> &longs;it; ita excalfieri te&longs;tatur Ari&longs;t. </s> <s>vt elique&longs;cat: nihilo&longs;ecius ea &longs;egnius a&longs;siduè mouetur. </s> <s>Præ­<lb/>terquam quae hi mihi <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> naturæ pror&longs;us peruertere. </s> <s>Nam prius e&longs;t motus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calefactio <lb/>medij; ip&longs;i <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> rarefactionem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, & idcirco <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, qui &longs;u&ecedil; cau&longs;&longs;æ natura <lb/><expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, quo certè nihil ineptius. </s> <s>Tribuunt <expan abbr="cõplures">complures</expan> huiu&longs;cemodi euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> viribus ip&longs;ius loci <lb/>quas <expan abbr="tñ">tantum</expan> interpretes <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> accipiunt, &longs;ed duobus modis ip&longs;os de viribus loci di&longs;&longs;erere <lb/> | <s>APVD Latinos interpretes legimus opinatos fui&longs;&longs;e <expan abbr="nõnullos">nonnullos</expan> <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan> à motu calefieri; <expan abbr="calefactũ">calefactum</expan> <lb/>verò fieri <expan abbr="rarior&etilde;">rariorem</expan>: Ob id cedere facilius iis quæ per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, inde <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan>, vt quò <expan abbr="lõgi^{9}">longi^{9}</expan> <lb/>aliquid <expan abbr="mouea&ttilde;">moueatur</expan>, quia magis calefiat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rarefiat magis, <expan abbr="atq.">atque</expan> magis &longs;ubinde afficiatur <lb/>ad <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>. </s> <s>quare per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="prõptius">promptius</expan>, expeditius, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> velocius obiri po&longs;sit motus. </s> <s>C&ecedil;te­<lb/>rùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> multò velocius in proce&longs;&longs;u &longs;agitta mouebitur: pr&ecedil;&longs;ertim &longs;i ex motu concalefacta fuerit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>, &longs;i <lb/><expan abbr="plũbea">plumbea</expan> &longs;it; ita excalfieri te&longs;tatur Ari&longs;t. </s> <s>vt elique&longs;cat: nihilo&longs;ecius ea &longs;egnius a&longs;siduè mouetur. </s> <s>Præ­<lb/>terquam quae hi mihi <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> naturæ pror&longs;us peruertere. </s> <s>Nam prius e&longs;t motus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> calefactio <lb/>medij; ip&longs;i <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> rarefactionem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, & idcirco <expan abbr="ponũt">ponunt</expan> <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, qui &longs;u&ecedil; cau&longs;&longs;æ natura <lb/><expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, quo certè nihil ineptius. </s> <s>Tribuunt <expan abbr="cõplures">complures</expan> huiu&longs;cemodi euenti <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> viribus ip&longs;ius loci <lb/>quas <expan abbr="tñ">tantum</expan> interpretes <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> accipiunt, &longs;ed duobus modis ip&longs;os de viribus loci di&longs;&longs;erere <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2579"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>. </s> <s>Aliqui, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;uprà nos <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, qa locus habeat vim <expan abbr="cõ&longs;eruãdi">con&longs;eruandi</expan> mobile: <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> verò appetitu naturali <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõ&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> <expan abbr="&qtilde;rant">quarant</expan>. </s> <s>ex hoc effici, vt <expan abbr="plãt&ecedil;">plant&ecedil;</expan>, & animalia magis <lb/>hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illo c&ecedil;lo <expan abbr="fruan&ttilde;">fruantur</expan>: is <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e debet <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, vt partim &longs;imilis &longs;it, vt ab eo locati materia <expan abbr="cõ&longs;erue&ttilde;">con&longs;eruetur</expan> <lb/>partim <expan abbr="cõtrari^{9}">contrari^{9}</expan>, vt <expan abbr="emende&ttilde;">emendetur</expan> <expan abbr="exuperãtia">exuperantia</expan>. </s> <s>Sic <expan abbr="vnũquodq.">vnunquodque</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> illo cui <expan abbr="cõtiguũ">contiguum</expan> e&longs;t, in altera <lb/>qualitate <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, in altera verò differt, quod &longs;anè ab Auerroë <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="exceptũ">exceptum</expan> qui <expan abbr="locũ">locum</expan> appeti dicebat <lb/>à mobili, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> motus, & quae in ip&longs;o &longs;it eius quies. </s> <s>Alij <expan abbr="dicũt">dicunt</expan> in loco vim ine&longs;&longs;e trahendi mobile, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ine&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> magnet&ecedil; vis <expan abbr="attrah&etilde;di">attrahendi</expan> <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan>. </s> <s>At vt aliqua <expan abbr="cõtra">contra</expan> po&longs;teriores di&ecedil;amus. </s> <s>Non'ne <lb/>quò maius e&longs;t corpus, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis viribus <expan abbr="attrah&etilde;tis">attrahentis</expan> re&longs;i&longs;tit? </s> <s><expan abbr="vtiq.">vtique</expan>. </s> <s>Ergo maiora <expan abbr="de&longs;cender&etilde;t">de&longs;cenderent</expan> <lb/>tardius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minora. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> globa terræ, &longs;icuti nec ex <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> di­<lb/>&longs;tantia <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> moueri <expan abbr="põt">potest</expan> à magnete, <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> enim facultatis naturalis robur <expan abbr="finitũ">finitum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quare nec <expan abbr="vl-lũ">vl­<lb/>lum</expan> e&longs;&longs;et robur <expan abbr="Ari&longs;totelicarũ">Ari&longs;totelicarum</expan> <expan abbr="rõnum">ronnum</expan> quibus <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t, è <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> alterius <expan abbr="mũdi">mundi</expan>, <expan abbr="quantũuis">quantunuis</expan> di&longs;taret, <lb/>ad <expan abbr="c&etilde;trũ">centrum</expan> <expan abbr="n&rtilde;i">nrni</expan> ferri po&longs;&longs;e <expan abbr="terrã">terram</expan>. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> huc ni&longs;i <expan abbr="trah&etilde;di">trahendi</expan> facultas, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ine&longs;t in medio <expan abbr="n&rtilde;i">nrni</expan>, po&longs;­<lb/>&longs;et eò peruenire. </s> <s>in c&ecedil;teris verò, ni&longs;i per <expan abbr="certũ">certum</expan> &longs;patium procedere <expan abbr="nõ">non</expan> apparet; in qbus, <expan abbr="cũ">cum</expan> eueniat id, <lb/>ni&longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> varietatis afferri po&longs;sit, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> iudicium <expan abbr="faci&etilde;dũ">faciendum</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> anteà docuerimus, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2579"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>. </s> <s>Aliqui, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;uprà nos <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> locus habeat vim <expan abbr="cõ&longs;eruãdi">con&longs;eruandi</expan> mobile: <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> verò appetitu naturali <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cõ&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> <expan abbr="&qtilde;rant">quarant</expan>. </s> <s>ex hoc effici, vt <expan abbr="plãt&ecedil;">plant&ecedil;</expan>, & animalia magis <lb/>hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illo c&ecedil;lo <expan abbr="fruan&ttilde;">fruantur</expan>: is <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e debet <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, vt partim &longs;imilis &longs;it, vt ab eo locati materia <expan abbr="cõ&longs;erue&ttilde;">con&longs;eruetur</expan> <lb/>partim <expan abbr="cõtrari^{9}">contrari^{9}</expan>, vt <expan abbr="emende&ttilde;">emendetur</expan> <expan abbr="exuperãtia">exuperantia</expan>. </s> <s>Sic <expan abbr="vnũquodq.">vnunquodque</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> illo cui <expan abbr="cõtiguũ">contiguum</expan> e&longs;t, in altera <lb/>qualitate <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, in altera verò differt, quod &longs;anè ab Auerroë <expan abbr="v&rtilde;">videtur</expan> <expan abbr="exceptũ">exceptum</expan> qui <expan abbr="locũ">locum</expan> appeti dicebat <lb/>à mobili, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> motus, & quae in ip&longs;o &longs;it eius quies. </s> <s>Alij <expan abbr="dicũt">dicunt</expan> in loco vim ine&longs;&longs;e trahendi mobile, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ine&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> magnet&ecedil; vis <expan abbr="attrah&etilde;di">attrahendi</expan> <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan>. </s> <s>At vt aliqua <expan abbr="cõtra">contra</expan> po&longs;teriores di&ecedil;amus. </s> <s>Non'ne <lb/>quò maius e&longs;t corpus, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis viribus <expan abbr="attrah&etilde;tis">attrahentis</expan> re&longs;i&longs;tit? </s> <s><expan abbr="vtiq.">vtique</expan>. </s> <s>Ergo maiora <expan abbr="de&longs;cender&etilde;t">de&longs;cenderent</expan> <lb/>tardius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> minora. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> globa terræ, &longs;icuti nec ex <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> di­<lb/>&longs;tantia <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> moueri <expan abbr="põt">potest</expan> à magnete, <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> enim facultatis naturalis robur <expan abbr="finitũ">finitum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quare nec <expan abbr="vl-lũ">vl­<lb/>lum</expan> e&longs;&longs;et robur <expan abbr="Ari&longs;totelicarũ">Ari&longs;totelicarum</expan> <expan abbr="rõnum">ronnum</expan> quibus <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t, è <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> alterius <expan abbr="mũdi">mundi</expan>, <expan abbr="quantũuis">quantunuis</expan> di&longs;taret, <lb/>ad <expan abbr="c&etilde;trũ">centrum</expan> <expan abbr="n&rtilde;i">nrni</expan> ferri po&longs;&longs;e <expan abbr="terrã">terram</expan>. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> huc ni&longs;i <expan abbr="trah&etilde;di">trahendi</expan> facultas, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ine&longs;t in medio <expan abbr="n&rtilde;i">nrni</expan>, po&longs;­<lb/>&longs;et eò peruenire. </s> <s>in c&ecedil;teris verò, ni&longs;i per <expan abbr="certũ">certum</expan> &longs;patium procedere <expan abbr="nõ">non</expan> apparet; in qbus, <expan abbr="cũ">cum</expan> eueniat id, <lb/>ni&longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> varietatis afferri po&longs;sit, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> iudicium <expan abbr="faci&etilde;dũ">faciendum</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> anteà docuerimus, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2580"></arrow.to.target><lb/>&longs;it illi rationi tribuendum; tamen valeat apud eos, qui vim loco <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> trahendi concedunt. <lb/></s> <s>Quod &longs;i <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> adieceris; iam tecum ip&longs;e confliges. </s> <s>Contra Auerroëm inuehuntur non­<lb/>nulli, quanquam argumento fallaci, dicentes. </s> <s>quo magis caret res, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis appetere. </s> <s>&longs;ed <lb/>tum caret magis, vbi longius ab&longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vbi propè. </s> <s>Vbi igitur aberit longius ip&longs;a res à &longs;uo loco, <expan abbr="&longs;ua&qacute;">&longs;uaque</expan>. <lb/></s> <s>forma, tantò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> citius eò properabit, <expan abbr="atq.">atque</expan> perueniet. </s> <s>Sed certè non vident i&longs;ti, appetitum, qui <lb/>cau&longs;&longs;a motus e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> in ea materia, quæ propinquior &ecedil;&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illa, quæ longius à fine abe&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti planta non appetit vi&longs;um <expan abbr="neq.">neque</expan> talpa de&longs;iderat lumen; homo <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i fuerit cœcus, appetit <lb/>maximè, quia propè e&longs;t, vt videat: &longs;ic materia, ni&longs;i <expan abbr="bonũ">bonum</expan> <expan abbr="experia&ttilde;">experiatur</expan> quod ip&longs;i per affectiones pr&ecedil;uias <lb/>offert <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: illud <expan abbr="nõ">non</expan> appetit, tum magis appetit, quo magis ip&longs;i obiicitur, tum verò obiicitur: ma­<lb/>gis, quo magis affecta, & prouecta e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tias">potentias</expan> propinquiores. </s> <s>Nec &longs;ecus accidit, vt mea fert opinio, <lb/>ac in amatorib^{9} qui puella <expan abbr="expectãtes">expectantes</expan>, quo vicinior e&longs;t hora, magis <expan abbr="angun&ttilde;">anguntur</expan>, & hora vna pro <expan abbr="lõgi&longs;-&longs;imo">longi&longs;­<lb/>&longs;imo</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="habe&ttilde;">habetur</expan>. </s> <s>Nec ab <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> abhorret <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;t. </s> <s>q <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> v&longs;u <expan abbr="cõparan&ttilde;">comparantur</expan>, profecto <expan abbr="ĩ">in</expan> forma <lb/>docet habilius reddere <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>; tantò magis <expan abbr="ĩ">in</expan> natura; quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> habet in &longs;eip&longs;o <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>. </s> <s><expan abbr="“S&etilde;per">“Semper</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> bene mobilior, inquit, ad <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> fit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> <expan abbr="sũp&longs;erit">sump&longs;erit</expan> à prin­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2580"></arrow.to.target><lb/>&longs;it illi rationi tribuendum; tamen valeat apud eos, qui vim loco <expan abbr="vndecunq.">vndecunque</expan> trahendi concedunt. <lb/></s> <s>Quod &longs;i <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> adieceris; iam tecum ip&longs;e confliges. </s> <s>Contra Auerroëm inuehuntur non­<lb/>nulli, quanquam argumento fallaci, dicentes. </s> <s>quo magis caret res, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> magis appetere. </s> <s>&longs;ed <lb/>tum caret magis, vbi longius ab&longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vbi propè. </s> <s>Vbi igitur aberit longius ip&longs;a res à &longs;uo loco, <expan abbr="&longs;ua&qacute;">&longs;uaque</expan>. <lb/></s> <s>forma, tantò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> citius eò properabit, <expan abbr="atq.">atque</expan> perueniet. </s> <s>Sed certè non vident i&longs;ti, appetitum, qui <lb/>cau&longs;&longs;a motus e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> in ea materia, quæ propinquior &ecedil;&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illa, quæ longius à fine abe&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti planta non appetit vi&longs;um <expan abbr="neq.">neque</expan> talpa de&longs;iderat lumen; homo <expan abbr="aũt">aut</expan>, &longs;i fuerit cœcus, appetit <lb/>maximè, quia propè e&longs;t, vt videat: &longs;ic materia, ni&longs;i <expan abbr="bonũ">bonum</expan> <expan abbr="experia&ttilde;">experiatur</expan> quod ip&longs;i per affectiones pr&ecedil;uias <lb/>offert <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: illud <expan abbr="nõ">non</expan> appetit, tum magis appetit, quo magis ip&longs;i obiicitur, tum verò obiicitur: ma­<lb/>gis, quo magis affecta, & prouecta e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tias">potentias</expan> propinquiores. </s> <s>Nec &longs;ecus accidit, vt mea fert opinio, <lb/>ac in amatorib^{9} qui puella <expan abbr="expectãtes">expectantes</expan>, quo vicinior e&longs;t hora, magis <expan abbr="angun&ttilde;">anguntur</expan>, & hora vna pro <expan abbr="lõgi&longs;-&longs;imo">longi&longs;­<lb/>&longs;imo</expan> <expan abbr="tpe">tempore</expan> <expan abbr="habe&ttilde;">habetur</expan>. </s> <s>Nec ab <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> <expan abbr="s&etilde;&longs;u">sen&longs;u</expan> abhorret <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;t. </s> <s>q <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> v&longs;u <expan abbr="cõparan&ttilde;">comparantur</expan>, profecto <expan abbr="ĩ">in</expan> forma <lb/>docet habilius reddere <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>; tantò magis <expan abbr="ĩ">in</expan> natura; quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> habet in &longs;eip&longs;o <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>. </s> <s><expan abbr="“S&etilde;per">“Semper</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> bene mobilior, inquit, ad <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> fit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> <expan abbr="sũp&longs;erit">sump&longs;erit</expan> à prin­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2581"></arrow.to.target><lb/>cipio.” Nec video <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> auctores hui^{9} <expan abbr="rõnis">rationis</expan> euitare po&longs;sint, quin ab initio cùm maior ad­<lb/>&longs;it pote&longs;tas; velocius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, &longs;ed <expan abbr="imprud&etilde;tes">imprudentes</expan> in eo lap&longs;i <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quae <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="gradũ">gradum</expan> priuationis, & po­<lb/>tentiæ fecerint, tamet&longs;i vnà <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan>. </s> <s>& illud planè <expan abbr="verũ">verum</expan> ab initio plus priuationis ine&longs;&longs;e, &longs;ed minus <lb/>pote&longs;tatis; in progre&longs;&longs;u amplificari <expan abbr="pot&etilde;tiã">potentiam</expan>, quia priuatio <expan abbr="minua&ttilde;">minuatur</expan>, & vt alibi <expan abbr="o&longs;t&etilde;detur">o&longs;tendetur</expan> <expan abbr="cõmutant">commutant</expan> <expan abbr="la-titudin&etilde;">la­<lb/>titudinem</expan> pote&longs;tatis <expan abbr="cũ">cum</expan> gradu: maius e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio motus <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> pote&longs;tatis, vt in <expan abbr="sũmè">summè</expan> calido ad <expan abbr="fri-gidũ">fri­<lb/>gidum</expan> vt octo, in proce&longs;&longs;u maior gradus: <expan abbr="nã">nam</expan> facilius <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> fiet quod <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, vt quinque <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, amplificatur ergo pote&longs;tas, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> propter <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>, &longs;ed propter <expan abbr="gradũ">gradum</expan>. <lb/></s> <s>Ideò <expan abbr="tantũ">tantum</expan> huic <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan> <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan>, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> veniamus ad alia. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò <lb/><expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="putãt">putant</expan>, <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> <expan abbr="vniuersã">vniuersam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="tribu&etilde;dã">tribuendam</expan> gradui form&ecedil;, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudini materi&ecedil; (<expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>nos ita non credimus) quia par gradus appetitus e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> maiore, & minore gleba; nece&longs;se <expan abbr="it&etilde;">item</expan> fuerit, <lb/><expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> pari gradu <expan abbr="cõcitari">concitari</expan>. </s> <s><expan abbr="par&etilde;">parem</expan> verò <expan abbr="gradũ">gradum</expan> appetitus in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="pone&rtilde;">ponerm</expan> licet, vt &longs;i <expan abbr="fingãtur">fingantur</expan> <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> in <lb/>eodem e&longs;&longs;e gradu perfectionis, aut pote&longs;tatis. </s> <s>Sed illud apud nos plurimum valet. </s> <s>quoniam <lb/>imperfecta e&longs;t hæc opinio; quanuis cau&longs;&longs;am ab eius auctoribus allatam veram e&longs;&longs;e <expan abbr="cõcedamus">concedamus</expan>. <lb/></s> <s>Neque enim admini&longs;tratur ille motus ab ea cau&longs;&longs;a &longs;olùm, &longs;ed ali&ecedil; mult&ecedil; <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> pr&ecedil;ter finem: | <arrow.to.target n="marg2581"></arrow.to.target><lb/>cipio.” Nec video <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> auctores hui^{9} <expan abbr="rõnis">rationis</expan> euitare po&longs;sint, quin ab initio cùm maior ad­<lb/>&longs;it pote&longs;tas; velocius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>, &longs;ed <expan abbr="imprud&etilde;tes">imprudentes</expan> in eo lap&longs;i <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quae <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="gradũ">gradum</expan> priuationis, & po­<lb/>tentiæ fecerint, tamet&longs;i vnà <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan>. </s> <s>& illud planè <expan abbr="verũ">verum</expan> ab initio plus priuationis ine&longs;&longs;e, &longs;ed minus <lb/>pote&longs;tatis; in progre&longs;&longs;u amplificari <expan abbr="pot&etilde;tiã">potentiam</expan>, quia priuatio <expan abbr="minua&ttilde;">minuatur</expan>, & vt alibi <expan abbr="o&longs;t&etilde;detur">o&longs;tendetur</expan> <expan abbr="cõmutant">commutant</expan> <expan abbr="la-titudin&etilde;">la­<lb/>titudinem</expan> pote&longs;tatis <expan abbr="cũ">cum</expan> gradu: maius e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ab initio motus <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> pote&longs;tatis, vt in <expan abbr="sũmè">summè</expan> calido ad <expan abbr="fri-gidũ">fri­<lb/>gidum</expan> vt octo, in proce&longs;&longs;u maior gradus: <expan abbr="nã">nam</expan> facilius <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> fiet quod <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan> e&longs;t, vt quinque <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, amplificatur ergo pote&longs;tas, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> propter <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>, &longs;ed propter <expan abbr="gradũ">gradum</expan>. <lb/></s> <s>Ideò <expan abbr="tantũ">tantum</expan> huic <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan> <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan>, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> veniamus ad alia. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò <lb/><expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="putãt">putant</expan>, <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> <expan abbr="vniuersã">vniuersam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="tribu&etilde;dã">tribuendam</expan> gradui form&ecedil;, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> multitudini materi&ecedil; (<expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>nos ita non credimus) quia par gradus appetitus e&longs;t <expan abbr="ĩ">in</expan> maiore, & minore gleba; nece&longs;se <expan abbr="it&etilde;">item</expan> fuerit, <lb/><expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> pari gradu <expan abbr="cõcitari">concitari</expan>. </s> <s><expan abbr="par&etilde;">parem</expan> verò <expan abbr="gradũ">gradum</expan> appetitus in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="pone&rtilde;">ponerm</expan> licet, vt &longs;i <expan abbr="fingãtur">fingantur</expan> <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> in <lb/>eodem e&longs;&longs;e gradu perfectionis, aut pote&longs;tatis. </s> <s>Sed illud apud nos plurimum valet. </s> <s>quoniam <lb/>imperfecta e&longs;t hæc opinio; quanuis cau&longs;&longs;am ab eius auctoribus allatam veram e&longs;&longs;e <expan abbr="cõcedamus">concedamus</expan>. <lb/></s> <s>Neque enim admini&longs;tratur ille motus ab ea cau&longs;&longs;a &longs;olùm, &longs;ed ali&ecedil; mult&ecedil; <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan> pr&ecedil;ter finem: |
| <pb pagenum="413"/> | <pb pagenum="413"/> |
| <arrow.to.target n="marg2582"></arrow.to.target><lb/>efficiens .&longs;. </s> <s>& alia principia per accidens, vt remouens impedimentum, & ip&longs;a mobilis rei natura <lb/>quæ cuncta motus in actu cau&longs;&longs;a &longs;unt. </s> <s>D. Thomas, & po&longs;t ip&longs;um Albertus Saxon arbitrati &longs;unt, <lb/>geminam e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>, ac leuitatem in elementis: alteram &longs;anè, quam <expan abbr="inquiũt">inquiunt</expan> e&longs;&longs;e per &longs;e, & <expan abbr="na-tural&etilde;">na­<lb/>turalem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram quam aduentitiam reputant, illam inquiunt, &longs;equi vim generantis, & in pro­<lb/>prio loco &longs;eruari, hanc in proce&longs;&longs;u motus acquiri, ex eo quae fieri, vt maiore impetu <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> in pro­<lb/>ce&longs;&longs;u corpora naturalia. </s> <s>Rem verò &longs;ic e&longs;&longs;e per&longs;uadent <expan abbr="experi&etilde;tiis">experientiis</expan> illis, quæ &longs;uprà à nobis allatæ <lb/>&longs;unt, <expan abbr="dũ">dum</expan> doceremus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in ab&longs;entia mouentis adhuc in mobili <expan abbr="cõ&longs;eruari">con&longs;eruari</expan> vim quandam à qua mo­<lb/>bile <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>, ac &longs;i primum mouens ade&longs;&longs;et. </s> <s>Igitur intermi&longs;&longs;o primi mouentis impul&longs;u fit adhuc <lb/>motus, <expan abbr="nõ">non</expan> ob aliud, ni&longs;i quae etiam &longs;upere&longs;t in ea vis quædam propter quam eodem motu cietur quo <lb/>pridem mouebatur. </s> <s>verùm quae aliena e&longs;t illa vis & ad &longs;cititia, remittitur a&longs;siduè, &longs;ed in iis, quæ &longs;e­<lb/>cundùm naturam <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, amplificatur; idcirco velocius agitantur. </s> <s>ita quando nos cur&longs;um ma­<lb/>iore quodam nixu arripuimus, etiam in eius fine vix continere non po&longs;&longs;umus. </s> <s>Quòd &longs;iquis inter­<lb/>roget auctores huius opinionis: vndénam profici&longs;catur, & quid impetus i&longs;te &longs;it. </s> <s>Ad hoc re&longs;pon­<lb/>dent, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> quandam, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, quippe pote&longs;tatem ad motum, ad <lb/>illud verò dicunt; <expan abbr="eã">eam</expan> à forma <expan abbr="cõparari">comparari</expan> per motum. </s> <s>Attamen in exponenda quæ&longs;tionis huiu&longs;ce <lb/>cau&longs;&longs;a videntur ip&longs;am <expan abbr="iterũ">iterum</expan> cum effectu <expan abbr="cõmutare">commutare</expan>: qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a velocitatis in motu; eam ve­<lb/>rò <expan abbr="dicũt">dicunt</expan> ip&longs;i <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, &longs;i rur&longs;us eos interroges, vndénam habilitas i&longs;ta profici­<lb/>&longs;catur; <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> à motu: hic <expan abbr="aũt">aut</expan>, aut accipitur, quatenus velox, aut &longs;impliciter, quae &longs;i &longs;impliciter accipia­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2582"></arrow.to.target><lb/>efficiens .&longs;. </s> <s>& alia principia per accidens, vt remouens impedimentum, & ip&longs;a mobilis rei natura <lb/>quæ cuncta motus in actu cau&longs;&longs;a &longs;unt. </s> <s>D. Thomas, & po&longs;t ip&longs;um Albertus Saxon arbitrati &longs;unt, <lb/>geminam e&longs;&longs;e <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan>, ac leuitatem in elementis: alteram &longs;anè, quam <expan abbr="inquiũt">inquiunt</expan> e&longs;&longs;e per &longs;e, & <expan abbr="na-tural&etilde;">na­<lb/>turalem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram quam aduentitiam reputant, illam inquiunt, &longs;equi vim generantis, & in pro­<lb/>prio loco &longs;eruari, hanc in proce&longs;&longs;u motus acquiri, ex eo quae fieri, vt maiore impetu <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> in pro­<lb/>ce&longs;&longs;u corpora naturalia. </s> <s>Rem verò &longs;ic e&longs;&longs;e per&longs;uadent <expan abbr="experi&etilde;tiis">experientiis</expan> illis, quæ &longs;uprà à nobis allatæ <lb/>&longs;unt, <expan abbr="dũ">dum</expan> doceremus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in ab&longs;entia mouentis adhuc in mobili <expan abbr="cõ&longs;eruari">con&longs;eruari</expan> vim quandam à qua mo­<lb/>bile <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>, ac &longs;i primum mouens ade&longs;&longs;et. </s> <s>Igitur intermi&longs;&longs;o primi mouentis impul&longs;u fit adhuc <lb/>motus, <expan abbr="nõ">non</expan> ob aliud, ni&longs;i quae etiam &longs;upere&longs;t in ea vis quædam propter quam eodem motu cietur quo <lb/>pridem mouebatur. </s> <s>verùm quae aliena e&longs;t illa vis & ad &longs;cititia, remittitur a&longs;siduè, &longs;ed in iis, quæ &longs;e­<lb/>cundùm naturam <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, amplificatur; idcirco velocius agitantur. </s> <s>ita quando nos cur&longs;um ma­<lb/>iore quodam nixu arripuimus, etiam in eius fine vix continere non po&longs;&longs;umus. </s> <s>Quòd &longs;iquis inter­<lb/>roget auctores huius opinionis: vndénam profici&longs;catur, & quid impetus i&longs;te &longs;it. </s> <s>Ad hoc re&longs;pon­<lb/>dent, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> quandam, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, quippe pote&longs;tatem ad motum, ad <lb/>illud verò dicunt; <expan abbr="eã">eam</expan> à forma <expan abbr="cõparari">comparari</expan> per motum. </s> <s>Attamen in exponenda quæ&longs;tionis huiu&longs;ce <lb/>cau&longs;&longs;a videntur ip&longs;am <expan abbr="iterũ">iterum</expan> cum effectu <expan abbr="cõmutare">commutare</expan>: qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a velocitatis in motu; eam ve­<lb/>rò <expan abbr="dicũt">dicunt</expan> ip&longs;i <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, &longs;i rur&longs;us eos interroges, vndénam habilitas i&longs;ta profici­<lb/>&longs;catur; <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> à motu: hic <expan abbr="aũt">aut</expan>, aut accipitur, quatenus velox, aut &longs;impliciter, quae &longs;i &longs;impliciter accipia­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2583"></arrow.to.target><lb/>tur: ergo motus ip&longs;emet erit &longs;ibi cau&longs;&longs;a &longs;uæ velocitatis, quod &longs;i quia velox. </s> <s>Erit igitur cau&longs;&longs;a, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>tamen ip&longs;i qu&ecedil;&longs;tioni pro effectu &longs;upponunt. </s> <s>Inter iuniores Lud. </s> <s>Buccaf. </s> <s>&longs;tatuit mobile agitare, & <lb/>qua&longs;i impellere <expan abbr="mediũ">medium</expan> ea <expan abbr="rõne">ratione</expan>, quia primam medij <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> commoueret, <expan abbr="atq.">atque</expan> propelleret. </s> <s>h&ecedil;c verò <lb/>po&longs;teà <expan abbr="cõtiguis">contiguis</expan> &longs;uum <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõmunicaret">communicaret</expan>. </s> <s>ab his <expan abbr="aũt">aut</expan> ita <expan abbr="cõmotis">commotis</expan> mobile ip&longs;um ferri. </s> <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> verò <lb/>mobili <expan abbr="pr&ecedil;uenir&etilde;t">pr&ecedil;uenirent</expan>, reddere <expan abbr="motũ">motum</expan> eius faciliorem. </s> <s>Sed cùm in fine motus impetus maior à mobili <lb/><expan abbr="cõparatus">comparatus</expan> &longs;it, aër <expan abbr="etiã">etiam</expan> magis affectus ad <expan abbr="excipiendũ">excipiendum</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>: hinc fieri, vt velocior ille motus in fine <lb/>reddatur. </s> <s>Addunt alij pr&ecedil;ter hæc aëris illius impul&longs;um qui iugiter mobili <expan abbr="&longs;ucced&etilde;s">&longs;uccedens</expan> ip&longs;um magis <lb/>expellit, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>effici, vt eius motus &longs;it velocior. </s> <s>corrogant hîc more <expan abbr="cõ&longs;ueto">con&longs;ueto</expan> loca multa ex Ari&longs;t. <lb/></s> <s>cùm ex 8. Phy&longs;. tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex 4. de C&ecedil;lo, quibus de hoc impul&longs;u mentio facta e&longs;t, vt <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan> &longs;uam <lb/>confirment. </s> <s>Quoniam verò <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> verba <expan abbr="cõtextus">contextus</expan> Ari&longs;totelici quibus &longs;ignificatur ex addi­<lb/>tione grauitatis fieri <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="velocior&etilde;">velociorem</expan> in fine ; re&longs;pondent <expan abbr="hãc">hanc</expan> non e&longs;&longs;e <expan abbr="verã">veram</expan> <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> Ari&longs;t. </s> <s>&longs;ed eum <lb/>ita pro <expan abbr="hominũ">hominum</expan>, <expan abbr="vulgi&qacute;">vulgique</expan>. </s> <s>opinione fui&longs;&longs;e locutum, <expan abbr="neq.">neque</expan> vllo <expan abbr="mõ">mom</expan> <expan abbr="recipiũt">recipiunt</expan> <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> Ari&longs;t. </s> <s>in eo loco. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm de loci illius veritare mox: intereà mon&longs;tremus eam e&longs;&longs;e fal&longs;am quam ip&longs;i profitentur. <lb/></s> <s>Primùm <expan abbr=".n.">enim</expan> in idem ab&longs;urdum videntur incidere, <expan abbr="atq.">atque</expan> D. Thomas & Albertus, qui <expan abbr="impetũ">impetum</expan> illum <lb/> | <arrow.to.target n="marg2583"></arrow.to.target><lb/>tur: ergo motus ip&longs;emet erit &longs;ibi cau&longs;&longs;a &longs;uæ velocitatis, quod &longs;i quia velox. </s> <s>Erit igitur cau&longs;&longs;a, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>tamen ip&longs;i qu&ecedil;&longs;tioni pro effectu &longs;upponunt. </s> <s>Inter iuniores Lud. </s> <s>Buccaf. </s> <s>&longs;tatuit mobile agitare, & <lb/>qua&longs;i impellere <expan abbr="mediũ">medium</expan> ea <expan abbr="rõne">ratione</expan>, quia primam medij <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> commoueret, <expan abbr="atq.">atque</expan> propelleret. </s> <s>h&ecedil;c verò <lb/>po&longs;teà <expan abbr="cõtiguis">contiguis</expan> &longs;uum <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõmunicaret">communicaret</expan>. </s> <s>ab his <expan abbr="aũt">aut</expan> ita <expan abbr="cõmotis">commotis</expan> mobile ip&longs;um ferri. </s> <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> verò <lb/>mobili <expan abbr="pr&ecedil;uenir&etilde;t">pr&ecedil;uenirent</expan>, reddere <expan abbr="motũ">motum</expan> eius faciliorem. </s> <s>Sed cùm in fine motus impetus maior à mobili <lb/><expan abbr="cõparatus">comparatus</expan> &longs;it, aër <expan abbr="etiã">etiam</expan> magis affectus ad <expan abbr="excipiendũ">excipiendum</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>: hinc fieri, vt velocior ille motus in fine <lb/>reddatur. </s> <s>Addunt alij pr&ecedil;ter hæc aëris illius impul&longs;um qui iugiter mobili <expan abbr="&longs;ucced&etilde;s">&longs;uccedens</expan> ip&longs;um magis <lb/>expellit, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>effici, vt eius motus &longs;it velocior. </s> <s>corrogant hîc more <expan abbr="cõ&longs;ueto">con&longs;ueto</expan> loca multa ex Ari&longs;t. <lb/></s> <s>cùm ex 8. Phy&longs;. tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex 4. de C&ecedil;lo, quibus de hoc impul&longs;u mentio facta e&longs;t, vt <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan> &longs;uam <lb/>confirment. </s> <s>Quoniam verò <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> verba <expan abbr="cõtextus">contextus</expan> Ari&longs;totelici quibus &longs;ignificatur ex addi­<lb/>tione grauitatis fieri <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="velocior&etilde;">velociorem</expan> in fine ; re&longs;pondent <expan abbr="hãc">hanc</expan> non e&longs;&longs;e <expan abbr="verã">veram</expan> <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> Ari&longs;t. </s> <s>&longs;ed eum <lb/>ita pro <expan abbr="hominũ">hominum</expan>, <expan abbr="vulgi&qacute;">vulgique</expan>. </s> <s>opinione fui&longs;&longs;e locutum, <expan abbr="neq.">neque</expan> vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> <expan abbr="recipiũt">recipiunt</expan> <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> Ari&longs;t. </s> <s>in eo loco. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm de loci illius veritare mox: intereà mon&longs;tremus eam e&longs;&longs;e fal&longs;am quam ip&longs;i profitentur. <lb/></s> <s>Primùm <expan abbr=".n.">enim</expan> in idem ab&longs;urdum videntur incidere, <expan abbr="atq.">atque</expan> D. Thomas & Albertus, qui <expan abbr="impetũ">impetum</expan> illum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2584"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="aduentitiũ">aduentitium</expan> cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e velocitatis a&longs;&longs;euerant, <expan abbr="nã">nam</expan> cum effectu <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="cõmutant">commutant</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> velint im­<lb/>pul&longs;um aëris huiu&longs;ce rei cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, qui quidem fit à mobili. </s> <s>At qu&ecedil;rere licet, vndénam mobile <lb/>vim habeat impellendi <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan>, & magis impellendi, quò longius fertur. </s> <s>Et cùm maior impul&longs;us &longs;it <lb/>ex maiore velocitate, cau&longs;&longs;a igitur eius euenti <expan abbr="nõ">non</expan> erit impul&longs;us, vt aiunt, &longs;ed velocitas. </s> <s>Et <expan abbr="quomo-docunq.">quomo­<lb/>docunque</expan> erit grauitas quam ip&longs;i <expan abbr="repudiãt">repudiant</expan>, nam quod velocius agitur, e&longs;t grauius, quae item medium <lb/>magis opprimatur e&longs;t ex grauitate. </s> <s>quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> magis operabitur in eo &longs;ubiecto quod e&longs;t graue aut le­<lb/>ue &longs;impliciter, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in eo quod e&longs;t tale <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>. </s> <s>Verùm &longs;it h&ecedil;c ad&longs;cititia <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> velocitas, &longs;eu gra­<lb/>uitas; cur in proce&longs;&longs;u <expan abbr="nõ">non</expan> minuitur? </s> <s>Accedit eodem quae pari pacto <expan abbr="pellũt">pellunt</expan> partes medij quo <expan abbr="pellũtur">pelluntur</expan>, & <lb/>minus in progre&longs;&longs;u quae magis <expan abbr="di&longs;tãt">di&longs;tant</expan> à virtute <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan>: naturale <expan abbr=".n.">enim</expan> mouens in progre&longs;&longs;u debilitatur, ni&longs;i <lb/>afficiat ad <expan abbr="formã">formam</expan>, quod &longs;anè huic ad&longs;cititiæ virtuti <expan abbr="nõ">non</expan> conceditur; Obiicies hîc ventos qui vires <lb/><expan abbr="acquirũt">acquirunt</expan> eundo, & velociores <expan abbr="vehementiore&longs;&qacute;">vehementiore&longs;que</expan>. </s> <s>fiunt. </s> <s>An eius <expan abbr="eu&etilde;ti">euenti</expan> cau&longs;&longs;a non habet <expan abbr="locũ">locum</expan> in <expan abbr="ele-m&etilde;to">ele­<lb/>mento</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eius motionis quam vulgus <expan abbr="ventũ">ventum</expan> vocat, du&ecedil; &longs;int partes, prima qu&ecedil; verè <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> e&longs;t <lb/>exhalatio videlicet, quæ propter diuer&longs;a principia motus agitur in latus & <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> præter na­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2584"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="aduentitiũ">aduentitium</expan> cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e velocitatis a&longs;&longs;euerant, <expan abbr="nã">nam</expan> cum effectu <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="cõmutant">commutant</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> velint im­<lb/>pul&longs;um aëris huiu&longs;ce rei cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, qui quidem fit à mobili. </s> <s>At qu&ecedil;rere licet, vndénam mobile <lb/>vim habeat impellendi <expan abbr="aër&etilde;">aërem</expan>, & magis impellendi, quò longius fertur. </s> <s>Et cùm maior impul&longs;us &longs;it <lb/>ex maiore velocitate, cau&longs;&longs;a igitur eius euenti <expan abbr="nõ">non</expan> erit impul&longs;us, vt aiunt, &longs;ed velocitas. </s> <s>Et <expan abbr="quomo-docunq.">quomo­<lb/>docunque</expan> erit grauitas quam ip&longs;i <expan abbr="repudiãt">repudiant</expan>, nam quod velocius agitur, e&longs;t grauius, quae item medium <lb/>magis opprimatur e&longs;t ex grauitate. </s> <s>quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> magis operabitur in eo &longs;ubiecto quod e&longs;t graue aut le­<lb/>ue &longs;impliciter, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in eo quod e&longs;t tale <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan>. </s> <s>Verùm &longs;it h&ecedil;c ad&longs;cititia <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> velocitas, &longs;eu gra­<lb/>uitas; cur in proce&longs;&longs;u <expan abbr="nõ">non</expan> minuitur? </s> <s>Accedit eodem quae pari pacto <expan abbr="pellũt">pellunt</expan> partes medij quo <expan abbr="pellũtur">pelluntur</expan>, & <lb/>minus in progre&longs;&longs;u quae magis <expan abbr="di&longs;tãt">di&longs;tant</expan> à virtute <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan>: naturale <expan abbr=".n.">enim</expan> mouens in progre&longs;&longs;u debilitatur, ni&longs;i <lb/>afficiat ad <expan abbr="formã">formam</expan>, quod &longs;anè huic ad&longs;cititiæ virtuti <expan abbr="nõ">non</expan> conceditur; Obiicies hîc ventos qui vires <lb/><expan abbr="acquirũt">acquirunt</expan> eundo, & velociores <expan abbr="vehementiore&longs;&qacute;">vehementiore&longs;que</expan>. </s> <s>fiunt. </s> <s>An eius <expan abbr="eu&etilde;ti">euenti</expan> cau&longs;&longs;a non habet <expan abbr="locũ">locum</expan> in <expan abbr="ele-m&etilde;to">ele­<lb/>mento</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eius motionis quam vulgus <expan abbr="ventũ">ventum</expan> vocat, du&ecedil; &longs;int partes, prima qu&ecedil; verè <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> e&longs;t <lb/>exhalatio videlicet, quæ propter diuer&longs;a principia motus agitur in latus & <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> præter na­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2585"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="turã">turam</expan>; altera e&longs;t aër <expan abbr="cõtiguus">contiguus</expan>, & mouetur <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> aër ea velocitate qua cietur exhalatio & in princi­<lb/>pio <expan abbr="vehem&etilde;tius">vehementius</expan>; eius <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quae apud nos prima die bore&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> vehementiores: at verò propter <expan abbr="conti-nuitat&etilde;">conti­<lb/>nuitatem</expan> aëris in progre&longs;&longs;u multæ partes eius <expan abbr="cõcitantur">concitantur</expan>; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> maior e&longs;t motus, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> velocior <lb/>ni&longs;i fortè in <expan abbr="angu&longs;tũ">angu&longs;tum</expan> <expan abbr="cõtrahantur">contrahantur</expan>, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõtineri">contineri</expan> nequeant magno impetu <expan abbr="erũpant">erumpant</expan>, aut quae cum in <lb/>angu&longs;to parua materiæ copia <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, ab <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> vi <expan abbr="vehem&etilde;tius">vehementius</expan> agatur. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur aër <expan abbr="cõmotus">commotus</expan> agit <lb/>velocius <expan abbr="exhalation&etilde;">exhalationem</expan>, &longs;ed ab ea <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> agitur. </s> <s>Ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> non magis <expan abbr="ag&etilde;t">agent</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab ip&longs;o <expan abbr="agãtur">agantur</expan>. </s> <s>Quamobrem impetus in mobili pr&ecedil;cedat oportet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà non'ne reiicit Ari­<lb/>&longs;toteles <expan abbr="illorũ">illorum</expan> dicta qui <expan abbr="putãt">putant</expan> <expan abbr="impulsũ">impulsum</expan> facere <expan abbr="motũ">motum</expan> velociorem, quae in fine langueret, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> auge­<lb/>retur, & quia facilius impelleretur mobile minus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maius? </s> <s>Videtur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> grauitas e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a veloci­<lb/>tatis, <expan abbr="qñ">quin</expan> id quod grauius e&longs;t, fertur velocius. </s> <s>Quod &longs;icubi <expan abbr="impulsũ">impulsum</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan> in aëre collocauit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ille e&longs;t quo natura <expan abbr="vti&ttilde;">vtitur</expan> in motu protectorum: at nos de motu naturali <expan abbr="nũc">nunc</expan> agimus. </s> <s>Mitto quòd <lb/>dum &longs;tudent defendere motum illum in elemento per &longs;e ine&longs;&longs;e, cau&longs;&longs;am faciunt qu&ecedil; moueat per <lb/>accidens: volunt enim mobile à medio ferri: atqui hæc e&longs;t vectio; ea verò e&longs;t motus per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s> <s>Ita fit vt cùm ab Ari&longs;totele di&longs;cedere cupiunt, turpi&longs;simè quoque labantur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2585"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="turã">turam</expan>; altera e&longs;t aër <expan abbr="cõtiguus">contiguus</expan>, & mouetur <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> aër ea velocitate qua cietur exhalatio & in princi­<lb/>pio <expan abbr="vehem&etilde;tius">vehementius</expan>; eius <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quae apud nos prima die bore&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> vehementiores: at verò propter <expan abbr="conti-nuitat&etilde;">conti­<lb/>nuitatem</expan> aëris in progre&longs;&longs;u multæ partes eius <expan abbr="cõcitantur">concitantur</expan>; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> maior e&longs;t motus, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> velocior <lb/>ni&longs;i fortè in <expan abbr="angu&longs;tũ">angu&longs;tum</expan> <expan abbr="cõtrahantur">contrahantur</expan>, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõtineri">contineri</expan> nequeant magno impetu <expan abbr="erũpant">erumpant</expan>, aut quae cum in <lb/>angu&longs;to parua materiæ copia <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, ab <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> vi <expan abbr="vehem&etilde;tius">vehementius</expan> agatur. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur aër <expan abbr="cõmotus">commotus</expan> agit <lb/>velocius <expan abbr="exhalation&etilde;">exhalationem</expan>, &longs;ed ab ea <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> agitur. </s> <s>Ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> non magis <expan abbr="ag&etilde;t">agent</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab ip&longs;o <expan abbr="agãtur">agantur</expan>. </s> <s>Quamobrem impetus in mobili pr&ecedil;cedat oportet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà non'ne reiicit Ari­<lb/>&longs;toteles <expan abbr="illorũ">illorum</expan> dicta qui <expan abbr="putãt">putant</expan> <expan abbr="impulsũ">impulsum</expan> facere <expan abbr="motũ">motum</expan> velociorem, quae in fine langueret, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> auge­<lb/>retur, & quia facilius impelleretur mobile minus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maius? </s> <s>Videtur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> grauitas e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a veloci­<lb/>tatis, <expan abbr="qñ">quin</expan> id quod grauius e&longs;t, fertur velocius. </s> <s>Quod &longs;icubi <expan abbr="impulsũ">impulsum</expan> <expan abbr="illũ">illum</expan> in aëre collocauit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ille e&longs;t quo natura <expan abbr="vti&ttilde;">vtitur</expan> in motu protectorum: at nos de motu naturali <expan abbr="nũc">nunc</expan> agimus. </s> <s>Mitto quòd <lb/>dum &longs;tudent defendere motum illum in elemento per &longs;e ine&longs;&longs;e, cau&longs;&longs;am faciunt qu&ecedil; moueat per <lb/>accidens: volunt enim mobile à medio ferri: atqui hæc e&longs;t vectio; ea verò e&longs;t motus per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s> <s>Ita fit vt cùm ab Ari&longs;totele di&longs;cedere cupiunt, turpi&longs;simè quoque labantur.</s></p> |
| <pb pagenum="414"/> | <pb pagenum="414"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2648"></arrow.to.target><lb/>declinat, illud per&longs;equitur, ex natura & &longs;ui <expan abbr="con&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> expetens, interitum verò fugiens, <expan abbr="quã-tum">quan­<lb/>tum</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>; cau&longs;&longs;am medium mundi terra obtinuit, &longs;upremum <expan abbr="locũ">locum</expan> ignis, quæ &longs;impliciter <lb/>talia &longs;unt: aër <expan abbr="aũt">aut</expan> & aqua inter hæc duo collocata &longs;unt; &longs;ed aqua inter aërem & terram, quia cum <lb/>terra conuenit beneficio frigoris, cum aëre verò merito humoris: aër inter ignim & <expan abbr="aquã">aquam</expan>: &longs;iqui­<lb/>dem cum aqua congruat per humorem, per calorem verò &longs;it &longs;imilis igni: idcirco prope terram <lb/>aqua, & &longs;ub aere con&longs;eruatur, &longs;ub igni aër; ignis &longs;ub c&ecedil;lo, quia nil e&longs;t aliud ignis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aer ex motu ce­<lb/>li <expan abbr="inflãmatus">inflammatus</expan>. </s> <s>At verò <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> corpora hæc è materia conflata &longs;unt cuius officium e&longs;t pati; & è forma <lb/>cuius munus e&longs;t agere, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> ex oppo&longs;itis, <expan abbr="vñ">vnm</expan> redactio profici&longs;citur, nec vis <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vim <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan>, <lb/>tùm patiendi &longs;it irrita, & inanis: <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illa &longs;ic deinceps à &longs;olerti&longs;sima natura compo&longs;ita, & con&longs;tituta <lb/>&longs;unt, vt, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="gñe">gnne</expan> conuenerunt, ea quæ &longs;ibi proxima &longs;unt, per vnam oppo&longs;itionem di&longs;tinguan­<lb/>tur. </s> <s>ita aqua cui cum terra <expan abbr="cõe">cone</expan> e&longs;t frigus, per ip&longs;um idem ab aëre &longs;egregatur; & aër, qui pollebat <lb/>humore, quemadmodum aqua, per ip&longs;um di&longs;iungitur ab igni, quamobrem à &longs;imili con&longs;eruata, <lb/>& &longs;iquando opus fuerit, &longs;e&longs;e mutuò reficientia per oppo&longs;itionem; <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> gyro quodam eunt <expan abbr="re-deunt&qacute;">re­<lb/>deuntque</expan>; perpetuò, <expan abbr="perpetuo&qacute;">perpetuoque</expan>. </s> <s>&longs;e&longs;e exercentia res æternas vtpotè perfectiores imitantur. </s> <s>Singula <lb/>verò binis qualitatib. pr&ecedil;dita &longs;unt; <expan abbr="quarũ">quarum</expan> alteram <expan abbr="hñt">hnnt</expan> <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan>, alteram verò remi&longs;siorem. </s> <s>Quan­<lb/>quam non e&longs;t hic locus di&longs;&longs;erendi de elementorum virib. &longs;ed hæc breuiter attingenda fuerunt, quae<lb/>aliquid ad notitiam loci <expan abbr="cõducunt">conducunt</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> cùm e&ecedil; qualitates qu&ecedil; in&longs;unt in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> elemento (&longs;unt ve­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2648"></arrow.to.target><lb/>declinat, illud per&longs;equitur, ex natura & &longs;ui <expan abbr="con&longs;eruation&etilde;">con&longs;eruationem</expan> expetens, interitum verò fugiens, <expan abbr="quã-tum">quan­<lb/>tum</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>; cau&longs;&longs;am medium mundi terra obtinuit, &longs;upremum <expan abbr="locũ">locum</expan> ignis, quæ &longs;impliciter <lb/>talia &longs;unt: aër <expan abbr="aũt">aut</expan> & aqua inter hæc duo collocata &longs;unt; &longs;ed aqua inter aërem & terram, quia cum <lb/>terra conuenit beneficio frigoris, cum aëre verò merito humoris: aër inter ignim & <expan abbr="aquã">aquam</expan>: &longs;iqui­<lb/>dem cum aqua congruat per humorem, per calorem verò &longs;it &longs;imilis igni: idcirco prope terram <lb/>aqua, & &longs;ub aere con&longs;eruatur, &longs;ub igni aër; ignis &longs;ub c&ecedil;lo, quia nil e&longs;t aliud ignis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aer ex motu ce­<lb/>li <expan abbr="inflãmatus">inflammatus</expan>. </s> <s>At verò <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> corpora hæc è materia conflata &longs;unt cuius officium e&longs;t pati; & è forma <lb/>cuius munus e&longs;t agere, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> ex oppo&longs;itis, <expan abbr="vñ">vnm</expan> redactio profici&longs;citur, nec vis <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vim <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan>, <lb/>tùm patiendi &longs;it irrita, & inanis: <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> illa &longs;ic deinceps à &longs;olerti&longs;sima natura compo&longs;ita, & con&longs;tituta <lb/>&longs;unt, vt, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="gñe">gnne</expan> conuenerunt, ea quæ &longs;ibi proxima &longs;unt, per vnam oppo&longs;itionem di&longs;tinguan­<lb/>tur. </s> <s>ita aqua cui cum terra <expan abbr="cõe">cone</expan> e&longs;t frigus, per ip&longs;um idem ab aëre &longs;egregatur; & aër, qui pollebat <lb/>humore, quemadmodum aqua, per ip&longs;um di&longs;iungitur ab igni, quamobrem à &longs;imili con&longs;eruata, <lb/>& &longs;iquando opus fuerit, &longs;e&longs;e mutuò reficientia per oppo&longs;itionem; <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> gyro quodam eunt <expan abbr="re-deunt&qacute;">re­<lb/>deuntque</expan>; perpetuò, <expan abbr="perpetuo&qacute;">perpetuoque</expan>. </s> <s>&longs;e&longs;e exercentia res æternas vtpotè perfectiores imitantur. </s> <s>Singula <lb/>verò binis qualitatib. pr&ecedil;dita &longs;unt; <expan abbr="quarũ">quarum</expan> alteram <expan abbr="hñt">hnnt</expan> <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan>, alteram verò remi&longs;siorem. </s> <s>Quan­<lb/>quam non e&longs;t hic locus di&longs;&longs;erendi de elementorum virib. &longs;ed hæc breuiter attingenda fuerunt, quae<lb/>aliquid ad notitiam loci <expan abbr="cõducunt">conducunt</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> cùm e&ecedil; qualitates qu&ecedil; in&longs;unt in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> elemento (&longs;unt ve­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2649"></arrow.to.target><lb/>rò hæc prima corpora, & primæ partes mundi) ita &longs;e habeant, vt per alteram, cum altero corpore <lb/>contiguo con&longs;entiant, per alteram di&longs;&longs;entiant: quia par <expan abbr="oĩno">omnino</expan> gradus non e&longs;t <expan abbr="vtrarunq.">vtrarunque</expan> in eodem <lb/>corpore, vt intelligamus loci <expan abbr="rõnem">rationem</expan> e&longs;&longs;e con&longs;tituendam exordine qualitatum quæ primas obti­<lb/>nuere, verbig. </s> <s>quoniam aqua &longs;imul frigida <expan abbr="humida&qacute;">humidaque</expan>. </s> <s>e&longs;t, ita <expan abbr="tñ">tantum</expan>, vt frigus excedat; quia magis <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>terra, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum aëre conuenit, ad <expan abbr="terrã">terram</expan> potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad aërem ferri dicenda &longs;it. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id &longs;ine auctore pro­<lb/>fiteor. </s> <s>Etenim 2. de c&ecedil;lo <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> didicimus <expan abbr="aquã">aquam</expan> non per &longs;e manere, &longs;ed terra inniti: ita cùm aër calidus <lb/> | <arrow.to.target n="marg2649"></arrow.to.target><lb/>rò hæc prima corpora, & primæ partes mundi) ita &longs;e habeant, vt per alteram, cum altero corpore <lb/>contiguo con&longs;entiant, per alteram di&longs;&longs;entiant: quia par <expan abbr="oĩno">omnino</expan> gradus non e&longs;t <expan abbr="vtrarunq.">vtrarunque</expan> in eodem <lb/>corpore, vt intelligamus loci <expan abbr="rõnem">rationem</expan> e&longs;&longs;e con&longs;tituendam exordine qualitatum quæ primas obti­<lb/>nuere, verbig. </s> <s>quoniam aqua &longs;imul frigida <expan abbr="humida&qacute;">humidaque</expan>. </s> <s>e&longs;t, ita <expan abbr="tñ">tantum</expan>, vt frigus excedat; quia magis <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>terra, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum aëre conuenit, ad <expan abbr="terrã">terram</expan> potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad aërem ferri dicenda &longs;it. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id &longs;ine auctore pro­<lb/>fiteor. </s> <s>Etenim 2. de c&ecedil;lo <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> didicimus <expan abbr="aquã">aquam</expan> non per &longs;e manere, &longs;ed terra inniti: ita cùm aër calidus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2650"></arrow.to.target><lb/>&longs;it & humidus; humor verò præ&longs;tet calori, ad <expan abbr="aquã">aquam</expan> feretur cum qua conuenit magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad ignim <lb/>à quo magis di&longs;tat. </s> <s>Verùm, quia cum altero <expan abbr="quoq.">quoque</expan> corpore contiguo con&longs;entiunt <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> ad <lb/>alterum ferri putabuntur; quia .&longs;. </s> <s>eo terminantur. </s> <s>Alterum verò quod ex a&longs;signata loci definitio­<lb/>ne colligitur, illud e&longs;t: quae ea corpora tantum in loco erunt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab alio corpore continentur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i lo­<lb/>cus e&longs;t extrema &longs;uperficies corporis continentis, id quod e&longs;t in loco, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> extrema il­<lb/>la continentis corporis &longs;uperficie circundabitur: quae &longs;i non circundatur ab alio; non igitur e&longs;t in lo­<lb/>co, veluti, &longs;i fingeremus <expan abbr="aquã">aquam</expan> e&longs;&longs;e totum id quod olim profe&longs;si &longs;unt Thales & Hippon; ea non e&longs;&longs;et <lb/>in loco, quia non circumuallaretur ab alio corpore; cùm verò tale corpus &longs;it c&ecedil;lum, idem quoque <lb/> | <arrow.to.target n="marg2650"></arrow.to.target><lb/>&longs;it & humidus; humor verò præ&longs;tet calori, ad <expan abbr="aquã">aquam</expan> feretur cum qua conuenit magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad ignim <lb/>à quo magis di&longs;tat. </s> <s>Verùm, quia cum altero <expan abbr="quoq.">quoque</expan> corpore contiguo con&longs;entiunt <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> ad <lb/>alterum ferri putabuntur; quia .&longs;. </s> <s>eo terminantur. </s> <s>Alterum verò quod ex a&longs;signata loci definitio­<lb/>ne colligitur, illud e&longs;t: quae ea corpora tantum in loco erunt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab alio corpore continentur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i lo­<lb/>cus e&longs;t extrema &longs;uperficies corporis continentis, id quod e&longs;t in loco, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> extrema il­<lb/>la continentis corporis &longs;uperficie circundabitur: quae &longs;i non circundatur ab alio; non igitur e&longs;t in lo­<lb/>co, veluti, &longs;i fingeremus <expan abbr="aquã">aquam</expan> e&longs;&longs;e totum id quod olim profe&longs;si &longs;unt Thales & Hippon; ea non e&longs;&longs;et <lb/>in loco, quia non circumuallaretur ab alio corpore; cùm verò tale corpus &longs;it c&ecedil;lum, idem quoque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2651"></arrow.to.target><lb/>iudicium de ip&longs;o <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> erit. </s> <s>Verùm quia videt hoc maximè aduer&longs;ari notionib. illis quas de lo­<lb/>co generatim & c&ecedil;lo <expan abbr="cõceperamus">conceperamus</expan>; &longs;iquidem po&longs;uerimus &longs;uprà & infrà primas e&longs;&longs;e loci differen­<lb/>tias; prætereà collocauerimus illas in c&ecedil;lo con&longs;tanti&longs;simè, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olum id ad nos, &longs;ed quemadmo­<lb/>dum aliàs o&longs;tendemus, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex ip&longs;ius rei natura, nunc <expan abbr="aũt">aut</expan> à differentijs loci fuit exclu&longs;um; &longs;cire con­<lb/>uenit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> c&ecedil;lum à loci differentijs immune non e&longs;&longs;e &longs;impliciter; & locum ad ip&longs;um <expan abbr="quodãmó">quodammó</expan> per­<lb/>tinere: <expan abbr="rõ">ratio</expan> verò huiu&longs;cè rei talis afferri po&longs;&longs;et: quandoquidem & &longs;i non e&longs;t in loco totum, quia to­<lb/>tum extra &longs;e nihil habet à quo contineatur; at partes eius, quia continentur, in loco exi&longs;tunt: con­<lb/>tinentur verò, quia &longs;e&longs;e vici&longs;sim <expan abbr="cõplectuntur">complectuntur</expan>. </s> <s><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> verò id eueniat, & quæ de hac ip&longs;a <lb/>re <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> fuerit Ari&longs;t. </s> <s>po&longs;tea longo &longs;ermone tractabitur, interim verò ad id de quo di&longs;puto, proban­<lb/>dum, &longs;atis &longs;it partes c&ecedil;li <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>mutuum &longs;ui ip&longs;arum complexum e&longs;&longs;e in loco. </s> <s>Veruntamen, & &longs;i va­<lb/>lent hæc ad tribuendum quoquo pacto locum ip&longs;i c&ecedil;lo, me <expan abbr="tñ">tantum</expan> angit &longs;crupulus quidam; quia ta­<lb/>lis locus non rectè dici <expan abbr="põt">potest</expan> &longs;uperior, aut inferior; quo <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan> pars vna continebitur in alia, vt ibi <lb/>alterutrius differentiæ <expan abbr="rõ">ratio</expan> queat ine&longs;&longs;e? </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> n. </s> <s>locus &longs;uperior ignis terminos tran&longs;ilire cen&longs;etur: & <lb/><expan abbr="tñ">tantum</expan> eas duas loci differentias in vniuer&longs;o po&longs;uit Ari&longs;t. </s> <s>quod item <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> c&ecedil;lum. </s> <s>Ni&longs;i dicamus, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2651"></arrow.to.target><lb/>iudicium de ip&longs;o <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> erit. </s> <s>Verùm quia videt hoc maximè aduer&longs;ari notionib. illis quas de lo­<lb/>co generatim & c&ecedil;lo <expan abbr="cõceperamus">conceperamus</expan>; &longs;iquidem po&longs;uerimus &longs;uprà & infrà primas e&longs;&longs;e loci differen­<lb/>tias; prætereà collocauerimus illas in c&ecedil;lo con&longs;tanti&longs;simè, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olum id ad nos, &longs;ed quemadmo­<lb/>dum aliàs o&longs;tendemus, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex ip&longs;ius rei natura, nunc <expan abbr="aũt">aut</expan> à differentijs loci fuit exclu&longs;um; &longs;cire con­<lb/>uenit <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> c&ecedil;lum à loci differentijs immune non e&longs;&longs;e &longs;impliciter; & locum ad ip&longs;um <expan abbr="quodãmó">quodammó</expan> per­<lb/>tinere: <expan abbr="rõ">ratio</expan> verò huiu&longs;cè rei talis afferri po&longs;&longs;et: quandoquidem & &longs;i non e&longs;t in loco totum, quia to­<lb/>tum extra &longs;e nihil habet à quo contineatur; at partes eius, quia continentur, in loco exi&longs;tunt: con­<lb/>tinentur verò, quia &longs;e&longs;e vici&longs;sim <expan abbr="cõplectuntur">complectuntur</expan>. </s> <s><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> verò id eueniat, & quæ de hac ip&longs;a <lb/>re <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> fuerit Ari&longs;t. </s> <s>po&longs;tea longo &longs;ermone tractabitur, interim verò ad id de quo di&longs;puto, proban­<lb/>dum, &longs;atis &longs;it partes c&ecedil;li <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>mutuum &longs;ui ip&longs;arum complexum e&longs;&longs;e in loco. </s> <s>Veruntamen, & &longs;i va­<lb/>lent hæc ad tribuendum quoquo pacto locum ip&longs;i c&ecedil;lo, me <expan abbr="tñ">tantum</expan> angit &longs;crupulus quidam; quia ta­<lb/>lis locus non rectè dici <expan abbr="põt">potest</expan> &longs;uperior, aut inferior; quo <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="mõ">modo</expan> pars vna continebitur in alia, vt ibi <lb/>alterutrius differentiæ <expan abbr="rõ">ratio</expan> queat ine&longs;&longs;e? </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> n. </s> <s>locus &longs;uperior ignis terminos tran&longs;ilire cen&longs;etur: & <lb/><expan abbr="tñ">tantum</expan> eas duas loci differentias in vniuer&longs;o po&longs;uit Ari&longs;t. </s> <s>quod item <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> c&ecedil;lum. </s> <s>Ni&longs;i dicamus, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2652"></arrow.to.target><lb/>quia c&ecedil;lum &longs;it terminus motus qui &longs;ur&longs;um &longs;it; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;uperficies illius <expan abbr="cõcaua">concaua</expan> &longs;it locus &longs;uperior: <lb/>quòd illi etiam locus a&longs;signetur, diuer&longs;a quidem, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> noua & inu&longs;itata prædicatione; ea .&longs;. </s> <s>quæ <lb/><foreign lang="greek">ai) ti(w/dhs</foreign>, hoc e&longs;t cau&longs;&longs;alis, à dialecticis appellatur. </s> <s>vbi .&longs;. </s> <s>aut effectus cau&longs;&longs;æ attribuitur, vt cùm <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> <lb/>calor ine&longs;&longs;e in motu, aut effectui cau&longs;&longs;a, veluti cùm punctum de linea prædicatur: &longs;ic etiam, quia <lb/>c&ecedil;lum efficiat ambitu &longs;uo locum &longs;uperiorem, locus ei tribuitur: <expan abbr="eaq.">eaque</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> e&longs;&longs;e &longs;ur&longs;um. </s> <s>Pote&longs;t <lb/>etiam &longs;en&longs;us <expan abbr="cõis">conis</expan> ea loca c&ecedil;lo contribuere, quia concipiat inter vniuer&longs;i terminos conuexam v&longs;­<lb/>que c&ecedil;li &longs;uperficiem. </s> <s>Sic in c&ecedil;lo poterunt ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> cunctæ loci differentiæ notari: vt ea quæ, puta­<lb/>tu, &longs;pectant orientem &longs;olem, anteriora re&longs;picere videantur, quae inde terminos anterioris loci capia­<lb/>mus; &longs;ic de cæteris po&longs;ituræ differentijs autumare conueniet, vt de Zenith & Nadir A&longs;trono­<lb/>morum, quorum illud &longs;ur&longs;um reputetur: alterum illi oppo&longs;itum deor&longs;um. | <arrow.to.target n="marg2652"></arrow.to.target><lb/>quia c&ecedil;lum &longs;it terminus motus qui &longs;ur&longs;um &longs;it; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;uperficies illius <expan abbr="cõcaua">concaua</expan> &longs;it locus &longs;uperior: <lb/>quòd illi etiam locus a&longs;signetur, diuer&longs;a quidem, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> noua & inu&longs;itata prædicatione; ea .&longs;. </s> <s>quæ <lb/><foreign lang="greek">ai) ti(w/dhs</foreign>, hoc e&longs;t cau&longs;&longs;alis, à dialecticis appellatur. </s> <s>vbi .&longs;. </s> <s>aut effectus cau&longs;&longs;æ attribuitur, vt cùm <expan abbr="d&rtilde;">differentia</expan> <lb/>calor ine&longs;&longs;e in motu, aut effectui cau&longs;&longs;a, veluti cùm punctum de linea prædicatur: &longs;ic etiam, quia <lb/>c&ecedil;lum efficiat ambitu &longs;uo locum &longs;uperiorem, locus ei tribuitur: <expan abbr="eaq.">eaque</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> e&longs;&longs;e &longs;ur&longs;um. </s> <s>Pote&longs;t <lb/>etiam &longs;en&longs;us <expan abbr="cõis">conis</expan> ea loca c&ecedil;lo contribuere, quia concipiat inter vniuer&longs;i terminos conuexam v&longs;­<lb/>que c&ecedil;li &longs;uperficiem. </s> <s>Sic in c&ecedil;lo poterunt ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> cunctæ loci differentiæ notari: vt ea quæ, puta­<lb/>tu, &longs;pectant orientem &longs;olem, anteriora re&longs;picere videantur, quae inde terminos anterioris loci capia­<lb/>mus; &longs;ic de cæteris po&longs;ituræ differentijs autumare conueniet, vt de Zenith & Nadir A&longs;trono­<lb/>morum, quorum illud &longs;ur&longs;um reputetur: alterum illi oppo&longs;itum deor&longs;um. |
| </s> <s><pb pagenum="427"/> | </s> <s><pb pagenum="427"/> |
| <arrow.to.target n="marg2653"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg2653"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Quemadmodum locus à re mobili &longs;eparetur. </s> <s>Caput XLVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Quemadmodum locus à re mobili &longs;eparetur. </s> <s>Caput XLVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VERVNTAMEN hæc quantum pertinet ad rudem illam <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> qua via recluditur ad <lb/>intima rerum ip&longs;arum penetralia &longs;atis: nunc medullas exploremus, & <expan abbr="exqui&longs;itũ">exqui&longs;itum</expan>, quoad po&longs;­<lb/>&longs;umus, per&longs;equamur. </s> <s>Cùm verò in duas principes partes Ari&longs;t. </s> <s>oratio di&longs;tributa fuerit; <expan abbr="alterã">alteram</expan> qua <lb/>inhærentia, quæ <foreign lang="greek">e)nupa/zxonta</foreign>, &longs;iuè <foreign lang="greek">e)no/nta</foreign> vocantur, afferuntur, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram qua ex inhæren­<lb/>tib. loci definitio colligitur: & nos item ante alia de inhærentib. di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Quoniam verò de lo­<lb/>co corporis <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> proprio nunc agimus, ad ip&longs;um omnia contrahamus quæ <expan abbr="inquirũtur">inquiruntur</expan> à nob. <lb/></s> <s>De hoc ergo primùm conuenit inter omneis philo&longs;ophos, vt contineat id, quod e&longs;t in loco, <foreign lang="greek">pe­<lb/>zie/xein</foreign> Græci dicunt. </s> <s>At verò vox i&longs;ta ad multa etiam funditur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> interdum e&longs;t reuocare ad <lb/>vnum; &longs;ic genus continere dicitur &longs;pecies, & forma continere materiam, & totum con&longs;imili ratio­<lb/>ne continere partes, prætereà &longs;upponi. </s> <s>quamobrem diuinus præceptor de &longs;erie rerum, <expan abbr="principio-rum&qacute;">principio­<lb/>rumque</expan>. </s> <s>naturæ di&longs;&longs;erens, hæc quidem <expan abbr="cõtinere">continere</expan>, illa verò contineri dicebat; quæ prima in illa ordi­<lb/>ne forent, continentia vocans, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> cætera penderent, qu&ecedil; <expan abbr="cõtineri">contineri</expan> te&longs;tabatur. </s> <s>Valet <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>àc terminare: quamobrem dixit <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> puncta continere lineam: propriè verò <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> am­<lb/> | <s>VERVNTAMEN hæc quantum pertinet ad rudem illam <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> qua via recluditur ad <lb/>intima rerum ip&longs;arum penetralia &longs;atis: nunc medullas exploremus, & <expan abbr="exqui&longs;itũ">exqui&longs;itum</expan>, quoad po&longs;­<lb/>&longs;umus, per&longs;equamur. </s> <s>Cùm verò in duas principes partes Ari&longs;t. </s> <s>oratio di&longs;tributa fuerit; <expan abbr="alterã">alteram</expan> qua <lb/>inhærentia, quæ <foreign lang="greek">e)nupa/zxonta</foreign>, &longs;iuè <foreign lang="greek">e)no/nta</foreign> vocantur, afferuntur, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram qua ex inhæren­<lb/>tib. loci definitio colligitur: & nos item ante alia de inhærentib. di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Quoniam verò de lo­<lb/>co corporis <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> proprio nunc agimus, ad ip&longs;um omnia contrahamus quæ <expan abbr="inquirũtur">inquiruntur</expan> à nob. <lb/></s> <s>De hoc ergo primùm conuenit inter omneis philo&longs;ophos, vt contineat id, quod e&longs;t in loco, <foreign lang="greek">pe­<lb/>zie/xein</foreign> Græci dicunt. </s> <s>At verò vox i&longs;ta ad multa etiam funditur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> interdum e&longs;t reuocare ad <lb/>vnum; &longs;ic genus continere dicitur &longs;pecies, & forma continere materiam, & totum con&longs;imili ratio­<lb/>ne continere partes, prætereà &longs;upponi. </s> <s>quamobrem diuinus præceptor de &longs;erie rerum, <expan abbr="principio-rum&qacute;">principio­<lb/>rumque</expan>. </s> <s>naturæ di&longs;&longs;erens, hæc quidem <expan abbr="cõtinere">continere</expan>, illa verò contineri dicebat; quæ prima in illa ordi­<lb/>ne forent, continentia vocans, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> cætera penderent, qu&ecedil; <expan abbr="cõtineri">contineri</expan> te&longs;tabatur. </s> <s>Valet <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>àc terminare: quamobrem dixit <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> puncta continere lineam: propriè verò <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> am­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2675"></arrow.to.target><lb/>bire: hoc e&longs;t, &longs;imul extendi cum alterius corporis magnitudine, &longs;ed exterius, vt habeat illud quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg2675"></arrow.to.target><lb/>bire: hoc e&longs;t, &longs;imul extendi cum alterius corporis magnitudine, &longs;ed exterius, vt habeat illud quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2676"></arrow.to.target><lb/>continetur intra &longs;e, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> vas: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, quia &longs;olùm cum extrema illius &longs;uperficie &longs;imul extendatur, <lb/>quemadmodum ve&longs;tis, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cum dimen&longs;ionib. vniuer&longs;is, longitudine, latitudine, & altitudine, <lb/>quod de &longs;ua illa di&longs;tantia Stoici prædicabant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cùm tot &longs;int notiones eius, quod e&longs;t contine­<lb/>re: duo quærenda de loco in primis &longs;e&longs;e offerunt; quomodo ip&longs;e <expan abbr="cõtineat">contineat</expan>, an'ne ita vt &longs;emper am­<lb/>biat, an &longs;ufficiat &longs;olùm, &longs;i terminet; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> terminare &longs;olùm videbitur, &longs;i centrum e&longs;t terræ locus, <lb/>vt aliquando te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;i etiam defendi <expan abbr="põt">potest</expan>, centrum e&longs;&longs;e locum c&ecedil;li; vt idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> per­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2676"></arrow.to.target><lb/>continetur intra &longs;e, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> vas: <expan abbr="atq.">atque</expan> id, quia &longs;olùm cum extrema illius &longs;uperficie &longs;imul extendatur, <lb/>quemadmodum ve&longs;tis, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cum dimen&longs;ionib. vniuer&longs;is, longitudine, latitudine, & altitudine, <lb/>quod de &longs;ua illa di&longs;tantia Stoici prædicabant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cùm tot &longs;int notiones eius, quod e&longs;t contine­<lb/>re: duo quærenda de loco in primis &longs;e&longs;e offerunt; quomodo ip&longs;e <expan abbr="cõtineat">contineat</expan>, an'ne ita vt &longs;emper am­<lb/>biat, an &longs;ufficiat &longs;olùm, &longs;i terminet; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> terminare &longs;olùm videbitur, &longs;i centrum e&longs;t terræ locus, <lb/>vt aliquando te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;i etiam defendi <expan abbr="põt">potest</expan>, centrum e&longs;&longs;e locum c&ecedil;li; vt idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2677"></arrow.to.target><lb/>&longs;picitur a&longs;&longs;euera&longs;&longs;e: <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & &longs;i terra locus e&longs;t aquæ, vt e&longs;t, eodem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;opho autore. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Quin­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2677"></arrow.to.target><lb/>&longs;picitur a&longs;&longs;euera&longs;&longs;e: <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & &longs;i terra locus e&longs;t aquæ, vt e&longs;t, eodem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;opho autore. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Quin­<lb/> |
| |
| <s>QVICVNQVE verò quærit, an locus <expan abbr="cũ">cum</expan> eo ip&longs;o <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in loco, <expan abbr="protenda&ttilde;">protendatur</expan>, duas qu&ecedil;&longs;tiones <lb/>attingit: <expan abbr="primã">primam</expan> quidem, Vtrùm locus aliquis indiuiduo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> po&longs;sit; an'ne &longs;it nece&longs;&longs;ariò <lb/>&longs;uperficies: <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò, An locus <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> modis adæquet <expan abbr="locatũ">locatum</expan>. </s> <s>Cùm verò prima illa <expan abbr="&qtilde;&longs;tio">qua&longs;tio</expan> flagitet <lb/><expan abbr="notitiã">notitiam</expan> motus &longs;pecialis <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> qui nobis infrà <expan abbr="tractãdus">tractandus</expan> e&longs;t, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> de loco generatim <lb/>fuerit <expan abbr="peroratũ">peroratum</expan>; ea reiecta <expan abbr="ĩ">in</expan> aliud <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <expan abbr="cõmodius">commodius</expan>, de hac po&longs;teriore dicamus in <expan abbr="præs&etilde;tia">præsentia</expan>. </s> <s><expan abbr="Quãuis">Quanuis</expan> <lb/> | <s>QVICVNQVE verò quærit, an locus <expan abbr="cũ">cum</expan> eo ip&longs;o <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in loco, <expan abbr="protenda&ttilde;">protendatur</expan>, duas qu&ecedil;&longs;tiones <lb/>attingit: <expan abbr="primã">primam</expan> quidem, Vtrùm locus aliquis indiuiduo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> po&longs;sit; an'ne &longs;it nece&longs;&longs;ariò <lb/>&longs;uperficies: <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò, An locus <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> modis adæquet <expan abbr="locatũ">locatum</expan>. </s> <s>Cùm verò prima illa <expan abbr="&qtilde;&longs;tio">qua&longs;tio</expan> flagitet <lb/><expan abbr="notitiã">notitiam</expan> motus &longs;pecialis <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> qui nobis infrà <expan abbr="tractãdus">tractandus</expan> e&longs;t, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> de loco generatim <lb/>fuerit <expan abbr="peroratũ">peroratum</expan>; ea reiecta <expan abbr="ĩ">in</expan> aliud <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <expan abbr="cõmodius">commodius</expan>, de hac po&longs;teriore dicamus in <expan abbr="præs&etilde;tia">præsentia</expan>. </s> <s><expan abbr="Quãuis">Quanuis</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2692"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> in attributis loci <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> æqualitas <expan abbr="numere&ttilde;">numeretur</expan>, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="cõtrouer&longs;ias">controuer&longs;ias</expan> maximas habet; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po­<lb/>&longs;tulat, vt <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> de loci æqualitate generatim <expan abbr="explic&etilde;tur">explicentur</expan>, propter ea <expan abbr="&ptilde;&longs;ertim">pn&longs;ertim</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à Græcis in Ari&longs;t. </s> <s>al­<lb/>lata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> primùm, &longs;i locus adæquaret <expan abbr="locatũ">locatum</expan>, quia <expan abbr="locatũ">locatum</expan> corpus e&longs;t; hoc verò treis habet <expan abbr="di-m&etilde;&longs;iones">di­<lb/>men&longs;iones</expan>, aut ergo <expan abbr="dim&etilde;&longs;iones">dimen&longs;iones</expan> duæ tribus e&longs;&longs;ent æquales, <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè fieri nequit, aut locus <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="dim&etilde;-&longs;iones">dimen­<lb/>&longs;iones</expan> obtineret, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> malè <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> fui&longs;&longs;et <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan>. </s> <s>Prætereà quia locus <expan abbr="cõ-tinet">con­<lb/>tinet</expan>; at probabile e&longs;t <expan abbr="cõtinens">continens</expan> eo mai^{9} e&longs;&longs;e, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="contine&ttilde;">continetur</expan>, vt <expan abbr=".n.">enim</expan> docet Proclus <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Minus <expan abbr="aũt">aut</expan> continente <lb/> | <arrow.to.target n="marg2692"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> in attributis loci <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> æqualitas <expan abbr="numere&ttilde;">numeretur</expan>, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="cõtrouer&longs;ias">controuer&longs;ias</expan> maximas habet; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> po­<lb/>&longs;tulat, vt <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> de loci æqualitate generatim <expan abbr="explic&etilde;tur">explicentur</expan>, propter ea <expan abbr="&ptilde;&longs;ertim">pn&longs;ertim</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à Græcis in Ari&longs;t. </s> <s>al­<lb/>lata <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> primùm, &longs;i locus adæquaret <expan abbr="locatũ">locatum</expan>, quia <expan abbr="locatũ">locatum</expan> corpus e&longs;t; hoc verò treis habet <expan abbr="di-m&etilde;&longs;iones">di­<lb/>men&longs;iones</expan>, aut ergo <expan abbr="dim&etilde;&longs;iones">dimen&longs;iones</expan> duæ tribus e&longs;&longs;ent æquales, <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè fieri nequit, aut locus <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="dim&etilde;-&longs;iones">dimen­<lb/>&longs;iones</expan> obtineret, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> malè <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> fui&longs;&longs;et <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan>. </s> <s>Prætereà quia locus <expan abbr="cõ-tinet">con­<lb/>tinet</expan>; at probabile e&longs;t <expan abbr="cõtinens">continens</expan> eo mai^{9} e&longs;&longs;e, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="contine&ttilde;">continetur</expan>, vt <expan abbr=".n.">enim</expan> docet Proclus <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Minus <expan abbr="aũt">aut</expan> continente <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2693"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vbiq.">vbique</expan> e&longs;t id quod <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>, &longs;iue <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, &longs;iue <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, &longs;iue <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="sũp&longs;e-ris">sump&longs;e­<lb/>ris</expan> <foreign lang="greek">tlw\ pezioxlw\</foreign> & <expan abbr="cõprehen&longs;ion&etilde;">comprehen&longs;ionem</expan>. </s> <s>In&longs;uper, &longs;i dixeris tu <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="terminũ">terminum</expan> corporis <expan abbr="ambi&etilde;tis">ambientis</expan>, <expan abbr="eun-dem&qacute;">eun­<lb/>demque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e <expan abbr="æqual&etilde;">æqualem</expan> extimæ illi^{9} &longs;uperficiei <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in loco: &longs;i fingamus id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in loco, e&longs;&longs;e <expan abbr="rotũdũ">rotundum</expan>; <lb/>profectò <expan abbr="con&longs;eque&ttilde;">con&longs;equetur</expan> <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="circulorũ">circulorum</expan> <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> fore <expan abbr="diametrũ">diametrum</expan>, & &longs;up <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> de&longs;cribi po&longs;&longs;e circulos <lb/>diuer&longs;os æquales, aduer&longs;us ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis mathematici <expan abbr="demõ&longs;trarũt">demon&longs;trarunt</expan>. </s> <s>Potuit <expan abbr="aũt">aut</expan> hæc loci: proprietas <expan abbr="tã-tũ">tan­<lb/>tum</expan> apud <expan abbr="Galenũ">Galenum</expan>, <expan abbr="Philoponũ">Philoponum</expan> & alios <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan>, vt eius tuendæ gratia di&longs;ce&longs;&longs;erint ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="confe&longs;si&qacute;">confe&longs;sique</expan>. <lb/></s> <s>fuerint <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan>, &longs;ed <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> quod treis dimen&longs;iones haberet, necnon acuti&longs;simas ali­<lb/>quot <expan abbr="rõnes">rationes</expan> protulerint, quibus <expan abbr="illorũ">illorum</expan> po&longs;itio <expan abbr="cõfirmari">confirmari</expan> po&longs;&longs;et, hoc modo. </s> <s>Quod e&longs;t in loco, nece&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg2693"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vbiq.">vbique</expan> e&longs;t id quod <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>, &longs;iue <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, &longs;iue <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, &longs;iue <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="sũp&longs;e-ris">sump&longs;e­<lb/>ris</expan> <foreign lang="greek">tlw\ pezioxlw\</foreign> & <expan abbr="cõprehen&longs;ion&etilde;">comprehen&longs;ionem</expan>. </s> <s>In&longs;uper, &longs;i dixeris tu <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="terminũ">terminum</expan> corporis <expan abbr="ambi&etilde;tis">ambientis</expan>, <expan abbr="eun-dem&qacute;">eun­<lb/>demque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e <expan abbr="æqual&etilde;">æqualem</expan> extimæ illi^{9} &longs;uperficiei <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in loco: &longs;i fingamus id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in loco, e&longs;&longs;e <expan abbr="rotũdũ">rotundum</expan>; <lb/>profectò <expan abbr="con&longs;eque&ttilde;">con&longs;equetur</expan> <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="circulorũ">circulorum</expan> <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> fore <expan abbr="diametrũ">diametrum</expan>, & &longs;up <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> de&longs;cribi po&longs;&longs;e circulos <lb/>diuer&longs;os æquales, aduer&longs;us ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis mathematici <expan abbr="demõ&longs;trarũt">demon&longs;trarunt</expan>. </s> <s>Potuit <expan abbr="aũt">aut</expan> hæc loci: proprietas <expan abbr="tã-tũ">tan­<lb/>tum</expan> apud <expan abbr="Galenũ">Galenum</expan>, <expan abbr="Philoponũ">Philoponum</expan> & alios <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan>, vt eius tuendæ gratia di&longs;ce&longs;&longs;erint ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="confe&longs;si&qacute;">confe&longs;sique</expan>. <lb/></s> <s>fuerint <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan>, &longs;ed <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> quod treis dimen&longs;iones haberet, necnon acuti&longs;simas ali­<lb/>quot <expan abbr="rõnes">rationes</expan> protulerint, quibus <expan abbr="illorũ">illorum</expan> po&longs;itio <expan abbr="cõfirmari">confirmari</expan> po&longs;&longs;et, hoc modo. </s> <s>Quod e&longs;t in loco, nece&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2694"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t in eo &longs;it, quod e&longs;t capax illius: at quod e&longs;t in loco, treis habet dimen&longs;iones, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> locus qui <lb/>capit <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, treis habeat dimen&longs;iones oportet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà c&ecedil;lo maximè conuenit locus: at c&ecedil;lum <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>e&longs;t in loco, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;uperficie continentis, quia nihil habet extra &longs;e: ergo <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;uperficies <expan abbr="ambi&etilde;tis">ambientis</expan> erit <lb/>locus, &longs;ed potius ip&longs;a di&longs;tantia. </s> <s>Necnon ex aëre <expan abbr="tantũ">tantum</expan> cedere con&longs;tat, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ab adueniente cor­<lb/>pore occupatur; <expan abbr="tũ">tum</expan> cedit corpus quod antè <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> illud obtinebat; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;uccedit quod <expan abbr="tantũd&etilde;">tantundem</expan> <lb/>po&longs;sidet magnitudinis: ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> &longs;it <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t, <expan abbr="quãtũ">quantum</expan> e&longs;t corpus illud <expan abbr="qd">quod</expan> à loco <expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan>. <lb/></s> <s>Hoc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> à &longs;imili <expan abbr="cõfirmari">confirmari</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, quia &longs;icut <expan abbr="m&etilde;&longs;ura">men&longs;ura</expan> liquoris, aut tritici <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;olùm capi debet <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="&longs;uper-fici&etilde;">&longs;uper­<lb/>ficiem</expan>, & <expan abbr="perimetrũ">perimetrum</expan>, &longs;ed <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> illud <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> <expan abbr="&longs;olidũ">&longs;olidum</expan>, vt <expan abbr="qñ">quin</expan> metimur à quæ <expan abbr="&longs;extariũ">&longs;extarium</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> dimeti­<lb/>mur &longs;olùm <expan abbr="&qtilde;tus">quatus</expan> &longs;it ei^{9} ambitus, &longs;ed <expan abbr="quãta">quanta</expan> &longs;it tota ip&longs;ius <expan abbr="corpul&etilde;tia">corpulentia</expan>: à pari igitur id quod <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, <lb/><expan abbr="nũ">num</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="altitudin&etilde;">altitudinem</expan>. </s> <s>Ergo talis <expan abbr="nõ">non</expan> erit, qualis fuit <lb/>ab Ari&longs;t. </s> <s>definitus. </s> <s><expan abbr="Cõ&longs;tituamus">Con&longs;tituamus</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, inquit Philoponus, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora quæ intra c&ecedil;li <expan abbr="ambitũ">ambitum</expan> <expan abbr="conti-nen&ttilde;">conti­<lb/>nentur</expan>, abire in <expan abbr="nihilũ">nihilum</expan>. </s> <s>relinquetur'ne <expan abbr="cõcaua">concaua</expan> cæli &longs;uperficies, & amplius prætereà nihil? </s> <s>profectò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>&longs;uper&longs;tes erit <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illiu&longs;modi corpora <expan abbr="cõtinebat">continebat</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ola &longs;uperficies <expan abbr="cõtinet">continet</expan> corpus; <expan abbr="ve-rumetiã">ve­<lb/>rumetiam</expan> <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> illud <expan abbr="qd">quod</expan> permeat <expan abbr="&longs;olidũ">&longs;olidum</expan>. </s> <s>Satis id <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nobis <expan abbr="o&longs;t&etilde;dit">o&longs;tendit</expan> <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;umi&ttilde;">&longs;umitur</expan> à va&longs;culis <lb/>illis, <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>vacui vim, aut <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="effundi&ttilde;">effunditur</expan> aqua, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="hauri&ttilde;">hauritur</expan>. </s> <s>cur <expan abbr=".n.">enim</expan> aut quo pacto po&longs;sit aqua reti­ | <arrow.to.target n="marg2694"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t in eo &longs;it, quod e&longs;t capax illius: at quod e&longs;t in loco, treis habet dimen&longs;iones, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> locus qui <lb/>capit <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, treis habeat dimen&longs;iones oportet. </s> <s>Pr&ecedil;tereà c&ecedil;lo maximè conuenit locus: at c&ecedil;lum <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>e&longs;t in loco, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> &longs;uperficie continentis, quia nihil habet extra &longs;e: ergo <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;uperficies <expan abbr="ambi&etilde;tis">ambientis</expan> erit <lb/>locus, &longs;ed potius ip&longs;a di&longs;tantia. </s> <s>Necnon ex aëre <expan abbr="tantũ">tantum</expan> cedere con&longs;tat, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ab adueniente cor­<lb/>pore occupatur; <expan abbr="tũ">tum</expan> cedit corpus quod antè <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> illud obtinebat; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;uccedit quod <expan abbr="tantũd&etilde;">tantundem</expan> <lb/>po&longs;sidet magnitudinis: ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> &longs;it <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t, <expan abbr="quãtũ">quantum</expan> e&longs;t corpus illud <expan abbr="qd">quod</expan> à loco <expan abbr="accipi&ttilde;">accipitur</expan>. <lb/></s> <s>Hoc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> à &longs;imili <expan abbr="cõfirmari">confirmari</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, quia &longs;icut <expan abbr="m&etilde;&longs;ura">men&longs;ura</expan> liquoris, aut tritici <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;olùm capi debet <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="&longs;uper-fici&etilde;">&longs;uper­<lb/>ficiem</expan>, & <expan abbr="perimetrũ">perimetrum</expan>, &longs;ed <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> illud <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;olidũ">&longs;olidum</expan>, vt <expan abbr="qñ">quin</expan> metimur à quæ <expan abbr="&longs;extariũ">&longs;extarium</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> dimeti­<lb/>mur &longs;olùm <expan abbr="&qtilde;tus">quatus</expan> &longs;it ei^{9} ambitus, &longs;ed <expan abbr="quãta">quanta</expan> &longs;it tota ip&longs;ius <expan abbr="corpul&etilde;tia">corpulentia</expan>: à pari igitur id quod <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, <lb/><expan abbr="nũ">num</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="altitudin&etilde;">altitudinem</expan>. </s> <s>Ergo talis <expan abbr="nõ">non</expan> erit, qualis fuit <lb/>ab Ari&longs;t. </s> <s>definitus. </s> <s><expan abbr="Cõ&longs;tituamus">Con&longs;tituamus</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, inquit Philoponus, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> corpora quæ intra c&ecedil;li <expan abbr="ambitũ">ambitum</expan> <expan abbr="conti-nen&ttilde;">conti­<lb/>nentur</expan>, abire in <expan abbr="nihilũ">nihilum</expan>. </s> <s>relinquetur'ne <expan abbr="cõcaua">concaua</expan> cæli &longs;uperficies, & amplius prætereà nihil? </s> <s>profectò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>&longs;uper&longs;tes erit <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illiu&longs;modi corpora <expan abbr="cõtinebat">continebat</expan>. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ola &longs;uperficies <expan abbr="cõtinet">continet</expan> corpus; <expan abbr="ve-rumetiã">ve­<lb/>rumetiam</expan> <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> illud <expan abbr="qd">quod</expan> permeat <expan abbr="&longs;olidũ">&longs;olidum</expan>. </s> <s>Satis id <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nobis <expan abbr="o&longs;t&etilde;dit">o&longs;tendit</expan> <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;umi&ttilde;">&longs;umitur</expan> à va&longs;culis <lb/>illis, <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>vacui vim, aut <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="effundi&ttilde;">effunditur</expan> aqua, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="hauri&ttilde;">hauritur</expan>. </s> <s>cur <expan abbr=".n.">enim</expan> aut quo pacto po&longs;sit aqua reti­ |
| <pb pagenum="434"/>neri, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> exhauriri, ni&longs;i <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> illud e&longs;&longs;et <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;olùm <expan abbr="extremũ">extremum</expan> <expan abbr="ambitũ">ambitum</expan> permearet, &longs;ed intimà di­<lb/> | <pb pagenum="434"/>neri, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> exhauriri, ni&longs;i <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> illud e&longs;&longs;et <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;olùm <expan abbr="extremũ">extremum</expan> <expan abbr="ambitũ">ambitum</expan> permearet, &longs;ed intimà di­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2695"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="men&longs;ion&etilde;">men&longs;ionem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> aliud ab eo corpore quod <expan abbr="contineba&ttilde;">continebatur</expan>, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ab illo &longs;eparabile. </s> <s><expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;anè <lb/><expan abbr="dicũt">dicunt</expan> hæc opera vacui <expan abbr="cõtingere">contingere</expan>: at qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> erit, ni&longs;i <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> illud &longs;it quod intra terminos <lb/><expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;oli termini <expan abbr="efficer&etilde;t">efficerent</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>; nil <expan abbr="it&etilde;">item</expan> præter terminos ip&longs;os &longs;upe&longs;&longs;e po&longs;&longs;et. </s> <s>vbi <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>? <lb/></s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè &longs;uperficies ip&longs;a fit <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="&qtilde;tunuis">quatunuis</expan> <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> metiaris, <expan abbr="nõ">non</expan> ob id no&longs;ti <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> eius <expan abbr="qd">quod</expan> intrà <lb/>continet. </s> <s>Quòd <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="plenũ">plenum</expan>, aut <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> &longs;uperficiei <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan>, vel ex eo <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>. </s> <s>e&longs;t; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan>, &longs;i ad­<lb/>moueas aliquod corpus intimæ &longs;uperficiei, &longs;eu magis, &longs;eu minus; <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco plena, aut vacua &longs;u­<lb/>perficies e&longs;&longs;e <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Ergo <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> &longs;ine i&longs;ta <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> nequit e&longs;&longs;e, <expan abbr="neq.">neque</expan> vlla pror&longs;us facultas &longs;ine hac ex­<lb/>tabit <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan>, quia nihil erit quod <expan abbr="&ptilde;ter">pnter</expan> <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> dici po&longs;sit. </s> <s>Nam, quae aliquid <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> <expan abbr="nomine&ttilde;">nominetur</expan>, quia <lb/><expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> corporis alicuius <expan abbr="nõ">non</expan> attingat, &longs;tolidi e&longs;t opinari: <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;ic extra <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> e&longs;&longs;et aliquod <expan abbr="va-cuũ">va­<lb/>cuum</expan>, eo quae nil <expan abbr="extremã">extremam</expan> <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> eius attingit. </s> <s>Ob h&ecedil;c <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alia multa ponebat Philoponus locú <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> quod per &longs;e foret inane, & illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> actu quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> à corpore <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> de&longs;ereretur. </s> <s>Sed <lb/>quid aduer&longs;us <expan abbr="di&longs;tantiã">di&longs;tantiam</expan> attulerit Ari&longs;t. </s> <s>expo&longs;uimus antea. </s> <s>Veruntamen & ip&longs;e ad ea <expan abbr="re&longs;põdere">re&longs;pondere</expan> co­<lb/>natus e&longs;t, <expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="doc&etilde;s">docens</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="rõnem">rationem</expan> huius <expan abbr="di&longs;tãtiæ">di&longs;tantiæ</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illius quæ propria corporis e&longs;t, & interna: qu&ecedil; <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>corporis e&longs;t, expers <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="s&etilde;&longs;iliũ">sen&longs;ilium</expan> <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan>: <expan abbr="n&rtilde;a">nrna</expan> verò, inquit, ip&longs;is caret. </s> <s><expan abbr="eã">eam</expan> &longs;anè quæ cum <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> qua­<lb/>litate <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> e&longs;t, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa ab&longs;urda <expan abbr="cõ&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Peripatetici <expan abbr="obiecerũt">obiecerunt</expan>: &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> repugnat huic altera <lb/><expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="cõ&longs;imilis">con&longs;imilis</expan>: atqui <expan abbr="n&rtilde;a">nrna</expan> qùæ &longs;en&longs;ilis qualitatis expers e&longs;t, nulli <expan abbr="incõmodo">incommodo</expan> <expan abbr="&longs;ublici&ttilde;">&longs;ublicitur</expan>, & <expan abbr="cũ">cum</expan> altera <lb/> | <arrow.to.target n="marg2695"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="men&longs;ion&etilde;">men&longs;ionem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> aliud ab eo corpore quod <expan abbr="contineba&ttilde;">continebatur</expan>, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ab illo &longs;eparabile. </s> <s><expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;anè <lb/><expan abbr="dicũt">dicunt</expan> hæc opera vacui <expan abbr="cõtingere">contingere</expan>: at qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> erit, ni&longs;i <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> illud &longs;it quod intra terminos <lb/><expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;oli termini <expan abbr="efficer&etilde;t">efficerent</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>; nil <expan abbr="it&etilde;">item</expan> præter terminos ip&longs;os &longs;upe&longs;&longs;e po&longs;&longs;et. </s> <s>vbi <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>? <lb/></s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè &longs;uperficies ip&longs;a fit <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> <expan abbr="&qtilde;tunuis">quatunuis</expan> <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> metiaris, <expan abbr="nõ">non</expan> ob id no&longs;ti <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> eius <expan abbr="qd">quod</expan> intrà <lb/>continet. </s> <s>Quòd <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="plenũ">plenum</expan>, aut <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> &longs;uperficiei <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tribua&ttilde;">tribuatur</expan>, vel ex eo <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>. </s> <s>e&longs;t; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan>, &longs;i ad­<lb/>moueas aliquod corpus intimæ &longs;uperficiei, &longs;eu magis, &longs;eu minus; <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco plena, aut vacua &longs;u­<lb/>perficies e&longs;&longs;e <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Ergo <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> &longs;ine i&longs;ta <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> nequit e&longs;&longs;e, <expan abbr="neq.">neque</expan> vlla pror&longs;us facultas &longs;ine hac ex­<lb/>tabit <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan>, quia nihil erit quod <expan abbr="&ptilde;ter">pnter</expan> <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> dici po&longs;sit. </s> <s>Nam, quae aliquid <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> <expan abbr="nomine&ttilde;">nominetur</expan>, quia <lb/><expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> corporis alicuius <expan abbr="nõ">non</expan> attingat, &longs;tolidi e&longs;t opinari: <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;ic extra <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> e&longs;&longs;et aliquod <expan abbr="va-cuũ">va­<lb/>cuum</expan>, eo quae nil <expan abbr="extremã">extremam</expan> <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> eius attingit. </s> <s>Ob h&ecedil;c <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alia multa ponebat Philoponus locú <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> quod per &longs;e foret inane, & illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> actu quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> à corpore <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> de&longs;ereretur. </s> <s>Sed <lb/>quid aduer&longs;us <expan abbr="di&longs;tantiã">di&longs;tantiam</expan> attulerit Ari&longs;t. </s> <s>expo&longs;uimus antea. </s> <s>Veruntamen & ip&longs;e ad ea <expan abbr="re&longs;põdere">re&longs;pondere</expan> co­<lb/>natus e&longs;t, <expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="doc&etilde;s">docens</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="rõnem">rationem</expan> huius <expan abbr="di&longs;tãtiæ">di&longs;tantiæ</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illius quæ propria corporis e&longs;t, & interna: qu&ecedil; <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>corporis e&longs;t, expers <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="s&etilde;&longs;iliũ">sen&longs;ilium</expan> <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan>: <expan abbr="n&rtilde;a">nrna</expan> verò, inquit, ip&longs;is caret. </s> <s><expan abbr="eã">eam</expan> &longs;anè quæ cum <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> qua­<lb/>litate <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> e&longs;t, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa ab&longs;urda <expan abbr="cõ&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Peripatetici <expan abbr="obiecerũt">obiecerunt</expan>: &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> repugnat huic altera <lb/><expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> <expan abbr="cõ&longs;imilis">con&longs;imilis</expan>: atqui <expan abbr="n&rtilde;a">nrna</expan> qùæ &longs;en&longs;ilis qualitatis expers e&longs;t, nulli <expan abbr="incõmodo">incommodo</expan> <expan abbr="&longs;ublici&ttilde;">&longs;ublicitur</expan>, & <expan abbr="cũ">cum</expan> altera <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2696"></arrow.to.target><lb/>congruere <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum &longs;uperficie &longs;uperficies, & <expan abbr="apta&ttilde;">aptatur</expan> alteri, vt linea lineæ. </s> <s>C&ecedil;terùm fuga <lb/>hæc e&longs;t pror&longs;us irrita & inanis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="mõ&longs;trat">mon&longs;trat</expan>, <expan abbr="occupation&etilde;">occupationem</expan> loci, & <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="repugnãtiam">repugnantiam</expan> <lb/><expan abbr="terminorũ">terminorum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan>, vt Gr&ecedil;ci dicunt, <foreign lang="greek">a)sus as/+ian</foreign> à dimen&longs;ionis ingenio deriuari, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt, &longs;i reip&longs;a <lb/>liceret, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> mente <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>, &longs;euocare à <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> qualitate <expan abbr="dim&etilde;&longs;ion&etilde;">dimen&longs;ionem</expan>, optimè per&longs;piceremus, <lb/><expan abbr="di&longs;tãti&ecedil;">di&longs;tanti&ecedil;</expan>, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="propriã">propriam</expan>: nam cùm digitu in <expan abbr="aquã">aquam</expan> immittimus, <lb/><expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> effluit aquæ <expan abbr="quantũ">quantum</expan> e&longs;t digiti qui iniectus e&longs;t. </s> <s>ex quo <expan abbr="canon&etilde;">canonem</expan> deduxit <expan abbr="&longs;api&etilde;ti&longs;simus">&longs;apienti&longs;simus</expan> ille <lb/>mathematicus Archimedes deprehendendi <expan abbr="fraud&etilde;">fraudem</expan> aurificis, Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Hiero rex Siracu&longs;arum <expan abbr="aureã">auream</expan> <lb/><expan abbr="coronã">coronam</expan> <expan abbr="votiuã">votiuam</expan> diis immortalibus in <expan abbr="quodã">quodam</expan> fano <expan abbr="cõ&longs;titui&longs;&longs;et">con&longs;titui&longs;&longs;et</expan> <expan abbr="ponendã">ponendam</expan>: ad &longs;acoma <expan abbr="aurũ">aurum</expan> <expan abbr="app&etilde;dit">appendit</expan> re­<lb/>demptori. </s> <s>præ&longs;titit aurifex ad &longs;acoma pondus coronæ. </s> <s>Indicio facto pro auro; <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> argenti in <lb/><expan abbr="coronariũ">coronarium</expan> opus e&longs;&longs;e admixtum, Hiero indignatus, nec inueniens qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="furtũ">furtum</expan> <expan abbr="depreh&etilde;deret">deprehenderet</expan>, <expan abbr="Ar-chimed&etilde;">Ar­<lb/>chimedem</expan> rogauit, vt eius rei <expan abbr="curã">curam</expan> <expan abbr="h&etilde;ret">herret</expan>. </s> <s>ca&longs;u venit in <expan abbr="balneũ">balneum</expan>, <expan abbr="ibi&qacute;">ibique</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> de&longs;cendi&longs;&longs;et in <expan abbr="&longs;oliũ">&longs;olium</expan>, animad­<lb/>uertit, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> &longs;ui corporis in eo in&longs;ideret, <expan abbr="tantũ">tantum</expan> aqu&ecedil; extra <expan abbr="&longs;oliũ">&longs;olium</expan> effluere. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> ei^{9} <expan abbr="expli-cãdæ">expli­<lb/>candæ</expan> rei offendi&longs;&longs;et, <expan abbr="rep&etilde;te">repente</expan> gaudio exiliuit, & de &longs;olio nud^{9} <expan abbr="domũ">domum</expan> ver&longs;us, <expan abbr="curr&etilde;s">currens</expan> clamabat <foreign lang="greek"><gap/>znka; <lb/>e)uzhka</foreign>: <expan abbr="Tũ">Tum</expan> verò duas <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> feci&longs;&longs;e ma&longs;&longs;as &ecedil;quo pondere, quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fuerat corona, <expan abbr="vnã">vnam</expan> ex auto, alteram <lb/> | <arrow.to.target n="marg2696"></arrow.to.target><lb/>congruere <expan abbr="põt">potest</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum &longs;uperficie &longs;uperficies, & <expan abbr="apta&ttilde;">aptatur</expan> alteri, vt linea lineæ. </s> <s>C&ecedil;terùm fuga <lb/>hæc e&longs;t pror&longs;us irrita & inanis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="mõ&longs;trat">mon&longs;trat</expan>, <expan abbr="occupation&etilde;">occupationem</expan> loci, & <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="repugnãtiam">repugnantiam</expan> <lb/><expan abbr="terminorũ">terminorum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan>, vt Gr&ecedil;ci dicunt, <foreign lang="greek">a)sus as/+ian</foreign> à dimen&longs;ionis ingenio deriuari, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt, &longs;i reip&longs;a <lb/>liceret, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> mente <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>, &longs;euocare à <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan> qualitate <expan abbr="dim&etilde;&longs;ion&etilde;">dimen&longs;ionem</expan>, optimè per&longs;piceremus, <lb/><expan abbr="di&longs;tãti&ecedil;">di&longs;tanti&ecedil;</expan>, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="propriã">propriam</expan>: nam cùm digitu in <expan abbr="aquã">aquam</expan> immittimus, <lb/><expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> effluit aquæ <expan abbr="quantũ">quantum</expan> e&longs;t digiti qui iniectus e&longs;t. </s> <s>ex quo <expan abbr="canon&etilde;">canonem</expan> deduxit <expan abbr="&longs;api&etilde;ti&longs;simus">&longs;apienti&longs;simus</expan> ille <lb/>mathematicus Archimedes deprehendendi <expan abbr="fraud&etilde;">fraudem</expan> aurificis, Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Hiero rex Siracu&longs;arum <expan abbr="aureã">auream</expan> <lb/><expan abbr="coronã">coronam</expan> <expan abbr="votiuã">votiuam</expan> diis immortalibus in <expan abbr="quodã">quodam</expan> fano <expan abbr="cõ&longs;titui&longs;&longs;et">con&longs;titui&longs;&longs;et</expan> <expan abbr="ponendã">ponendam</expan>: ad &longs;acoma <expan abbr="aurũ">aurum</expan> <expan abbr="app&etilde;dit">appendit</expan> re­<lb/>demptori. </s> <s>præ&longs;titit aurifex ad &longs;acoma pondus coronæ. </s> <s>Indicio facto pro auro; <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> argenti in <lb/><expan abbr="coronariũ">coronarium</expan> opus e&longs;&longs;e admixtum, Hiero indignatus, nec inueniens qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="furtũ">furtum</expan> <expan abbr="depreh&etilde;deret">deprehenderet</expan>, <expan abbr="Ar-chimed&etilde;">Ar­<lb/>chimedem</expan> rogauit, vt eius rei <expan abbr="curã">curam</expan> <expan abbr="h&etilde;ret">herret</expan>. </s> <s>ca&longs;u venit in <expan abbr="balneũ">balneum</expan>, <expan abbr="ibi&qacute;">ibique</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> de&longs;cendi&longs;&longs;et in <expan abbr="&longs;oliũ">&longs;olium</expan>, animad­<lb/>uertit, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> &longs;ui corporis in eo in&longs;ideret, <expan abbr="tantũ">tantum</expan> aqu&ecedil; extra <expan abbr="&longs;oliũ">&longs;olium</expan> effluere. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> ei^{9} <expan abbr="expli-cãdæ">expli­<lb/>candæ</expan> rei offendi&longs;&longs;et, <expan abbr="rep&etilde;te">repente</expan> gaudio exiliuit, & de &longs;olio nud^{9} <expan abbr="domũ">domum</expan> ver&longs;us, <expan abbr="curr&etilde;s">currens</expan> clamabat <foreign lang="greek"><gap/>znka; <lb/>e)uzhka</foreign>: <expan abbr="Tũ">Tum</expan> verò duas <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> feci&longs;&longs;e ma&longs;&longs;as &ecedil;quo pondere, quo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> fuerat corona, <expan abbr="vnã">vnam</expan> ex auto, alteram <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2697"></arrow.to.target><lb/>ex <expan abbr="arg&etilde;to">argento</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> ita feci&longs;&longs;et, vas <expan abbr="amplũ">amplum</expan> ad <expan abbr="sũma">summa</expan> labra impleuit aqua, in quo demi&longs;it <expan abbr="argenteã">argenteam</expan> <expan abbr="ma&longs;sã">ma&longs;sam</expan>, <lb/>cui^{9} <expan abbr="quãta">quanta</expan> magnitudo <expan abbr="ĩ">in</expan> va&longs;e depre&longs;&longs;a e&longs;t, <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> aqu&ecedil; <expan abbr="effusũ">effusum</expan> e&longs;t. </s> <s>Ita <expan abbr="ex&etilde;pta">exempta</expan> ma&longs;&longs;a, <expan abbr="quãto">quanto</expan> minus <expan abbr="factũ">factum</expan> <lb/>fuerat, refudit, <expan abbr="&longs;extario&qacute;">&longs;extarioque</expan>. </s> <s><expan abbr="m&etilde;&longs;us">men&longs;us</expan> e&longs;t, vt <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo, quo prius fuerat, ad labra <expan abbr="æquare&ttilde;">æquaretur</expan>. </s> <s>Ita ex eo in­<lb/>uenit, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ad <expan abbr="certũ">certum</expan> <expan abbr="põdus">pondus</expan> argenti certa aquæ <expan abbr="m&etilde;&longs;ura">men&longs;ura</expan> <expan abbr="re&longs;põderet">re&longs;ponderet</expan>. </s> <s>Hoc experto <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="aureã">auream</expan> <expan abbr="ma&longs;sã">ma&longs;sam</expan> <lb/>&longs;imiliter pleno va&longs;e demi&longs;it, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s><expan abbr="ex&etilde;pta">exempta</expan>, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> men&longs;ura addita, inuenit ex aqua <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tãtũ">tantum</expan> deflu­<lb/>xi&longs;&longs;e, &longs;ed <expan abbr="tãto">tanto</expan> minus; <expan abbr="quãto">quanto</expan> minus magno <expan abbr="corpo&rtilde;">corporm</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="põdere">pondere</expan> auri ma&longs;&longs;a foret <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="arg&etilde;ti">argenti</expan>. </s> <s>Po&longs;teà ve­<lb/>rò repleto va&longs;e in ea de aqua ip&longs;a corona demi&longs;&longs;a, inuenit plus aquæ defluxi&longs;&longs;e in <expan abbr="coronã">coronam</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="aureã">auream</expan> <lb/><expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="põdere">pondere</expan> <expan abbr="ma&longs;sã">ma&longs;sam</expan>, & ita ex eo quod plus defluxerat aquæ in corona <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in ma&longs;&longs;a, <expan abbr="rõcinatus">roncinatus</expan>, <expan abbr="depre-h&etilde;dit">depre­<lb/>hendit</expan> <expan abbr="arg&etilde;ti">argenti</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> auro <expan abbr="mixtion&etilde;">mixtionem</expan>, & <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> <expan abbr="furtũ">furtum</expan> <expan abbr="red&etilde;ptoris">redemptoris</expan>. </s> <s>Hîc <expan abbr="nõ">non</expan> alio <expan abbr="inu&etilde;to">inuento</expan> v&longs;us e&longs;t Archime­<lb/>des <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="di&longs;tãtiæ">di&longs;tantiæ</expan>. </s> <s>Sic <expan abbr="di&longs;tãtia">di&longs;tantia</expan> per &longs;e <expan abbr="di&longs;tãtiæ">di&longs;tantiæ</expan> repugnat, nec vlla ibi opera <expan abbr="s&etilde;&longs;ilis">sen&longs;ilis</expan> qualitatis interce­<lb/>dit, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nobis indicauit Ari&longs;t. 4. Phy&longs;. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Hinc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> apparet <expan abbr="nullũ">nullum</expan> e&longs;&longs;e pror&longs;us eius <expan abbr="argum&etilde;ti">argumenti</expan> robur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2697"></arrow.to.target><lb/>ex <expan abbr="arg&etilde;to">argento</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> ita feci&longs;&longs;et, vas <expan abbr="amplũ">amplum</expan> ad <expan abbr="sũma">summa</expan> labra impleuit aqua, in quo demi&longs;it <expan abbr="argenteã">argenteam</expan> <expan abbr="ma&longs;sã">ma&longs;sam</expan>, <lb/>cui^{9} <expan abbr="quãta">quanta</expan> magnitudo <expan abbr="ĩ" |