| version 1.33, 2007/06/28 16:43:46 |
version 1.34, 2007/06/29 15:20:36 |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1959"></margin.target>b T. 28.</s></p> | <s><margin.target id="marg1959"></margin.target>b T. 28.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1960"></margin.target>c 5. Met. <lb/>C. de eo <lb/>quod & <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;mm</expan> <lb/>quod.</s></p> | <s><margin.target id="marg1960"></margin.target>c 5. Met. <lb/>C. de eo <lb/>quod & <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <lb/>quod.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1961"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg1961"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1962"></margin.target>a 5. Met. <lb/>C. de eo <lb/><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;mm</expan> quod.</s></p> | <s><margin.target id="marg1962"></margin.target>a 5. Met. <lb/>C. de eo <lb/><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> quod.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1963"></margin.target>b 7. Phy&longs;. <lb/>T. 17.</s></p> | <s><margin.target id="marg1963"></margin.target>b 7. Phy&longs;. <lb/>T. 17.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2004"></arrow.to.target><lb/>nerans ip&longs;um nece&longs;&longs;ariò facit habitum, <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> verò non nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Verùm quia natura illius <lb/>e&longs;t deducere rem in actum &longs;ecundum: vbi id <expan abbr="nõ">non</expan> pr&ecedil;&longs;tet, hoc e&longs;t illi pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>Porrò actus <lb/>i&longs;te &longs;ecundus aut e&longs;t imperfectus, aut perfectus. </s> <s>quando perfectus e&longs;t, omnis agentis actio ce&longs;&longs;at; <lb/>tum operatur agens, cùm &longs;ecundus imperfectus adhuc e&longs;t. </s> <s>Quare generans ita &longs;pectat elementi <lb/><expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> qu&ecedil; e&longs;t e&longs;&longs;e in &longs;uo loco, vt primum eius e&longs;&longs;e terminet <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> &longs;uam actionem, quod e&longs;t vlti­<lb/>mum e&longs;&longs;e motus: vniuer&longs;um verò motum efficiat. </s> <s>Po&longs;tremò generans ita mouet elementum, vt <lb/>mutet ip&longs;um &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, moueat autem &longs;ecundùm materiam. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> gradus, &longs;eu partes <lb/>formæ &longs;ignificant terminos qui &longs;unt à forma, licet imperfectos: hi verò puncto temporis acce­<lb/>dunt: atqui in puncto non fit motus. </s> <s>Motus continuationem de&longs;iderat, hæc autem profici&longs;citur <lb/>à materia. </s> <s>Idcirco generans propriè mouet elementum propter <expan abbr="materiã">materiam</expan> non &longs;anè, quia materia <lb/>moueatur, &longs;ed quia &longs;it cau&longs;&longs;a motus, vt &longs;ubiectum, & vt pote&longs;tas quæ &longs;uapte natura diuidua &longs;it; <lb/>ob id non ita pullulat ex materia motus, quòd ip&longs;a motum intendat, &longs;ed quia nece&longs;sitatem ip&longs;ius <lb/>in&longs;equatur. </s> <s>Cùm enim in materia &longs;it contrarium, ideò forma per <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> in ducitur. </s> <s>Ex quo <lb/>etiam illud tanquam corollarium afferri pote&longs;t. </s> <s>quòd cùm in elemento, dum gignitur, ad&longs;it in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2004"></arrow.to.target><lb/>nerans ip&longs;um nece&longs;&longs;ariò facit habitum, <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> verò non nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Verùm quia natura illius <lb/>e&longs;t deducere rem in actum &longs;ecundum: vbi id <expan abbr="nõ">non</expan> pr&ecedil;&longs;tet, hoc e&longs;t illi pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>Porrò actus <lb/>i&longs;te &longs;ecundus aut e&longs;t imperfectus, aut perfectus. </s> <s>quando perfectus e&longs;t, omnis agentis actio ce&longs;&longs;at; <lb/>tum operatur agens, cùm &longs;ecundus imperfectus adhuc e&longs;t. </s> <s>Quare generans ita &longs;pectat elementi <lb/><expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> qu&ecedil; e&longs;t e&longs;&longs;e in &longs;uo loco, vt primum eius e&longs;&longs;e terminet <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> &longs;uam actionem, quod e&longs;t vlti­<lb/>mum e&longs;&longs;e motus: vniuer&longs;um verò motum efficiat. </s> <s>Po&longs;tremò generans ita mouet elementum, vt <lb/>mutet ip&longs;um &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, moueat autem &longs;ecundùm materiam. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> gradus, &longs;eu partes <lb/>formæ &longs;ignificant terminos qui &longs;unt à forma, licet imperfectos: hi verò puncto temporis acce­<lb/>dunt: atqui in puncto non fit motus. </s> <s>Motus continuationem de&longs;iderat, hæc autem profici&longs;citur <lb/>à materia. </s> <s>Idcirco generans propriè mouet elementum propter <expan abbr="materiã">materiam</expan> non &longs;anè, quia materia <lb/>moueatur, &longs;ed quia &longs;it cau&longs;&longs;a motus, vt &longs;ubiectum, & vt pote&longs;tas quæ &longs;uapte natura diuidua &longs;it; <lb/>ob id non ita pullulat ex materia motus, quòd ip&longs;a motum intendat, &longs;ed quia nece&longs;sitatem ip&longs;ius <lb/>in&longs;equatur. </s> <s>Cùm enim in materia &longs;it contrarium, ideò forma per <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> in ducitur. </s> <s>Ex quo <lb/>etiam illud tanquam corollarium afferri pote&longs;t. </s> <s>quòd cùm in elemento, dum gignitur, ad&longs;it in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2005"></arrow.to.target><lb/>trin&longs;eca re&longs;i&longs;tentia: &longs;i hæc per &longs;e motus e&longs;t cau&longs;&longs;a, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> in vacuo poterit elementum moueri, <lb/>dum gignitur. </s> <s>Planum quoque e&longs;t, quantum &longs;pectat ad motum illum qui fit à generante; eum <lb/>non modò ab initio fieri, verùm etiam <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> peruenerit <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in &longs;uum locum, vbi &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> quie&longs;cit, quòd &longs;i id non efficiat generans, e&longs;t ob affectionem non naturalem, & per <lb/>accidens. </s> <s>Inanis igitur illa di&longs;tinctio e&longs;t, in motu qui fit à generante, illorum qui dicunt elemen­<lb/>ta in principio quidem ab alio moueri, in proce&longs;&longs;u verò à &longs;ua forma. </s> <s>Neque verò e&longs;t quòd <lb/>obiiciant aliquando perire ip&longs;um generans, antequàm ab&longs;oluat rem quæ mouetur, quòd virtus <lb/>generantis impre&longs;&longs;a e&longs;t in materia, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>promouet mobile, cum ad &longs;uam formam, tum etiam ad <lb/>&longs;uum vbi: &longs;icut item te&longs;tatur Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> de vi &longs;eminis à patre &longs;ecreta, & tamen adhuc &longs;eruan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2005"></arrow.to.target><lb/>trin&longs;eca re&longs;i&longs;tentia: &longs;i hæc per &longs;e motus e&longs;t cau&longs;&longs;a, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> in vacuo poterit elementum moueri, <lb/>dum gignitur. </s> <s>Planum quoque e&longs;t, quantum &longs;pectat ad motum illum qui fit à generante; eum <lb/>non modò ab initio fieri, verùm etiam <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> peruenerit <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in &longs;uum locum, vbi &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> quie&longs;cit, quòd &longs;i id non efficiat generans, e&longs;t ob affectionem non naturalem, & per <lb/>accidens. </s> <s>Inanis igitur illa di&longs;tinctio e&longs;t, in motu qui fit à generante, illorum qui dicunt elemen­<lb/>ta in principio quidem ab alio moueri, in proce&longs;&longs;u verò à &longs;ua forma. </s> <s>Neque verò e&longs;t quòd <lb/>obiiciant aliquando perire ip&longs;um generans, antequàm ab&longs;oluat rem quæ mouetur, quòd virtus <lb/>generantis impre&longs;&longs;a e&longs;t in materia, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>promouet mobile, cum ad &longs;uam formam, tum etiam ad <lb/>&longs;uum vbi: &longs;icut item te&longs;tatur Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> de vi &longs;eminis à patre &longs;ecreta, & tamen adhuc &longs;eruan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2006"></arrow.to.target><lb/>tis efficacitatem, per quam prouehit embryon ad con&longs;ummationem. </s> <s>Quapropter etiam &longs;i vi­<lb/>deantur aliqua per &longs;e & &longs;pontè gigni; nihilominus exi&longs;timandum e&longs;t abe&longs;&longs;e quidem mouens, <lb/>&longs;ed virtutem eius adhuc e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;titem, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> generale e&longs;t cum in iis quæ &longs;ecundùm naturam <lb/>mouentur, tum etiam in iis qu&ecedil; alienis motibus aguntur, & cùm in animatis, tum etiam in animo <lb/>carentibus. </s> <s>C&ecedil;terùm oper&ecedil;precium hîc e&longs;t Ari&longs;totelis &longs;ententiam iis ip&longs;is verbis quibus e&longs;t &longs;cri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2006"></arrow.to.target><lb/>tis efficacitatem, per quam prouehit embryon ad con&longs;ummationem. </s> <s>Quapropter etiam &longs;i vi­<lb/>deantur aliqua per &longs;e & &longs;pontè gigni; nihilominus exi&longs;timandum e&longs;t abe&longs;&longs;e quidem mouens, <lb/>&longs;ed virtutem eius adhuc e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;titem, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> generale e&longs;t cum in iis quæ &longs;ecundùm naturam <lb/>mouentur, tum etiam in iis qu&ecedil; alienis motibus aguntur, & cùm in animatis, tum etiam in animo <lb/>carentibus. </s> <s>C&ecedil;terùm oper&ecedil;precium hîc e&longs;t Ari&longs;totelis &longs;ententiam iis ip&longs;is verbis quibus e&longs;t &longs;cri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2007"></arrow.to.target><lb/>pta 2. de animalium ortu depromere. </s> <s>qu&ecedil; &longs;unt huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">*e)nde/xetai de\ to/de kinh=sai, to/ de de\ <lb/><gap/>/de, kai\ ei<gap/>)nai oi=(on ta\ a)uto/mata tw=n qauma/twn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e(/xonta ga/zpws u)pa/zxei duu/amin ta\ mo/zia h)ze­<lb/>oinuta, w=)n to\ pzw=ton o(tan tikinh/sh| tw=n e)/zwqen, <gap/>qu\s to\ e)xo/menon ginetai e)nezgei/a. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w=)spez <lb/>n e)ntoi=s a)utoma/tois, tzo/pon me\n tina e)kei=no kinei=, ou)x a)pto/menon nun) ou)deno\s, a(yamenon me\n <lb/>oi. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(mo/ios de\ kai\ a)f) ou= to\ spe/ zma, h)/ to\ poih=san to\ spe/zma, a)yamenon me\n tinos, ou)x a)pto/mea­<lb/><gap/>n de/toi. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">tzo/pon de/tina h( e)n ou=sa kinhsi=s w=(spez h( o)ikodo/mhsi+s tlw) o)iki/an. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(ti me\n ou=)n e)siti <lb/>poiei+, ou)y ou(tws de\w(s to/deti, ou)d) e)nupa/zyei w(s tetelesme\non to\ pzw=ton, dh=lon</foreign>. </s> <s>& c&ecedil;tera, <lb/>quæ ibi &longs;equuntur, his, quæ iam po&longs;ita &longs;unt, adamu&longs;sim re&longs;pondentia, quorum &longs;en&longs;us hic e&longs;t. <lb/></s> <s>“Fieri <expan abbr="aũt">aut</expan> pote&longs;t, vt hoc ab hoc moueatur, & hoc ab hoc, <expan abbr="&longs;it&qacute;">&longs;itque</expan>. </s> <s>proinde qua&longs;i admirabilia illa &longs;pon­<lb/>tina: partes enim habent vim modo quodam <expan abbr="etiã">etiam</expan> cùm quie&longs;cunt; quarum primam vbi extrin­<lb/>&longs;ecùs aliquid mouerit, &longs;tatim proxima actu efficitur, vt igitur in &longs;pontinis illis <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> illud <lb/>mouet, quod nihil nunc tangit, &longs;ed, anteà tetigit; &longs;ic id à quo &longs;emen effecit, mouet, cùm aliquid <lb/>tetigerit. </s> <s><expan abbr="quãquam">quanquam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> adhuc <expan abbr="tãgit">tangit</expan>, & motus qui ine&longs;t, quodam efficit modo, vt ædificatio ædes. <lb/></s> <s>Igitur e&longs;&longs;e aliquid, quod efficiat, &longs;ed non ita, vt hoc quicquam, nec perfectum ine&longs;&longs;e <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan>, <lb/>apertum iam e&longs;t.” Pergamus vlterius po&longs;tquàm ob imperitiam nonnullorum <expan abbr="hominũ">hominum</expan> in re cla­ | <arrow.to.target n="marg2007"></arrow.to.target><lb/>pta 2. de animalium ortu depromere. </s> <s>qu&ecedil; &longs;unt huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">*e)nde/xetai di\ to/de kinh=sai, to/ de de\ <lb/>to/de, kai\ ei)=nai oi=(on ta\ a)uto/mata tw=n qauma/twn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)/xonta ga/r pws u)pa/rxei dun/amin ta\ mo/ria h)re­<lb/>moinuta, w=)n to\ prw=ton o(tan tikinh/sh| tw=n e)/cwqen, eu)qu\s to\ e)xo/menon ginetai e)nergei/a. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w=)sper <lb/>ou)=n e)ntoi=s a)utoma/tois, tro/pon me\n tina e)kei=no kinei=, ou)x a)pto/menon nu/n ou)deno\s, a(yamenon me\n<lb/>toi. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(mo/ios de\ kai\ a)f' ou)= to\ spe/rma, h)/ to\ poih=san to\ spe/rma, a)yamenon me\n tinos, ou)x a)pto/mea­<lb/>non de/toi. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">tro/pon de/tina h( e)n ou=sa kinhsis w=(sper h( o)ikodo/mhsis tlw) o)iki/an. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(ti me\n ou=)n e)st\i te <lb/>o(/poiei, ou)x ou(tws de\ w(s to/deti, ou)d' e)nupa/ryei w(s tetelesme\non to\ prw=ton, dh=lon</foreign>. </s> <s>& c&ecedil;tera, <lb/>quæ ibi &longs;equuntur, his, quæ iam po&longs;ita &longs;unt, adamu&longs;sim re&longs;pondentia, quorum &longs;en&longs;us hic e&longs;t. <lb/></s> <s>“Fieri <expan abbr="aũt">aut</expan> pote&longs;t, vt hoc ab hoc moueatur, & hoc ab hoc, <expan abbr="&longs;it&qacute;">&longs;itque</expan>. </s> <s>proinde qua&longs;i admirabilia illa &longs;pon­<lb/>tina: partes enim habent vim modo quodam <expan abbr="etiã">etiam</expan> cùm quie&longs;cunt; quarum primam vbi extrin­<lb/>&longs;ecùs aliquid mouerit, &longs;tatim proxima actu efficitur, vt igitur in &longs;pontinis illis <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> illud <lb/>mouet, quod nihil nunc tangit, &longs;ed, anteà tetigit; &longs;ic id à quo &longs;emen effecit, mouet, cùm aliquid <lb/>tetigerit. </s> <s><expan abbr="quãquam">quanquam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> adhuc <expan abbr="tãgit">tangit</expan>, & motus qui ine&longs;t, quodam efficit modo, vt ædificatio ædes. <lb/></s> <s>Igitur e&longs;&longs;e aliquid, quod efficiat, &longs;ed non ita, vt hoc quicquam, nec perfectum ine&longs;&longs;e <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan>, <lb/>apertum iam e&longs;t.” Pergamus vlterius po&longs;tquàm ob imperitiam nonnullorum <expan abbr="hominũ">hominum</expan> in re cla­ |
| <pb pagenum="306"/>ri&longs;sima diutius <expan abbr="immorãdum">immorandum</expan> e&longs;t. </s> <s>Idem quoque pronunciauit h&ecedil;c verba. <foreign lang="greek">o(sa de\ <gap/>)po\ tou= a)utoma/-</foreign><lb/> | <pb pagenum="306"/>ri&longs;sima diutius <expan abbr="immorãdum">immorandum</expan> e&longs;t. </s> <s>Idem quoque pronunciauit h&ecedil;c verba. <foreign lang="greek">o(sa de\ a)po\ tou= a)utoma/-<lb/><arrow.to.target n="marg2008"></arrow.to.target><lb/>tou w(=sper e)kei= gi/netai</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, vt in artificio&longs;is, hoc e&longs;t, admirabilibus illis &longs;pontinis. <foreign lang="greek">o(swn h( <lb/>ulh dun/ata kai\ u(f' au)th=s kinei=sqai tauthn th\n kinhsi=n h=)n to\ spe/rma kinei=</foreign>. </s> <s>“Quæcunque <lb/>verò quorum materia pote&longs;t & à &longs;eip&longs;a moueri eo motu quo &longs;emen mouet, & ca&longs;u, &longs;icut ibi <lb/>fiunt.” Pr&ecedil;tereà qu&ecedil;&longs;tionibus mechanicis qu&ecedil;rit. </s> <s>cur quippiam non &longs;ecundùm peculiarem &longs;ibi <lb/>fertur lationem, impul&longs;ore alioqui non con&longs;equente. </s> <s>re&longs;pondet autem, quoniam primum <lb/>id efficit, vt alterum impellat, <expan abbr="illud&qacute;ue">illudque</expan> rur&longs;us, vt alterum: ce&longs;&longs;at autem quando non pote&longs;t <lb/>amplius facere primum impellens id quod fertur, vt impellat, & quando ip&longs;ius lati graui­<lb/>tas nutu &longs;uo declinat magis, quàm impellentis in ante &longs;it potentia. </s> <s>Idem quoque docuit <lb/>corde à te&longs;tudine auul&longs;o vires animi per &longs;piritus e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;tites. </s> <s>Verùm quid ego immoror <lb/>hîc diutius, cùm hoc &longs;it manife&longs;tè negare motum proiectorum, cuius item cau&longs;&longs;a ex eo du­<lb/>cta e&longs;t ab Ari&longs;totele, quòd vis à mouente primo contiguis partibus, per &longs;ucce&longs;sionem commu­<lb/>nicetur? </s> <s>hæc enim apud ip&longs;um leguntur. </s> <s>“Et &longs;i facit, quemadmodum lapis, veluti, &longs;i mouet id <lb/>quod mouit, nece&longs;&longs;e &longs;anè e&longs;t, hoc quidem dicere, quod primum mouens facit, vt po&longs;sit mo­<lb/>uere, aut aër hic, aut aqua, aut aliud quid huiu&longs;modi, quod natum e&longs;t mouere & moueri, <lb/>&longs;ed non ce&longs;&longs;at &longs;imul mouere, &longs;ed moueri quidem &longs;imul, cùm mouens ce&longs;&longs;auerit moueri, mo­<lb/>uens autem adhuc e&longs;t, quapropter mouetur quid alij contiguum & in hoc eadem ratio e&longs;t, hæc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2008"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">tou <gap/>(= spez e)kei= gi/netai</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, vt in artificio&longs;is, hoc e&longs;t, admirabilibus illis &longs;pontinis. <foreign lang="greek">o(swn h( <lb/>ulh diw/at a kai\ u(f) a)uth)s kinei=s<gap/>ai tautiw th\n kinhsi=n lw=) to\ spe/sma kinei=</foreign>. </s> <s>“Quæcunque <lb/>verò quorum materia pote&longs;t & à &longs;eip&longs;a moueri eo motu quo &longs;emen mouet, & ca&longs;u, &longs;icut ibi <lb/>fiunt.” Pr&ecedil;tereà qu&ecedil;&longs;tionibus mechanicis qu&ecedil;rit. </s> <s>cur quippiam non &longs;ecundùm peculiarem &longs;ibi <lb/>fertur lationem, impul&longs;ore alioqui non con&longs;equente. </s> <s>re&longs;pondet autem, quoniam primum <lb/>id efficit, vt alterum impellat, <expan abbr="illud&qacute;ue">illudque</expan> rur&longs;us, vt alterum: ce&longs;&longs;at autem quando non pote&longs;t <lb/>amplius facere primum impellens id quod fertur, vt impellat, & quando ip&longs;ius lati graui­<lb/>tas nutu &longs;uo declinat magis, quàm impellentis in ante &longs;it potentia. </s> <s>Idem quoque docuit <lb/>corde à te&longs;tudine auul&longs;o vires animi per &longs;piritus e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;tites. </s> <s>Verùm quid ego immoror <lb/>hîc diutius, cùm hoc &longs;it manife&longs;tè negare motum proiectorum, cuius item cau&longs;&longs;a ex eo du­<lb/>cta e&longs;t ab Ari&longs;totele, quòd vis à mouente primo contiguis partibus, per &longs;ucce&longs;sionem commu­<lb/>nicetur? </s> <s>hæc enim apud ip&longs;um leguntur. </s> <s>“Et &longs;i facit, quemadmodum lapis, veluti, &longs;i mouet id <lb/>quod mouit, nece&longs;&longs;e &longs;anè e&longs;t, hoc quidem dicere, quod primum mouens facit, vt po&longs;sit mo­<lb/>uere, aut aër hic, aut aqua, aut aliud quid huiu&longs;modi, quod natum e&longs;t mouere & moueri, <lb/>&longs;ed non ce&longs;&longs;at &longs;imul mouere, &longs;ed moueri quidem &longs;imul, cùm mouens ce&longs;&longs;auerit moueri, mo­<lb/>uens autem adhuc e&longs;t, quapropter mouetur quid alij contiguum & in hoc eadem ratio e&longs;t, hæc <lb/> | <arrow.to.target n="marg2009"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles.” erat autem exorta dubitatio an'ne perpetuò motor vnà cùm mobili coniunctus &longs;it, <lb/>& in mouendo moueatur: quare etiam docet Ari&longs;toteles, vt primo motore ce&longs;&longs;ante à motu <lb/>quæ coniuncta &longs;unt, adhuc moueri po&longs;sint, quia verò & ver&longs;io à nobis correcta e&longs;t aliquantu­<lb/>lum, & verba Græca fauent nobis; addam quoque verba ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis. </s> <s>Inquit igitur. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ei)poiei= w(/sper h( liqos, oi=(on te kinei=n, o(\ e)ki/nhsen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">a)na/gah dh\ tou=to me\n le/gein. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">u(ti to\ prw=ton <lb/>kinh=san poiei= o(=iu/n te kinei=n, h)\ to\n a)e/ra tou=ton h)\ to\ u(dwz, h)\ a)/ll' oti tou/ton, o(\ pe/fuke kinei=n <lb/>kai\ kinei=sqai a)ll' ou)x a)ma pau/netai kinou=n kai\ kinou/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">a)lla\ kinou/menon me\n a/ma. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(tan de\ o( ki<lb/>nw=n paushtai kinou=n d' e/ti e)sti\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio\ kinei=ti a)/lla e)xo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ a)po\ tou/tou o( a)uto\z lo/gos</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, & &longs;i fa­<lb/>cit, quemadmodum magnes, vt id quod ip&longs;e mouit mouere po&longs;sit. </s> <s>Nece&longs;&longs;e &longs;anè e&longs;t, hoc dicere, <lb/>quòd id quod <expan abbr="primũ">primum</expan> mouit, facit vt mouere po&longs;sit, aut aërem hunc, aut <expan abbr="aquã">aquam</expan> aut horum aliud <lb/>quippiam, quod natum aptum e&longs;t mouere & moueri, &longs;ed non vnà ce&longs;&longs;at mouere, & moueri: <lb/>at vnà quidem mouetur. </s> <s>Sed quando mouens ce&longs;&longs;et in motu, adhuc ip&longs;um mouens e&longs;t, idcir­<lb/>co mouet aliquod aliud contiguum & in hoc eadem ratio. </s> <s>Sed etiam clarius lib. 3. de C&ecedil;lo. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">w(sper ga\r e)nafayasa</foreign> (<foreign lang="greek">du/namis</foreign>) <foreign lang="greek">paradidwsin e(kate/rw|. dio\ kai\ ou) parakolouqh=n tos tou= ki-</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2009"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles.” erat autem exorta dubitatio an'ne perpetuò motor vnà cùm mobili coniunctus &longs;it, <lb/>& in mouendo moueatur: quare etiam docet Ari&longs;toteles, vt primo motore ce&longs;&longs;ante à motu <lb/>quæ coniuncta &longs;unt, adhuc moueri po&longs;sint, quia verò & ver&longs;io à nobis correcta e&longs;t aliquantu­<lb/>lum, & verba Græca fauent nobis; addam quoque verba ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis. </s> <s>Inquit igitur. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ei)poiei= w(/spez h( liqos, oi=(on te kinei=n, o(\ e)ki/nhsen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">a)ra/gah dh\ te=to me\n le/gein. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">u(ti to\ pzw=ton <lb/>kinh=san poiei= o(=iu/n te kinei=n, h)\ to\n a)e/za tou=ton h)\ to\ u(dwz, h)\ a)/ll) oti tou/ton, o(\ pe/fuke kinei=n <lb/>kai\ kinei=s<gap/>ai a)ll) ou)x a)ma pau/netai kinou=n kai\ kinou/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">a)lla\ kinou/menon me\n a/ma. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(tan de\ o( ki <lb/>nw=n paushtai kinou=nd) e/ti e)si\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio\ kinei=ti a)/lla e)xo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ Go)i\ tou/tou o( a)uto\z lo/gos</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, & &longs;i fa­<lb/>cit, quemadmodum magnes, vt id quod ip&longs;e mouit mouere po&longs;sit. </s> <s>Nece&longs;&longs;e &longs;anè e&longs;t, hoc dicere, <lb/>quòd id quod <expan abbr="primũ">primum</expan> mouit, facit vt mouere po&longs;sit, aut aërem hunc, aut <expan abbr="aquã">aquam</expan> aut horum aliud <lb/>quippiam, quod natum aptum e&longs;t mouere & moueri, &longs;ed non vnà ce&longs;&longs;at mouere, & moueri: <lb/>at vnà quidem mouetur. </s> <s>Sed quando mouens ce&longs;&longs;et in motu, adhuc ip&longs;um mouens e&longs;t, idcir­<lb/>co mouet aliquod aliud contiguum & in hoc eadem ratio. </s> <s>Sed etiam clarius lib. 3. de C&ecedil;lo. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">w(spez ga)z e)nafayasa</foreign> (<foreign lang="greek">diw/amis</foreign>) <foreign lang="greek">pazadidwsin e(kate/zw|. dio\ kai\ ou) pazakolouqiw= tos tou= ki-</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2010"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">nh/santos fe/retai to\ bia| kinhqen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ei) ga/ mh\ toiou=ton to\ sw=ma u(ph=rxen, ou)k a)\n h(=n h( bia| kinhsis. </foreign></s> <s><foreign lang="greek"><lb/>kai\ ta\loi</foreign>: hoc e&longs;t, “quemadmodum enim attingens, &longs;cilicet facultas, alteri impartitur. </s> <s>idcir­<lb/>co neque &longs;ub&longs;equente eo, quod mouit, fertur id quod vi mouetur. </s> <s>ni&longs;i enim corpus huiu&longs;­<lb/>modi quippiam &longs;ub&longs;i&longs;teret. </s> <s>nullus certè foret motus violentus.” quid plura? </s> <s>nullus illu&longs;trior <lb/>locus in tota philo&longs;ophia naturali, quàm quòd mouens aliquod primum per media moueat, <lb/>& cùm quieuerit, motus adhuc con&longs;equatur. </s> <s>Neque enim vbi habitus calorem copio&longs;ius con­<lb/>ceperint à &longs;ole, noctu manent, &longs;ed &longs;uperius aguntur: aliter annui nunquam concre&longs;cerent, <lb/>&longs;ed &longs;ingulis noctibus illi qui &longs;ublati &longs;unt, delaberentur. </s> <s>Vides &longs;axo in aquam proiecto ac imum <lb/>iam attingente partes aquæ deinceps in gyrum agi, & adhuc verti rotam figulinam, figulo <lb/>quie&longs;cente; calorem ignis in aqua & ferro longius ab igni &longs;eruari. </s> <s>ita etiam concitatum naui­<lb/>gium, cùm remiges impetum primum fecerunt, retinet tamen aliquem motum, & cur&longs;um <lb/>&longs;uum intermi&longs;&longs;o impetu, <expan abbr="pul&longs;u&qacute;ue">pul&longs;uque</expan> remorum. </s> <s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> opus in natura &longs;ic frequens e&longs;t, vt mo­<lb/>tus etiam animatorum attingat. </s> <s>Vnde enim vox ob&longs;ecro, po&longs;tquam re&longs;titit clamans, per ali­<lb/>quod temporis interuallum exauditur? </s> <s>Vnde &longs;omniorum cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele reddita e&longs;t? </s> <s>vn­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2010"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">nh/santos fe/zetai to\ bia| kinhqen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ei) ga(z mh\ toiou=ton to\ sw=ma u(ph=zyen, ou)k a)\n lw=( h( bia kinhsis. </foreign></s> <s><foreign lang="greek"><lb/>kai\ ta\loi</foreign>: hoc e&longs;t, “quemadmodum enim attingens, &longs;cilicet facultas, alteri impartitur. </s> <s>idcir­<lb/>co neque &longs;ub&longs;equente eo, quod mouit, fertur id quod vi mouetur. </s> <s>ni&longs;i enim corpus huiu&longs;­<lb/>modi quippiam &longs;ub&longs;i&longs;teret. </s> <s>nullus certè foret motus violentus.” quid plura? </s> <s>nullus illu&longs;trior <lb/>locus in tota philo&longs;ophia naturali, quàm quòd mouens aliquod primum per media moueat, <lb/>& cùm quieuerit, motus adhuc con&longs;equatur. </s> <s>Neque enim vbi habitus calorem copio&longs;ius con­<lb/>ceperint à &longs;ole, noctu manent, &longs;ed &longs;uperius aguntur: aliter annui nunquam concre&longs;cerent, <lb/>&longs;ed &longs;ingulis noctibus illi qui &longs;ublati &longs;unt, delaberentur. </s> <s>Vides &longs;axo in aquam proiecto ac imum <lb/>iam attingente partes aquæ deinceps in gyrum agi, & adhuc verti rotam figulinam, figulo <lb/>quie&longs;cente; calorem ignis in aqua & ferro longius ab igni &longs;eruari. </s> <s>ita etiam concitatum naui­<lb/>gium, cùm remiges impetum primum fecerunt, retinet tamen aliquem motum, & cur&longs;um <lb/>&longs;uum intermi&longs;&longs;o impetu, <expan abbr="pul&longs;u&qacute;ue">pul&longs;uque</expan> remorum. </s> <s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> opus in natura &longs;ic frequens e&longs;t, vt mo­<lb/>tus etiam animatorum attingat. </s> <s>Vnde enim vox ob&longs;ecro, po&longs;tquam re&longs;titit clamans, per ali­<lb/>quod temporis interuallum exauditur? </s> <s>Vnde &longs;omniorum cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele reddita e&longs;t? </s> <s>vn­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2011"></arrow.to.target><lb/>de phanta&longs;matum vis in ab&longs;entia &longs;en&longs;ilium? </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> An non &longs;ic definitum phanta&longs;ma. </s> <s>Motus fa­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2011"></arrow.to.target><lb/>de phanta&longs;matum vis in ab&longs;entia &longs;en&longs;ilium? </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> An non &longs;ic definitum phanta&longs;ma. </s> <s>Motus fa­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2012"></arrow.to.target><lb/>ctus in primo &longs;en&longs;orio quie&longs;cente primo mouente, quod e&longs;t obiectum, quod non e&longs;t amplius <lb/>præ&longs;ens? </s> <s>piget &longs;anè me c&ecedil;tera ad&longs;cribere quæ pa&longs;sim in philo&longs;ophia <expan abbr="medicina&qacute;ue">medicinaque</expan> mihi &longs;uccur­<lb/>runt. </s> <s>Nam quis negare audebit etiam &longs;eminis facultatem per multos annos con&longs;eruari diutius, <lb/>vt patet in notis ince&longs;tis in &longs;eruis <expan abbr="alii&longs;&qacute;ue">alii&longs;que</expan> animalibus quæ ad nepotes v&longs;que propagantur, <expan abbr="auo-rum&qacute;">auo­<lb/>rumque</expan>. </s> <s>&longs;imilitudinibus, & non minus in effigie quàm moribus animi? </s> <s>Non'ne monent etiam <lb/>&longs;pectandos arietes <expan abbr="a&longs;ino&longs;&qacute;ue">a&longs;ino&longs;que</expan> admi&longs;&longs;arios, ne forte illi &longs;ub lingua nigricantes maculas habeant, <lb/>hi &longs;i di&longs;colores pilos habeant in palpebris, ne ab illis agni nigri, ab his autem pulli di&longs;colores <lb/>oriantur? </s> <s>ita pote&longs;t vis &longs;eminis & generantis in vniuer&longs;is rebus. </s> <s><expan abbr="Id&qacute;ue">Idque</expan> adeò perpetuum, <lb/>vt per animi no&longs;tri motus pertineat. </s> <s>Etenim qui excanduit, tamet&longs;i abe&longs;t obiectum, furit adhuc. <lb/></s> <s>Et in oratione perpetua cùm &longs;cripta deficiunt, parem tamen obtinet oratio reliqua cur&longs;um &longs;cri­<lb/>ptorum &longs;imilitudine, & vi concitata. </s> <s>Ex his igitur liquet vim adhuc primi, atque perfecti ef­<lb/>ficientis in materia &longs;upere&longs;&longs;e; ob <expan abbr="eam&qacute;ue">eamque</expan> cau&longs;&longs;am à &longs;eip&longs;is atque &longs;ponte moueri. </s> <s>quin potius ita <lb/>videri, quia non appareat motor. </s> <s><expan abbr="quomã">quomam</expan> in&longs;trumentum & medium ab altero &longs;emper aguntur. | <arrow.to.target n="marg2012"></arrow.to.target><lb/>ctus in primo &longs;en&longs;orio quie&longs;cente primo mouente, quod e&longs;t obiectum, quod non e&longs;t amplius <lb/>præ&longs;ens? </s> <s>piget &longs;anè me c&ecedil;tera ad&longs;cribere quæ pa&longs;sim in philo&longs;ophia <expan abbr="medicina&qacute;ue">medicinaque</expan> mihi &longs;uccur­<lb/>runt. </s> <s>Nam quis negare audebit etiam &longs;eminis facultatem per multos annos con&longs;eruari diutius, <lb/>vt patet in notis ince&longs;tis in &longs;eruis <expan abbr="alii&longs;&qacute;ue">alii&longs;que</expan> animalibus quæ ad nepotes v&longs;que propagantur, <expan abbr="auo-rum&qacute;">auo­<lb/>rumque</expan>. </s> <s>&longs;imilitudinibus, & non minus in effigie quàm moribus animi? </s> <s>Non'ne monent etiam <lb/>&longs;pectandos arietes <expan abbr="a&longs;ino&longs;&qacute;ue">a&longs;ino&longs;que</expan> admi&longs;&longs;arios, ne forte illi &longs;ub lingua nigricantes maculas habeant, <lb/>hi &longs;i di&longs;colores pilos habeant in palpebris, ne ab illis agni nigri, ab his autem pulli di&longs;colores <lb/>oriantur? </s> <s>ita pote&longs;t vis &longs;eminis & generantis in vniuer&longs;is rebus. </s> <s><expan abbr="Id&qacute;ue">Idque</expan> adeò perpetuum, <lb/>vt per animi no&longs;tri motus pertineat. </s> <s>Etenim qui excanduit, tamet&longs;i abe&longs;t obiectum, furit adhuc. <lb/></s> <s>Et in oratione perpetua cùm &longs;cripta deficiunt, parem tamen obtinet oratio reliqua cur&longs;um &longs;cri­<lb/>ptorum &longs;imilitudine, & vi concitata. </s> <s>Ex his igitur liquet vim adhuc primi, atque perfecti ef­<lb/>ficientis in materia &longs;upere&longs;&longs;e; ob <expan abbr="eam&qacute;ue">eamque</expan> cau&longs;&longs;am à &longs;eip&longs;is atque &longs;ponte moueri. </s> <s>quin potius ita <lb/>videri, quia non appareat motor. </s> <s><expan abbr="quomã">quomam</expan> in&longs;trumentum & medium ab altero &longs;emper aguntur. |
| <pb pagenum="307"/> | <pb pagenum="307"/> |
| <arrow.to.target n="marg2013"></arrow.to.target><lb/>Quocirca rectè notatus fuerit Auicenna, &longs;i vnquam opinatus &longs;it efficientem cau&longs;&longs;am &longs;imul e&longs;­<lb/>&longs;e debere cum effectu, quia &longs;it perpetuò præ&longs;ens; &longs;iquidem virtus etiam in eius ab&longs;entia con­<lb/>&longs;eruari po&longs;sit, &longs;ed auctoritas viri &longs;apienti&longs;simi me di&longs;&longs;uadet à faciendo tale præiudicium. <lb/></s> <s>Siquis autem curio&longs;ius quærat, quæ'nam vis ea &longs;it quæ remanet, atque idem efficit in elemen­<lb/>to àc generans: quid ob&longs;titerit, eam e&longs;&longs;e dicere, quæ per radios &longs;olis & a&longs;trorum reliquo­<lb/>rum ambienti communicatur, & halitibus imprimitur, vnde calide elementa gignuntur, & <lb/>noctu etiam in ab&longs;entia &longs;olis euehuntur, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> priuationem ex ab&longs;entia radiorum, vnde <lb/>frigida propagantur? </s> <s>& generatim id a&longs;&longs;euerare, eam &longs;imilem e&longs;&longs;e præuiarum affectionum <lb/>quæ in rerum generatione flagitantur, vbi enim nondum materi&ecedil; pote&longs;tatem ad &longs;ub&longs;tantiam <lb/>tentarunt, accidentia perhibentur, vbi id potentiæ genus immutant, iam aliquid &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>&longs;unt. </s> <s>Quare liquidò con&longs;tat quantopere allucinentur ij qui ita argumentantur. </s> <s>Effectus in <lb/>actu profici&longs;citur à cau&longs;&longs;a in actu, non autem virtute: motus in actu e&longs;t: generans non e&longs;t. <lb/></s> <s>ergo motus elementi non profici&longs;citur ab eo, dum generatur, decipiunt enim nos ambigua vo­<lb/>ce virtutis, e&longs;t enim ea quæ pote&longs;tas e&longs;t ordinata ad actum, & e&longs;t virtus, ide&longs;t, illa vis, & quali­<lb/>tas impre&longs;&longs;a ab efficiente materi&ecedil;, de qua dictum e&longs;t nuper. </s> <s>ab illa &longs;anè qu&ecedil; contendit ad actum, <lb/>nil profici&longs;citur quod actu &longs;it, ab hac aliquid profici&longs;ci nil vetat. </s> <s>h&ecedil; verò virtutes in argumento <lb/> | <arrow.to.target n="marg2013"></arrow.to.target><lb/>Quocirca rectè notatus fuerit Auicenna, &longs;i vnquam opinatus &longs;it efficientem cau&longs;&longs;am &longs;imul e&longs;­<lb/>&longs;e debere cum effectu, quia &longs;it perpetuò præ&longs;ens; &longs;iquidem virtus etiam in eius ab&longs;entia con­<lb/>&longs;eruari po&longs;sit, &longs;ed auctoritas viri &longs;apienti&longs;simi me di&longs;&longs;uadet à faciendo tale præiudicium. <lb/></s> <s>Siquis autem curio&longs;ius quærat, quæ'nam vis ea &longs;it quæ remanet, atque idem efficit in elemen­<lb/>to àc generans: quid ob&longs;titerit, eam e&longs;&longs;e dicere, quæ per radios &longs;olis & a&longs;trorum reliquo­<lb/>rum ambienti communicatur, & halitibus imprimitur, vnde calide elementa gignuntur, & <lb/>noctu etiam in ab&longs;entia &longs;olis euehuntur, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> priuationem ex ab&longs;entia radiorum, vnde <lb/>frigida propagantur? </s> <s>& generatim id a&longs;&longs;euerare, eam &longs;imilem e&longs;&longs;e præuiarum affectionum <lb/>quæ in rerum generatione flagitantur, vbi enim nondum materi&ecedil; pote&longs;tatem ad &longs;ub&longs;tantiam <lb/>tentarunt, accidentia perhibentur, vbi id potentiæ genus immutant, iam aliquid &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>&longs;unt. </s> <s>Quare liquidò con&longs;tat quantopere allucinentur ij qui ita argumentantur. </s> <s>Effectus in <lb/>actu profici&longs;citur à cau&longs;&longs;a in actu, non autem virtute: motus in actu e&longs;t: generans non e&longs;t. <lb/></s> <s>ergo motus elementi non profici&longs;citur ab eo, dum generatur, decipiunt enim nos ambigua vo­<lb/>ce virtutis, e&longs;t enim ea quæ pote&longs;tas e&longs;t ordinata ad actum, & e&longs;t virtus, ide&longs;t, illa vis, & quali­<lb/>tas impre&longs;&longs;a ab efficiente materi&ecedil;, de qua dictum e&longs;t nuper. </s> <s>ab illa &longs;anè qu&ecedil; contendit ad actum, <lb/>nil profici&longs;citur quod actu &longs;it, ab hac aliquid profici&longs;ci nil vetat. </s> <s>h&ecedil; verò virtutes in argumento <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2014"></arrow.to.target><lb/>commutantur. </s> <s>has autem virtutes ab Ari&longs;totele vocari planum e&longs;t: &longs;i illa ob&longs;erues, quæ 3. de c&ecedil;­<lb/>lo <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;cripta &longs;unt, id enim valet quoque <foreign lang="greek">diw/amis</foreign> apud Gr&ecedil;cos.<lb/> | <arrow.to.target n="marg2014"></arrow.to.target><lb/>commutantur. </s> <s>has autem virtutes ab Ari&longs;totele vocari planum e&longs;t: &longs;i illa ob&longs;erues, quæ 3. de c&ecedil;­<lb/>lo <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;cripta &longs;unt, id enim valet quoque <foreign lang="greek">du/namis</foreign> apud Gr&ecedil;cos.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2015"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg2015"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2002"></margin.target>a 2. de an. <lb/>T. 68.</s></p> | <s><margin.target id="marg2002"></margin.target>a 2. de an. <lb/>T. 68.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2017"></arrow.to.target><lb/>cundùm officium, quid e&longs;t motus, per primum, quæ e&longs;t forma. </s> <s>Ergo, inquam ego, aut ope­<lb/>ratur item efficiens aliquid erga formam, aut forma prætermi&longs;&longs;a &longs;olùm concurrit ad motum: <lb/>primum &longs;anè videtur ab&longs;urdum. </s> <s>quandò forma iam e&longs;t, <expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> ab&longs;oluta, ni&longs;i quid vetet. <lb/></s> <s>vbi verò præ&longs;ens fuerit in materia, ce&longs;&longs;at omnis motus, & proinde omnis actio generantis. <lb/></s> <s>nil igitur agit in formam, &longs;ed in motum. </s> <s>At &longs;i &longs;ecundùm dederis. </s> <s>igitur po&longs;&longs;et in &longs;ecundum, <lb/>& efficeret &longs;ecundum &longs;ine primo. </s> <s>Quapropter ip&longs;um non produceret, vt à primo deriua­<lb/>retur. </s> <s>Itaque dicere oportebit id quod genuit mouere, non quia gignat dum mouet, &longs;ed quòd <lb/>moueat id quod anteà genuit. </s> <s>Sed tunc illud occurret, nam cum motus &longs;it functio natura­<lb/>lis, & functio formæ e&longs;t enim & ip&longs;a principium motus & quietis eius in quo e&longs;t, per &longs;e; <lb/><expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> ade&longs;t, & ideò genitum e&longs;t elementum, non amplius à generante mouebitur, quoad <lb/>generat, verùm quatenus amouet impedimentum, vel tertium aliquod mouentium genus <lb/>e&longs;t inueniendum, hoc &longs;i doceant, magnam gratiam illis habebimus, &longs;i docere non po&longs;&longs;unt, <lb/>vtique erit amouens impediens, &longs;ic vnum <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> mouens & gignens & arcens impedi­<lb/>mentum, <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> mouebit per accedens, quod tamen ip&longs;i, tanquàm &longs;copulum decli­<lb/>nant. </s> <s>Pr&ecedil;tereà eodem modo &longs;e habebit efficiens ad c&ecedil;teras functioneis &longs;icut ad motum. | <arrow.to.target n="marg2017"></arrow.to.target><lb/>cundùm officium, quid e&longs;t motus, per primum, quæ e&longs;t forma. </s> <s>Ergo, inquam ego, aut ope­<lb/>ratur item efficiens aliquid erga formam, aut forma prætermi&longs;&longs;a &longs;olùm concurrit ad motum: <lb/>primum &longs;anè videtur ab&longs;urdum. </s> <s>quandò forma iam e&longs;t, <expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> ab&longs;oluta, ni&longs;i quid vetet. <lb/></s> <s>vbi verò præ&longs;ens fuerit in materia, ce&longs;&longs;at omnis motus, & proinde omnis actio generantis. <lb/></s> <s>nil igitur agit in formam, &longs;ed in motum. </s> <s>At &longs;i &longs;ecundùm dederis. </s> <s>igitur po&longs;&longs;et in &longs;ecundum, <lb/>& efficeret &longs;ecundum &longs;ine primo. </s> <s>Quapropter ip&longs;um non produceret, vt à primo deriua­<lb/>retur. </s> <s>Itaque dicere oportebit id quod genuit mouere, non quia gignat dum mouet, &longs;ed quòd <lb/>moueat id quod anteà genuit. </s> <s>Sed tunc illud occurret, nam cum motus &longs;it functio natura­<lb/>lis, & functio formæ e&longs;t enim & ip&longs;a principium motus & quietis eius in quo e&longs;t, per &longs;e; <lb/><expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> ade&longs;t, & ideò genitum e&longs;t elementum, non amplius à generante mouebitur, quoad <lb/>generat, verùm quatenus amouet impedimentum, vel tertium aliquod mouentium genus <lb/>e&longs;t inueniendum, hoc &longs;i doceant, magnam gratiam illis habebimus, &longs;i docere non po&longs;&longs;unt, <lb/>vtique erit amouens impediens, &longs;ic vnum <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> mouens & gignens & arcens impedi­<lb/>mentum, <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> mouebit per accedens, quod tamen ip&longs;i, tanquàm &longs;copulum decli­<lb/>nant. </s> <s>Pr&ecedil;tereà eodem modo &longs;e habebit efficiens ad c&ecedil;teras functioneis &longs;icut ad motum. |
| <pb pagenum="308"/>Nulla igitur erit indiuidui functio propria, &longs;ed omnis à generante na&longs;cetur. </s> <s>Ita ergo mouebit ge­<lb/> | <pb pagenum="308"/>Nulla igitur erit indiuidui functio propria, &longs;ed omnis à generante na&longs;cetur. </s> <s>Ita ergo mouebit ge­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2018"></arrow.to.target><lb/>nerans in virtute alterius generantis, & hic in patris virtute generabit: <expan abbr="eadem&qacute;ue">eademque</expan> ratione virtus <lb/>aut concurret ad <expan abbr="propagandũ">propagandum</expan> nepotem. </s> <s>quis igitur modus re&longs;olutionis, ni&longs;i fictitius & optatus? <lb/></s> <s>quòd &longs;i nullus: ergo in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> &longs;eries efficientium re&longs;oluetur, quod ab Ari&longs;totele pa&longs;sim <expan abbr="refura-tũ">refura­<lb/>tum</expan> fui&longs;&longs;e &longs;cimus. </s> <s>Erit etiam fal&longs;um illud pronunciatum, eadem e&longs;&longs;e principia per quæ res e&longs;t, & <lb/>per quæ &longs;uo munere fungitur, aut quod hoc <expan abbr="priuilegiũ">priuilegium</expan> e&longs;t naturæ quæ motum huius dependen­<lb/>tiæ condemnauerit, non <expan abbr="aũt">aut</expan> c&ecedil;teras functioneis? </s> <s>Adhibebis glo&longs;&longs;ema pronunciato. </s> <s>Eadem &longs;cili­<lb/>cet e&longs;&longs;e principia <expan abbr="functionũ">functionum</expan>, & e&longs;&longs;entiæ non præcipua quidem, &longs;ed vt in&longs;trumenta. </s> <s>Quis tam au­<lb/>dax erit, opinor, qui <expan abbr="formã">formam</expan> ponat efficientis <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan>, non finem antequàm producta &longs;it, aut <lb/>po&longs;tquàm producta e&longs;t, <expan abbr="&longs;imil&etilde;">&longs;imilem</expan> neget e&longs;&longs;e producenti, <expan abbr="eiu&longs;dem&qacute;">eiu&longs;demque</expan>. </s> <s>cum ip&longs;o virtutis? </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mi­<lb/>nus homo e&longs;t Socrates filius, quàm fuerit pater Sophroni&longs;cus. </s> <s>& quod potuit Sophroni&longs;cus, po­<lb/>terit <expan abbr="etiã">etiam</expan> Socrates, vbi fuerit adultus. </s> <s>Quamobrem, quod tu generanti concedis, multò melius <lb/>ip&longs;i formæ tribuere valebis, & ab ea, &longs;iquid inerit per &longs;e motus in genito; <expan abbr="cõmodius">commodius</expan> exi&longs;tet, quàm <lb/>à generante. </s> <s>Illud quidem bene &longs;e habet, ab elementi forma, quod gignitur, nullo modo po&longs;&longs;e <lb/>effici <expan abbr="motũ">motum</expan> & deductionem ad proprium locum, quia non dum e&longs;t ab&longs;oluta, &longs;ed adhuc; ab alio <lb/>pendet, & ni&longs;i generans in&longs;taret, facilè collaberetur. </s> <s>Et quanuis, &longs;iquis e&longs;t motus naturalis, ille <lb/>&longs;it, dum gignitur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>; non tamen ita motus à generante producitur, quin <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ibi pro­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2018"></arrow.to.target><lb/>nerans in virtute alterius generantis, & hic in patris virtute generabit: <expan abbr="eadem&qacute;ue">eademque</expan> ratione virtus <lb/>aut concurret ad <expan abbr="propagandũ">propagandum</expan> nepotem. </s> <s>quis igitur modus re&longs;olutionis, ni&longs;i fictitius & optatus? <lb/></s> <s>quòd &longs;i nullus: ergo in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> &longs;eries efficientium re&longs;oluetur, quod ab Ari&longs;totele pa&longs;sim <expan abbr="refura-tũ">refura­<lb/>tum</expan> fui&longs;&longs;e &longs;cimus. </s> <s>Erit etiam fal&longs;um illud pronunciatum, eadem e&longs;&longs;e principia per quæ res e&longs;t, & <lb/>per quæ &longs;uo munere fungitur, aut quod hoc <expan abbr="priuilegiũ">priuilegium</expan> e&longs;t naturæ quæ motum huius dependen­<lb/>tiæ condemnauerit, non <expan abbr="aũt">aut</expan> c&ecedil;teras functioneis? </s> <s>Adhibebis glo&longs;&longs;ema pronunciato. </s> <s>Eadem &longs;cili­<lb/>cet e&longs;&longs;e principia <expan abbr="functionũ">functionum</expan>, & e&longs;&longs;entiæ non præcipua quidem, &longs;ed vt in&longs;trumenta. </s> <s>Quis tam au­<lb/>dax erit, opinor, qui <expan abbr="formã">formam</expan> ponat efficientis <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan>, non finem antequàm producta &longs;it, aut <lb/>po&longs;tquàm producta e&longs;t, <expan abbr="&longs;imil&etilde;">&longs;imilem</expan> neget e&longs;&longs;e producenti, <expan abbr="eiu&longs;dem&qacute;">eiu&longs;demque</expan>. </s> <s>cum ip&longs;o virtutis? </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mi­<lb/>nus homo e&longs;t Socrates filius, quàm fuerit pater Sophroni&longs;cus. </s> <s>& quod potuit Sophroni&longs;cus, po­<lb/>terit <expan abbr="etiã">etiam</expan> Socrates, vbi fuerit adultus. </s> <s>Quamobrem, quod tu generanti concedis, multò melius <lb/>ip&longs;i formæ tribuere valebis, & ab ea, &longs;iquid inerit per &longs;e motus in genito; <expan abbr="cõmodius">commodius</expan> exi&longs;tet, quàm <lb/>à generante. </s> <s>Illud quidem bene &longs;e habet, ab elementi forma, quod gignitur, nullo modo po&longs;&longs;e <lb/>effici <expan abbr="motũ">motum</expan> & deductionem ad proprium locum, quia non dum e&longs;t ab&longs;oluta, &longs;ed adhuc; ab alio <lb/>pendet, & ni&longs;i generans in&longs;taret, facilè collaberetur. </s> <s>Et quanuis, &longs;iquis e&longs;t motus naturalis, ille <lb/>&longs;it, dum gignitur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>; non tamen ita motus à generante producitur, quin <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ibi pro­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2019"></arrow.to.target><lb/>ponat <expan abbr="exprimendã">exprimendam</expan>, ex qua motus ip&longs;e po&longs;tmodò con&longs;equatur. </s> <s>Sed, illud, profici&longs;ci motum à ge­<lb/>nerante, po&longs;tquàm <expan abbr="elementũ">elementum</expan> iam ab&longs;olutum fuerit, & ni&longs;i progre&longs;&longs;us eius impediatur, verè &longs;it, & <lb/>eodem <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> puncto po&longs;itum &longs;it in &longs;uo loco, nec moueatur alioqui ni&longs;i per accidens, vt &longs;uo lo­<lb/>co dicemus, e&longs;t illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> nimis impudens po&longs;tulatio. </s> <s>E&longs;&longs;et prætereà magis intentum efficiens & <lb/>magis a&longs;siduum in con&longs;equente, quàm in principali pr&ecedil;&longs;tando, quod &longs;atis probabile non e&longs;t, cùm <lb/>tamen &longs;ecundùm &longs;it ex primo. </s> <s>Iam verò quod concluditur. </s> <s>Quod communicat prius etiam <lb/><expan abbr="cõmunicare">communicare</expan> con&longs;equens; dabo &longs;anè: &longs;ed hîc di&longs;tinguam de motu, & docebo <expan abbr="illũ">illum</expan> à generante effi­<lb/>ci qui fit, dum <expan abbr="elementũ">elementum</expan> generatur, alterum verò qui fit in elemento genito, non e&longs;&longs;e eiu&longs;dem ra­<lb/>tionis, & ex alio principio pendêre, non ex generante, & ex forma propria multò principalius <lb/>quàm ex generante. </s> <s>Quod item adiiciunt; motum illum <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e fieri ab arcente obicem, quia <lb/>mouet per accidens: at motus <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> geniti e&longs;t naturalis & per &longs;e. </s> <s>hoc item po&longs;teà di&longs;&longs;oluetur, <lb/>vbi docebimus e&longs;&longs;e per &longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan>, non quatenus <foreign lang="greek">e)ne/zgeia</foreign> quædam, &longs;ed vt functio tota &longs;imul quæ <lb/>iam e&longs;t ab&longs;olutæ form&ecedil; propria, qua, cùm elementum &longs;it &longs;ubiectum motus, e&longs;&longs;e vult in &longs;uo loco, <lb/>quod &longs;anè per <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> formam a&longs;&longs;equitur, addam <expan abbr="etiã">etiam</expan> motum hunc e&longs;&longs;e per accidens, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & à mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2019"></arrow.to.target><lb/>ponat <expan abbr="exprimendã">exprimendam</expan>, ex qua motus ip&longs;e po&longs;tmodò con&longs;equatur. </s> <s>Sed, illud, profici&longs;ci motum à ge­<lb/>nerante, po&longs;tquàm <expan abbr="elementũ">elementum</expan> iam ab&longs;olutum fuerit, & ni&longs;i progre&longs;&longs;us eius impediatur, verè &longs;it, & <lb/>eodem <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> puncto po&longs;itum &longs;it in &longs;uo loco, nec moueatur alioqui ni&longs;i per accidens, vt &longs;uo lo­<lb/>co dicemus, e&longs;t illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> nimis impudens po&longs;tulatio. </s> <s>E&longs;&longs;et prætereà magis intentum efficiens & <lb/>magis a&longs;siduum in con&longs;equente, quàm in principali pr&ecedil;&longs;tando, quod &longs;atis probabile non e&longs;t, cùm <lb/>tamen &longs;ecundùm &longs;it ex primo. </s> <s>Iam verò quod concluditur. </s> <s>Quod communicat prius etiam <lb/><expan abbr="cõmunicare">communicare</expan> con&longs;equens; dabo &longs;anè: &longs;ed hîc di&longs;tinguam de motu, & docebo <expan abbr="illũ">illum</expan> à generante effi­<lb/>ci qui fit, dum <expan abbr="elementũ">elementum</expan> generatur, alterum verò qui fit in elemento genito, non e&longs;&longs;e eiu&longs;dem ra­<lb/>tionis, & ex alio principio pendêre, non ex generante, & ex forma propria multò principalius <lb/>quàm ex generante. </s> <s>Quod item adiiciunt; motum illum <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e fieri ab arcente obicem, quia <lb/>mouet per accidens: at motus <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> geniti e&longs;t naturalis & per &longs;e. </s> <s>hoc item po&longs;teà di&longs;&longs;oluetur, <lb/>vbi docebimus e&longs;&longs;e per &longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan>, non quatenus <foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign> quædam, &longs;ed vt functio tota &longs;imul quæ <lb/>iam e&longs;t ab&longs;olutæ form&ecedil; propria, qua, cùm elementum &longs;it &longs;ubiectum motus, e&longs;&longs;e vult in &longs;uo loco, <lb/>quod &longs;anè per <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> formam a&longs;&longs;equitur, addam <expan abbr="etiã">etiam</expan> motum hunc e&longs;&longs;e per accidens, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & à mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2020"></arrow.to.target><lb/>uente per accidens effici po&longs;&longs;e <expan abbr="concedã">concedam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab&longs;urdum reputabo, quod i&longs;ti opponunt. </s> <s>Grauitas <lb/>item & leuitas &longs;unt in&longs;trumenta generantis (&longs;i etiam libet id dare nunc) dum fit elementum: <lb/>po&longs;tquàm genitum fuerit; dicam ego, eas e&longs;&longs;e in&longs;trumenta formæ eiu&longs;dem elementi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> ge­<lb/>nerantis. </s> <s>quid contrà hoc afferri po&longs;sit quod me de &longs;ententia moueat, non video profectò. </s> <s>Reli­<lb/>liquum e&longs;t igitur, vt generantis etiam virtus in ab&longs;entia mouere po&longs;sit, non tamen, vt &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>perpetua motus in elemento.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2020"></arrow.to.target><lb/>uente per accidens effici po&longs;&longs;e <expan abbr="concedã">concedam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab&longs;urdum reputabo, quod i&longs;ti opponunt. </s> <s>Grauitas <lb/>item & leuitas &longs;unt in&longs;trumenta generantis (&longs;i etiam libet id dare nunc) dum fit elementum: <lb/>po&longs;tquàm genitum fuerit; dicam ego, eas e&longs;&longs;e in&longs;trumenta formæ eiu&longs;dem elementi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> ge­<lb/>nerantis. </s> <s>quid contrà hoc afferri po&longs;sit quod me de &longs;ententia moueat, non video profectò. </s> <s>Reli­<lb/>liquum e&longs;t igitur, vt generantis etiam virtus in ab&longs;entia mouere po&longs;sit, non tamen, vt &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>perpetua motus in elemento.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2016"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2016"></margin.target>C</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2024"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2024"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*xa/os lw kai\ nu\z, e)/cebo/s te me/lan pzw=ton, kai\ *ta/tazos <gap/>)zu/s<lb/> | <s><foreign lang="greek">*xa/os hn kai\ nu\c, e)/rebo/s te me/lan prw=ton, kai\ *ta/tazos eu)ru/s<lb/> |
| | |
| *t h= d) ou) d) a)h\z, ou)d) ou)zano\s lw=(, e)zh/bous d) ou)n a)peizoisi ko/lpois,<lb/> | *t h= d) ou)d' ah)\r, ou) d' ou)rano\s h(=n, e)rh/bous d' e)n a)peiroisi ko/lpois,<lb/> |
| | |
| *tiktei pzw/tison u(plwe/mion nuc h( melano/t<gap/>e zos w)o\n.</foreign></s><lb/> | *tiktei prw/tisron u(phne/mion nu\c h( melano/pteros wo)\n.</foreign></s><lb/> |
| | |
| <s><foreign lang="greek">*ec ou) pezitellome/nous, w(/zais, e)/blas en e)/zws o( qeino\s.<lb/></foreign></s> | <s><foreign lang="greek">*ec ou) peritellome/nous, w(/rais, e)/blasten e)/rws o( qeino\s.<lb/></foreign></s> |
| <lb/> | <lb/> |
| <s><foreign lang="greek">*stilbwn nw ton p=ezu/goin xzusai=n, ei)kw/s a)nemodeoi+ de/ncus.</foreign></s><lb/> | <s><foreign lang="greek">*stilbwn nwton pteru/goin xrusai=n, ei)kw/s a)nemodesi de/nais.</foreign></s><lb/> |
| | |
| <s><foreign lang="greek">*ou=(tos de\ xa/ei <gap/>ezoenti migei/s nuxiw kata\ *ta)/ztazon <gap/>ziw/<lb/> | <s><foreign lang="greek">*ou=(tos de\ xa/ei pteroenti migei/s nuxiw kata\ *ta/rtaron eurh/n<lb/> |
| | |
| *f)neo/tl<gap/>se ge/nos h)ue/tezon, kai\ pzw(/ton a) nhgagen e)s fw=s.</foreign><lb/></s> | *f' neo/tteuse ge/nos h)ue/teron, kai\ prw(/ton a) nhgagen e)s fw=s.</foreign><lb/></s> |
| | |
| <s><foreign lang="greek">*gzo/tezon d) ou)k lw=( ge(nos a)qana/twn, pzi\n e)/zws siwe/micen a(panta<lb/> | <s><foreign lang="greek">*pro/teron d' ou)k h)=n ge(nos a)qana/twn, pri\n e)/rws sune/micen a(panta<lb/> |
| *cummignume/nwn d)e(te/zwn e(te/zois ge/net\ ou)zaio\s w)keano/ste,<lb/> | *cummignume/nwn d' e(te/rwn e(te/rois ge/net' ou)rano\s w)keano/s te,<lb/> |
| *kaigh=, pau/twn te qew=n maka/zwn ge/nos a)/fqiqon</foreign>.</s></p> | *kai gh=, pau/twn te qew=n maka/rwn ge/nos a)/fqiqon</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hæc He&longs;iodus, &longs;eu phy&longs;icè, &longs;eu Theologice profe&longs;&longs;us &longs;it, incertum e&longs;t. </s> <s>Igitur vt ad rem redeam <lb/> | <s>Hæc He&longs;iodus, &longs;eu phy&longs;icè, &longs;eu Theologice profe&longs;&longs;us &longs;it, incertum e&longs;t. </s> <s>Igitur vt ad rem redeam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2025"></arrow.to.target><lb/>forma & actus omni pote&longs;tati atque priuationi &longs;impliciter antecedunt, cuius appetitu ducta ma­<lb/>teria per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> contendat in actum & <expan abbr="formã">formam</expan> quæ quidem in alio longè prius exi&longs;tant, & in <lb/>eo in quo &longs;unt, <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> boni atque appetendi retineant, de qua re multa aliàs. </s> <s>Materia verò, vt <lb/>per acce&longs;&longs;um formæ <expan abbr="con&longs;ummation&etilde;">con&longs;ummationem</expan> a&longs;&longs;equatur. </s> <s>Vltima forma e&longs;t quæ finis erat antequàm e&longs;&longs;et <lb/>res, &longs;ed e&longs;t po&longs;teà terminus omnis tran&longs;mutationis, cùm ea præ&longs;ente ce&longs;&longs;et <expan abbr="oĩs">omnis</expan> motus. </s> <s>Vbi ade&longs;t <lb/>cum materia, &longs;imul dat e&longs;&longs;e indiuiduo, cau&longs;&longs;a <expan abbr="functionũ">functionum</expan> e&longs;t, cùm &longs;it actu functio, ni&longs;i ad&longs;it impe­<lb/>dimentum. </s> <s>Hæc &longs;unt formæ ip&longs;ius officia, quatenus forma e&longs;t. </s> <s>Tum deinde vim præ&longs;tat ip&longs;i <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, vt efficiat <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;ibi &longs;imile, & eo pacto degenerat in efficiens, vbi ad&longs;int tres ill&ecedil; condi­<lb/>tiones quæ 2. de An. de&longs;cripitæ &longs;unt, vt &longs;it <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>, naturaliter affectum, <expan abbr="neq.">neque</expan> mutilatum. </s> <s>Hic e&longs;t <lb/>ordo naturæ inter cau&longs;&longs;as. </s> <s>Sed ordo item originis in ip&longs;is agno&longs;citur, qui talis e&longs;t? </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> primum <lb/>e&longs;t finis, à quo excitetur efficiens ad <expan abbr="agendũ">agendum</expan>, hoc fini proximè &longs;uccedit: ab efficiente e&longs;t forma, <lb/>pò&longs;t ip&longs;am materia: &longs;iquidem, &longs;i forma talis e&longs;t futura, <expan abbr="certã">certam</expan> &longs;upponi <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="effici&etilde;ti">efficienti</expan> nece&longs;&longs;e &longs;it. <lb/></s> <s>Non <expan abbr=".n.">enim</expan> ex quáuis materia fit quælibet forma, Sic fit, vt finis &longs;it <expan abbr="omniũ">omnium</expan> cau&longs;&longs;a prima, & remota: <lb/>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem pror&longs;us indemon&longs;trabilis, in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> ordine, & naturæ & originis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i finis <lb/>ex efficiente demon&longs;tratur 2. Analyt. </s> <s>Po&longs;teriorum & 2. Phy&longs;. tum non e&longs;t vt cau&longs;&longs;a, &longs;ed <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan>, | <arrow.to.target n="marg2025"></arrow.to.target><lb/>forma & actus omni pote&longs;tati atque priuationi &longs;impliciter antecedunt, cuius appetitu ducta ma­<lb/>teria per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> contendat in actum & <expan abbr="formã">formam</expan> quæ quidem in alio longè prius exi&longs;tant, & in <lb/>eo in quo &longs;unt, <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> boni atque appetendi retineant, de qua re multa aliàs. </s> <s>Materia verò, vt <lb/>per acce&longs;&longs;um formæ <expan abbr="con&longs;ummation&etilde;">con&longs;ummationem</expan> a&longs;&longs;equatur. </s> <s>Vltima forma e&longs;t quæ finis erat antequàm e&longs;&longs;et <lb/>res, &longs;ed e&longs;t po&longs;teà terminus omnis tran&longs;mutationis, cùm ea præ&longs;ente ce&longs;&longs;et <expan abbr="oĩs">omnis</expan> motus. </s> <s>Vbi ade&longs;t <lb/>cum materia, &longs;imul dat e&longs;&longs;e indiuiduo, cau&longs;&longs;a <expan abbr="functionũ">functionum</expan> e&longs;t, cùm &longs;it actu functio, ni&longs;i ad&longs;it impe­<lb/>dimentum. </s> <s>Hæc &longs;unt formæ ip&longs;ius officia, quatenus forma e&longs;t. </s> <s>Tum deinde vim præ&longs;tat ip&longs;i <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, vt efficiat <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;ibi &longs;imile, & eo pacto degenerat in efficiens, vbi ad&longs;int tres ill&ecedil; condi­<lb/>tiones quæ 2. de An. de&longs;cripitæ &longs;unt, vt &longs;it <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>, naturaliter affectum, <expan abbr="neq.">neque</expan> mutilatum. </s> <s>Hic e&longs;t <lb/>ordo naturæ inter cau&longs;&longs;as. </s> <s>Sed ordo item originis in ip&longs;is agno&longs;citur, qui talis e&longs;t? </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> primum <lb/>e&longs;t finis, à quo excitetur efficiens ad <expan abbr="agendũ">agendum</expan>, hoc fini proximè &longs;uccedit: ab efficiente e&longs;t forma, <lb/>pò&longs;t ip&longs;am materia: &longs;iquidem, &longs;i forma talis e&longs;t futura, <expan abbr="certã">certam</expan> &longs;upponi <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="effici&etilde;ti">efficienti</expan> nece&longs;&longs;e &longs;it. <lb/></s> <s>Non <expan abbr=".n.">enim</expan> ex quáuis materia fit quælibet forma, Sic fit, vt finis &longs;it <expan abbr="omniũ">omnium</expan> cau&longs;&longs;a prima, & remota: <lb/>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem pror&longs;us indemon&longs;trabilis, in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> ordine, & naturæ & originis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i finis <lb/>ex efficiente demon&longs;tratur 2. Analyt. </s> <s>Po&longs;teriorum & 2. Phy&longs;. tum non e&longs;t vt cau&longs;&longs;a, &longs;ed <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan>, |
| |
| <arrow.to.target n="marg2033"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t altera cau&longs;&longs;a efficiens <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cum illa materiæ perfectionem actu, &longs;eu virtute contineant, <lb/>qu&ecedil; e&longs;t finis in generatione; re verò ip&longs;a forma, & efficiens affert <expan abbr="formã">formam</expan>, & ex materia forma exi­<lb/>&longs;tit, & h&ecedil;c perficit <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ex hoc cau&longs;&longs;arum vinculo efficitur compo&longs;itum. </s> <s>Ergo primò cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; inter &longs;e mouent, proximè ex ip&longs;a forma extat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & <expan abbr="qu&ecedil;cunq.">qu&ecedil;cunque</expan> illi conueniunt &longs;ecun­<lb/>dùm naturam qu&ecedil; item et&longs;i po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e ex natura materi&ecedil;, quia tamen in&longs;unt in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, quod <lb/>e&longs;t actu; e&longs;t verò actu per formam; meritò <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. </s> <s>optimo h&ecedil;c item, qu&ecedil; na&longs;cuntur à materia; <lb/>ex forma quoquomodo extare dicentur, ex fine & efficiente nequaquam: tamet&longs;i quae ex efficien­<lb/>te non exi&longs;tant effectus, ab aliis Auerrois <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> auctoritate <expan abbr="confirmatũ">confirmatum</expan> fui&longs;&longs;e comperio: veruntamen <lb/> | <arrow.to.target n="marg2033"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t altera cau&longs;&longs;a efficiens <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cum illa materiæ perfectionem actu, &longs;eu virtute contineant, <lb/>qu&ecedil; e&longs;t finis in generatione; re verò ip&longs;a forma, & efficiens affert <expan abbr="formã">formam</expan>, & ex materia forma exi­<lb/>&longs;tit, & h&ecedil;c perficit <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ex hoc cau&longs;&longs;arum vinculo efficitur compo&longs;itum. </s> <s>Ergo primò cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; inter &longs;e mouent, proximè ex ip&longs;a forma extat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & <expan abbr="qu&ecedil;cunq.">qu&ecedil;cunque</expan> illi conueniunt &longs;ecun­<lb/>dùm naturam qu&ecedil; item et&longs;i po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e ex natura materi&ecedil;, quia tamen in&longs;unt in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, quod <lb/>e&longs;t actu; e&longs;t verò actu per formam; meritò <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. </s> <s>optimo h&ecedil;c item, qu&ecedil; na&longs;cuntur à materia; <lb/>ex forma quoquomodo extare dicentur, ex fine & efficiente nequaquam: tamet&longs;i quae ex efficien­<lb/>te non exi&longs;tant effectus, ab aliis Auerrois <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> auctoritate <expan abbr="confirmatũ">confirmatum</expan> fui&longs;&longs;e comperio: veruntamen <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2034"></arrow.to.target><lb/>quae aliter acceptum à viris &longs;apienti&longs;simis, & aliquid in&longs;uper additum, quod &longs;upradictis aduer&longs;et; <lb/>mihi videtur &longs;edulò tractandum. </s> <s>Hæc ex Auerroë citantur. </s> <s>Effectum &longs;equi cau&longs;&longs;am in genere <lb/>cau&longs;&longs;æ formalis & finalis, non efficientis. </s> <s>Ea verò &longs;impliciter accepta neutiquam cum rerum natu­<lb/>ra con&longs;entiunt, quandò & aliquis effectus &longs;equitur <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt anteà monui, & idem iudicium de <lb/>fine & efficiente videtur e&longs;&longs;e faciendum: nam quemadmodum efficiens agit aliud à &longs;e; <expan abbr="ideò&qacute;ue">ideòque</expan> <lb/>in alio ponit <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, &longs;iue formam, & quæ con&longs;equuntur <expan abbr="illã">illam</expan>, &longs;ic etiam finis. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id ob&longs;tat, quae effi­<lb/>ciens in potentia &longs;umatur, non in actu, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> actu e&longs;t, &longs;imul e&longs;t etiam cum effectu; nam, dum <lb/>agens operatur, præ&longs;tò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;it patiens, quod accipiat: quoniam veri&longs;imile non e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg2034"></arrow.to.target><lb/>quae aliter acceptum à viris &longs;apienti&longs;simis, & aliquid in&longs;uper additum, quod &longs;upradictis aduer&longs;et; <lb/>mihi videtur &longs;edulò tractandum. </s> <s>Hæc ex Auerroë citantur. </s> <s>Effectum &longs;equi cau&longs;&longs;am in genere <lb/>cau&longs;&longs;æ formalis & finalis, non efficientis. </s> <s>Ea verò &longs;impliciter accepta neutiquam cum rerum natu­<lb/>ra con&longs;entiunt, quandò & aliquis effectus &longs;equitur <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt anteà monui, & idem iudicium de <lb/>fine & efficiente videtur e&longs;&longs;e faciendum: nam quemadmodum efficiens agit aliud à &longs;e; <expan abbr="ideò&qacute;ue">ideòque</expan> <lb/>in alio ponit <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, &longs;iue formam, & quæ con&longs;equuntur <expan abbr="illã">illam</expan>, &longs;ic etiam finis. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id ob&longs;tat, quae effi­<lb/>ciens in potentia &longs;umatur, non in actu, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> actu e&longs;t, &longs;imul e&longs;t etiam cum effectu; nam, dum <lb/>agens operatur, præ&longs;tò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;it patiens, quod accipiat: quoniam veri&longs;imile non e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2035"></arrow.to.target><lb/>in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;ententia cau&longs;&longs;as accipi variis, <expan abbr="adeò&qacute;">adeòque</expan>. </s> <s>oppo&longs;itis modis. </s> <s>nunc &longs;i hoc efficienti in potentia <lb/>tribuendum e&longs;t; reliquæ item cau&longs;&longs;æ, &longs;i potentia fuerint; ab affectibus &longs;eparatæ erunt: ac &longs;i effi­<lb/>ciens actu &longs;imul erit cum effectu, & aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;æ, &longs;i actu &longs;umantur, cum effectibus exi&longs;tent, <lb/>nec minus id efficienti, quàm fini conueniet. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> effectum interpretor, quod factum e&longs;t, nec fit <lb/>amplius: hoc verò non pendet ex efficiente, vt <expan abbr=".n.">enim</expan> verbis Auerrois vtar: inuentio e&longs;t cum <expan abbr="inu&etilde;to-re">inuento­<lb/>re</expan> .i. </s> <s>res, dum fit, pendet ex efficiente, & facta ce&longs;&longs;at <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, & <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tran&longs;mutat aliud, quatenus <lb/>aliud e&longs;t, quod factum e&longs;t, item erit in alio. </s> <s>Quia verò &longs;u&longs;picari po&longs;&longs;es, <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> e&longs;&longs;e conditioneis effi­<lb/>cientis & finis, cùm <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> &longs;int cau&longs;&longs;æ externæ, dico <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> adhuc eo nomine di&longs;tingui, ab efficien­<lb/>te, quae et&longs;i, dum agit vt finis; externus e&longs;t; at cum eo coniungitur, & fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> numero, cui paratur, <lb/>& à quo antè &longs;egregatus fuerat, & cùm prius e&longs;&longs;et finis; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> po&longs;teà degenerauit in <expan abbr="formã">formam</expan>; ob <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>ergo cau&longs;&longs;am fini contigit, habet aliquid à &longs;eip&longs;o formaliter pendens. </s> <s>Cùm verò materia nihil ac­<lb/>cipiat, ni&longs;i formata; de materia <expan abbr="nullã">nullam</expan> mentionem factam fui&longs;&longs;e cen&longs;eo. </s> <s>Concludamus igitur, effe­<lb/>ctus omneis ab&longs;olutos generatim &longs;ibi &longs;upponere <expan abbr="formã">formam</expan> primo, &longs;iue præcipuè, &longs;iue proximè; dein­<lb/>de <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & externarum effectum, & opus e&longs;&longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> in materia; <expan abbr="primã">primam</expan> verò cau&longs;­<lb/>&longs;arum <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> inter ip&longs;a&longs;met cau&longs;&longs;as exerceri. </s> <s>Venio nunc ad modum demon&longs;trationis, quo .&longs;. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2035"></arrow.to.target><lb/>in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;ententia cau&longs;&longs;as accipi variis, <expan abbr="adeò&qacute;">adeòque</expan>. </s> <s>oppo&longs;itis modis. </s> <s>nunc &longs;i hoc efficienti in potentia <lb/>tribuendum e&longs;t; reliquæ item cau&longs;&longs;æ, &longs;i potentia fuerint; ab affectibus &longs;eparatæ erunt: ac &longs;i effi­<lb/>ciens actu &longs;imul erit cum effectu, & aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;æ, &longs;i actu &longs;umantur, cum effectibus exi&longs;tent, <lb/>nec minus id efficienti, quàm fini conueniet. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> effectum interpretor, quod factum e&longs;t, nec fit <lb/>amplius: hoc verò non pendet ex efficiente, vt <expan abbr=".n.">enim</expan> verbis Auerrois vtar: inuentio e&longs;t cum <expan abbr="inu&etilde;to-re">inuento­<lb/>re</expan> .i. </s> <s>res, dum fit, pendet ex efficiente, & facta ce&longs;&longs;at <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, & <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tran&longs;mutat aliud, quatenus <lb/>aliud e&longs;t, quod factum e&longs;t, item erit in alio. </s> <s>Quia verò &longs;u&longs;picari po&longs;&longs;es, <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> e&longs;&longs;e conditioneis effi­<lb/>cientis & finis, cùm <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> &longs;int cau&longs;&longs;æ externæ, dico <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> adhuc eo nomine di&longs;tingui, ab efficien­<lb/>te, quae et&longs;i, dum agit vt finis; externus e&longs;t; at cum eo coniungitur, & fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> numero, cui paratur, <lb/>& à quo antè &longs;egregatus fuerat, & cùm prius e&longs;&longs;et finis; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> po&longs;teà degenerauit in <expan abbr="formã">formam</expan>; ob <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>ergo cau&longs;&longs;am fini contigit, habet aliquid à &longs;eip&longs;o formaliter pendens. </s> <s>Cùm verò materia nihil ac­<lb/>cipiat, ni&longs;i formata; de materia <expan abbr="nullã">nullam</expan> mentionem factam fui&longs;&longs;e cen&longs;eo. </s> <s>Concludamus igitur, effe­<lb/>ctus omneis ab&longs;olutos generatim &longs;ibi &longs;upponere <expan abbr="formã">formam</expan> primo, &longs;iue præcipuè, &longs;iue proximè; dein­<lb/>de <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & externarum effectum, & opus e&longs;&longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> in materia; <expan abbr="primã">primam</expan> verò cau&longs;­<lb/>&longs;arum <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> inter ip&longs;a&longs;met cau&longs;&longs;as exerceri. </s> <s>Venio nunc ad modum demon&longs;trationis, quo .&longs;. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2036"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ &longs;unt demon&longs;trando &longs;uis effectis applicandæ. </s> <s>In hac facultate longè aliter progredi nos iu­<lb/>bet Ari&longs;toteles, ac fieri &longs;oleat in &longs;cientiis <expan abbr="cont&etilde;plantibus">contemplantibus</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">e)piteth=s fusikh=s, kai\ t= <gap/>ewshtikw=n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2036"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ &longs;unt demon&longs;trando &longs;uis effectis applicandæ. </s> <s>In hac facultate longè aliter progredi nos iu­<lb/>bet Ari&longs;toteles, ac fieri &longs;oleat in &longs;cientiis <expan abbr="cont&etilde;plantibus">contemplantibus</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">e)piteth=s fusikh=s, kai\ tw=n qewrhtikw=n<lb/><arrow.to.target n="marg2037"></arrow.to.target><lb/>e)pisthmw=n</foreign>, vbi in primis illud <expan abbr="admiration&etilde;">admirationem</expan> facere po&longs;&longs;et, quae &longs;eiunxerit naturalem ab habitu con­<lb/>templante, cùm manife&longs;tè in contemplantibus ab ip&longs;omet Ari&longs;totele numerata fuerit. </s> <s>Proptereà <lb/>Græcus interpres noluit poni di&longs;crimen inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, &longs;ed &longs;ubaudiendum <emph type="italics"/>& in <lb/>rebus artefactis<emph.end type="italics"/>, vt ponatur di&longs;crimen inter phy&longs;icen & reliquas &longs;cientias contemplanteis ex vna <lb/>parte, & ex altera arteis. </s> <s>Verùm ip&longs;e &longs;eip&longs;e refellit, dum exemplum affert ab arte de&longs;umptum, in <lb/>quo <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> progre&longs;&longs;um teneri &longs;ignificat, <expan abbr="atq.">atque</expan> in naturali; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>opponitur Ari&longs;toteli, qui 2. Phy&longs;. <lb/><expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> exemplis ab arte petitis <expan abbr="quib.">quibus</expan> item fuerat v&longs;us Ephe&longs;ius, progre&longs;&longs;um confirmat in phy&longs;icis <lb/>Immò abutitur exemplis artium, dum <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> <expan abbr="quodã">quodam</expan> confirmat, altero oppugnat eiu&longs;modi pro­<lb/>gre&longs;&longs;um. </s> <s>Necnon in artib. indicat geminum ine&longs;&longs;e progre&longs;&longs;um, qui <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;t idem. </s> <s>Deinde & illud dif­<lb/>ficile, quid contemplantium nomine velit notare Ari&longs;toteles. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> alij reliquas duas contempl&atilde­<lb/>teis præter naturalem &longs;ignificari putant, mathematicas .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan>. </s> <s>excludunt alij pri­<lb/>mam philo&longs;ophiam, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> phy&longs;icè partem &longs;ub contemplantium nomine latêre cen&longs;ent, eam <lb/>&longs;anè quæ corpus æternum contemplatur, <expan abbr="quã">quam</expan> item ab aliis tractationib. in Phy&longs;. 2. &longs;egregauit phi­<lb/>lo&longs;ophus, <expan abbr="primã">primam</expan> verò <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> repudiant, quae in ea non &longs;it progre&longs;&longs;us ab vno antecedente ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> con&longs;equens, & ab hoc &longs;ubinde ad aliud propter <expan abbr="&longs;implicitat&etilde;">&longs;implicitatem</expan> rerum quæ &longs;unt li­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2037"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">i)pishmw=n</foreign>, vbi in primis illud <expan abbr="admiration&etilde;">admirationem</expan> facere po&longs;&longs;et, quae &longs;eiunxerit naturalem ab habitu con­<lb/>templante, cùm manife&longs;tè in contemplantibus ab ip&longs;omet Ari&longs;totele numerata fuerit. </s> <s>Proptereà <lb/>Græcus interpres noluit poni di&longs;crimen inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, &longs;ed &longs;ubaudiendum <emph type="italics"/>& in <lb/>rebus artefactis<emph.end type="italics"/>, vt ponatur di&longs;crimen inter phy&longs;icen & reliquas &longs;cientias contemplanteis ex vna <lb/>parte, & ex altera arteis. </s> <s>Verùm ip&longs;e &longs;eip&longs;e refellit, dum exemplum affert ab arte de&longs;umptum, in <lb/>quo <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> progre&longs;&longs;um teneri &longs;ignificat, <expan abbr="atq.">atque</expan> in naturali; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>opponitur Ari&longs;toteli, qui 2. Phy&longs;. <lb/><expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> exemplis ab arte petitis <expan abbr="quib.">quibus</expan> item fuerat v&longs;us Ephe&longs;ius, progre&longs;&longs;um confirmat in phy&longs;icis <lb/>Immò abutitur exemplis artium, dum <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> <expan abbr="quodã">quodam</expan> confirmat, altero oppugnat eiu&longs;modi pro­<lb/>gre&longs;&longs;um. </s> <s>Necnon in artib. indicat geminum ine&longs;&longs;e progre&longs;&longs;um, qui <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;t idem. </s> <s>Deinde & illud dif­<lb/>ficile, quid contemplantium nomine velit notare Ari&longs;toteles. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> alij reliquas duas contempl&atilde­<lb/>teis præter naturalem &longs;ignificari putant, mathematicas .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan>. </s> <s>excludunt alij pri­<lb/>mam philo&longs;ophiam, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> phy&longs;icè partem &longs;ub contemplantium nomine latêre cen&longs;ent, eam <lb/>&longs;anè quæ corpus æternum contemplatur, <expan abbr="quã">quam</expan> item ab aliis tractationib. in Phy&longs;. 2. &longs;egregauit phi­<lb/>lo&longs;ophus, <expan abbr="primã">primam</expan> verò <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> repudiant, quae in ea non &longs;it progre&longs;&longs;us ab vno antecedente ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> con&longs;equens, & ab hoc &longs;ubinde ad aliud propter <expan abbr="&longs;implicitat&etilde;">&longs;implicitatem</expan> rerum quæ &longs;unt li­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2038"></arrow.to.target><lb/>beræ à materia, in quibus nec quicquam prius, <expan abbr="neq.">neque</expan> po&longs;terius e&longs;t, quem tamen progre&longs;&longs;um in <expan abbr="cõ-templantibus">con­<lb/>templantibus</expan> ponit Ari&longs;toteles. </s> <s>Equidem et&longs;i &longs;cio de hac eadem re di&longs;putantem Ari&longs;totelem, & <lb/>in eo loco, quem in hoc Capite indicauit de <foreign lang="greek">maqhma/twn</foreign> &longs;olum feci&longs;&longs;e <expan abbr="m&etilde;tionem">mentionem</expan>, & tali nomine <lb/>exprimi <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> quantitatis; attamen & &longs;ub illis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> contineri generatim &longs;cientias omneis facilè da­<lb/>bo. </s> <s>Et quod Phy&longs;ices eam partem hîc comprehendi aiunt, quà tractat corpus c&ecedil;le&longs;te; tanti&longs;per <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>renitar, qui credam eiu&longs;modi tractationem phy&longs;icam non e&longs;&longs;e, &longs;ed A&longs;tronomiam. </s> <s>Neque illud <lb/>approbabo, quae nece&longs;&longs;ariorum con&longs;ecutione careat prima philo&longs;ophia, qui eam 12. Met. ob&longs;erua­<lb/>uerim, & didicerim ex Deo naturam e&longs;&longs;e aptam & cælum, vnde ea propagantur quæ &longs;unt apud <lb/>nos. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> accipiam &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e &longs;ubiectum in ea &longs;cientia, verùm principia, <expan abbr="&longs;eriem&qacute;">&longs;eriemque</expan>. <lb/></s> <s>illam in iis ego ponam quæ pendent ex eiu&longs;modi principiis. </s> <s>Hæc alternanti mihi potior &longs;enten­<lb/>tia videtur phy&longs;icen à cæteris &longs;cientiis & habitibus <expan abbr="cõtemplantibus">contemplantibus</expan> ea ratione differre, quae <expan abbr="cõtineat">contineat</expan> | <arrow.to.target n="marg2038"></arrow.to.target><lb/>beræ à materia, in quibus nec quicquam prius, <expan abbr="neq.">neque</expan> po&longs;terius e&longs;t, quem tamen progre&longs;&longs;um in <expan abbr="cõ-templantibus">con­<lb/>templantibus</expan> ponit Ari&longs;toteles. </s> <s>Equidem et&longs;i &longs;cio de hac eadem re di&longs;putantem Ari&longs;totelem, & <lb/>in eo loco, quem in hoc Capite indicauit de <foreign lang="greek">maqhma/twn</foreign> &longs;olum feci&longs;&longs;e <expan abbr="m&etilde;tionem">mentionem</expan>, & tali nomine <lb/>exprimi <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> quantitatis; attamen & &longs;ub illis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> contineri generatim &longs;cientias omneis facilè da­<lb/>bo. </s> <s>Et quod Phy&longs;ices eam partem hîc comprehendi aiunt, quà tractat corpus c&ecedil;le&longs;te; tanti&longs;per <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>renitar, qui credam eiu&longs;modi tractationem phy&longs;icam non e&longs;&longs;e, &longs;ed A&longs;tronomiam. </s> <s>Neque illud <lb/>approbabo, quae nece&longs;&longs;ariorum con&longs;ecutione careat prima philo&longs;ophia, qui eam 12. Met. ob&longs;erua­<lb/>uerim, & didicerim ex Deo naturam e&longs;&longs;e aptam & cælum, vnde ea propagantur quæ &longs;unt apud <lb/>nos. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> accipiam &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e &longs;ubiectum in ea &longs;cientia, verùm principia, <expan abbr="&longs;eriem&qacute;">&longs;eriemque</expan>. <lb/></s> <s>illam in iis ego ponam quæ pendent ex eiu&longs;modi principiis. </s> <s>Hæc alternanti mihi potior &longs;enten­<lb/>tia videtur phy&longs;icen à cæteris &longs;cientiis & habitibus <expan abbr="cõtemplantibus">contemplantibus</expan> ea ratione differre, quae <expan abbr="cõtineat">contineat</expan> |
| <pb pagenum="312"/>duo genera <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, alterum earum qu&ecedil; perpetuæ &longs;unt, &longs;iue quae &longs;int opinione Ari&longs;totelis immortales, <lb/> | <pb pagenum="312"/>duo genera <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, alterum earum qu&ecedil; perpetuæ &longs;unt, &longs;iue quae &longs;int opinione Ari&longs;totelis immortales, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2039"></arrow.to.target><lb/>vt c&ecedil;lum, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum e&longs;&longs;entiæ (&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> & rerum e&longs;&longs;entiæ materiat&ecedil; & naturales) quæ defini­<lb/>tione explicantur, & his in&longs;unt &longs;ua ip&longs;arum propria attributa quæ item &longs;unt æterna &longs;impliciter, <lb/>& effecta æterna, vt &longs;pecies & quæ in&longs;unt in &longs;pecie, quà &longs;pecies e&longs;t: alterum verò rerum <expan abbr="caduca-rũ">caduca­<lb/>rum</expan> quæ ortui & interitui &longs;ubiacent quæ &longs;anè &longs;unt &longs;ingulares; attamen in illis animus no&longs;ter vni­<lb/>uer&longs;ale fabricatur accipiens &longs;impliciter, & <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> circun&longs;criptione <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> id quod certis <expan abbr="&longs;tati&longs;&qacute;">&longs;tati&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>periodis effici &longs;olet, & de eo ratiocinans, quod &longs;upponit pro &longs;ingularibus &longs;truit rationeis vniuer­<lb/>&longs;aleis, inferioris <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ordinis, at nihilominus vniuer&longs;ales, quia tamen &longs;upponunt pro &longs;ingulari­<lb/>bus, eorum attributa &longs;impliciter a&longs;&longs;umit planè, &longs;ed quæ &longs;ingularium vires exprimant, vt fieri, & <lb/>men&longs;es, & annos con&longs;titutionis, & partus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & ordinem &longs;ucce&longs;sionis & &longs;equel&ecedil; inter cau&longs;&longs;as <lb/>& effectus &longs;peculatur, quæ omnia, &longs;icuti <expan abbr="&longs;upradictū">&longs;upradictum</expan> e&longs;t, certis definiuntur temporibus, à certo ve­<lb/>rò tempore mentis ope ab&longs;trahuntur. </s> <s>Reliqu&ecedil; &longs;cienti&ecedil; res illas contemplantur, qu&ecedil; &longs;unt pror&longs;us <lb/>immobiles, ideò demon&longs;trationeis accipiunt æternas &longs;impliciter, nec vlli conditioni temporis ad <lb/>dictas: <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo phy&longs;ic&ecedil;, dum tractat æterna. </s> <s>Proinde arbitror ego <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> phy&longs;icæ quæ <lb/>ver&longs;atur in tractatione <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt obnoxiæ tempori, <expan abbr="&longs;ecretã">&longs;ecretam</expan> fui&longs;&longs;e à <expan abbr="cont&etilde;plantibus">contemplantibus</expan> non &longs;anè, <lb/>quin & ea contemplatio &longs;it: quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> tractatur gratia veritatis, non v&longs;us, e&longs;t <expan abbr="cõtemplatio">contemplatio</expan>, &longs;ed <lb/>quòd contemplatio &longs;it functio quæ &longs;uapte natura motum repudiat, &, vt ita dicam, factionem. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2039"></arrow.to.target><lb/>vt c&ecedil;lum, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum e&longs;&longs;entiæ (&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> & rerum e&longs;&longs;entiæ materiat&ecedil; & naturales) quæ defini­<lb/>tione explicantur, & his in&longs;unt &longs;ua ip&longs;arum propria attributa quæ item &longs;unt æterna &longs;impliciter, <lb/>& effecta æterna, vt &longs;pecies & quæ in&longs;unt in &longs;pecie, quà &longs;pecies e&longs;t: alterum verò rerum <expan abbr="caduca-rũ">caduca­<lb/>rum</expan> quæ ortui & interitui &longs;ubiacent quæ &longs;anè &longs;unt &longs;ingulares; attamen in illis animus no&longs;ter vni­<lb/>uer&longs;ale fabricatur accipiens &longs;impliciter, & <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> circun&longs;criptione <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> id quod certis <expan abbr="&longs;tati&longs;&qacute;">&longs;tati&longs;que</expan>. <lb/></s> <s>periodis effici &longs;olet, & de eo ratiocinans, quod &longs;upponit pro &longs;ingularibus &longs;truit rationeis vniuer­<lb/>&longs;aleis, inferioris <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ordinis, at nihilominus vniuer&longs;ales, quia tamen &longs;upponunt pro &longs;ingulari­<lb/>bus, eorum attributa &longs;impliciter a&longs;&longs;umit planè, &longs;ed quæ &longs;ingularium vires exprimant, vt fieri, & <lb/>men&longs;es, & annos con&longs;titutionis, & partus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & ordinem &longs;ucce&longs;sionis & &longs;equel&ecedil; inter cau&longs;&longs;as <lb/>& effectus &longs;peculatur, quæ omnia, &longs;icuti <expan abbr="&longs;upradictū">&longs;upradictum</expan> e&longs;t, certis definiuntur temporibus, à certo ve­<lb/>rò tempore mentis ope ab&longs;trahuntur. </s> <s>Reliqu&ecedil; &longs;cienti&ecedil; res illas contemplantur, qu&ecedil; &longs;unt pror&longs;us <lb/>immobiles, ideò demon&longs;trationeis accipiunt æternas &longs;impliciter, nec vlli conditioni temporis ad <lb/>dictas: <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>modo phy&longs;ic&ecedil;, dum tractat æterna. </s> <s>Proinde arbitror ego <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> phy&longs;icæ quæ <lb/>ver&longs;atur in tractatione <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt obnoxiæ tempori, <expan abbr="&longs;ecretã">&longs;ecretam</expan> fui&longs;&longs;e à <expan abbr="cont&etilde;plantibus">contemplantibus</expan> non &longs;anè, <lb/>quin & ea contemplatio &longs;it: quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> tractatur gratia veritatis, non v&longs;us, e&longs;t <expan abbr="cõtemplatio">contemplatio</expan>, &longs;ed <lb/>quòd contemplatio &longs;it functio quæ &longs;uapte natura motum repudiat, &, vt ita dicam, factionem. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2040"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Hoc igitur nomine è <expan abbr="contemplátiũ">contemplátium</expan> numero expunctam fui&longs;&longs;e phy&longs;icen opinamur. </s> <s>Et ad ita cre­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2040"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Hoc igitur nomine è <expan abbr="contemplátiũ">contemplátiuum</expan> numero expunctam fui&longs;&longs;e phy&longs;icen opinamur. </s> <s>Et ad ita cre­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2041"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dendũ">dendum</expan> me inducit, quae alibi di&longs;tinguit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ea quæ natura fiunt, à mathematicis, &longs;eu &longs;int ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2041"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dendũ">dendum</expan> me inducit, quae alibi di&longs;tinguit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ea quæ natura fiunt, à mathematicis, &longs;eu &longs;int ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2042"></arrow.to.target><lb/>thematica, &longs;iue genus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> contemplationis, & <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, aliter &longs;e habere docet in <foreign lang="greek">toi=s fusikoi=s</foreign> .i. <lb/></s> <s>in rebus naturalibus atque in mathematis, vbi videtur potius habui&longs;&longs;e rationem <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="tractanda-rũ">tractanda­<lb/>rum</expan>, <expan abbr="quãm">quamm</expan> &longs;cientiæ, quae &longs;i h&ecedil; motui &longs;ubiiciantur, ex rebus igitur quæ tractantur, non ex habitu & fi­<lb/>ne è contemplantium ordine dicimus eiectam fui&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> naturalem. </s> <s>Ex huiu&longs;modi effectuum <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arum&qacute;">cau&longs;&longs;arumque</expan>. </s> <s>con&longs;ecutione varietas demon&longs;trandi na&longs;citur, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> in contemplantib. & æternis <lb/>&longs;impliciter ex eo quae res e&longs;t &longs;impliciter; etiam id <expan abbr="futurũ">futurum</expan> colligere po&longs;&longs;umus, & ex hoc futuro aliud <lb/>con&longs;equens inferre, & <foreign lang="greek">ei)s a)i<gap/>dion siwazth\sai</foreign> .i. </s> <s>in <expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> connectere, vt &longs;i triangulus æquilatus <lb/>e&longs;t &longs;uper data linea, & ad datum <expan abbr="punctū">punctum</expan> dat&ecedil; rectæ lineæ æqualem <expan abbr="rectã">rectam</expan> lineam ponere licebit, & <lb/>ex hoc duabus datis rectis lineis inæqualibus de maiore æqualem minori <expan abbr="rectã">rectam</expan> <expan abbr="lineã">lineam</expan> detrahere. <lb/></s> <s>At contra &longs;uccedet in phy&longs;icis, & iis quæ &longs;ubiacent mutationi: quandò &longs;i hoc e&longs;t, quod e&longs;t gene­<lb/>rationis <expan abbr="extremũ">extremum</expan>, & aliquid antece&longs;&longs;erit huiu&longs;modi oportuerit; non contrà, &longs;i hoc exi&longs;tit nunc, <lb/>quae con&longs;equens nece&longs;&longs;ariò &longs;it; &longs;æpe <expan abbr=".n.">enim</expan> accidunt impedimenta, quibus prohibetur, quominus et&longs;i <lb/>hoc e&longs;t aptum natum producere aliud, & ex illo hoc effici, &longs;uo tamen fine fru&longs;tretur. </s> <s>Igitur ita <lb/> | <arrow.to.target n="marg2042"></arrow.to.target><lb/>thematica, &longs;iue genus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> contemplationis, & <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, aliter &longs;e habere docet in <foreign lang="greek">toi=s fusikoi=s</foreign> .i. <lb/></s> <s>in rebus naturalibus atque in mathematis, vbi videtur potius habui&longs;&longs;e rationem <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="tractanda-rũ">tractanda­<lb/>rum</expan>, <expan abbr="quãm">quamm</expan> &longs;cientiæ, quae &longs;i h&ecedil; motui &longs;ubiiciantur, ex rebus igitur quæ tractantur, non ex habitu & fi­<lb/>ne è contemplantium ordine dicimus eiectam fui&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> naturalem. </s> <s>Ex huiu&longs;modi effectuum <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arum&qacute;">cau&longs;&longs;arumque</expan>. </s> <s>con&longs;ecutione varietas demon&longs;trandi na&longs;citur, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> in contemplantib. & æternis <lb/>&longs;impliciter ex eo quae res e&longs;t &longs;impliciter; etiam id <expan abbr="futurũ">futurum</expan> colligere po&longs;&longs;umus, & ex hoc futuro aliud <lb/>con&longs;equens inferre, & <foreign lang="greek">ei)s ai)/dion sunarth\sai</foreign> .i. </s> <s>in <expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> connectere, vt &longs;i triangulus æquilatus <lb/>e&longs;t &longs;uper data linea, & ad datum <expan abbr="punctū">punctum</expan> dat&ecedil; rectæ lineæ æqualem <expan abbr="rectã">rectam</expan> lineam ponere licebit, & <lb/>ex hoc duabus datis rectis lineis inæqualibus de maiore æqualem minori <expan abbr="rectã">rectam</expan> <expan abbr="lineã">lineam</expan> detrahere. <lb/></s> <s>At contra &longs;uccedet in phy&longs;icis, & iis quæ &longs;ubiacent mutationi: quandò &longs;i hoc e&longs;t, quod e&longs;t gene­<lb/>rationis <expan abbr="extremũ">extremum</expan>, & aliquid antece&longs;&longs;erit huiu&longs;modi oportuerit; non contrà, &longs;i hoc exi&longs;tit nunc, <lb/>quae con&longs;equens nece&longs;&longs;ariò &longs;it; &longs;æpe <expan abbr=".n.">enim</expan> accidunt impedimenta, quibus prohibetur, quominus et&longs;i <lb/>hoc e&longs;t aptum natum producere aliud, & ex illo hoc effici, &longs;uo tamen fine fru&longs;tretur. </s> <s>Igitur ita <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2043"></arrow.to.target><lb/>procedemus in phy&longs;icis, à po&longs;teriore con&longs;truendo, de&longs;truendo verò à prioribus <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo, quo <lb/>procederemus in arte (idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t in efficiendo naturæ progre&longs;&longs;us & artis) Si domus e&longs;t, & fun­<lb/>damenta igitur, & contrà &longs;i non &longs;unt fundamenta, nec domus. </s> <s>Aliter in contemplantibus, hîc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>&longs;i &longs;unt hypothe&longs;es; ergo & conclu&longs;io: ac contrà &longs;i non conclu&longs;io, nec igitur hypothe&longs;es, vt &longs;i &longs;unt <lb/>quinque & quinque, & decem igitur. </s> <s>Verùm &longs;i decem, non nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quinq.">quinque</expan> & quinque; cùm <lb/>e&longs;&longs;e queant tria & &longs;eptem. </s> <s>At &longs;i non &longs;unt decem, nec quicquam ex illis e&longs;&longs;e poterit, & in his e&longs;t <lb/>nece&longs;sitas &longs;impliciter. </s> <s>in phy&longs;icis e&longs;t ex hypothe&longs;i, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vbi infertur ex con&longs;equente præcedens, <lb/>non aliter àc ex hypothe&longs;i <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> po&longs;sit effici: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> o&longs;&longs;a ex quibus animal, con&longs;tat facta <lb/>fuere nece&longs;&longs;ariò, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> fundamenta ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> extitit ædificium. </s> <s>Neque tamen in phy&longs;icis ea <lb/>quæ mutantur, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;unt huiu&longs;modi; quandoquidem illa quæ mutantur, aut rectà procedunt, aut <lb/>in <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan>, & ex his aliqua redeunt eadem ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan>, nonnulla ad numerum elementorum reditus <lb/>e&longs;t anniuer&longs;arius, &longs;ed eadem redeunt ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> &longs;olùm; ortus & occa&longs;us &longs;yderum nobis eadem &longs;y­<lb/>dera referunt. </s> <s>Quod &longs;uprà docuimus, eorum e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan> quæ rectà <expan abbr="procedũt">procedunt</expan>, de allis alia ratio, <lb/>& planè nonmodò ex con&longs;equente prius infertur, &longs;ed con&longs;equens ex priori, &longs;i pluuia, & nebulæ, <lb/>& &longs;i nebulæ, etiam pluuia: propterea reciprocatur, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vel eadem ad numerum, vel ad &longs;peciem. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2043"></arrow.to.target><lb/>procedemus in phy&longs;icis, à po&longs;teriore con&longs;truendo, de&longs;truendo verò à prioribus <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo, quo <lb/>procederemus in arte (idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t in efficiendo naturæ progre&longs;&longs;us & artis) Si domus e&longs;t, & fun­<lb/>damenta igitur, & contrà &longs;i non &longs;unt fundamenta, nec domus. </s> <s>Aliter in contemplantibus, hîc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>&longs;i &longs;unt hypothe&longs;es; ergo & conclu&longs;io: ac contrà &longs;i non conclu&longs;io, nec igitur hypothe&longs;es, vt &longs;i &longs;unt <lb/>quinque & quinque, & decem igitur. </s> <s>Verùm &longs;i decem, non nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quinq.">quinque</expan> & quinque; cùm <lb/>e&longs;&longs;e queant tria & &longs;eptem. </s> <s>At &longs;i non &longs;unt decem, nec quicquam ex illis e&longs;&longs;e poterit, & in his e&longs;t <lb/>nece&longs;sitas &longs;impliciter. </s> <s>in phy&longs;icis e&longs;t ex hypothe&longs;i, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vbi infertur ex con&longs;equente præcedens, <lb/>non aliter àc ex hypothe&longs;i <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> po&longs;sit effici: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> o&longs;&longs;a ex quibus animal, con&longs;tat facta <lb/>fuere nece&longs;&longs;ariò, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> fundamenta ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> extitit ædificium. </s> <s>Neque tamen in phy&longs;icis ea <lb/>quæ mutantur, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;unt huiu&longs;modi; quandoquidem illa quæ mutantur, aut rectà procedunt, aut <lb/>in <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan>, & ex his aliqua redeunt eadem ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan>, nonnulla ad numerum elementorum reditus <lb/>e&longs;t anniuer&longs;arius, &longs;ed eadem redeunt ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> &longs;olùm; ortus & occa&longs;us &longs;yderum nobis eadem &longs;y­<lb/>dera referunt. </s> <s>Quod &longs;uprà docuimus, eorum e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan> quæ rectà <expan abbr="procedũt">procedunt</expan>, de allis alia ratio, <lb/>& planè nonmodò ex con&longs;equente prius infertur, &longs;ed con&longs;equens ex priori, &longs;i pluuia, & nebulæ, <lb/>& &longs;i nebulæ, etiam pluuia: propterea reciprocatur, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vel eadem ad numerum, vel ad &longs;peciem. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2044"></arrow.to.target><lb/>In illis certa ratio ex priore ad po&longs;terius, & ex hoc ad idem: in his vniuersè res &longs;e habet con&longs;imi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2044"></arrow.to.target><lb/>In illis certa ratio ex priore ad po&longs;terius, & ex hoc ad idem: in his vniuersè res &longs;e habet con&longs;imi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2045"></arrow.to.target><lb/>liter; at cùm &longs;ingula producantur, de &longs;pecie fiet <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, de &longs;ingulis non item, propterea quae<lb/>& in &longs;ingulorum productione poterit e&longs;&longs;e præ&longs;tò impedimentum, <expan abbr="neq.">neque</expan> valebit &longs;i nubes hæc fue­<lb/>rit, ergo & pluuia. </s> <s>verùm &longs;i pluuia, & nubes igitur: ac &longs;i non nubes, neque pluuia, &longs;icut &longs;equeba­<lb/>tur in iis quorum generatio rectà procedebat. </s> <s>Veruntamen, et&longs;i varietas e&longs;t rationum, <expan abbr="atq.">atque</expan> na­<lb/>turæ in his & concludendis & producendis, extat tamen inter eas &longs;imilitudo, quae vtroque modo <lb/>procedimus vt à principio, & primo &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vbi argumentamur ab extremo, id <lb/>& in natura, & in ratiocinatione vim principij &longs;u&longs;tinet: habet <expan abbr=".n.">enim</expan> rationem finis, is verò in ratione <lb/>quæ concluditur de rebus agendis, e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;peculationis & e&longs;t <foreign lang="greek">lo/gos</foreign>, &longs;eu ratio, &longs;iue &longs;pecies <lb/>quæ in mente agentis, aut alio <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> per naturam ine&longs;t in agente &longs;ine materia. </s> <s><expan abbr="eadem&qacute;ue">eademque</expan> <lb/>in arte præcipua pars e&longs;t e&longs;&longs;entiæ; in natura &longs;æpi&longs;simè conuenit cum ip&longs;a forma, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>accipitur <lb/>in oratione explicante quid e&longs;t; quapropter optimo iure <foreign lang="greek">lo/gos</foreign>, & principium nuncupatur. | <arrow.to.target n="marg2045"></arrow.to.target><lb/>liter; at cùm &longs;ingula producantur, de &longs;pecie fiet <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, de &longs;ingulis non item, propterea quae<lb/>& in &longs;ingulorum productione poterit e&longs;&longs;e præ&longs;tò impedimentum, <expan abbr="neq.">neque</expan> valebit &longs;i nubes hæc fue­<lb/>rit, ergo & pluuia. </s> <s>verùm &longs;i pluuia, & nubes igitur: ac &longs;i non nubes, neque pluuia, &longs;icut &longs;equeba­<lb/>tur in iis quorum generatio rectà procedebat. </s> <s>Veruntamen, et&longs;i varietas e&longs;t rationum, <expan abbr="atq.">atque</expan> na­<lb/>turæ in his & concludendis & producendis, extat tamen inter eas &longs;imilitudo, quae vtroque modo <lb/>procedimus vt à principio, & primo &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vbi argumentamur ab extremo, id <lb/>& in natura, & in ratiocinatione vim principij &longs;u&longs;tinet: habet <expan abbr=".n.">enim</expan> rationem finis, is verò in ratione <lb/>quæ concluditur de rebus agendis, e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;peculationis & e&longs;t <foreign lang="greek">lo/gos</foreign>, &longs;eu ratio, &longs;iue &longs;pecies <lb/>quæ in mente agentis, aut alio <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> per naturam ine&longs;t in agente &longs;ine materia. </s> <s><expan abbr="eadem&qacute;ue">eademque</expan> <lb/>in arte præcipua pars e&longs;t e&longs;&longs;entiæ; in natura &longs;æpi&longs;simè conuenit cum ip&longs;a forma, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>accipitur <lb/>in oratione explicante quid e&longs;t; quapropter optimo iure <foreign lang="greek">lo/gos</foreign>, & principium nuncupatur. |
| <pb pagenum="313"/> | <pb pagenum="313"/> |
| <arrow.to.target n="marg2046"></arrow.to.target><lb/>Itaque adhuc ea phy&longs;icè tractans ius &longs;cientiæ tuetur, argumentans ex primis, & fortè multò ma­<lb/>gis, quàm contingat in aliis demon&longs;trationibus in quibus alia cau&longs;&longs;arum genera v&longs;urpantur, & <lb/>quantò prior e&longs;t natura finis, quàm reliqu&ecedil; cau&longs;&longs;&ecedil;, ni&longs;i quòd minus nece&longs;sitatis agno&longs;citur in hoc <lb/>progre&longs;&longs;u, quàm in iis in quibus e&longs;&longs;entiæ ip&longs;&ecedil; rerum in contemplationem cadunt; ita enim lon­<lb/>go interuallo &longs;uperatur à c&ecedil;teris, & à &longs;eip&longs;a, cùm accipiat nece&longs;&longs;arium, non &longs;impliciter, &longs;ed ex hy­<lb/>pothe&longs;i, quanquam id rerum ip&longs;arum conditioni potius, quàm menti tribuendum e&longs;t, cùm c&ecedil;te­<lb/>roqui quod intelligendum e&longs;t, quoad huiu&longs;modi, vniuer&longs;ale exi&longs;tat, atque perpetuum. </s> <s>Tameis <lb/>igitur e&longs;t ordo cau&longs;&longs;arum ad effectus, & hic in demon&longs;trando phy&longs;icæ progre&longs;&longs;us. </s> <s>Verùm nos <lb/>hæc omnia nunc ad rem no&longs;tram commodè transferamus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2046"></arrow.to.target><lb/>Itaque adhuc ea phy&longs;icè tractans ius &longs;cientiæ tuetur, argumentans ex primis, & fortè multò ma­<lb/>gis, quàm contingat in aliis demon&longs;trationibus in quibus alia cau&longs;&longs;arum genera v&longs;urpantur, & <lb/>quantò prior e&longs;t natura finis, quàm reliqu&ecedil; cau&longs;&longs;&ecedil;, ni&longs;i quòd minus nece&longs;sitatis agno&longs;citur in hoc <lb/>progre&longs;&longs;u, quàm in iis in quibus e&longs;&longs;entiæ ip&longs;&ecedil; rerum in contemplationem cadunt; ita enim lon­<lb/>go interuallo &longs;uperatur à c&ecedil;teris, & à &longs;eip&longs;a, cùm accipiat nece&longs;&longs;arium, non &longs;impliciter, &longs;ed ex hy­<lb/>pothe&longs;i, quanquam id rerum ip&longs;arum conditioni potius, quàm menti tribuendum e&longs;t, cùm c&ecedil;te­<lb/>roqui quod intelligendum e&longs;t, quoad huiu&longs;modi, vniuer&longs;ale exi&longs;tat, atque perpetuum. </s> <s>Talis <lb/>igitur e&longs;t ordo cau&longs;&longs;arum ad effectus, & hic in demon&longs;trando phy&longs;icæ progre&longs;&longs;us. </s> <s>Verùm nos <lb/>hæc omnia nunc ad rem no&longs;tram commodè transferamus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2030"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg2030"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>PROXIMVM ab his e&longs;t, vt ordinem illum quem &longs;uprà generatim tractauimus, indicemus <lb/>in propo&longs;ito, ac doceamus, vt ex &longs;e&longs;e aptæ <expan abbr="nexæ&qacute;">nexæque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ &longs;int, &longs;i debeant in &longs;ubiecto præ&longs;tare <lb/>functionem, &longs;igillatim verò cùm motus & quies &longs;int perfecti&longs;simæ functiones corporum <expan abbr="natura-liũ">natura­<lb/>lium</expan>, quatenus huiu&longs;modi; de motus & quietis &longs;ecundùm naturam primordiis in præ&longs;entia di&longs;&longs;e­<lb/>remus. </s> <s>His ergo &longs;ic &longs;tantib. &longs;i forma opus e&longs;t efficienti ad motum elementi præ&longs;tandum, mani­<lb/>ab efficiente, &longs;ed in genere propagandi effectum &longs;ibi proprio: profectò generans, vt efficiens, erit <lb/><expan abbr="fe&longs;tũ">fe&longs;tum</expan> e&longs;t generans mouere per medium. </s> <s>Verùm &longs;i motus à forma profici&longs;citur, non &longs;anè tanquàm <lb/> | <s>PROXIMVM ab his e&longs;t, vt ordinem illum quem &longs;uprà generatim tractauimus, indicemus <lb/>in propo&longs;ito, ac doceamus, vt ex &longs;e&longs;e aptæ <expan abbr="nexæ&qacute;">nexæque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ &longs;int, &longs;i debeant in &longs;ubiecto præ&longs;tare <lb/>functionem, &longs;igillatim verò cùm motus & quies &longs;int perfecti&longs;simæ functiones corporum <expan abbr="natura-liũ">natura­<lb/>lium</expan>, quatenus huiu&longs;modi; de motus & quietis &longs;ecundùm naturam primordiis in præ&longs;entia di&longs;&longs;e­<lb/>remus. </s> <s>His ergo &longs;ic &longs;tantib. &longs;i forma opus e&longs;t efficienti ad motum elementi præ&longs;tandum, mani­<lb/>ab efficiente, &longs;ed in genere propagandi effectum &longs;ibi proprio: profectò generans, vt efficiens, erit <lb/><expan abbr="fe&longs;tũ">fe&longs;tum</expan> e&longs;t generans mouere per medium. </s> <s>Verùm &longs;i motus à forma profici&longs;citur, non &longs;anè tanquàm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2047"></arrow.to.target><lb/>primum <expan abbr="medio&qacute;">medioque</expan>. </s> <s>vacabit. </s> <s>Si pars <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> problematis adhibita di&longs;tinctione defendetur. </s> <s>Ergo in <lb/>&longs;uo genere mouet efficiens primò, <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam per &longs;e. </s> <s>Quare, &longs;i differentia &longs;imilis in cau&longs;&longs;a facie <lb/>&longs;imilem differentiam in effectu, mouetur item per &longs;e, & primò elementum ab eo quod gignit. <lb/></s> <s>Quòd &longs;e per &longs;e, & &longs;ecundùm naturam igitur. </s> <s>Nam &longs;i præter naturam, ergo per accidens, huiu&longs;­<lb/>modi verò connexio, &longs;iue &longs;equela eius, quod e&longs;t per &longs;e & &longs;ecundùm naturam, ita nece&longs;&longs;aria vi&longs;a <lb/>e&longs;t Auerroi, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt eam non modò in rebus, verùm etiam in enunciationibus & pr&ecedil;dicatis ine&longs;&longs;e te­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2047"></arrow.to.target><lb/>primum <expan abbr="medio&qacute;">medioque</expan>. </s> <s>vacabit. </s> <s>Si pars <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> problematis adhibita di&longs;tinctione defendetur. </s> <s>Ergo in <lb/>&longs;uo genere mouet efficiens primò, <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam per &longs;e. </s> <s>Quare, &longs;i differentia &longs;imilis in cau&longs;&longs;a facie <lb/>&longs;imilem differentiam in effectu, mouetur item per &longs;e, & primò elementum ab eo quod gignit. <lb/></s> <s>Quòd &longs;e per &longs;e, & &longs;ecundùm naturam igitur. </s> <s>Nam &longs;i præter naturam, ergo per accidens, huiu&longs;­<lb/>modi verò connexio, &longs;iue &longs;equela eius, quod e&longs;t per &longs;e & &longs;ecundùm naturam, ita nece&longs;&longs;aria vi&longs;a <lb/>e&longs;t Auerroi, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt eam non modò in rebus, verùm etiam in enunciationibus & pr&ecedil;dicatis ine&longs;&longs;e te­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2048"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatus &longs;it, atque a&longs;&longs;eruërit, &longs;i propo&longs;itiones in demon&longs;tratione futuræ &longs;unt per &longs;e, effici vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;int <lb/><expan abbr="&longs;ecūdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Et planè aliter e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>quandò id quod e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nulla <expan abbr="rõne">ratione</expan>, aut via <lb/><expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> reddi <expan abbr="põt">potest</expan>: at id quod per &longs;e e&longs;t, vult e&longs;&longs;e perpetuum. </s> <s>Quapropter &longs;ecundùm naturam <lb/>fuerit; <expan abbr="nõ">non</expan>, &longs;i moueatur ab interno principio <expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan>, velut ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>; verùm, &longs;i <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab externo modo <lb/>&longs;int in eo materia & forma, <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> quos <expan abbr="aga&ttilde;">agatur</expan>. </s> <s>At mouetur hîc <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;mm</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, cùm <lb/>motus &longs;it actus ei^{9} form&ecedil; qu&ecedil; imprimitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>. </s> <s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> & de eo, &longs;i <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> elimare velis ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg2048"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatus &longs;it, atque a&longs;&longs;eruërit, &longs;i propo&longs;itiones in demon&longs;tratione futuræ &longs;unt per &longs;e, effici vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;int <lb/><expan abbr="&longs;ecūdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Et planè aliter e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>quandò id quod e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nulla <expan abbr="rõne">ratione</expan>, aut via <lb/><expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> reddi <expan abbr="põt">potest</expan>: at id quod per &longs;e e&longs;t, vult e&longs;&longs;e perpetuum. </s> <s>Quapropter &longs;ecundùm naturam <lb/>fuerit; <expan abbr="nõ">non</expan>, &longs;i moueatur ab interno principio <expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan>, velut ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>; verùm, &longs;i <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab externo modo <lb/>&longs;int in eo materia & forma, <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> quos <expan abbr="aga&ttilde;">agatur</expan>. </s> <s>At mouetur hîc <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, cùm <lb/>motus &longs;it actus ei^{9} form&ecedil; qu&ecedil; imprimitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>. </s> <s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> & de eo, &longs;i <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> elimare velis ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2049"></arrow.to.target><lb/>tenue, &longs;ic <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> fuerat, quae <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;it <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> e&longs;&longs;e in hoc loco aut illo loco, qui <expan abbr="prorõne">pro<lb/>ronne</expan> form&ecedil; &longs;it illi <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;mm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; moueri <expan abbr="aūt">aut</expan> propter <expan abbr="materiã">materiam</expan>, cùm termini motus à forma oriantur; <lb/><expan abbr="cõtinuatio">continuatio</expan> verò & extentio à materia, vt, &longs;i è terra primùm fiat aër, de in ignis, e&longs;&longs;e in aëris loco ab <lb/>eiu&longs;modi corporis forma deriuatur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> c&ecedil;teri termini, aëre <expan abbr="iã">iam</expan> facto, pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> exi&longs;tunt, & ab <lb/><expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> <expan abbr="na&longs;cũtur">na&longs;cuntur</expan>, tale nihil <expan abbr="att&etilde;tante">attentante</expan> natura, & ea <expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="profici&longs;cũtur">profici&longs;cuntur</expan> ab actu, quatenus <expan abbr="im-pedi&etilde;s">im­<lb/>pediens</expan> e&longs;t aliquid actu, & actu e&longs;t id quod impeditur. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> & <expan abbr="pon&etilde;s">ponens</expan> & priuans. </s> <s>Nanque <lb/>faber efficit <expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>, & ego molior aliquid, <expan abbr="dũ">dum</expan> ip&longs;um <expan abbr="cõburo">comburo</expan>, &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> efficio nihil, quia facio non <lb/><expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>. </s> <s><expan abbr="V&longs;q.">V&longs;que</expan> adeò, vt aliud &longs;it, facere nihil, & <expan abbr="nõ">non</expan> facere: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> <expan abbr="ociũ">ocium</expan>, & <expan abbr="ab&longs;entiã">ab&longs;entiam</expan> &longs;implici­<lb/>ter notat; illud ponit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, &longs;ed <expan abbr="priuãs">priuans</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> id aliunde accedit, quae &longs;i aër <expan abbr="nõdũ">nondum</expan> contraxerit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>neque fuerit ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> ab&longs;olutus: <expan abbr="iã">iam</expan> illud e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex form&ecedil; participatione, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> forma &longs;it <expan abbr="ex-tremũ">ex­<lb/>tremum</expan>, id materi&ecedil; proximè <expan abbr="ad&longs;cribendũ">ad&longs;cribendum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="dũ">dum</expan> fit <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, forma oppo&longs;ita per&longs;i&longs;tat; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> prius erat, ita moueri po&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;ea&ttilde;">cen&longs;eatur</expan> pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> è terra fit ignis, &longs;i re&longs;picias <lb/><expan abbr="terrã">terram</expan>, <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan> pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>At memineris <expan abbr="motũ">motum</expan> denominari <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> à termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & in <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> &longs;pectari, <expan abbr="nõ">non</expan> id quod interit, &longs;ed id quod generatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eò materia <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan>, & nouæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2049"></arrow.to.target><lb/>tenue, &longs;ic <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> fuerat, quae <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;it <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> e&longs;&longs;e in hoc loco aut illo loco, qui pro <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> form&ecedil; &longs;it illi <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; moueri <expan abbr="aūt">aut</expan> propter <expan abbr="materiã">materiam</expan>, cùm termini motus à forma oriantur; <lb/><expan abbr="cõtinuatio">continuatio</expan> verò & extentio à materia, vt, &longs;i è terra primùm fiat aër, de in ignis, e&longs;&longs;e in aëris loco ab <lb/>eiu&longs;modi corporis forma deriuatur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> c&ecedil;teri termini, aëre <expan abbr="iã">iam</expan> facto, pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> exi&longs;tunt, & ab <lb/><expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> <expan abbr="na&longs;cũtur">na&longs;cuntur</expan>, tale nihil <expan abbr="att&etilde;tante">attentante</expan> natura, & ea <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="profici&longs;cũtur">profici&longs;cuntur</expan> ab actu, quatenus <expan abbr="im-pedi&etilde;s">im­<lb/>pediens</expan> e&longs;t aliquid actu, & actu e&longs;t id quod impeditur. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> & <expan abbr="pon&etilde;s">ponens</expan> & priuans. </s> <s>Nanque <lb/>faber efficit <expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>, & ego molior aliquid, <expan abbr="dũ">dum</expan> ip&longs;um <expan abbr="cõburo">comburo</expan>, &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> efficio nihil, quia facio non <lb/><expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>. </s> <s><expan abbr="V&longs;q.">V&longs;que</expan> adeò, vt aliud &longs;it, facere nihil, & <expan abbr="nõ">non</expan> facere: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> <expan abbr="ociũ">ocium</expan>, & <expan abbr="ab&longs;entiã">ab&longs;entiam</expan> &longs;implici­<lb/>ter notat; illud ponit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, &longs;ed <expan abbr="priuãs">priuans</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> id aliunde accedit, quae &longs;i aër <expan abbr="nõdũ">nondum</expan> contraxerit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>neque fuerit ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> ab&longs;olutus: <expan abbr="iã">iam</expan> illud e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex form&ecedil; participatione, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> forma &longs;it <expan abbr="ex-tremũ">ex­<lb/>tremum</expan>, id materi&ecedil; proximè <expan abbr="ad&longs;cribendũ">ad&longs;cribendum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="dũ">dum</expan> fit <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, forma oppo&longs;ita per&longs;i&longs;tat; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> prius erat, ita moueri po&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;ea&ttilde;">cen&longs;eatur</expan> pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> è terra fit ignis, &longs;i re&longs;picias <lb/><expan abbr="terrã">terram</expan>, <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan> pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>At memineris <expan abbr="motũ">motum</expan> denominari <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> à termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & in <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> &longs;pectari, <expan abbr="nõ">non</expan> id quod interit, &longs;ed id quod generatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eò materia <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan>, & nouæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2050"></arrow.to.target><lb/>form&ecedil; <expan abbr="præs&etilde;tia">præsentia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> explet <expan abbr="appetitū">appetitum</expan>. </s> <s>Quapropter nulla habetur ei^{9} <expan abbr="rõ">ratio</expan> quod interit, &longs;ed &longs;impliciter <lb/>ei^{9} quod <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, cuius & forma propria e&longs;t qu&ecedil; producitur, & motus proprius. </s> <s>Contrà &longs;i fuerit mo­<lb/>tus: pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> minimè <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, nec ex habitu pullulet <lb/>(nullus <expan abbr=".n.">enim</expan> eiu&longs;modi lapidi <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, vbi proiicitur) &longs;ignificatur nomine <expan abbr="indicãte">indicante</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> qu&ecedil; an­<lb/>tecedebat. </s> <s>ita cùm terra <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> natura propria <expan abbr="nõ">non</expan> labefacta <expan abbr="cie&ttilde;">cietur</expan>, <expan abbr="terra&qacute;">terraque</expan>. </s> <s>per&longs;i&longs;tit, nec <expan abbr="trã&longs;it">tran&longs;it</expan> in aliud, <lb/>tamet&longs;i prouehitur in &longs;ublime, mot^{9} e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t terr&ecedil;. </s> <s>Ob id igitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> pote&longs;tas <lb/>illa reperitur quam <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> v&longs;us obtinuit, vt diceretur e&longs;&longs;entialis (etenim <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> attingit) <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem naturalis ad &longs;uum vbi, cùm gignitur. </s> <s>Attamen & &longs;i ea quæ con&longs;tituta &longs;unt hacte­<lb/>nus, &longs;i <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> no&longs;tris in&longs;i&longs;tamus, nulli &longs;unt obnoxia difficultati, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> in hanc <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiã">&longs;ententiam</expan> pau­<lb/>cos <expan abbr="admodũ">admodum</expan> &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e per&longs;picimus, & multi <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> profe&longs;si <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quibus ea quæ dubitari <expan abbr="po&longs;sũt">po&longs;sunt</expan> <lb/><expan abbr="cõtra">contra</expan> nos, loco &longs;ine <expan abbr="cõfirmationis">confirmationis</expan>, erit <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diligenti&ecedil; <expan abbr="n&rtilde;&ecedil;">nrn&ecedil;</expan> admonere <expan abbr="lector&etilde;">lectorem</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ea qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;unt, ad dubitata <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <expan abbr="accõmodari">accommodari</expan>. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> &longs;it, <expan abbr="generãs">generans</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <lb/>per <expan abbr="formã">formam</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan>, <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;mm</expan>; <expan abbr="illũ">illum</expan> verò <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> e&longs;&longs;e form&ecedil;: <expan abbr="periculũ">periculum</expan> <lb/>certè imminet, ne accidens naturam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; tran&longs;eat, aut eius perfectio petatur ab accidente. | <arrow.to.target n="marg2050"></arrow.to.target><lb/>form&ecedil; <expan abbr="præs&etilde;tia">præsentia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> explet <expan abbr="appetitū">appetitum</expan>. </s> <s>Quapropter nulla habetur ei^{9} <expan abbr="rõ">ratio</expan> quod interit, &longs;ed &longs;impliciter <lb/>ei^{9} quod <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, cuius & forma propria e&longs;t qu&ecedil; producitur, & motus proprius. </s> <s>Contrà &longs;i fuerit mo­<lb/>tus: pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> minimè <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, nec ex habitu pullulet <lb/>(nullus <expan abbr=".n.">enim</expan> eiu&longs;modi lapidi <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, vbi proiicitur) &longs;ignificatur nomine <expan abbr="indicãte">indicante</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> qu&ecedil; an­<lb/>tecedebat. </s> <s>ita cùm terra <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> natura propria <expan abbr="nõ">non</expan> labefacta <expan abbr="cie&ttilde;">cietur</expan>, <expan abbr="terra&qacute;">terraque</expan>. </s> <s>per&longs;i&longs;tit, nec <expan abbr="trã&longs;it">tran&longs;it</expan> in aliud, <lb/>tamet&longs;i prouehitur in &longs;ublime, mot^{9} e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t terr&ecedil;. </s> <s>Ob id igitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> pote&longs;tas <lb/>illa reperitur quam <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> v&longs;us obtinuit, vt diceretur e&longs;&longs;entialis (etenim <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> attingit) <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem naturalis ad &longs;uum vbi, cùm gignitur. </s> <s>Attamen & &longs;i ea quæ con&longs;tituta &longs;unt hacte­<lb/>nus, &longs;i <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> no&longs;tris in&longs;i&longs;tamus, nulli &longs;unt obnoxia difficultati, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> in hanc <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiã">&longs;ententiam</expan> pau­<lb/>cos <expan abbr="admodũ">admodum</expan> &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e per&longs;picimus, & multi <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> profe&longs;si <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quibus ea quæ dubitari <expan abbr="po&longs;sũt">po&longs;sunt</expan> <lb/><expan abbr="cõtra">contra</expan> nos, loco &longs;ine <expan abbr="cõfirmationis">confirmationis</expan>, erit <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diligenti&ecedil; <expan abbr="n&rtilde;&ecedil;">nrn&ecedil;</expan> admonere <expan abbr="lector&etilde;">lectorem</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ea qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;unt, ad dubitata <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <expan abbr="accõmodari">accommodari</expan>. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> &longs;it, <expan abbr="generãs">generans</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <lb/>per <expan abbr="formã">formam</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan>, <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan>; <expan abbr="illũ">illum</expan> verò <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> e&longs;&longs;e form&ecedil;: <expan abbr="periculũ">periculum</expan> <lb/>certè imminet, ne accidens naturam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; tran&longs;eat, aut eius perfectio petatur ab accidente. |
| <pb pagenum="314"/>Neque enim dubium <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> e&longs;&longs;e debet, <expan abbr="motũ">motum</expan> & ip&longs;um vbi, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> in caducis, (Nam Philoponus opi­<lb/> | <pb pagenum="314"/>Neque enim dubium <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> e&longs;&longs;e debet, <expan abbr="motũ">motum</expan> & ip&longs;um vbi, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> in caducis, (Nam Philoponus opi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2051"></arrow.to.target><lb/>natus e&longs;t <expan abbr="cõuer&longs;ion&etilde;">conuer&longs;ionem</expan> e&longs;&longs;e corporis c&ecedil;le&longs;tis e&longs;&longs;entiam) e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Vt hæc <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> rit è dirima­<lb/>tur, hæc meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, &longs;unt <expan abbr="antepon&etilde;da">anteponenda</expan>. </s> <s>Primùm omnium. </s> <s>Id in quo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="prodũtur">produntur</expan> <lb/>actus, & <expan abbr="quorũ">quorum</expan> pote&longs;tates <expan abbr="ab&longs;oluũtur">ab&longs;oluuntur</expan>, e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & mot^{9} e&longs;t actus <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & naturalis, <lb/><expan abbr="propriu&longs;&qacute;">propriu&longs;que</expan>. </s> <s>locus eiu&longs;dem. </s> <s>Vt verò <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> è duabus naturis: forma .&longs;. </s> <s>qu&ecedil; e&longs;t actus per <lb/>&longs;e & per <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>; & materia quæ per &longs;eip&longs;am e&longs;t pote&longs;tas: &longs;ic per <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, à forma impe­<lb/>trauit, quae actu exi&longs;tat. </s> <s>Porrò forma per &longs;e vna e&longs;t in vno <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, <expan abbr="iung&etilde;s">iungens</expan> & terminans <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="exten-tion&etilde;">exten­<lb/>tionem</expan> & <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> materi&ecedil;; materia <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> multas habet parteis, &longs;iue vt quanti, &longs;iue, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan>, pote&longs;ta­<lb/>tis & <expan abbr="graduũ">graduum</expan> in quib^{9} vniuer&longs;a forma <expan abbr="cõ&longs;i&longs;t">con&longs;i&longs;t</expan>. </s> <s>Ergo, cùm forma per &longs;e vna &longs;it, ea verò parte omnes <lb/>materiæ <expan abbr="termin&etilde;tur">terminentur</expan>, inde e&longs;t, vt <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr="actuũ">actuum</expan> varietas <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;mm</expan> plus & minus <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> & <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> à ma­<lb/>teria na&longs;catur, & idcirco extet in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> verebor <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> exi&longs;tere ex ip&longs;a <lb/>materia, vt tum .&longs;. </s> <s><expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> habeatur, vbi ponitur in materia: nam &longs;i &longs;eparetur (id quod præ&longs;tat co­<lb/>gitario <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>) forma à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> profectò vlla <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> relinquetur, &longs;ed ip&longs;a <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>nuda qu&ecedil; &longs;olùm pertinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan>. </s> <s>Actus <expan abbr="horũ">horum</expan> <expan abbr="omniũ">omnium</expan> per &longs;e ip&longs;um di&longs;tinctus e&longs;t, <expan abbr="affer&etilde;s">afferens</expan> <expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan>; & <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> quo res ip&longs;a &longs;it, & quo vocib^{9} exprimatur, ip&longs;i <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, nihilominus & <lb/>e&longs;t ex ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia, & in ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia collocatus, vt annulus ille in cathena, qui tamet&longs;i habet <lb/><expan abbr="actũ">actum</expan>, quo exi&longs;tit, ab altero annulo di&longs;iunctum; <expan abbr="tñ">tantum</expan> habet <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;uum in altero ex quo pendet, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2051"></arrow.to.target><lb/>natus e&longs;t <expan abbr="cõuer&longs;ion&etilde;">conuer&longs;ionem</expan> e&longs;&longs;e corporis c&ecedil;le&longs;tis e&longs;&longs;entiam) e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Vt hæc <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> rit è dirima­<lb/>tur, hæc meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, &longs;unt <expan abbr="antepon&etilde;da">anteponenda</expan>. </s> <s>Primùm omnium. </s> <s>Id in quo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="prodũtur">produntur</expan> <lb/>actus, & <expan abbr="quorũ">quorum</expan> pote&longs;tates <expan abbr="ab&longs;oluũtur">ab&longs;oluuntur</expan>, e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & mot^{9} e&longs;t actus <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & naturalis, <lb/><expan abbr="propriu&longs;&qacute;">propriu&longs;que</expan>. </s> <s>locus eiu&longs;dem. </s> <s>Vt verò <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> è duabus naturis: forma .&longs;. </s> <s>qu&ecedil; e&longs;t actus per <lb/>&longs;e & per <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>; & materia quæ per &longs;eip&longs;am e&longs;t pote&longs;tas: &longs;ic per <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, à forma impe­<lb/>trauit, quae actu exi&longs;tat. </s> <s>Porrò forma per &longs;e vna e&longs;t in vno <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, <expan abbr="iung&etilde;s">iungens</expan> & terminans <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="exten-tion&etilde;">exten­<lb/>tionem</expan> & <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> materi&ecedil;; materia <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> multas habet parteis, &longs;iue vt quanti, &longs;iue, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan>, pote&longs;ta­<lb/>tis & <expan abbr="graduũ">graduum</expan> in quib^{9} vniuer&longs;a forma <expan abbr="cõ&longs;i&longs;t">con&longs;i&longs;t</expan>. </s> <s>Ergo, cùm forma per &longs;e vna &longs;it, ea verò parte omnes <lb/>materiæ <expan abbr="termin&etilde;tur">terminentur</expan>, inde e&longs;t, vt <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr="actuũ">actuum</expan> varietas <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> plus & minus <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> & <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> à ma­<lb/>teria na&longs;catur, & idcirco extet in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> verebor <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> exi&longs;tere ex ip&longs;a <lb/>materia, vt tum .&longs;. </s> <s><expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> habeatur, vbi ponitur in materia: nam &longs;i &longs;eparetur (id quod præ&longs;tat co­<lb/>gitatio <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>) forma à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> profectò vlla <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> relinquetur, &longs;ed ip&longs;a <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>nuda qu&ecedil; &longs;olùm pertinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan>. </s> <s>Actus <expan abbr="horũ">horum</expan> <expan abbr="omniũ">omnium</expan> per &longs;e ip&longs;um di&longs;tinctus e&longs;t, <expan abbr="affer&etilde;s">afferens</expan> <expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan>; & <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> quo res ip&longs;a &longs;it, & quo vocib^{9} exprimatur, ip&longs;i <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, nihilominus & <lb/>e&longs;t ex ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia, & in ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia collocatus, vt annulus ille in cathena, qui tamet&longs;i habet <lb/><expan abbr="actũ">actum</expan>, quo exi&longs;tit, ab altero annulo di&longs;iunctum; <expan abbr="tñ">tantum</expan> habet <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;uum in altero ex quo pendet, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2052"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatuitur <expan abbr="cõ&longs;equens">con&longs;equens</expan>, & accidens appellatur. </s> <s>eorum generalis partitio <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> capitibus comprehen­<lb/>ditur ex quibus <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamenta deducta &longs;unt. </s> <s>Quòd &longs;i ex actu ip&longs;o <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> res &longs;uam <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan> con&longs;equitur; nece&longs;&longs;e item e&longs;t, in compo&longs;ito, &longs;i futurum fuerit perfectum; extent actus &longs;ingu­<lb/>lorum <expan abbr="pr&ecedil;dicamentorũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ecundùm naturam. </s> <s>In omnibus autem po&longs;itum e&longs;t il­<lb/>lud e&longs;&longs;e, quod <foreign lang="greek">u(pa/zxein</foreign>, & exi&longs;tere nuncupamus. </s> <s>Sed cùm actus ille omnium princeps fit, quo <lb/>per &longs;e e&longs;t: hic verò e&longs;t actus &longs;ub&longs;tantiæ: proptereà quòd &longs;it &longs;impliciter, actui <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> tribuitur, <lb/>c&ecedil;teris actibus ad&longs;cribitur, quae &longs;it quodammodò: nil ominus & ex his habet, quòd &longs;impliciter <lb/>&longs;it .i. </s> <s>omnibus partibus <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> & quae ita &longs;it, pendet ex <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan>; quibus prout natura <lb/>flagitat, adeptis, bene &longs;e res habet, & e&longs;t maximè &longs;ecundùm naturam. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> primus <lb/>ille actus e&longs;t natura prior, quae natura prius e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, & <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;o, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> re&longs;picere aliud, & ex alio <expan abbr="p&etilde;-dere">pen­<lb/>dere</expan>, & <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> e&longs;&longs;e, quam <expan abbr="quodãmodò">quodammodò</expan>: &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> prior e&longs;t perfectione: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> reliqui actus il­<lb/>li vni famulantur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perhib&etilde;tur">perhibentur</expan>. </s> <s>Vt igitur aliquo <expan abbr="in&longs;trum&etilde;to">in&longs;trumento</expan> priuatus <lb/>artifex non rectè facit <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;uum, &longs;ic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;iquis actus in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> de&longs;ideretur, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit &longs;uo <lb/>munere perfectè fungi &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Con&longs;i&longs;tit ergo perfectio <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> in eo, quae habeat &longs;ingula qu&ecedil; <lb/>&longs;ibi <expan abbr="deben&ttilde;">debentur</expan> &longs;ecundùm naturam, & h&ecedil;c quanuis po&longs;teriora; &longs;unt <expan abbr="complem&etilde;ta">complementa</expan> nihilominus, <expan abbr="nõ">non</expan> vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg2052"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatuitur <expan abbr="cõ&longs;equens">con&longs;equens</expan>, & accidens appellatur. </s> <s>eorum generalis partitio <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> capitibus comprehen­<lb/>ditur ex quibus <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamenta deducta &longs;unt. </s> <s>Quòd &longs;i ex actu ip&longs;o <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> res &longs;uam <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan> con&longs;equitur; nece&longs;&longs;e item e&longs;t, in compo&longs;ito, &longs;i futurum fuerit perfectum; extent actus &longs;ingu­<lb/>lorum <expan abbr="pr&ecedil;dicamentorũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ecundùm naturam. </s> <s>In omnibus autem po&longs;itum e&longs;t il­<lb/>lud e&longs;&longs;e, quod <foreign lang="greek">u(pa/rxein</foreign>, & exi&longs;tere nuncupamus. </s> <s>Sed cùm actus ille omnium princeps fit, quo <lb/>per &longs;e e&longs;t: hic verò e&longs;t actus &longs;ub&longs;tantiæ: proptereà quòd &longs;it &longs;impliciter, actui <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> tribuitur, <lb/>c&ecedil;teris actibus ad&longs;cribitur, quae &longs;it quodammodò: nil omnius & ex his habet, quòd &longs;impliciter <lb/>&longs;it .i. </s> <s>omnibus partibus <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> & quae ita &longs;it, pendet ex <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan>; quibus prout natura <lb/>flagitat, adeptis, bene &longs;e res habet, & e&longs;t maximè &longs;ecundùm naturam. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> primus <lb/>ille actus e&longs;t natura prior, quae natura prius e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, & <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;o, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> re&longs;picere aliud, & ex alio <expan abbr="p&etilde;-dere">pen­<lb/>dere</expan>, & <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> e&longs;&longs;e, quam <expan abbr="quodãmodò">quodammodò</expan>: &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> prior e&longs;t perfectione: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> reliqui actus il­<lb/>li vni famulantur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perhib&etilde;tur">perhibentur</expan>. </s> <s>Vt igitur aliquo <expan abbr="in&longs;trum&etilde;to">in&longs;trumento</expan> priuatus <lb/>artifex non rectè facit <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;uum, &longs;ic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;iquis actus in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> de&longs;ideretur, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit &longs;uo <lb/>munere perfectè fungi &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Con&longs;i&longs;tit ergo perfectio <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> in eo, quae habeat &longs;ingula qu&ecedil; <lb/>&longs;ibi <expan abbr="deben&ttilde;">debentur</expan> &longs;ecundùm naturam, & h&ecedil;c quanuis po&longs;teriora; &longs;unt <expan abbr="complem&etilde;ta">complementa</expan> nihilominus, <expan abbr="nõ">non</expan> vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2053"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="affer&etilde;tia">afferentia</expan>, &longs;ed vt indicantia <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, & habitum bene &longs;e habentem, vi faciei rubor in puella, <lb/>& voluptas, de qua 2. Ethic. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qu&ecedil; capitur ex actionibus &longs;ecundùm virtutem. </s> <s>Cùm verò prima <lb/> | <arrow.to.target n="marg2053"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="affer&etilde;tia">afferentia</expan>, &longs;ed vt indicantia <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, & habitum bene &longs;e habentem, vi faciei rubor in puella, <lb/>& voluptas, de qua 2. Ethic. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qu&ecedil; capitur ex actionibus &longs;ecundùm virtutem. </s> <s>Cùm verò prima <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2054"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; ratio <expan abbr="peta&ttilde;">petatur</expan> à fine qu&ecedil; e&longs;t functio; &longs;iquando ce&longs;&longs;et officium; tum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ub&longs;tantia de­<lb/>trimentum patitur, & quoniam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="rõ">ratio</expan> prima non permanet; ambigue <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> vocatur. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> diuidua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, aut plus minu&longs;úe accipiunt, quae <expan abbr="rõnem">rationem</expan> totius <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> &longs;ecundùm <lb/>formam, quod in indiuiduo po&longs;itum e&longs;t, vt libro &longs;uperiore docuimus. </s> <s>Ab his prima origo interi­<lb/>tus, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> mutatione form&ecedil;, & di&longs;&longs;olutione compo&longs;iti definitur. </s> <s>Omnes i&longs;ti actus, qui &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="con&longs;equun&ttilde;">con&longs;equuntur</expan>, & <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan> <expan abbr="nuncupan&ttilde;">nuncupantur</expan>, vt analogiam ab actu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; ducunt; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="accipiũt">accipiunt</expan> <lb/>di&longs;tributionem in primum, & &longs;ecundum, & quanuis cum primus, tum &longs;ecundus &longs;int accidentia <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil;, non tamen &longs;ecundus accidit primo, &longs;ed e&longs;t eius perfectio, <expan abbr="parq.">parque</expan> momentum habet ad <lb/>primum, <expan abbr="atq.">atque</expan> operatio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; ad formam eiu&longs;dem: neque enim ei quod album fieri pote&longs;t: <lb/>accidit &longs;i fiat album, quatenus habet intra &longs;e eiu&longs;modi pote&longs;tatem: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> hoc &longs;it eius natura: <lb/><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> hoc magis apparet in iis quæ feruntur, quòd proximè ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan> horum materia fit: <lb/> | <arrow.to.target n="marg2054"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; ratio <expan abbr="peta&ttilde;">petatur</expan> à fine qu&ecedil; e&longs;t functio; &longs;iquando ce&longs;&longs;et officium; tum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ub&longs;tantia de­<lb/>trimentum patitur, & quoniam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="rõ">ratio</expan> prima non permanet; ambigue <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> vocatur. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> diuidua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, aut plus minu&longs;úe accipiunt, quae <expan abbr="rõnem">rationem</expan> totius <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> &longs;ecundùm <lb/>formam, quod in indiuiduo po&longs;itum e&longs;t, vt libro &longs;uperiore docuimus. </s> <s>Ab his prima origo interi­<lb/>tus, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> mutatione form&ecedil;, & di&longs;&longs;olutione compo&longs;iti definitur. </s> <s>Omnes i&longs;ti actus, qui &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="con&longs;equun&ttilde;">con&longs;equuntur</expan>, & <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan> <expan abbr="nuncupan&ttilde;">nuncupantur</expan>, vt analogiam ab actu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; ducunt; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="accipiũt">accipiunt</expan> <lb/>di&longs;tributionem in primum, & &longs;ecundum, & quanuis cum primus, tum &longs;ecundus &longs;int accidentia <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil;, non tamen &longs;ecundus accidit primo, &longs;ed e&longs;t eius perfectio, <expan abbr="parq.">parque</expan> momentum habet ad <lb/>primum, <expan abbr="atq.">atque</expan> operatio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; ad formam eiu&longs;dem: neque enim ei quod album fieri pote&longs;t: <lb/>accidit &longs;i fiat album, quatenus habet intra &longs;e eiu&longs;modi pote&longs;tatem: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> hoc &longs;it eius natura: <lb/><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> hoc magis apparet in iis quæ feruntur, quòd proximè ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan> horum materia fit: <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2055"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg2055"></arrow.to.target><lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2060"></arrow.to.target><lb/>vno determinatur, vbi non fuerit libera. </s> <s>Quapropter aut motus vnius, aut vnius quietis erit ini­<lb/>tium: &longs;i fuerit pote&longs;tas patibilis, ea re&longs;picit æquè oppo&longs;ita. </s> <s>Sed neutra ex his oppo&longs;ita re&longs;picit. <lb/></s> <s>hanc <expan abbr=".n.">enim</expan> nouam &longs;equitur quies: veteri adnexus e&longs;t motus. </s> <s>Huc accedit, quae forma vetus nullo mo­<lb/>do cau&longs;&longs;a motus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a motus naturalis. </s> <s>Atqui motus naturalis ex illo exi­<lb/>&longs;tit, quae e&longs;t ad <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <expan abbr="formã">formam</expan> nouam e&longs;&longs;e dicimus; non à natura quæ e&longs;t forma vetus, & ab ea <lb/>quæ finis e&longs;t, res naturalis appellari con&longs;ueuit. </s> <s>In&longs;uper motus e&longs;t actus, &longs;iue functio. </s> <s>C&ecedil;terum <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>functioni &longs;upponitur habitus: his verò e&longs;t forma noua, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vetus. </s> <s>vnde pronunciatum e&longs;t ab <lb/>Ari&longs;totele & Auerroë, dans <expan abbr="formã">formam</expan> dare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locum. </s> <s>Po&longs;tremò functio e&longs;t con&longs;eruatio formæ, quae &longs;i <lb/>forma vetus e&longs;t cau&longs;&longs;a functionis, vtique non erit eius <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan>, &longs;ed interitus; immò erit cau&longs;&longs;a <lb/>functionis quæ inerit &longs;ibi præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: quocirca ip&longs;a &longs;ibi molietur interitum: illa altera cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit, cui &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõueniet">conueniet</expan>: id verò <expan abbr="ab&longs;urdi&longs;simũ">ab&longs;urdi&longs;simum</expan> e&longs;t. </s> <s>Hîc video facilè ex his &longs;copulis <lb/>emergere po&longs;&longs;e qui <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Auerrois con&longs;ectetur. </s> <s>Nam, &longs;i <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> forma diuidua ponatur, <lb/>erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;it ab&longs;oluta, cùm po&longs;teà con&longs;ummata fuerit, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erit initium quietis. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2060"></arrow.to.target><lb/>vno determinatur, vbi non fuerit libera. </s> <s>Quapropter aut motus vnius, aut vnius quietis erit ini­<lb/>tium: &longs;i fuerit pote&longs;tas patibilis, ea re&longs;picit æquè oppo&longs;ita. </s> <s>Sed neutra ex his oppo&longs;ita re&longs;picit. <lb/></s> <s>hanc <expan abbr=".n.">enim</expan> nouam &longs;equitur quies: veteri adnexus e&longs;t motus. </s> <s>Huc accedit, quae forma vetus nullo mo­<lb/>do cau&longs;&longs;a motus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a motus naturalis. </s> <s>Atqui motus naturalis ex illo exi­<lb/>&longs;tit, quae e&longs;t ad <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <expan abbr="formã">formam</expan> nouam e&longs;&longs;e dicimus; non à natura quæ e&longs;t forma vetus, & ab ea <lb/>quæ finis e&longs;t, res naturalis appellari con&longs;ueuit. </s> <s>In&longs;uper motus e&longs;t actus, &longs;iue functio. </s> <s>C&ecedil;terum <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>functioni &longs;upponitur habitus: his verò e&longs;t forma noua, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vetus. </s> <s>vnde pronunciatum e&longs;t ab <lb/>Ari&longs;totele & Auerroë, dans <expan abbr="formã">formam</expan> dare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locum. </s> <s>Po&longs;tremò functio e&longs;t con&longs;eruatio formæ, quae &longs;i <lb/>forma vetus e&longs;t cau&longs;&longs;a functionis, vtique non erit eius <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan>, &longs;ed interitus; immò erit cau&longs;&longs;a <lb/>functionis quæ inerit &longs;ibi præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: quocirca ip&longs;a &longs;ibi molietur interitum: illa altera cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit, cui &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõueniet">conueniet</expan>: id verò <expan abbr="ab&longs;urdi&longs;simũ">ab&longs;urdi&longs;simum</expan> e&longs;t. </s> <s>Hîc video facilè ex his &longs;copulis <lb/>emergere po&longs;&longs;e qui <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Auerrois con&longs;ectetur. </s> <s>Nam, &longs;i <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> forma diuidua ponatur, <lb/>erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;it ab&longs;oluta, cùm po&longs;teà con&longs;ummata fuerit, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erit initium quietis. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2061"></arrow.to.target><lb/>Nos <expan abbr="aũt">aut</expan> qui nullam pror&longs;us <expan abbr="formã">formam</expan> diuidi credimus, <expan abbr="neq.">neque</expan> item reliqua qu&ecedil; ex hoc placito fluunt, <lb/>approbare po&longs;&longs;umus. </s> <s>Sed quantum pertinet ad hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> caput, ij qui ita opinantur, parum, mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>, <expan abbr="decretũ">decretum</expan> Ari&longs;totelis ob&longs;eruarunt. </s> <s>Dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as mot^{9} explicaret Ari&longs;toteles, cùm <lb/>in octo phy&longs;icis, tum in libris de cœlo, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in iis quos de animo <expan abbr="motu&qacute;ue">motuque</expan> animalium &longs;crip&longs;it; <lb/>perpetuò profe&longs;&longs;us e&longs;t, &longs;e explica&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ non &longs;peciatim elementorum motus cau&longs;&longs;a foret, <lb/>&longs;ed inanimorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> generatim & de inanimis omnib. ea pronunciauit, in &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> per quod moueantur & quie&longs;cant, & motus in primas &longs;pecies di&longs;tribuit <expan abbr="animantiũ">animantium</expan>, & <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan>: mox <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> motus in &longs;implices & <expan abbr="cõpo&longs;itos">compo&longs;itos</expan> partiuntur. </s> <s>Attamen quantum &longs;pectat <lb/>adid, vt habeant in &longs;eip&longs;is initia motus, quapropter naturalia &longs;unt, pari &longs;anè gradu procedunt. <lb/></s> <s>Si igitur ex eo forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, quia diuidatur, & modò imperfecta &longs;it, in progre&longs;&longs;u perfe­<lb/>ctio paretur, in extremo iam peruenerit ad &longs;ummum, &, dum imperfecta e&longs;t, efficiat motum; <lb/>ab&longs;oluta verò &longs;it cau&longs;&longs;a quietis: equidem puto, aut mixtorum formas intendi & remitti, aut cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, & quietis in omnibus animo carentibus non e&longs;&longs;e communem. </s> <s>illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> placitis <lb/>ob&longs;tat; hoc <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Accedit eodem, q illi quod <expan abbr="iã">iam</expan> de leui <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, tribuit Ari­<lb/>&longs;toteles, quòd faciat e&longs;&longs;e in certo loco. </s> <s>e&longs;&longs;e autem in loco potius e&longs;t affine quietis, quàm motus. | <arrow.to.target n="marg2061"></arrow.to.target><lb/>Nos <expan abbr="aũt">aut</expan> qui nullam pror&longs;us <expan abbr="formã">formam</expan> diuidi credimus, <expan abbr="neq.">neque</expan> item reliqua qu&ecedil; ex hoc placito fluunt, <lb/>approbare po&longs;&longs;umus. </s> <s>Sed quantum pertinet ad hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> caput, ij qui ita opinantur, parum, mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>, <expan abbr="decretũ">decretum</expan> Ari&longs;totelis ob&longs;eruarunt. </s> <s>Dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as mot^{9} explicaret Ari&longs;toteles, cùm <lb/>in octo phy&longs;icis, tum in libris de cœlo, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in iis quos de animo <expan abbr="motu&qacute;ue">motuque</expan> animalium &longs;crip&longs;it; <lb/>perpetuò profe&longs;&longs;us e&longs;t, &longs;e explica&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ non &longs;peciatim elementorum motus cau&longs;&longs;a foret, <lb/>&longs;ed inanimorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> generatim & de inanimis omnib. ea pronunciauit, in &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> per quod moueantur & quie&longs;cant, & motus in primas &longs;pecies di&longs;tribuit <expan abbr="animantiũ">animantium</expan>, & <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan>: mox <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> motus in &longs;implices & <expan abbr="cõpo&longs;itos">compo&longs;itos</expan> partiuntur. </s> <s>Attamen quantum &longs;pectat <lb/>adid, vt habeant in &longs;eip&longs;is initia motus, quapropter naturalia &longs;unt, pari &longs;anè gradu procedunt. <lb/></s> <s>Si igitur ex eo forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, quia diuidatur, & modò imperfecta &longs;it, in progre&longs;&longs;u perfe­<lb/>ctio paretur, in extremo iam peruenerit ad &longs;ummum, &, dum imperfecta e&longs;t, efficiat motum; <lb/>ab&longs;oluta verò &longs;it cau&longs;&longs;a quietis: equidem puto, aut mixtorum formas intendi & remitti, aut cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, & quietis in omnibus animo carentibus non e&longs;&longs;e communem. </s> <s>illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> placitis <lb/>ob&longs;tat; hoc <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Accedit eodem, q illi quod <expan abbr="iã">iam</expan> de leui <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, tribuit Ari­<lb/>&longs;toteles, quòd faciat e&longs;&longs;e in certo loco. </s> <s>e&longs;&longs;e autem in loco potius e&longs;t affine quietis, quàm motus. |
| <pb pagenum="316"/>Igitur huic nos <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> firmiori parieti adh&ecedil;rentes illud recipiemus, quae generatim de cau&longs;sis mo­<lb/> | <pb pagenum="316"/>Igitur huic nos <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> firmiori parieti adh&ecedil;rentes illud recipiemus, quae generatim de cau&longs;sis mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2062"></arrow.to.target><lb/>tus in omnibus inanimis ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> principiorum motus in animante <expan abbr="decretũ">decretum</expan> &longs;it. </s> <s>naturam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile motus & quietis, & &longs;igillatim docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma, ve­<lb/>tus & noua &longs;e habeant & ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, & ad quietem. </s> <s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> tale e&longs;t, vt ei nemo refragari queat, <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;impliciter e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc e&longs;t functio perfecta rei naturalis quæ formam <lb/>con&longs;equitur, vt vmbra corpus, ad quam &longs;ic &longs;e habere <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> dicimus, vt ex ip&longs;a pendeat &longs;icuti <expan abbr="cõ-&longs;equens">con­<lb/>&longs;equens</expan>, qui modus producendi materiam, <expan abbr="patibile&qacute;">patibileque</expan>. </s> <s>principium imitatur. </s> <s>proinde et&longs;i quies e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">e)ne/zgeia</foreign> & functio, e&longs;t vt functio quæ <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> imitatur, non <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè, quae eius <lb/>e&longs;t à quo e&longs;t, nec alij <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & potius habet illud <foreign lang="greek">e\nezgei/as</foreign>, quae indiuiduo con&longs;i&longs;tit, & tota <lb/>&longs;imul, vt terminans <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> & extentionem motus. </s> <s>Verùm quae motus e&longs;t res multò magis varia, <lb/><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>plura habet capita, de ip&longs;o <expan abbr="etiã">etiam</expan> multò plura dicenda &longs;unt, & <expan abbr="quãquam">quanquam</expan> motus ob <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> cau&longs;&longs;am fit in elemento, dum gignitur, & po&longs;tquam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, &longs;ed po&longs;tquam genitum e&longs;t; per <lb/>accidens, & ex impedimento mouetur: per &longs;e, dum gignitur. </s> <s>Quantum artinet ad motum, qui <lb/>e&longs;t elementi geniti: eadem ratio, atque illa quæ de quiete allata fuit. </s> <s>etenim per &longs;e e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/zgeia</foreign>, <lb/>& functio, per accidens e&longs;t extentio & motus Quod verò &longs;pectat ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui fit per &longs;e, <expan abbr="repeten-dũ">repeten­<lb/>dum</expan> e&longs;t in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu duo re&longs;pici oportere <expan abbr="terminũ">terminum</expan> & viam. </s> <s><expan abbr="terminũ">terminum</expan> qui per &longs;e indiuiduus e&longs;t; viam <lb/>quæ habet extentionem. </s> <s>Terminus <expan abbr="aũt">aut</expan> aut e&longs;t perfectus, qui continet omnem <expan abbr="motũ">motum</expan>, aut imper­<lb/>fectus, qui e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc mutatum vel <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e, quanquam omnes <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine habitus quan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2062"></arrow.to.target><lb/>tus in omnibus inanimis ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> principiorum motus in animante <expan abbr="decretũ">decretum</expan> &longs;it. </s> <s>naturam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile motus & quietis, & &longs;igillatim docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma, ve­<lb/>tus & noua &longs;e habeant & ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, & ad quietem. </s> <s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> tale e&longs;t, vt ei nemo refragari queat, <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;impliciter e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc e&longs;t functio perfecta rei naturalis quæ formam <lb/>con&longs;equitur, vt vmbra corpus, ad quam &longs;ic &longs;e habere <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> dicimus, vt ex ip&longs;a pendeat &longs;icuti <expan abbr="cõ-&longs;equens">con­<lb/>&longs;equens</expan>, qui modus producendi materiam, <expan abbr="patibile&qacute;">patibileque</expan>. </s> <s>principium imitatur. </s> <s>proinde et&longs;i quies e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign> & functio, e&longs;t vt functio quæ <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> imitatur, non <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè, quae eius <lb/>e&longs;t à quo e&longs;t, nec alij <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & potius habet illud <foreign lang="greek">e)nergei/as</foreign>, quae indiuiduo con&longs;i&longs;tit, & tota <lb/>&longs;imul, vt terminans <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> & extentionem motus. </s> <s>Verùm quae motus e&longs;t res multò magis varia, <lb/><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>plura habet capita, de ip&longs;o <expan abbr="etiã">etiam</expan> multò plura dicenda &longs;unt, & <expan abbr="quãquam">quanquam</expan> motus ob <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> cau&longs;&longs;am fit in elemento, dum gignitur, & po&longs;tquam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, &longs;ed po&longs;tquam genitum e&longs;t; per <lb/>accidens, & ex impedimento mouetur: per &longs;e, dum gignitur. </s> <s>Quantum artinet ad motum, qui <lb/>e&longs;t elementi geniti: eadem ratio, atque illa quæ de quiete allata fuit. </s> <s>etenim per &longs;e e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign>, <lb/>& functio, per accidens e&longs;t extentio & motus Quod verò &longs;pectat ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui fit per &longs;e, <expan abbr="repeten-dũ">repeten­<lb/>dum</expan> e&longs;t in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu duo re&longs;pici oportere <expan abbr="terminũ">terminum</expan> & viam. </s> <s><expan abbr="terminũ">terminum</expan> qui per &longs;e indiuiduus e&longs;t; viam <lb/>quæ habet extentionem. </s> <s>Terminus <expan abbr="aũt">aut</expan> aut e&longs;t perfectus, qui continet omnem <expan abbr="motũ">motum</expan>, aut imper­<lb/>fectus, qui e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc mutatum vel <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e, quanquam omnes <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine habitus quan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2063"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="doq.">doque</expan> exprimuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hi verò cùm participent <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> & <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, & <expan abbr="quãdam">quandam</expan> actus ima­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2063"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="doq.">doque</expan> exprimuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hi verò cùm participent <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> & <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, & <expan abbr="quãdam">quandam</expan> actus ima­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2064"></arrow.to.target><lb/>ginem pr&ecedil;&longs;eferant; re vera partes formæ &longs;unt, & in <expan abbr="materiã">materiam</expan> rectius referuntur: etenim forma e&longs;t <lb/>vniuer&longs;æ mutationis extremum. </s> <s>His profectò re&longs;pondent pro portione gradus officij &longs;ui; &longs;ed <lb/>non partes motus; verùm termini & mutata e&longs;&longs;e quæ potius <expan abbr="cũ">cum</expan> quiete congruunt, & functio qu&ecedil; <lb/>po&longs;ita e&longs;t in indiuiduo, licet imperfecta. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan>, quia non &longs;unt, forma, &longs;ed pars formæ, & <lb/>materiæ vicem &longs;u&longs;tinent, &longs;iquis <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> illam motus formæ, non ad&longs;cribat, non poterit iure accu­<lb/>&longs;ari. </s> <s>Sed, &longs;i form&ecedil; velit a&longs;signare <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> motus, quòd à forma, cuius &longs;unt partes, acceperint aliqua <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> actus, idem erit iudicui de motus cau&longs;&longs;a <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan>, quod &longs;uprà fecimus deforma noua. <lb/></s> <s>erit <expan abbr=".n.">enim</expan> motus, &longs;eu potius eius terminus energia, & ex illo &longs;ic <expan abbr="p&etilde;debit">pendebit</expan>, vt energian ex forma <expan abbr="p&etilde;dêre">pendêre</expan> <lb/>docuimus. </s> <s>& ita &longs;e habebit ad <expan abbr="eã">eam</expan> motus, vt ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> eius quod non e&longs;t quidem motus; &longs;ed &longs;ine <lb/>quo non exi&longs;tit motus. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ecundò non proximè motus ex forma noua pendebit. </s> <s>At verò quia <lb/>materia per <expan abbr="veter&etilde;">veterem</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vtpote <expan abbr="contrariã">contrariam</expan> e&longs;t in potentia, <expan abbr="certã">certam</expan> in &longs;e <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> continens, qua­<lb/>propter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motu <expan abbr="quodã">quodam</expan> determinato cietur, forma vetus erit prima cau&longs;&longs;a motus: prima inquam, <lb/>&longs;i cum forma noua <expan abbr="cõferatur">conferatur</expan>. </s> <s>&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> habet in &longs;eip&longs;a propter eiu&longs;modi pote&longs;tatem extentionem, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg2064"></arrow.to.target><lb/>ginem pr&ecedil;&longs;eferant; re vera partes formæ &longs;unt, & in <expan abbr="materiã">materiam</expan> rectius referuntur: etenim forma e&longs;t <lb/>vniuer&longs;æ mutationis extremum. </s> <s>His profectò re&longs;pondent pro portione gradus officij &longs;ui; &longs;ed <lb/>non partes motus; verùm termini & mutata e&longs;&longs;e quæ potius <expan abbr="cũ">cum</expan> quiete congruunt, & functio qu&ecedil; <lb/>po&longs;ita e&longs;t in indiuiduo, licet imperfecta. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan>, quia non &longs;unt, forma, &longs;ed pars formæ, & <lb/>materiæ vicem &longs;u&longs;tinent, &longs;iquis <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> illam motus formæ, non ad&longs;cribat, non poterit iure accu­<lb/>&longs;ari. </s> <s>Sed, &longs;i form&ecedil; velit a&longs;signare <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> motus, quòd à forma, cuius &longs;unt partes, acceperint aliqua <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> actus, idem erit iudicui de motus cau&longs;&longs;a <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan>, quod &longs;uprà fecimus deforma noua. <lb/></s> <s>erit <expan abbr=".n.">enim</expan> motus, &longs;eu potius eius terminus energia, & ex illo &longs;ic <expan abbr="p&etilde;debit">pendebit</expan>, vt energian ex forma <expan abbr="p&etilde;dêre">pendêre</expan> <lb/>docuimus. </s> <s>& ita &longs;e habebit ad <expan abbr="eã">eam</expan> motus, vt ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> eius quod non e&longs;t quidem motus; &longs;ed &longs;ine <lb/>quo non exi&longs;tit motus. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ecundò non proximè motus ex forma noua pendebit. </s> <s>At verò quia <lb/>materia per <expan abbr="veter&etilde;">veterem</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, vtpote <expan abbr="contrariã">contrariam</expan> e&longs;t in potentia, <expan abbr="certã">certam</expan> in &longs;e <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> continens, qua­<lb/>propter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motu <expan abbr="quodã">quodam</expan> determinato cietur, forma vetus erit prima cau&longs;&longs;a motus: prima inquam, <lb/>&longs;i cum forma noua <expan abbr="cõferatur">conferatur</expan>. </s> <s>&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> habet in &longs;eip&longs;a propter eiu&longs;modi pote&longs;tatem extentionem, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2065"></arrow.to.target><lb/>repugnantiæ radices, vnde &longs;ucce&longs;sio na&longs;citur in motu. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="fundamentũ">fundamentum</expan> e&longs;t pote&longs;tatis, cuius in <lb/><expan abbr="geniũ">genium</expan> e&longs;t, vt &longs;emper <expan abbr="actũ">actum</expan> re&longs;piciat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & actu terminatur, & ab actu promonetur ad actu, & <lb/>actu nititur. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> quo nititur, e&longs;t forma vetus. </s> <s>His ita con&longs;titutis veniamus ad obiectioneis. <lb/></s> <s>Ad <expan abbr="primã">primam</expan> verò &longs;ic <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> putamus. </s> <s>Formam <expan abbr="nouã">nouam</expan> cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e motus hi&longs;ce legibus acceptis, quae<lb/>&longs;it cau&longs;&longs;a quatenus termini illi imperfecti, &longs;iue genita e&longs;&longs;e, & habitus vltimo <expan abbr="prægredi&etilde;tes">prægredientes</expan> actum <lb/><expan abbr="participãt">participant</expan>, qui totus in forma ab&longs;oluta continetur, & quoad &longs;ine terminis illis imperfectis non ex­<lb/>tat motus. </s> <s>Neque verò motus <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> puto <expan abbr="&longs;tatuendã">&longs;tatuendam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="formã">formam</expan> nouam, quae illa terminetur omnis <lb/>motus: nam tum reputanda non e&longs;t natura; quippe quæ moueat, vt finis, & vt cau&longs;&longs;a externa. <lb/></s> <s>Sed hîc <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, quae con&longs;ideremus, quemadmodum forma noua &longs;it cau&longs;&longs;a motus: quoniam item <lb/>hic modus qui de&longs;criptus e&longs;t, non caret &longs;u&longs;picione. </s> <s>Siquidem natura &longs;ic explicetur. </s> <s>Principium <lb/>motus eius in quo e&longs;t primò. </s> <s>quandò neque primò, <expan abbr="neq.">neque</expan> vt in eo in quo e&longs;t, noua forma &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>motus. </s> <s>Nam quod ante <expan abbr="formã">formam</expan> ab&longs;olutam exi&longs;tit, ab efficiente videtur exi&longs;tere, & ab alio pendêre <lb/>ita, ni&longs;i vrgeretur ab efficiente; fortè deperiret. </s> <s>Præterea &longs;i cau&longs;&longs;a e&longs;t motus, per genita e&longs;&longs;e, quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2065"></arrow.to.target><lb/>repugnantiæ radices, vnde &longs;ucce&longs;sio na&longs;citur in motu. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <expan abbr="fundamentũ">fundamentum</expan> e&longs;t pote&longs;tatis, cuius in <lb/><expan abbr="geniũ">genium</expan> e&longs;t, vt &longs;emper <expan abbr="actũ">actum</expan> re&longs;piciat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & actu terminatur, & ab actu promonetur ad actu, & <lb/>actu nititur. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> quo nititur, e&longs;t forma vetus. </s> <s>His ita con&longs;titutis veniamus ad obiectioneis. <lb/></s> <s>Ad <expan abbr="primã">primam</expan> verò &longs;ic <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> putamus. </s> <s>Formam <expan abbr="nouã">nouam</expan> cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e motus hi&longs;ce legibus acceptis, quae<lb/>&longs;it cau&longs;&longs;a quatenus termini illi imperfecti, &longs;iue genita e&longs;&longs;e, & habitus vltimo <expan abbr="prægredi&etilde;tes">prægredientes</expan> actum <lb/><expan abbr="participãt">participant</expan>, qui totus in forma ab&longs;oluta continetur, & quoad &longs;ine terminis illis imperfectis non ex­<lb/>tat motus. </s> <s>Neque verò motus <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> puto <expan abbr="&longs;tatuendã">&longs;tatuendam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="formã">formam</expan> nouam, quae illa terminetur omnis <lb/>motus: nam tum reputanda non e&longs;t natura; quippe quæ moueat, vt finis, & vt cau&longs;&longs;a externa. <lb/></s> <s>Sed hîc <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, quae con&longs;ideremus, quemadmodum forma noua &longs;it cau&longs;&longs;a motus: quoniam item <lb/>hic modus qui de&longs;criptus e&longs;t, non caret &longs;u&longs;picione. </s> <s>Siquidem natura &longs;ic explicetur. </s> <s>Principium <lb/>motus eius in quo e&longs;t primò. </s> <s>quandò neque primò, <expan abbr="neq.">neque</expan> vt in eo in quo e&longs;t, noua forma &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>motus. </s> <s>Nam quod ante <expan abbr="formã">formam</expan> ab&longs;olutam exi&longs;tit, ab efficiente videtur exi&longs;tere, & ab alio pendêre <lb/>ita, ni&longs;i vrgeretur ab efficiente; fortè deperiret. </s> <s>Præterea &longs;i cau&longs;&longs;a e&longs;t motus, per genita e&longs;&longs;e, quæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2066"></arrow.to.target><lb/>non &longs;unt motus, &longs;ed aliquid motus: ergo natura <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t principium motus primò. </s> <s>Verùm ad hæc <lb/>ita <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex alio, vt ab alio partes formæ iam factas, &longs;icut & <expan abbr="formã">formam</expan> ip&longs;am, neque <lb/>hoc e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan>: c&ecedil;terùm ita ab alio e&longs;&longs;e, vt ex alio &longs;int, hoc e&longs;t, per materi&ecedil; <expan abbr="tran&longs;mutation&etilde;">tran&longs;mutationem</expan>, & <lb/>&longs;ecundùm materi&ecedil; <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, & quatenus actus ille, &longs;eu gradus perfectiouis e&longs;t factus materi&ecedil; pro­<lb/>prius, &longs;ic e&longs;t natura, & motus ex illo cuicuimodi &longs;it, e&longs;t naturalis, in eo differens à non naturali, quae<lb/>in hoc nihil immutatur de pote&longs;tate materi&ecedil;. </s> <s>Quapropter latet in argumento <expan abbr="vitiũ">vitium</expan>, dum a&longs;&longs;umi­<lb/>tur ita pendêre parteis illas form&ecedil;, qua&longs;i non h&ecedil;reant materiæ, & &longs;impliciter &longs;umitur id quod <expan abbr="ve-rũ">ve­<lb/>rum</expan> e&longs;t adhibita conditione, nimirùm vt ex alio per materiæ mutationem. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de eo, <lb/>quòd forma non videatur e&longs;&longs;e principium motus primò, cum &longs;it mutati e&longs;&longs;e & functionis qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="sũt">sunt</expan> partes motus. </s> <s>Ambiguitas partium nos decipere po&longs;&longs;er. </s> <s>Etenim partes in motu, vel &longs;unt mate­<lb/>ri&ecedil;, & magnitudinis, vel &longs;unt con&longs;titutionis & e&longs;&longs;enti&ecedil;: fateor planè mutata e&longs;&longs;e, & actum, vel <lb/>energian, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e parteis magnitudinis in motu, quòd tales partes in continuo continuus quoque <lb/>&longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t, &longs;ed &longs;unt pror&longs;us ex eo genere partium quæ con&longs;tituunt. </s> <s>Ira igitur forma noua <lb/>facit motum, quia facit partem con&longs;tituentem motum. </s> <s>At natura e&longs;t principium motus primò. | <arrow.to.target n="marg2066"></arrow.to.target><lb/>non &longs;unt motus, &longs;ed aliquid motus: ergo natura <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t principium motus primò. </s> <s>Verùm ad hæc <lb/>ita <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t, e&longs;&longs;e <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex alio, vt ab alio partes formæ iam factas, &longs;icut & <expan abbr="formã">formam</expan> ip&longs;am, neque <lb/>hoc e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan>: c&ecedil;terùm ita ab alio e&longs;&longs;e, vt ex alio &longs;int, hoc e&longs;t, per materi&ecedil; <expan abbr="tran&longs;mutation&etilde;">tran&longs;mutationem</expan>, & <lb/>&longs;ecundùm materi&ecedil; <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, & quatenus actus ille, &longs;eu gradus perfectionis e&longs;t factus materi&ecedil; pro­<lb/>prius, &longs;ic e&longs;t natura, & motus ex illo cuicuimodi &longs;it, e&longs;t naturalis, in eo differens à non naturali, quae<lb/>in hoc nihil immutatur de pote&longs;tate materi&ecedil;. </s> <s>Quapropter latet in argumento <expan abbr="vitiũ">vitium</expan>, dum a&longs;&longs;umi­<lb/>tur ita pendêre parteis illas form&ecedil;, qua&longs;i non h&ecedil;reant materiæ, & &longs;impliciter &longs;umitur id quod <expan abbr="ve-rũ">ve­<lb/>rum</expan> e&longs;t adhibita conditione, nimirùm vt ex alio per materiæ mutationem. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de eo, <lb/>quòd forma non videatur e&longs;&longs;e principium motus primò, cum &longs;it mutati e&longs;&longs;e & functionis qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="sũt">sunt</expan> partes motus. </s> <s>Ambiguitas partium nos decipere po&longs;&longs;er. </s> <s>Etenim partes in motu, vel &longs;unt mate­<lb/>ri&ecedil;, & magnitudinis, vel &longs;unt con&longs;titutionis & e&longs;&longs;enti&ecedil;: fateor planè mutata e&longs;&longs;e, & actum, vel <lb/>energian, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e parteis magnitudinis in motu, quòd tales partes in continuo continuus quoque <lb/>&longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t, &longs;ed &longs;unt pror&longs;us ex eo genere partium quæ con&longs;tituunt. </s> <s>Ira igitur forma noua <lb/>facit motum, quia facit partem con&longs;tituentem motum. </s> <s>At natura e&longs;t principium motus primò. |
| <pb pagenum="317"/> | <pb pagenum="317"/> |
| <arrow.to.target n="marg2067"></arrow.to.target><lb/>Certè, &longs;i naturam a&longs;&longs;umas generatim & indi&longs;tinctè quæ materiam <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>. </s> <s>Ex illa <lb/>fit motus primò, & adæquatè, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> forma e&longs;t cau&longs;&longs;a eius partis quæ terminus e&longs;t, & e&longs;&longs;e muta­<lb/>tum; materia verò &longs;ucce&longs;sionis & extentionis. </s> <s>&longs;ed &longs;igillatim <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> e&longs;t primò .i. </s> <s>citra <expan abbr="mediũ">medium</expan>, <lb/>cau&longs;&longs;a motus &longs;uo <expan abbr="quæq.">quæque</expan> more: &longs;ic cau&longs;&longs;a motus, quòd præ&longs;tet aliquid, vnde con&longs;tituatur motus. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;ingulæ naturæ &longs;eor&longs;um &longs;ufficiunt ad <expan abbr="propagandũ">propagandum</expan> motum &longs;impliciter. </s> <s>Veruntamen cùm <lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> naturæ concurrant in officio &longs;uo faciendo, & ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> præ&longs;entia partes omnes exi&longs;tant <lb/>quæ con&longs;tituunt motum: idcirco natura &longs;impliciter dicitur e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus primò coniun­<lb/>ctim, non &longs;eor&longs;um, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> re&longs;pexi&longs;&longs;e videtur philo&longs;ophus in ea definitione, quia nob. </s> <s>notior <lb/>e&longs;&longs;et vniuer&longs;us motus, partes <expan abbr="aũt">aut</expan> quæ ip&longs;um con&longs;tituerent, ignotæ & adhuc plurib. explicandæ. <lb/></s> <s>Secunda dubitatio &longs;ic tollitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> iam con&longs;titit, vt forma &longs;impliciter &longs;it cau&longs;&longs;a quietis, &longs;eu ve­<lb/>tus, &longs;eu noua: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a quietis illius quæ &longs;ibi conueniens e&longs;t, vt forma terræ, quae terra maneat <lb/>in inferiore loco, cui, &longs;i acce&longs;&longs;erit ignis forma, ex hac &longs;equitur, vt locus &longs;uperior illi conueniat. <lb/></s> <s>Motus e&longs;t ex illis, vbi intercedat materiæ permutatio. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita variis modis habentes motum fa­<lb/>ciunt & quietem, & quies &longs;anè veteri adh&ecedil;ret, quatenus integra e&longs;t; motus, vbi afficitur materia <lb/>per pote&longs;tatem quam in &longs;eip&longs;a retinet ad oppo&longs;itum. </s> <s>Quapropter & natura tum materia, tum <lb/>etiam forma &longs;unt facultates patibiles & oppo&longs;ita re&longs;piciunt. </s> <s>Neque verò quòd audieris formam <lb/><expan abbr="veter&etilde;">veterem</expan> per pote&longs;tatem quam habet ad <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan>, veteri debes, quominus & hoc pa­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2067"></arrow.to.target><lb/>Certè, &longs;i naturam a&longs;&longs;umas generatim & indi&longs;tinctè quæ materiam <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>. </s> <s>Ex illa <lb/>fit motus primò, & adæquatè, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> forma e&longs;t cau&longs;&longs;a eius partis quæ terminus e&longs;t, & e&longs;&longs;e muta­<lb/>tum; materia verò &longs;ucce&longs;sionis & extentionis. </s> <s>&longs;ed &longs;igillatim <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> e&longs;t primò .i. </s> <s>citra <expan abbr="mediũ">medium</expan>, <lb/>cau&longs;&longs;a motus &longs;uo <expan abbr="quæq.">quæque</expan> more: &longs;ic cau&longs;&longs;a motus, quòd præ&longs;tet aliquid, vnde con&longs;tituatur motus. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;ingulæ naturæ &longs;eor&longs;um &longs;ufficiunt ad <expan abbr="propagandũ">propagandum</expan> motum &longs;impliciter. </s> <s>Veruntamen cùm <lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> naturæ concurrant in officio &longs;uo faciendo, & ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> præ&longs;entia partes omnes exi&longs;tant <lb/>quæ con&longs;tituunt motum: idcirco natura &longs;impliciter dicitur e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus primò coniun­<lb/>ctim, non &longs;eor&longs;um, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> re&longs;pexi&longs;&longs;e videtur philo&longs;ophus in ea definitione, quia nob. </s> <s>notior <lb/>e&longs;&longs;et vniuer&longs;us motus, partes <expan abbr="aũt">aut</expan> quæ ip&longs;um con&longs;tituerent, ignotæ & adhuc plurib. explicandæ. <lb/></s> <s>Secunda dubitatio &longs;ic tollitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> iam con&longs;titit, vt forma &longs;impliciter &longs;it cau&longs;&longs;a quietis, &longs;eu ve­<lb/>tus, &longs;eu noua: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a quietis illius quæ &longs;ibi conueniens e&longs;t, vt forma terræ, quae terra maneat <lb/>in inferiore loco, cui, &longs;i acce&longs;&longs;erit ignis forma, ex hac &longs;equitur, vt locus &longs;uperior illi conueniat. <lb/></s> <s>Motus e&longs;t ex illis, vbi intercedat materiæ permutatio. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita variis modis habentes motum fa­<lb/>ciunt & quietem, & quies &longs;anè veteri adh&ecedil;ret, quatenus integra e&longs;t; motus, vbi afficitur materia <lb/>per pote&longs;tatem quam in &longs;eip&longs;a retinet ad oppo&longs;itum. </s> <s>Quapropter & natura tum materia, tum <lb/>etiam forma &longs;unt facultates patibiles & oppo&longs;ita re&longs;piciunt. </s> <s>Neque verò quòd audieris formam <lb/><expan abbr="veter&etilde;">veterem</expan> per pote&longs;tatem quam habet ad <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan>, veteri debes, quominus & hoc pa­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2068"></arrow.to.target><lb/>cto natura &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus primò: &longs;iquidem pote&longs;tas &longs;it ratio principij, non in&longs;trumentum, <lb/>aut aliquid extrin&longs;ecùs, quod in ip&longs;a natura <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> ponat. </s> <s>Ad obiectionem igitur; liquet accipi <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, non omnib. modis <expan abbr="con&longs;ideratã">con&longs;ideratam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;impliciter, quemadmodum in Ari&longs;totelica definitio­<lb/>ne po&longs;ita e&longs;t. </s> <s>Ad <expan abbr="tertiã">tertiam</expan> &longs;ic re&longs;pondemus. </s> <s>Naturalem denominari à natura, quae &longs;it ad naturam, non <lb/>ex natura, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> habere &longs;en&longs;um. </s> <s>Primùm, qui motus, qui &longs;unt naturales, &longs;icuti forma termi­<lb/>nantur, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="denomin&etilde;tur">denominentur</expan> ab ip&longs;a, vt albefactio ab albedine, & à caliditate calefactio, & hoc <lb/>pacto dicuntur ab eo ad quod &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quae motus dicatur naturalis hoc ip&longs;o nomine, id <lb/>verò non e&longs;t eò, quae &longs;it ad naturam, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t motus naturalis, quia &longs;it in <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;impliciter, &longs;ed <lb/>quia <expan abbr="cõ&longs;equitur">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t ex natura, quòd e&longs;t huius natur&ecedil; proprius. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> peccat <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> <lb/>&longs;ecundum non <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> vt cau&longs;&longs;am illi tribuens quæ tribuere non oportuit, illa &longs;eparans quæ tri­<lb/>buenda fuerant. </s> <s>Diluitur <expan abbr="aũt">aut</expan> quarta obiectio, quae habitus ab Ari&longs;totele tam ab&longs;olutus, quam im­<lb/>perfectus ille vocatur, quatenus actum <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan>, & <expan abbr="habitũ">habitum</expan> perfectum participat, qui etiam forma <lb/>dici &longs;olet, vt cùm dicitur: Dans formam dare appendices. </s> <s>accipitur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma imperfecta qu&ecedil; e&longs;t <lb/>ambiguè forma, nec forma &longs;impliciter, &longs;ed cum adiecto quod affert <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, vt &longs;i dicas <expan abbr="manũ">manum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2068"></arrow.to.target><lb/>cto natura &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus primò: &longs;iquidem pote&longs;tas &longs;it ratio principij, non in&longs;trumentum, <lb/>aut aliquid extrin&longs;ecùs, quod in ip&longs;a natura <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> ponat. </s> <s>Ad obiectionem igitur; liquet accipi <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, non omnib. modis <expan abbr="con&longs;ideratã">con&longs;ideratam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;impliciter, quemadmodum in Ari&longs;totelica definitio­<lb/>ne po&longs;ita e&longs;t. </s> <s>Ad <expan abbr="tertiã">tertiam</expan> &longs;ic re&longs;pondemus. </s> <s>Naturalem denominari à natura, quae &longs;it ad naturam, non <lb/>ex natura, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> habere &longs;en&longs;um. </s> <s>Primùm, qui motus, qui &longs;unt naturales, &longs;icuti forma termi­<lb/>nantur, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="denomin&etilde;tur">denominentur</expan> ab ip&longs;a, vt albefactio ab albedine, & à caliditate calefactio, & hoc <lb/>pacto dicuntur ab eo ad quod &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quae motus dicatur naturalis hoc ip&longs;o nomine, id <lb/>verò non e&longs;t eò, quae &longs;it ad naturam, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t motus naturalis, quia &longs;it in <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;impliciter, &longs;ed <lb/>quia <expan abbr="cõ&longs;equitur">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t ex natura, quòd e&longs;t huius natur&ecedil; proprius. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> peccat <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> <lb/>&longs;ecundum non <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> vt cau&longs;&longs;am illi tribuens quæ tribuere non oportuit, illa &longs;eparans quæ tri­<lb/>buenda fuerant. </s> <s>Diluitur <expan abbr="aũt">aut</expan> quarta obiectio, quae habitus ab Ari&longs;totele tam ab&longs;olutus, quam im­<lb/>perfectus ille vocatur, quatenus actum <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan>, & <expan abbr="habitũ">habitum</expan> perfectum participat, qui etiam forma <lb/>dici &longs;olet, vt cùm dicitur: Dans formam dare appendices. </s> <s>accipitur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma imperfecta qu&ecedil; e&longs;t <lb/>ambiguè forma, nec forma &longs;impliciter, &longs;ed cum adiecto quod affert <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, vt &longs;i dicas <expan abbr="manũ">manum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2069"></arrow.to.target><lb/>lapideam: &longs;ic, cùm dicitur forma fluens, & forma imperfecta, & h&ecedil;c motui &longs;upponitur qui item <lb/>e&longs;t functio imperfecta. </s> <s>Dicimus verò ad vltimum: Motum e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan>, quia functio &longs;ecundùm <lb/>naturam, non e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;umendũ">&longs;umendum</expan> &longs;impliciter, immo motus affert interitum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed &longs;pectandas e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2069"></arrow.to.target><lb/>lapideam: &longs;ic, cùm dicitur forma fluens, & forma imperfecta, & h&ecedil;c motui &longs;upponitur qui item <lb/>e&longs;t functio imperfecta. </s> <s>Dicimus verò ad vltimum: Motum e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan>, quia functio &longs;ecundùm <lb/>naturam, non e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;umendũ">&longs;umendum</expan> &longs;impliciter, immo motus affert interitum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed &longs;pectandas e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2070"></arrow.to.target><lb/>&longs;as, vnde deriuatur, & quantum e&longs;t de cau&longs;sis internis de quibus nunc ip&longs;um verba facimus, eæ <lb/><expan abbr="&longs;ubeũt">&longs;ubeunt</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pote&longs;tatis, aut actus. </s> <s>E&longs;t igitur motus eius interitus, quo fundatur ratio pote&longs;tatis. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in motu &longs;eu primò, vt fit in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> &longs;pecie motus per &longs;e ip&longs;am con&longs;iderata, &longs;eu &longs;ecundò, vt <lb/>fit in motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan>, qui &longs;equitur <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> mutationem, <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> amittitur de termino à quo cui po­<lb/>te&longs;tas innititur, & de actu illi oppo&longs;ito <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in albefactione amittitur, <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> primò, <lb/>quo nititur pote&longs;tas ad <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>: in motu ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, amittitur forma vetus, qua fundatur pote&longs;tas <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan>, & functiones quæ illam <expan abbr="con&longs;equūtur">con&longs;equuntur</expan>. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="aūt">aut</expan> functio <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; illius <lb/>quæ <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habet actus, &longs;iue <expan abbr="ĩperfectio">imperfectio</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> res gignitur, & e&longs;t mot^{9}, &longs;iue perfecti, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> res genita <lb/>e&longs;t vt e&longs;t quies. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="tũ">tum</expan> bene &longs;e habet, cùm e&longs;t in officio. </s> <s>Nolim <expan abbr="tñ">tantum</expan> te obliui&longs;ci <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> ei^{9} <lb/>ea ex parte qua <expan abbr="cõtinet">continet</expan> aliquid facti, & <foreign lang="greek">e)ne/zgeian</foreign>, qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> pendet à forma noua, aut eius aliqua <lb/> | <arrow.to.target n="marg2070"></arrow.to.target><lb/>&longs;as, vnde deriuatur, & quantum e&longs;t de cau&longs;sis internis de quibus nunc ip&longs;um verba facimus, eæ <lb/><expan abbr="&longs;ubeũt">&longs;ubeunt</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pote&longs;tatis, aut actus. </s> <s>E&longs;t igitur motus eius interitus, quo fundatur ratio pote&longs;tatis. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in motu &longs;eu primò, vt fit in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> &longs;pecie motus per &longs;e ip&longs;am con&longs;iderata, &longs;eu &longs;ecundò, vt <lb/>fit in motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan>, qui &longs;equitur <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> mutationem, <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> amittitur de termino à quo cui po­<lb/>te&longs;tas innititur, & de actu illi oppo&longs;ito <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in albefactione amittitur, <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> primò, <lb/>quo nititur pote&longs;tas ad <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>: in motu ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, amittitur forma vetus, qua fundatur pote&longs;tas <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan>, & functiones quæ illam <expan abbr="con&longs;equūtur">con&longs;equuntur</expan>. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="aūt">aut</expan> functio <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; illius <lb/>quæ <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habet actus, &longs;iue <expan abbr="ĩperfectio">imperfectio</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> res gignitur, & e&longs;t mot^{9}, &longs;iue perfecti, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> res genita <lb/>e&longs;t vt e&longs;t quies. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="tũ">tum</expan> bene &longs;e habet, cùm e&longs;t in officio. </s> <s>Nolim <expan abbr="tñ">tantum</expan> te obliui&longs;ci <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> ei^{9} <lb/>ea ex parte qua <expan abbr="cõtinet">continet</expan> aliquid facti, & <foreign lang="greek">e)ne/rgeian</foreign>, qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> pendet à forma noua, aut eius aliqua <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2071"></arrow.to.target><lb/>parte, vt &longs;uprà <expan abbr="cõ&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hactenus à nobis explicata &longs;unt <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> naturæ officia: re&longs;tat <lb/><expan abbr="nũc">nunc</expan>, vt <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias recen&longs;entes indicemus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> longè di&longs;&longs;entiant iis quæ <expan abbr="iã">iam</expan> decreta fuerunt.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2071"></arrow.to.target><lb/>parte, vt &longs;uprà <expan abbr="cõ&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hactenus à nobis explicata &longs;unt <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> naturæ officia: re&longs;tat <lb/><expan abbr="nũc">nunc</expan>, vt <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias recen&longs;entes indicemus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> longè di&longs;&longs;entiant iis quæ <expan abbr="iã">iam</expan> decreta fuerunt.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2060"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2060"></margin.target>C</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2081"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;um & è &longs;uo loco per &longs;e mouetur, & vbi vult, etiam manet: inanima, cùm in &longs;uo loco exi&longs;tunt, <lb/>inde non ni&longs;i vi diuelluntur: <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>non ni&longs;i dimi&longs;&longs;a reuertuntur, & id pr&ecedil;tereà quod mouet, <lb/>&longs;edat & &longs;i&longs;tit, vt ego, qui moueo calamum, ip&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;i&longs;to. </s> <s>Vt igitur animal aliud mouet & &longs;i­<lb/>&longs;tit, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i mouet &longs;eip&longs;um, &longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;i&longs;tere pote&longs;t: ac ni&longs;i id fiat, vt, &longs;i rueret præceps, ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>motus ab animali non e&longs;t, verùm &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> corporis, per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mouetur ab alio, ideò quoque <lb/>opus habet, vt ab alio &longs;i&longs;tatur. </s> <s>Tum tertiò quoniam ea quæ per &longs;e mouentur à &longs;eip&longs;is, mouen­<lb/>tur ad plureis loci differentias, & pluribus motibus. </s> <s>Per&longs;picuum <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, animalia e&longs;&longs;e huiu&longs;modi <lb/>quæ tu cernis <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> corporis parteis <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ver&longs;us agitare, & ad omneis loci <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> cieri po&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>Quapropter etiam exi&longs;timauit Plotinus, <expan abbr="animũ">animum</expan> habere vim mouendi corpus in orbem animi c&ecedil;­<lb/>le&longs;tis officia ad no&longs;trates animos transferens imprudenter. </s> <s><expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>plureis <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> motus, tum in <lb/>toto, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> in partibus: cùm modò rectà progredi, aliàs a&longs;cendere, nonnunquam de&longs;cendere <lb/>&longs;oleant, & attollendo, & deprimendo, tendendo item, ac flectendo, <expan abbr="trahendo&qacute;">trahendoque</expan>. </s> <s>& pellendo par­<lb/>tes corporis, varias illis tribuere motioneis. </s> <s>Adde etiam plantas: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & illarum motus à &longs;eip&longs;is <lb/>obeuntur, dum <expan abbr=".n.">enim</expan> augentur, in <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> loci differentiam &longs;e&longs;e porrigunt. </s> <s>Po&longs;tremò quod per &longs;e mo­<lb/>uetur, diuidi oportet in partem actu per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & in partem per &longs;e motam. </s> <s>At inanima ni­ | <arrow.to.target n="marg2081"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;um & è &longs;uo loco per &longs;e mouetur, & vbi vult, etiam manet: inanima, cùm in &longs;uo loco exi&longs;tunt, <lb/>inde non ni&longs;i vi diuelluntur: <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>non ni&longs;i dimi&longs;&longs;a reuertuntur, & id pr&ecedil;tereà quod mouet, <lb/>&longs;edat & &longs;i&longs;tit, vt ego, qui moueo calamum, ip&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;i&longs;to. </s> <s>Vt igitur animal aliud mouet & &longs;i­<lb/>&longs;tit, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i mouet &longs;eip&longs;um, &longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;i&longs;tere pote&longs;t: ac ni&longs;i id fiat, vt, &longs;i rueret præceps, ille <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>motus ab animali non e&longs;t, verùm &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> corporis, per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mouetur ab alio, ideò quoque <lb/>opus habet, vt ab alio &longs;i&longs;tatur. </s> <s>Tum tertiò quoniam ea quæ per &longs;e mouentur à &longs;eip&longs;is, mouen­<lb/>tur ad plureis loci differentias, & pluribus motibus. </s> <s>Per&longs;picuum <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, animalia e&longs;&longs;e huiu&longs;modi <lb/>quæ tu cernis <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> corporis parteis <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ver&longs;us agitare, & ad omneis loci <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> cieri po&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>Quapropter etiam exi&longs;timauit Plotinus, <expan abbr="animũ">animum</expan> habere vim mouendi corpus in orbem animi c&ecedil;­<lb/>le&longs;tis officia ad no&longs;trates animos transferens imprudenter. </s> <s><expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>plureis <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> motus, tum in <lb/>toto, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> in partibus: cùm modò rectà progredi, aliàs a&longs;cendere, nonnunquam de&longs;cendere <lb/>&longs;oleant, & attollendo, & deprimendo, tendendo item, ac flectendo, <expan abbr="trahendo&qacute;">trahendoque</expan>. </s> <s>& pellendo par­<lb/>tes corporis, varias illis tribuere motioneis. </s> <s>Adde etiam plantas: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & illarum motus à &longs;eip&longs;is <lb/>obeuntur, dum <expan abbr=".n.">enim</expan> augentur, in <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> loci differentiam &longs;e&longs;e porrigunt. </s> <s>Po&longs;tremò quod per &longs;e mo­<lb/>uetur, diuidi oportet in partem actu per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & in partem per &longs;e motam. </s> <s>At inanima ni­ |
| <pb pagenum="320"/>hil habent huiu&longs;modi. </s> <s>Propo&longs;itio verò probatur ab Ari&longs;totele. </s> <s>Quoniam quod per &longs;e moue­<lb/> | <pb pagenum="320"/>hil habent huiu&longs;modi. </s> <s>Propo&longs;itio verò probatur ab Ari&longs;totele. </s> <s>Quoniam quod per &longs;e moue­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2082"></arrow.to.target><lb/>tur, habet in &longs;e initia cum efficiendi, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> excipiendi motum. </s> <s>At h&ecedil;c, &longs;i debent &longs;e&longs;e afficere, <lb/>hoc e&longs;t, &longs;i vnum <expan abbr="acturũ">acturum</expan> &longs;it, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò pa&longs;&longs;urum, &longs;eparata &longs;int oportet, <expan abbr="neq.">neque</expan> ratione &longs;olùm, aut po­<lb/>te&longs;tate, &longs;ed reip&longs;a & actu. </s> <s>Inanima verò formas habent pror&longs;us, cum materia connexas, <expan abbr="ideo&qacute;ue">ideoque</expan> <lb/>indi&longs;&longs;olubiles, & eiu&longs;modi quæ <expan abbr="neq.">neque</expan> in officiis, <expan abbr="neq.">neque</expan> reip&longs;a diuelli queant à materia. </s> <s>Non po&longs;­<lb/>&longs;unt igitur con&longs;tare inanima è parte mouente, & è parte mota. </s> <s>Quamobrem id con&longs;equi nece&longs;­<lb/>&longs;e e&longs;t, vt non à &longs;eip&longs;is, &longs;ed ab alio nece&longs;&longs;ariò moueantui &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Hoc igitur Ari&longs;to­<lb/>teli placuit, quod multò ante Platoni item placuerat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nam di&longs;tinxit aliquando animata ab ina­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2082"></arrow.to.target><lb/>tur, habet in &longs;e initia cum efficiendi, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> excipiendi motum. </s> <s>At h&ecedil;c, &longs;i debent &longs;e&longs;e afficere, <lb/>hoc e&longs;t, &longs;i vnum <expan abbr="acturũ">acturum</expan> &longs;it, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò pa&longs;&longs;urum, &longs;eparata &longs;int oportet, <expan abbr="neq.">neque</expan> ratione &longs;olùm, aut po­<lb/>te&longs;tate, &longs;ed reip&longs;a & actu. </s> <s>Inanima verò formas habent pror&longs;us, cum materia connexas, <expan abbr="ideo&qacute;ue">ideoque</expan> <lb/>indi&longs;&longs;olubiles, & eiu&longs;modi quæ <expan abbr="neq.">neque</expan> in officiis, <expan abbr="neq.">neque</expan> reip&longs;a diuelli queant à materia. </s> <s>Non po&longs;­<lb/>&longs;unt igitur con&longs;tare inanima è parte mouente, & è parte mota. </s> <s>Quamobrem id con&longs;equi nece&longs;­<lb/>&longs;e e&longs;t, vt non à &longs;eip&longs;is, &longs;ed ab alio nece&longs;&longs;ariò moueantui &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Hoc igitur Ari&longs;to­<lb/>teli placuit, quod multò ante Platoni item placuerat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nam di&longs;tinxit aliquando animata ab ina­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2083"></arrow.to.target><lb/>nimis, quòd hæc extra &longs;e initium &longs;ui motus haberent; illa verò intra. </s> <s>“<foreign lang="greek">w)= ga\r e)/cwqen</foreign>, inquit, <lb/><foreign lang="greek">to) kinei=s<gap/>ai a)/yuxon, w)=| de\ e)/ndoqen a)uto\ e)c e(autou= e<gap/>myuxon</foreign>.”</s></p> | <arrow.to.target n="marg2083"></arrow.to.target><lb/>nimis, quòd hæc extra &longs;e initium &longs;ui motus haberent; illa verò intra. </s> <s>“<foreign lang="greek">w)= ga\r e)/cwqen</foreign>, inquit, <lb/><foreign lang="greek">to\ kinei=sqai a)/yuxon, w)=| de\ e)/ndoqen au)to\ e)c e(autou= e<gap/>myuxon</foreign>.”</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2077"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg2077"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2086"></arrow.to.target><lb/>quod contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouetur, ab alio pror&longs;us moueri, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud, quod à &longs;eip&longs;o mouetur, &longs;uapte <lb/>natura cieri: quanquam id ex toto, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulis ex partibus eueniat. </s> <s>Ac &longs;i in alium &longs;en&longs;um <lb/>accipiatur ea di&longs;tributio, pr&ecedil;ter id quòd mira inconcinnitas in&longs;eretur in contextum, &longs;i inanis, eiu&longs;­<lb/>dem partitionis iteratio fiat; item Ari&longs;totelis <expan abbr="incon&longs;tantiã">incon&longs;tantiam</expan> &longs;ignificare poterit, qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> præcepta <lb/>dederit quæ pror&longs;us inutilia &longs;int, aut ea non &longs;eruauerit quæ ip&longs;e dederit, & primus &longs;u&ecedil; legis vincu­<lb/>la fregerit. </s> <s>Et certè &longs;i <expan abbr="cõmeant">commeant</expan> illa, non &longs;ic diuidundum fuerat, vt ip&longs;e fecit; &longs;atis <expan abbr=".n.">enim</expan> fui&longs;&longs;et, &longs;i ita di­<lb/>ctum foret. </s> <s>Quæ per &longs;e mouentur, aut à &longs;eip&longs;is, aut ab alio mouentur. </s> <s>Ea verò quæ à &longs;eip&longs;is agun­<lb/>tur; &longs;uapte natura, qu&ecedil; <expan abbr="aũt">aut</expan> ab alio violenter: fui&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uapte natura moueri non eius proprium <lb/> | <arrow.to.target n="marg2086"></arrow.to.target><lb/>quod contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouetur, ab alio pror&longs;us moueri, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud, quod à &longs;eip&longs;o mouetur, &longs;uapte <lb/>natura cieri: quanquam id ex toto, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulis ex partibus eueniat. </s> <s>Ac &longs;i in alium &longs;en&longs;um <lb/>accipiatur ea di&longs;tributio, pr&ecedil;ter id quòd mira inconcinnitas in&longs;eretur in contextum, &longs;i inanis, eiu&longs;­<lb/>dem partitionis iteratio fiat; item Ari&longs;totelis <expan abbr="incon&longs;tantiã">incon&longs;tantiam</expan> &longs;ignificare poterit, qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> præcepta <lb/>dederit quæ pror&longs;us inutilia &longs;int, aut ea non &longs;eruauerit quæ ip&longs;e dederit, & primus &longs;u&ecedil; legis vincu­<lb/>la fregerit. </s> <s>Et certè &longs;i <expan abbr="cõmeant">commeant</expan> illa, non &longs;ic diuidundum fuerat, vt ip&longs;e fecit; &longs;atis <expan abbr=".n.">enim</expan> fui&longs;&longs;et, &longs;i ita di­<lb/>ctum foret. </s> <s>Quæ per &longs;e mouentur, aut à &longs;eip&longs;is, aut ab alio mouentur. </s> <s>Ea verò quæ à &longs;eip&longs;is agun­<lb/>tur; &longs;uapte natura, qu&ecedil; <expan abbr="aũt">aut</expan> ab alio violenter: fui&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uapte natura moueri non eius proprium <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2087"></arrow.to.target><lb/>quod per &longs;e mouetur, nec item ab alio moueri, &longs;ed illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; mouentur à &longs;eip&longs;is; hoc autem <lb/>illorum qu&ecedil; mouentur ab alio. </s> <s>Prætereà &longs;i &longs;taret ita diui&longs;io, non præ&longs;taret nobis Ari&longs;toteles id <lb/>quod expeteret, aut certè longiore via perficeret, <expan abbr="fru&longs;tra&qacute;">fru&longs;traque</expan>. </s> <s>tota theatra &longs;&ecedil;pius <expan abbr="cõmoui&longs;&longs;et">commoui&longs;&longs;et</expan> <expan abbr="clamãs">clamans</expan>, <lb/>methodos e&longs;&longs;e naturæ imitatrices, quare nihil ab eis redundans e&longs;&longs;e expectandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in pri­<lb/>mum mouens 8. Phy&longs;. vniuer&longs;us Ari&longs;totelis &longs;ermo contendebat, & ab his quæ &longs;unt inanima quæ <lb/>voluit ab alio moueri, re&longs;oluit <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> inanimata, quorum more primum mobile mo­<lb/>ueretur. </s> <s>ea verò &longs;unt quæ à &longs;eip&longs;is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouentur, &longs;ed tamen pars mouens adhuc mobilis e&longs;t; <lb/>cùm &longs;atis fui&longs;&longs;et, &longs;i ab iis quæ natura mouentur, proximè ad <expan abbr="primũ">primum</expan> mouens perueni&longs;&longs;et, quòd in <lb/>eis foret <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> pars. </s> <s>Sed ip&longs;e ab iis quæ mouentur ab alio, hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> credimus e&longs;&longs;e inanima ad illa <lb/>venit primùm quæ putamus e&longs;&longs;e animalia. </s> <s>ex quorum motu de primo mobili <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> ferri po&longs;­<lb/>&longs;et. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quòd moueri à &longs;e, & ab alio non minus inter &longs;e di&longs;iuncta erunt, quàm &longs;uapte <lb/>natura moueri, & contra naturam. </s> <s>Igitur etiam proprietates eius quod à &longs;eip&longs;o mouetur, ab iis <lb/>erunt alien&ecedil; quæ mouentur ab alio, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> proprietas quod à &longs;eip&longs;o mouetur, inter alias hæc <lb/>e&longs;t, diuidi in partem <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, ac mouentem. </s> <s>Quapropter id quod in eas parteis non &longs;ecabitur, ab | <arrow.to.target n="marg2087"></arrow.to.target><lb/>quod per &longs;e mouetur, nec item ab alio moueri, &longs;ed illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; mouentur à &longs;eip&longs;is; hoc autem <lb/>illorum qu&ecedil; mouentur ab alio. </s> <s>Prætereà &longs;i &longs;taret ita diui&longs;io, non præ&longs;taret nobis Ari&longs;toteles id <lb/>quod expeteret, aut certè longiore via perficeret, <expan abbr="fru&longs;tra&qacute;">fru&longs;traque</expan>. </s> <s>tota theatra &longs;&ecedil;pius <expan abbr="cõmoui&longs;&longs;et">commoui&longs;&longs;et</expan> <expan abbr="clamãs">clamans</expan>, <lb/>methodos e&longs;&longs;e naturæ imitatrices, quare nihil ab eis redundans e&longs;&longs;e expectandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in pri­<lb/>mum mouens 8. Phy&longs;. vniuer&longs;us Ari&longs;totelis &longs;ermo contendebat, & ab his quæ &longs;unt inanima quæ <lb/>voluit ab alio moueri, re&longs;oluit <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> inanimata, quorum more primum mobile mo­<lb/>ueretur. </s> <s>ea verò &longs;unt quæ à &longs;eip&longs;is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouentur, &longs;ed tamen pars mouens adhuc mobilis e&longs;t; <lb/>cùm &longs;atis fui&longs;&longs;et, &longs;i ab iis quæ natura mouentur, proximè ad <expan abbr="primũ">primum</expan> mouens perueni&longs;&longs;et, quòd in <lb/>eis foret <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> pars. </s> <s>Sed ip&longs;e ab iis quæ mouentur ab alio, hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> credimus e&longs;&longs;e inanima ad illa <lb/>venit primùm quæ putamus e&longs;&longs;e animalia. </s> <s>ex quorum motu de primo mobili <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> ferri po&longs;­<lb/>&longs;et. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quòd moueri à &longs;e, & ab alio non minus inter &longs;e di&longs;iuncta erunt, quàm &longs;uapte <lb/>natura moueri, & contra naturam. </s> <s>Igitur etiam proprietates eius quod à &longs;eip&longs;o mouetur, ab iis <lb/>erunt alien&ecedil; quæ mouentur ab alio, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> proprietas quod à &longs;eip&longs;o mouetur, inter alias hæc <lb/>e&longs;t, diuidi in partem <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, ac mouentem. </s> <s>Quapropter id quod in eas parteis non &longs;ecabitur, ab |
| <pb pagenum="321"/> | <pb pagenum="321"/> |
| <arrow.to.target n="marg2088"></arrow.to.target><lb/>alio planè mouebitur, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed cùm inanima <expan abbr="nõ">non</expan> diuidantur in eiu&longs;modi parteis, nun­<lb/>quam &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri poterunt: aliter fal&longs;a illa <expan abbr="oĩa">omnia</expan> forent, & <expan abbr="admodũ">admodum</expan> lubrica quæ po­<lb/>&longs;teà de inanimis a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;&longs;et, & nouis rationibus confirmare conatus e&longs;&longs;et in eo propo&longs;ito ma­<lb/>nens, & quae ab alio moueantur, & quòd in tales parteis <expan abbr="nũ">num</expan> &longs;ecentur, aut &longs;i defendi&longs;&longs;et oppo&longs;itum; <lb/>illa profectò qu&ecedil; tantis machinis erexerat, aliquando demolitus e&longs;&longs;et. </s> <s>Sed quid <expan abbr="tãto">tanto</expan> conatu opus <lb/>e&longs;t in re per&longs;picua? </s> <s>perge ob&longs;ecro, videbis Ari&longs;totelem paullo po&longs;t ita &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e. <foreign lang="greek">xai\ tw=n u)p) <lb/>a)/lloukinoume\non ta\ me\n fu/sei kinei=tai, ta\ d<gap/> pa\za fu/si+n</foreign>. </s> <s>ide&longs;t ex iis quæ mouentur ab alio, qu&ecedil;­<lb/>dam &longs;uapte natura mouentur, nonnulla contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & mox <foreign lang="greek">tw=n ga\r u(p) a)ll)ou) kinoume\non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ta\­<lb/>me\n paza\ fu/si+n e)qh/ka me\n kinei=s<gap/>ai ta\ de\ lei/pet ai a)ntiqei=nai o(ti fu/sei</foreign>. </s> <s>hoc e&longs;t. </s> <s>Ex iis enim <lb/>quæ mouentur ab alio, hæc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> po&longs;uimus præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri, illa verò reliquum e&longs;t, vt op­<lb/>ponamus, quia natura, vt tibi de partitionis illius veritate ne minima <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;u&longs;picio in animo re­<lb/>&longs;tare queat. </s> <s>Prætereà quae ab&longs;olutè <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> in duas illas parteis &longs;ecari nequeat, illa <expan abbr="mõ&longs;trant">mon&longs;trant</expan> quæ <lb/>mox Ari&longs;toteles ip&longs;e <expan abbr="ad&longs;crip&longs;i&ttilde;">ad&longs;crip&longs;itur</expan> ad verbum. </s> <s>Videtur <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, vt in nauibus & in iis quæ non na­<lb/>tura <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan>, &longs;iue artificio&longs;a &longs;int, &longs;eu quæ ip&longs;e &longs;pontina vocat, &longs;ic & in animalibus e&longs;&longs;e diui&longs;um id <lb/>quod mouet, & id quod mouetur. </s> <s>& &longs;ic totum mouere &longs;eip&longs;um. </s> <s>Eius verba &longs;unt i&longs;ta. <foreign lang="greek">*e)/oik<gap/><lb/>ga\r w(spez e)n toi=s plo/<gap/>oiou xai<gap/> mh\ fu/sei s<gap/>wis aue\nois, ou(tw kai\ e)n toi=s <gap/>w/ois ei<gap/>nai di<gap/>hme\ non to\ ki­<lb/>no<gap/> kai\ to\ kinoumenon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">xai\ ou(tws po\ pa/n a)uto\ e(auto\ kinei=n</foreign>. </s> <s>Atque equidem cùm manife&longs;tè per­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2088"></arrow.to.target><lb/>alio planè mouebitur, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed cùm inanima <expan abbr="nõ">non</expan> diuidantur in eiu&longs;modi parteis, nun­<lb/>quam &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri poterunt: aliter fal&longs;a illa <expan abbr="oĩa">omnia</expan> forent, & <expan abbr="admodũ">admodum</expan> lubrica quæ po­<lb/>&longs;teà de inanimis a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;&longs;et, & nouis rationibus confirmare conatus e&longs;&longs;et in eo propo&longs;ito ma­<lb/>nens, & quae ab alio moueantur, & quòd in tales parteis <expan abbr="nũ">num</expan> &longs;ecentur, aut &longs;i defendi&longs;&longs;et oppo&longs;itum; <lb/>illa profectò qu&ecedil; tantis machinis erexerat, aliquando demolitus e&longs;&longs;et. </s> <s>Sed quid <expan abbr="tãto">tanto</expan> conatu opus <lb/>e&longs;t in re per&longs;picua? </s> <s>perge ob&longs;ecro, videbis Ari&longs;totelem paullo po&longs;t ita &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e. <foreign lang="greek">kai\ tw=n u)p' <lb/>a)/llou kinoume\non ta\ me\n fu/sei kinei/tai, ta\ de\ pa\ra fu/sin</foreign>. </s> <s>ide&longs;t ex iis quæ mouentur ab alio, qu&ecedil;­<lb/>dam &longs;uapte natura mouentur, nonnulla contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & mox <foreign lang="greek">tw=n ga\r u(p' a)ll' ou) kinoume\non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ta\ <lb/>me\n para\ fu/si+n e)qh/ka me\n kinei=sqai ta\ de\ lei/petai a)ntiqei=nai o(ti fu/sei</foreign>. </s> <s>hoc e&longs;t. </s> <s>Ex iis enim <lb/>quæ mouentur ab alio, hæc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> po&longs;uimus præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri, illa verò reliquum e&longs;t, vt op­<lb/>ponamus, quia natura, vt tibi de partitionis illius veritate ne minima <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;u&longs;picio in animo re­<lb/>&longs;tare queat. </s> <s>Prætereà quae ab&longs;olutè <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> in duas illas parteis &longs;ecari nequeat, illa <expan abbr="mõ&longs;trant">mon&longs;trant</expan> quæ <lb/>mox Ari&longs;toteles ip&longs;e <expan abbr="ad&longs;crip&longs;i&ttilde;">ad&longs;crip&longs;itur</expan> ad verbum. </s> <s>Videtur <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, vt in nauibus & in iis quæ non na­<lb/>tura <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan>, &longs;iue artificio&longs;a &longs;int, &longs;eu quæ ip&longs;e &longs;pontina vocat, &longs;ic & in animalibus e&longs;&longs;e diui&longs;um id <lb/>quod mouet, & id quod mouetur. </s> <s>& &longs;ic totum mouere &longs;eip&longs;um. </s> <s>Eius verba &longs;unt i&longs;ta. <foreign lang="greek">*e)/oike <lb/>ga\r w(sper e)n toi=s plou/oiou kai\ mh\ fu/sei sunistame\nois, ou(tw kai\ e)n toi=s zw/ois ei)=nai dihrhme\non to\ ki­<lb/>noh/n kai\ to\ kinoumenon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ou(tws po\ pa/n a)uto\ e(auto\ kinei=n</foreign>. </s> <s>Atque equidem cùm manife&longs;tè per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2089"></arrow.to.target><lb/>&longs;piciamus e&longs;&longs;e aliquod primum in animali quod c&ecedil;teris quie&longs;centibus agitetur, c&ecedil;tera verò illius <lb/>primi officio vacante e&longs;&longs;e immobilia, nec in animo carentibus e&longs;&longs;e quicquam huiu&longs;modi, rectè <lb/><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t, inanimante &longs;olo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> e&longs;&longs;e id quod mouet, ab eo quod mouetur, non modò ra­<lb/>tione ip&longs;a, verùmetiam re: <expan abbr="atq.">atque</expan> hoc id e&longs;&longs;e quod à &longs;e ip&longs;o moueri po&longs;sit. </s> <s>Maximè <expan abbr="aũt">aut</expan> (ad&longs;cribit) <lb/>dubitatur, <expan abbr="reliquũ">reliquum</expan> po&longs;trem&ecedil; diui&longs;ionis <expan abbr="m&etilde;brum">membrum</expan>, vnde .&longs;. </s> <s>motus naturales grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>&longs;u­<lb/>&longs;citentur. </s> <s>Hoc verò non ob aliud quàm quòd in illis pars mobilis à mouente di&longs;iuncta non appa­<lb/>reat quæ prima cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur à &longs;eip&longs;o <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agitari contingat, quæ cum inanimante &longs;olo repe­<lb/>riatur, facit, vt à &longs;eip&longs;o moueri <expan abbr="propriũ">proprium</expan> &longs;it animantis. </s> <s>Quin potius &longs;i rem maiore diligentia per­<lb/>pendamus, ab Ari&longs;totele <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> videatur allata quæ na&longs;catur ab initiis, & nobis &longs;imul, & na­<lb/>tura prioribus. </s> <s>Etenim hæc accipit Ari&longs;toteles pro reciprocis animatum e&longs;&longs;e, moueri à &longs;e ip&longs;o & <lb/>diuidi in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> mouentem, ac mobilem. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;ic confici poterit argumentum. </s> <s>Subiectum ani­<lb/>matum. </s> <s>A &longs;eip&longs;o moueri, attributum. </s> <s>Cau&longs;&longs;a, diuidi in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem. </s> <s>Ergo quicquid diui­<lb/>ditur in parteis <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan> ac <expan abbr="mou&etilde;tem">mouentem</expan>, id à &longs;eip&longs;o mouetur. </s> <s>Animatum in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem &longs;ecatur. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2089"></arrow.to.target><lb/>&longs;piciamus e&longs;&longs;e aliquod primum in animali quod c&ecedil;teris quie&longs;centibus agitetur, c&ecedil;tera verò illius <lb/>primi officio vacante e&longs;&longs;e immobilia, nec in animo carentibus e&longs;&longs;e quicquam huiu&longs;modi, rectè <lb/><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t, inanimante &longs;olo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> e&longs;&longs;e id quod mouet, ab eo quod mouetur, non modò ra­<lb/>tione ip&longs;a, verùmetiam re: <expan abbr="atq.">atque</expan> hoc id e&longs;&longs;e quod à &longs;e ip&longs;o moueri po&longs;sit. </s> <s>Maximè <expan abbr="aũt">aut</expan> (ad&longs;cribit) <lb/>dubitatur, <expan abbr="reliquũ">reliquum</expan> po&longs;trem&ecedil; diui&longs;ionis <expan abbr="m&etilde;brum">membrum</expan>, vnde .&longs;. </s> <s>motus naturales grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>&longs;u­<lb/>&longs;citentur. </s> <s>Hoc verò non ob aliud quàm quòd in illis pars mobilis à mouente di&longs;iuncta non appa­<lb/>reat quæ prima cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur à &longs;eip&longs;o <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agitari contingat, quæ cum inanimante &longs;olo repe­<lb/>riatur, facit, vt à &longs;eip&longs;o moueri <expan abbr="propriũ">proprium</expan> &longs;it animantis. </s> <s>Quin potius &longs;i rem maiore diligentia per­<lb/>pendamus, ab Ari&longs;totele <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> videatur allata quæ na&longs;catur ab initiis, & nobis &longs;imul, & na­<lb/>tura prioribus. </s> <s>Etenim hæc accipit Ari&longs;toteles pro reciprocis animatum e&longs;&longs;e, moueri à &longs;e ip&longs;o & <lb/>diuidi in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> mouentem, ac mobilem. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;ic confici poterit argumentum. </s> <s>Subiectum ani­<lb/>matum. </s> <s>A &longs;eip&longs;o moueri, attributum. </s> <s>Cau&longs;&longs;a, diuidi in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem. </s> <s>Ergo quicquid diui­<lb/>ditur in parteis <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan> ac <expan abbr="mou&etilde;tem">mouentem</expan>, id à &longs;eip&longs;o mouetur. </s> <s>Animatum in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem &longs;ecatur. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2090"></arrow.to.target><lb/>Et mouetur igitur à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Diuidi <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem, & nobi&longs;met ip&longs;is clarum e&longs;t, & in c&ecedil;te­<lb/>ris animantibus, vt id probarè non expediat. </s> <s>Ea in verò cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e ex illo con&longs;tat. </s> <s>Neque enim <lb/>quicquam reperiri <expan abbr="põt">potest</expan> quod à &longs;eip&longs;o primò moueatur. </s> <s>Quare aut ab externo moueri oportebit, <lb/>aut in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> nece&longs;&longs;ariò diuidetur. </s> <s>&longs;ed nos de illo agimus quod à &longs;eip&longs;o mouetur, non <expan abbr="au-t&etilde;">au­<lb/>tem</expan> ab externo. </s> <s>Accedit <expan abbr="etiã">etiam</expan> quòd id quod per &longs;e mouet, & quod per &longs;e mouetur, actu e&longs;&longs;e debet. <lb/></s> <s>Ob id mutatur materia &longs;olùm, non <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur, quia &longs;it potentia. </s> <s>Sic in animali portione re­<lb/>&longs;pondet, &longs;iue animus qui ibi re&longs;idet: e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> corpus organicum quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;t actu. </s> <s>Proinde monuit <lb/>Ari&longs;toteles animalia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;impliciter <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;ed vnum, quae ab vno, & quodammodò per adiunctio­<lb/>nem: cùm ab illo primò quod e&longs;t cor, partes aliæ pendere <expan abbr="per&longs;piciãtur">per&longs;piciantur</expan>, & <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> planè ducere. <lb/></s> <s>Conuerte modò te ad <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, quid in illo <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan> apparet? </s> <s>quid e&longs;t in eo quod moueat, cum <lb/>&longs;it actu à re mobili &longs;eparatum? </s> <s>num ne forma, quæ cùm materia ip&longs;a diuiditur? </s> <s>Immò &longs;i illa <lb/><expan abbr="cõmeant">commeant</expan>, qualia accipiuntur ab Ari&longs;totele, profectò nec <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> in duas illas parteis diuidi pote­<lb/>rit, nec à &longs;e ip&longs;o cieri. </s> <s>aliter non e&longs;&longs;et id quod e&longs;t à &longs;e moueri, & ex <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> parte con&longs;tare <foreign lang="greek"><gap/>wtiko\n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2090"></arrow.to.target><lb/>Et mouetur igitur à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Diuidi <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem, & nobi&longs;met ip&longs;is clarum e&longs;t, & in c&ecedil;te­<lb/>ris animantibus, vt id probarè non expediat. </s> <s>Ea in verò cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e ex illo con&longs;tat. </s> <s>Neque enim <lb/>quicquam reperiri <expan abbr="põt">potest</expan> quod à &longs;eip&longs;o primò moueatur. </s> <s>Quare aut ab externo moueri oportebit, <lb/>aut in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> nece&longs;&longs;ariò diuidetur. </s> <s>&longs;ed nos de illo agimus quod à &longs;eip&longs;o mouetur, non <expan abbr="au-t&etilde;">au­<lb/>tem</expan> ab externo. </s> <s>Accedit <expan abbr="etiã">etiam</expan> quòd id quod per &longs;e mouet, & quod per &longs;e mouetur, actu e&longs;&longs;e debet. <lb/></s> <s>Ob id mutatur materia &longs;olùm, non <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur, quia &longs;it potentia. </s> <s>Sic in animali portione re­<lb/>&longs;pondet, &longs;iue animus qui ibi re&longs;idet: e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> corpus organicum quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;t actu. </s> <s>Proinde monuit <lb/>Ari&longs;toteles animalia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;impliciter <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;ed vnum, quae ab vno, & quodammodò per adiunctio­<lb/>nem: cùm ab illo primò quod e&longs;t cor, partes aliæ pendere <expan abbr="per&longs;piciãtur">per&longs;piciantur</expan>, & <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> planè ducere. <lb/></s> <s>Conuerte modò te ad <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, quid in illo <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan> apparet? </s> <s>quid e&longs;t in eo quod moueat, cum <lb/>&longs;it actu à re mobili &longs;eparatum? </s> <s>num ne forma, quæ cùm materia ip&longs;a diuiditur? </s> <s>Immò &longs;i illa <lb/><expan abbr="cõmeant">commeant</expan>, qualia accipiuntur ab Ari&longs;totele, profectò nec <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> in duas illas parteis diuidi pote­<lb/>rit, nec à &longs;e ip&longs;o cieri. </s> <s>aliter non e&longs;&longs;et id quod e&longs;t à &longs;e moueri, & ex <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> parte con&longs;tare <foreign lang="greek">zwtiko\n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2091"></arrow.to.target><lb/>& vitale, vt ip&longs;e po&longs;teà te&longs;tatus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic ita videtur e&longs;&longs;e &longs;en&longs;us Ari&longs;totelis, vt &longs;uper hi&longs;ce fun­<lb/>damentis extructæ &longs;int omnes ill&ecedil; rationes quæ in 8. lib. con&longs;equuntur, ne in vniuer&longs;a phy&longs;iolo­<lb/>gia dicamus. </s> <s>Sed, amabo te, animaduerte progre&longs;&longs;um Ari&longs;totelis. </s> <s>Ip&longs;e dubitat de cau&longs;sis motus <lb/>in animo carentibus, &longs;int'ne externæ, aut internæ, internas non e&longs;&longs;e probat, quandò id vitale &longs;it, <lb/>& animati peculiare, docet ea moueri &longs;uapte natura; addit <expan abbr="naturã">naturam</expan> non e&longs;&longs;e principium, quod ef­<lb/>ficiat eiu&longs;cemodi motum; mon&longs;trant quod'nam &longs;it illud mouens, quod agitet illa pro &longs;ua natu­<lb/>ra, id verò ponit generans, aut <expan abbr="obic&etilde;">obicem</expan> remouens. </s> <s>Ergo motus inanimi non fit à forma, tanquam <lb/>mouente, nec illud <expan abbr="verũ">verum</expan>, &longs;i moueatur ab externo, vi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motum iri, <expan abbr="præter&qacute;">præterque</expan>. </s> <s>naturam. </s> <s>Quid <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> repugnantius, quàm &longs;i motus naturalis inanimi ab interno efficiente produceretur, hæc con­<lb/>cludere, & ita perorare <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> eo loco factum e&longs;t? </s> <s>His ita con&longs;titutis nunc veniamus ad <lb/>leges. </s> <s>Hîc video nonnullos <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc loca &longs;ic interpretari, quòd Ari&longs;toteles ab alio moueri, non au­<lb/>tem à &longs;eip&longs;is inanima te&longs;tatus &longs;it, non quin ip&longs;a <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> motus obtineant: habent <expan abbr=".n.">enim</expan> in­<lb/>quiunt: quoniam habent <expan abbr="materiã">materiam</expan> quæ mouetur, & formam quæ mouet, &longs;ed quia forma <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan> ab&longs;olutè <expan abbr="nõ">non</expan> mouet, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> animus; hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e ip&longs;um in animali præ&longs;tat motum, <lb/>nec alterius eget auxilij, forma <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e deducit <expan abbr="elementũ">elementum</expan> ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;ed ab alio extrin&longs;eco <lb/>opem ad <expan abbr="mouendũ">mouendum</expan> implorat, idcirco <expan abbr="elementũ">elementum</expan> non à &longs;eip&longs;o, verùm ab alio moueri prædicatur. | <arrow.to.target n="marg2091"></arrow.to.target><lb/>& vitale, vt ip&longs;e po&longs;teà te&longs;tatus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic ita videtur e&longs;&longs;e &longs;en&longs;us Ari&longs;totelis, vt &longs;uper hi&longs;ce fun­<lb/>damentis extructæ &longs;int omnes ill&ecedil; rationes quæ in 8. lib. con&longs;equuntur, ne in vniuer&longs;a phy&longs;iolo­<lb/>gia dicamus. </s> <s>Sed, amabo te, animaduerte progre&longs;&longs;um Ari&longs;totelis. </s> <s>Ip&longs;e dubitat de cau&longs;sis motus <lb/>in animo carentibus, &longs;int'ne externæ, aut internæ, internas non e&longs;&longs;e probat, quandò id vitale &longs;it, <lb/>& animati peculiare, docet ea moueri &longs;uapte natura; addit <expan abbr="naturã">naturam</expan> non e&longs;&longs;e principium, quod ef­<lb/>ficiat eiu&longs;cemodi motum; mon&longs;trant quod'nam &longs;it illud mouens, quod agitet illa pro &longs;ua natu­<lb/>ra, id verò ponit generans, aut <expan abbr="obic&etilde;">obicem</expan> remouens. </s> <s>Ergo motus inanimi non fit à forma, tanquam <lb/>mouente, nec illud <expan abbr="verũ">verum</expan>, &longs;i moueatur ab externo, vi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motum iri, <expan abbr="præter&qacute;">præterque</expan>. </s> <s>naturam. </s> <s>Quid <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> repugnantius, quàm &longs;i motus naturalis inanimi ab interno efficiente produceretur, hæc con­<lb/>cludere, & ita perorare <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> eo loco factum e&longs;t? </s> <s>His ita con&longs;titutis nunc veniamus ad <lb/>leges. </s> <s>Hîc video nonnullos <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc loca &longs;ic interpretari, quòd Ari&longs;toteles ab alio moueri, non au­<lb/>tem à &longs;eip&longs;is inanima te&longs;tatus &longs;it, non quin ip&longs;a <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> motus obtineant: habent <expan abbr=".n.">enim</expan> in­<lb/>quiunt: quoniam habent <expan abbr="materiã">materiam</expan> quæ mouetur, & formam quæ mouet, &longs;ed quia forma <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan> ab&longs;olutè <expan abbr="nõ">non</expan> mouet, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> animus; hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e ip&longs;um in animali præ&longs;tat motum, <lb/>nec alterius eget auxilij, forma <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e deducit <expan abbr="elementũ">elementum</expan> ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;ed ab alio extrin&longs;eco <lb/>opem ad <expan abbr="mouendũ">mouendum</expan> implorat, idcirco <expan abbr="elementũ">elementum</expan> non à &longs;eip&longs;o, verùm ab alio moueri prædicatur. |
| <pb pagenum="322"/>Ad id verò quod de pote&longs;tate & actu adiecimus, etiam dicunt, verum e&longs;&longs;e id quod opponitur, &longs;i <lb/> | <pb pagenum="322"/>Ad id verò quod de pote&longs;tate & actu adiecimus, etiam dicunt, verum e&longs;&longs;e id quod opponitur, &longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2092"></arrow.to.target><lb/>materia, vt pote&longs;tate e&longs;t, accipiatur, & forma, vt extra materiam, ide&longs;t, vt &longs;ecreta ratione, & e&longs;&longs;en­<lb/>tia ab ip&longs;a materia, &longs;ed & materia cum forma capitur, & forma in materia, atque <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> actu, <lb/>ob id etiam vna mouet, altera <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur. </s> <s>Quantum ad primum &longs;pectat, &longs;oleo certè mirati pro­<lb/>gre&longs;&longs;um Ari&longs;totelis, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> de motu <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> faciat <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan>, qui nu&longs;quam de motu illo <lb/>qui in elemento ab interno principio mini&longs;tratur, neque meminerit, ni&longs;i vt de paribili principio, <lb/>neque monuerit illa à &longs;eip&longs;is imperfectè tamen moueri: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am ab extrin&longs;eco. </s> <s>Quin­<lb/>immo rationeis attulerit quibus aperti&longs;simè <expan abbr="cõ&longs;tituere">con&longs;tituere</expan> videatur, ea, non ni&longs;i ab alio concitari, pr&ecedil;­<lb/>&longs;ertim quòd ab alio moueri hoc pacto, non facit differentiam inter <expan abbr="motũ">motum</expan> animatorum, <expan abbr="atq.">atque</expan> ani­<lb/>mo <expan abbr="carentiũ">carentium</expan> qu&ecedil; tamen futura erat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>per&longs;picua, vt ab Ari&longs;totele v&longs;urpetur in libro de ani­<lb/>ma ad inuenienda principia, per qu&ecedil; con&longs;tituitur animal. </s> <s>Nanque et&longs;i cùm anteà quie&longs;ceret ani­<lb/>mal, po&longs;teà mouetur; ac nihil ip&longs;um extrin&longs;ecùs agitare con&longs;tet: tamen id fal&longs;um e&longs;t. </s> <s>Siquis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>rem diligentius ob&longs;eruet, con&longs;piciet &longs;emper aliquid <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ congenita &longs;unt, moueri in animali: <lb/>huius <expan abbr="aũt">aut</expan> motus, ip&longs;um animal cau&longs;&longs;a non e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="cõtinens">continens</expan> for&longs;itan. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Proinde nece&longs;&longs;e & multos <lb/> | <arrow.to.target n="marg2092"></arrow.to.target><lb/>materia, vt pote&longs;tate e&longs;t, accipiatur, & forma, vt extra materiam, ide&longs;t, vt &longs;ecreta ratione, & e&longs;&longs;en­<lb/>tia ab ip&longs;a materia, &longs;ed & materia cum forma capitur, & forma in materia, atque <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> actu, <lb/>ob id etiam vna mouet, altera <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur. </s> <s>Quantum ad primum &longs;pectat, &longs;oleo certè mirati pro­<lb/>gre&longs;&longs;um Ari&longs;totelis, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> de motu <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> faciat <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan>, qui nu&longs;quam de motu illo <lb/>qui in elemento ab interno principio mini&longs;tratur, neque meminerit, ni&longs;i vt de paribili principio, <lb/>neque monuerit illa à &longs;eip&longs;is imperfectè tamen moueri: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am ab extrin&longs;eco. </s> <s>Quin­<lb/>immo rationeis attulerit quibus aperti&longs;simè <expan abbr="cõ&longs;tituere">con&longs;tituere</expan> videatur, ea, non ni&longs;i ab alio concitari, pr&ecedil;­<lb/>&longs;ertim quòd ab alio moueri hoc pacto, non facit differentiam inter <expan abbr="motũ">motum</expan> animatorum, <expan abbr="atq.">atque</expan> ani­<lb/>mo <expan abbr="carentiũ">carentium</expan> qu&ecedil; tamen futura erat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>per&longs;picua, vt ab Ari&longs;totele v&longs;urpetur in libro de ani­<lb/>ma ad inuenienda principia, per qu&ecedil; con&longs;tituitur animal. </s> <s>Nanque et&longs;i cùm anteà quie&longs;ceret ani­<lb/>mal, po&longs;teà mouetur; ac nihil ip&longs;um extrin&longs;ecùs agitare con&longs;tet: tamen id fal&longs;um e&longs;t. </s> <s>Siquis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>rem diligentius ob&longs;eruet, con&longs;piciet &longs;emper aliquid <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ congenita &longs;unt, moueri in animali: <lb/>huius <expan abbr="aũt">aut</expan> motus, ip&longs;um animal cau&longs;&longs;a non e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="cõtinens">continens</expan> for&longs;itan. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Proinde nece&longs;&longs;e & multos <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2093"></arrow.to.target><lb/>excitari motus in corpore animalis à continente, &longs;ecundùm quos per &longs;e ip&longs;um non mouetur, & <lb/>præter continens, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ade&longs;t alimentum. </s> <s>Nam dum coquitur, dormit, dum verò di&longs;gregatur, ex­<lb/>citatur, & mouet &longs;eip&longs;um, cùm primùm <expan abbr="motũ">motum</expan> fuerit ab externo. </s> <s>Externum <expan abbr=".n.">enim</expan> alimentum eo tem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2093"></arrow.to.target><lb/>excitari motus in corpore animalis à continente, &longs;ecundùm quos per &longs;e ip&longs;um non mouetur, & <lb/>præter continens, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ade&longs;t alimentum. </s> <s>Nam dum coquitur, dormit, dum verò di&longs;gregatur, ex­<lb/>citatur, & mouet &longs;eip&longs;um, cùm primùm <expan abbr="motũ">motum</expan> fuerit ab externo. </s> <s>Externum <expan abbr=".n.">enim</expan> alimentum eo tem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2094"></arrow.to.target><lb/>pore <expan abbr="habendũ">habendum</expan> e&longs;t, quia non dum in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> viuentis tran&longs;ierit. </s> <s>Tum prætereà quia motus ille à &longs;pe­<lb/>cie obiecta <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> na&longs;citur, vt cùm à &longs;trepitu animal excitatur. </s> <s>Quare neque &longs;emper animalia <lb/>mouentur à &longs;eip&longs;is, <expan abbr="neq.">neque</expan> item à &longs;eip&longs;a &longs;impliciter, &longs;ed egent <expan abbr="quoq.">quoque</expan> mouentis externi, ad <expan abbr="obeũdum">obeundum</expan> <lb/>&longs;uum ip&longs;orum motum. </s> <s>Et tamen à &longs;eip&longs;is animalia moueri dicitur. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> moueri ab alio, quan­<lb/>uis egeant externi. </s> <s>Non igitur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia mouerentur inanima ab extrin&longs;eco concurrente, debui&longs;&longs;et <lb/><expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <expan abbr="cõmouere">commouere</expan> ad &longs;tatuendum ip&longs;a moueri ab alio, quandò item animalia, quanuis ab ex­<lb/>terno moueantur, à &longs;eip&longs;a moueri dicuntur, aut, &longs;i id prohiber, quominus à &longs;eip&longs;a dicantur, quia <lb/>&longs;cilicet ab extrin&longs;eco agitentur, pari quoque ratione in re con&longs;imili <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> fuit, animal ab alio, <lb/>non <expan abbr="aũt">aut</expan> à &longs;eip&longs;o moueri. </s> <s>Quanquam video, te hoc loco re&longs;pondere po&longs;&longs;e, & <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> huiu&longs;ce va­<lb/>rietatis afferre; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> animal, etiam &longs;i ab externo moueatur, quia tamen <expan abbr="cõtinet">continet</expan> illud externum <lb/>intra &longs;e, à &longs;eip&longs;o moueri prædicetur. </s> <s>at cum externum illud quod mouet <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, &longs;it pror&longs;us ab <lb/>ip&longs;o <expan abbr="di&longs;iunctũ">di&longs;iunctum</expan>; idcirco: efficitur vt <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> ab externo moueri dicatur. </s> <s>Verùm neque hoc mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;ententia placere <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Siquidem non modò moueatur animal, <expan abbr="atq.">atque</expan> id &longs;ecundùm naturam <lb/>ab eo quod e&longs;t intra, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab externo, vt continente, &longs;trepitu, & omnino <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium formis. <lb/></s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> motus hic &longs;it naturalis, pr&ecedil;ter Ari&longs;totelis <expan abbr="te&longs;timoniũ">te&longs;timonium</expan> qui docet non tantùm, hoc motus <lb/> | <arrow.to.target n="marg2094"></arrow.to.target><lb/>pore <expan abbr="habendũ">habendum</expan> e&longs;t, quia non dum in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> viuentis tran&longs;ierit. </s> <s>Tum prætereà quia motus ille à &longs;pe­<lb/>cie obiecta <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> na&longs;citur, vt cùm à &longs;trepitu animal excitatur. </s> <s>Quare neque &longs;emper animalia <lb/>mouentur à &longs;eip&longs;is, <expan abbr="neq.">neque</expan> item à &longs;eip&longs;a &longs;impliciter, &longs;ed egent <expan abbr="quoq.">quoque</expan> mouentis externi, ad <expan abbr="obeũdum">obeundum</expan> <lb/>&longs;uum ip&longs;orum motum. </s> <s>Et tamen à &longs;eip&longs;is animalia moueri dicitur. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> moueri ab alio, quan­<lb/>uis egeant externi. </s> <s>Non igitur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quia mouerentur inanima ab extrin&longs;eco concurrente, debui&longs;&longs;et <lb/><expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <expan abbr="cõmouere">commouere</expan> ad &longs;tatuendum ip&longs;a moueri ab alio, quandò item animalia, quanuis ab ex­<lb/>terno moueantur, à &longs;eip&longs;a moueri dicuntur, aut, &longs;i id prohibet, quominus à &longs;eip&longs;a dicantur, quia <lb/>&longs;cilicet ab extrin&longs;eco agitentur, pari quoque ratione in re con&longs;imili <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> fuit, animal ab alio, <lb/>non <expan abbr="aũt">aut</expan> à &longs;eip&longs;o moueri. </s> <s>Quanquam video, te hoc loco re&longs;pondere po&longs;&longs;e, & <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> huiu&longs;ce va­<lb/>rietatis afferre; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> animal, etiam &longs;i ab externo moueatur, quia tamen <expan abbr="cõtinet">continet</expan> illud externum <lb/>intra &longs;e, à &longs;eip&longs;o moueri prædicetur. </s> <s>at cum externum illud quod mouet <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, &longs;it pror&longs;us ab <lb/>ip&longs;o <expan abbr="di&longs;iunctũ">di&longs;iunctum</expan>; idcirco: efficitur vt <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> ab externo moueri dicatur. </s> <s>Verùm neque hoc mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;ententia placere <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Siquidem non modò moueatur animal, <expan abbr="atq.">atque</expan> id &longs;ecundùm naturam <lb/>ab eo quod e&longs;t intra, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab externo, vt continente, &longs;trepitu, & omnino <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium formis. <lb/></s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> motus hic &longs;it naturalis, pr&ecedil;ter Ari&longs;totelis <expan abbr="te&longs;timoniũ">te&longs;timonium</expan> qui docet non tantùm, hoc motus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2095"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e naturales, &longs;ed à motu animalis alienos, & illis conuenire, quatenus corpora <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> naturalia. <lb/></s> <s>(duplex <expan abbr=".n.">enim</expan> primordium motus ine&longs;t in motu animalis, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod e&longs;t natura &longs;impliciter, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2095"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e naturales, &longs;ed à motu animalis alienos, & illis conuenire, quatenus corpora <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> naturalia. <lb/></s> <s>(duplex <expan abbr=".n.">enim</expan> primordium motus ine&longs;t in motu animalis, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> quod e&longs;t natura &longs;impliciter, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2096"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="alterũ">alterum</expan>, quod e&longs;t animus) &longs;uppetit <expan abbr="etiã">etiam</expan> ratio, qua nos id confirmare valeamus; etenim omne illud <lb/>agens, & omnis ille motus quæ tendunt in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> opus naturale, &longs;unt naturalia, & fine determi­<lb/>nantur qui e&longs;t &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Sed <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc agentia, omnes hi motus ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> opus na­<lb/>turale tendunt. </s> <s>Ergo naturalia &longs;unt. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> naturale opus, & naturæ finis augeri, vigilare, & &longs;en­<lb/>tire. </s> <s>Formas <expan abbr="aũt">aut</expan> rerum &longs;en&longs;ilium efficere <expan abbr="motũ">motum</expan> declarauit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> aliquando, ne fortè illò <lb/> | <arrow.to.target n="marg2096"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="alterũ">alterum</expan>, quod e&longs;t animus) &longs;uppetit <expan abbr="etiã">etiam</expan> ratio, qua nos id confirmare valeamus; etenim omne illud <lb/>agens, & omnis ille motus quæ tendunt in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> opus naturale, &longs;unt naturalia, & fine determi­<lb/>nantur qui e&longs;t &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Sed <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc agentia, omnes hi motus ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> opus na­<lb/>turale tendunt. </s> <s>Ergo naturalia &longs;unt. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> naturale opus, & naturæ finis augeri, vigilare, & &longs;en­<lb/>tire. </s> <s>Formas <expan abbr="aũt">aut</expan> rerum &longs;en&longs;ilium efficere <expan abbr="motũ">motum</expan> declarauit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> aliquando, ne fortè illò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2097"></arrow.to.target><lb/>confugias, eas mouere &longs;olùm, vt finem. </s> <s>Tamet&longs;i quid in hoc tecum pugno qui &longs;entias formas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>à materia &longs;ecretas non modò mouere, vt finem, &longs;ed etiam vt efficiens? </s> <s>tanto magis igitur eas qu&ecedil; <lb/>&longs;unt in materia &longs;en&longs;ili propter <expan abbr="&longs;ocietat&etilde;">&longs;ocietatem</expan> <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> quibus agendi vis attributa e&longs;t. </s> <s>Rur&longs;us ita di­<lb/>cere non e&longs;&longs;et repetere cau&longs;&longs;as ab e&longs;&longs;entia, verùm ab accidente. </s> <s>proptereà quae cau&longs;&longs;am &longs;ui motus in­<lb/>tra &longs;e continere e&longs;t ex euento, quia nimirùm <expan abbr="animatũ">animatum</expan> habeat organa, & &longs;it veluti partium cumu­<lb/>lus, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;icuti <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> continuum. </s> <s>cùm c&ecedil;teroqui mouens ibi à mobili actu perpetuò di&longs;iun­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2097"></arrow.to.target><lb/>confugias, eas mouere &longs;olùm, vt finem. </s> <s>Tamet&longs;i quid in hoc tecum pugno qui &longs;entias formas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>à materia &longs;ecretas non modò mouere, vt finem, &longs;ed etiam vt efficiens? </s> <s>tanto magis igitur eas qu&ecedil; <lb/>&longs;unt in materia &longs;en&longs;ili propter <expan abbr="&longs;ocietat&etilde;">&longs;ocietatem</expan> <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> quibus agendi vis attributa e&longs;t. </s> <s>Rur&longs;us ita di­<lb/>cere non e&longs;&longs;et repetere cau&longs;&longs;as ab e&longs;&longs;entia, verùm ab accidente. </s> <s>proptereà quae cau&longs;&longs;am &longs;ui motus in­<lb/>tra &longs;e continere e&longs;t ex euento, quia nimirùm <expan abbr="animatũ">animatum</expan> habeat organa, & &longs;it veluti partium cumu­<lb/>lus, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;icuti <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> continuum. </s> <s>cùm c&ecedil;teroqui mouens ibi à mobili actu perpetuò di&longs;iun­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2098"></arrow.to.target><lb/>ctum &longs;it, & abip&longs;o per &longs;e concitetur: non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> veri&longs;imile Ari&longs;totelem accipere differentias ani­<lb/>mantium ab inanimis ab ea cau&longs;&longs;a quæ contineat aliquod accidens. </s> <s>Nam &longs;i te illò referre libeat, <lb/>quae vnus &longs;it animalis motus quo differt à c&ecedil;teris animo carentibus, nimirùm progre&longs;&longs;us, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olo <lb/>dixeris animatum à &longs;eip&longs;o moueri, & cum reliquis motibus agatur, ab aliis <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rebus natura <lb/><expan abbr="cõ&longs;tantibus">con&longs;tantibus</expan> non di&longs;crepare: iam <expan abbr="mecũ">mecum</expan> &longs;entire cogeris; cùm ibi motus ab externo fiat animo tan­<lb/>tùm præ&longs;tante parteis idoneas ita moueri, mouens <expan abbr="aũt">aut</expan> ab illis <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;eparatum &longs;it: aliter animus <lb/>po&longs;&longs;et alios motus efficere, quàm progre&longs;&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> id Ari&longs;totele reclamante, hic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olus e&longs;t orga­<lb/>nicus, cuius auctor e&longs;t animus &longs;olus. </s> <s>Quamobrem motus naturalis ab eo principio fiet, quod ex­<lb/>ternum &longs;it, & à re mobili reip&longs;a &longs;ecretum. </s> <s>iam <expan abbr=".n.">enim</expan> intrà contineri mouens illud quod externum <lb/>ponimus, <expan abbr="nõ">non</expan> rei naturalis, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> proprium e&longs;t, &longs;ed animalis primò: quoniam eius primò <lb/>&longs;unt variæ partes, & in&longs;trumenta, quod etiam te ita &longs;entire &longs;pero, &longs;iquando animi definitionem <lb/>attendi&longs;ti. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò te putare velim, &longs;icubi motus animantis ab interno principio fieri dicatur, <lb/>vniuer&longs;a externa ab eius motibus excludi. </s> <s>cùm finis requiratur qui planè externus e&longs;&longs;e cen&longs;etur. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> facit hoc, quominus à &longs;eip&longs;o moueri dicamus animatum. </s> <s>prima fundamenta motus | <arrow.to.target n="marg2098"></arrow.to.target><lb/>ctum &longs;it, & abip&longs;o per &longs;e concitetur: non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> veri&longs;imile Ari&longs;totelem accipere differentias ani­<lb/>mantium ab inanimis ab ea cau&longs;&longs;a quæ contineat aliquod accidens. </s> <s>Nam &longs;i te illò referre libeat, <lb/>quae vnus &longs;it animalis motus quo differt à c&ecedil;teris animo carentibus, nimirùm progre&longs;&longs;us, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olo <lb/>dixeris animatum à &longs;eip&longs;o moueri, & cum reliquis motibus agatur, ab aliis <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rebus natura <lb/><expan abbr="cõ&longs;tantibus">con&longs;tantibus</expan> non di&longs;crepare: iam <expan abbr="mecũ">mecum</expan> &longs;entire cogeris; cùm ibi motus ab externo fiat animo tan­<lb/>tùm præ&longs;tante parteis idoneas ita moueri, mouens <expan abbr="aũt">aut</expan> ab illis <expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;eparatum &longs;it: aliter animus <lb/>po&longs;&longs;et alios motus efficere, quàm progre&longs;&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> id Ari&longs;totele reclamante, hic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;olus e&longs;t orga­<lb/>nicus, cuius auctor e&longs;t animus &longs;olus. </s> <s>Quamobrem motus naturalis ab eo principio fiet, quod ex­<lb/>ternum &longs;it, & à re mobili reip&longs;a &longs;ecretum. </s> <s>iam <expan abbr=".n.">enim</expan> intrà contineri mouens illud quod externum <lb/>ponimus, <expan abbr="nõ">non</expan> rei naturalis, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> proprium e&longs;t, &longs;ed animalis primò: quoniam eius primò <lb/>&longs;unt variæ partes, & in&longs;trumenta, quod etiam te ita &longs;entire &longs;pero, &longs;iquando animi definitionem <lb/>attendi&longs;ti. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò te putare velim, &longs;icubi motus animantis ab interno principio fieri dicatur, <lb/>vniuer&longs;a externa ab eius motibus excludi. </s> <s>cùm finis requiratur qui planè externus e&longs;&longs;e cen&longs;etur. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> facit hoc, quominus à &longs;eip&longs;o moueri dicamus animatum. </s> <s>prima fundamenta motus |
| <pb pagenum="323"/> | <pb pagenum="323"/> |
| <arrow.to.target n="marg2099"></arrow.to.target><lb/>ob&longs;eruantes qu&ecedil; &longs;unt efficiens à quo motus <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & materia quæ motui &longs;ubiicitur. </s> <s>Hoc, <lb/>puto, pluribus arridebit. </s> <s>Sed aliud interim &longs;ub&longs;cribam quod &longs;umius e&longs;&longs;e arbitror, &longs;peciem quæ <lb/>mouet vt finis, mouere primùm, vt &longs;uprà monui, tanquam efficiens, vel quòd ip&longs;a efficiat, vel quae<lb/>vtatur efficiente: verùm quia mouet corpus animantis, non quà <expan abbr="animatũ">animatum</expan> e&longs;t, &longs;ed vt naturale, non <lb/>recipitur vt efficiens inter principia quæ <expan abbr="moueãt">moueant</expan> animatum, quatenus huiu&longs;modi, vt finem verò <lb/>mouere <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> con&longs;tat, po&longs;tquàm animo &longs;pecies accepta fuerit. </s> <s>At tum &longs;pecies vnum fit cum ani­<lb/>mo, & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> magis, vt aiunt, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex forma & materia fiat, quandò idem fit &longs;ecundùm formam cum <lb/>ip&longs;o animo. </s> <s>Proinde non numeratur in mouentibus externis, id &longs;olùm habens externi, quòd e&longs;t <lb/>&longs;pecies rei quæ extra <expan abbr="animũ">animum</expan> e&longs;t, cuius adeptione motus quidem terminatur, &longs;ed cùm <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ap­<lb/>petendi <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, ni&longs;i cùm tetigit animum &longs;pecies eius; idcirco internum motus <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum <lb/>ea ratione con&longs;tituit. </s> <s>In motibus animo <expan abbr="carentiũ">carentium</expan> re&longs;pondet huic principio locus. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in natu­<lb/>ra locus propter <expan abbr="participation&etilde;">participationem</expan> virtutis quæ c&ecedil;litùs de&longs;cendit, habet vim afficiendi, &, tum (ni&longs;i <lb/>fallor) cum generante numeratur. </s> <s>Quia verò præfert habitum qui futurus &longs;it perfectio corpo­<lb/>ris ibi &longs;ecundùm naturam exi&longs;tentis, ita mouet, vt finis, & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vt à &longs;pecie refertur, externus, vt <lb/>materiæ præ&longs;entatus, ab ip&longs;a non di&longs;iunctus eo .&longs;. </s> <s>modo quem nos <foreign lang="greek">ei)dixw=s</foreign>, alij per intentionem <lb/>dicerent, de qua re po&longs;teà copio&longs;ius. </s> <s>Sed h&ecedil;c in præ&longs;entia mittamus, cùm hoc loco efficiens cau&longs;­<lb/>&longs;a motus duntaxat inquiratur. </s> <s>Nil etiam dicimus, vbi generante &longs;ublato moueatur elementum <lb/> | <arrow.to.target n="marg2099"></arrow.to.target><lb/>ob&longs;eruantes qu&ecedil; &longs;unt efficiens à quo motus <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & materia quæ motui &longs;ubiicitur. </s> <s>Hoc, <lb/>puto, pluribus arridebit. </s> <s>Sed aliud interim &longs;ub&longs;cribam quod firmius e&longs;&longs;e arbitror, &longs;peciem quæ <lb/>mouet vt finis, mouere primùm, vt &longs;uprà monui, tanquam efficiens, vel quòd ip&longs;a efficiat, vel quae <lb/>vtatur efficiente: verùm quia mouet corpus animantis, non quà <expan abbr="animatũ">animatum</expan> e&longs;t, &longs;ed vt naturale, non <lb/>recipitur vt efficiens inter principia quæ <expan abbr="moueãt">moueant</expan> animatum, quatenus huiu&longs;modi, vt finem verò <lb/>mouere <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> con&longs;tat, po&longs;tquàm animo &longs;pecies accepta fuerit. </s> <s>At tum &longs;pecies vnum fit cum ani­<lb/>mo, & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> magis, vt aiunt, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex forma & materia fiat, quandò idem fit &longs;ecundùm formam cum <lb/>ip&longs;o animo. </s> <s>Proinde non numeratur in mouentibus externis, id &longs;olùm habens externi, quòd e&longs;t <lb/>&longs;pecies rei quæ extra <expan abbr="animũ">animum</expan> e&longs;t, cuius adeptione motus quidem terminatur, &longs;ed cùm <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ap­<lb/>petendi <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, ni&longs;i cùm tetigit animum &longs;pecies eius; idcirco internum motus <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum <lb/>ea ratione con&longs;tituit. </s> <s>In motibus animo <expan abbr="carentiũ">carentium</expan> re&longs;pondet huic principio locus. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in natu­<lb/>ra locus propter <expan abbr="participation&etilde;">participationem</expan> virtutis quæ c&ecedil;litùs de&longs;cendit, habet vim afficiendi, &, tum (ni&longs;i <lb/>fallor) cum generante numeratur. </s> <s>Quia verò præfert habitum qui futurus &longs;it perfectio corpo­<lb/>ris ibi &longs;ecundùm naturam exi&longs;tentis, ita mouet, vt finis, & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vt à &longs;pecie refertur, externus, vt <lb/>materiæ præ&longs;entatus, ab ip&longs;a non di&longs;iunctus eo .&longs;. </s> <s>modo quem nos <foreign lang="greek">ei)dixw=s</foreign>, alij per intentionem <lb/>dicerent, de qua re po&longs;teà copio&longs;ius. </s> <s>Sed h&ecedil;c in præ&longs;entia mittamus, cùm hoc loco efficiens cau&longs;­<lb/>&longs;a motus duntaxat inquiratur. </s> <s>Nil etiam dicimus, vbi generante &longs;ublato moueatur elementum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2100"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ni&longs;i vis generantis &longs;uper&longs;tes &longs;it in eo quod gignitur (quod quidam negat) tan­<lb/>tum <expan abbr=".n.">enim</expan> loci a&longs;&longs;equatur oportet elementum, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> de forma contraxerit, forma &longs;eip&longs;am promo­<lb/>uere nequit: aliter <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;eip&longs;um gigneret, quo nil ab&longs;urdius, nec &longs;upra <expan abbr="gradũ">gradum</expan> &longs;uum agit, ni&longs;i vt ab <lb/>alterius virtute agitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id etiam &longs;i volunt Ari&longs;toteles, & Galenus, cùm inquiunt, pro mo­<lb/>mento materiæ, in motoris ab&longs;entia fieri progre&longs;&longs;um; & ita agit per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> non igitur vt natura, <lb/>aut ergo virtus generantis &longs;upere&longs;t quod planè verum e&longs;t aut vlterius non progreditur. </s> <s>&longs;ed ma­<lb/>teria &longs;uperante retrocedit, aut fit ille motus ab alio quod e&longs;t extra mobile, <expan abbr="neq.">neque</expan> concurrente na­<lb/>tura, tanquam <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> principio. </s> <s>Mittamus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd Ari&longs;toteles, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> breui&longs;simo nobis <lb/>hanc glo&longs;&longs;ulam &longs;ignificauerit, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> de principiis eius quod per &longs;e mouetur, verba fecit. </s> <s>hoc <lb/>addamus. </s> <s>Huiu&longs;modi principium, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a morus imperfecta, debere ab alio perfici, id <expan abbr="aũt">aut</expan>, <lb/>aut in genere finis e&longs;t, aut in genere efficientis. </s> <s>At finis ip&longs;e non &longs;ufficit ad motum incutiendum, <lb/>&longs;ed prætereà requirit efficiens. </s> <s>Sit hoc quod exciter formam. </s> <s>Si res igitur ita &longs;it, non modò for­<lb/>ma erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus per &longs;e primum, &longs;ed imminebit <expan abbr="periculũ">periculum</expan>, ne moueat <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per &longs;e: quandò <lb/>erit principium motus imperfectum, &longs;igno e&longs;t, quia non <expan abbr="põt">potest</expan> mouere &longs;ine alio, atque ita &longs;ine alio <lb/> | <arrow.to.target n="marg2100"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ni&longs;i vis generantis &longs;uper&longs;tes &longs;it in eo quod gignitur (quod quidam negat) tan­<lb/>tum <expan abbr=".n.">enim</expan> loci a&longs;&longs;equatur oportet elementum, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> de forma contraxerit, forma &longs;eip&longs;am promo­<lb/>uere nequit: aliter <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;eip&longs;um gigneret, quo nil ab&longs;urdius, nec &longs;upra <expan abbr="gradũ">gradum</expan> &longs;uum agit, ni&longs;i vt ab <lb/>alterius virtute agitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id etiam &longs;i volunt Ari&longs;toteles, & Galenus, cùm inquiunt, pro mo­<lb/>mento materiæ, in motoris ab&longs;entia fieri progre&longs;&longs;um; & ita agit per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> non igitur vt natura, <lb/>aut ergo virtus generantis &longs;upere&longs;t quod planè verum e&longs;t aut vlterius non progreditur. </s> <s>&longs;ed ma­<lb/>teria &longs;uperante retrocedit, aut fit ille motus ab alio quod e&longs;t extra mobile, <expan abbr="neq.">neque</expan> concurrente na­<lb/>tura, tanquam <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> principio. </s> <s>Mittamus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd Ari&longs;toteles, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> breui&longs;simo nobis <lb/>hanc glo&longs;&longs;ulam &longs;ignificauerit, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> de principiis eius quod per &longs;e mouetur, verba fecit. </s> <s>hoc <lb/>addamus. </s> <s>Huiu&longs;modi principium, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a morus imperfecta, debere ab alio perfici, id <expan abbr="aũt">aut</expan>, <lb/>aut in genere finis e&longs;t, aut in genere efficientis. </s> <s>At finis ip&longs;e non &longs;ufficit ad motum incutiendum, <lb/>&longs;ed prætereà requirit efficiens. </s> <s>Sit hoc quod exciter formam. </s> <s>Si res igitur ita &longs;it, non modò for­<lb/>ma erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus per &longs;e primum, &longs;ed imminebit <expan abbr="periculũ">periculum</expan>, ne moueat <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per &longs;e: quandò <lb/>erit principium motus imperfectum, &longs;igno e&longs;t, quia non <expan abbr="põt">potest</expan> mouere &longs;ine alio, atque ita &longs;ine alio <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2101"></arrow.to.target><lb/>mouere non <expan abbr="põt">potest</expan>, vt tum moueat, cùm ab alio mouetur. </s> <s>Si igitur ea cau&longs;&longs;a prima e&longs;t qua primò <lb/>po&longs;ita ponitur effectus primò, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>prima &longs;ublata primò tollitur: illud igitur à quo forma <lb/>excitatur, cùm &longs;it <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <expan abbr="primũ">primum</expan> fuerit <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, forma verò ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> <expan abbr="propinquũ">propinquum</expan>, ne dixerim <expan abbr="in&longs;tru-mentũ">in&longs;tru­<lb/>mentum</expan>, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> hæc &longs;ola <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genera <expan abbr="moueãt">moueant</expan> ab alio mota. </s> <s>Quòd &longs;i motus ab alio naturalis <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, ergo nullus erit <expan abbr="oĩno">omnino</expan> motus naturalis. </s> <s>Nullo igitur modo forma erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus na­<lb/>turalis, nedum &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> mot^{9} primò & per &longs;e; nullus. </s> <s>n. talis erit motus, qppe <expan abbr="oĩs">omnis</expan> ab externo. <lb/></s> <s>Sic fal&longs;a naturæ definitio reddetur, quae &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus in quo e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e &longs;olùm, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pri­<lb/>mò, cum quia &longs;ine medio &longs;it auctor motus, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> principaliter, vt placet optimis philo&longs;ophis. <lb/></s> <s>Nunquid ita exi&longs;timabis, cùm fieri ex aliquo &longs;it multiplex, vt quae non &longs;ine ip&longs;o, vel vt quae ab ip&longs;o; &longs;ic <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> non ab externo moueri, &longs;ed quia non &longs;ine externo? </s> <s>Vide profectò, mi homo, ne reip&longs;um <lb/>tuis laqueis irretias. </s> <s>Etenim docebis me primùm vbi <expan abbr="locorũ">locorum</expan> cau&longs;&longs;a &longs;ine qua <expan abbr="nõ">non</expan> ad alia genera per­<lb/>tineat, àc materiam & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ad illam, quae &longs;ine illa non e&longs;t bene; ad hunc, quae &longs;ine illo nihil e&longs;t &longs;im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2101"></arrow.to.target><lb/>mouere non <expan abbr="põt">potest</expan>, vt tum moueat, cùm ab alio mouetur. </s> <s>Si igitur ea cau&longs;&longs;a prima e&longs;t qua primò <lb/>po&longs;ita ponitur effectus primò, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>prima &longs;ublata primò tollitur: illud igitur à quo forma <lb/>excitatur, cùm &longs;it <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <expan abbr="primũ">primum</expan> fuerit <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, forma verò ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> <expan abbr="propinquũ">propinquum</expan>, ne dixerim <expan abbr="in&longs;tru-mentũ">in&longs;tru­<lb/>mentum</expan>, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> hæc &longs;ola <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genera <expan abbr="moueãt">moueant</expan> ab alio mota. </s> <s>Quòd &longs;i motus ab alio naturalis <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, ergo nullus erit <expan abbr="oĩno">omnino</expan> motus naturalis. </s> <s>Nullo igitur modo forma erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus na­<lb/>turalis, nedum &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> mot^{9} primò & per &longs;e; nullus. </s> <s>n. talis erit motus, <expan abbr="&qtilde;ppe">quippe</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> ab externo. <lb/></s> <s>Sic fal&longs;a naturæ definitio reddetur, quae &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus in quo e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e &longs;olùm, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pri­<lb/>mò, cum quia &longs;ine medio &longs;it auctor motus, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> principaliter, vt placet optimis philo&longs;ophis. <lb/></s> <s>Nunquid ita exi&longs;timabis, cùm fieri ex aliquo &longs;it multiplex, vt quae non &longs;ine ip&longs;o, vel vt quae ab ip&longs;o; &longs;ic <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> non ab externo moueri, &longs;ed quia non &longs;ine externo? </s> <s>Vide profectò, mi homo, ne reip&longs;um <lb/>tuis laqueis irretias. </s> <s>Etenim docebis me primùm vbi <expan abbr="locorũ">locorum</expan> cau&longs;&longs;a &longs;ine qua <expan abbr="nõ">non</expan> ad alia genera per­<lb/>tineat, àc materiam & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ad illam, quae &longs;ine illa non e&longs;t bene; ad hunc, quae &longs;ine illo nihil e&longs;t &longs;im­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2102"></arrow.to.target><lb/>pliciter: at externa illa numerantur in efficientibus, aut &longs;i ip&longs;a forma depellet impediens, &longs;e per <lb/> | <arrow.to.target n="marg2102"></arrow.to.target><lb/>pliciter: at externa illa numerantur in efficientibus, aut &longs;i ip&longs;a forma depellet impediens, &longs;e per <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2103"></arrow.to.target><lb/>accidens <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> concitabit; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> impedimenti depul&longs;io per accidens ad elementi <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõducit">conducit</expan>. <lb/></s> <s>Tum etiam, &longs;i qui fit ab alio motus, e&longs;t violens; erit maximè violens, quia maximè fit ab alio. <lb/></s> <s>Si verò naturalem e&longs;&longs;e fatearis, quia cum externo mouente concurrat <expan abbr="internũ">internum</expan>, forma nimirum; <lb/>iam non erit illud fal&longs;i&longs;simum; <expan abbr="&etilde;t&longs;i">ent&longs;i</expan> motus à generante fiat, aut à pellente obicem, e&longs;&longs;e adhuc na­<lb/>turalem. </s> <s>Ni&longs;i fortè opineris tunc e&longs;&longs;e naturalem, &longs;i forma concurrat vt principium mouens, non <lb/>vt patibile, vbi ego libenti&longs;simè di&longs;cam, quis te docuerit tale di&longs;crimen & quemadmodum ea &longs;e­<lb/>quantur quæ generatim <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel infert Ari&longs;toteles. </s> <s>Ergo natura e&longs;t principium patibile motus. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i dederis, eum motum obiri tanquam ab extrin&longs;eco, quoniam in eo pars mouens actu &longs;e­<lb/>iuncta e&longs;t ab ea quæ mouetur; re vera tamen e&longs;&longs;e ab interno, & ab eo quod &longs;ubiecto vnum &longs;it; <lb/><expan abbr="nõne">nonne</expan> vides te iam incidere in id, vt facias cau&longs;&longs;am motus in eo quod per &longs;e mouetur, di&longs;tinctio­<lb/>nem partium in actu etiam in iis quæ mouentur &longs;ecundùm naturam, quatenus huiu&longs;modi quæ <lb/>pertinet ad animata &longs;olum? </s> <s>Quapropter eo motus genere &longs;ecundùm naturam animalia &longs;ola <lb/>concitantur: nullum tale reperitur in animo carentibus. </s> <s>Inferius autem docebimus, &longs;i ratione <lb/>&longs;ola &longs;eparentur; ea non e&longs;&longs;e idonea principia motus. </s> <s>Quare <expan abbr="neq.">neque</expan> motus vllus in elemento, tan­<lb/>quam ab efficiente cau&longs;&longs;a pror&longs;us inerit. </s> <s>Sic, vt puto, &longs;ublata e&longs;t ea &longs;ententia .&longs;. </s> <s>elementa moueri | <arrow.to.target n="marg2103"></arrow.to.target><lb/>accidens <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> concitabit; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> impedimenti depul&longs;io per accidens ad elementi <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõducit">conducit</expan>. <lb/></s> <s>Tum etiam, &longs;i qui fit ab alio motus, e&longs;t violens; erit maximè violens, quia maximè fit ab alio. <lb/></s> <s>Si verò naturalem e&longs;&longs;e fatearis, quia cum externo mouente concurrat <expan abbr="internũ">internum</expan>, forma nimirum; <lb/>iam non erit illud fal&longs;i&longs;simum; <expan abbr="&etilde;t&longs;i">et&longs;i</expan> motus à generante fiat, aut à pellente obicem, e&longs;&longs;e adhuc na­<lb/>turalem. </s> <s>Ni&longs;i fortè opineris tunc e&longs;&longs;e naturalem, &longs;i forma concurrat vt principium mouens, non <lb/>vt patibile, vbi ego libenti&longs;simè di&longs;cam, quis te docuerit tale di&longs;crimen & quemadmodum ea &longs;e­<lb/>quantur quæ generatim <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel infert Ari&longs;toteles. </s> <s>Ergo natura e&longs;t principium patibile motus. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i dederis, eum motum obiri tanquam ab extrin&longs;eco, quoniam in eo pars mouens actu &longs;e­<lb/>iuncta e&longs;t ab ea quæ mouetur; re vera tamen e&longs;&longs;e ab interno, & ab eo quod &longs;ubiecto vnum &longs;it; <lb/><expan abbr="nõne">nonne</expan> vides te iam incidere in id, vt facias cau&longs;&longs;am motus in eo quod per &longs;e mouetur, di&longs;tinctio­<lb/>nem partium in actu etiam in iis quæ mouentur &longs;ecundùm naturam, quatenus huiu&longs;modi quæ <lb/>pertinet ad animata &longs;olum? </s> <s>Quapropter eo motus genere &longs;ecundùm naturam animalia &longs;ola <lb/>concitantur: nullum tale reperitur in animo carentibus. </s> <s>Inferius autem docebimus, &longs;i ratione <lb/>&longs;ola &longs;eparentur; ea non e&longs;&longs;e idonea principia motus. </s> <s>Quare <expan abbr="neq.">neque</expan> motus vllus in elemento, tan­<lb/>quam ab efficiente cau&longs;&longs;a pror&longs;us inerit. </s> <s>Sic, vt puto, &longs;ublata e&longs;t ea &longs;ententia .&longs;. </s> <s>elementa moueri |
| <pb pagenum="324"/>ab interno principio, quanuis non ab&longs;olutè ex ip&longs;o, &longs;ed alio quodam extrin&longs;ecus adiuuante. <lb/></s> <s> | <pb pagenum="324"/>ab interno principio, quanuis non ab&longs;olutè ex ip&longs;o, &longs;ed alio quodam extrin&longs;ecus adiuuante. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2104"></arrow.to.target><lb/>Quantum verò e&longs;t de altero, quòd materia non &longs;impliciter ad actum ip&longs;ius vbi transferatur, po­<lb/>&longs;tea dicetur, cùm ip&longs;ius Ari&longs;totelis argumenta tractabimus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2104"></arrow.to.target><lb/>Quantum verò e&longs;t de altero, quòd materia non &longs;impliciter ad actum ip&longs;ius vbi transferatur, po­<lb/>&longs;tea dicetur, cùm ip&longs;ius Ari&longs;totelis argumenta tractabimus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in eos &longs;igillatim qui glo&longs;&longs;ulas adhibent rationibus Ari&longs;totelis qu&ecedil; ex 8. Phy&longs;. <lb/>recitauimus. </s> <s>Cap. </s> <s>XLV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in eos &longs;igillatim qui glo&longs;&longs;ulas adhibent rationibus Ari&longs;totelis qu&ecedil; ex 8. Phy&longs;. <lb/>recitauimus. </s> <s>Cap. </s> <s>XLV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>TERGIVERSANTVR igitur, & velut anguillæ qu&ecedil;dam lubric&ecedil; ex Ari&longs;toteleis demon­<lb/>&longs;trationibus elabi conantur, & præter eos de quibus hactenus dictum e&longs;t, & Iuniores & ma­<lb/>iores no&longs;tri &longs;imul eas non concludi &longs;impliciter, &longs;ed cum aliqua conditione defenderunt. </s> <s>Ideò no­<lb/>&longs;trum munus e&longs;t probare <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> illas <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> &longs;impliciter, & &longs;ine vlla limitatione, aut lege vniuer­<lb/>sè fui&longs;&longs;e confectas: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>primùm communiter, mox &longs;peciatim &longs;ingula glo&longs;&longs;emata refutando. </s> <s>Si <lb/>igitur rectus e&longs;t canon ille dialecticus. </s> <s>Nihil in conclu&longs;ione po&longs;&longs;e comprehendi, quin idem, <expan abbr="eo-dem&qacute;">eo­<lb/>demque</expan>. </s> <s>modo contineatur in propo&longs;itionibus. </s> <s>Si verum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> &longs;impliciter na&longs;ci <lb/>è propo&longs;itionibus &longs;impliciter acceptis: quandò nec in propo&longs;itionibus, nec in conclu&longs;ione vlla <lb/>conditio continetur: certè nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> ex iis &longs;yllogi&longs;mis colligendum e&longs;t à nob. </s> <s>quod afferat ali­<lb/>quam conditionem: aliter <expan abbr="cõmitteretur">committeretur</expan> illud fallaciæ genus quod e&longs;t à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm <lb/> | <s>TERGIVERSANTVR igitur, & velut anguillæ qu&ecedil;dam lubric&ecedil; ex Ari&longs;toteleis demon­<lb/>&longs;trationibus elabi conantur, & præter eos de quibus hactenus dictum e&longs;t, & Iuniores & ma­<lb/>iores no&longs;tri &longs;imul eas non concludi &longs;impliciter, &longs;ed cum aliqua conditione defenderunt. </s> <s>Ideò no­<lb/>&longs;trum munus e&longs;t probare <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> illas <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> &longs;impliciter, & &longs;ine vlla limitatione, aut lege vniuer­<lb/>sè fui&longs;&longs;e confectas: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>primùm communiter, mox &longs;peciatim &longs;ingula glo&longs;&longs;emata refutando. </s> <s>Si <lb/>igitur rectus e&longs;t canon ille dialecticus. </s> <s>Nihil in conclu&longs;ione po&longs;&longs;e comprehendi, quin idem, <expan abbr="eo-dem&qacute;">eo­<lb/>demque</expan>. </s> <s>modo contineatur in propo&longs;itionibus. </s> <s>Si verum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> &longs;impliciter na&longs;ci <lb/>è propo&longs;itionibus &longs;impliciter acceptis: quandò nec in propo&longs;itionibus, nec in conclu&longs;ione vlla <lb/>conditio continetur: certè nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> ex iis &longs;yllogi&longs;mis colligendum e&longs;t à nob. </s> <s>quod afferat ali­<lb/>quam conditionem: aliter <expan abbr="cõmitteretur">committeretur</expan> illud fallaciæ genus quod e&longs;t à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2105"></arrow.to.target><lb/>quid. </s> <s>Spectemus primùm. </s> <s>Quod per &longs;e mouetur à &longs;eip&longs;o, vitale e&longs;t, & animatum. </s> <s>Elementa <lb/>non &longs;unt animata, <expan abbr="neq.">neque</expan> viuunt. </s> <s>Nec igitur à &longs;eip&longs;a mouentur. </s> <s>No&longs;tri argumenti a&longs;&longs;umptio non <lb/>relinquitur in controuer&longs;ia. </s> <s>Propo&longs;itionem &longs;umit &longs;impliciter Ari&longs;toteles: <expan abbr="neq.">neque</expan> hîc &longs;olùm, vnde <lb/>di&longs;ceprationis origo ducebatur; &longs;ed & anteà <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & in libris de Animal, non &longs;emel, debuit <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>&longs;umi cum <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, vt conclu&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter inferretur. </s> <s>Quicquid ex &longs;e mouetur, vt alio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>indigeat, aut ab initio, aut propriè, aut quid <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, quod & fal&longs;um fortè fui&longs;&longs;et, & inutile. </s> <s>Ac fal­<lb/>&longs;um quidem, cùm illa etiam quæ ex ip&longs;a mouentur, vt animalia, extrin&longs;eco opus habeant, &longs;i mo­<lb/>tum ceptura &longs;int. </s> <s>Inutile verò, quoniam <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa conditio foret quæ argumento fui&longs;&longs;et ap­<lb/>ponenda, aut accederet medio, aut prædicato, & aut in propo&longs;itione, aut in a&longs;&longs;umptione &longs;ubintel­<lb/>ligeretur. </s> <s>Non &longs;anè medio: cur <expan abbr=".n.">enim</expan> oportuit, &longs;iquidem medium in conclu&longs;ione non retineatur? <lb/></s> <s>Siue igitur medium &longs;impliciter, &longs;iue cum aliqua lege &longs;umptum fuerit; profectò nihil ad conclu­<lb/>&longs;ionem. </s> <s>Quòd &longs;i ad prædicatum adiungitur, quínam &longs;en&longs;us erit propo&longs;itionis illius. </s> <s>Quod ex <lb/>&longs;e mouetur vt extrin&longs;eco non egeat e&longs;t vitale? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ex hoc &longs;equitur <gap/> non aliud certè, quàm quae<lb/>elementa non mouentur ex &longs;e motu illo qui non eget extrin&longs;eco: non ob id concluditur illa ex <lb/>&longs;e tali motu concitari, qui eget extrin&longs;eco. </s> <s>Nam communius quid e&longs;t ob vim negationis. </s> <s>Non <lb/> | <arrow.to.target n="marg2105"></arrow.to.target><lb/>quid. </s> <s>Spectemus primùm. </s> <s>Quod per &longs;e mouetur à &longs;eip&longs;o, vitale e&longs;t, & animatum. </s> <s>Elementa <lb/>non &longs;unt animata, <expan abbr="neq.">neque</expan> viuunt. </s> <s>Nec igitur à &longs;eip&longs;a mouentur. </s> <s>No&longs;tri argumenti a&longs;&longs;umptio non <lb/>relinquitur in controuer&longs;ia. </s> <s>Propo&longs;itionem &longs;umit &longs;impliciter Ari&longs;toteles: <expan abbr="neq.">neque</expan> hîc &longs;olùm, vnde <lb/>di&longs;ceprationis origo ducebatur; &longs;ed & anteà <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & in libris de Animal, non &longs;emel, debuit <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>&longs;umi cum <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, vt conclu&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter inferretur. </s> <s>Quicquid ex &longs;e mouetur, vt alio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>indigeat, aut ab initio, aut propriè, aut quid <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, quod & fal&longs;um fortè fui&longs;&longs;et, & inutile. </s> <s>Ac fal­<lb/>&longs;um quidem, cùm illa etiam quæ ex ip&longs;a mouentur, vt animalia, extrin&longs;eco opus habeant, &longs;i mo­<lb/>tum ceptura &longs;int. </s> <s>Inutile verò, quoniam <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa conditio foret quæ argumento fui&longs;&longs;et ap­<lb/>ponenda, aut accederet medio, aut prædicato, & aut in propo&longs;itione, aut in a&longs;&longs;umptione &longs;ubintel­<lb/>ligeretur. </s> <s>Non &longs;anè medio: cur <expan abbr=".n.">enim</expan> oportuit, &longs;iquidem medium in conclu&longs;ione non retineatur? <lb/></s> <s>Siue igitur medium &longs;impliciter, &longs;iue cum aliqua lege &longs;umptum fuerit; profectò nihil ad conclu­<lb/>&longs;ionem. </s> <s>Quòd &longs;i ad prædicatum adiungitur, quínam &longs;en&longs;us erit propo&longs;itionis illius. </s> <s>Quod ex <lb/>&longs;e mouetur vt extrin&longs;eco non egeat e&longs;t vitale? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ex hoc &longs;equitur?</s><s> non aliud certè, quàm quae<lb/>elementa non mouentur ex &longs;e motu illo qui non eget extrin&longs;eco: non ob id concluditur illa ex <lb/>&longs;e tali motu concitari, qui eget extrin&longs;eco. </s> <s>Nam communius quid e&longs;t ob vim negationis. </s> <s>Non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2106"></arrow.to.target><lb/>moueri ex &longs;e&longs;e eo motu qui non eget extrin&longs;eco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> moueri ex &longs;e eo motu qui indiget extrin&longs;eco. <lb/></s> <s>Etenim & ea quæ nullo pacto mouentur à &longs;e, vt quæ vim patiuntur, non mouentur eo motu, qui <lb/>externi non indiget. </s> <s>Idem quoque dicemus, &longs;i accipiamus. </s> <s>Quod ex &longs;e mouetur, vt externi non <lb/>indigeat, &longs;e &longs;i&longs;tit, <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione. </s> <s>Quod ex &longs;e mouetur, vt externi non indigeat ad omneis loci <lb/>differentias concitatur, vt optimè per&longs;picias in conclu&longs;ione fallaciam &longs;ecundùm con&longs;equens e&longs;&longs;e <lb/>implicatam. </s> <s>Quamobrem alterum ex his <expan abbr="incõmodis">incommodis</expan> in Ari&longs;totelis progre&longs;&longs;um cadet, vel, vt pec­<lb/>cet in fallacia à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm quid, a&longs;&longs;umens propo&longs;itiones &longs;impliciter & inferens <expan abbr="cõ-clu&longs;ionem">con­<lb/>clu&longs;ionem</expan> &longs;ecundùm quid; aut, &longs;i propo&longs;itioneis <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;ecundùm quid accipiat, vt in&longs;it fallacia &longs;e­<lb/>cundùm con&longs;equens. </s> <s>Nil dico nunc de quarta illa <expan abbr="rõne">ratione</expan> qu&ecedil; ab elementorum continuitate de&longs;um­<lb/>pta e&longs;t, cùm de hac ip&longs;a plura po&longs;thàc &longs;eparatim dicenda &longs;int. </s> <s>Fal&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> videri poterit ex &longs;e <lb/>moueri, vt externi non indigeat, e&longs;&longs;e vitale: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t eiu&longs;modi, &longs;ed quae intra &longs;e cau&longs;&longs;am habeat <lb/>quæ efficiat & quæ accipiat motum, & <expan abbr="hucu&longs;q.">hucu&longs;que</expan> vis eius propo&longs;itionis extenditur, quod &longs;anè ina­<lb/>nimo denegatur. </s> <s>Prætereà &longs;i cum aliqua conditione rationes illæ conclu&longs;æ &longs;unt, certè ab Ari&longs;to­<lb/>tele prætermi&longs;&longs;a non e&longs;t. </s> <s>Si illam accepit Ari&longs;toteles; profectò <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa fuerit per&longs;picua de­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2106"></arrow.to.target><lb/>moueri ex &longs;e&longs;e eo motu qui non eget extrin&longs;eco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> moueri ex &longs;e eo motu qui indiget extrin&longs;eco. <lb/></s> <s>Etenim & ea quæ nullo pacto mouentur à &longs;e, vt quæ vim patiuntur, non mouentur eo motu, qui <lb/>externi non indiget. </s> <s>Idem quoque dicemus, &longs;i accipiamus. </s> <s>Quod ex &longs;e mouetur, vt externi non <lb/>indigeat, &longs;e &longs;i&longs;tit, <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione. </s> <s>Quod ex &longs;e mouetur, vt externi non indigeat ad omneis loci <lb/>differentias concitatur, vt optimè per&longs;picias in conclu&longs;ione fallaciam &longs;ecundùm con&longs;equens e&longs;&longs;e <lb/>implicatam. </s> <s>Quamobrem alterum ex his <expan abbr="incõmodis">incommodis</expan> in Ari&longs;totelis progre&longs;&longs;um cadet, vel, vt pec­<lb/>cet in fallacia à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm quid, a&longs;&longs;umens propo&longs;itiones &longs;impliciter & inferens <expan abbr="cõ-clu&longs;ionem">con­<lb/>clu&longs;ionem</expan> &longs;ecundùm quid; aut, &longs;i propo&longs;itioneis <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;ecundùm quid accipiat, vt in&longs;it fallacia &longs;e­<lb/>cundùm con&longs;equens. </s> <s>Nil dico nunc de quarta illa <expan abbr="rõne">ratione</expan> qu&ecedil; ab elementorum continuitate de&longs;um­<lb/>pta e&longs;t, cùm de hac ip&longs;a plura po&longs;thàc &longs;eparatim dicenda &longs;int. </s> <s>Fal&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> videri poterit ex &longs;e <lb/>moueri, vt externi non indigeat, e&longs;&longs;e vitale: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t eiu&longs;modi, &longs;ed quae intra &longs;e cau&longs;&longs;am habeat <lb/>quæ efficiat & quæ accipiat motum, & <expan abbr="hucu&longs;q.">hucu&longs;que</expan> vis eius propo&longs;itionis extenditur, quod &longs;anè ina­<lb/>nimo denegatur. </s> <s>Prætereà &longs;i cum aliqua conditione rationes illæ conclu&longs;æ &longs;unt, certè ab Ari&longs;to­<lb/>tele prætermi&longs;&longs;a non e&longs;t. </s> <s>Si illam accepit Ari&longs;toteles; profectò <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa fuerit per&longs;picua de­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2107"></arrow.to.target><lb/>buit e&longs;&longs;e; cur igitur, non con&longs;entiunt interpretes? </s> <s>& planè mihi nodum videntur in &longs;eip&longs;o quæ­<lb/>rere. </s> <s>Quinetiam quid cogebat <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, vt explicaret modum, quo elementa ip&longs;a &longs;unt res na­<lb/>turales? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt propter actuo&longs;um <expan abbr="principiũ">principium</expan> quod internum &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> externi priuilegio con&longs;ecu­<lb/>ta &longs;unt aliquid <expan abbr="nõ">non</expan> naturale, ne dixerim præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: falsò igitur illatum fui&longs;&longs;et, ea e&longs;&longs;e natura­<lb/>lia, quoniam nata apta &longs;int aliquò ferri, & fal&longs;a interpretatio naturæ ip&longs;ius ex conclu&longs;is illata, quae<lb/>&longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> faciendi, &longs;ed patiendi planè; cau&longs;&longs;am <expan abbr=".n.">enim</expan> reddidi&longs;&longs;et ex his, cur ea corpora na­<lb/>turalia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan>; non <expan abbr="aũt">aut</expan>, cur, &longs;i <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan> ab alio, naturalia dicerentur, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> vt explicaret, phi­<lb/>lo&longs;ophus, ibi <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="cõtendebat">contendebat</expan>. </s> <s>Accedit eadem, quae &longs;i <expan abbr="cõcluderetur">concluderetur</expan>, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> moueri ex &longs;eip&longs;is, vt­<lb/>puta, cùm hac <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, propriè, & <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> foret ea moueri ex &longs;eip&longs;is, inferretur <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan> con­<lb/>iunctim. </s> <s>Cùm ergo diui&longs;im po&longs;teà colligatur ab Ari&longs;totele; planum, quae <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> à coniunctis ad­<lb/>diui&longs;a <expan abbr="cõmitteret">committeret</expan>. </s> <s>Quare hæc dicere dialecticen ignorantis e&longs;t, & Ari&longs;totelis verba parùm perpen­<lb/>dentis. </s> <s>Po&longs;tremò fac, ea moueri ab interno principio, <expan abbr="nõ">non</expan> tamen &longs;ine alio, &longs;iue ab initio, &longs;iue in pro­<lb/>gre&longs;&longs;u, nil intere&longs;t: at moueri ab alio, violens e&longs;t, <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>: quippe quae vno ex iis quat­ | <arrow.to.target n="marg2107"></arrow.to.target><lb/>buit e&longs;&longs;e; cur igitur, non con&longs;entiunt interpretes? </s> <s>& planè mihi nodum videntur in &longs;eip&longs;o quæ­<lb/>rere. </s> <s>Quinetiam quid cogebat <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, vt explicaret modum, quo elementa ip&longs;a &longs;unt res na­<lb/>turales? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt propter actuo&longs;um <expan abbr="principiũ">principium</expan> quod internum &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> externi priuilegio con&longs;ecu­<lb/>ta &longs;unt aliquid <expan abbr="nõ">non</expan> naturale, ne dixerim præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: falsò igitur illatum fui&longs;&longs;et, ea e&longs;&longs;e natura­<lb/>lia, quoniam nata apta &longs;int aliquò ferri, & fal&longs;a interpretatio naturæ ip&longs;ius ex conclu&longs;is illata, quae<lb/>&longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> faciendi, &longs;ed patiendi planè; cau&longs;&longs;am <expan abbr=".n.">enim</expan> reddidi&longs;&longs;et ex his, cur ea corpora na­<lb/>turalia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan>; non <expan abbr="aũt">aut</expan>, cur, &longs;i <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan> ab alio, naturalia dicerentur, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> vt explicaret, phi­<lb/>lo&longs;ophus, ibi <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="cõtendebat">contendebat</expan>. </s> <s>Accedit eadem, quae &longs;i <expan abbr="cõcluderetur">concluderetur</expan>, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> moueri ex &longs;eip&longs;is, vt­<lb/>puta, cùm hac <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, propriè, & <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> foret ea moueri ex &longs;eip&longs;is, inferretur <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan> con­<lb/>iunctim. </s> <s>Cùm ergo diui&longs;im po&longs;teà colligatur ab Ari&longs;totele; planum, quae <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> à coniunctis ad­<lb/>diui&longs;a <expan abbr="cõmitteret">committeret</expan>. </s> <s>Quare hæc dicere dialecticen ignorantis e&longs;t, & Ari&longs;totelis verba parùm perpen­<lb/>dentis. </s> <s>Po&longs;tremò fac, ea moueri ab interno principio, <expan abbr="nõ">non</expan> tamen &longs;ine alio, &longs;iue ab initio, &longs;iue in pro­<lb/>gre&longs;&longs;u, nil intere&longs;t: at moueri ab alio, violens e&longs;t, <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>: quippe quae vno ex iis quat­ |
| <pb pagenum="325"/> | <pb pagenum="325"/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2113"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg2113"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SED conuertamus modò nos ad po&longs;tremam rationem Ari&longs;totelis. </s> <s>Ita verò ip&longs;e concludebat. <lb/></s> <s>Continua, vt continua, non mouentur à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Elementa continua &longs;unt, non ergo mouentur <lb/>à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Argumenti propo&longs;itio &longs;ic approbatur. </s> <s>Quæ mouentur à &longs;eip&longs;is, diuiduntur in partem <lb/>per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e mobilem. </s> <s>Continua, vt continua, in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mouentem & <lb/>in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mobilem non diuiduntur: à &longs;eip&longs;is ergo non mouentur. </s> <s>Pro&longs;yllogi&longs;mi item pro­<lb/>po&longs;itio concluditur hoc modo. </s> <s>Vnum, quatenus vnum, e&longs;t impatibile. </s> <s>Continua verò <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. <lb/></s> <s>Ergo continua, quæ non diuiduntur in tale <expan abbr="partiũ">partium</expan> genus, impatibilia &longs;unt. </s> <s>Itaque &longs;eip&longs;a non mo­<lb/>uent, aut à &longs;eip&longs;a non mouentur. </s> <s>Ad hoc nonnulli re&longs;pondent, elementum, cùm in materiam <expan abbr="for-mam&qacute;">for­<lb/>mamque</expan>. </s> <s>partiatur, diuidi item in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem. </s> <s>Quoniam <lb/>verò partes i&longs;tæ non &longs;unt actu di&longs;iunct&ecedil;, velut in animali, verùm pote&longs;tate duntaxat; ex hoc effi­<lb/>ci, vt, tamet&longs;i concitantur à &longs;eip&longs;is, perfectè tamen cieri non po&longs;sint. </s> <s>Videndum e&longs;t igitur an ea <lb/>diui&longs;io partium quæ e&longs;t pote&longs;tate, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, po&longs;sit efficere, aut excipere motum. </s> <s>Ac mihi res <lb/>non planè videtur ita &longs;e habere. </s> <s>Nam præterquàm quòd hæc &longs;ententia repugnat cuidam Ari­<lb/>&longs;totelic&ecedil; propo&longs;itioni, habet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> contra &longs;e multa qu&ecedil; Peripateticè profiteri <expan abbr="nõ">non</expan> licet. </s> <s><expan abbr="Quandoquid&etilde;">Quandoquidem</expan>, <lb/>&longs;i ita e&longs;t, vt ad exercendum <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> principia, patiens &longs;imul & agens, &longs;int pote&longs;tate diui&longs;a, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> actu; pecca&longs;&longs;et ergo Philo&longs;ophus qui nota&longs;&longs;et, quemadmodum <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan> (&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> <arrow.to.target n="marg2114"></arrow.to.target><lb/>verto <foreign lang="greek">to\ sumfue\s & to\ suggene\s</foreign> non compo&longs;itum, vt vulgò circunfertur: continua verò &longs;unt, <lb/>quæ &longs;unt ita, vt eorum extrema &longs;int vnum; &longs;icuti calamus vnus; congenitum verò, quod e&longs;t in <lb/>alio, vt ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> fiat <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, velut è ramo & germine) <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> &longs;it, vnde <expan abbr="motũ">motum</expan> abiicere oporteat. <lb/></s> <s>Etenim quæ non &longs;unt contactu <expan abbr="vnũ">vnum</expan> inter &longs;e non afficiunt, nam qu&ecedil; <expan abbr="cõtactu">contactu</expan> &longs;unt <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;unt obno­<lb/>xia perpe&longs;sioni. </s> <s>quinimmo <expan abbr="oĩs">omnis</expan> actio <expan abbr="perpe&longs;sio&qacute;">perpe&longs;sioque</expan>. </s> <s>per contactum fiunt, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> id quod agit, aut <lb/>patitur, ita &longs;e&longs;e vici&longs;sim intuentur, veluti &longs;eparata. </s> <s>Ne te verò deterreant ea quæ de <foreign lang="greek">sumfu/sews</foreign><lb/>Ari&longs;toteles cum 5. Phy&longs;. tum item 11. prim&ecedil; philo&longs;. </s> <s>&longs;criptum reliquit, in quib .&longs;. </s> <s>non e&longs;&longs;et <expan abbr="cõtactus">contactus</expan>, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ymphy&longs;in e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id <expan abbr="cõceditur">conceditur</expan> tactum &longs;ymphy&longs;i &longs;upponi, &longs;ed tactus duplex & <lb/>corporeus & per virtutem, vt apparet ex his qu&ecedil; ab initio 7. Phy&longs;. <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>aut actu, aut quae ante ex­<lb/>titerit. </s> <s>Nunc &longs;i debet coniungi forma cum materia, requiritur agens, quod vel per corpus, vel per <lb/><expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> tangat id quod patitur, & patiendo <expan abbr="a&longs;&longs;umpturũ">a&longs;&longs;umpturum</expan> e&longs;t formam. </s> <s>H&ecedil;c eadem profe&longs;&longs;us quon­<lb/>dam fuerat Ari&longs;toteles, quippe qui actionem & <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> <foreign lang="greek"><gap/>icei</foreign> .i. </s> <s>contactu generatim admini­<lb/>&longs;trari dete&longs;tetur. </s> <s>Quoniam verò illa quæ loco citato ad&longs;cribuntur, aliqua attingunt de principio <lb/>motus, vnde &longs;u&longs;picari po&longs;sis tribui vim mouendi formæ aduer&longs;us ea qu&ecedil; nob. </s> <s>decernenda &longs;unt: <lb/> | <s>SED conuertamus modò nos ad po&longs;tremam rationem Ari&longs;totelis. </s> <s>Ita verò ip&longs;e concludebat. <lb/></s> <s>Continua, vt continua, non mouentur à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Elementa continua &longs;unt, non ergo mouentur <lb/>à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Argumenti propo&longs;itio &longs;ic approbatur. </s> <s>Quæ mouentur à &longs;eip&longs;is, diuiduntur in partem <lb/>per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e mobilem. </s> <s>Continua, vt continua, in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mouentem & <lb/>in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mobilem non diuiduntur: à &longs;eip&longs;is ergo non mouentur. </s> <s>Pro&longs;yllogi&longs;mi item pro­<lb/>po&longs;itio concluditur hoc modo. </s> <s>Vnum, quatenus vnum, e&longs;t impatibile. </s> <s>Continua verò <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. <lb/></s> <s>Ergo continua, quæ non diuiduntur in tale <expan abbr="partiũ">partium</expan> genus, impatibilia &longs;unt. </s> <s>Itaque &longs;eip&longs;a non mo­<lb/>uent, aut à &longs;eip&longs;a non mouentur. </s> <s>Ad hoc nonnulli re&longs;pondent, elementum, cùm in materiam <expan abbr="for-mam&qacute;">for­<lb/>mamque</expan>. </s> <s>partiatur, diuidi item in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem. </s> <s>Quoniam <lb/>verò partes i&longs;tæ non &longs;unt actu di&longs;iunct&ecedil;, velut in animali, verùm pote&longs;tate duntaxat; ex hoc effi­<lb/>ci, vt, tamet&longs;i concitantur à &longs;eip&longs;is, perfectè tamen cieri non po&longs;sint. </s> <s>Videndum e&longs;t igitur an ea <lb/>diui&longs;io partium quæ e&longs;t pote&longs;tate, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, po&longs;sit efficere, aut excipere motum. </s> <s>Ac mihi res <lb/>non planè videtur ita &longs;e habere. </s> <s>Nam præterquàm quòd hæc &longs;ententia repugnat cuidam Ari­<lb/>&longs;totelic&ecedil; propo&longs;itioni, habet <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> contra &longs;e multa qu&ecedil; Peripateticè profiteri <expan abbr="nõ">non</expan> licet. </s> <s><expan abbr="Quandoquid&etilde;">Quandoquidem</expan>, <lb/>&longs;i ita e&longs;t, vt ad exercendum <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> principia, patiens &longs;imul & agens, &longs;int pote&longs;tate diui&longs;a, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> actu; pecca&longs;&longs;et ergo Philo&longs;ophus qui nota&longs;&longs;et, quemadmodum <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan> (&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> <arrow.to.target n="marg2114"></arrow.to.target><lb/>verto <foreign lang="greek">to\ sumfue\s & to\ suggene\s</foreign> non compo&longs;itum, vt vulgò circunfertur: continua verò &longs;unt, <lb/>quæ &longs;unt ita, vt eorum extrema &longs;int vnum; &longs;icuti calamus vnus; congenitum verò, quod e&longs;t in <lb/>alio, vt ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> fiat <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, velut è ramo & germine) <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> &longs;it, vnde <expan abbr="motũ">motum</expan> abiicere oporteat. <lb/></s> <s>Etenim quæ non &longs;unt contactu <expan abbr="vnũ">vnum</expan> inter &longs;e non afficiunt, nam qu&ecedil; <expan abbr="cõtactu">contactu</expan> &longs;unt <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;unt obno­<lb/>xia perpe&longs;sioni. </s> <s>quinimmo <expan abbr="oĩs">omnis</expan> actio <expan abbr="perpe&longs;sio&qacute;">perpe&longs;sioque</expan>. </s> <s>per contactum fiunt, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> id quod agit, aut <lb/>patitur, ita &longs;e&longs;e vici&longs;sim intuentur, veluti &longs;eparata. </s> <s>Ne te verò deterreant ea quæ de <foreign lang="greek">sumfu/sews</foreign><lb/>Ari&longs;toteles cum 5. Phy&longs;. tum item 11. prim&ecedil; philo&longs;. </s> <s>&longs;criptum reliquit, in quib .&longs;. </s> <s>non e&longs;&longs;et <expan abbr="cõtactus">contactus</expan>, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ymphy&longs;in e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id <expan abbr="cõceditur">conceditur</expan> tactum &longs;ymphy&longs;i &longs;upponi, &longs;ed tactus duplex & <lb/>corporeus & per virtutem, vt apparet ex his qu&ecedil; ab initio 7. Phy&longs;. <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>aut actu, aut quae ante ex­<lb/>titerit. </s> <s>Nunc &longs;i debet coniungi forma cum materia, requiritur agens, quod vel per corpus, vel per <lb/><expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> tangat id quod patitur, & patiendo <expan abbr="a&longs;&longs;umpturũ">a&longs;&longs;umpturum</expan> e&longs;t formam. </s> <s>H&ecedil;c eadem profe&longs;&longs;us quon­<lb/>dam fuerat Ari&longs;toteles, quippe qui actionem & <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> <foreign lang="greek">qi/cei</foreign> .i. </s> <s>contactu generatim admini­<lb/>&longs;trari dete&longs;tetur. </s> <s>Quoniam verò illa quæ loco citato ad&longs;cribuntur, aliqua attingunt de principio <lb/>motus, vnde &longs;u&longs;picari po&longs;sis tribui vim mouendi formæ aduer&longs;us ea qu&ecedil; nob. </s> <s>decernenda &longs;unt: <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2115"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> meminit ibi de latione philo&longs;ophus; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> illatio <expan abbr="tñ">tantum</expan> vniuer&longs;alis admonet ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2115"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> meminit ibi de latione philo&longs;ophus; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> illatio <expan abbr="tñ">tantum</expan> vniuer&longs;alis admonet ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2116"></arrow.to.target><lb/>comprehendere volui&longs;&longs;e; verba eius proponere libuit, ne tibi po&longs;thàc imponant. <foreign lang="greek">ei(=dos de\ a)ei\ o)/ise( <lb/>de ti te\ kinou=n h)/toi to/de, h)/ toio/nde, o( e)/sai a)zxh\ kai\ ai)/tion th=s kinh/sews o(tan kinh=| o(=ion o( e) e)nte­<lb/>lexei/a| a)/nos poiei= e)k tou= dwia/mei ou)/tos a)nou a)/non</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>Formam verò &longs;emper afferet aliquam mouens, <lb/>aut hanc, aut <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan>, aut tantam quæ erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> & cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="quãdo">quando</expan> moueatur, vt actu homo <lb/>facit ex eo qui e&longs;t pote&longs;tate homo, hominem. </s> <s>Vides in contextu varietatem lectionis. </s> <s>Sed &longs;i de­<lb/>mus ita legi [moueatur] nulla difficultas inerit in explicatione contextus; quandò aget Ari&longs;to­<lb/>teles de forma noua, <expan abbr="eã">eam</expan> verò &longs;ic dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, vt in illius definitione docuimus, quae<lb/>&longs;it ita principium, quia res per eam moueatur, & ita interpretabimur, vt &longs;uprà; nimirùm, quia &longs;it <lb/>fons & origo motus, quoad affert energian propterquam e&longs;t in hac, aut illa parte loci. </s> <s>Verùm nos <lb/>illud fortè conturbabit, &longs;i legamus <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> figura [moueat] exi&longs;timabitur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma mouere, quod <lb/>nos inficiamur. </s> <s>Po&longs;&longs;um hîc elabi, &longs;i dixero verba illa <foreign lang="greek">o)\ e/s ai a)zxh\</foreign>, referri ad mouens, quod erit <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan> & cau&longs;&longs;a motus; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> mouet, tum ad eorum <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> qu&ecedil; &longs;unt patibiles cau&longs;&longs;æ mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2116"></arrow.to.target><lb/>comprehendere volui&longs;&longs;e; verba eius proponere libuit, ne tibi po&longs;thàc imponant. <foreign lang="greek">ei(=dos de\ a)ei\ o)/ise\ <lb/>de ti te\ kinou=n h)/toi to/de, h)/ toio/nde, o( e)/stai a)rxh\ kai\ ai)/tion th=s kinh/sews o(tan kinh=| o(=ion o( e) e)nte­<lb/>lexei/a| a)/nos poiei= e)k tou= duna/mei ou)/tos a)nou a)/non</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>Formam verò &longs;emper afferet aliquam mouens, <lb/>aut hanc, aut <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan>, aut tantam quæ erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> & cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="quãdo">quando</expan> moueatur, vt actu homo <lb/>facit ex eo qui e&longs;t pote&longs;tate homo, hominem. </s> <s>Vides in contextu varietatem lectionis. </s> <s>Sed &longs;i de­<lb/>mus ita legi [moueatur] nulla difficultas inerit in explicatione contextus; quandò aget Ari&longs;to­<lb/>teles de forma noua, <expan abbr="eã">eam</expan> verò &longs;ic dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, vt in illius definitione docuimus, quae<lb/>&longs;it ita principium, quia res per eam moueatur, & ita interpretabimur, vt &longs;uprà; nimirùm, quia &longs;it <lb/>fons & origo motus, quoad affert energian propterquam e&longs;t in hac, aut illa parte loci. </s> <s>Verùm nos <lb/>illud fortè conturbabit, &longs;i legamus <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> figura [moueat] exi&longs;timabitur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma mouere, quod <lb/>nos inficiamur. </s> <s>Po&longs;&longs;um hîc elabi, &longs;i dixero verba illa <foreign lang="greek">o)\ e/stai a)rxh\</foreign>, referri ad mouens, quod erit <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan> & cau&longs;&longs;a motus; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> mouet, tum ad eorum <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> qu&ecedil; &longs;unt patibiles cau&longs;&longs;æ mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2117"></arrow.to.target><lb/>tus, è quibus e&longs;t &longs;ine <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> materia; dubitatur <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;it'ne forma, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt notetur <expan abbr="nõ">non</expan> pro­<lb/>pria, qua <expan abbr="cõ&longs;tituitur">con&longs;tituitur</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: & <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueri <expan abbr="põt">potest</expan>, & cùm conueniat in materia, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. </s> <s>mobile <lb/>attingat, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e <expan abbr="tangũt">tangunt</expan>, vici&longs;sim afficiant, & <expan abbr="afficiãtur">afficiantur</expan>; vnà <expan abbr="it&etilde;">item</expan> mouebitur & mouebit, &longs;ed ea <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> erit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, quà mouebit, moueri <expan abbr="aũt">aut</expan> illi erit <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>; ex quo intelligatur id <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò fla­<lb/>gitare <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vt, <expan abbr="dũ">dum</expan> agit, vnà patiatur, &longs;ed ex actione &longs;ola exi&longs;tere, <expan abbr="cũ">cum</expan> fieri <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;sit, vt <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> ni­<lb/>hil <expan abbr="oĩo">oino</expan> repatiatur, &longs;ed cùm <expan abbr="tãgat">tangat</expan>, & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;ibi <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> <expan abbr="cõmun&etilde;">communem</expan> fuerit <expan abbr="a&longs;&longs;ecutũ">a&longs;&longs;ecutum</expan>; euenire, vt affi­<lb/>ciatur afficiens. </s> <s>nec modus dicendi repugnabit, cùm apud Græcos forma & efficiens neutraliter <lb/>efferantur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> re&longs;pondebit articulus <foreign lang="greek">o(/</foreign>, neque exemplum &longs;ubiectum ab hac explicatio­<lb/>ne abhorrebit: agit enim quatenus e&longs;t actu homo; patitur autem, vt aliud quiddam pote&longs;tate. <lb/></s> <s>Sed faciamus Ari&longs;totelem verba facere de forma; dico vel eam &longs;pectari, vt finem, cui rectè con­<lb/>uenit, &longs;i doctorum meminimus; principij nomen & cau&longs;&longs;æ: etenim prima e&longs;t omnium, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg2117"></arrow.to.target><lb/>tus, è quibus e&longs;t &longs;ine <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> materia; dubitatur <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;it'ne forma, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt notetur <expan abbr="nõ">non</expan> pro­<lb/>pria, qua <expan abbr="cõ&longs;tituitur">con&longs;tituitur</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: & <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueri <expan abbr="põt">potest</expan>, & cùm conueniat in materia, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. </s> <s>mobile <lb/>attingat, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e <expan abbr="tangũt">tangunt</expan>, vici&longs;sim afficiant, & <expan abbr="afficiãtur">afficiantur</expan>; vnà <expan abbr="it&etilde;">item</expan> mouebitur & mouebit, &longs;ed ea <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> erit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, quà mouebit, moueri <expan abbr="aũt">aut</expan> illi erit <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>; ex quo intelligatur id <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò fla­<lb/>gitare <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vt, <expan abbr="dũ">dum</expan> agit, vnà patiatur, &longs;ed ex actione &longs;ola exi&longs;tere, <expan abbr="cũ">cum</expan> fieri <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;sit, vt <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> ni­<lb/>hil <expan abbr="oĩo">omnino</expan> repatiatur, &longs;ed cùm <expan abbr="tãgat">tangat</expan>, & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;ibi <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> <expan abbr="cõmun&etilde;">communem</expan> fuerit <expan abbr="a&longs;&longs;ecutũ">a&longs;&longs;ecutum</expan>; euenire, vt affi­<lb/>ciatur afficiens. </s> <s>nec modus dicendi repugnabit, cùm apud Græcos forma & efficiens neutraliter <lb/>efferantur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> re&longs;pondebit articulus <foreign lang="greek">o(/</foreign>, neque exemplum &longs;ubiectum ab hac explicatio­<lb/>ne abhorrebit: agit enim quatenus e&longs;t actu homo; patitur autem, vt aliud quiddam pote&longs;tate. <lb/></s> <s>Sed faciamus Ari&longs;totelem verba facere de forma; dico vel eam &longs;pectari, vt finem, cui rectè con­<lb/>uenit, &longs;i doctorum meminimus; principij nomen & cau&longs;&longs;æ: etenim prima e&longs;t omnium, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2118"></arrow.to.target><lb/>principium & auctor, cur efficiens moueat; ita <expan abbr=".n.">enim</expan> operatur efficiens, vt è pote&longs;tate hominem fa­<lb/>ciat hominem actu; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>modo vim mouendi tribuunt formæ Ari&longs;toteles, & Alexander, quòd <lb/>in ordinem materiam adducat, vel etiam per&longs;euerare Philo&longs;ophum in efficiente con&longs;tituendo, & | <arrow.to.target n="marg2118"></arrow.to.target><lb/>principium & auctor, cur efficiens moueat; ita <expan abbr=".n.">enim</expan> operatur efficiens, vt è pote&longs;tate hominem fa­<lb/>ciat hominem actu; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>modo vim mouendi tribuunt formæ Ari&longs;toteles, & Alexander, quòd <lb/>in ordinem materiam adducat, vel etiam per&longs;euerare Philo&longs;ophum in efficiente con&longs;tituendo, & |
| <pb pagenum="327"/> | <pb pagenum="327"/> |
| <arrow.to.target n="marg2119"></arrow.to.target><lb/>docere, vnde primùm exi&longs;tat efficiens; inde verò exi&longs;tit, quae in illo ine&longs;t actus, & ratio rei faciend&ecedil;, <lb/>vt ratio &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;i &longs;ub&longs;tantia producenda &longs;it, & qualitatis ratio, &longs;i qualitas, quam facit per for­<lb/>mam, nec &longs;ine illa quicquam præ&longs;tare pote&longs;t. </s> <s>Quare illud erit efficiens, quod in &longs;eip&longs;o talem ha­<lb/>bet formam, &longs;iue actum: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> actu homo è pote&longs;tate hominem faciet, atque ita forma pars erit <lb/>efficientis. </s> <s>Sine igitur hoc, &longs;iue illo modo non erit natura de qua nunc agimus, &longs;ed efficiens, vel <lb/>finis. </s> <s>Hoc animaduer&longs;o, quod nos interpellare quoquomodo poterat, & vt verbo Ari&longs;totelis <lb/>vtar <foreign lang="greek">e)noklei=n</foreign>; ad rem redeo. </s> <s>Omnis igitur actio fit per contactum. </s> <s>Proinde &longs;eparata &longs;int opor­<lb/>tet agens & patiens, nec in&longs;ita, vel etiam continua; ni&longs;i admodum impropriè, & abu&longs;iuè. </s> <s>Neque <lb/>pote&longs;tate &longs;olum e&longs;&longs;e &longs;umenda, &longs;ed actu, te&longs;tatur ea vox <foreign lang="greek">kexw/zisai</foreign>, quæ &longs;ignificat actum, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>facultatem. </s> <s>Quamobrem Ari&longs;totelicum effatum &longs;umit, & <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan> actu iam <expan abbr="effectã">effectam</expan>. <lb/></s> <s>Adde & exemplum ex ip&longs;omet Ari&longs;totele <expan abbr="exceptũ">exceptum</expan>, quo nob. </s> <s>ponitur ante oculos eiu&longs;modi parti­<lb/>tionem e&longs;&longs;e <expan abbr="iã">iam</expan> actu. </s> <s>Idcircò reuertendum illò foret, vt diui&longs;io <expan abbr="partiũ">partium</expan> pote&longs;tate admini&longs;trata face­<lb/>ret <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> motum, non <expan abbr="aũt">aut</expan> ab&longs;olueret. </s> <s>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am opus e&longs;&longs;et altero principio, quod ab&longs;ol­<lb/>uendi vim haberet, e&longs;&longs;et <expan abbr="aũt">aut</expan> extra rem quæ mouetur. </s> <s>Hoc autem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rectè pronunciatum &longs;it, mox <lb/>intelligemus. </s> <s>Etenim à forma primùm e&longs;t actio, vt illi volunt, cùm ip&longs;a &longs;it entelechia, cuius <expan abbr="offi-ciũ">offi­<lb/>cium</expan> propter ingenitam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> e&longs;t vires &longs;uas in aliud explicare. </s> <s>At &longs;i ita mouetur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, <lb/>à forma <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> moueatur, &longs;ed imperfectè; perfectè verò ab externo: magis ergo mouebit exter­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2119"></arrow.to.target><lb/>docere, vnde primùm exi&longs;tat efficiens; inde verò exi&longs;tit, quae in illo ine&longs;t actus, & ratio rei faciend&ecedil;, <lb/>vt ratio &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;i &longs;ub&longs;tantia producenda &longs;it, & qualitatis ratio, &longs;i qualitas, quam facit per for­<lb/>mam, nec &longs;ine illa quicquam præ&longs;tare pote&longs;t. </s> <s>Quare illud erit efficiens, quod in &longs;eip&longs;o talem ha­<lb/>bet formam, &longs;iue actum: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> actu homo è pote&longs;tate hominem faciet, atque ita forma pars erit <lb/>efficientis. </s> <s>Sine igitur hoc, &longs;iue illo modo non erit natura de qua nunc agimus, &longs;ed efficiens, vel <lb/>finis. </s> <s>Hoc animaduer&longs;o, quod nos interpellare quoquomodo poterat, & vt verbo Ari&longs;totelis <lb/>vtar <foreign lang="greek">e)noklei=n</foreign>; ad rem redeo. </s> <s>Omnis igitur actio fit per contactum. </s> <s>Proinde &longs;eparata &longs;int opor­<lb/>tet agens & patiens, nec in&longs;ita, vel etiam continua; ni&longs;i admodum impropriè, & abu&longs;iuè. </s> <s>Neque <lb/>pote&longs;tate &longs;olum e&longs;&longs;e &longs;umenda, &longs;ed actu, te&longs;tatur ea vox <foreign lang="greek">kexw/ristai</foreign>, quæ &longs;ignificat actum, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>facultatem. </s> <s>Quamobrem Ari&longs;totelicum effatum &longs;umit, & <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan> actu iam <expan abbr="effectã">effectam</expan>. <lb/></s> <s>Adde & exemplum ex ip&longs;omet Ari&longs;totele <expan abbr="exceptũ">exceptum</expan>, quo nob. </s> <s>ponitur ante oculos eiu&longs;modi parti­<lb/>tionem e&longs;&longs;e <expan abbr="iã">iam</expan> actu. </s> <s>Idcircò reuertendum illò foret, vt diui&longs;io <expan abbr="partiũ">partium</expan> pote&longs;tate admini&longs;trata face­<lb/>ret <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> motum, non <expan abbr="aũt">aut</expan> ab&longs;olueret. </s> <s>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am opus e&longs;&longs;et altero principio, quod ab&longs;ol­<lb/>uendi vim haberet, e&longs;&longs;et <expan abbr="aũt">aut</expan> extra rem quæ mouetur. </s> <s>Hoc autem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rectè pronunciatum &longs;it, mox <lb/>intelligemus. </s> <s>Etenim à forma primùm e&longs;t actio, vt illi volunt, cùm ip&longs;a &longs;it entelechia, cuius <expan abbr="offi-ciũ">offi­<lb/>cium</expan> propter ingenitam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> e&longs;t vires &longs;uas in aliud explicare. </s> <s>At &longs;i ita mouetur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, <lb/>à forma <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> moueatur, &longs;ed imperfectè; perfectè verò ab externo: magis ergo mouebit exter­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2120"></arrow.to.target><lb/>num. </s> <s>Iam <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uprà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t id quod primò mouit, hoc e&longs;t, quod &longs;ine c&ecedil;teris mouere <expan abbr="põt">potest</expan>, c&ecedil;tera <lb/>verò non &longs;ine illo, <expan abbr="præ&longs;tantior&etilde;">præ&longs;tantiorem</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>elementum magis ab externo, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à forma con­<lb/>citabitur. </s> <s>Neque potes eò te recipere, vt dicas immobilem e&longs;&longs;e formam; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> non intercedere ta­<lb/>lem <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> externi & interni, qualis e&longs;t inter mouens <expan abbr="primũ">primum</expan>, & mouens quod ab alio mouetur. <lb/></s> <s>Nam &longs;i talis ordo per&longs;picitur inter <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> formas & externa, tanto magis inter mouens <expan abbr="exter-nũ">exter­<lb/>num</expan>, atque <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> formas intercedet; <expan abbr="quãtò">quantò</expan> .&longs;. </s> <s>horum forma minus e&longs;t &longs;eparata <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> anima quæ <lb/><expan abbr="viu&etilde;tium">viuentium</expan> forma e&longs;t, & minus apta mouere: animantium verò principium ab externis immutari <lb/>docuit <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ibi pracipuè, vbi conclu&longs;it animalia caduca non e&longs;&longs;e propriè pri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2120"></arrow.to.target><lb/>num. </s> <s>Iam <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uprà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t id quod primò mouit, hoc e&longs;t, quod &longs;ine c&ecedil;teris mouere <expan abbr="põt">potest</expan>, c&ecedil;tera <lb/>verò non &longs;ine illo, <expan abbr="præ&longs;tantior&etilde;">præ&longs;tantiorem</expan> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>elementum magis ab externo, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à forma con­<lb/>citabitur. </s> <s>Neque potes eò te recipere, vt dicas immobilem e&longs;&longs;e formam; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> non intercedere ta­<lb/>lem <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> externi & interni, qualis e&longs;t inter mouens <expan abbr="primũ">primum</expan>, & mouens quod ab alio mouetur. <lb/></s> <s>Nam &longs;i talis ordo per&longs;picitur inter <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> formas & externa, tanto magis inter mouens <expan abbr="exter-nũ">exter­<lb/>num</expan>, atque <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> formas intercedet; <expan abbr="quãtò">quantò</expan> .&longs;. </s> <s>horum forma minus e&longs;t &longs;eparata <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> anima quæ <lb/><expan abbr="viu&etilde;tium">viuentium</expan> forma e&longs;t, & minus apta mouere: animantium verò principium ab externis immutari <lb/>docuit <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ibi pracipuè, vbi conclu&longs;it animalia caduca non e&longs;&longs;e propriè pri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2121"></arrow.to.target><lb/>mò & per &longs;e mobilia: <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> pars quæ mouet illa, non e&longs;t pror&longs;us immobilis: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>forma prin­<lb/>cipium item patibile quodammodo erit illius, in quo ine&longs;t. </s> <s>Fortè dices, principium, quod mouet <lb/>in animali in illo ordine <expan abbr="cõtineri">contineri</expan>, quia &longs;eparatum &longs;it, & mouens <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan>: id quod inanimorum <lb/>formæ non habent, &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="materiã">materiam</expan> magis immer&longs;&ecedil;. </s> <s>At non'ne vides hæc euertere iudicium Ari­<lb/>&longs;totelis? </s> <s>Si <expan abbr=".n.">enim</expan> minus &longs;eparatæ &longs;unt, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> minus vim efficiendi motus habebunt. </s> <s>&longs;iquidem ex <lb/>eo concludat Ari&longs;toteles in his non e&longs;&longs;e principium <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, quia &longs;eparari nequeant <expan abbr="eorũ">eorum</expan> partes. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2121"></arrow.to.target><lb/>mò & per &longs;e mobilia: <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> pars quæ mouet illa, non e&longs;t pror&longs;us immobilis: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>forma prin­<lb/>cipium item patibile quodammodo erit illius, in quo ine&longs;t. </s> <s>Fortè dices, principium, quod mouet <lb/>in animali in illo ordine <expan abbr="cõtineri">contineri</expan>, quia &longs;eparatum &longs;it, & mouens <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan>: id quod inanimorum <lb/>formæ non habent, &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="materiã">materiam</expan> magis immer&longs;&ecedil;. </s> <s>At non'ne vides hæc euertere iudicium Ari­<lb/>&longs;totelis? </s> <s>Si <expan abbr=".n.">enim</expan> minus &longs;eparatæ &longs;unt, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> minus vim efficiendi motus habebunt. </s> <s>&longs;iquidem ex <lb/>eo concludat Ari&longs;toteles in his non e&longs;&longs;e principium <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, quia &longs;eparari nequeant <expan abbr="eorũ">eorum</expan> partes. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2122"></arrow.to.target><lb/>Atque, vt <expan abbr="oĩno">omnino</expan>, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, ex animis no&longs;tris ille &longs;crupulus extirpetur, & imminuatur hæc opinio <lb/>quæ <expan abbr="iã">iam</expan> latius &longs;erpit: nec quicquam minus &longs;u&longs;picemur, quàm inanimi formam in eo in quo ine&longs;t, <lb/>e&longs;&longs;e principium, quod efficiat motum: aduertamus Ari&longs;totelem illud ip&longs;um effatum & declarare <lb/>& confirmare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ratione <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ea quæ mouent & mouentur, actu di&longs;iuncta e&longs;&longs;e oportere. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2122"></arrow.to.target><lb/>Atque, vt <expan abbr="oĩno">omnino</expan>, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, ex animis no&longs;tris ille &longs;crupulus extirpetur, & imminuatur hæc opinio <lb/>quæ <expan abbr="iã">iam</expan> latius &longs;erpit: nec quicquam minus &longs;u&longs;picemur, quàm inanimi formam in eo in quo ine&longs;t, <lb/>e&longs;&longs;e principium, quod efficiat motum: aduertamus Ari&longs;totelem illud ip&longs;um effatum & declarare <lb/>& confirmare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ratione <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ea quæ mouent & mouentur, actu di&longs;iuncta e&longs;&longs;e oportere. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2123"></arrow.to.target><lb/>docet <expan abbr=".n.">enim</expan> eum primis, quid &longs;it agendi facultas, tum etiam patiendi, <expan abbr="atq.">atque</expan> perpetuò diffinit vtranque <lb/>per habitudinem ad aliud. <foreign lang="greek">a)/lla</foreign> verò id intelligitur, quod e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; diuer&longs;&ecedil;, quemadmodum <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> liquet iis qui vel primis, vt dicitur labris degu&longs;tauere Porphyrium, & Ari&longs;totelicam phra&longs;im <lb/>longo progre&longs;&longs;u 1. Phy&longs;. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ob&longs;eruarunt, <expan abbr="planumq.">planumque</expan> e&longs;t ob ea quæ hîc ad&longs;cribentur, aliud hoc loco <lb/> | <arrow.to.target n="marg2123"></arrow.to.target><lb/>docet <expan abbr=".n.">enim</expan> eum primis, quid &longs;it agendi facultas, tum etiam patiendi, <expan abbr="atq.">atque</expan> perpetuò diffinit vtranque <lb/>per habitudinem ad aliud. <foreign lang="greek">a)/lla</foreign> verò id intelligitur, quod e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; diuer&longs;&ecedil;, quemadmodum <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> liquet iis qui vel primis, vt dicitur labris degu&longs;tauere Porphyrium, & Ari&longs;totelicam phra&longs;im <lb/>longo progre&longs;&longs;u 1. Phy&longs;. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ob&longs;eruarunt, <expan abbr="planumq.">planumque</expan> e&longs;t ob ea quæ hîc ad&longs;cribentur, aliud hoc loco <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2124"></arrow.to.target><lb/>&longs;ignificare id quod e&longs;t &longs;ubiecti diuer&longs;i. </s> <s>Deinde mon&longs;trat Ari&longs;toteles agendi facultatem nece&longs;&longs;ariò <lb/>diui&longs;am e&longs;&longs;e à facultate patiendi; ex his autem concludit. </s> <s>Nullum congenitum, quatenus huiu&longs;­<lb/>modi, à &longs;eip&longs;o pati po&longs;&longs;e. </s> <s>Pronunciatur ea conclu&longs;io, vt vides vniuersè: ducitur à di&longs;tinctione <lb/>pote&longs;tatem: infertur ab&longs;olutè. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>non modò ratione differentia debent capi agens & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, <lb/>verùm item &longs;ubiecto. </s> <s>Nam dicas tu, &longs;atis e&longs;&longs;e, &longs;i agens & patiens &longs;int &longs;olùm ratione di&longs;crepantia, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2124"></arrow.to.target><lb/>&longs;ignificare id quod e&longs;t &longs;ubiecti diuer&longs;i. </s> <s>Deinde mon&longs;trat Ari&longs;toteles agendi facultatem nece&longs;&longs;ariò <lb/>diui&longs;am e&longs;&longs;e à facultate patiendi; ex his autem concludit. </s> <s>Nullum congenitum, quatenus huiu&longs;­<lb/>modi, à &longs;eip&longs;o pati po&longs;&longs;e. </s> <s>Pronunciatur ea conclu&longs;io, vt vides vniuersè: ducitur à di&longs;tinctione <lb/>pote&longs;tatem: infertur ab&longs;olutè. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>non modò ratione differentia debent capi agens & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, <lb/>verùm item &longs;ubiecto. </s> <s>Nam dicas tu, &longs;atis e&longs;&longs;e, &longs;i agens & patiens &longs;int &longs;olùm ratione di&longs;crepantia, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2125"></arrow.to.target><lb/>quemadmodum &longs;unt materies & forma: dicas <expan abbr="etiã">etiam</expan> hæc &longs;e mouere non po&longs;&longs;e, ni&longs;i aliquid extrin­<lb/>&longs;ecùs accedat: <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;olùm &longs;e mouere <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quia contineat <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> genus, <lb/>iam &longs;equetur, <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>, prout <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, à &longs;eip&longs;o po&longs;&longs;e pati. </s> <s>Quia materies & forma &longs;unt con­<lb/>genita. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt vnum colla, vel glutine, vel continuatione, igitur <foreign lang="greek">cumfu+(a</foreign> vnum. </s> <s>Forma <lb/>& materia &longs;e <expan abbr="mou&etilde;t">mouent</expan>, vbi <expan abbr="cõgenita">congenita</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan>. </s> <s>Aliquod ergo <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan> patitur à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Sunt verò conge­<lb/>nita materies & forma in eo quod e&longs;t ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> <expan abbr="conflatũ">conflatum</expan>. </s> <s>inna&longs;citur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma in materia, & &longs;imul <lb/>pote&longs;tas materiæ terminatur, & forma exi&longs;tit. </s> <s>& &longs;i in c&ecedil;teris <expan abbr="cõgenitis">congenitis</expan>, quorum partes per &longs;eip&longs;as <lb/><expan abbr="quãt&ecedil;">quant&ecedil;</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="trũcus">truncus</expan>, & ramus, vna <expan abbr="alterã">alteram</expan> mouere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>: multò minus forma debet <expan abbr="cõcitare">concitare</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>; &longs;iquidem multò minus <expan abbr="&longs;eiũgitur">&longs;eiungitur</expan> forma à materia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pars quanti ab altera parte: po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>h&ecedil; partes &longs;eor&longs;um <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> & <expan abbr="occupãt">occupant</expan> loca diuer&longs;a: forma <expan abbr="&longs;eipsã">&longs;eipsam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> tuetur extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & <expan abbr="eũd&etilde;">eundem</expan> <lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> penit^{9} occupat. </s> <s>Rur&longs;us oppugnaret ei^{9} dicti <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan>. </s> <s>Quia probaturus Ari&longs;tote­<lb/>les <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan> quaten^{9} <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, in duo principia &longs;ecari, videlicet <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, &longs;ic <expan abbr="argum&etilde;tatus">argumentatus</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>. <lb/></s> <s>Quoniam vnum, quatenus vnum in agens & patiens non &longs;ecatur. </s> <s>Congenitum, prout tale, e&longs;t <lb/>vnum. </s> <s>non ergo diuiditur in agens & patiens, quod ip&longs;i defendere cupiunt. </s> <s>Cui &longs;anè rationi &longs;ic <lb/>a&longs;&longs;entiendum puto, vt nihil <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> irrefragabilius e&longs;&longs;e arbitres, quantunuis alij reclament, immo | <arrow.to.target n="marg2125"></arrow.to.target><lb/>quemadmodum &longs;unt materies & forma: dicas <expan abbr="etiã">etiam</expan> hæc &longs;e mouere non po&longs;&longs;e, ni&longs;i aliquid extrin­<lb/>&longs;ecùs accedat: <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;olùm &longs;e mouere <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quia contineat <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> genus, <lb/>iam &longs;equetur, <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>, prout <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, à &longs;eip&longs;o po&longs;&longs;e pati. </s> <s>Quia materies & forma &longs;unt con­<lb/>genita. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt vnum colla, vel glutine, vel continuatione, igitur <foreign lang="greek">cumfu/a</foreign> vnum. </s> <s>Forma <lb/>& materia &longs;e <expan abbr="mou&etilde;t">mouent</expan>, vbi <expan abbr="cõgenita">congenita</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan>. </s> <s>Aliquod ergo <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan> patitur à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Sunt verò conge­<lb/>nita materies & forma in eo quod e&longs;t ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> <expan abbr="conflatũ">conflatum</expan>. </s> <s>inna&longs;citur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma in materia, & &longs;imul <lb/>pote&longs;tas materiæ terminatur, & forma exi&longs;tit. </s> <s>& &longs;i in c&ecedil;teris <expan abbr="cõgenitis">congenitis</expan>, quorum partes per &longs;eip&longs;as <lb/><expan abbr="quãt&ecedil;">quant&ecedil;</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="trũcus">truncus</expan>, & ramus, vna <expan abbr="alterã">alteram</expan> mouere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>: multò minus forma debet <expan abbr="cõcitare">concitare</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>; &longs;iquidem multò minus <expan abbr="&longs;eiũgitur">&longs;eiungitur</expan> forma à materia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pars quanti ab altera parte: po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>h&ecedil; partes &longs;eor&longs;um <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> & <expan abbr="occupãt">occupant</expan> loca diuer&longs;a: forma <expan abbr="&longs;eipsã">&longs;eipsam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> tuetur extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & <expan abbr="eũd&etilde;">eundem</expan> <lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> penit^{9} occupat. </s> <s>Rur&longs;us oppugnaret ei^{9} dicti <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan>. </s> <s>Quia probaturus Ari&longs;tote­<lb/>les <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan> quaten^{9} <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, in duo principia &longs;ecari, videlicet <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, &longs;ic <expan abbr="argum&etilde;tatus">argumentatus</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>. <lb/></s> <s>Quoniam vnum, quatenus vnum in agens & patiens non &longs;ecatur. </s> <s>Congenitum, prout tale, e&longs;t <lb/>vnum. </s> <s>non ergo diuiditur in agens & patiens, quod ip&longs;i defendere cupiunt. </s> <s>Cui &longs;anè rationi &longs;ic <lb/>a&longs;&longs;entiendum puto, vt nihil <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> irrefragabilius e&longs;&longs;e arbitres, quantunuis alij reclament, immo |
| <pb pagenum="328"/>rumpantur, per me licet. </s> <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> nece&longs;&longs;ariò concludatur, aut principes canones Analyticos euertat <lb/> | <pb pagenum="328"/>rumpantur, per me licet. </s> <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> nece&longs;&longs;ariò concludatur, aut principes canones Analyticos euertat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2126"></arrow.to.target><lb/>oportet: oritur <expan abbr=".n.">enim</expan> non modò ex eiu&longs;modi propo&longs;itionib. quæ ver&ecedil; &longs;int, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per &longs;e. </s> <s>quin potius <lb/>quatenus ip&longs;um. </s> <s>Vnde nos <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> <expan abbr="argum&etilde;tari">argumentari</expan> po&longs;&longs;emus: <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex materia & forma <lb/><expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> vnum e&longs;t immo per &longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & multo magis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quàm animal. </s> <s>Non igitur diuidi pote&longs;t <lb/>in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan> & in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>. </s> <s>Non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> quae intelligi vereamur, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="conge-nitũ">conge­<lb/>nitum</expan>, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, à &longs;eip&longs;o pati, quia primò <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur, &longs;ed per parteis, id quod à nonnullis dari <lb/>cogno&longs;ceo, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="nõ">non</expan> moueatur ab&longs;olutè, &longs;ed, quin imperfectè &longs;e moueat, nihil ob&longs;tare: <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>enim tolerat hoc allata ratio. </s> <s>Nimirum, quae à &longs;eip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur, quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> pote&longs;tate <lb/>&longs;imul, actuo&longs;a .&longs;. </s> <s>& patibili: hoc verò id oppugnat, quod e&longs;t moueri per parteis, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> imperfectè. <lb/></s> <s>Proptereà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t ab Ari&longs;totele animal quod per&longs;picuè &longs;ecatur in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & <expan abbr="par-t&etilde;">par­<lb/>tem</expan> per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, non e&longs;&longs;e verè <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> continuum, &longs;eu <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>, &longs;ed vnum per <expan abbr="coniũctionem">coniunctionem</expan>. <lb/></s> <s>Attinere <expan abbr="aũt">aut</expan> hoc theorema ad motus <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan>, & <expan abbr="cõplecti">complecti</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motum, qui fit ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, per&longs;uadet <lb/><expan abbr="con&longs;iliũ">con&longs;ilium</expan> Ari&longs;totelis in eo capite in quo de <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> <expan abbr="patiendi&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>pote&longs;tate generatim di&longs;&longs;erit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> deinde <lb/> | <arrow.to.target n="marg2126"></arrow.to.target><lb/>oportet: oritur <expan abbr=".n.">enim</expan> non modò ex eiu&longs;modi propo&longs;itionib. quæ ver&ecedil; &longs;int, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per &longs;e. </s> <s>quin potius <lb/>quatenus ip&longs;um. </s> <s>Vnde nos <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> <expan abbr="argum&etilde;tari">argumentari</expan> po&longs;&longs;emus: <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex materia & forma <lb/><expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> vnum e&longs;t immo per &longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & multo magis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quàm animal. </s> <s>Non igitur diuidi pote&longs;t <lb/>in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan> & in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>. </s> <s>Non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> quae intelligi vereamur, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="conge-nitũ">conge­<lb/>nitum</expan>, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, à &longs;eip&longs;o pati, quia primò <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur, &longs;ed per parteis, id quod à nonnullis dari <lb/>cogno&longs;ceo, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="nõ">non</expan> moueatur ab&longs;olutè, &longs;ed, quin imperfectè &longs;e moueat, nihil ob&longs;tare: <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>enim tolerat hoc allata ratio. </s> <s>Nimirum, quae à &longs;eip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur, quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> pote&longs;tate <lb/>&longs;imul, actuo&longs;a .&longs;. </s> <s>& patibili: hoc verò id oppugnat, quod e&longs;t moueri per parteis, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> imperfectè. <lb/></s> <s>Proptereà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t ab Ari&longs;totele animal quod per&longs;picuè &longs;ecatur in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & <expan abbr="par-t&etilde;">par­<lb/>tem</expan> per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, non e&longs;&longs;e verè <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> continuum, &longs;eu <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>, &longs;ed vnum per <expan abbr="coniũctionem">coniunctionem</expan>. <lb/></s> <s>Attinere <expan abbr="aũt">aut</expan> hoc theorema ad motus <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan>, & <expan abbr="cõplecti">complecti</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motum, qui fit ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, per&longs;uadet <lb/><expan abbr="con&longs;iliũ">con&longs;ilium</expan> Ari&longs;totelis in eo capite in quo de <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> <expan abbr="patiendi&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>pote&longs;tate generatim di&longs;&longs;erit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> deinde <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2127"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;alis eius &longs;ermonis conclu&longs;io. </s> <s>Prætereà quae in ip&longs;is primis con&longs;equentis loci verbis admonet <lb/>ea quæ dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, cum animata, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> inanima <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, pr&ecedil;terquam quae Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> parem ine&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg2127"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;alis eius &longs;ermonis conclu&longs;io. </s> <s>Prætereà quae in ip&longs;is primis con&longs;equentis loci verbis admonet <lb/>ea quæ dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, cum animata, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> inanima <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, pr&ecedil;terquam quae Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> parem ine&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2128"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="proce&longs;sũ">proce&longs;sum</expan> demon&longs;trat, <expan abbr="qd">quod</expan> attinet ad initia <expan abbr="motuũ">motuum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, in mutatione &longs;ecundùm <expan abbr="quãtum">quantum</expan> qua­<lb/>le, & vbi quae &longs;i per &longs;e non <expan abbr="aug&etilde;tur">augentur</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="alterãtur">alterantur</expan> inanima, <expan abbr="planũ">planum</expan> quae neque <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in loco per &longs;e mouen­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2128"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="proce&longs;sũ">proce&longs;sum</expan> demon&longs;trat, <expan abbr="qd">quod</expan> attinet ad initia <expan abbr="motuũ">motuum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, in mutatione &longs;ecundùm <expan abbr="quãtum">quantum</expan> qua­<lb/>le, & vbi quae &longs;i per &longs;e non <expan abbr="aug&etilde;tur">augentur</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="alterãtur">alterantur</expan> inanima, <expan abbr="planũ">planum</expan> quae neque <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in loco per &longs;e mouen­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2129"></arrow.to.target><lb/>tur, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>minus quo latio, cùm &longs;it perfectior c&ecedil;teris motib. eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> principia magis actu requi­<lb/>rit, hoc e&longs;t magis &longs;eparata, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reliqui motus. </s> <s>Accedit eodem quae <expan abbr="sũmus">summus</expan> præceptor <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> motri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2129"></arrow.to.target><lb/>tur, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>minus quo latio, cùm &longs;it perfectior c&ecedil;teris motib. eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> principia magis actu requi­<lb/>rit, hoc e&longs;t magis &longs;eparata, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reliqui motus. </s> <s>Accedit eodem quae <expan abbr="sũmus">summus</expan> præceptor <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> motri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2130"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="c&etilde;">cem</expan> à natura di&longs;iungit, <expan abbr="aliam&qacute;">aliamque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e demon&longs;trat: affero <expan abbr="aũt">aut</expan> ad hoc textum formalem, qui &longs;ic habet. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">e)pei\ de\ fu/sis <gap/>si\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( e)n a)utw| u(pa/zxousa kinh/sews a)zxh/ diw/ amis de\ h( e)n a)/llw| h(= a)/llo</foreign>. </s> <s>& reliqua, <lb/>quæ &longs;equuntur <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> propo&longs;iti. </s> <s>quæ &longs;ic exprimuntur. </s> <s>“Quoniam <expan abbr="aũt">aut</expan> natura quidem e&longs;t quod in <lb/>ip&longs;o e&longs;t motus <expan abbr="principiũ">principium</expan>, potentia verò quod in alio e&longs;t, quatenus aliud.” ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> planè intelligere <lb/>potes <expan abbr="motric&etilde;">motricem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> à natura differre. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quae mox indicat Ari&longs;toteles <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> princi­<lb/>pia, &longs;i conuenerint, velociores motus efficere. </s> <s>non &longs;anè, quia forma efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quae afferat mo­<lb/>bili <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>, contrà <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in iis quæ violentia <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, vbi repugnat. </s> <s>Verumenimuerò nequid <lb/><expan abbr="intactũ">intactum</expan> relinquatur, quod valeat ad peruer&longs;am <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan> <expan abbr="conuellendã">conuellendam</expan>; <expan abbr="att&etilde;damus">attendamus</expan> <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <lb/>ip&longs;um ita loquentem & &longs;ibi perpetuò <expan abbr="cõ&longs;tantem">con&longs;tantem</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> “<foreign lang="greek">*kata/ge dh\ to\n logo\n ou(tw fai/netai kai\<gap/></foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2130"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="c&etilde;">cem</expan> à natura di&longs;iungit, <expan abbr="aliam&qacute;">aliamque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e demon&longs;trat: affero <expan abbr="aũt">aut</expan> ad hoc textum formalem, qui &longs;ic habet. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">e)pei\ de\ fu/sis e)sti\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( e)n a)utw=| u(pa/rxousa kinh/sews a)rxh/ du/namis de\ h( e)n a)/llw| h(= a)/llo</foreign>. </s> <s>& reliqua, <lb/>quæ &longs;equuntur <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> propo&longs;iti. </s> <s>quæ &longs;ic exprimuntur. </s> <s>“Quoniam <expan abbr="aũt">aut</expan> natura quidem e&longs;t quod in <lb/>ip&longs;o e&longs;t motus <expan abbr="principiũ">principium</expan>, potentia verò quod in alio e&longs;t, quatenus aliud.” ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> planè intelligere <lb/>potes <expan abbr="motric&etilde;">motricem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> à natura differre. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quae mox indicat Ari&longs;toteles <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> princi­<lb/>pia, &longs;i conuenerint, velociores motus efficere. </s> <s>non &longs;anè, quia forma efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quae afferat mo­<lb/>bili <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>, contrà <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in iis quæ violentia <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, vbi repugnat. </s> <s>Verumenimuerò nequid <lb/><expan abbr="intactũ">intactum</expan> relinquatur, quod valeat ad peruer&longs;am <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan> <expan abbr="conuellendã">conuellendam</expan>; <expan abbr="att&etilde;damus">attendamus</expan> <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <lb/>ip&longs;um ita loquentem & &longs;ibi perpetuò <expan abbr="cõ&longs;tantem">con&longs;tantem</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> “<foreign lang="greek">*kata/ge dh\ to\n logo\n ou(tw fai/netai kai\ a)po\ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2131"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">tw=n e)\zgwn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kaqo/loute e)piskopou=si+n, ou) fai/netai gigno/menon e(\n e)k tou= paqhthkou= kai\ poiowi=tos, w(s <lb/>e)nupa/zxontos e)n tw=| gignome/nw| tou= poioui=tos, ou(do/lws dh\ e)k kinoume/nou kai\ kinoui=tos</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>Atque <expan abbr="&longs;e-cũdùm">&longs;e­<lb/>cundùm</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> &longs;ic in effectis (<expan abbr="fabrorũ">fabrorum</expan> operib.) <expan abbr="quoq.">quoque</expan> apparet: <expan abbr="nã">nam</expan> cum in vniuer&longs;um <expan abbr="cõplectimur">complectimur</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2131"></arrow.to.target><lb/>tw=n e)\rgwn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kaqo/loute e)piskopou=sin, ou) fai/netai gigno/menon e(\n e)k tou= paqhthkou= kai\ poioh=ntos, w(s <lb/>e)nupa/zxontos e)n tw=| gignome/nw| tou= poioun=tos, ou(do/lws dh\ e)k kinoume/nou kai\ kinoun=tos</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>Atque <expan abbr="&longs;e-cũdùm">&longs;e­<lb/>cundùm</expan> <expan abbr="rõnem">rationem</expan> &longs;ic in effectis (<expan abbr="fabrorũ">fabrorum</expan> operib.) <expan abbr="quoq.">quoque</expan> apparet: <expan abbr="nã">nam</expan> cum in vniuer&longs;um <expan abbr="cõplectimur">complectimur</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2132"></arrow.to.target><lb/>animo, <expan abbr="nõ">non</expan> ita effici <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ex agente <expan abbr="patiente&qacute;">patienteque</expan>. </s> <s>videtur, vt, quod agit, in eo, quod efficitur,” in&longs;it: nec <lb/><expan abbr="oĩno">omnino</expan> ex eo, quod mouet, & quod mouetur, <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> con&longs;titui. </s> <s>Quid plura de&longs;ideras? </s> <s>Quid planius <lb/>dici potuit? </s> <s>quid certius? </s> <s>quid in re maximi <expan abbr="mom&etilde;ti">momenti</expan> confidentius? </s> <s>&longs;uper hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="fundam&etilde;to">fundamento</expan> &longs;tru­<lb/>xit ille philo&longs;ophus <expan abbr="eã">eam</expan> po&longs;itionem, qu&ecedil; pertinet ad <expan abbr="cõ&longs;tituendas">con&longs;tituendas</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> inter maris <expan abbr="fœminæ&qacute;">fœminæque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;emen, & <expan abbr="&longs;ignificandũ">&longs;ignificandum</expan> in neutro vim agendi <expan abbr="patiendi&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>&longs;imul ine&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, &longs;ed maris &longs;emen habe­<lb/>re vim efficiendi &longs;olum, <expan abbr="fœminã">fœminam</expan> verò duntaxat præbere <expan abbr="men&longs;truũ">men&longs;truum</expan> in quo vis ine&longs;&longs;et &longs;olummodò <lb/>patiendi. </s> <s>Dicemus'ne Ari&longs;totelem ab eo pronunciato <expan abbr="lation&etilde;">lationem</expan> excludere? </s> <s>an <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> Ixiones a&longs;siduè <lb/>rotabimus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;axum, quae nihil imperfectè &longs;eip&longs;um afficit, imperfectè verò nil <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> prohibet? </s> <s>Cur <lb/>enim <expan abbr="nõ">non</expan> præcidetur <expan abbr="oĩs">omnis</expan> an&longs;a philo&longs;opho <expan abbr="cõficiendi">conficiendi</expan> propo&longs;itum &longs;uum? </s> <s>Nam &longs;i perfectè aliquid <lb/>&longs;eip&longs;um mouere <expan abbr="põt">potest</expan>, iam &longs;emen <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, nil impediet, quominus obtineat <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> facultatem, quae &longs;i <lb/>imperfectè: dicere &longs;emper mihi licebit. </s> <s>At profectò deciperis ò Ari&longs;toteles, & nos &longs;imul eludis; <lb/>po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>, partes inter &longs;e quidem agere, &longs;ed imperfectè: idcirco &longs;i quod auxilium acce­<lb/>dat extrin&longs;ecùs; nil vetabit, quominus in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> cum mare, tum fœmina &longs;it <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> vis. </s> <s>accedit verò <lb/>extrin&longs;ecùs <expan abbr="auxiliũ">auxilium</expan>, nempe id quod pr&ecedil;betur à fœmina: calor <expan abbr="quoq.">quoque</expan> c&ecedil;le&longs;tis, vel ip&longs;o <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> auctore, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2132"></arrow.to.target><lb/>animo, <expan abbr="nõ">non</expan> ita effici <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ex agente <expan abbr="patiente&qacute;">patienteque</expan>. </s> <s>videtur, vt, quod agit, in eo, quod efficitur,” in&longs;it: nec <lb/><expan abbr="oĩno">omnino</expan> ex eo, quod mouet, & quod mouetur, <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> con&longs;titui. </s> <s>Quid plura de&longs;ideras? </s> <s>Quid planius <lb/>dici potuit? </s> <s>quid certius? </s> <s>quid in re maximi <expan abbr="mom&etilde;ti">momenti</expan> confidentius? </s> <s>&longs;uper hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="fundam&etilde;to">fundamento</expan> &longs;tru­<lb/>xit ille philo&longs;ophus <expan abbr="eã">eam</expan> po&longs;itionem, qu&ecedil; pertinet ad <expan abbr="cõ&longs;tituendas">con&longs;tituendas</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> inter maris <expan abbr="fœminæ&qacute;">fœminæque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;emen, & <expan abbr="&longs;ignificandũ">&longs;ignificandum</expan> in neutro vim agendi <expan abbr="patiendi&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>&longs;imul ine&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, &longs;ed maris &longs;emen habe­<lb/>re vim efficiendi &longs;olum, <expan abbr="fœminã">fœminam</expan> verò duntaxat præbere <expan abbr="men&longs;truũ">men&longs;truum</expan> in quo vis ine&longs;&longs;et &longs;olummodò <lb/>patiendi. </s> <s>Dicemus'ne Ari&longs;totelem ab eo pronunciato <expan abbr="lation&etilde;">lationem</expan> excludere? </s> <s>an <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> Ixiones a&longs;siduè <lb/>rotabimus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;axum, quae nihil imperfectè &longs;eip&longs;um afficit, imperfectè verò nil <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> prohibet? </s> <s>Cur <lb/>enim <expan abbr="nõ">non</expan> præcidetur <expan abbr="oĩs">omnis</expan> an&longs;a philo&longs;opho <expan abbr="cõficiendi">conficiendi</expan> propo&longs;itum &longs;uum? </s> <s>Nam &longs;i perfectè aliquid <lb/>&longs;eip&longs;um mouere <expan abbr="põt">potest</expan>, iam &longs;emen <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, nil impediet, quominus obtineat <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> facultatem, quae &longs;i <lb/>imperfectè: dicere &longs;emper mihi licebit. </s> <s>At profectò deciperis ò Ari&longs;toteles, & nos &longs;imul eludis; <lb/>po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>, partes inter &longs;e quidem agere, &longs;ed imperfectè: idcirco &longs;i quod auxilium acce­<lb/>dat extrin&longs;ecùs; nil vetabit, quominus in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> cum mare, tum fœmina &longs;it <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> vis. </s> <s>accedit verò <lb/>extrin&longs;ecùs <expan abbr="auxiliũ">auxilium</expan>, nempe id quod pr&ecedil;betur à fœmina: calor <expan abbr="quoq.">quoque</expan> c&ecedil;le&longs;tis, vel ip&longs;o <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> auctore, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2133"></arrow.to.target><lb/>cuius ope <expan abbr="fœcũda">fœcunda</expan> &longs;emina <expan abbr="reddũtur">redduntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="põr">porr</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="contin&etilde;s">continens</expan>, vt & artificio nos & ip&longs;æ <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> be&longs;tiæ <lb/>&longs;ola illius vi fret&ecedil; &longs;uos partus ip&longs;i <expan abbr="cõmittant">committant</expan>, <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> an&longs;eres, qu&ecedil; oua <expan abbr="cõdunt">condunt</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="exclu&longs;io-n&etilde;">exclu&longs;io­<lb/>nem</expan> pulli in arena. </s> <s>Non dee&longs;t igitur extrin&longs;ecùs auxilium quod in cau&longs;&longs;a &longs;it, vt idem propter <expan abbr="va-rietat&etilde;">va­<lb/>rietatem</expan> partium &longs;imul efficiat, & patiatur. </s> <s>Nam cum <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> ad&longs;int quæ <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> parti &longs;eminis &longs;uppe­<lb/>tias ferant, ex <expan abbr="horũ">horum</expan> &longs;ententia fit, vt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vis ine&longs;&longs;e queat in &longs;emine. </s> <s>Sic pror&longs;us imbecillis & va­<lb/>na <expan abbr="rõ">ratio</expan> philo&longs;ophi reddetur, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis eueniet id in &longs;emine, quandò, & &longs;i in &longs;ubiecto materiæ <lb/>conuenit cum agente; tamen natura di&longs;tinguuntur, cùm vis efficientis in&longs;it in &longs;piritu, patiens au­<lb/>tem in humore poni valeat. </s> <s>Quòd &longs;i plant&ecedil; &longs;emen obiicias, in quo vis <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> continetur. </s> <s>ita fieri, <lb/>vt idem &longs;imul agat & patiatur. </s> <s>Tum item quia &longs;pecies &longs;en&longs;ilium, vt lumen in pellucido, &longs;onus <lb/>in &longs;onoro, quin etiam in &longs;piritibus & &longs;anguine vim habet afficiendi, & immutandi &longs;ubiectum. <lb/></s> <s>Nanque lumen rarefacit aërem, frigus den&longs;at, ita pellucidum actu, quod ex pote&longs;tate pellucido <lb/>con&longs;tat, & lumine, &longs;eip&longs;um immutabit. </s> <s>At no&longs;ce, tamet&longs;i vnum quodam pacto <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan> &longs;eminis <lb/>illius partes, eas tamen reap&longs;e duas, <expan abbr="loco&qacute;">locoque</expan>. </s> <s>in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> mole &longs;eminis, <expan abbr="atq.">atque</expan> ma&longs;&longs;a di&longs;tincta; ac &longs;i fuerit <lb/>organum <expan abbr="quoddã">quoddam</expan>, & difformè è pluribus vniformibus con&longs;titutum: id quod <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> brutis ip&longs;is co­ | <arrow.to.target n="marg2133"></arrow.to.target><lb/>cuius ope <expan abbr="fœcũda">fœcunda</expan> &longs;emina <expan abbr="reddũtur">redduntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="põr">porr</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="contin&etilde;s">continens</expan>, vt & artificio nos & ip&longs;æ <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> be&longs;tiæ <lb/>&longs;ola illius vi fret&ecedil; &longs;uos partus ip&longs;i <expan abbr="cõmittant">committant</expan>, <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> an&longs;eres, qu&ecedil; oua <expan abbr="cõdunt">condunt</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="exclu&longs;io-n&etilde;">exclu&longs;io­<lb/>nem</expan> pulli in arena. </s> <s>Non dee&longs;t igitur extrin&longs;ecùs auxilium quod in cau&longs;&longs;a &longs;it, vt idem propter <expan abbr="va-rietat&etilde;">va­<lb/>rietatem</expan> partium &longs;imul efficiat, & patiatur. </s> <s>Nam cum <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> ad&longs;int quæ <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> parti &longs;eminis &longs;uppe­<lb/>tias ferant, ex <expan abbr="horũ">horum</expan> &longs;ententia fit, vt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vis ine&longs;&longs;e queat in &longs;emine. </s> <s>Sic pror&longs;us imbecillis & va­<lb/>na <expan abbr="rõ">ratio</expan> philo&longs;ophi reddetur, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis eueniet id in &longs;emine, quandò, & &longs;i in &longs;ubiecto materiæ <lb/>conuenit cum agente; tamen natura di&longs;tinguuntur, cùm vis efficientis in&longs;it in &longs;piritu, patiens au­<lb/>tem in humore poni valeat. </s> <s>Quòd &longs;i plant&ecedil; &longs;emen obiicias, in quo vis <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> continetur. </s> <s>ita fieri, <lb/>vt idem &longs;imul agat & patiatur. </s> <s>Tum item quia &longs;pecies &longs;en&longs;ilium, vt lumen in pellucido, &longs;onus <lb/>in &longs;onoro, quin etiam in &longs;piritibus & &longs;anguine vim habet afficiendi, & immutandi &longs;ubiectum. <lb/></s> <s>Nanque lumen rarefacit aërem, frigus den&longs;at, ita pellucidum actu, quod ex pote&longs;tate pellucido <lb/>con&longs;tat, & lumine, &longs;eip&longs;um immutabit. </s> <s>At no&longs;ce, tamet&longs;i vnum quodam pacto <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan> &longs;eminis <lb/>illius partes, eas tamen reap&longs;e duas, <expan abbr="loco&qacute;">locoque</expan>. </s> <s>in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> mole &longs;eminis, <expan abbr="atq.">atque</expan> ma&longs;&longs;a di&longs;tincta; ac &longs;i fuerit <lb/>organum <expan abbr="quoddã">quoddam</expan>, & difformè è pluribus vniformibus con&longs;titutum: id quod <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> brutis ip&longs;is co­ |
| <pb pagenum="329"/> | <pb pagenum="329"/> |
| <arrow.to.target n="marg2134"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="gnitũ">gnitum</expan> e&longs;t, atque formicis, quæ, ne pullulet &longs;emen, certam grani partem deuorant, in qua po&longs;itum <lb/>e&longs;t vitæ principium. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> pro perfectione plantarum magis minu&longs;úe di&longs;tinctum e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. <lb/></s> <s>Nam memini me legi&longs;&longs;e de palma & pi&longs;tacio in quibus mas & fœmina, loco & numero &longs;egre­<lb/>gantur: in quibu&longs;dam &longs;ic minutum <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõfu&longs;um">confu&longs;um</expan>, vt <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> fugiat &longs;en&longs;um. </s> <s>Sed parem pro­<lb/>ce&longs;&longs;um in re con&longs;imili à natura expectare oportet. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>non eadem pars e&longs;t ad numerum qu&ecedil; <lb/>mouet, & quæ mouetur. </s> <s>Ita vniuersè verum e&longs;t illud pronunciatum quod in præ&longs;entia tracta­<lb/>mus, & &longs;ic à repugnantia philo&longs;ophi dicta defenduntur. </s> <s>Scire etiam conuenit non e&longs;&longs;e parem <lb/>proce&longs;&longs;um formarum &longs;en&longs;ilium, & earum quæ con&longs;tituunt e&longs;&longs;entiam. </s> <s>Sunt <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;en&longs;ilium &longs;pecies <lb/><foreign lang="greek">e)piktetws</foreign> & acce&longs;&longs;oriè in &longs;ubiecto, necnon à forma quadam primitiua pendent, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ex ip&longs;is & &longs;ubiecto fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> materialiter, vtita dicam. </s> <s>At forma hæc, qua de <expan abbr="nũc">nunc</expan> <lb/>agimus; ab&longs;oluta e&longs;t, & per &longs;e, & intrin&longs;ecùs hæret in &longs;ubiecto, vt ex ip&longs;is <expan abbr="vnũ">vnum</expan> per &longs;e fiat & <foreign lang="greek">u(li­<lb/>kw=s</foreign> .i. </s> <s>materialiter. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> vis agendi no&longs;træ huic formæ iure optimo denegatur, quæ &longs;en&longs;ilium for­<lb/>mis rectè conceditur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud ob&longs;tat, quae animus &longs;it animalis forma, ab eo <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> animal agitetur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> anima forma totius e&longs;t per &longs;e, non <expan abbr="partiũ">partium</expan>, &longs;icut in animo carentibus ip&longs;a natura: quapro­<lb/>pter <expan abbr="geminã">geminam</expan> rationem &longs;ubit, efficientis .&longs;. </s> <s>& formæ. </s> <s>ita vt quatenus forma, non moueat quidem, <lb/>&longs;ed &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ip&longs;a <expan abbr="principiũ">principium</expan>, veluti natura, per quod animal moueatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> mouetur animal per &longs;e <lb/>totum primò, &longs;ed vna pars cietur prius, ex illa <expan abbr="po&longs;tmodũ">po&longs;tmodum</expan> c&ecedil;teræ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & &longs;ingulas vbi mouen­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2134"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="gnitũ">gnitum</expan> e&longs;t, atque formicis, quæ, ne pullulet &longs;emen, certam grani partem deuorant, in qua po&longs;itum <lb/>e&longs;t vitæ principium. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> pro perfectione plantarum magis minu&longs;úe di&longs;tinctum e&longs;&longs;e <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>. <lb/></s> <s>Nam memini me legi&longs;&longs;e de palma & pi&longs;tacio in quibus mas & fœmina, loco & numero &longs;egre­<lb/>gantur: in quibu&longs;dam &longs;ic minutum <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõfu&longs;um">confu&longs;um</expan>, vt <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> fugiat &longs;en&longs;um. </s> <s>Sed parem pro­<lb/>ce&longs;&longs;um in re con&longs;imili à natura expectare oportet. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>non eadem pars e&longs;t ad numerum qu&ecedil; <lb/>mouet, & quæ mouetur. </s> <s>Ita vniuersè verum e&longs;t illud pronunciatum quod in præ&longs;entia tracta­<lb/>mus, & &longs;ic à repugnantia philo&longs;ophi dicta defenduntur. </s> <s>Scire etiam conuenit non e&longs;&longs;e parem <lb/>proce&longs;&longs;um formarum &longs;en&longs;ilium, & earum quæ con&longs;tituunt e&longs;&longs;entiam. </s> <s>Sunt <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;en&longs;ilium &longs;pecies <lb/><foreign lang="greek">e)pikte/tws</foreign> & acce&longs;&longs;oriè in &longs;ubiecto, necnon à forma quadam primitiua pendent, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ex ip&longs;is & &longs;ubiecto fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> materialiter, vtita dicam. </s> <s>At forma hæc, qua de <expan abbr="nũc">nunc</expan> <lb/>agimus; ab&longs;oluta e&longs;t, & per &longs;e, & intrin&longs;ecùs hæret in &longs;ubiecto, vt ex ip&longs;is <expan abbr="vnũ">vnum</expan> per &longs;e fiat & <foreign lang="greek">u(li­<lb/>kw=s</foreign> .i. </s> <s>materialiter. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> vis agendi no&longs;træ huic formæ iure optimo denegatur, quæ &longs;en&longs;ilium for­<lb/>mis rectè conceditur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud ob&longs;tat, quae animus &longs;it animalis forma, ab eo <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> animal agitetur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> anima forma totius e&longs;t per &longs;e, non <expan abbr="partiũ">partium</expan>, &longs;icut in animo carentibus ip&longs;a natura: quapro­<lb/>pter <expan abbr="geminã">geminam</expan> rationem &longs;ubit, efficientis .&longs;. </s> <s>& formæ. </s> <s>ita vt quatenus forma, non moueat quidem, <lb/>&longs;ed &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ip&longs;a <expan abbr="principiũ">principium</expan>, veluti natura, per quod animal moueatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> mouetur animal per &longs;e <lb/>totum primò, &longs;ed vna pars cietur prius, ex illa <expan abbr="po&longs;tmodũ">po&longs;tmodum</expan> c&ecedil;teræ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & &longs;ingulas vbi mouen­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2135"></arrow.to.target><lb/>tur. (e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> & in animali <expan abbr="partiũ">partium</expan> motus à totius motu &longs;egregatus) ita di&longs;poni oportet, vt interce­<lb/>dat <expan abbr="officiũ">officium</expan> duarum partium <expan abbr="organicarũ">organicarum</expan>, vt altera qua&longs;i <expan abbr="cõprimat">comprimat</expan>, altera verò <expan abbr="cõprimatur">comprimatur</expan>, quod <lb/>enim &longs;tat, <expan abbr="cõprimitur">comprimitur</expan>, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> fert, quod verò attollitur, <expan abbr="ext&etilde;ditur">extenditur</expan> ad id quod &longs;u&longs;tinet <expan abbr="põdus">pondus</expan>, &longs;i minus <lb/>&longs;eip&longs;um mouere non po&longs;&longs;et. </s> <s>Hæc e&longs;t expre&longs;&longs;a &longs;ententia Philo&longs;ophi, quam &longs;i quis <expan abbr="ob&longs;eru&etilde;t">ob&longs;eruent</expan>, <expan abbr="iterũ">iterum</expan> <lb/>hîc non clamet? </s> <s>nec in&longs;aniat <expan abbr="audi&etilde;do">audiendo</expan> Ari&longs;totelem. </s> <s>Ip&longs;e his expo&longs;itis h&ecedil;c addit vniuersè. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quare <lb/> | <arrow.to.target n="marg2135"></arrow.to.target><lb/>tur. (e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> & in animali <expan abbr="partiũ">partium</expan> motus à totius motu &longs;egregatus) ita di&longs;poni oportet, vt interce­<lb/>dat <expan abbr="officiũ">officium</expan> duarum partium <expan abbr="organicarũ">organicarum</expan>, vt altera qua&longs;i <expan abbr="cõprimat">comprimat</expan>, altera verò <expan abbr="cõprimatur">comprimatur</expan>, quod <lb/>enim &longs;tat, <expan abbr="cõprimitur">comprimitur</expan>, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> fert, quod verò attollitur, <expan abbr="ext&etilde;ditur">extenditur</expan> ad id quod &longs;u&longs;tinet <expan abbr="põdus">pondus</expan>, &longs;i minus <lb/>&longs;eip&longs;um mouere non po&longs;&longs;et. </s> <s>Hæc e&longs;t expre&longs;&longs;a &longs;ententia Philo&longs;ophi, quam &longs;i quis <expan abbr="ob&longs;eru&etilde;t">ob&longs;eruent</expan>, <expan abbr="iterũ">iterum</expan> <lb/>hîc non clamet? </s> <s>nec in&longs;aniat <expan abbr="audi&etilde;do">audiendo</expan> Ari&longs;totelem. </s> <s>Ip&longs;e his expo&longs;itis h&ecedil;c addit vniuersè. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quare <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2136"></arrow.to.target><lb/>nullum carens <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan> hoc moueri <expan abbr="põt">potest</expan> modo .i. </s> <s>intrin&longs;ecùs: non <expan abbr=".n.">enim</expan> habet cum agentium, tum pa­<lb/>tientium <expan abbr="partiũ">partium</expan> in &longs;e di&longs;tinctionem, & tamen <expan abbr="harũ">harum</expan> partium motus e&longs;t imperfectus; quippe quae eas <lb/>à <expan abbr="quodã">quodam</expan> primo mouente concitari oportet. </s> <s>Quamobrem per&longs;picis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quanuis &longs;e mouentia &longs;int <lb/>imperfecta; qualia fingunt i&longs;ti elementa; nihilominus in parteis non &longs;ola ratione, &longs;ed etiam re di­<lb/>&longs;tinctas e&longs;&longs;e patienda. </s> <s>Hæc ex ip&longs;omet Ari&longs;totele collecta & exprompta, vides profectò quan­<lb/>tum concinant, vt de illorum veritate dubitandum non &longs;it. </s> <s>Sed alia nunc exploremus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2136"></arrow.to.target><lb/>nullum carens <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan> hoc moueri <expan abbr="põt">potest</expan> modo .i. </s> <s>intrin&longs;ecùs: non <expan abbr=".n.">enim</expan> habet cum agentium, tum pa­<lb/>tientium <expan abbr="partiũ">partium</expan> in &longs;e di&longs;tinctionem, & tamen <expan abbr="harũ">harum</expan> partium motus e&longs;t imperfectus; quippe quae eas <lb/>à <expan abbr="quodã">quodam</expan> primo mouente concitari oportet. </s> <s>Quamobrem per&longs;picis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quanuis &longs;e mouentia &longs;int <lb/>imperfecta; qualia fingunt i&longs;ti elementa; nihilominus in parteis non &longs;ola ratione, &longs;ed etiam re di­<lb/>&longs;tinctas e&longs;&longs;e patienda. </s> <s>Hæc ex ip&longs;omet Ari&longs;totele collecta & exprompta, vides profectò quan­<lb/>tum concinant, vt de illorum veritate dubitandum non &longs;it. </s> <s>Sed alia nunc exploremus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2139"></arrow.to.target><lb/>materiam, formam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> comperhendit vnà. </s> <s>Ob id igitur forma cum materia mouet formam <lb/>cum materia, &longs;eu materiam cum forma quæ &longs;unt idem. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> idem pror&longs;us mouet &longs;eip&longs;um pri­<lb/>mò, & à &longs;eip&longs;o primò mouetur. </s> <s>Neque verò puto, te accipere <expan abbr="materiã">materiam</expan> proximam, non quà recipit <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan> formæ, &longs;ed quà &longs;ubiicitur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, tum quae talis materia non e&longs;t obnoxia motui, &longs;ed mu­<lb/>tationi duntaxat: tum quae accidentia <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan> formas con&longs;equuntur, & &longs;ic nil ad functionem <lb/>propriam <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> pertinent, aut &longs;i &longs;unt vltima accidentia; protinus eam formam con&longs;equuntur <lb/>quæ in materia proxime ratione &longs;umitur. </s> <s>C&ecedil;tera fortuitu &longs;unt quæ non &longs;unt efficienda princi­<lb/>pia functionis per &longs;e. </s> <s>Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­<lb/>tus e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens, &longs;ic verò &longs;emper motus initia ferant per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, quandò <lb/>forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. </s> <s>Nobis nil ac­<lb/>cidit <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, qui formam facimus initium motus per quod, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt quod; nam &longs;ingula &longs;uo mo­<lb/>re primo & per &longs;e &longs;unt initia motus. </s> <s>Prætereà forma &longs;umitur aut &longs;eparata, aut in materia: ac &longs;i &longs;e­<lb/>parata, vel re, vel mente duntaxat, non &longs;anè re &longs;eparata: quoniam hæc po&longs;&longs;et mouere quidem, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> tamen moueretur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non moueret vt efficiens: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> mouere finis e&longs;t proprium. </s> <s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparatum hic accipitur, quod &longs;ubiecto di&longs;tinguatur; iam <expan abbr=".n.">enim</expan> foret eiu&longs;modi mouens, quale <lb/>nos e&longs;&longs;e volumus. </s> <s>Quinetiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic elementum totum mouerentur, &longs;ed ex altera parte <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, <lb/>materia videlicet, manente forma: <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mobile foret, aut, &longs;i è principiis huiu&longs;modi con&longs;ta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2139"></arrow.to.target><lb/>materiam, formam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> comperhendit vnà. </s> <s>Ob id igitur forma cum materia mouet formam <lb/>cum materia, &longs;eu materiam cum forma quæ &longs;unt idem. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> idem pror&longs;us mouet &longs;eip&longs;um pri­<lb/>mò, & à &longs;eip&longs;o primò mouetur. </s> <s>Neque verò puto, te accipere <expan abbr="materiã">materiam</expan> proximam, non quà recipit <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan> formæ, &longs;ed quà &longs;ubiicitur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, tum quae talis materia non e&longs;t obnoxia motui, &longs;ed mu­<lb/>tationi duntaxat: tum quae accidentia <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan> formas con&longs;equuntur, & &longs;ic nil ad functionem <lb/>propriam <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> pertinent, aut &longs;i &longs;unt vltima accidentia; protinus eam formam con&longs;equuntur <lb/>quæ in materia proxime ratione &longs;umitur. </s> <s>C&ecedil;tera fortuitu &longs;unt quæ non &longs;unt efficienda princi­<lb/>pia functionis per &longs;e. </s> <s>Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­<lb/>tus e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens, &longs;ic verò &longs;emper motus initia ferant per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, quandò <lb/>forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. </s> <s>Nobis nil ac­<lb/>cidit <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, qui formam facimus initium motus per quod, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt quod; nam &longs;ingula &longs;uo mo­<lb/>re primo & per &longs;e &longs;unt initia motus. </s> <s>Prætereà forma &longs;umitur aut &longs;eparata, aut in materia: ac &longs;i &longs;e­<lb/>parata, vel re, vel mente duntaxat, non &longs;anè re &longs;eparata: quoniam hæc po&longs;&longs;et mouere quidem, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> tamen moueretur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non moueret vt efficiens: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> mouere finis e&longs;t proprium. </s> <s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparatum hic accipitur, quod &longs;ubiecto di&longs;tinguatur; iam <expan abbr=".n.">enim</expan> foret eiu&longs;modi mouens, quale <lb/>nos e&longs;&longs;e volumus. </s> <s>Quinetiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic elementum totum mouerentur, &longs;ed ex altera parte <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, <lb/>materia videlicet, manente forma: <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mobile foret, aut, &longs;i è principiis huiu&longs;modi con&longs;ta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2140"></arrow.to.target><lb/>ret, primum e&longs;&longs;et per &longs;e mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, &longs;ed omnium primum, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> perfecti&longs;simum. </s> <s>ea <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille &longs;tatus primi mobilis, vt in partem per &longs;e motam, & <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ &longs;anè per &longs;e moueat, &longs;ed immobilis &longs;it, diuidatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item, vt puto, &longs;at e&longs;t, &longs;i ratione <lb/>&longs;eparetur: quoniam ip&longs;a non &longs;olum mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mouens naturale: hoc <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan>, dum mouet, quodammodò mouetur. </s> <s>Sed, &longs;i tale fuerit mouens, nece&longs;&longs;ariò quoque con&longs;i&longs;tet <lb/>in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­<lb/>&longs;tris quæ cùm à nob. </s> <s>&longs;olummodò &longs;eparetur; ita &longs;eparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum <lb/>deberet, vbi loco & &longs;ubiecto &longs;eparata foret. </s> <s>Quòd &longs;i ratione &longs;eparata &longs;umas hæc principia, quae e&longs;­<lb/>&longs;entia, <expan abbr="viribu&longs;&qacute;">viribu&longs;que</expan>. </s> <s>di&longs;tinguantur auditu quæ mox ad&longs;cribentur. </s> <s>Illud <expan abbr=".n.">enim</expan> per&longs;picuum e&longs;t in reb. &longs;en­<lb/>&longs;ilibus &longs;pectari <expan abbr="geminũ">geminum</expan> e&longs;&longs;e; alterum qui quidem, vbi res con&longs;iderentur &longs;emotis <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan> ma­<lb/>teriæ &longs;en&longs;ilis, quod e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t eiu&longs;modi conditionibus implicatum, <expan abbr="idq.">idque</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e per accidens. </s> <s>primum verò illud idem e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entiam; po&longs;terius <expan abbr="aũt">aut</expan> ab e&longs;&longs;entia diuer­<lb/>&longs;um & exi&longs;tere. </s> <s>Quo fit, vt cùm e&longs;&longs;entia pror&longs;us à materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>ducatur quæ &longs;unt e&longs;&longs;entiæ <lb/>partes, hoc po&longs;terius e&longs;&longs;e diuer&longs;um &longs;it ab illo e&longs;&longs;e, quod e&longs;&longs;enti&ecedil; partibus attribuitur, addens e&longs;&longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2140"></arrow.to.target><lb/>ret, primum e&longs;&longs;et per &longs;e mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, &longs;ed omnium primum, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> perfecti&longs;simum. </s> <s>ea <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille &longs;tatus primi mobilis, vt in partem per &longs;e motam, & <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ &longs;anè per &longs;e moueat, &longs;ed immobilis &longs;it, diuidatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item, vt puto, &longs;at e&longs;t, &longs;i ratione <lb/>&longs;eparetur: quoniam ip&longs;a non &longs;olum mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mouens naturale: hoc <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan>, dum mouet, quodammodò mouetur. </s> <s>Sed, &longs;i tale fuerit mouens, nece&longs;&longs;ariò quoque con&longs;i&longs;tet <lb/>in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­<lb/>&longs;tris quæ cùm à nob. </s> <s>&longs;olummodò &longs;eparetur; ita &longs;eparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum <lb/>deberet, vbi loco & &longs;ubiecto &longs;eparata foret. </s> <s>Quòd &longs;i ratione &longs;eparata &longs;umas hæc principia, quae e&longs;­<lb/>&longs;entia, <expan abbr="viribu&longs;&qacute;">viribu&longs;que</expan>. </s> <s>di&longs;tinguantur auditu quæ mox ad&longs;cribentur. </s> <s>Illud <expan abbr=".n.">enim</expan> per&longs;picuum e&longs;t in reb. &longs;en­<lb/>&longs;ilibus &longs;pectari <expan abbr="geminũ">geminum</expan> e&longs;&longs;e; alterum qui quidem, vbi res con&longs;iderentur &longs;emotis <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan> ma­<lb/>teriæ &longs;en&longs;ilis, quod e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t eiu&longs;modi conditionibus implicatum, <expan abbr="idq.">idque</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e per accidens. </s> <s>primum verò illud idem e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entiam; po&longs;terius <expan abbr="aũt">aut</expan> ab e&longs;&longs;entia diuer­<lb/>&longs;um & exi&longs;tere. </s> <s>Quo fit, vt cùm e&longs;&longs;entia pror&longs;us à materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>ducatur quæ &longs;unt e&longs;&longs;entiæ <lb/>partes, hoc po&longs;terius e&longs;&longs;e diuer&longs;um &longs;it ab illo e&longs;&longs;e, quod e&longs;&longs;enti&ecedil; partibus attribuitur, addens e&longs;&longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2141"></arrow.to.target><lb/>tiæ proprietates materiæ &longs;en&longs;ilis & indiuidui. </s> <s>Sed quae horum cau&longs;&longs;a e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>perti­<lb/>net ad e&longs;&longs;e per accidens, quemadmodum primum e&longs;&longs;e non e&longs;t diuer&longs;um à partibus à quibus e&longs;­<lb/>&longs;entia dicitur, &longs;ic po&longs;terius e&longs;&longs;e à forma <expan abbr="&longs;en&longs;ili&qacute;">&longs;en&longs;ilique</expan>. </s> <s>materia non di&longs;tinguitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> eadem e&longs;t pro­<lb/>portio primi e&longs;&longs;e ad &longs;ua principia, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;e po&longs;terioris ad <expan abbr="formã">formam</expan> & materiam &longs;en&longs;ilem. </s> <s>C&ecedil;terùm <lb/><expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> e&longs;&longs;e &longs;iue per &longs;e &longs;it, &longs;eu per accidens, &longs;i vtriu&longs;que naturam re&longs;pexeris, nil aliud pror&longs;us e&longs;t, <lb/>atque e&longs;&longs;e formæ in materia: primùm quidem illud formæ in materia quæ cadit in mentem; al­<lb/>terum verò formæ in materia &longs;en&longs;ili. </s> <s>Quamobrem ita &longs;it e&longs;&longs;e, quod e&longs;t compo&longs;iti, quia materia <lb/>contendit ad <expan abbr="formã">formam</expan>, & tunc e&longs;t <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>, vbi ade&longs;t forma in materia. </s> <s>Ergo e&longs;&longs;e compo&longs;iti nil <lb/>e&longs;t aliud, ni&longs;i e&longs;&longs;e partium in actu; &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> partium ip&longs;arum actus e&longs;t ip&longs;um <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> eò, quòd <lb/>neque forma e&longs;t actu, ni&longs;i &longs;it in materia, neque actu materia, ni&longs;i ad&longs;it forma. </s> <s>At vbi hæc ita &longs;int; <lb/>ibi extat nece&longs;&longs;ariò compo&longs;itum. </s> <s>Proinde Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;eueranter affirmauit Callian e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg2141"></arrow.to.target><lb/>tiæ proprietates materiæ &longs;en&longs;ilis & indiuidui. </s> <s>Sed quae horum cau&longs;&longs;a e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>perti­<lb/>net ad e&longs;&longs;e per accidens, quemadmodum primum e&longs;&longs;e non e&longs;t diuer&longs;um à partibus à quibus e&longs;­<lb/>&longs;entia dicitur, &longs;ic po&longs;terius e&longs;&longs;e à forma <expan abbr="&longs;en&longs;ili&qacute;">&longs;en&longs;ilique</expan>. </s> <s>materia non di&longs;tinguitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> eadem e&longs;t pro­<lb/>portio primi e&longs;&longs;e ad &longs;ua principia, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;e po&longs;terioris ad <expan abbr="formã">formam</expan> & materiam &longs;en&longs;ilem. </s> <s>C&ecedil;terùm <lb/><expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> e&longs;&longs;e &longs;iue per &longs;e &longs;it, &longs;eu per accidens, &longs;i vtriu&longs;que naturam re&longs;pexeris, nil aliud pror&longs;us e&longs;t, <lb/>atque e&longs;&longs;e formæ in materia: primùm quidem illud formæ in materia quæ cadit in mentem; al­<lb/>terum verò formæ in materia &longs;en&longs;ili. </s> <s>Quamobrem ita &longs;it e&longs;&longs;e, quod e&longs;t compo&longs;iti, quia materia <lb/>contendit ad <expan abbr="formã">formam</expan>, & tunc e&longs;t <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>, vbi ade&longs;t forma in materia. </s> <s>Ergo e&longs;&longs;e compo&longs;iti nil <lb/>e&longs;t aliud, ni&longs;i e&longs;&longs;e partium in actu; &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> partium ip&longs;arum actus e&longs;t ip&longs;um <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> eò, quòd <lb/>neque forma e&longs;t actu, ni&longs;i &longs;it in materia, neque actu materia, ni&longs;i ad&longs;it forma. </s> <s>At vbi hæc ita &longs;int; <lb/>ibi extat nece&longs;&longs;ariò compo&longs;itum. </s> <s>Proinde Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;eueranter affirmauit Callian e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2142"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">to\n lo/gon meta\ th=s u(lhs</foreign> .i. </s> <s>rationem cum materia, &, mea quidem &longs;ententia adiectus e&longs;t articu­<lb/>lus <foreign lang="greek">)ds\i\n o(lo/gos</foreign> .i. </s> <s>e&longs;t ip&longs;a ratio; ne acciperemus <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, & pr&ecedil;dicatum &longs;impliciter, &longs;ed vt e&longs;&longs;et Cal­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2142"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">to\n lo/gon meta\ th\s u(lhs</foreign> .i. </s> <s>rationem cum materia, &, mea quidem &longs;ententia adiectus e&longs;t articu­<lb/>lus <foreign lang="greek">)e)sti\n o( lo/gos</foreign> .i. </s> <s>e&longs;t ip&longs;a ratio; ne acciperemus <expan abbr="rõnem">rationem</expan>, & pr&ecedil;dicatum &longs;impliciter, &longs;ed vt e&longs;&longs;et Cal­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2143"></arrow.to.target><lb/>lias ip&longs;a ratio. </s> <s>Neque verò exi&longs;tentia illa e&longs;t <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan> partium, &longs;ed e&longs;&longs;entia &longs;olum, quod e&longs;t exi&longs;ten­<lb/>tiæ principium, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>non coniunctim & in toto, quia tunc e&longs;t ip&longs;um totum, quod e&longs;t <expan abbr="vnũ">vnum</expan> per &longs;e, <lb/>nec amplius materia, vel forma; ni&longs;i quatenus mens <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> formæ &longs;eparat à materia &longs;en&longs;ili di&longs;­<lb/>&longs;oluens copo&longs;itum in eiu&longs;modi principia, & illa &longs;umit eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> veluti cau&longs;&longs;as, quatenus illa &longs;pe­<lb/>ctat .&longs;. </s> <s>quæ ad con&longs;titutionem <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> conuenerunt; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> per &longs;eparationem vtriu&longs;que principij <lb/>notitiam con&longs;equitur, &longs;ed in natura, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> conuenere; facta &longs;unt vnum maximè, vt nihil magis <lb/>vnum fieri queat; per &longs;e .&longs;. </s> <s>& &longs;ine medio. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i quædam cau&longs;&longs;æ requiruntur extrin&longs;ecùs, à <lb/>quibus ea <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> fiat; nihilominus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> internum <expan abbr="vinculũ">vinculum</expan> pror&longs;us excluditur efficiente ad præ­<lb/>&longs;tandam eiu&longs;modi <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> propria principij <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura. </s> <s>Sunt igitur vnum per &longs;e, & <lb/>tum e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, nec amplius materies, aut forma, &longs;ed vnum, quod ex iis e&longs;t factum. </s> <s>Ita vnum <lb/>vnius e&longs;&longs;e per &longs;e & vna vnius functio, <expan abbr="neq.">neque</expan> formæ aut materiæ, &longs;ed <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan>, cuius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;t verè e&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>Nam &longs;i functio formæ tribueretur, non &longs;ecus e&longs;&longs;et àc &longs;i animum texere, aut fiere diceremus. <lb/></s> <s>Quamobrem &longs;i materia moueatur, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;ub forma, & forma moueat, quatenus e&longs;t in materia, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita materia per &longs;e mouetur, & per &longs;e mouet forma: hæ verò &longs;unt idem atque compo&longs;itum; | <arrow.to.target n="marg2143"></arrow.to.target><lb/>lias ip&longs;a ratio. </s> <s>Neque verò exi&longs;tentia illa e&longs;t <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan> partium, &longs;ed e&longs;&longs;entia &longs;olum, quod e&longs;t exi&longs;ten­<lb/>tiæ principium, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>non coniunctim & in toto, quia tunc e&longs;t ip&longs;um totum, quod e&longs;t <expan abbr="vnũ">vnum</expan> per &longs;e, <lb/>nec amplius materia, vel forma; ni&longs;i quatenus mens <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> formæ &longs;eparat à materia &longs;en&longs;ili di&longs;­<lb/>&longs;oluens copo&longs;itum in eiu&longs;modi principia, & illa &longs;umit eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> veluti cau&longs;&longs;as, quatenus illa &longs;pe­<lb/>ctat .&longs;. </s> <s>quæ ad con&longs;titutionem <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> conuenerunt; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> per &longs;eparationem vtriu&longs;que principij <lb/>notitiam con&longs;equitur, &longs;ed in natura, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> conuenere; facta &longs;unt vnum maximè, vt nihil magis <lb/>vnum fieri queat; per &longs;e .&longs;. </s> <s>& &longs;ine medio. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i quædam cau&longs;&longs;æ requiruntur extrin&longs;ecùs, à <lb/>quibus ea <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> fiat; nihilominus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> internum <expan abbr="vinculũ">vinculum</expan> pror&longs;us excluditur efficiente ad præ­<lb/>&longs;tandam eiu&longs;modi <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> propria principij <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura. </s> <s>Sunt igitur vnum per &longs;e, & <lb/>tum e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, nec amplius materies, aut forma, &longs;ed vnum, quod ex iis e&longs;t factum. </s> <s>Ita vnum <lb/>vnius e&longs;&longs;e per &longs;e & vna vnius functio, <expan abbr="neq.">neque</expan> formæ aut materiæ, &longs;ed <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan>, cuius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;t verè e&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>Nam &longs;i functio formæ tribueretur, non &longs;ecus e&longs;&longs;et àc &longs;i animum texere, aut fiere diceremus. <lb/></s> <s>Quamobrem &longs;i materia moueatur, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;ub forma, & forma moueat, quatenus e&longs;t in materia, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita materia per &longs;e mouetur, & per &longs;e mouet forma: hæ verò &longs;unt idem atque compo&longs;itum; |
| <pb pagenum="331"/> | <pb pagenum="331"/> |
| <arrow.to.target n="marg2144"></arrow.to.target><lb/>profectò <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> per &longs;e mouebit, <expan abbr="atq.">atque</expan> idem per &longs;e mouebitur & primò: &longs;iquidem materia cum <lb/>forma moueatur: atqui materia cum forma e&longs;t ip&longs;um compo&longs;itum. </s> <s>Ergo compo&longs;itum primò <lb/>mouetur. </s> <s>Sed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma, vt in materia, primùm mouet; at verò forma in materia e&longs;t ip&longs;um com­<lb/>po&longs;itum. </s> <s>Ip&longs;um igitur <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> mouet primò. </s> <s>Vultis etiam compo&longs;itum mouere per formá <lb/>& moueri per materiam, quæro de forma, vel ea mouet per &longs;e, vel per accidens, nec per &longs;e <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <lb/>quae actiones <expan abbr="sũt">sunt</expan> ip&longs;ius <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan>: <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ergo mouet per &longs;e. </s> <s>Rur&longs;us ex altera parte qu&ecedil;ro de ma­<lb/>teria, vel ip&longs;a mouetur per &longs;e, vel per accidens, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;anè per &longs;e; nam &longs;icut actio e&longs;t &longs;uppo&longs;iti, &longs;ic <lb/>etiam pa&longs;sio. </s> <s>Mouetur ergo per &longs;e compo&longs;itum, & mouet in&longs;uper &longs;e per &longs;e compo&longs;itum. </s> <s>Sic er­<lb/>go primò compo&longs;itum mouet, idem primo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> mouetur. </s> <s>Idcirco idem ad numerum per &longs;e <lb/>& primò &longs;e mouet, & à &longs;e ip&longs;o mouetur. </s> <s>Quid igitur o&longs;tendebat Ari&longs;totelica demon&longs;tratio? </s> <s>Ce&longs;­<lb/>&longs;at ex quiete partis; ergo mouetur ab alio. </s> <s>Tum etiam idem actu &longs;imul & pote&longs;tate foret. </s> <s>Hæc <lb/>certè nullum fructum afferunt, &longs;iquidem alia via &longs;it, qua idem à &longs;eip&longs;o primò moueri doceatur, <lb/>quæ rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> pror&longs;us explanet, neutiquam <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> ab Ari&longs;totele &longs;u&longs;cepta. </s> <s>Quapropter ab ip&longs;ius <lb/>e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;enti&ecedil; natura nequeo iudicare <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> rationem po&longs;&longs;e defendi. </s> <s>Maximum vero pondus e&longs;&longs;e <lb/>debet argumenti no&longs;tri, præ&longs;ertim apud eos qui e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> nil aliud e&longs;&longs;e opinantur ab e&longs;&longs;e par­<lb/>tium <expan abbr="cõponentium">componentium</expan>. </s> <s>Neque e&longs;t, quae hîc mihi re&longs;i&longs;tat, dicens ea quæ nos attulimus, ad illud totum <lb/>&longs;pectare, quod e&longs;t e&longs;&longs;enti&ecedil;; &longs;ed enim <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> no&longs;tri præceptoris ad totum pertinere quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg2144"></arrow.to.target><lb/>profectò <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> per &longs;e mouebit, <expan abbr="atq.">atque</expan> idem per &longs;e mouebitur & primò: &longs;iquidem materia cum <lb/>forma moueatur: atqui materia cum forma e&longs;t ip&longs;um compo&longs;itum. </s> <s>Ergo compo&longs;itum primò <lb/>mouetur. </s> <s>Sed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma, vt in materia, primùm mouet; at verò forma in materia e&longs;t ip&longs;um com­<lb/>po&longs;itum. </s> <s>Ip&longs;um igitur <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> mouet primò. </s> <s>Vultis etiam compo&longs;itum mouere per formá <lb/>& moueri per materiam, quæro de forma, vel ea mouet per &longs;e, vel per accidens, nec per &longs;e <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <lb/>quae actiones <expan abbr="sũt">sunt</expan> ip&longs;ius <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan>: <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ergo mouet per &longs;e. </s> <s>Rur&longs;us ex altera parte qu&ecedil;ro de ma­<lb/>teria, vel ip&longs;a mouetur per &longs;e, vel per accidens, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;anè per &longs;e; nam &longs;icut actio e&longs;t &longs;uppo&longs;iti, &longs;ic <lb/>etiam pa&longs;sio. </s> <s>Mouetur ergo per &longs;e compo&longs;itum, & mouet in&longs;uper &longs;e per &longs;e compo&longs;itum. </s> <s>Sic er­<lb/>go primò compo&longs;itum mouet, idem primo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> mouetur. </s> <s>Idcirco idem ad numerum per &longs;e <lb/>& primò &longs;e mouet, & à &longs;e ip&longs;o mouetur. </s> <s>Quid igitur o&longs;tendebat Ari&longs;totelica demon&longs;tratio? </s> <s>Ce&longs;­<lb/>&longs;at ex quiete partis; ergo mouetur ab alio. </s> <s>Tum etiam idem actu &longs;imul & pote&longs;tate foret. </s> <s>Hæc <lb/>certè nullum fructum afferunt, &longs;iquidem alia via &longs;it, qua idem à &longs;eip&longs;o primò moueri doceatur, <lb/>quæ rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> pror&longs;us explanet, neutiquam <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> ab Ari&longs;totele &longs;u&longs;cepta. </s> <s>Quapropter ab ip&longs;ius <lb/>e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;enti&ecedil; natura nequeo iudicare <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> rationem po&longs;&longs;e defendi. </s> <s>Maximum vero pondus e&longs;&longs;e <lb/>debet argumenti no&longs;tri, præ&longs;ertim apud eos qui e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> nil aliud e&longs;&longs;e opinantur ab e&longs;&longs;e par­<lb/>tium <expan abbr="cõponentium">componentium</expan>. </s> <s>Neque e&longs;t, quae hîc mihi re&longs;i&longs;tat, dicens ea quæ nos attulimus, ad illud totum <lb/>&longs;pectare, quod e&longs;t e&longs;&longs;enti&ecedil;; &longs;ed enim <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> no&longs;tri præceptoris ad totum pertinere quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2145"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t continuum, &longs;ic ex Ari&longs;totelis <expan abbr="rõne">ratione</expan> non tolli, quominus vna pars vt forma, <expan abbr="alterã">alteram</expan> mouere po&longs;­<lb/>&longs;it vt materiam. </s> <s>Nam fateor equidem <expan abbr="rõnem">rationem</expan> Philo&longs;ophi concludi 7. Phy&longs;. de toto quod e&longs;t con­<lb/>tinuum: magis <expan abbr=".n.">enim</expan> id quod demon&longs;trate &longs;tudebat, per&longs;picuum erat in eo genere totius: verùm di­<lb/>latatam fui&longs;&longs;e rationem po&longs;t 8. Phy&longs;. & reliqua totius genera complecti, ex quibus vnum per &longs;e <lb/>fieri pote&longs;t. </s> <s>Neque id vllo modo negare licet; quandò etiam congenitum in eadem conclu&longs;ione <lb/><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, quod communius e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> continuum & forma cum materia continua non e&longs;t (ete­<lb/>nim indiuiduum nec cum diuiduo, nec cum altero indiuiduo <expan abbr="cõtinuari">continuari</expan> pote&longs;t) e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> congenita, <lb/>quae in alio, hoc e&longs;t, in materia na&longs;citur. </s> <s>Et cùm hoc &longs;it manife&longs;tum, generatim verò accipiatur. </s> <s>Nul­<lb/>lum congenitum, prout <expan abbr="cõgenitum">congenitum</expan>, è parte mouente & mobili <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan>; planum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t præiu­<lb/>dicium de forma & materia factum e&longs;&longs;e, quae, cùm in compo&longs;ito &longs;int <expan abbr="cõgenita">congenita</expan>, mouentis, mobili&longs;úe <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan> non &longs;ubeant. </s> <s>Sed illi &longs;ibi aditum pror&longs;us intercludunt ad <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> no&longs;tram tollendam, <lb/>qui <expan abbr="etiã">etiam</expan> rationem quæ 7. Phy&longs;. concluditur, ad naturam pertinere volunt, & e&longs;&longs;entiæ principia <expan abbr="cõ-plecti">con­<lb/>plecti</expan>, & ita concludi. </s> <s>Vnum ab alio moueri, quia cùm con&longs;tet è duobus principiis, materia nimi­<lb/>rùm & forma, vnum moueat, alterum verò moueatur. </s> <s>Et &longs;anè admodum debile firmamentum <lb/> | <arrow.to.target n="marg2145"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t continuum, &longs;ic ex Ari&longs;totelis <expan abbr="rõne">ratione</expan> non tolli, quominus vna pars vt forma, <expan abbr="alterã">alteram</expan> mouere po&longs;­<lb/>&longs;it vt materiam. </s> <s>Nam fateor equidem <expan abbr="rõnem">rationem</expan> Philo&longs;ophi concludi 7. Phy&longs;. de toto quod e&longs;t con­<lb/>tinuum: magis <expan abbr=".n.">enim</expan> id quod demon&longs;trate &longs;tudebat, per&longs;picuum erat in eo genere totius: verùm di­<lb/>latatam fui&longs;&longs;e rationem po&longs;t 8. Phy&longs;. & reliqua totius genera complecti, ex quibus vnum per &longs;e <lb/>fieri pote&longs;t. </s> <s>Neque id vllo modo negare licet; quandò etiam congenitum in eadem conclu&longs;ione <lb/><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, quod communius e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> continuum & forma cum materia continua non e&longs;t (ete­<lb/>nim indiuiduum nec cum diuiduo, nec cum altero indiuiduo <expan abbr="cõtinuari">continuari</expan> pote&longs;t) e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> congenita, <lb/>quae in alio, hoc e&longs;t, in materia na&longs;citur. </s> <s>Et cùm hoc &longs;it manife&longs;tum, generatim verò accipiatur. </s> <s>Nul­<lb/>lum congenitum, prout <expan abbr="cõgenitum">congenitum</expan>, è parte mouente & mobili <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan>; planum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t præiu­<lb/>dicium de forma & materia factum e&longs;&longs;e, quae, cùm in compo&longs;ito &longs;int <expan abbr="cõgenita">congenita</expan>, mouentis, mobili&longs;úe <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan> non &longs;ubeant. </s> <s>Sed illi &longs;ibi aditum pror&longs;us intercludunt ad <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> no&longs;tram tollendam, <lb/>qui <expan abbr="etiã">etiam</expan> rationem quæ 7. Phy&longs;. concluditur, ad naturam pertinere volunt, & e&longs;&longs;entiæ principia <expan abbr="cõ-plecti">con­<lb/>plecti</expan>, & ita concludi. </s> <s>Vnum ab alio moueri, quia cùm con&longs;tet è duobus principiis, materia nimi­<lb/>rùm & forma, vnum moueat, alterum verò moueatur. </s> <s>Et &longs;anè admodum debile firmamentum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2146"></arrow.to.target><lb/>illud e&longs;&longs;et, & ruinam minaretur; quippe cùm ip&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Ari&longs;toteles ad talia principia transferat <lb/>&longs;uam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, & ex eo, quae illa item efficiendi vim habeant in eo cuius illa principia &longs;unt, inferat na­<lb/>turam e&longs;&longs;e principium motus, non vt cau&longs;&longs;am effectricem, &longs;ed planè patibilem. </s> <s>Nec aliud e&longs;&longs;et <lb/>profectò àc &longs;i ita concluderet. </s> <s>Omnis homo rationis compos e&longs;t. </s> <s>Qui&longs;quis igitur ita &longs;entit, e&longs;t <lb/>belua. </s> <s>Aut &longs;i id ab Ari&longs;totele &longs;ignificatum fuerat in eo progre&longs;&longs;u, Totum &longs;e mouere, quia pars <lb/>partem ciere po&longs;&longs;et, & <expan abbr="etiã">etiam</expan> comprehendit continuum; non tamen ita mouetur continuum, quia <lb/>pars <expan abbr="nõ">non</expan> mouet partem, aut de toto <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> fuerat, aut illa conclu&longs;io <expan abbr="t&etilde;peranda">temperanda</expan> qu&ecedil; pertinet <lb/>ad compo&longs;itum ex naturis, aut <expan abbr="reiici&etilde;da">reiicienda</expan>, quia &longs;ignificatum fuerit aliquid in propo&longs;itionibus, &longs;ed <lb/>aliud in conclu&longs;ione comprehen&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud oppo&longs;itum. </s> <s>Neque po&longs;&longs;et euitare Ari&longs;toteles il­<lb/>lud impotentiæ &longs;yllogi&longs;tic&ecedil; genus, quod ip&longs;e notauit in Prior. Analyt. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quod e&longs;t concludere ex <lb/> | <arrow.to.target n="marg2146"></arrow.to.target><lb/>illud e&longs;&longs;et, & ruinam minaretur; quippe cùm ip&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Ari&longs;toteles ad talia principia transferat <lb/>&longs;uam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, & ex eo, quae illa item efficiendi vim habeant in eo cuius illa principia &longs;unt, inferat na­<lb/>turam e&longs;&longs;e principium motus, non vt cau&longs;&longs;am effectricem, &longs;ed planè patibilem. </s> <s>Nec aliud e&longs;&longs;et <lb/>profectò àc &longs;i ita concluderet. </s> <s>Omnis homo rationis compos e&longs;t. </s> <s>Qui&longs;quis igitur ita &longs;entit, e&longs;t <lb/>belua. </s> <s>Aut &longs;i id ab Ari&longs;totele &longs;ignificatum fuerat in eo progre&longs;&longs;u, Totum &longs;e mouere, quia pars <lb/>partem ciere po&longs;&longs;et, & <expan abbr="etiã">etiam</expan> comprehendit continuum; non tamen ita mouetur continuum, quia <lb/>pars <expan abbr="nõ">non</expan> mouet partem, aut de toto <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> fuerat, aut illa conclu&longs;io <expan abbr="t&etilde;peranda">temperanda</expan> qu&ecedil; pertinet <lb/>ad compo&longs;itum ex naturis, aut <expan abbr="reiici&etilde;da">reiicienda</expan>, quia &longs;ignificatum fuerit aliquid in propo&longs;itionibus, &longs;ed <lb/>aliud in conclu&longs;ione comprehen&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud oppo&longs;itum. </s> <s>Neque po&longs;&longs;et euitare Ari&longs;toteles il­<lb/>lud impotentiæ &longs;yllogi&longs;tic&ecedil; genus, quod ip&longs;e notauit in Prior. Analyt. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quod e&longs;t concludere ex <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2147"></arrow.to.target><lb/>oppo&longs;itis quæ cuncta accuratum philo&longs;ophum cauere oportebat. </s> <s>At dices ea quæ nos form&ecedil; tri­<lb/>buimus, & materiæ, non ita tribuimus, quia cen&longs;eamus illarum e&longs;&longs;e functioneis (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> palam e&longs;t <lb/>vniuer&longs;is eas e&longs;&longs;e compo&longs;iti) &longs;ed quae huic primùm agendi ratio referarur accepta, illi verò <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2147"></arrow.to.target><lb/>oppo&longs;itis quæ cuncta accuratum philo&longs;ophum cauere oportebat. </s> <s>At dices ea quæ nos form&ecedil; tri­<lb/>buimus, & materiæ, non ita tribuimus, quia cen&longs;eamus illarum e&longs;&longs;e functioneis (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> palam e&longs;t <lb/>vniuer&longs;is eas e&longs;&longs;e compo&longs;iti) &longs;ed quae huic primùm agendi ratio referatur accepta, illi verò <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2148"></arrow.to.target><lb/>Veruntamen nos, cùm videamus ea principia ad &longs;ubiectum cuius <expan abbr="sũt">sunt</expan> partes, ita de&longs;cribi. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vt quo <lb/> | <arrow.to.target n="marg2148"></arrow.to.target><lb/>Veruntamen nos, cùm videamus ea principia ad &longs;ubiectum cuius <expan abbr="sũt">sunt</expan> partes, ita de&longs;cribi. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vt quo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2149"></arrow.to.target><lb/>primo, vel vt quo &longs;ecundo &longs;ubiectum &longs;uo fungatur officio; id verò non efficiendi vim &longs;apiat, &longs;ed <lb/>materiæ, <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>propriam, & vt apparet ex 5. primæ philo&longs;. </s> <s>relatam ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, & ab efficien­<lb/>tis conditione di&longs;tantem, & notare &longs;olummodò rationem, per quam e&longs;t in officio quæ longè alia <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, vt vidimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> quae efficiendi vi prædita &longs;it, necnon ab Ari&longs;totele vim patiendi &longs;implici­<lb/>ter a&longs;signari naturæ, & efficiendi illi quod e&longs;t aliud, per&longs;uaderi non po&longs;&longs;umus, quin ex his aliud <lb/>inferatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> id quod e&longs;t proprium illorum principiorum omni vi efficientis exclu&longs;a, & illud <lb/>probari nob. </s> <s>optaremus, quòd ex ea ratione, quia per hæc &longs;it in officio compo&longs;itum, con&longs;equa­<lb/>tur vnum agendi vim habere, atque alterum patiendi, & in hoc iudicio con&longs;equentis fallaciam <lb/>&longs;ube&longs;&longs;e non modò &longs;u&longs;picamur, &longs;ed pror&longs;us a&longs;picimus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2149"></arrow.to.target><lb/>primo, vel vt quo &longs;ecundo &longs;ubiectum &longs;uo fungatur officio; id verò non efficiendi vim &longs;apiat, &longs;ed <lb/>materiæ, <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>propriam, & vt apparet ex 5. primæ philo&longs;. </s> <s>relatam ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, & ab efficien­<lb/>tis conditione di&longs;tantem, & notare &longs;olummodò rationem, per quam e&longs;t in officio quæ longè alia <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, vt vidimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> quae efficiendi vi prædita &longs;it, necnon ab Ari&longs;totele vim patiendi &longs;implici­<lb/>ter a&longs;signari naturæ, & efficiendi illi quod e&longs;t aliud, per&longs;uaderi non po&longs;&longs;umus, quin ex his aliud <lb/>inferatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> id quod e&longs;t proprium illorum principiorum omni vi efficientis exclu&longs;a, & illud <lb/>probari nob. </s> <s>optaremus, quòd ex ea ratione, quia per hæc &longs;it in officio compo&longs;itum, con&longs;equa­<lb/>tur vnum agendi vim habere, atque alterum patiendi, & in hoc iudicio con&longs;equentis fallaciam <lb/>&longs;ube&longs;&longs;e non modò &longs;u&longs;picamur, &longs;ed pror&longs;us a&longs;picimus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2150"></arrow.to.target><lb/>conceditur, &longs;ed <expan abbr="neq.">neque</expan> de actu efficientiæ. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> idem &longs;olùm actu & pote&longs;tate calidum &longs;imul e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> calefactiuum & pote&longs;tate <expan abbr="calidũ">calidum</expan> &longs;ine aliqua di&longs;tinctione &longs;ubiecti: quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ve­<lb/>tabit, quo minus item &longs;it actu <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, cùm inter <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> principia &longs;it interuallum conueniens, & &longs;a­<lb/>tis affecta ad obeundum &longs;uum munus? </s> <s>Quòd &longs;i aliud quid prætereà requiras; iam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> na­<lb/>turæ peruertes quæ per &longs;e & primò fungitur officio &longs;uo. </s> <s>Non &longs;ufficit <expan abbr="aũt">aut</expan> ita dicere, non e&longs;&longs;e hæc <lb/>in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ecundùm idem; quippe quae actuo&longs;um &longs;it in forma, patibile in materia: nam &longs;is via præci­<lb/>detur philo&longs;opho naturali inueniendi <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> à materia &longs;egregatum. </s> <s>Nam duo &longs;unt modi qui­<lb/>bus ine&longs;t in motore primo &longs;eparatio; primus &longs;anè, quae à re mobili &longs;ubiecto di&longs;tinguatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> alter, <lb/>quae à propria materia: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> et&longs;i homo & baculus actu &longs;ecreta &longs;unt; attamen adhuc homo e&longs;t for­<lb/>ma cum materia: primus ille, po&longs;terior hic, ille <expan abbr="cõmunis">communis</expan> mouenti primo cum c&ecedil;teris omnibus; <lb/>hic &longs;uus ip&longs;ius proprius; ille ex no&longs;tris demon&longs;trationibus o&longs;ten&longs;us, hic ab æternitate <expan abbr="cõfirmatus">confirmatus</expan>. <lb/></s> <s>At verò ni&longs;i ille primus fui&longs;&longs;et effectus; ad hunc po&longs;teriorem peruenire <expan abbr="nõ">non</expan> licebat; atqui primus <lb/>illè planè tollitur, &longs;i ponamus à forma moueri <expan abbr="materiã">materiam</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erit mouens, vt mouens, à mo­<lb/>bili &longs;ubiecto &longs;eparatum. </s> <s>ac &longs;i ibi placet, <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> in extrema illa <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan> fui&longs;&longs;e perfectum; <lb/>profectò aut ignoras progre&longs;&longs;um Philo&longs;ophi in 8. Phy&longs;. aut imprudens illum redundantiæ notas. <lb/></s> <s>Apparet <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ic proce&longs;si&longs;&longs;e Ari&longs;totelem in inueniendo primo motore, vt primùm conclu&longs;erit id <lb/>quod mouetur, ab alio moueri; deinde, cùm id quod mouetur à primo, motu æterno moueatur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2150"></arrow.to.target><lb/>conceditur, &longs;ed <expan abbr="neq.">neque</expan> de actu efficientiæ. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> idem &longs;olùm actu & pote&longs;tate calidum &longs;imul e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> calefactiuum & pote&longs;tate <expan abbr="calidũ">calidum</expan> &longs;ine aliqua di&longs;tinctione &longs;ubiecti: quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ve­<lb/>tabit, quo minus item &longs;it actu <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, cùm inter <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> principia &longs;it interuallum conueniens, & &longs;a­<lb/>tis affecta ad obeundum &longs;uum munus? </s> <s>Quòd &longs;i aliud quid prætereà requiras; iam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> na­<lb/>turæ peruertes quæ per &longs;e & primò fungitur officio &longs;uo. </s> <s>Non &longs;ufficit <expan abbr="aũt">aut</expan> ita dicere, non e&longs;&longs;e hæc <lb/>in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ecundùm idem; quippe quae actuo&longs;um &longs;it in forma, patibile in materia: nam &longs;is via præci­<lb/>detur philo&longs;opho naturali inueniendi <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> à materia &longs;egregatum. </s> <s>Nam duo &longs;unt modi qui­<lb/>bus ine&longs;t in motore primo &longs;eparatio; primus &longs;anè, quae à re mobili &longs;ubiecto di&longs;tinguatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> alter, <lb/>quae à propria materia: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> et&longs;i homo & baculus actu &longs;ecreta &longs;unt; attamen adhuc homo e&longs;t for­<lb/>ma cum materia: primus ille, po&longs;terior hic, ille <expan abbr="cõmunis">communis</expan> mouenti primo cum c&ecedil;teris omnibus; <lb/>hic &longs;uus ip&longs;ius proprius; ille ex no&longs;tris demon&longs;trationibus o&longs;ten&longs;us, hic ab æternitate <expan abbr="cõfirmatus">confirmatus</expan>. <lb/></s> <s>At verò ni&longs;i ille primus fui&longs;&longs;et effectus; ad hunc po&longs;teriorem peruenire <expan abbr="nõ">non</expan> licebat; atqui primus <lb/>illè planè tollitur, &longs;i ponamus à forma moueri <expan abbr="materiã">materiam</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erit mouens, vt mouens, à mo­<lb/>bili &longs;ubiecto &longs;eparatum. </s> <s>ac &longs;i ibi placet, <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> in extrema illa <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan> fui&longs;&longs;e perfectum; <lb/>profectò aut ignoras progre&longs;&longs;um Philo&longs;ophi in 8. Phy&longs;. aut imprudens illum redundantiæ notas. <lb/></s> <s>Apparet <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ic proce&longs;si&longs;&longs;e Ari&longs;totelem in inueniendo primo motore, vt primùm conclu&longs;erit id <lb/>quod mouetur, ab alio moueri; deinde, cùm id quod mouetur à primo, motu æterno moueatur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2151"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="æternum&qacute;">æternumque</expan>. </s> <s>&longs;it, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ab æterno mouente conuerti, ex hoc demum, quae &longs;it æternum, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>e&longs;&longs;e mouens materia concretum, virtutemúe <expan abbr="corporeã">corpoream</expan>, &longs;ed penitus indiuiduam. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic e&longs;t ea­<lb/>rum <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> nexus, quem planè poteris ob&longs;eruare, &longs;i non pa&longs;sim & negligenter, &longs;ed ordi­<lb/>natè & cum diligentia legas ea volumina. </s> <s>C&ecedil;terùm ne no&longs;tra &longs;pino&longs;a quædam & exilis oratio <lb/>reputetur, <expan abbr="longe&qacute;">longeque</expan>. </s> <s>à &longs;en&longs;u <expan abbr="cõmuni">communi</expan> abhorrens; adiungamus & Ari&longs;totelis ip&longs;ius <expan abbr="te&longs;timoniũ">te&longs;timonium</expan>, quo <lb/>quid grauius in re Peripatetica nob. </s> <s>e&longs;&longs;e debet? </s> <s>H&ecedil;c habet ip&longs;e 2. de An. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> “Habet <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> dubitatio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2151"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="æternum&qacute;">æternumque</expan>. </s> <s>&longs;it, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ab æterno mouente conuerti, ex hoc demum, quae &longs;it æternum, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>e&longs;&longs;e mouens materia concretum, virtutemúe <expan abbr="corporeã">corpoream</expan>, &longs;ed penitus indiuiduam. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic e&longs;t ea­<lb/>rum <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> nexus, quem planè poteris ob&longs;eruare, &longs;i non pa&longs;sim & negligenter, &longs;ed ordi­<lb/>natè & cum diligentia legas ea volumina. </s> <s>C&ecedil;terùm ne no&longs;tra &longs;pino&longs;a quædam & exilis oratio <lb/>reputetur, <expan abbr="longe&qacute;">longeque</expan>. </s> <s>à &longs;en&longs;u <expan abbr="cõmuni">communi</expan> abhorrens; adiungamus & Ari&longs;totelis ip&longs;ius <expan abbr="te&longs;timoniũ">te&longs;timonium</expan>, quo <lb/>quid grauius in re Peripatetica nob. </s> <s>e&longs;&longs;e debet? </s> <s>H&ecedil;c habet ip&longs;e 2. de An. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> “Habet <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> dubitatio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2152"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="n&etilde;">nem</expan>, cur & &longs;en&longs;uum <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> &longs;en&longs;us non e&longs;t, & cur &longs;ine externis non faciunt &longs;en&longs;us, cùm in&longs;it ignis & <lb/>terra & reliqua elementa, quorum &longs;en&longs;us e&longs;t, aut eorum quæ illis accidunt &longs;ecundùm naturam. <lb/></s> <s>Planum igitur, quae &longs;en&longs;itiuum actu non e&longs;t, &longs;ed facultate &longs;olùm, quapropter non &longs;entit, &longs;icuti com­<lb/>bu&longs;tile non comburitur ip&longs;um per &longs;e &longs;ine eo, quod comburendi virtute præditum &longs;it, &longs;eip&longs;um <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="cõbureretur">combureretur</expan>, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> egeret actu ignis.” Verba Ari&longs;totelis ip&longs;ius apponerem, &longs;iquid eorum vis in <lb/>hoc argumento nos adiuuaret. </s> <s>Ex his ergo liquidò con&longs;tat agens à patiente numero di&longs;crepare; <lb/>ita vt nil mihi magis ab Ari&longs;totelis iudicio videatur abhorrere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quòd in eodem &longs;ubiecto <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>pa&longs;sionis initia con&longs;i&longs;tant. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> &longs;atis commouere nos auctoritas Philo&longs;ophi debebat quæ p <lb/> | <arrow.to.target n="marg2152"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="n&etilde;">nem</expan>, cur & &longs;en&longs;uum <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> &longs;en&longs;us non e&longs;t, & cur &longs;ine externis non faciunt &longs;en&longs;us, cùm in&longs;it ignis & <lb/>terra & reliqua elementa, quorum &longs;en&longs;us e&longs;t, aut eorum quæ illis accidunt &longs;ecundùm naturam. <lb/></s> <s>Planum igitur, quae &longs;en&longs;itiuum actu non e&longs;t, &longs;ed facultate &longs;olùm, quapropter non &longs;entit, &longs;icuti com­<lb/>bu&longs;tile non comburitur ip&longs;um per &longs;e &longs;ine eo, quod comburendi virtute præditum &longs;it, &longs;eip&longs;um <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="cõbureretur">combureretur</expan>, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> egeret actu ignis.” Verba Ari&longs;totelis ip&longs;ius apponerem, &longs;iquid eorum vis in <lb/>hoc argumento nos adiuuaret. </s> <s>Ex his ergo liquidò con&longs;tat agens à patiente numero di&longs;crepare; <lb/>ita vt nil mihi magis ab Ari&longs;totelis iudicio videatur abhorrere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quòd in eodem &longs;ubiecto <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>pa&longs;sionis initia con&longs;i&longs;tant. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> &longs;atis commouere nos auctoritas Philo&longs;ophi debebat quæ p <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2153"></arrow.to.target><lb/>&longs;eip&longs;a euidens & certa e&longs;t, vt in ea tractanda nimis òcio&longs;i non iniuria po&longs;simus haberi, nihilomi­<lb/>nus in ea &longs;ententia <expan abbr="cõ&longs;tituenda">con&longs;tituenda</expan> quæ no&longs;tra opera qua&longs;i à mortuis excitata e&longs;t, modum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="ieiuni-tat&etilde;">ieiuni­<lb/>tatem</expan> de&longs;iderari maluimus. </s> <s>Mitto hîc ea quæ à propria &longs;entiendi <expan abbr="rõne">ratione</expan> ducta &longs;unt, vtpote, quae &longs;en&longs;i­<lb/>lium &longs;pecies &longs;ine medio nihil agunt, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> extra &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t, illa perquiro <expan abbr="tãtum">tantum</expan> quæ de actio­<lb/>nis & perpe&longs;sionis initiis generaliter exponuntur, <expan abbr="quib.">quibus</expan> certè nil illu&longs;trius afferri <expan abbr="põt">potest</expan> in re no&longs;tra, <lb/>qui perpe&longs;sionem ab externo &longs;emper fieri defendimus, & <expan abbr="eid&etilde;">eidem</expan> &longs;ubiecto <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> motus initia dene­<lb/>gamus. </s> <s>Accipimus <foreign lang="greek">ai)/s<gap/>hsi=n</foreign>, cuius &longs;en&longs;um inficiatur e&longs;&longs;e Ari&longs;toteles, trito &longs;ignificato <expan abbr="in&longs;trumen-tũ">in&longs;trumen­<lb/>tum</expan> ip&longs;um, quod c&ecedil;tero qui per &longs;e &longs;en&longs;ile e&longs;t, &longs;iue vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, quæ con&longs;tat ex materia <lb/>&longs;en&longs;ili, &longs;iue accidentium quæ in illa in&longs;unt, beneficio, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actu &longs;ub&longs;i&longs;tit, in eo verò duplicem <lb/>facultatem colloco <expan abbr="alterã">alteram</expan> quidem naturalem, vt pondus quæ inanimato materiæ locum occu­<lb/>pauit, alteram vero <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan>, qua <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> formas accipiens, & ad <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> conferens, eiu&longs;mo­<lb/>di per animum e&longs;&longs;e iure optimo creditur: quamobrem e&longs;t veluti forma. </s> <s>Proptereà bifariam &longs;pe­<lb/>ctari <expan abbr="põt">potest</expan>, vt <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> quoddam è corpore & animo; & id quod reap&longs;e e&longs;t: pote&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;pectari, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2153"></arrow.to.target><lb/>&longs;eip&longs;a euidens & certa e&longs;t, vt in ea tractanda nimis òcio&longs;i non iniuria po&longs;simus haberi, nihilomi­<lb/>nus in ea &longs;ententia <expan abbr="cõ&longs;tituenda">con&longs;tituenda</expan> quæ no&longs;tra opera qua&longs;i à mortuis excitata e&longs;t, modum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="ieiuni-tat&etilde;">ieiuni­<lb/>tatem</expan> de&longs;iderari maluimus. </s> <s>Mitto hîc ea quæ à propria &longs;entiendi <expan abbr="rõne">ratione</expan> ducta &longs;unt, vtpote, quae &longs;en&longs;i­<lb/>lium &longs;pecies &longs;ine medio nihil agunt, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> extra &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t, illa perquiro <expan abbr="tãtum">tantum</expan> quæ de actio­<lb/>nis & perpe&longs;sionis initiis generaliter exponuntur, <expan abbr="quib.">quibus</expan> certè nil illu&longs;trius afferri <expan abbr="põt">potest</expan> in re no&longs;tra, <lb/>qui perpe&longs;sionem ab externo &longs;emper fieri defendimus, & <expan abbr="eid&etilde;">eidem</expan> &longs;ubiecto <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> motus initia dene­<lb/>gamus. </s> <s>Accipimus <foreign lang="greek">ai)/sqhsi=n</foreign>, cuius &longs;en&longs;um inficiatur e&longs;&longs;e Ari&longs;toteles, trito &longs;ignificato <expan abbr="in&longs;trumen-tũ">in&longs;trumen­<lb/>tum</expan> ip&longs;um, quod c&ecedil;tero qui per &longs;e &longs;en&longs;ile e&longs;t, &longs;iue vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, quæ con&longs;tat ex materia <lb/>&longs;en&longs;ili, &longs;iue accidentium quæ in illa in&longs;unt, beneficio, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actu &longs;ub&longs;i&longs;tit, in eo verò duplicem <lb/>facultatem colloco <expan abbr="alterã">alteram</expan> quidem naturalem, vt pondus quæ inanimato materiæ locum occu­<lb/>pauit, alteram vero <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan>, qua <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> formas accipiens, & ad <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> conferens, eiu&longs;mo­<lb/>di per animum e&longs;&longs;e iure optimo creditur: quamobrem e&longs;t veluti forma. </s> <s>Proptereà bifariam &longs;pe­<lb/>ctari <expan abbr="põt">potest</expan>, vt <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> quoddam è corpore & animo; & id quod reap&longs;e e&longs;t: pote&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;pectari, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2154"></arrow.to.target><lb/>vt ratione di&longs;&longs;olubile in duas parteis, corpus videlicet, & <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan> facultatem. </s> <s>certè <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tum">in&longs;trumentum</expan> <lb/>e&longs;t, non quatenus corpus ab animo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan>, &longs;ed vt compo&longs;itum. </s> <s>Idcirco cùm quæ&longs;tionis verba <lb/>duplicem &longs;en&longs;um admittat; an'ne &longs;en&longs;orij &longs;en&longs;us &longs;it, quà <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> e&longs;t, hoc e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, an quate­<lb/>nus e&longs;t corpus, quod ab animo ratione &longs;ola &longs;eiungitur: inanis & odio&longs;a quæ&longs;tio, <foreign lang="greek">foztixiw\</foreign> Græ­<lb/>ci vocant, profectò &longs;it: &longs;i proponatur id. </s> <s>Cur in&longs;trumentum non &longs;entiatur, nanque in promptu <lb/>e&longs;t, quid ad ip&longs;am dicendum &longs;it: etenim planum hoc, quòd nihil per &longs;e & primo &longs;e mouet, id <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>in hoc &longs;en&longs;us officio contingeret. </s> <s>E&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> compo&longs;itum id quod &longs;en&longs;um excitaret, & moueret il­<lb/>lud idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, quod iudicium ferret & pateretur. </s> <s>Re&longs;tat igitur, vt illud in controuer&longs;ia pona­<lb/>tur. </s> <s>Cùm ea pars, quæ &longs;en&longs;ilis e&longs;t, & materiæ locum &longs;ibi vendicauit in animali, aut non mouet <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>, quod e&longs;t in&longs;trumentum, à quo <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;i non &longs;eparetur, aut alteram partem, quæ in&longs;tar e&longs;t <lb/>formæ, & huiu&longs;ce quæ&longs;tionis &longs;en&longs;us talis e&longs;t, & vtrunque caput communi dilutione continetur. <lb/></s> <s>Ratio dilutionis generalis e&longs;t, & à perpe&longs;sionis natura generatim petita, cuius duo &longs;unt primor­<lb/>dia <expan abbr="cõmunia">communia</expan>, actus .&longs;. </s> <s>& pote&longs;tas, qu&ecedil; cùm in qualibet affectione requirantur, efficiunt, quominus <lb/>idem immutet &longs;eip&longs;um, &longs;ed extrin&longs;eci <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> indigeat. </s> <s>&longs;imul <expan abbr=".n.">enim</expan> non permanet, <expan abbr="neq.">neque</expan> in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>. | <arrow.to.target n="marg2154"></arrow.to.target><lb/>vt ratione di&longs;&longs;olubile in duas parteis, corpus videlicet, & <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan> facultatem. </s> <s>certè <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tum">in&longs;trumentum</expan> <lb/>e&longs;t, non quatenus corpus ab animo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan>, &longs;ed vt compo&longs;itum. </s> <s>Idcirco cùm quæ&longs;tionis verba <lb/>duplicem &longs;en&longs;um admittat; an'ne &longs;en&longs;orij &longs;en&longs;us &longs;it, quà <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> e&longs;t, hoc e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, an quate­<lb/>nus e&longs;t corpus, quod ab animo ratione &longs;ola &longs;eiungitur: inanis & odio&longs;a quæ&longs;tio, <foreign lang="greek">fortikh\n</foreign> Græ­<lb/>ci vocant, profectò &longs;it: &longs;i proponatur id. </s> <s>Cur in&longs;trumentum non &longs;entiatur, nanque in promptu <lb/>e&longs;t, quid ad ip&longs;am dicendum &longs;it: etenim planum hoc, quòd nihil per &longs;e & primo &longs;e mouet, id <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>in hoc &longs;en&longs;us officio contingeret. </s> <s>E&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> compo&longs;itum id quod &longs;en&longs;um excitaret, & moueret il­<lb/>lud idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, quod iudicium ferret & pateretur. </s> <s>Re&longs;tat igitur, vt illud in controuer&longs;ia pona­<lb/>tur. </s> <s>Cùm ea pars, quæ &longs;en&longs;ilis e&longs;t, & materiæ locum &longs;ibi vendicauit in animali, aut non mouet <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>, quod e&longs;t in&longs;trumentum, à quo <expan abbr="rõne">ratione</expan>, &longs;i non &longs;eparetur, aut alteram partem, quæ in&longs;tar e&longs;t <lb/>formæ, & huiu&longs;ce quæ&longs;tionis &longs;en&longs;us talis e&longs;t, & vtrunque caput communi dilutione continetur. <lb/></s> <s>Ratio dilutionis generalis e&longs;t, & à perpe&longs;sionis natura gen |