| version 1.32, 2007/06/28 10:52:36 |
version 1.41, 2007/07/10 14:09:50 |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> | <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> | <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæ prim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæ prim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Singulæ dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubstantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Singulæ dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubstantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>De naturæ progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De naturæ progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiæ recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiæ recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it'ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it'ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes à materia &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes à materia &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abhorrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abhorrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> |
| |
| <s>Proœmium.</s></p> | <s>Proœmium.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> | <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut | <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">omnia</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut |
| <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> | <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>verò philo&longs;ophia motui &longs;ubiecit efficiens, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quia cætera ad rei con&longs;titutionem pertinerent mul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>verò philo&longs;ophia motui &longs;ubiecit efficiens, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quia cætera ad rei con&longs;titutionem pertinerent mul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target><lb/>tò interius; efficiens externum e&longs;&longs;et, & à rei &longs;ub&longs;tantia remotum. </s> <s>Re&longs;tat vnus motus qui com­<lb/>plectitur <expan abbr="ortũ">ortum</expan> & interitum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> item ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> à fine in natura <expan abbr="nũcupation&etilde;">nuncupationem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target><lb/>tò interius; efficiens externum e&longs;&longs;et, & à rei &longs;ub&longs;tantia remotum. </s> <s>Re&longs;tat vnus motus qui com­<lb/>plectitur <expan abbr="ortũ">ortum</expan> & interitum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> item ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> à fine in natura <expan abbr="nũcupation&etilde;">nuncupationem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target><lb/>&longs;umere. </s> <s>tamet&longs;i aliter in arte ac natura <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> contingat. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> (neque enim id perpetuum pu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target><lb/>&longs;umere. </s> <s>tamet&longs;i aliter in arte ac natura <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> contingat. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> (neque enim id perpetuum pu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target><lb/>to, vt nonnulli, neque id in Ari&longs;totelici contextus explanatione nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> id nece&longs;&longs;ariò <lb/>mon&longs;trant verba ip&longs;ius Ari&longs;totelis) &longs;iquidem in arte nominatio motus ab efficiente <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> <lb/>&longs;umatur; in natura non ab efficiente; &longs;ed, vt reliqua, à fine. </s> <s>Verùm <expan abbr="vtcunq.">vtcunque</expan> &longs;e res habeat, cau&longs;­<lb/>&longs;am libet indagare, cur ab efficiente, non à fine motus in arte qui e&longs;t effectio, nuncupetur, præci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target><lb/>to, vt nonnulli, neque id in Ari&longs;totelici contextus explanatione nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> id nece&longs;&longs;ariò <lb/>mon&longs;trant verba ip&longs;ius Ari&longs;totelis) &longs;iquidem in arte nominatio motus ab efficiente <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> <lb/>&longs;umatur; in natura non ab efficiente; &longs;ed, vt reliqua, à fine. </s> <s>Verùm <expan abbr="vtcunq.">vtcunque</expan> &longs;e res habeat, cau&longs;­<lb/>&longs;am libet indagare, cur ab efficiente, non à fine motus in arte qui e&longs;t effectio, nuncupetur, præci­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target><lb/>puè propter Auerroëm qui lib. 4. Collectaneorum rationem quandam reddit, ex nobiliore lo­<lb/>co, vt potè è 2. Phy&longs;. repetitam cui plurimum tribuit. </s> <s>Ea verò talis e&longs;t. </s> <s>Motum &longs;umere no­<lb/>men ab eo, cum quo magis conuenit genere. </s> <s>Sed motus in arte cum genere efficientis conue­<lb/>nit magis. </s> <s>Et motus igitur in arte &longs;umit nomen ab efficiente. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t, quem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target><lb/>puè propter Auerroëm qui lib. 4. Collectaneorum rationem quandam reddit, ex nobiliore lo­<lb/>co, vt potè è 2. Phy&longs;. repetitam cui plurimum tribuit. </s> <s>Ea verò talis e&longs;t. </s> <s>Motum &longs;umere no­<lb/>men ab eo, cum quo magis conuenit genere. </s> <s>Sed motus in arte cum genere efficientis conue­<lb/>nit magis. </s> <s>Et motus igitur in arte &longs;umit nomen ab efficiente. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t, quem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target><lb/>admodum effectio cum genere efficientis potius quàm materiæ, &longs;eu formæ conueniat: quandò <lb/>terminetur forma, & ab ea tanquam <expan abbr="cõplemento">complemento</expan> contineatur & materia fundetur, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>per­<lb/>ducatur ad &longs;ummum, ab efficiente verò &longs;egregetur. </s> <s>& videndum quid verba &longs;onent Auerrois. <lb/></s> <s>Cau&longs;&longs;æ <expan abbr="cõplures">complures</expan> eius differentiæ &longs;olent afferri; <expan abbr="varii&longs;q.">varii&longs;que</expan> modis Auerrois verba capiuntur ab eius <lb/>patronis. </s> <s>etenim <expan abbr="quidã">quidam</expan> ait id ab Auerroë non fui&longs;&longs;e verè a&longs;&longs;eueratum motus ab arte factos e&longs;&longs;e <lb/>ex eodem genere cum efficientibus, quo enim pacto medicatio & ædificatio &longs;unt eiu&longs;dem gene­<lb/>ris cum medico & ædificatore? </s> <s>&longs;iquidem medicus & ædificator, &longs;eu medicina & ars ædificandi <lb/>&longs;int habitus: medicatio verò & ædificatio &longs;int pa&longs;siones (& hîc etiam liceat ea voce vti, quam <lb/>M. Varro non e&longs;t a&longs;pernatus) vbi pro forma fluente &longs;umantur: intellige nunc formam fluen­<lb/>tem eam quæ ab imperfecto ad perfectum promouetur, vt albedinem &longs;ecundi gradus quæ ad <lb/>quartum e&longs;t deducenda. </s> <s>proptereà &longs;ubiunxi&longs;&longs;e Auerroëm, aut &longs;altem ita videri. </s> <s>Verùm e&longs;to id. <lb/></s> <s>At oportebat etiam reddere cau&longs;&longs;am, cur ita videretur. </s> <s>Itaque alij Diui Thom&ecedil; explanationem | <arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target><lb/>admodum effectio cum genere efficientis potius quàm materiæ, &longs;eu formæ conueniat: quandò <lb/>terminetur forma, & ab ea tanquam <expan abbr="cõplemento">complemento</expan> contineatur & materia fundetur, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>per­<lb/>ducatur ad &longs;ummum, ab efficiente verò &longs;egregetur. </s> <s>& videndum quid verba &longs;onent Auerrois. <lb/></s> <s>Cau&longs;&longs;æ <expan abbr="cõplures">complures</expan> eius differentiæ &longs;olent afferri; <expan abbr="varii&longs;q.">varii&longs;que</expan> modis Auerrois verba capiuntur ab eius <lb/>patronis. </s> <s>etenim <expan abbr="quidã">quidam</expan> ait id ab Auerroë non fui&longs;&longs;e verè a&longs;&longs;eueratum motus ab arte factos e&longs;&longs;e <lb/>ex eodem genere cum efficientibus, quo enim pacto medicatio & ædificatio &longs;unt eiu&longs;dem gene­<lb/>ris cum medico & ædificatore? </s> <s>&longs;iquidem medicus & ædificator, &longs;eu medicina & ars ædificandi <lb/>&longs;int habitus: medicatio verò & ædificatio &longs;int pa&longs;siones (& hîc etiam liceat ea voce vti, quam <lb/>M. Varro non e&longs;t a&longs;pernatus) vbi pro forma fluente &longs;umantur: intellige nunc formam fluen­<lb/>tem eam quæ ab imperfecto ad perfectum promouetur, vt albedinem &longs;ecundi gradus quæ ad <lb/>quartum e&longs;t deducenda. </s> <s>proptereà &longs;ubiunxi&longs;&longs;e Auerroëm, aut &longs;altem ita videri. </s> <s>Verùm e&longs;to id. <lb/></s> <s>At oportebat etiam reddere cau&longs;&longs;am, cur ita videretur. </s> <s>Itaque alij Diui Thom&ecedil; explanationem |
| <pb pagenum="13"/> | <pb pagenum="13"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg128"></arrow.to.target><lb/>finis, in natura non item. </s> <s>Verum mon&longs;trat id licere tantummodo, non tamen docet, cur non <lb/>accipiatur à fine: quando etiam motus illius e&longs;&longs;entia fine completur. </s> <s>debuit enim &longs;ic efficere no­<lb/>menclator; vt cùm &longs;uccurreret finis, vnde nominatio &longs;umeretur in arte, imitando naturam, à fine <lb/>pariter motum nuncuparet. </s> <s>Po&longs;trema cau&longs;&longs;a, quia mouens in arte con&longs;picuum e&longs;t &longs;ingulare & <lb/>&longs;en&longs;ile: naturale autem &longs;ub&longs;tantia quæ in&longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s> <s>illud e&longs;t notum; hoc ignotum: à notiore <lb/>verò nominatio &longs;umitur. </s> <s>At qui hæc profitetur, non videt etiam formam, à qua nuncupatur mo­<lb/>tus, e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in&longs;en&longs;ilem e&longs;&longs;e & ignotam, vt ergo ab efficiente ignoto non erat acci­<lb/>pienda nuncupatio: &longs;ic neque à fine, quòd e&longs;&longs;et ignotus. </s> <s>Neque per&longs;picit is, qui hæc dicit, eo­<lb/>dem modo e&longs;&longs;e &longs;ingulare & &longs;en&longs;ile efficiens in natura &longs;icut in arte. </s> <s>Prætereà, &longs;i hæc cum Auer­<lb/>roë dicuntur; ni&longs;i turpem repugnantiam inter eius &longs;ententias, quod i&longs;ti nefas arbitrantur, incul­<lb/>care velint, ea legant quæ idem auctor &longs;crip&longs;it, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi re&longs;tatur &longs;e cau&longs;&longs;am hanc in phy&longs;icis expli­<lb/> | <arrow.to.target n="marg128"></arrow.to.target><lb/>finis, in natura non item. </s> <s>Verum mon&longs;trat id licere tantummodo, non tamen docet, cur non <lb/>accipiatur à fine: quando etiam motus illius e&longs;&longs;entia fine completur. </s> <s>debuit enim &longs;ic efficere no­<lb/>menclator; vt cùm &longs;uccurreret finis, vnde nominatio &longs;umeretur in arte, imitando naturam, à fine <lb/>pariter motum nuncuparet. </s> <s>Po&longs;trema cau&longs;&longs;a, quia mouens in arte con&longs;picuum e&longs;t &longs;ingulare & <lb/>&longs;en&longs;ile: naturale autem &longs;ub&longs;tantia quæ in&longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s> <s>illud e&longs;t notum; hoc ignotum: à notiore <lb/>verò nominatio &longs;umitur. </s> <s>At qui hæc profitetur, non videt etiam formam, à qua nuncupatur mo­<lb/>tus, e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in&longs;en&longs;ilem e&longs;&longs;e & ignotam, vt ergo ab efficiente ignoto non erat acci­<lb/>pienda nuncupatio: &longs;ic neque à fine, quòd e&longs;&longs;et ignotus. </s> <s>Neque per&longs;picit is, qui hæc dicit, eo­<lb/>dem modo e&longs;&longs;e &longs;ingulare & &longs;en&longs;ile efficiens in natura &longs;icut in arte. </s> <s>Prætereà, &longs;i hæc cum Auer­<lb/>roë dicuntur; ni&longs;i turpem repugnantiam inter eius &longs;ententias, quod i&longs;ti nefas arbitrantur, incul­<lb/>care velint, ea legant quæ idem auctor &longs;crip&longs;it, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi re&longs;tatur &longs;e cau&longs;&longs;am hanc in phy&longs;icis expli­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg129"></arrow.to.target><lb/>ca&longs;&longs;e, talem e&longs;&longs;e docet; qua&longs;i &longs;it eadem quam modo tractamus. </s> <s>“quòd permutatio e&longs;t ge­<lb/>nus rei, ad quam permutatur virtus: & hæc e&longs;t contrarium plu&longs;quam genus rei ad quam permu­<lb/>tatur. </s> <s>virtus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in eis e&longs;t manife&longs;ta magis, quàm in ea, à qua fit permutatio.” Modò videant i&longs;ti, <lb/> | <arrow.to.target n="marg129"></arrow.to.target><lb/>ca&longs;&longs;e, talem e&longs;&longs;e docet; qua&longs;i &longs;it eadem quam modo tractamus. </s> <s>“quòd permutatio e&longs;t ge­<lb/>nus rei, ad quam permutatur virtus: & hæc e&longs;t contrarium plu&longs;quam genus rei ad quam permu­<lb/>tatur. </s> <s>virtus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in eis e&longs;t manife&longs;ta magis, quàm in ea, à qua fit permutatio.” Modò videant i&longs;ti, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg130"></arrow.to.target><lb/>num h&ecedil;c congruant cum iis, quæ narrantur è 2. Phy&longs;. tùm etiam cum cau&longs;sis ante allatis. </s> <s>Equi­<lb/>dem, vt fateor in his verbis, aut nullam contineri &longs;ententiam, aut eam maximè latêre; vt etiam cer­<lb/>tò credo nihil h&ecedil;c conuenire cum iis, quæ &longs;cribuntur 2. Phy&longs;. &longs;ic opinor vera &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Auerroem <lb/>& tralatorum culpa loca hæc fui&longs;&longs;e con&longs;purcata; <expan abbr="faxit&qacute;">faxitque</expan>. </s> <s>Deus, ne alia permulta in tam graui &longs;cri­<lb/>ptore &longs;int hi&longs;ce con&longs;imilia, ne tantam iacturam philo&longs;ophi facerent. </s> <s>hæc certè talia &longs;unt, vt nullus <lb/>fortè &longs;en&longs;us ex eius verbis elici valeat. </s> <s>Cùm igitur ij, quos ego viderim, nihil afferant quo &longs;atis <lb/>commodè tueantur Auerroëm; nec eius &longs;ententiam fortè a&longs;&longs;equantur; audeo quoque dicere, <lb/>neque liceat vllam colligere; auguremur hîc nos; & &longs;imul cau&longs;&longs;am di&longs;criminis illius denomina­<lb/>tionum certiorem conemur afferre; & cum verbis Auerrois componere &longs;tudeamus. </s> <s>Mihi au­<lb/>tem videtur eiu&longs;modi varietatis cau&longs;&longs;am ex Philopono colligi po&longs;&longs;e quæ nititur duobus funda­<lb/>mentis; & primo quidem. </s> <s>Artificem non facere &longs;ibi &longs;imile, quemadmodum facit natura. <lb/></s> <s>Quamobrem finis & efficiens idem nomen non habent in arte, &longs;icut habent in natura. </s> <s>Deinde <lb/>verò. </s> <s>In arte efficiens apparêre, & e&longs;&longs;e con&longs;picuum; finem verò non extare. </s> <s>quod euenire puto <lb/>in medicina; cum &longs;it ex eo genere artium, qu&ecedil; coniectura vtuntur, in quarum pote&longs;tate finis non <lb/> | <arrow.to.target n="marg130"></arrow.to.target><lb/>num h&ecedil;c congruant cum iis, quæ narrantur è 2. Phy&longs;. tùm etiam cum cau&longs;sis ante allatis. </s> <s>Equi­<lb/>dem, vt fateor in his verbis, aut nullam contineri &longs;ententiam, aut eam maximè latêre; vt etiam cer­<lb/>tò credo nihil h&ecedil;c conuenire cum iis, quæ &longs;cribuntur 2. Phy&longs;. &longs;ic opinor vera &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Auerroem <lb/>& tralatorum culpa loca hæc fui&longs;&longs;e con&longs;purcata; <expan abbr="faxit&qacute;">faxitque</expan>. </s> <s>Deus, ne alia permulta in tam graui &longs;cri­<lb/>ptore &longs;int hi&longs;ce con&longs;imilia, ne tantam iacturam philo&longs;ophi facerent. </s> <s>hæc certè talia &longs;unt, vt nullus <lb/>fortè &longs;en&longs;us ex eius verbis elici valeat. </s> <s>Cùm igitur ij, quos ego viderim, nihil afferant quo &longs;atis <lb/>commodè tueantur Auerroëm; nec eius &longs;ententiam fortè a&longs;&longs;equantur; audeo quoque dicere, <lb/>neque liceat vllam colligere; auguremur hîc nos; & &longs;imul cau&longs;&longs;am di&longs;criminis illius denomina­<lb/>tionum certiorem conemur afferre; & cum verbis Auerrois componere &longs;tudeamus. </s> <s>Mihi au­<lb/>tem videtur eiu&longs;modi varietatis cau&longs;&longs;am ex Philopono colligi po&longs;&longs;e quæ nititur duobus funda­<lb/>mentis; & primo quidem. </s> <s>Artificem non facere &longs;ibi &longs;imile, quemadmodum facit natura. <lb/></s> <s>Quamobrem finis & efficiens idem nomen non habent in arte, &longs;icut habent in natura. </s> <s>Deinde <lb/>verò. </s> <s>In arte efficiens apparêre, & e&longs;&longs;e con&longs;picuum; finem verò non extare. </s> <s>quod euenire puto <lb/>in medicina; cum &longs;it ex eo genere artium, qu&ecedil; coniectura vtuntur, in quarum pote&longs;tate finis non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg131"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t po&longs;itus, & &longs;æpe fallit (loquor nunc de fine motionis, non autem de propo&longs;ito, quod e&longs;t in <lb/>mente artificis: etenim hic &longs;emper obiicitur; & initium e&longs;t vniuer&longs;arum actionum, nec fallit vn­<lb/>quam.) Ex his efficitur, vt nomen motionis in arte po&longs;sit &longs;umi diuer&longs;um à nomine finis, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>ab efficiente tanquam noto deduci. </s> <s>Fortè igitur h&ecedil;c, vt Gr&ecedil;corum fuit expre&longs;&longs;or Auerroës, &longs;i­<lb/>gnificare volebat, quæ nos locum lap&longs;us aliis iudicantes, audacius. </s> <s>nunc veritatis ergo immuta­<lb/>uimus. </s> <s>Nam quod dicitur, permutationem e&longs;&longs;e genus rei, ad quam virtus permutatur, genus <lb/>exponimus, quòd habeat cognationem, ac virtutem <foreign lang="greek">du/namin</foreign> .i. </s> <s>pote&longs;tatem materiæ &longs;ignificari di­<lb/>cimus: cognationem verò dicimus e&longs;&longs;e permutationis cum forma, ad quam materia tendit. <lb/></s> <s>Cùm &longs;ubiicitur. </s> <s>Virtus e&longs;t contrarium magis quàm genus rei, ad quam virtus permutatur. </s> <s>Vir­<lb/>tutem hîc eodem nomine <foreign lang="greek">du/namin</foreign> intelligo facultatem efficiendi, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quam &longs;tatuo magis contra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg131"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t po&longs;itus, & &longs;æpe fallit (loquor nunc de fine motionis, non autem de propo&longs;ito, quod e&longs;t in <lb/>mente artificis: etenim hic &longs;emper obiicitur; & initium e&longs;t vniuer&longs;arum actionum, nec fallit vn­<lb/>quam.) Ex his efficitur, vt nomen motionis in arte po&longs;sit &longs;umi diuer&longs;um à nomine finis, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>ab efficiente tanquam noto deduci. </s> <s>Fortè igitur h&ecedil;c, vt Gr&ecedil;corum fuit expre&longs;&longs;or Auerroës, &longs;i­<lb/>gnificare volebat, quæ nos locum lap&longs;us aliis iudicantes, audacius. </s> <s>nunc veritatis ergo immuta­<lb/>uimus. </s> <s>Nam quod dicitur, permutationem e&longs;&longs;e genus rei, ad quam virtus permutatur, genus <lb/>exponimus, quòd habeat cognationem, ac virtutem <foreign lang="greek">du/namin</foreign> .i. pote&longs;tatem materiæ &longs;ignificari di­<lb/>cimus: cognationem verò dicimus e&longs;&longs;e permutationis cum forma, ad quam materia tendit. <lb/></s> <s>Cùm &longs;ubiicitur. </s> <s>Virtus e&longs;t contrarium magis quàm genus rei, ad quam virtus permutatur. </s> <s>Vir­<lb/>tutem hîc eodem nomine <foreign lang="greek">du/namin</foreign> intelligo facultatem efficiendi, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quam &longs;tatuo magis contra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg132"></arrow.to.target><lb/>rium, hoc e&longs;t, diuer&longs;um, quam genus rei, ad quam virtus, qu&ecedil; e&longs;t materia, permutatur .i. </s> <s>quam for­<lb/>ma & finis; vbi noto di&longs;crimen inter finem & formam in arte, de quo dictum e&longs;t &longs;upra, & hanc <lb/>virtutem notiorem e&longs;&longs;e fateor, quàm eam, in quam fit permutatio, quæ e&longs;t finis. </s> <s>Sic paucis voci­<lb/>bus immutatis colligo &longs;en&longs;um è verbis Auerrois, quem item <expan abbr="cõtineri">contineri</expan> arbitror in 2. Phy&longs;. & quod <lb/>dicitur tanquam per di&longs;iunctionem prolatum, aut famo&longs;um, atque exponitur, quia &longs;ic videatur; | <arrow.to.target n="marg132"></arrow.to.target><lb/>rium, hoc e&longs;t, diuer&longs;um, quam genus rei, ad quam virtus, qu&ecedil; e&longs;t materia, permutatur .i. </s> <s>quam for­<lb/>ma & finis; vbi noto di&longs;crimen inter finem & formam in arte, de quo dictum e&longs;t &longs;upra, & hanc <lb/>virtutem notiorem e&longs;&longs;e fateor, quàm eam, in quam fit permutatio, quæ e&longs;t finis. </s> <s>Sic paucis voci­<lb/>bus immutatis colligo &longs;en&longs;um è verbis Auerrois, quem item <expan abbr="cõtineri">contineri</expan> arbitror in 2. Phy&longs;. & quod <lb/>dicitur tanquam per di&longs;iunctionem prolatum, aut famo&longs;um, atque exponitur, quia &longs;ic videatur; |
| <pb pagenum="14"/> | <pb pagenum="14"/> |
| <arrow.to.target n="marg133"></arrow.to.target><lb/>id ego credo &longs;ignificari, quod dictum e&longs;t, e&longs;&longs;e notius efficiens, quàm finem & <expan abbr="formã">formam</expan> in artificiis. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg133"></arrow.to.target><lb/>id ego credo &longs;ignificari, quod dictum e&longs;t, e&longs;&longs;e notius efficiens, quàm finem & <expan abbr="formã">formam</expan> in artificiis. <lb/></s> <s> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> | <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> pul.</s></p> | <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">differentia</expan> pul.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> | <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <pb pagenum="76"/>quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Si igitur aliquorum e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; neque mens illam à materia &longs;e­<lb/> | <pb pagenum="76"/>quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Si igitur aliquorum e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; neque mens illam à materia &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg696"></arrow.to.target><lb/>parabit: aliter id quod non e&longs;t, <expan abbr="concipere&ttilde;">conciperetur</expan>, & fal&longs;itas in termino &longs;implici extaret: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;entia <lb/>materi&ecedil; adnexa, ea tamen no&longs;citur, vt extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et quanuis ad terminos &longs;implices ignoratio <lb/>pertineat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int indiuidui, vel pror&longs;us attinguntur, vel penitus <expan abbr="ignorãtur">ignorantur</expan>; in hac notione <lb/> | <arrow.to.target n="marg696"></arrow.to.target><lb/>parabit: aliter id quod non e&longs;t, <expan abbr="concipere&ttilde;">conciperetur</expan>, & fal&longs;itas in termino &longs;implici extaret: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;entia <lb/>materi&ecedil; adnexa, ea tamen no&longs;citur, vt extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et quanuis ad terminos &longs;implices ignoratio <lb/>pertineat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int indiuidui, vel pror&longs;us attinguntur, vel penitus <expan abbr="ignorãtur">ignorantur</expan>; in hac notione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg697"></arrow.to.target><lb/>fal&longs;itas inerit, quòd partim res ip&longs;a attingetur, partim ignorabitur: attingetur &longs;anè, dum <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>comprehenditur, ignorabitur <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõcipietur">concipietur</expan> aliter àc &longs;it. </s> <s>Sed eius ignoratio quod <lb/>ab&longs;trahere vocatur, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <expan abbr="oĩs">omnis</expan> erroris: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ille qui ab&longs;trahit, ita &longs;eparat, quia cogitet <lb/>rem aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a &longs;it; &longs;ed con&longs;eruat e&longs;&longs;entiam & rei naturam vt &longs;e habet, non cogitat de oppo&longs;i­<lb/>to; non accipit ac &longs;i hoc &longs;ine illo &longs;it, &longs;ed quod e&longs;t in illo, accipiens <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> id quod ine&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, <lb/>in quo ine&longs;t, omittit; non enunciat hoc <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in hoc: nam &longs;ic &longs;implex <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan> non e&longs;&longs;et, & <lb/>includeret fal&longs;itatem: verùm videt hoc in illo e&longs;&longs;e, & <expan abbr="totũ">totum</expan> concipit primùm; partes facit qu&ecedil; ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò vinculo iunct&ecedil; &longs;unt, & eas ita iunctas intelligit, &longs;ed <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem &longs;e conuertit, quam & &longs;i <lb/>&longs;ine altera con&longs;iderat; non idcirco &longs;ine altera concipit. </s> <s>Con&longs;iderare <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t <expan abbr="cont&etilde;plari">contemplari</expan> naturam, <lb/>& procedere à confu&longs;o ad <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan>; concipere e&longs;t &longs;olummodò informari, &longs;iue in prima & confu&longs;a <lb/>notitia, &longs;eu cùm <expan abbr="iã">iam</expan> di&longs;tinctè nouimus, & notionibus di&longs;tinctis informamur. </s> <s>Ecce <expan abbr="nũc">nunc</expan> tibi <expan abbr="domi-nũ">domi­<lb/>num</expan>; quis <expan abbr="eũ">eum</expan> concipiet &longs;ine &longs;eruo? </s> <s>vna e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan>; <expan abbr="dominũ">dominum</expan> tamen con&longs;idero <expan abbr="nõ">non</expan> con­<lb/>&longs;iderato &longs;eruo, ide&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> domini exploro, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;erui, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> tamen &longs;ine &longs;eruo non concipio propter <lb/> | <arrow.to.target n="marg697"></arrow.to.target><lb/>fal&longs;itas inerit, quòd partim res ip&longs;a attingetur, partim ignorabitur: attingetur &longs;anè, dum <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>comprehenditur, ignorabitur <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõcipietur">concipietur</expan> aliter àc &longs;it. </s> <s>Sed eius ignoratio quod <lb/>ab&longs;trahere vocatur, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <expan abbr="oĩs">omnis</expan> erroris: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ille qui ab&longs;trahit, ita &longs;eparat, quia cogitet <lb/>rem aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a &longs;it; &longs;ed con&longs;eruat e&longs;&longs;entiam & rei naturam vt &longs;e habet, non cogitat de oppo&longs;i­<lb/>to; non accipit ac &longs;i hoc &longs;ine illo &longs;it, &longs;ed quod e&longs;t in illo, accipiens <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> id quod ine&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, <lb/>in quo ine&longs;t, omittit; non enunciat hoc <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in hoc: nam &longs;ic &longs;implex <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan> non e&longs;&longs;et, & <lb/>includeret fal&longs;itatem: verùm videt hoc in illo e&longs;&longs;e, & <expan abbr="totũ">totum</expan> concipit primùm; partes facit qu&ecedil; ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò vinculo iunct&ecedil; &longs;unt, & eas ita iunctas intelligit, &longs;ed <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem &longs;e conuertit, quam & &longs;i <lb/>&longs;ine altera con&longs;iderat; non idcirco &longs;ine altera concipit. </s> <s>Con&longs;iderare <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t <expan abbr="cont&etilde;plari">contemplari</expan> naturam, <lb/>& procedere à confu&longs;o ad <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan>; concipere e&longs;t &longs;olummodò informari, &longs;iue in prima & confu&longs;a <lb/>notitia, &longs;eu cùm <expan abbr="iã">iam</expan> di&longs;tinctè nouimus, & notionibus di&longs;tinctis informamur. </s> <s>Ecce <expan abbr="nũc">nunc</expan> tibi <expan abbr="domi-nũ">domi­<lb/>num</expan>; quis <expan abbr="eũ">eum</expan> concipiet &longs;ine &longs;eruo? </s> <s>vna e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan>; <expan abbr="dominũ">dominum</expan> tamen con&longs;idero <expan abbr="nõ">non</expan> con­<lb/>&longs;iderato &longs;eruo, ide&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> domini exploro, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;erui, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> tamen &longs;ine &longs;eruo non concipio propter <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg698"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> quæ inter illos intercedit. </s> <s>alia e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> & ratio, &longs;ed ade&longs;t penden­<lb/>tia mutua; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ re&longs;piciat e&longs;&longs;entiam; propter hanc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ine altero <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> concipi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>; &longs;ed propter variam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> rationem vnum &longs;ine altero con&longs;iderare licet; hoc non illud con­<lb/>templor, & &longs;i non &longs;ine illo cogno&longs;co. </s> <s>&longs;ic ab&longs;trahendo non dico <expan abbr="mendaciũ">mendacium</expan>, quia &longs;implex appre­<lb/>hendo (huius <expan abbr=".n.">enim</expan> notio &longs;implex e&longs;t, cùm de huius domino cogito) vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõcipio">concipio</expan>; <lb/>quod ad hoc pertinet, &longs;eor&longs;um contemplor, quod &longs;cilicet illius e&longs;t proprium, & in hoc munere &longs;ic <lb/>affectus &longs;um, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam ignorantiæ redargui po&longs;sim, quòd rem aliter intelligam, àc &longs;it. </s> <s>quin <lb/>&longs;i <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entias &longs;eor&longs;um &longs;umàm. </s> <s>non quòd exi&longs;tant, &longs;ed ratione &longs;olas animaduertam, quod vulgò <lb/>dici &longs;olet formaliter; &longs;ic ob&longs;eruabo &longs;eparatas; vt altera, tamet&longs;i manet &longs;imul & indi&longs;&longs;olubiliter; <lb/>nihilominus de altera negari po&longs;sit: hac <expan abbr=".n.">enim</expan> ratione licet dicere <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod hu­<lb/>ius ratio non e&longs;t ratio alterius; quanuis huius ratio &longs;ine alterius ratione non <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, & ita licet <lb/>dicere accidens non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, & dominum non e&longs;&longs;e &longs;eruum, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> accidens e&longs;t aliquid <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, & dominus &longs;erui dominus, quod genus ab&longs;tractionis, quia negatione exprimi pote&longs;t, <lb/>non &longs;ine cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> vocabimus. </s> <s>Itaque <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t concipere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab&longs;trahere & con&longs;ide­<lb/>rate, &longs;iquidem concipere &longs;it rerum formas accipere, vel vt re ip&longs;a per &longs;en&longs;us offeruntur, vel vt e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg698"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> quæ inter illos intercedit. </s> <s>alia e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> & ratio, &longs;ed ade&longs;t penden­<lb/>tia mutua; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ re&longs;piciat e&longs;&longs;entiam; propter hanc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ine altero <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> concipi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>; &longs;ed propter variam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> rationem vnum &longs;ine altero con&longs;iderare licet; hoc non illud con­<lb/>templor, & &longs;i non &longs;ine illo cogno&longs;co. </s> <s>&longs;ic ab&longs;trahendo non dico <expan abbr="mendaciũ">mendacium</expan>, quia &longs;implex appre­<lb/>hendo (huius <expan abbr=".n.">enim</expan> notio &longs;implex e&longs;t, cùm de huius domino cogito) vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõcipio">concipio</expan>; <lb/>quod ad hoc pertinet, &longs;eor&longs;um contemplor, quod &longs;cilicet illius e&longs;t proprium, & in hoc munere &longs;ic <lb/>affectus &longs;um, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam ignorantiæ redargui po&longs;sim, quòd rem aliter intelligam, àc &longs;it. </s> <s>quin <lb/>&longs;i <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entias &longs;eor&longs;um &longs;umàm. </s> <s>non quòd exi&longs;tant, &longs;ed ratione &longs;olas animaduertam, quod vulgò <lb/>dici &longs;olet formaliter; &longs;ic ob&longs;eruabo &longs;eparatas; vt altera, tamet&longs;i manet &longs;imul & indi&longs;&longs;olubiliter; <lb/>nihilominus de altera negari po&longs;sit: hac <expan abbr=".n.">enim</expan> ratione licet dicere <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod hu­<lb/>ius ratio non e&longs;t ratio alterius; quanuis huius ratio &longs;ine alterius ratione non <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, & ita licet <lb/>dicere accidens non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, & dominum non e&longs;&longs;e &longs;eruum, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> accidens e&longs;t aliquid <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, & dominus &longs;erui dominus, quod genus ab&longs;tractionis, quia negatione exprimi pote&longs;t, <lb/>non &longs;ine cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> vocabimus. </s> <s>Itaque <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t concipere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab&longs;trahere & con&longs;ide­<lb/>rate, &longs;iquidem concipere &longs;it rerum formas accipere, vel vt re ip&longs;a per &longs;en&longs;us offeruntur, vel vt e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg699"></arrow.to.target><lb/>&longs;entiæ à materia &longs;egregatæ & e&longs;t officium mentis patibilis; con&longs;iderare & ab&longs;trahere e&longs;t &longs;epara­<lb/>te conceptas, & pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> mentem qu&ecedil; vocatur agens. </s> <s>aut e&longs;t &longs;altem in actu, <expan abbr="neq.">neque</expan> conceptæ <lb/>omnes formæ &longs;eparantur, vt &longs;imitas, &longs;ed planè &longs;eparatas anteà conceptas fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: conci­<lb/>pere <expan abbr="etiã">etiam</expan> mentis e&longs;t rudis, ab&longs;trahere fœcund&ecedil;: concipere pendet ex obiectis; ab&longs;trahere de&longs;cen­<lb/>dit à mente; tamet&longs;i quae ab&longs;trahi queat, inh&ecedil;ret in rei natura. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res mathematica talis, vt ad <expan abbr="cer-tã">cer­<lb/>tam</expan> materiam &longs;e non applicet & form&ecedil; ex &longs;eip&longs;is habent, vt & inter &longs;e & ab altis rebus &longs;eiugentur, <lb/>&longs;ed ab&longs;trahendi actus e&longs;t ex mente & ad obiecta ip&longs;a procedit. </s> <s><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> totum, re&longs;oluitur in par­<lb/>tes ab&longs;trahendo: conceptui confu&longs;o &longs;uccedit ab&longs;tractio, eadem conceptui di&longs;tinctio præcedit. <lb/></s> <s>Quoniam verò triplex e&longs;t ab&longs;tractio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docuimus olim, & ea cuius ope concipitur <lb/>vniuer&longs;ale confu&longs;um, & vbi <expan abbr="conceptũ">conceptum</expan> cùm &longs;en&longs;ilis materiæ &longs;imulachris ab ip&longs;is ab&longs;oluitur, vel <lb/>vt &longs;en&longs;ilis e&longs;t, vt mathematici faciunt, vel &longs;impliciter, quod præ&longs;tat primus philo&longs;ophus: de po­<lb/>&longs;tremis agitur in pr&ecedil;&longs;entia, quæ &longs;unt propria mentis <expan abbr="cũ">cum</expan> alioquin illa &longs;it naturæ: etenim ex vi <expan abbr="for-marũ">for­<lb/>marum</expan> e&longs;t, vt hoc modo moueant &longs;en&longs;us, illo verò <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, ad <expan abbr="obeũdas">obeundas</expan> c&ecedil;teras ab&longs;tractiones opera <lb/>mentis requiritur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> nec mens per &longs;eip&longs;am &longs;ufficit: nam flagitat <expan abbr="mini&longs;teriũ">mini&longs;terium</expan> naturæ: vt mox <lb/>indicabimus: proinde efficitur, vt quot modis res ip&longs;&ecedil; di&longs;tinguantur, totidem ab&longs;tractio fiat. </s> <s>& <lb/> | <arrow.to.target n="marg699"></arrow.to.target><lb/>&longs;entiæ à materia &longs;egregatæ & e&longs;t officium mentis patibilis; con&longs;iderare & ab&longs;trahere e&longs;t &longs;epara­<lb/>te conceptas, & pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> mentem qu&ecedil; vocatur agens. </s> <s>aut e&longs;t &longs;altem in actu, <expan abbr="neq.">neque</expan> conceptæ <lb/>omnes formæ &longs;eparantur, vt &longs;imitas, &longs;ed planè &longs;eparatas anteà conceptas fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: conci­<lb/>pere <expan abbr="etiã">etiam</expan> mentis e&longs;t rudis, ab&longs;trahere fœcund&ecedil;: concipere pendet ex obiectis; ab&longs;trahere de&longs;cen­<lb/>dit à mente; tamet&longs;i quae ab&longs;trahi queat, inh&ecedil;ret in rei natura. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res mathematica talis, vt ad <expan abbr="cer-tã">cer­<lb/>tam</expan> materiam &longs;e non applicet & form&ecedil; ex &longs;eip&longs;is habent, vt & inter &longs;e & ab altis rebus &longs;eiugentur, <lb/>&longs;ed ab&longs;trahendi actus e&longs;t ex mente & ad obiecta ip&longs;a procedit. </s> <s><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> totum, re&longs;oluitur in par­<lb/>tes ab&longs;trahendo: conceptui confu&longs;o &longs;uccedit ab&longs;tractio, eadem conceptui di&longs;tinctio præcedit. <lb/></s> <s>Quoniam verò triplex e&longs;t ab&longs;tractio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docuimus olim, & ea cuius ope concipitur <lb/>vniuer&longs;ale confu&longs;um, & vbi <expan abbr="conceptũ">conceptum</expan> cùm &longs;en&longs;ilis materiæ &longs;imulachris ab ip&longs;is ab&longs;oluitur, vel <lb/>vt &longs;en&longs;ilis e&longs;t, vt mathematici faciunt, vel &longs;impliciter, quod præ&longs;tat primus philo&longs;ophus: de po­<lb/>&longs;tremis agitur in pr&ecedil;&longs;entia, quæ &longs;unt propria mentis <expan abbr="cũ">cum</expan> alioquin illa &longs;it naturæ: etenim ex vi <expan abbr="for-marũ">for­<lb/>marum</expan> e&longs;t, vt hoc modo moueant &longs;en&longs;us, illo verò <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, ad <expan abbr="obeũdas">obeundas</expan> c&ecedil;teras ab&longs;tractiones opera <lb/>mentis requiritur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> nec mens per &longs;eip&longs;am &longs;ufficit: nam flagitat <expan abbr="mini&longs;teriũ">mini&longs;terium</expan> naturæ: vt mox <lb/>indicabimus: proinde efficitur, vt quot modis res ip&longs;&ecedil; di&longs;tinguantur, totidem ab&longs;tractio fiat. </s> <s>& <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg700"></arrow.to.target><lb/>prima di&longs;tinctio in eo quòd &longs;unt: E&longs;&longs;e verò duplex e&longs;t, vel exi&longs;tere, vel id quod indicat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. <lb/></s> <s>quod ad <expan abbr="primũ">primum</expan> pertinet, ea &longs;eor&longs;um con&longs;iderantur quæ &longs;ubiecto di&longs;cernuntur, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quæ re, vt <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> diuer&longs;a &longs;unt genera, veluti <expan abbr="quantũ">quantum</expan> & quale. </s> <s>E&longs;&longs;entia <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> explicans quid e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, vel &longs;impliciter, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dialectici di&longs;perata <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, vel formaliter, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e vnius non <lb/>&longs;it <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e alterius, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, quia &longs;int indifferentia, vt <expan abbr="cõmunia">communia</expan> ad vnum. </s> <s>Ex his illa qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>natura priora, & <expan abbr="ab&longs;trahũtur">ab&longs;trahuntur</expan>, & <expan abbr="cõcipiuntur">concipiuntur</expan> &longs;ine po&longs;terioribus: qu&ecedil; vero po&longs;teriora <expan abbr="ab&longs;trahun&ttilde;">ab&longs;trahuntur</expan> <lb/>&longs;anè, &longs;ed concipi nequeunt &longs;ine illis. </s> <s>Ergo elementa extra <expan abbr="mixturã">mixturam</expan> cogitantur, & &longs;ine po&longs;te <lb/>&longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ine mu&longs;ico & cygno, & cygnus &longs;ine albedine, vt vbi <expan abbr="cũ">cum</expan> oppo&longs;ita nigredine <expan abbr="cõ-cipitur">con­<lb/>cipitur</expan>, etenim nihil prohibet illi concedi <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum eo <expan abbr="nõ">non</expan> implicet <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/><expan abbr="logicã">logicam</expan> vocant. </s> <s>Ita Deus &longs;ine c&ecedil;teris à mente quæ &longs;u&longs;tineat <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan> & <expan abbr="cõcipi">concipi</expan>, & <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>, non &longs;ic homo &longs;ine animali. </s> <s>Nam Deus nulli refert <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, quae &longs;it rationis <expan abbr="cõpos">compos</expan>, continet ani­<lb/>mal <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>: huic &longs;imilis e&longs;t materiæ <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan>, vt mox docebimus. </s> <s>Quibus &longs;ic &longs;tantibus | <arrow.to.target n="marg700"></arrow.to.target><lb/>prima di&longs;tinctio in eo quòd &longs;unt: E&longs;&longs;e verò duplex e&longs;t, vel exi&longs;tere, vel id quod indicat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. <lb/></s> <s>quod ad <expan abbr="primũ">primum</expan> pertinet, ea &longs;eor&longs;um con&longs;iderantur quæ &longs;ubiecto di&longs;cernuntur, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quæ re, vt <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> diuer&longs;a &longs;unt genera, veluti <expan abbr="quantũ">quantum</expan> & quale. </s> <s>E&longs;&longs;entia <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> explicans quid e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, vel &longs;impliciter, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dialectici di&longs;perata <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, vel formaliter, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e vnius non <lb/>&longs;it <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e alterius, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, quia &longs;int indifferentia, vt <expan abbr="cõmunia">communia</expan> ad vnum. </s> <s>Ex his illa qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>natura priora, & <expan abbr="ab&longs;trahũtur">ab&longs;trahuntur</expan>, & <expan abbr="cõcipiuntur">concipiuntur</expan> &longs;ine po&longs;terioribus: qu&ecedil; vero po&longs;teriora <expan abbr="ab&longs;trahun&ttilde;">ab&longs;trahuntur</expan> <lb/>&longs;anè, &longs;ed concipi nequeunt &longs;ine illis. </s> <s>Ergo elementa extra <expan abbr="mixturã">mixturam</expan> cogitantur, & &longs;ine po&longs;te <lb/>&longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ine mu&longs;ico & cygno, & cygnus &longs;ine albedine, vt vbi <expan abbr="cũ">cum</expan> oppo&longs;ita nigredine <expan abbr="cõ-cipitur">con­<lb/>cipitur</expan>, etenim nihil prohibet illi concedi <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum eo <expan abbr="nõ">non</expan> implicet <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/><expan abbr="logicã">logicam</expan> vocant. </s> <s>Ita Deus &longs;ine c&ecedil;teris à mente quæ &longs;u&longs;tineat <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan> & <expan abbr="cõcipi">concipi</expan>, & <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>, non &longs;ic homo &longs;ine animali. </s> <s>Nam Deus nulli refert <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, quae &longs;it rationis <expan abbr="cõpos">compos</expan>, continet ani­<lb/>mal <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>: huic &longs;imilis e&longs;t materiæ <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan>, vt mox docebimus. </s> <s>Quibus &longs;ic &longs;tantibus |
| <pb pagenum="77"/> | <pb pagenum="77"/> |
| <arrow.to.target n="marg701"></arrow.to.target><lb/>hoc etiam maneat <expan abbr="firmũ">firmum</expan>. </s> <s>Cùm aliud &longs;it concipi ab eo quod e&longs;t con&longs;iderari; vt negamus po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi, &longs;ic damus &longs;ine priore con&longs;iderari. </s> <s>Nec me latet à nonnullis concedi po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi po&longs;&longs;e, in notitia confu&longs;a. </s> <s>noui <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, ignoro tamen &longs;it'ne animal rationis <lb/>compos. </s> <s>Cæterùm quia &longs;unt idem homo & animal rationis compos; mihi videtur is qui <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> <lb/>confusè nouit, etiam <expan abbr="cõfusè">confusè</expan> no&longs;&longs;e animal rationis compos. </s> <s>cuius rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, quòd ille qui nouit <expan abbr="ho-min&etilde;">ho­<lb/>minem</expan> confusè, non audebit negare ip&longs;um animal e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea notitia quamuis rudi, concipiet <lb/>aut enuntiabit <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod &longs;anè facere po&longs;&longs;et, &longs;i in ea notitia hominis notio ab <lb/>animalis notione non penderet: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> foret àc &longs;i per accidens coniuncta e&longs;&longs;ent in quibus non <lb/>repugnat oppo&longs;itum, veluti de cygno & nigro dictum fuit. </s> <s>quòd &longs;i nouit mens inferri repugnan­<lb/>tiam, vbi animal hominem non e&longs;&longs;e cogiter, iam hominem &longs;ub animalis notione comprehendit. <lb/></s> <s>Ex his Philoponi rationes facilè diluuntur. </s> <s>Nam tres illæ primæ confundunt id quod e&longs;t conci­<lb/>pere, cum eo quod e&longs;t ab&longs;trahere. </s> <s>Tùm deinde ab&longs;tractio illa eorum e&longs;t, vt formaliter accipiun­<lb/>tur, in iis verò nihil ob&longs;tat, quominus alterum &longs;ine altero concipi nequeat. </s> <s>At verò locus 2. Phy&longs;. <lb/>non magis &longs;tat à Philopono quàm à nobis, nam variis legitur modis & diuer&longs;as interpretationes <lb/>admittit. </s> <s>Docet enim ibi Ari&longs;toteles phy&longs;ici munus e&longs;&longs;e &longs;pectare formam non &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>quatenus refertur ad materiam. </s> <s>itaque formæ quæ ad materiam &longs;e&longs;e applicarunt, vt in illa &longs;int <lb/> | <arrow.to.target n="marg701"></arrow.to.target><lb/>hoc etiam maneat <expan abbr="firmũ">firmum</expan>. </s> <s>Cùm aliud &longs;it concipi ab eo quod e&longs;t con&longs;iderari; vt negamus po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi, &longs;ic damus &longs;ine priore con&longs;iderari. </s> <s>Nec me latet à nonnullis concedi po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi po&longs;&longs;e, in notitia confu&longs;a. </s> <s>noui <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, ignoro tamen &longs;it'ne animal rationis <lb/>compos. </s> <s>Cæterùm quia &longs;unt idem homo & animal rationis compos; mihi videtur is qui <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> <lb/>confusè nouit, etiam <expan abbr="cõfusè">confusè</expan> no&longs;&longs;e animal rationis compos. </s> <s>cuius rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, quòd ille qui nouit <expan abbr="ho-min&etilde;">ho­<lb/>minem</expan> confusè, non audebit negare ip&longs;um animal e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea notitia quamuis rudi, concipiet <lb/>aut enuntiabit <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod &longs;anè facere po&longs;&longs;et, &longs;i in ea notitia hominis notio ab <lb/>animalis notione non penderet: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> foret àc &longs;i per accidens coniuncta e&longs;&longs;ent in quibus non <lb/>repugnat oppo&longs;itum, veluti de cygno & nigro dictum fuit. </s> <s>quòd &longs;i nouit mens inferri repugnan­<lb/>tiam, vbi animal hominem non e&longs;&longs;e cogiter, iam hominem &longs;ub animalis notione comprehendit. <lb/></s> <s>Ex his Philoponi rationes facilè diluuntur. </s> <s>Nam tres illæ primæ confundunt id quod e&longs;t conci­<lb/>pere, cum eo quod e&longs;t ab&longs;trahere. </s> <s>Tùm deinde ab&longs;tractio illa eorum e&longs;t, vt formaliter accipiun­<lb/>tur, in iis verò nihil ob&longs;tat, quominus alterum &longs;ine altero concipi nequeat. </s> <s>At verò locus 2. Phy&longs;. <lb/>non magis &longs;tat à Philopono quàm à nobis, nam variis legitur modis & diuer&longs;as interpretationes <lb/>admittit. </s> <s>Docet enim ibi Ari&longs;toteles phy&longs;ici munus e&longs;&longs;e &longs;pectare formam non &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>quatenus refertur ad materiam. </s> <s>itaque formæ quæ ad materiam &longs;e&longs;e applicarunt, vt in illa &longs;int <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg727"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg727"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Quod'nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. </s> <s>Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>quod' nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. </s> <s>Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MATERIAM &longs;en&longs;ilem, atque illam quidem &longs;ingularem didicimus e&longs;&longs;e &longs;tratum muta­<lb/>tionis naturalis, vniuer&longs;alem verò in methodo naturali &longs;pectari. </s> <s>&longs;ed vtrum'ne omnis ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis, <expan abbr="quã">quam</expan> quam vniuer&longs;alis, in naturali methodo accipitur, & vtrum pars e&longs;t definitionis <lb/>naturalis, an aliquam aliam vicem in naturali definitione gerit, & vtrùm aliud vltra &longs;en&longs;ilis ma­<lb/>teriæ genus in naturali definitione <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> e&longs;t? </s> <s>Porrò materiam geminam ob&longs;eruamus apud | <s>MATERIAM &longs;en&longs;ilem, atque illam quidem &longs;ingularem didicimus e&longs;&longs;e &longs;tratum muta­<lb/>tionis naturalis, vniuer&longs;alem verò in methodo naturali &longs;pectari. </s> <s>&longs;ed vtrum'ne omnis ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis, <expan abbr="quã">quam</expan> quam vniuer&longs;alis, in naturali methodo accipitur, & vtrum pars e&longs;t definitionis <lb/>naturalis, an aliquam aliam vicem in naturali definitione gerit, & vtrùm aliud vltra &longs;en&longs;ilis ma­<lb/>teriæ genus in naturali definitione <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> e&longs;t? </s> <s>Porrò materiam geminam ob&longs;eruamus apud |
| <pb pagenum="81"/> | <pb pagenum="81"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s> <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s> <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s> <s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s> <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s> <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s> <s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s> <s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> prior. </s> <s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s> <s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s> <s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s> <s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">praetereà</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> prior. </s> <s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s> <s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s> <s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s> <s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">rationis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s> <s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">omnia</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s> <s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s> <s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s> <s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>. <foreign lang="greek">*diafero/ntws d) a(/n o(risair <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialektiko/s e(\kaston au)tw=n</foreign>. </s> <s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s> <s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s> <s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s> <s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s> <s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s> <s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s> <s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: | <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s> <s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">rationis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s> <s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">omnia</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s> <s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s> <s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s> <s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>. <foreign lang="greek">*diafero/ntws d) a(/n o(risair <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialektiko/s e(\kaston au)tw=n</foreign>. </s> <s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s> <s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s> <s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s> <s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s> <s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s> <s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s> <s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: |
| <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei=dos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o( men ga/r</foreign><lb/> | <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei=dos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o( men ga/r</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou= pra/gmatos</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s> <s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek"> de\ tou= pra/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s> <s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s> <s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s> <s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek">*tis ou=n o( fusi)ku\s tou=twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s> <s>En tibi Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s> <s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s> <s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s> <s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s> <s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">omnia</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s> <s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s> <s><expan abbr="Rñdet">Respondet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tantum</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s> <s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mh d' h(=xwrista\</foreign>. <lb/></s> <s>i. </s> <s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> materiæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou= pra/gmatos</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s> <s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek"> de\ tou= pra/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s> <s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s> <s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s> <s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek">*tis ou=n o( fusi)ku\s tou=twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s> <s>En tibi Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s> <s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s> <s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s> <s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s> <s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">omnia</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s> <s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s> <s><expan abbr="Rñdet">Respondet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tantum</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s> <s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mh d' h(=xwrista\</foreign>. <lb/></s> <s>i. </s> <s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> materiæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">Propterea</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, quidi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">Propterea</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, quidi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s> <s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s> <s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s> <s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hominis</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">hoine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s> <s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s> <s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s> <s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s> <s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hominis</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s> <s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">quaestionis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">animo</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">quaestionem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">procedere</expan> <expan abbr="qõni">quaestioni</expan> de forma <expan abbr="t&ptilde;e">tempore</expan> & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ | <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">quaestionis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">animo</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">quaestionem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">procedere</expan> <expan abbr="qõni">quaestioni</expan> de forma <expan abbr="t&ptilde;e">tempore</expan> & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ |
| <pb pagenum="87"/> | <pb pagenum="87"/> |
| <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s> <s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s> <s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s> <s>Quid de fine, & efficientes? </s> <s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s> <s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s> <s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s> <s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s> <s>Quid de fine, & efficientes? </s> <s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s> <s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> |
| |
| <pb pagenum="93"/> | <pb pagenum="93"/> |
| <arrow.to.target n="marg803"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At verò hæc omnia plani&longs;simè intelliges ex Ari&longs;totele. </s> <s>Is enim ita docuit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Quæcunque verò <lb/> | <arrow.to.target n="marg803"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At verò hæc omnia plani&longs;simè intelliges ex Ari&longs;totele. </s> <s>Is enim ita docuit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Quæcunque verò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg804"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg804"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg805"></arrow.to.target><lb/>neque <expan abbr="intellig&etilde;dam">intelligendam</expan>, neque &longs;en&longs;ilem materiam habent, &longs;tatim vnum quiddam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quodque <lb/>e&longs;t, quemadmodum id ip&longs;um, quod e&longs;t hoc quiddam, hoc quale, hoc quantum. </s> <s>Quare non ine&longs;t <lb/>in definitionibus neque ens, neque vnum. </s> <s>Et ip&longs;um quid erat e&longs;&longs;e &longs;tatim vnum quiddam e&longs;t, <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> & quod quid dam e&longs;t. </s> <s>Proptereà non alia aliqua cau&longs;&longs;a vlli i&longs;torum, vt vnum &longs;int, nec <lb/>vt quiddam &longs;int. </s> <s>&longs;tatim enim vnumquodque quiddam e&longs;t, & vnum quiddam, non vt in genere <lb/>in ente & vno, nec tanquam &longs;int &longs;eparata præter &longs;ingularia.” Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;unt hæc. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">*osa(\ de\ mh\ e)\xei u(lhn mh/te nouth\n, mh/te ai)sthth/n e)uqu/s o(per e)/n ti\ ei=nai e)stin e(kaston, w(=sper kai\ <lb/>o(per o)/nti to\ to\de, to\ poio/n, to( poso\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio kai\ o)uk e)\neston e)n toi=s orismoi=s ou=te to( o)/n, o)ute to\ e(n, <lb/>xai\ to\ ti\ h)=n ei=nai e)uqu(s e)n ti e)sti\n w(=sper, kai\ o)\n ti/. dio o)uk e)sti\n e(teron ti ai)/tion tou= e(\n ei=nai) oudeni\ <lb/>to/utwn, o)ude tou= o)/n ti\ ei=nai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)uqu/s gar e(kasto/n e)sti\n o)/nti kai\ e(n ti. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ouk w(s e)n ge\nei tw= o)/nti kai\ tw= <lb/>e(ni\ o)ud' w(s xwristw=n o)/utwn par)a ta\ kaqe/kasta</foreign>. </s> <s>Nam quanuis aliqua mendæ &longs;u&longs;picio &longs;ub&longs;it in <lb/>codice Gr&ecedil;co, & qu&ecedil;dam ex his ab interprete Sepulueda omittantur, Alexandri tamen commen­<lb/>tarij lectionem no&longs;tram per&longs;picuè receperunt. </s> <s>Alia loca mitto <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quibus tanquàm certi&longs;simum a&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg805"></arrow.to.target><lb/>neque <expan abbr="intellig&etilde;dam">intelligendam</expan>, neque &longs;en&longs;ilem materiam habent, &longs;tatim vnum quiddam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quodque <lb/>e&longs;t, quemadmodum id ip&longs;um, quod e&longs;t hoc quiddam, hoc quale, hoc quantum. </s> <s>Quare non ine&longs;t <lb/>in definitionibus neque ens, neque vnum. </s> <s>Et ip&longs;um quid erat e&longs;&longs;e &longs;tatim vnum quiddam e&longs;t, <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> & quod quid dam e&longs;t. </s> <s>Proptereà non alia aliqua cau&longs;&longs;a vlli i&longs;torum, vt vnum &longs;int, nec <lb/>vt quiddam &longs;int. </s> <s>&longs;tatim enim vnumquodque quiddam e&longs;t, & vnum quiddam, non vt in genere <lb/>in ente & vno, nec tanquam &longs;int &longs;eparata præter &longs;ingularia.” Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;unt hæc. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">*osa(\ de\ mh\ e)\xei u(lhn mh/te nouth\n, mh/te ai)sthth/n e)uqu/s o(per e)/n ti\ ei=nai e)stin e(kaston, w(=sper kai\ <lb/>o(per o)/nti to\ to\de, to\ poio/n, to( poso\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio kai\ o)uk e)\neston e)n toi=s orismoi=s ou=te to( o)/n, o)ute to\ e(n, <lb/>kai\ to\ ti\ h)=n ei=nai e)uqu(s e)n ti e)sti\n w(=sper, kai\ o)\n ti/. dio o)uk e)sti\n e(teron ti ai)/tion tou= e(\n ei=nai) oudeni\ <lb/>to/utwn, o)ude tou= o)/n ti\ ei=nai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)uqu/s gar e(kasto/n e)sti\n o)/nti kai\ e(n ti. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ouk w(s e)n ge\nei tw= o)/nti kai\ tw= <lb/>e(ni\ o)ud' w(s xwristw=n o)/utwn par)a ta\ kaqe/kasta</foreign>. </s> <s>Nam quanuis aliqua mendæ &longs;u&longs;picio &longs;ub&longs;it in <lb/>codice Gr&ecedil;co, & qu&ecedil;dam ex his ab interprete Sepulueda omittantur, Alexandri tamen commen­<lb/>tarij lectionem no&longs;tram per&longs;picuè receperunt. </s> <s>Alia loca mitto <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quibus tanquàm certi&longs;simum a&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg806"></arrow.to.target><lb/>&longs;ump&longs;it Ari&longs;toteles ens, vnum & &longs;imilia non indicare naturam quampiam illis omnibus commu­<lb/>nem & velut adiunctam, quod po&longs;teà non placuit Auicennæ: &longs;ed vnum quodque per quod e&longs;t, vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg806"></arrow.to.target><lb/>&longs;ump&longs;it Ari&longs;toteles ens, vnum & &longs;imilia non indicare naturam quampiam illis omnibus commu­<lb/>nem & velut adiunctam, quod po&longs;teà non placuit Auicennæ: &longs;ed vnum quodque per quod e&longs;t, vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg807"></arrow.to.target><lb/>album, aut homo, per idem e&longs;&longs;e ens & vnum, nec per vllum. </s> <s>alium naturæ gradum, vt per quem <lb/>homo e&longs;t animal, aut &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Ex quo na&longs;citur, vt &longs;i dicamus hominem ens, nihilo plus &longs;ignifi­<lb/>cemus quàm &longs;i hominem tantummodo pronuntiaremus. </s> <s>Et planè quantum e&longs;t de ente & vno <lb/>quæ &longs;unt extra genera & tran&longs;cendentia, perbellè Auicennam reprehendit Auerroës. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si ens & <lb/> | <arrow.to.target n="marg807"></arrow.to.target><lb/>album, aut homo, per idem e&longs;&longs;e ens & vnum, nec per vllum. </s> <s>alium naturæ gradum, vt per quem <lb/>homo e&longs;t animal, aut &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Ex quo na&longs;citur, vt &longs;i dicamus hominem ens, nihilo plus &longs;ignifi­<lb/>cemus quàm &longs;i hominem tantummodo pronuntiaremus. </s> <s>Et planè quantum e&longs;t de ente & vno <lb/>quæ &longs;unt extra genera & tran&longs;cendentia, perbellè Auicennam reprehendit Auerroës. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si ens & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg808"></arrow.to.target><lb/>vnum &longs;ignificant aliquid additum rebus, cùm illud item &longs;it ens & vnum. </s> <s>&longs;in; nihil omnino e&longs;&longs;et; <lb/>vel e&longs;t tale &longs;eip&longs;o, vel per aliquid aliud. </s> <s>Quòd &longs;i &longs;eip&longs;o ens e&longs;&longs;e fatearis, eodem quoque modo <lb/>quælibet res poterit e&longs;&longs;e &longs;eip&longs;a, nec per aliud quicquam. </s> <s>Si contrà dixeris: rur&longs;us eadem dici po&longs;­<lb/>&longs;unt. </s> <s>nanque & illa, aut eadem &longs;eip&longs;is erunt, aut per aliud. </s> <s>& &longs;ic abibimus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s>Sed &longs;it hoc <lb/>proprium entis & vnius quæ tran&longs;cendentia &longs;unt, & omnium maximè communia: c&ecedil;tera tamen <lb/>idem de reliquis quæ &longs;unt ad vnum, erit iudicandum. </s> <s>Audis igitur Ari&longs;totelem tibi naturam <expan abbr="cõ-munium">con­<lb/>munium</expan> ad vnum explanantem, ex quibus in&longs;tar corollarij colligemus. </s> <s>Cùm partes eorum &longs;olæ <lb/>per &longs;e &longs;int, non po&longs;&longs;e primùm illorum definitiones con&longs;titui ex genere & differentiis; &longs;ed potius <lb/>ex notionibus quibu&longs;dam quæ nobis &longs;ignificent, vt Græci dicunt <foreign lang="greek">diafo/rous tina\s i)dio/tntas</foreign>, ide&longs;t <lb/>differentes qua&longs;dam proprietates, quemadmodum illæ &longs;unt, non e&longs;&longs;e in &longs;ubiecto & e&longs;&longs;e in &longs;ubie­<lb/> | <arrow.to.target n="marg808"></arrow.to.target><lb/>vnum &longs;ignificant aliquid additum rebus, cùm illud item &longs;it ens & vnum. </s> <s>&longs;in; nihil omnino e&longs;&longs;et; <lb/>vel e&longs;t tale &longs;eip&longs;o, vel per aliquid aliud. </s> <s>Quòd &longs;i &longs;eip&longs;o ens e&longs;&longs;e fatearis, eodem quoque modo <lb/>quælibet res poterit e&longs;&longs;e &longs;eip&longs;a, nec per aliud quicquam. </s> <s>Si contrà dixeris: rur&longs;us eadem dici po&longs;­<lb/>&longs;unt. </s> <s>nanque & illa, aut eadem &longs;eip&longs;is erunt, aut per aliud. </s> <s>& &longs;ic abibimus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s>Sed &longs;it hoc <lb/>proprium entis & vnius quæ tran&longs;cendentia &longs;unt, & omnium maximè communia: c&ecedil;tera tamen <lb/>idem de reliquis quæ &longs;unt ad vnum, erit iudicandum. </s> <s>Audis igitur Ari&longs;totelem tibi naturam <expan abbr="cõ-munium">con­<lb/>munium</expan> ad vnum explanantem, ex quibus in&longs;tar corollarij colligemus. </s> <s>Cùm partes eorum &longs;olæ <lb/>per &longs;e &longs;int, non po&longs;&longs;e primùm illorum definitiones con&longs;titui ex genere & differentiis; &longs;ed potius <lb/>ex notionibus quibu&longs;dam quæ nobis &longs;ignificent, vt Græci dicunt <foreign lang="greek">diafo/rous tina\s i)dio/tntas</foreign>, ide&longs;t <lb/>differentes qua&longs;dam proprietates, quemadmodum illæ &longs;unt, non e&longs;&longs;e in &longs;ubiecto & e&longs;&longs;e in &longs;ubie­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg829"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg829"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Modi autem notum <expan abbr="faci&etilde;di">faciendi</expan> &longs;unt duo præcipui, velut anteà diximus, vnde duo <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> <lb/>genera extiterunt: qui item ab Ari&longs;totele <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> <foreign lang="greek">tro/poi</foreign>, & modi nuncupantur, aut enim <arrow.to.target n="marg830"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt definitio qua explicatur quid e&longs;t, & &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;citur, aut demon&longs;tratio qua cogno&longs;ci­<lb/>tur cuiu&longs;modi &longs;it res, &longs;unt & alia in&longs;trumenta quæ, vel ad hæc referuntur, vt adminiculantia, vel <lb/>imitantia, quòd horum virtutem a&longs;&longs;equi non po&longs;sint. </s> <s>generatim verò comprehenduntur hi&longs;ce <lb/>capitibus; aut enim notum faciunt, quia cogant, aut quia per&longs;uadeant, aut quia declarent. </s> <s>cogunt <lb/>&longs;yllogi&longs;mi; per&longs;uadent inductiones, exempla, enthymemata, declarant definitiones, &longs;iue &longs;int quid <lb/>nominis, &longs;eu quid rei, quæ per&longs;uadent &longs;olùm <expan abbr="cõmuni">communi</expan> voce nominata &longs;unt à Græcis <foreign lang="greek">paramuqi/ai</foreign>, <lb/>à M. Tullio admonitiones, à barbaris modiculæ innuitiones. </s> <s>hæ verò & in&longs;trumenta declarantia <lb/>ab Auerroë maneries di&longs;ciplinæ vocantur. </s> <s>Horum omnium poti&longs;sima demon&longs;tratio & definitio: <lb/>ad demon&longs;trationem & definitionem reliqua diriguntur, vt famulantia, velut inductiones & <expan abbr="ex&etilde;-pla">exen­<lb/>pla</expan>; necnon <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> quòd e&longs;t. </s> <s>Vbi enim rationem reddere valeamus accidentium, quoad <lb/>&longs;en&longs;ui per&longs;picua &longs;unt & <foreign lang="greek">xai\ fantasi/an</foreign>, tùm de &longs;ub&longs;tantia quoque dicere licebit: &longs;imiliter ora­<lb/>tiones dialecticæ; quoniam &longs;uaptè natura terminantur definitionibus, aut etiam imitantur; vt <lb/> | <s>Modi autem notum <expan abbr="faci&etilde;di">faciendi</expan> &longs;unt duo præcipui, velut anteà diximus, vnde duo <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> <lb/>genera extiterunt: qui item ab Ari&longs;totele <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> <foreign lang="greek">tro/poi</foreign>, & modi nuncupantur, aut enim <arrow.to.target n="marg830"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt definitio qua explicatur quid e&longs;t, & &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;citur, aut demon&longs;tratio qua cogno&longs;ci­<lb/>tur cuiu&longs;modi &longs;it res, &longs;unt & alia in&longs;trumenta quæ, vel ad hæc referuntur, vt adminiculantia, vel <lb/>imitantia, quòd horum virtutem a&longs;&longs;equi non po&longs;sint. </s> <s>generatim verò comprehenduntur hi&longs;ce <lb/>capitibus; aut enim notum faciunt, quia cogant, aut quia per&longs;uadeant, aut quia declarent. </s> <s>cogunt <lb/>&longs;yllogi&longs;mi; per&longs;uadent inductiones, exempla, enthymemata, declarant definitiones, &longs;iue &longs;int quid <lb/>nominis, &longs;eu quid rei, quæ per&longs;uadent &longs;olùm <expan abbr="cõmuni">communi</expan> voce nominata &longs;unt à Græcis <foreign lang="greek">paramuqi/ai</foreign>, <lb/>à M. Tullio admonitiones, à barbaris modiculæ innuitiones. </s> <s>hæ verò & in&longs;trumenta declarantia <lb/>ab Auerroë maneries di&longs;ciplinæ vocantur. </s> <s>Horum omnium poti&longs;sima demon&longs;tratio & definitio: <lb/>ad demon&longs;trationem & definitionem reliqua diriguntur, vt famulantia, velut inductiones & <expan abbr="ex&etilde;-pla">exen­<lb/>pla</expan>; necnon <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> quòd e&longs;t. </s> <s>Vbi enim rationem reddere valeamus accidentium, quoad <lb/>&longs;en&longs;ui per&longs;picua &longs;unt & <foreign lang="greek">kai\ fantasi/an</foreign>, tùm de &longs;ub&longs;tantia quoque dicere licebit: &longs;imiliter ora­<lb/>tiones dialecticæ; quoniam &longs;uaptè natura terminantur definitionibus, aut etiam imitantur; vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg831"></arrow.to.target><lb/>quia verum ex definitione & demon&longs;tratione con&longs;equi nequeamus; eorum auxilio &longs;altem habea­<lb/>mus id quod quam proximè accedit ad verum. </s> <s>&longs;ic veræ definitioni famulatur definitio quid no­<lb/>minis, aut ad ip&longs;am refertur; vt eius imago atque rationes tùm rethoricæ, tùm dialecticæ per&longs;ua­<lb/>dent, vt a&longs;&longs;equamur demon&longs;trationem, aut ibi valent vbi res quam cogno&longs;cere cupimus, non ad­<lb/>mittat demon&longs;trationem, & hæc via item ab Ari&longs;totele vocatur: <foreign lang="greek">e)/fodos</foreign> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> enim idem valet àc <lb/> | <arrow.to.target n="marg831"></arrow.to.target><lb/>quia verum ex definitione & demon&longs;tratione con&longs;equi nequeamus; eorum auxilio &longs;altem habea­<lb/>mus id quod quam proximè accedit ad verum. </s> <s>&longs;ic veræ definitioni famulatur definitio quid no­<lb/>minis, aut ad ip&longs;am refertur; vt eius imago atque rationes tùm rethoricæ, tùm dialecticæ per&longs;ua­<lb/>dent, vt a&longs;&longs;equamur demon&longs;trationem, aut ibi valent vbi res quam cogno&longs;cere cupimus, non ad­<lb/>mittat demon&longs;trationem, & hæc via item ab Ari&longs;totele vocatur: <foreign lang="greek">e)/fodos</foreign> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> enim idem valet àc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg832"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ma/qodos</foreign>, qua voce v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles in Top. Sed quia non docent in&longs;trumenta, ni&longs;i quatenus <lb/>procedunt ex notis; ita enim fit in notitia, vt in rerum ortu. </s> <s>Nam &longs;icut pote&longs;tas non deducitur ad <lb/>actum, ni&longs;i ab eo quod e&longs;t actu; &longs;ic potentia cognitum non &longs;it actu cognitum, ni&longs;i profici&longs;catur ab <lb/>actu cognito. </s> <s>Quare non modò nihil efficitur, ni&longs;i ritè termini coniuncti fuerint; verum etiam <lb/>ni&longs;i &longs;int manife&longs;ti; proptereà &longs;ubiicitur quartum viæ &longs;ignificatum, qui e&longs;t progre&longs;&longs;us à principiis <lb/>quæ, cùm actu nota &longs;int, vim habent efficiendi actu notum id quod actu ignotum e&longs;t, &longs;ed pote&longs;ta­<lb/>te notum, de quo mentionem fecit Ari&longs;toteles, cùm docuit innatam e&longs;&longs;e nobis viam, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt progre­<lb/> | <arrow.to.target n="marg832"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ma/qodos</foreign>, qua voce v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles in Top. Sed quia non docent in&longs;trumenta, ni&longs;i quatenus <lb/>procedunt ex notis; ita enim fit in notitia, vt in rerum ortu. </s> <s>Nam &longs;icut pote&longs;tas non deducitur ad <lb/>actum, ni&longs;i ab eo quod e&longs;t actu; &longs;ic potentia cognitum non &longs;it actu cognitum, ni&longs;i profici&longs;catur ab <lb/>actu cognito. </s> <s>Quare non modò nihil efficitur, ni&longs;i ritè termini coniuncti fuerint; verum etiam <lb/>ni&longs;i &longs;int manife&longs;ti; proptereà &longs;ubiicitur quartum viæ &longs;ignificatum, qui e&longs;t progre&longs;&longs;us à principiis <lb/>quæ, cùm actu nota &longs;int, vim habent efficiendi actu notum id quod actu ignotum e&longs;t, &longs;ed pote&longs;ta­<lb/>te notum, de quo mentionem fecit Ari&longs;toteles, cùm docuit innatam e&longs;&longs;e nobis viam, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt progre­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg833"></arrow.to.target><lb/>diamur à notis nobis ad nota natura, in quo non &longs;umptio principiorum, non di&longs;po&longs;itio, non &longs;tru­<lb/>ctura <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> ob&longs;eruatur, &longs;ed eorum virtus quæ ordine collocantur: nanque ea quæ ante­ | <arrow.to.target n="marg833"></arrow.to.target><lb/>diamur à notis nobis ad nota natura, in quo non &longs;umptio principiorum, non di&longs;po&longs;itio, non &longs;tru­<lb/>ctura <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> ob&longs;eruatur, &longs;ed eorum virtus quæ ordine collocantur: nanque ea quæ ante­ |
| |
| <arrow.to.target n="marg870"></arrow.to.target><lb/>doceantur; cùm verò <expan abbr="ver&longs;an&ttilde;">ver&longs;antur</expan> in v&longs;u, informentur eius rei natura ad quam &longs;e&longs;e adiungant, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg870"></arrow.to.target><lb/>doceantur; cùm verò <expan abbr="ver&longs;an&ttilde;">ver&longs;antur</expan> in v&longs;u, informentur eius rei natura ad quam &longs;e&longs;e adiungant, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg871"></arrow.to.target><lb/>habitus ille Analyticus e&longs;t vt in&longs;trumentum, & vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan>, mini&longs;ter: at cùm rebus quæ &longs;ubiiciun­<lb/>tur &longs;cientiæ, quodammodo ve&longs;titur, in eam &longs;cientiam degenerat. </s> <s>vt &longs;i v&longs;urpetur in phy&longs;icis, e&longs;t <lb/>phy&longs;icus, in mathematicis mathematicus. </s> <s>Po&longs;terior ille <expan abbr="iudicãdi">iudicandi</expan> habitus e&longs;t Architectonicus qui <lb/>(ni&longs;i fallor) e&longs;t pr&ecedil;cipuè primi philo&longs;ophi qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> omnes rerum naturas nouit generatim, qua <lb/>ratione definiend&ecedil; &longs;int, & pro merito tractandæ; necnon habet facultatem di&longs;ponendi, e&longs;t enim <lb/>Architectonis officium di&longs;ponere. </s> <s>Verùm hic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> habitus e&longs;t vniuer&longs;alis, vbi certis rebus ag­<lb/>glutinatur, iam e&longs;&longs;e videtur eius qui &longs;cientiam illam priuatam po&longs;sidet. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hic probè terminos <lb/>imponet, & &longs;uis regionibus circun&longs;cribet, & explicabit quibus argumentis, & quo definitionum <lb/>genere vtendum &longs;it. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eadem e&longs;t <expan abbr="cõditio">conditio</expan> ciuilis & naturalis; naturalis & mathematic&ecedil;, <lb/>neque eadem ratio in his, & metaphy&longs;icis e&longs;t ob&longs;eruanda. </s> <s>Quam <foreign lang="greek">paideian</foreign> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">logografi/an</foreign><lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> appellant Platonici qua <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, quis <expan abbr="rationũ">rationum</expan> modus, & qualis e&longs;&longs;e debeat auditor, quem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg871"></arrow.to.target><lb/>habitus ille Analyticus e&longs;t vt in&longs;trumentum, & vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan>, mini&longs;ter: at cùm rebus quæ &longs;ubiiciun­<lb/>tur &longs;cientiæ, quodammodo ve&longs;titur, in eam &longs;cientiam degenerat. </s> <s>vt &longs;i v&longs;urpetur in phy&longs;icis, e&longs;t <lb/>phy&longs;icus, in mathematicis mathematicus. </s> <s>Po&longs;terior ille <expan abbr="iudicãdi">iudicandi</expan> habitus e&longs;t Architectonicus qui <lb/>(ni&longs;i fallor) e&longs;t pr&ecedil;cipuè primi philo&longs;ophi qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> omnes rerum naturas nouit generatim, qua <lb/>ratione definiend&ecedil; &longs;int, & pro merito tractandæ; necnon habet facultatem di&longs;ponendi, e&longs;t enim <lb/>Architectonis officium di&longs;ponere. </s> <s>Verùm hic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> habitus e&longs;t vniuer&longs;alis, vbi certis rebus ag­<lb/>glutinatur, iam e&longs;&longs;e videtur eius qui &longs;cientiam illam priuatam po&longs;sidet. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hic probè terminos <lb/>imponet, & &longs;uis regionibus circun&longs;cribet, & explicabit quibus argumentis, & quo definitionum <lb/>genere vtendum &longs;it. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eadem e&longs;t <expan abbr="cõditio">conditio</expan> ciuilis & naturalis; naturalis & mathematic&ecedil;, <lb/>neque eadem ratio in his, & metaphy&longs;icis e&longs;t ob&longs;eruanda. </s> <s>Quam <foreign lang="greek">paideian</foreign> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">logografi/an</foreign><lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> appellant Platonici qua <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, quis <expan abbr="rationũ">rationum</expan> modus, & qualis e&longs;&longs;e debeat auditor, quem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg872"></arrow.to.target><lb/>admodum ab Ari&longs;totele factitatum frequentius e&longs;t, vt 1. Eth. & 1. Met. <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam 1. de par. </s> <s>ani. <lb/></s> <s>Quo magis à Platone di&longs;ce&longs;sit Ari&longs;toteles qui etiam po&longs;t <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ip&longs;am hanc <foreign lang="greek">logografian</foreign> de­<lb/>terminarit: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Timæo docui&longs;&longs;et mundum e&longs;&longs;e genitum; monuit qualis e&longs;&longs;e deberet di&longs;pu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg872"></arrow.to.target><lb/>admodum ab Ari&longs;totele factitatum frequentius e&longs;t, vt 1. Eth. & 1. Met. <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam 1. de par. </s> <s>ani. <lb/></s> <s>Quo magis à Platone di&longs;ce&longs;sit Ari&longs;toteles qui etiam po&longs;t <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ip&longs;am hanc <foreign lang="greek">logografian</foreign> de­<lb/>terminarit: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Timæo docui&longs;&longs;et mundum e&longs;&longs;e genitum; monuit qualis e&longs;&longs;e deberet di&longs;pu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg873"></arrow.to.target><lb/>tatio de rebus &longs;en&longs;ilibus non anteà cum ignoraretur vniuer&longs;i natura. </s> <s>Huius igitur e&longs;t officium <lb/>reddere <expan abbr="auditor&etilde;">auditorem</expan> idoneum ad <expan abbr="iudicandũ">iudicandum</expan> de ordine rerum docendarum, & de modo tractandi, <lb/>quatenus po&longs;sit admittere principia & <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> qu&ecedil; à doctore traduntur, tradere autem, <lb/>modum ordinare, & demon&longs;trare &longs;cientiæ, cui iam &longs;upponitur habitus analyticus: <expan abbr="omnium&qacute;">omniumque</expan>. <lb/></s> <s>optimè hæc officia pr&ecedil;&longs;tabit, vbi Architectonico habitu munita fuerit. </s> <s>Verunenimuerò <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> <lb/>hæc <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> alteram methodi partem (vt anteà diximus) ab&longs;oluunt; ea potior in methodo vide­<lb/>tur ordinare; e&longs;t enim methodus (vt Galeni verbis vtar) <foreign lang="greek">meq' o)dou= xai\ tacews</foreign>, ide&longs;t, cum via & <lb/>ordine, quapropter opponitur fortuito & habet quidpiam in inqui&longs;itione <expan abbr="primũ">primum</expan>, & &longs;ecundùm <lb/>& tertium, ac reliqua deinceps omnia, quou&longs;que ad id peruentum &longs;it quod ab initio propo&longs;i­<lb/>tum fuerit: quod &longs;anè in illo erudito quem &longs;tatuimus, e&longs;&longs;e nequit: &longs;ine arte enim, & &longs;ine ratio­<lb/>ne e&longs;t experientia, & &longs;ecundæ cuiu&longs;dam fortunæ indigens ad inuentionem eorum quæ ve&longs;ti­<lb/>gantur. </s> <s>Proinde Empirici qui &longs;ola experientia nitebantur, hoc &longs;altem certè faciebant, quod in <lb/>inuentione, & doctrina nullum ordinem nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e prædicabant. </s> <s>Verùm &longs;i recta ratione | <arrow.to.target n="marg873"></arrow.to.target><lb/>tatio de rebus &longs;en&longs;ilibus non anteà cum ignoraretur vniuer&longs;i natura. </s> <s>Huius igitur e&longs;t officium <lb/>reddere <expan abbr="auditor&etilde;">auditorem</expan> idoneum ad <expan abbr="iudicandũ">iudicandum</expan> de ordine rerum docendarum, & de modo tractandi, <lb/>quatenus po&longs;sit admittere principia & <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> qu&ecedil; à doctore traduntur, tradere autem, <lb/>modum ordinare, & demon&longs;trare &longs;cientiæ, cui iam &longs;upponitur habitus analyticus: <expan abbr="omnium&qacute;">omniumque</expan>. <lb/></s> <s>optimè hæc officia pr&ecedil;&longs;tabit, vbi Architectonico habitu munita fuerit. </s> <s>Verunenimuerò <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> <lb/>hæc <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> alteram methodi partem (vt anteà diximus) ab&longs;oluunt; ea potior in methodo vide­<lb/>tur ordinare; e&longs;t enim methodus (vt Galeni verbis vtar) <foreign lang="greek">meq' o)dou= kai\ tacews</foreign>, ide&longs;t, cum via & <lb/>ordine, quapropter opponitur fortuito & habet quidpiam in inqui&longs;itione <expan abbr="primũ">primum</expan>, & &longs;ecundùm <lb/>& tertium, ac reliqua deinceps omnia, quou&longs;que ad id peruentum &longs;it quod ab initio propo&longs;i­<lb/>tum fuerit: quod &longs;anè in illo erudito quem &longs;tatuimus, e&longs;&longs;e nequit: &longs;ine arte enim, & &longs;ine ratio­<lb/>ne e&longs;t experientia, & &longs;ecundæ cuiu&longs;dam fortunæ indigens ad inuentionem eorum quæ ve&longs;ti­<lb/>gantur. </s> <s>Proinde Empirici qui &longs;ola experientia nitebantur, hoc &longs;altem certè faciebant, quod in <lb/>inuentione, & doctrina nullum ordinem nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e prædicabant. </s> <s>Verùm &longs;i recta ratione |
| <pb pagenum="102"/>quidquam tractari oporteat, via & ordo requiritur, ita vt non hoc po&longs;t hoc, &longs;ed hoc ex hoc du­<lb/> | <pb pagenum="102"/>quidquam tractari oporteat, via & ordo requiritur, ita vt non hoc po&longs;t hoc, &longs;ed hoc ex hoc du­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg874"></arrow.to.target><lb/>ctum e&longs;&longs;e videatur, & tale principium doctrinæ con&longs;tituere, vnde quis facilius addi&longs;cere queat; <lb/>hoc e&longs;t vi&ecedil;, illud ordinis: huius enim officium e&longs;t illa pr&ecedil;ponere, vnde c&ecedil;terorum cognitio pen­<lb/>det, hæc vult parere <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>; via per&longs;picuitatem con&longs;ectatur; ordo oportunitatem per&longs;equitur. <lb/></s> <s>Sic à primis &longs;ecundùm naturam exordiri iubet philo&longs;ophus, & ita di&longs;ponere, vt communia pr&ecedil;­<lb/>cedant minus communibus, ni&longs;i fortè partis alicuius tractatio propter in&longs;ignem per&longs;picuitatem <lb/>fit præponenda, quod ab Ari&longs;totele in animalibus <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="tractãdis">tractandis</expan> & in animalium ip&longs;orum <lb/>hi&longs;toria factum e&longs;t. </s> <s>Nanque animalium doctrina, licèt minus vniuer&longs;alis; anteponitur hi&longs;toriæ <lb/>plantarum, & in animalium tractatione tanquam norma proponitur homo pr&ecedil; c&ecedil;teris ad con­<lb/>templandum; c&ecedil;teroquin vniuer&longs;alia præponuntur. </s> <s>Euitatur enim repetitio communium quæ <lb/>ni&longs;i prius tractata fui&longs;&longs;et, in notitia <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;peciei facienda foret, & omittuntur illa quæ, cùm in­<lb/>&longs;int per accidens, aduer&longs;antur &longs;cientiæ. </s> <s>Nam multa communia &longs;peciei per accidens in&longs;unt quæ <lb/>per &longs;e in&longs;unt generi: hæc autem omnia ad facilitatem <expan abbr="certitudinem&qacute;">certitudinemque</expan>. </s> <s>&longs;cienti&ecedil; conferunt; <expan abbr="atq.">atque</expan> id <lb/>præ&longs;tare tanti momenti &longs;emper habitum fuit, vt methodi nonnunquam ex ordine nominentur <lb/>determinentur, & di&longs;tinguantur, vt Analytic&ecedil; contigi&longs;&longs;e defendimus. </s> <s>Nanque et&longs;i à primis inci­<lb/>piendum e&longs;t in quaque doctrina; multis modis prima &longs;unt, & multi &longs;unt &longs;copi in quos <expan abbr="cõtendit">contendit</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg874"></arrow.to.target><lb/>ctum e&longs;&longs;e videatur, & tale principium doctrinæ con&longs;tituere, vnde quis facilius addi&longs;cere queat; <lb/>hoc e&longs;t vi&ecedil;, illud ordinis: huius enim officium e&longs;t illa pr&ecedil;ponere, vnde c&ecedil;terorum cognitio pen­<lb/>det, hæc vult parere <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>; via per&longs;picuitatem con&longs;ectatur; ordo oportunitatem per&longs;equitur. <lb/></s> <s>Sic à primis &longs;ecundùm naturam exordiri iubet philo&longs;ophus, & ita di&longs;ponere, vt communia pr&ecedil;­<lb/>cedant minus communibus, ni&longs;i fortè partis alicuius tractatio propter in&longs;ignem per&longs;picuitatem <lb/>fit præponenda, quod ab Ari&longs;totele in animalibus <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="tractãdis">tractandis</expan> & in animalium ip&longs;orum <lb/>hi&longs;toria factum e&longs;t. </s> <s>Nanque animalium doctrina, licèt minus vniuer&longs;alis; anteponitur hi&longs;toriæ <lb/>plantarum, & in animalium tractatione tanquam norma proponitur homo pr&ecedil; c&ecedil;teris ad con­<lb/>templandum; c&ecedil;teroquin vniuer&longs;alia præponuntur. </s> <s>Euitatur enim repetitio communium quæ <lb/>ni&longs;i prius tractata fui&longs;&longs;et, in notitia <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;peciei facienda foret, & omittuntur illa quæ, cùm in­<lb/>&longs;int per accidens, aduer&longs;antur &longs;cientiæ. </s> <s>Nam multa communia &longs;peciei per accidens in&longs;unt quæ <lb/>per &longs;e in&longs;unt generi: hæc autem omnia ad facilitatem <expan abbr="certitudinem&qacute;">certitudinemque</expan>. </s> <s>&longs;cienti&ecedil; conferunt; <expan abbr="atq.">atque</expan> id <lb/>præ&longs;tare tanti momenti &longs;emper habitum fuit, vt methodi nonnunquam ex ordine nominentur <lb/>determinentur, & di&longs;tinguantur, vt Analytic&ecedil; contigi&longs;&longs;e defendimus. </s> <s>Nanque et&longs;i à primis inci­<lb/>piendum e&longs;t in quaque doctrina; multis modis prima &longs;unt, & multi &longs;unt &longs;copi in quos <expan abbr="cõtendit">contendit</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg875"></arrow.to.target><lb/>ille qui docet, quos vt a&longs;&longs;equatur, varios <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ordines teneat oportet; immò ni&longs;i ordinem re­<lb/>bus tractandis adhibeat, idem erit propemodum, àc &longs;i &longs;cientiam à fortuna expectet. </s> <s>Huc ergo po­<lb/>ti&longs;simum methodus a&longs;pirat, & in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan> artificium. </s> <s>Proinde quas methodos appellauit Ari­<lb/>&longs;toteles, enucleatius vocauit Galenus <foreign lang="greek">didaskalias ta/cews e)xome/nas</foreign>, ide&longs;t doctrinas qu&ecedil; ordine <lb/>in&longs;i&longs;tunt, & iis oppo&longs;itas dixit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">didaskaliasa te/xnous</foreign>, ide&longs;t, artis expertes. </s> <s>Porrò pro­<lb/>po&longs;itum quod intuentur ij qui docent, & quò cur&longs;um &longs;uum dirigere debent, &longs;unt vel inuentio <lb/>rerum tractandarum vel inuentarum explanatio, vel compendium ad memoriam: tamet&longs;i hoc <lb/>po&longs;tremum non nece&longs;&longs;arium. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm ego ordinis initia &longs;umenda e&longs;&longs;e dico à primis &longs;ecun­<lb/>dùm naturam, illa excludo, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ad principiorum notitiam afferuntur: neque enim &longs;unt <lb/>prima &longs;ecundùm naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> faciunt: quoniam tunc &longs;cimus rem cau&longs;&longs;as <expan abbr="hab&etilde;tem">habentem</expan>, <lb/>cùm eius cau&longs;&longs;as habemus. </s> <s>&longs;unt principia &longs;anè cognitionis, &longs;ed non &longs;cientiæ pars, & principia <lb/>viæ, non ordinis à quibus in &longs;ecundo & quarto contextu. 1. Phy&longs;. &longs;ub vniuer&longs;alium nomine pro­<lb/>cedere iubebat Ari&longs;toteles, vt ad rerum principia re&longs;oluendo veniremus. </s> <s>Itaque, cùm principio­<lb/>rum gratia tractentur ea quæ &longs;unt notiora nobis, cum principiis ip&longs;is numeranda erunt: veluti, <lb/>quanuis tran&longs;mutatio &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quo introducimur ad &longs;peculationem materi&ecedil; & form&ecedil;, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>omnino naturæ quæ &longs;unt vera principia rerum naturalium; nihilominus ea tractatio de prin­<lb/> | <arrow.to.target n="marg875"></arrow.to.target><lb/>ille qui docet, quos vt a&longs;&longs;equatur, varios <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ordines teneat oportet; immò ni&longs;i ordinem re­<lb/>bus tractandis adhibeat, idem erit propemodum, àc &longs;i &longs;cientiam à fortuna expectet. </s> <s>Huc ergo po­<lb/>ti&longs;simum methodus a&longs;pirat, & in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan> artificium. </s> <s>Proinde quas methodos appellauit Ari­<lb/>&longs;toteles, enucleatius vocauit Galenus <foreign lang="greek">didaskalias ta/cews e)xome/nas</foreign>, ide&longs;t doctrinas qu&ecedil; ordine <lb/>in&longs;i&longs;tunt, & iis oppo&longs;itas dixit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">didaskaliasa te/xnous</foreign>, ide&longs;t, artis expertes. </s> <s>Porrò pro­<lb/>po&longs;itum quod intuentur ij qui docent, & quò cur&longs;um &longs;uum dirigere debent, &longs;unt vel inuentio <lb/>rerum tractandarum vel inuentarum explanatio, vel compendium ad memoriam: tamet&longs;i hoc <lb/>po&longs;tremum non nece&longs;&longs;arium. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm ego ordinis initia &longs;umenda e&longs;&longs;e dico à primis &longs;ecun­<lb/>dùm naturam, illa excludo, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ad principiorum notitiam afferuntur: neque enim &longs;unt <lb/>prima &longs;ecundùm naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> faciunt: quoniam tunc &longs;cimus rem cau&longs;&longs;as <expan abbr="hab&etilde;tem">habentem</expan>, <lb/>cùm eius cau&longs;&longs;as habemus. </s> <s>&longs;unt principia &longs;anè cognitionis, &longs;ed non &longs;cientiæ pars, & principia <lb/>viæ, non ordinis à quibus in &longs;ecundo & quarto contextu. 1. Phy&longs;. &longs;ub vniuer&longs;alium nomine pro­<lb/>cedere iubebat Ari&longs;toteles, vt ad rerum principia re&longs;oluendo veniremus. </s> <s>Itaque, cùm principio­<lb/>rum gratia tractentur ea quæ &longs;unt notiora nobis, cum principiis ip&longs;is numeranda erunt: veluti, <lb/>quanuis tran&longs;mutatio &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quo introducimur ad &longs;peculationem materi&ecedil; & form&ecedil;, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>omnino naturæ quæ &longs;unt vera principia rerum naturalium; nihilominus ea tractatio de prin­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s> <s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s> <s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s> <s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s> <s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. | <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s> <s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s> <s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s> <s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s> <s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. |
| <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> | <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">omnia</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s> <s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s> <s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s> <s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s> <s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s> <s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">omnis</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">omnis</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s> <s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s> <s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s> <s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">congruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">omnia</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s> <s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s> <s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s> <s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s> <s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s> <s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">omnis</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">omnis</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s> <s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s> <s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s> <s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">congruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">nomine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s> <s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s> <s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s> <s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s> <s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s> <s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eis qui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s> <s>quippe quae Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> | <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">nomine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s> <s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s> <s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s> <s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s> <s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s> <s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> tamen ab eis qui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s> <s>quippe quae Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s> <s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s> <s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s> <s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s> <s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s> <s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s> <s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> | <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s> <s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s> <s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s> <s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s> <s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s> <s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s> <s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s> <s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s> <s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s> <s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s> <s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s> <s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s> <s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s> <s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s> <s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s> <s>in &longs;ola via | <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s> <s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s> <s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s> <s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s> <s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s> <s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s> <s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s> <s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s> <s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s> <s>in &longs;ola via |
| <pb pagenum="105"/> | <pb pagenum="105"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th=s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th=s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id <expan abbr="qd">quod</expan> profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th=s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th=s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id <expan abbr="qd">quod</expan> profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">nomina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um <expan abbr="qd">quod</expan> accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s> <s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãte">potestate</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materia. </s> <s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">nomina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um <expan abbr="qd">quod</expan> accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s> <s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãte">potestate</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materia. </s> <s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;t aliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in <expan abbr="tpe">tempore</expan> aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;t aliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in <expan abbr="tpe">tempore</expan> aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> verò &longs;eparatis. </s> <s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s> <s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">hoine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus | <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> verò &longs;eparatis. </s> <s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s> <s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus |
| <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s> <s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> | <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s> <s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">quin</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ratione</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">quin</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ratione</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma &longs;emp <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaquae</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/>pp <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argmentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> | <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/>pp <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argmentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> |
| <pb pagenum="147"/> | <pb pagenum="147"/> |
| <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> | <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> |
| |
| <pb pagenum="160"/>ria, & de talibus moueri & quie&longs;cere dicitur, ex non &longs;ubiecto in non &longs;ubiectum mutatio nulla, <lb/> | <pb pagenum="160"/>ria, & de talibus moueri & quie&longs;cere dicitur, ex non &longs;ubiecto in non &longs;ubiectum mutatio nulla, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1202"></arrow.to.target><lb/>vt docet Ari&longs;toteles 11. primæ phil. </s> <s>T. 10. quòd in his nulla neque contrarietas, neque contradi­<lb/>ctio, <expan abbr="neq;">neque</expan> oppo&longs;itio, proprii&longs;simè verò mutatio ponitur in contradicentibus. </s> <s>Motus etiam com­<lb/>muni&longs;simè accipitur, vt proce&longs;&longs;us &longs;cilicet ab imperfecto ad perfectum, qui e&longs;&longs;e &longs;olet in quattuor <lb/>primis categoriis &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, & ip&longs;o vbi; ac &longs;ub ea amplitudine definitur 3. Phy&longs;. <lb/>proprii&longs;simè autem motus e&longs;t ex &longs;ubiecto in <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, & illi opponitur quies. </s> <s>&longs;ic etiam <foreign lang="greek">ge/nesis</foreign>, <lb/>.i. </s> <s>generatio videtur e&longs;&longs;e vox multiplex, & modo &longs;ignificat quiddam <expan abbr="factũ">factum</expan>, aliàs quiddam fiens. <lb/></s> <s>Nam mos e&longs;t Græc&ecedil; linguæ vti con&longs;imilibus nominum formulis quæ grammatici verbalia nun­<lb/>cupant, quibus actus & pote&longs;tas &longs;ignificentur, & quod factum e&longs;t & fiens, vt <foreign lang="greek">su/nqeton</foreign>, quod actu <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;t, & quod e&longs;t pote&longs;tate & <foreign lang="greek">sh=yis</foreign> e&longs;t putredo alio nomine <foreign lang="greek">sapro/ths</foreign>, & putrefactio <lb/>ide&longs;t via in putredinem, & <foreign lang="greek">kra=sis</foreign> temperatio, atque temperies: & <foreign lang="greek">enwsis</foreign> vnitio atque vnio, &longs;i­<lb/>ue concordatio & concordia: &longs;imiliter etiam <foreign lang="greek">ge/nesis, & metabolh/</foreign> generatio, & quod genitum <lb/>e&longs;t; tran&longs;mutatio & quod tran&longs;mutatum e&longs;t, ita enim deficientibus vocibus qu&ecedil; indicent actum <lb/>iam perfectum, quemadmodum concordia, temperies, & putredo, liceat nobis per&longs;picuitatis gra­<lb/>tia generationem <expan abbr="cõpletam">completam</expan> exprimere, noui enim optimè genitum & tran&longs;mutatum rem ip&longs;am <lb/>propriè notare qu&ecedil; iam facta &longs;it; &longs;ed quia transfertur etiam ad &longs;ignificandum mutationis &longs;u&ecedil; ter­<lb/>minum, genitum quidem generationis, tran&longs;mutatum verò tran&longs;mutationis; exi&longs;timaui po&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1202"></arrow.to.target><lb/>vt docet Ari&longs;toteles 11. primæ phil. </s> <s>T. 10. quòd in his nulla neque contrarietas, neque contradi­<lb/>ctio, <expan abbr="neq;">neque</expan> oppo&longs;itio, proprii&longs;simè verò mutatio ponitur in contradicentibus. </s> <s>Motus etiam com­<lb/>muni&longs;simè accipitur, vt proce&longs;&longs;us &longs;cilicet ab imperfecto ad perfectum, qui e&longs;&longs;e &longs;olet in quattuor <lb/>primis categoriis &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, & ip&longs;o vbi; ac &longs;ub ea amplitudine definitur 3. Phy&longs;. <lb/>proprii&longs;simè autem motus e&longs;t ex &longs;ubiecto in <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, & illi opponitur quies. </s> <s>&longs;ic etiam <foreign lang="greek">ge/nesis</foreign>, <lb/>.i. </s> <s>generatio videtur e&longs;&longs;e vox multiplex, & modo &longs;ignificat quiddam <expan abbr="factũ">factum</expan>, aliàs quiddam fiens. <lb/></s> <s>Nam mos e&longs;t Græc&ecedil; linguæ vti con&longs;imilibus nominum formulis quæ grammatici verbalia nun­<lb/>cupant, quibus actus & pote&longs;tas &longs;ignificentur, & quod factum e&longs;t & fiens, vt <foreign lang="greek">su/nqeton</foreign>, quod actu <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;t, & quod e&longs;t pote&longs;tate & <foreign lang="greek">sh=yis</foreign> e&longs;t putredo alio nomine <foreign lang="greek">sapro/ths</foreign>, & putrefactio <lb/>ide&longs;t via in putredinem, & <foreign lang="greek">kra=sis</foreign> temperatio, atque temperies: & <foreign lang="greek">enwsis</foreign> vnitio atque vnio, &longs;i­<lb/>ue concordatio & concordia: &longs;imiliter etiam <foreign lang="greek">ge/nesis, & metabolh/</foreign> generatio, & quod genitum <lb/>e&longs;t; tran&longs;mutatio & quod tran&longs;mutatum e&longs;t, ita enim deficientibus vocibus qu&ecedil; indicent actum <lb/>iam perfectum, quemadmodum concordia, temperies, & putredo, liceat nobis per&longs;picuitatis gra­<lb/>tia generationem <expan abbr="cõpletam">completam</expan> exprimere, noui enim optimè genitum & tran&longs;mutatum rem ip&longs;am <lb/>propriè notare qu&ecedil; iam facta &longs;it; &longs;ed quia transfertur etiam ad &longs;ignificandum mutationis &longs;u&ecedil; ter­<lb/>minum, genitum quidem generationis, tran&longs;mutatum verò tran&longs;mutationis; exi&longs;timaui po&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1203"></arrow.to.target><lb/>me abuti vocibus eiu&longs;modi ad declarandum id quod in pr&ecedil;&longs;entia quærimus. </s> <s>Secundò generatio <lb/>&longs;umitur pro illo progre&longs;&longs;u qui e&longs;t à &longs;ub&longs;tantia imperfecta ad &longs;ub&longs;tantiam perfectam, vt cùm è &longs;e­<lb/>mine fit homo, & in hac notione comprehenditur &longs;ub definitione motus primi &longs;ignificati, & qui <lb/>explicatus e&longs;t 3. Phy&longs;. Po&longs;tremò generatio e&longs;t tran&longs;itus ex non &longs;ubiecto in &longs;ubiectum & à non e&longs;­<lb/>&longs;e &longs;impliciter ad e&longs;&longs;e &longs;impliciter, ide&longs;t, mutatio, inter id quod nullo modo con&longs;ecutum e&longs;t deno­<lb/>minationem finis, neque perdidit adhuc nomen & definitionem, quam habebat, & illud quod <lb/>aliam denominationem & definitionem &longs;ibi comparauit. </s> <s>veluti cùm fit homo è &longs;emine e&longs;t illuc <lb/>v&longs;que &longs;emen, <expan abbr="quou&longs;q;">quou&longs;que</expan> homo ab&longs;olutus e&longs;t, & cùm primùm ab&longs;olutus e&longs;t homo, non e&longs;t amplius <lb/>&longs;emen, &longs;ed transformatum e&longs;t in hominem, & appellatur homo, & definitur vt homo, & h&ecedil;c e&longs;t <lb/>mutatio propriè; quoniam hæc &longs;unt contradicentia, tamet&longs;i & hæc di&longs;tribuitur in eam quæ &longs;im­<lb/>pliciter e&longs;t, & quæ aliquo modo vt cùm ex non albo fit album. </s> <s>Quare &longs;iquando dixerit Ari&longs;to­<lb/>teles <foreign lang="greek">to\ kata\ dunamin</foreign> non moueri, vt 11. primæ philo&longs;ophiæ, vel intelligi id quod opponitur ei <lb/>quod e&longs;t &longs;impliciter, & propter aliquem actum; talis verò e&longs;t materies, vel motus acceptus e&longs;t in <lb/>tertio &longs;ignificato, & pre&longs;sius quàm &longs;umptus fuerit 3. Phy&longs;. Quanquam etiam alia latebra dete­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1203"></arrow.to.target><lb/>me abuti vocibus eiu&longs;modi ad declarandum id quod in pr&ecedil;&longs;entia quærimus. </s> <s>Secundò generatio <lb/>&longs;umitur pro illo progre&longs;&longs;u qui e&longs;t à &longs;ub&longs;tantia imperfecta ad &longs;ub&longs;tantiam perfectam, vt cùm è &longs;e­<lb/>mine fit homo, & in hac notione comprehenditur &longs;ub definitione motus primi &longs;ignificati, & qui <lb/>explicatus e&longs;t 3. Phy&longs;. Po&longs;tremò generatio e&longs;t tran&longs;itus ex non &longs;ubiecto in &longs;ubiectum & à non e&longs;­<lb/>&longs;e &longs;impliciter ad e&longs;&longs;e &longs;impliciter, ide&longs;t, mutatio, inter id quod nullo modo con&longs;ecutum e&longs;t deno­<lb/>minationem finis, neque perdidit adhuc nomen & definitionem, quam habebat, & illud quod <lb/>aliam denominationem & definitionem &longs;ibi comparauit. </s> <s>veluti cùm fit homo è &longs;emine e&longs;t illuc <lb/>v&longs;que &longs;emen, <expan abbr="quou&longs;q;">quou&longs;que</expan> homo ab&longs;olutus e&longs;t, & cùm primùm ab&longs;olutus e&longs;t homo, non e&longs;t amplius <lb/>&longs;emen, &longs;ed transformatum e&longs;t in hominem, & appellatur homo, & definitur vt homo, & h&ecedil;c e&longs;t <lb/>mutatio propriè; quoniam hæc &longs;unt contradicentia, tamet&longs;i & hæc di&longs;tribuitur in eam quæ &longs;im­<lb/>pliciter e&longs;t, & quæ aliquo modo vt cùm ex non albo fit album. </s> <s>Quare &longs;iquando dixerit Ari&longs;to­<lb/>teles <foreign lang="greek">to\ kata\ dunamin</foreign> non moueri, vt 11. primæ philo&longs;ophiæ, vel intelligi id quod opponitur ei <lb/>quod e&longs;t &longs;impliciter, & propter aliquem actum; talis verò e&longs;t materies, vel motus acceptus e&longs;t in <lb/>tertio &longs;ignificato, & pre&longs;sius quàm &longs;umptus fuerit 3. Phy&longs;. Quanquam etiam alia latebra dete­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1204"></arrow.to.target><lb/>gitur ex ip&longs;is ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis verbis &longs;iquidem motus &longs;it ex &longs;ubiecto in &longs;ubiectum, eo quòd <lb/>in generatione item &longs;it aliquid quod e&longs;t ex parte termini à quo & eius quod ille vocat <foreign lang="greek">to\ gino/­<lb/>menon</foreign>, ide&longs;t fiens: neque enim e&longs;t per &longs;e non ens, & quamuis in eo &longs;it priuatio, etiam priuatio &longs;i­<lb/>gnificatur affirmatione, & e&longs;t quoquomodo po&longs;itiuum; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>de illo motus iure pr&ecedil;dicabitur; <lb/><expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo accipere licet ea quæ dicuntur ab eodem de corruptione, quod ratione qua e&longs;t id <lb/>in quod e&longs;t facta corruptio, erit in &longs;ubiectum, & verò de illo poterit dici motus. </s> <s>Quicquid &longs;it <lb/>tamen non inficias iuerim, tran&longs;mutationem quatenus &longs;ignificat hoc po&longs;t hoc, & &longs;olam forma­<lb/>rum &longs;ucce&longs;sionem exclu&longs;o & circun&longs;cripto progre&longs;&longs;u ab vna forma ad alteram, qui &longs;pectatur in <lb/>materia, e&longs;&longs;e &longs;ine tempore: veruntamen 3. Phy&longs;. nullam eius haberi rationem, vt contrà eam qu&ecedil; <lb/>notat progre&longs;&longs;um, puncto temporis obiri nego; quam item definiri placet 3. Phy&longs;. &longs;ic <foreign lang="greek">ge/nesin</foreign>, <lb/>&longs;i formarum &longs;ucce&longs;sionem &longs;olam &longs;ignificet, & id quod genito re&longs;pondet, &longs;ubitam e&longs;&longs;e non nega­<lb/>uerim; & vt obitur inter contradicentia, eam tamen conniueri, dum traderetur definitio motus. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i <foreign lang="greek">ge/nesis</foreign> progre&longs;&longs;um notet ab vna forma ad alteram, & ab imperfecta &longs;ub&longs;tantia ad per­<lb/>fectam, veluti à &longs;emine ad hominem; dum &longs;cilicet forma quæ po&longs;teà labefactatur in progre&longs;&longs;u <lb/> | <arrow.to.target n="marg1204"></arrow.to.target><lb/>gitur ex ip&longs;is ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis verbis &longs;iquidem motus &longs;it ex &longs;ubiecto in &longs;ubiectum, eo quòd <lb/>in generatione item &longs;it aliquid quod e&longs;t ex parte termini à quo & eius quod ille vocat <foreign lang="greek">to\ gino/­<lb/>menon</foreign>, ide&longs;t fiens: neque enim e&longs;t per &longs;e non ens, & quamuis in eo &longs;it priuatio, etiam priuatio &longs;i­<lb/>gnificatur affirmatione, & e&longs;t quoquomodo po&longs;itiuum; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>de illo motus iure pr&ecedil;dicabitur; <lb/><expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo accipere licet ea quæ dicuntur ab eodem de corruptione, quod ratione qua e&longs;t id <lb/>in quod e&longs;t facta corruptio, erit in &longs;ubiectum, & verò de illo poterit dici motus. </s> <s>Quicquid &longs;it <lb/>tamen non inficias iuerim, tran&longs;mutationem quatenus &longs;ignificat hoc po&longs;t hoc, & &longs;olam forma­<lb/>rum &longs;ucce&longs;sionem exclu&longs;o & circun&longs;cripto progre&longs;&longs;u ab vna forma ad alteram, qui &longs;pectatur in <lb/>materia, e&longs;&longs;e &longs;ine tempore: veruntamen 3. Phy&longs;. nullam eius haberi rationem, vt contrà eam qu&ecedil; <lb/>notat progre&longs;&longs;um, puncto temporis obiri nego; quam item definiri placet 3. Phy&longs;. &longs;ic <foreign lang="greek">ge/nesin</foreign>, <lb/>&longs;i formarum &longs;ucce&longs;sionem &longs;olam &longs;ignificet, & id quod genito re&longs;pondet, &longs;ubitam e&longs;&longs;e non nega­<lb/>uerim; & vt obitur inter contradicentia, eam tamen conueniri, dum traderetur definitio motus. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i <foreign lang="greek">ge/nesis</foreign> progre&longs;&longs;um notet ab vna forma ad alteram, & ab imperfecta &longs;ub&longs;tantia ad per­<lb/>fectam, veluti à &longs;emine ad hominem; dum &longs;cilicet forma quæ po&longs;teà labefactatur in progre&longs;&longs;u <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1205"></arrow.to.target><lb/>& ad extremum deletur, &longs;alua <expan abbr="integra&qacute;">integraque</expan>. </s> <s>erat, ad eam tendit in quam po&longs;teà de&longs;init; eam qui­<lb/>dem &longs;ub motus definitione comprehendi, & aliquo modo &longs;e habere dicimus ad tempus. </s> <s>De hoc <lb/>ergo nunc di&longs;putatur, & po&longs;tremum hoc &longs;ignificatum in controuer&longs;iam venit. </s> <s>Id Latini dicunt <lb/>ex duobus con&longs;tare primordiis, affectione, &longs;eu præuia di&longs;po&longs;itione, atque introductione formæ <lb/>quæ pertinet ad &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Neque id &longs;ine firmo & graui te&longs;timonio (locum enim ego indi­<lb/>cabo, licet illos latêre videatur) quòd Ari&longs;toteles ip&longs;e <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> tum generandi officium deleget efficien­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1205"></arrow.to.target><lb/>& ad extremum deletur, &longs;alua <expan abbr="integra&qacute;">integraque</expan>. </s> <s>erat, ad eam tendit in quam po&longs;teà de&longs;init; eam qui­<lb/>dem &longs;ub motus definitione comprehendi, & aliquo modo &longs;e habere dicimus ad tempus. </s> <s>De hoc <lb/>ergo nunc di&longs;putatur, & po&longs;tremum hoc &longs;ignificatum in controuer&longs;iam venit. </s> <s>Id Latini dicunt <lb/>ex duobus con&longs;tare primordiis, affectione, &longs;eu præuia di&longs;po&longs;itione, atque introductione formæ <lb/>quæ pertinet ad &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Neque id &longs;ine firmo & graui te&longs;timonio (locum enim ego indi­<lb/>cabo, licet illos latêre videatur) quòd Ari&longs;toteles ip&longs;e <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> tum generandi officium deleget efficien­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1206"></arrow.to.target><lb/>ti, vbi iam fuerit præparata materia, & ab ea pul&longs;um &longs;it omne impedimentum. </s> <s>atqui re ita &longs;e ha­<lb/>bente &longs;uccedit id è ve&longs;tigio. </s> <s>Igitur etiam res ip&longs;a &longs;ubitò generabitur: cetera quæ antecedunt ad <lb/>apparatum materi&ecedil; referentur: aut &longs;i rectius dicere velimus; non generabitur res, &longs;ed genita erit. <lb/></s> <s>De hac ip&longs;a re nunc quoque nos agamus hinc &longs;umpto exordio. </s> <s>Nam motus atque omnino mu­<lb/>tatio præ&longs;efert imperfectionem quandam qu&ecedil; &longs;uopte impul&longs;u dirigitur, & tendit ad <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>. <lb/></s> <s>Iam enim accipio naturam & pote&longs;tatem quæ e&longs;t ad oppo&longs;ita, &longs;emper dirigi per &longs;e ad perfectius; <lb/>ad imperfectius verò non dirigi, aut non per &longs;e, &longs;ed ex euento. </s> <s>Quòd &longs;iquis percunctetur, vnde­<lb/>nam talis imperfectio ducatur in &longs;ub&longs;tantia, repetam hîc ego breuiter, tria e&longs;&longs;e generationis ini­ | <arrow.to.target n="marg1206"></arrow.to.target><lb/>ti, vbi iam fuerit præparata materia, & ab ea pul&longs;um &longs;it omne impedimentum. </s> <s>atqui re ita &longs;e ha­<lb/>bente &longs;uccedit id è ve&longs;tigio. </s> <s>Igitur etiam res ip&longs;a &longs;ubitò generabitur: cetera quæ antecedunt ad <lb/>apparatum materi&ecedil; referentur: aut &longs;i rectius dicere velimus; non generabitur res, &longs;ed genita erit. <lb/></s> <s>De hac ip&longs;a re nunc quoque nos agamus hinc &longs;umpto exordio. </s> <s>Nam motus atque omnino mu­<lb/>tatio præ&longs;efert imperfectionem quandam qu&ecedil; &longs;uopte impul&longs;u dirigitur, & tendit ad <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>. <lb/></s> <s>Iam enim accipio naturam & pote&longs;tatem quæ e&longs;t ad oppo&longs;ita, &longs;emper dirigi per &longs;e ad perfectius; <lb/>ad imperfectius verò non dirigi, aut non per &longs;e, &longs;ed ex euento. </s> <s>Quòd &longs;iquis percunctetur, vnde­<lb/>nam talis imperfectio ducatur in &longs;ub&longs;tantia, repetam hîc ego breuiter, tria e&longs;&longs;e generationis ini­ |
| <pb pagenum="161"/> | <pb pagenum="161"/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1343"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1343"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Quod'nam propriè generetur & quid alij cen&longs;uerint. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>quod' nam propriè generetur & quid alij cen&longs;uerint. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AT verò cùm generatio &longs;it &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: &longs;ub&longs;tantia verò triplex, materia videlicet forma, & <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>, quo pacto &longs;e habet ad omnem &longs;ub&longs;tantiæ partem ip&longs;a generatio? </s> <s>Porrò quan­<lb/>uis hæc quæ&longs;tio videatur eius e&longs;&longs;e loci quo de generatione &longs;ingillatim verba facturi &longs;umus: quia <lb/>tamen pote&longs;t complecti generatim quancunque tran&longs;mutationem, quandò è tribus ei&longs;dem ana­<lb/> | <s>AT verò cùm generatio &longs;it &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: &longs;ub&longs;tantia verò triplex, materia videlicet forma, & <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>, quo pacto &longs;e habet ad omnem &longs;ub&longs;tantiæ partem ip&longs;a generatio? </s> <s>Porrò quan­<lb/>uis hæc quæ&longs;tio videatur eius e&longs;&longs;e loci quo de generatione &longs;ingillatim verba facturi &longs;umus: quia <lb/>tamen pote&longs;t complecti generatim quancunque tran&longs;mutationem, quandò è tribus ei&longs;dem ana­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1344"></arrow.to.target><lb/>logicè principiis quælibet mutatio con&longs;tat, idcirco etiam vi&longs;um nobis e&longs;t rem hanc inter commu­<lb/>nia theoremata motus pertractare. </s> <s>C&ecedil;terùm rationes & loca quædam Ari&longs;totelica per&longs;uadent <lb/>à generatione quomodocunque denominari omnem &longs;ub&longs;tantiæ partem: nam de materia & com­<lb/>po&longs;ito &longs;atis apertum e&longs;t ex Ari&longs;totele cùm alterum appellet <foreign lang="greek">to\ gino/menon</foreign> .i. </s> <s>fiens; alterum verò <lb/><foreign lang="greek">o(\ginetai</foreign> .i. </s> <s>quod fit primo illo nomine &longs;ignificans illud quod aliter nuncupamus <expan abbr="terminũ">terminum</expan> à quo, <lb/>quod &longs;anè alteram naturam a&longs;&longs;umit per tran&longs;mutationem, & in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan> priuationem (ita enim <lb/>&longs;emper nos priuationem referimus ad partem termini à quo, natura optante res e&longs;&longs;e quod a&longs;&longs;e­<lb/>quitur per generationem) hoc autem e&longs;t materia, aut quod rationem materiæ continet, atque <lb/>materia quidem in generatione &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: quoniam huius &longs;olius &longs;ubiectum e&longs;t potentia dunta­<lb/>xat: aliarum verò mutationum ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita, quoniam accidentia non &longs;eparantur <lb/>à &longs;ub&longs;tantia quæ &longs;it actu, & omnino quodcunque nomine &longs;ubiecti exprimitur, cuius h&ecedil; &longs;olent <lb/>e&longs;&longs;e conditiones, vt tran&longs;mutetur recipiens <expan abbr="nouã">nouam</expan> formam, proptereà &longs;emper in potentia, & quia <lb/>nulli oppo&longs;itum in omni tran&longs;mutatione &longs;it &longs;uper&longs;tes. </s> <s>Quanquam verò etiam mutatio &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ compo&longs;ito fundari videtur, &longs;iquidem ignis e&longs;t, qui conuertitur in aërem, at no&longs;ce id non e&longs;&longs;e <lb/>per &longs;e primò; verùm, quia continet in &longs;e materiam quæ primum e&longs;t tran&longs;mutationis &longs;ubiectum, | <arrow.to.target n="marg1344"></arrow.to.target><lb/>logicè principiis quælibet mutatio con&longs;tat, idcirco etiam vi&longs;um nobis e&longs;t rem hanc inter commu­<lb/>nia theoremata motus pertractare. </s> <s>C&ecedil;terùm rationes & loca quædam Ari&longs;totelica per&longs;uadent <lb/>à generatione quomodocunque denominari omnem &longs;ub&longs;tantiæ partem: nam de materia & com­<lb/>po&longs;ito &longs;atis apertum e&longs;t ex Ari&longs;totele cùm alterum appellet <foreign lang="greek">to\ gino/menon</foreign> .i. </s> <s>fiens; alterum verò <lb/><foreign lang="greek">o(\ginetai</foreign> .i. </s> <s>quod fit primo illo nomine &longs;ignificans illud quod aliter nuncupamus <expan abbr="terminũ">terminum</expan> à quo, <lb/>quod &longs;anè alteram naturam a&longs;&longs;umit per tran&longs;mutationem, & in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan> priuationem (ita enim <lb/>&longs;emper nos priuationem referimus ad partem termini à quo, natura optante res e&longs;&longs;e quod a&longs;&longs;e­<lb/>quitur per generationem) hoc autem e&longs;t materia, aut quod rationem materiæ continet, atque <lb/>materia quidem in generatione &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: quoniam huius &longs;olius &longs;ubiectum e&longs;t potentia dunta­<lb/>xat: aliarum verò mutationum ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita, quoniam accidentia non &longs;eparantur <lb/>à &longs;ub&longs;tantia quæ &longs;it actu, & omnino quodcunque nomine &longs;ubiecti exprimitur, cuius h&ecedil; &longs;olent <lb/>e&longs;&longs;e conditiones, vt tran&longs;mutetur recipiens <expan abbr="nouã">nouam</expan> formam, proptereà &longs;emper in potentia, & quia <lb/>nulli oppo&longs;itum in omni tran&longs;mutatione &longs;it &longs;uper&longs;tes. </s> <s>Quanquam verò etiam mutatio &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ compo&longs;ito fundari videtur, &longs;iquidem ignis e&longs;t, qui conuertitur in aërem, at no&longs;ce id non e&longs;&longs;e <lb/>per &longs;e primò; verùm, quia continet in &longs;e materiam quæ primum e&longs;t tran&longs;mutationis &longs;ubiectum, |
| |
| <arrow.to.target n="marg1399"></arrow.to.target><lb/>v&longs;us Ari&longs;t. </s> <s>& inter alia verba hæc &longs;cribit, <foreign lang="greek">q)=dos de\ to\ a)po\ tou= texnitou gino/menon e)n a)utw|</foreign> .i. </s> <s>formam <lb/>quæ fit ab artifice in &longs;ubiecto. </s> <s>Themi&longs;tius item &longs;ic exprimit. <foreign lang="greek">e)nqei=ai to\ ei)=dos</foreign> .i. </s> <s>imponere <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>& Proclus lib. 3. in <expan abbr="Tim&ecedil;ū">Tim&ecedil;um</expan> h&ecedil;c &longs;crip&longs;it, “<foreign lang="greek">pa=s ga\r dhmiourgo\s a)gaqo\s xratei= th=s u(lhs kai\ to ei)dos <lb/>a)p<gap/> tiqhsi, o( bou/letai toi=s u(pokeime/nois, kai\ pollw=| ple/on o( o(los dhmiourgo\s, o(\s kai\ a)uth\n u(fisth­<lb/>ai th\n u(pokeime\nhn u(lhn, kai\ t' a\loi</foreign>.” i. </s> <s><expan abbr="oīs">omnis</expan> <expan abbr="aūt">aut</expan> opifex bonus imperat materiæ, & imponit formam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1399"></arrow.to.target><lb/>v&longs;us Ari&longs;t. </s> <s>& inter alia verba hæc &longs;cribit, <foreign lang="greek">q)=dos de\ to\ a)po\ tou= texnitou gino/menon e)n a)utw|</foreign> .i. </s> <s>formam <lb/>quæ fit ab artifice in &longs;ubiecto. </s> <s>Themi&longs;tius item &longs;ic exprimit. <foreign lang="greek">e)nqei=ai to\ ei)=dos</foreign> .i. </s> <s>imponere <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>& Proclus lib. 3. in <expan abbr="Tim&ecedil;ū">Tim&ecedil;um</expan> h&ecedil;c &longs;crip&longs;it, “<foreign lang="greek">pa=s ga\r dhmiourgo\s a)gaqo\s xratei= th=s u(lhs kai\ to ei)dos <lb/>a)p<gap/> tiqhsi, o( bou/letai toi=s u(pokeime/nois, kai\ pollw=| ple/on o( o(los dhmiourgo\s, o(\s kai\ a)uth\n u(fisth­<lb/>ai th\n u(pokeime\nhn u(lhn, kai\ t' a\loi</foreign>.” i. </s> <s><expan abbr="oīs">omnis</expan> <expan abbr="aūt">aut</expan> opifex bonus imperat materiæ, & imponit formam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1400"></arrow.to.target><lb/>quam vult, &longs;ubiectis, quantò ergo magis opifex vniuer&longs;alis qui <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> materiam ip&longs;am <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>extundere &longs;eu excudere formam ex materia potius artifici, quàm naturali efficienti, conueniens <lb/>e&longs;&longs;e dicit, veluti cùm &longs;ubtrahendo efficit &longs;culptor; vt, &longs;i hoc item de artifice concedatur, vt <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>inferat in materiam, multò magis id de naturali dandum &longs;it. </s> <s>Nihil tritius apud Ioannem Gram­<lb/>maticum. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Simplicius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;picuè idem a&longs;&longs;erit. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Dicebat item Auerroës dare <expan abbr="formã">formam</expan>, & efficiens <lb/> | <arrow.to.target n="marg1400"></arrow.to.target><lb/>quam vult, &longs;ubiectis, quantò ergo magis opifex vniuer&longs;alis qui <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> materiam ip&longs;am <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>extundere &longs;eu excudere formam ex materia potius artifici, quàm naturali efficienti, conueniens <lb/>e&longs;&longs;e dicit, veluti cùm &longs;ubtrahendo efficit &longs;culptor; vt, &longs;i hoc item de artifice concedatur, vt <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>inferat in materiam, multò magis id de naturali dandum &longs;it. </s> <s>Nihil tritius apud Ioannem Gram­<lb/>maticum. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Simplicius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;picuè idem a&longs;&longs;erit. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Dicebat item Auerroës dare <expan abbr="formã">formam</expan>, & efficiens <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quoniam</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">mom</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat | <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat |
| <pb pagenum="195"/> | <pb pagenum="195"/> |
| <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1547"></arrow.to.target><lb/>Sic erit albefactio nigrefactioni contraria, de&longs;cen&longs;us a&longs;cen&longs;ui, decrementum quoque incremen­<lb/>to opponetur. </s> <s>Sed enim, quia motus aut per &longs;eip&longs;um con&longs;ideratur &longs;impliciter, aut habetur ra­<lb/>tio &longs;ubiecti, &longs;uppetit etiam duplex via con&longs;iderandi oppo&longs;itionem in motu, aut per &longs;eip&longs;um &longs;eor­<lb/>&longs;um, aut eius &longs;ubiecto cogitatione comprehen&longs;o. </s> <s>Porrò &longs;i motus ab&longs;trahatur à con&longs;ideratione <lb/>&longs;ubiecti, ac eius termini &longs;impliciter accipiantur, &longs;ic &longs;tatuendum erit de oppo&longs;itione motuum. <lb/></s> <s>Vt cùm contraria &longs;int, vel genera diuer&longs;a, vel diuer&longs;orum generum, vel etiam generis eiu&longs;dem <lb/>motus contrarij &longs;int inter &longs;pecies eiu&longs;dem generis. </s> <s>Quapropter a&longs;cen&longs;ui de&longs;cen&longs;us, & albefactio <lb/>nigrefactioni ponentur e&longs;&longs;e contraria; &longs;iue hæc accidant eidem &longs;ubiecto, &longs;eu diuer&longs;is (nihil enim <lb/>vetat, quominus ita in&longs;int, cùm &longs;int <expan abbr="cõtraria">contraria</expan> &longs;ecundùm materiam & per accidens, non &longs;ecundùm <lb/>formam & per &longs;e) neutro <expan abbr=".n.">enim</expan> modo fiet, vt magis quàm &longs;pecie di&longs;tinguantur. </s> <s>Verùm &longs;i &longs;ubiectum <lb/>mente concipias, apparet in omnibus eius partibus id quod &longs;ecundùm naturam, hoc e&longs;t, pluri­<lb/>mum &longs;emperúe fiat, appellatur autem &longs;ecundùm fatum, & quod item eueniat præter naturam <lb/>& fatum, ac violentia quadam, & rarò. </s> <s>Quamobrem alia motus oppo&longs;itio &longs;pectabitur, cùm is <lb/>qui &longs;ecundùm naturam e&longs;t, opponi videatur ei qui e&longs;t præter naturam. </s> <s>Veruntamen & natu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1547"></arrow.to.target><lb/>Sic erit albefactio nigrefactioni contraria, de&longs;cen&longs;us a&longs;cen&longs;ui, decrementum quoque incremen­<lb/>to opponetur. </s> <s>Sed enim, quia motus aut per &longs;eip&longs;um con&longs;ideratur &longs;impliciter, aut habetur ra­<lb/>tio &longs;ubiecti, &longs;uppetit etiam duplex via con&longs;iderandi oppo&longs;itionem in motu, aut per &longs;eip&longs;um &longs;eor­<lb/>&longs;um, aut eius &longs;ubiecto cogitatione comprehen&longs;o. </s> <s>Porrò &longs;i motus ab&longs;trahatur à con&longs;ideratione <lb/>&longs;ubiecti, ac eius termini &longs;impliciter accipiantur, &longs;ic &longs;tatuendum erit de oppo&longs;itione motuum. <lb/></s> <s>Vt cùm contraria &longs;int, vel genera diuer&longs;a, vel diuer&longs;orum generum, vel etiam generis eiu&longs;dem <lb/>motus contrarij &longs;int inter &longs;pecies eiu&longs;dem generis. </s> <s>Quapropter a&longs;cen&longs;ui de&longs;cen&longs;us, & albefactio <lb/>nigrefactioni ponentur e&longs;&longs;e contraria; &longs;iue hæc accidant eidem &longs;ubiecto, &longs;eu diuer&longs;is (nihil enim <lb/>vetat, quominus ita in&longs;int, cùm &longs;int <expan abbr="cõtraria">contraria</expan> &longs;ecundùm materiam & per accidens, non &longs;ecundùm <lb/>formam & per &longs;e) neutro <expan abbr=".n.">enim</expan> modo fiet, vt magis quàm &longs;pecie di&longs;tinguantur. </s> <s>Verùm &longs;i &longs;ubiectum <lb/>mente concipias, apparet in omnibus eius partibus id quod &longs;ecundùm naturam, hoc e&longs;t, pluri­<lb/>mum &longs;emperúe fiat, appellatur autem &longs;ecundùm fatum, & quod item eueniat præter naturam <lb/>& fatum, ac violentia quadam, & rarò. </s> <s>Quamobrem alia motus oppo&longs;itio &longs;pectabitur, cùm is <lb/>qui &longs;ecundùm naturam e&longs;t, opponi videatur ei qui e&longs;t præter naturam. </s> <s>Veruntamen & natu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1548"></arrow.to.target><lb/>ralem naturali opponi contingit, & vtro&longs;que pr&ecedil;ter naturam &longs;ecum e&longs;&longs;e contrarios. </s> <s>Quandoqui­<lb/>dem in naturalibus ij &longs;unt oppo&longs;iti qui &longs;unt ad oppo&longs;itos terminos. </s> <s>Vbi vnus &longs;it naturalis, alter <lb/>verò præter naturam; nil ob&longs;tat, quominus etiam &longs;int ad eo&longs;dem terminos. </s> <s>Etenim contrarius <lb/>e&longs;t a&longs;cen&longs;us ignis de&longs;cen&longs;ui terræ, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> vterque e&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & ignis a&longs;cen&longs;us &longs;uiip&longs;ius <lb/>de&longs;cen&longs;ui, necnon a&longs;cen&longs;ui terræ, quorum alter e&longs;t naturalis, alter verò contra naturam; quanuis <lb/>eidem termini exi&longs;tant, atque item de&longs;cen&longs;us ignis a&longs;cen&longs;us terræ, qui nihilominus &longs;unt præter <lb/>naturam. </s> <s>Tamet &longs;i, vbi &longs;unt vtrique motus naturales, aut præter naturam, id pertinet ad diuer­<lb/>&longs;a &longs;ubiecta: vbi verò alter &longs;ecundùm naturam, alter autem contra fuerit, hoc nece&longs;&longs;ariò fit in eo­<lb/>dem &longs;ubiecto. </s> <s>Idem quoque de reliquis motibus e&longs;t dicendum. </s> <s>Pone motus oppo&longs;itos in qua­<lb/>litate, calefactionem & frigefactionem. </s> <s>Ergo cui calefactio &longs;ecundùm naturam <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, illi erit <lb/>oppo&longs;ita refrigeratio præter naturam: <expan abbr="item&qacute;">itemque</expan>. </s> <s>refrigeratio quæ conuenit huic &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>erit oppo&longs;ita calefactioni quæ conuenit alteri &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & refrigeratio qu&ecedil; ine&longs;t in hoc <lb/>pr&ecedil;ter naturá, opponetur calefactioni quæ ine&longs;t præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> in altero. </s> <s>C&ecedil;terùm &longs;it'ne ratio par <lb/>ortus & interitus haud facile e&longs;t iudicare, &longs;iue eos &longs;impliciter, &longs;eu ad &longs;ubiectum applicatos ob&longs;er­<lb/>ues. </s> <s>Nam quod ad ip&longs;am mutationem &longs;pectat &longs;impliciter, eorum non e&longs;t oppo&longs;itio po&longs;itiua. | <arrow.to.target n="marg1548"></arrow.to.target><lb/>ralem naturali opponi contingit, & vtro&longs;que pr&ecedil;ter naturam &longs;ecum e&longs;&longs;e contrarios. </s> <s>Quandoqui­<lb/>dem in naturalibus ij &longs;unt oppo&longs;iti qui &longs;unt ad oppo&longs;itos terminos. </s> <s>Vbi vnus &longs;it naturalis, alter <lb/>verò præter naturam; nil ob&longs;tat, quominus etiam &longs;int ad eo&longs;dem terminos. </s> <s>Etenim contrarius <lb/>e&longs;t a&longs;cen&longs;us ignis de&longs;cen&longs;ui terræ, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> vterque e&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & ignis a&longs;cen&longs;us &longs;uiip&longs;ius <lb/>de&longs;cen&longs;ui, necnon a&longs;cen&longs;ui terræ, quorum alter e&longs;t naturalis, alter verò contra naturam; quanuis <lb/>eidem termini exi&longs;tant, atque item de&longs;cen&longs;us ignis a&longs;cen&longs;us terræ, qui nihilominus &longs;unt præter <lb/>naturam. </s> <s>Tamet &longs;i, vbi &longs;unt vtrique motus naturales, aut præter naturam, id pertinet ad diuer­<lb/>&longs;a &longs;ubiecta: vbi verò alter &longs;ecundùm naturam, alter autem contra fuerit, hoc nece&longs;&longs;ariò fit in eo­<lb/>dem &longs;ubiecto. </s> <s>Idem quoque de reliquis motibus e&longs;t dicendum. </s> <s>Pone motus oppo&longs;itos in qua­<lb/>litate, calefactionem & frigefactionem. </s> <s>Ergo cui calefactio &longs;ecundùm naturam <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>, illi erit <lb/>oppo&longs;ita refrigeratio præter naturam: <expan abbr="item&qacute;">itemque</expan>. </s> <s>refrigeratio quæ conuenit huic &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>erit oppo&longs;ita calefactioni quæ conuenit alteri &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & refrigeratio qu&ecedil; ine&longs;t in hoc <lb/>pr&ecedil;ter naturá, opponetur calefactioni quæ ine&longs;t præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> in altero. </s> <s>C&ecedil;terùm &longs;it'ne ratio par <lb/>ortus & interitus haud facile e&longs;t iudicare, &longs;iue eos &longs;impliciter, &longs;eu ad &longs;ubiectum applicatos ob&longs;er­<lb/>ues. </s> <s>Nam quod ad ip&longs;am mutationem &longs;pectat &longs;impliciter, eorum non e&longs;t oppo&longs;itio po&longs;itiua. |
| <pb pagenum="226"/>&longs;iquidem oppo&longs;itio motuum determinetur oppo&longs;itione po&longs;itiua terminorum: at ip&longs;orum termi­<lb/> | <pb pagenum="226"/>&longs;iquidem oppo&longs;itio motuum determinetur oppo&longs;itione po&longs;itiua terminorum: at ip&longs;orum termi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1549"></arrow.to.target><lb/>ni priuatiuè opponuntur, ens .&longs;. </s> <s>& non ens. </s> <s>Si &longs;ubiecta re&longs;pexeris, difficile admodum &longs;it &longs;tatue­<lb/>re, quemadmodum &longs;e habeat in illis id quod e&longs;t &longs;ecundùm & præter naturam: tum etiam con&longs;i­<lb/>militer'ne procedant atque in latione & alteratione. </s> <s>Verùm vt à primo exordiar. </s> <s>In &longs;ub&longs;tantia <lb/>videmus ab Ari&longs;totele &longs;tatui repugnantiam &longs;ecundùm & præter naturam ex velocitate & tardi­<lb/>rate quæ &longs;unt accidentia, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;i qua &longs;it ocyor generatio, aut corruptio quàm ferat natura, vt cùm <lb/> | <arrow.to.target n="marg1549"></arrow.to.target><lb/>ni priuatiuè opponuntur, ens .&longs;. </s> <s>& non ens. </s> <s>Si &longs;ubiecta re&longs;pexeris, difficile admodum &longs;it &longs;tatue­<lb/>re, quemadmodum &longs;e habeat in illis id quod e&longs;t &longs;ecundùm & præter naturam: tum etiam con&longs;i­<lb/>militer'ne procedant atque in latione & alteratione. </s> <s>Verùm vt à primo exordiar. </s> <s>In &longs;ub&longs;tantia <lb/>videmus ab Ari&longs;totele &longs;tatui repugnantiam &longs;ecundùm & præter naturam ex velocitate & tardi­<lb/>tate quæ &longs;unt accidentia, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;i qua &longs;it ocyor generatio, aut corruptio quàm ferat natura, vt cùm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1550"></arrow.to.target><lb/>animal iugulatur, aut anticipat me&longs;sis. </s> <s>Quod attinet ad &longs;ub&longs;tantiam quæ actu exi&longs;tit: dubium <lb/>e&longs;&longs;e pote&longs;t, &longs;it'ne aliqua <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> pr&ecedil;ter naturam &longs;impliciter, quòd nulla forma præter naturam <lb/>e&longs;&longs;e videatur, præterea &longs;it'ne vllus interitus &longs;ecundùm naturam: quandò natura rem e&longs;&longs;e appe­<lb/>tit, non autem non e&longs;&longs;e. </s> <s>Nos hîc rem omnem paucis per&longs;tringemus, quæ po&longs;thàc vberrimè tra­<lb/>ctabitur. </s> <s>Id igitur quod e&longs;t &longs;ecundùm & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut &longs;impliciter e&longs;t, aut aliqua ex parte. <lb/></s> <s>Secundùm naturam &longs;impliciter, in quo affecta e&longs;t, cum forma, tum materia ex naturæ ip&longs;ius ordi­<lb/>ne, quod e&longs;t plurimum ita fieri. </s> <s>Et præter naturam &longs;impliciter, &longs;iquid materia dominante inde­<lb/>finitum exoriatur, & rarò, quod mon&longs;trum vocatur in eo quod e&longs;t <expan abbr="mon&longs;trũ">mon&longs;trum</expan>. </s> <s>&longs;iquidem & aliquid <lb/>in ip&longs;o ex natura ine&longs;&longs;e nil vetet. </s> <s>Ex parte verò ortus &longs;ecundùm naturam, vbi quippiam domi­<lb/>nante materia definitum na&longs;catur. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Idem quoque ortus e&longs;t præter naturam non &longs;impliciter, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1550"></arrow.to.target><lb/>animal iugulatur, aut anticipat me&longs;sis. </s> <s>Quod attinet ad &longs;ub&longs;tantiam quæ actu exi&longs;tit: dubium <lb/>e&longs;&longs;e pote&longs;t, &longs;it'ne aliqua <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> pr&ecedil;ter naturam &longs;impliciter, quòd nulla forma præter naturam <lb/>e&longs;&longs;e videatur, præterea &longs;it'ne vllus interitus &longs;ecundùm naturam: quandò natura rem e&longs;&longs;e appe­<lb/>tit, non autem non e&longs;&longs;e. </s> <s>Nos hîc rem omnem paucis per&longs;tringemus, quæ po&longs;thàc vberrimè tra­<lb/>ctabitur. </s> <s>Id igitur quod e&longs;t &longs;ecundùm & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, aut &longs;impliciter e&longs;t, aut aliqua ex parte. <lb/></s> <s>Secundùm naturam &longs;impliciter, in quo affecta e&longs;t, cum forma, tum materia ex naturæ ip&longs;ius ordi­<lb/>ne, quod e&longs;t plurimum ita fieri. </s> <s>Et præter naturam &longs;impliciter, &longs;iquid materia dominante inde­<lb/>finitum exoriatur, & rarò, quod mon&longs;trum vocatur in eo quod e&longs;t <expan abbr="mon&longs;trũ">mon&longs;trum</expan>. </s> <s>&longs;iquidem & aliquid <lb/>in ip&longs;o ex natura ine&longs;&longs;e nil vetet. </s> <s>Ex parte verò ortus &longs;ecundùm naturam, vbi quippiam domi­<lb/>nante materia definitum na&longs;catur. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Idem quoque ortus e&longs;t præter naturam non &longs;impliciter, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1551"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1551"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1552"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;it præter naturam formæ. </s> <s>Nam quicquam præter naturam materiæ &longs;olius e&longs;&longs;e non exi&longs;ti­<lb/>mo, cùm forma &longs;uccedat pro merito materiæ. </s> <s>Si ergo materia &longs;it affecta præter naturam, eodem <lb/>quoque modo affecta &longs;it forma nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt contrà etiam, nihil e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam forma <lb/>&longs;olius. </s> <s>Nam &longs;iquid non e&longs;t &longs;ecundùm naturam materiæ, neque e&longs;t &longs;ecundùm naturam form&ecedil;. <lb/></s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito &longs;iquid e&longs;t &longs;ecundùm naturam form&ecedil;, nece&longs;&longs;e item e&longs;t, vt &longs;it &longs;ecundùm naturam <lb/>materiæ, ob eandem .&longs;. </s> <s>cau&longs;&longs;am, quia forma con&longs;equitur materiam. </s> <s>Interitus quia deperit for­<lb/>ma, nunquam pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam &longs;impliciter, &longs;ed planè &longs;ecundùm naturam materiæ, <lb/>quemadmodum re&longs;olutio naturalis quæ fit per putrefactionem. </s> <s>At verò quendam e&longs;&longs;e pr&ecedil;ter <lb/>naturam &longs;impliciter, nil certè prohibet, veluti 4. Meteor. </s> <s>docuimus e&longs;&longs;e conflagrationem; neque <lb/>.n. ille e&longs;t cur&longs;us materiæ naturalis. </s> <s>Cùm igitur ita &longs;e habeant &longs;ecundùm & præter naturam in <lb/>&longs;ub&longs;tantiis, ea generatim decernemus: Generationem generationi opponi & corruptioni, & qui­<lb/>dem generationi po&longs;itiuè, &longs;i vnà &longs;it &longs;ecundàm naturam, altera præter naturam, vel &longs;uiip&longs;ius, vel <lb/>alterius. </s> <s>Interitus interitui non opponitur, quemadmodum neque opponitur non ens non enti, <lb/>&longs;ed illo nomine opponi non inconuenit, quatenus &longs;unt &longs;ecundùm & præter naturam. </s> <s>Sic cor­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1552"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;it præter naturam formæ. </s> <s>Nam quicquam præter naturam materiæ &longs;olius e&longs;&longs;e non exi&longs;ti­<lb/>mo, cùm forma &longs;uccedat pro merito materiæ. </s> <s>Si ergo materia &longs;it affecta præter naturam, eodem <lb/>quoque modo affecta &longs;it forma nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt contrà etiam, nihil e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam forma <lb/>&longs;olius. </s> <s>Nam &longs;iquid non e&longs;t &longs;ecundùm naturam materiæ, neque e&longs;t &longs;ecundùm naturam form&ecedil;. <lb/></s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito &longs;iquid e&longs;t &longs;ecundùm naturam form&ecedil;, nece&longs;&longs;e item e&longs;t, vt &longs;it &longs;ecundùm naturam <lb/>materiæ, ob eandem .&longs;. </s> <s>cau&longs;&longs;am, quia forma con&longs;equitur materiam. </s> <s>Interitus quia deperit for­<lb/>ma, nunquam pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam &longs;impliciter, &longs;ed planè &longs;ecundùm naturam materiæ, <lb/>quemadmodum re&longs;olutio naturalis quæ fit per putrefactionem. </s> <s>At verò quendam e&longs;&longs;e pr&ecedil;ter <lb/>naturam &longs;impliciter, nil certè prohibet, veluti 4. Meteor. </s> <s>docuimus e&longs;&longs;e conflagrationem; neque <lb/>.n. ille e&longs;t cur&longs;us materiæ naturalis. </s> <s>Cùm igitur ita &longs;e habeant &longs;ecundùm & præter naturam in <lb/>&longs;ub&longs;tantiis, ea generatim decernemus: Generationem generationi opponi & corruptioni, & qui­<lb/>dem generationi po&longs;itiuè, &longs;i vnà &longs;it &longs;ecundàm naturam, altera præter naturam, vel &longs;uiip&longs;ius, vel <lb/>alterius. </s> <s>Interitus interitui non opponitur, quemadmodum neque opponitur non ens non enti, <lb/>&longs;ed illo nomine opponi non inconuenit, quatenus &longs;unt &longs;ecundùm & præter naturam. </s> <s>Sic cor­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1653"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1653"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1654"></arrow.to.target><lb/>naturam e&longs;&longs;e principium motus in eo in quo e&longs;t per &longs;e, & non per accidens; is profectò multò &longs;e­<lb/>cus &longs;entire cogetur. </s> <s>Nam cùm duo &longs;int principiorum genera quæ in omni affectione requirun­<lb/>tur, efficiens & patiens: efficiens aut extrà e&longs;t, vt in ædificio faber, aut intrà, vt cùm medicus &longs;e­<lb/>ip&longs;um curat, vbi verò &longs;it intrà &longs;it per accidens, & nonnunquam &longs;eparabile; hoc non e&longs;t natura. <lb/></s> <s>Ex hoc igitur ita argumentor: Vbi e&longs;t intrà, e&longs;t per accidens. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito con&longs;equentis, <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>efficiens non e&longs;t per accidens, e&longs;t extrà, ide&longs;t efficiens per &longs;e e&longs;t &longs;ubiecto &longs;eparatum. </s> <s>Atqui natu­<lb/>ra non e&longs;t &longs;ubiecto &longs;eparata, nec igitur efficiens per &longs;e. </s> <s>Rur&longs;us efficiens quod e&longs;t intrà e&longs;t per ac­<lb/>cidens; natura <expan abbr="aũt">aut</expan> non e&longs;t principium per accidens. </s> <s>ergo neque efficiens. </s> <s>Nullo igitur modo na­<lb/>tura e&longs;t efficiens in eo in quo e&longs;t. </s> <s>Quoniam verò actuo&longs;um propriè dicitur, quod &longs;cilicet habens <lb/>in &longs;e actum, ip&longs;um ei quod e&longs;t in potentia, communicat, & in rebus natura con&longs;tantibus per mo­<lb/>tum: dicitur item actuo&longs;um impropriè id ex quo aliquid pullulat, &longs;icuti &longs;plendor à &longs;ole, & rubi­<lb/>go à ferro, atque à laterna proiectio luminis, quod etiam metaphoricum appellari &longs;olet. </s> <s>itaque <lb/>rarum & den&longs;um <foreign lang="greek">fora=s poiktiha\</foreign> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nuncupantur, & molle & <expan abbr="durũ">durum</expan> <foreign lang="greek">pa/qous kai\ a)paqeas</foreign> qu&ecedil; ab <lb/> | <arrow.to.target n="marg1654"></arrow.to.target><lb/>naturam e&longs;&longs;e principium motus in eo in quo e&longs;t per &longs;e, & non per accidens; is profectò multò &longs;e­<lb/>cus &longs;entire cogetur. </s> <s>Nam cùm duo &longs;int principiorum genera quæ in omni affectione requirun­<lb/>tur, efficiens & patiens: efficiens aut extrà e&longs;t, vt in ædificio faber, aut intrà, vt cùm medicus &longs;e­<lb/>ip&longs;um curat, vbi verò &longs;it intrà &longs;it per accidens, & nonnunquam &longs;eparabile; hoc non e&longs;t natura. <lb/></s> <s>Ex hoc igitur ita argumentor: Vbi e&longs;t intrà, e&longs;t per accidens. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito con&longs;equentis, <expan abbr="qd">quod</expan> <lb/>efficiens non e&longs;t per accidens, e&longs;t extrà, ide&longs;t efficiens per &longs;e e&longs;t &longs;ubiecto &longs;eparatum. </s> <s>Atqui natu­<lb/>ra non e&longs;t &longs;ubiecto &longs;eparata, nec igitur efficiens per &longs;e. </s> <s>Rur&longs;us efficiens quod e&longs;t intrà e&longs;t per ac­<lb/>cidens; natura <expan abbr="aũt">aut</expan> non e&longs;t principium per accidens. </s> <s>ergo neque efficiens. </s> <s>Nullo igitur modo na­<lb/>tura e&longs;t efficiens in eo in quo e&longs;t. </s> <s>Quoniam verò actuo&longs;um propriè dicitur, quod &longs;cilicet habens <lb/>in &longs;e actum, ip&longs;um ei quod e&longs;t in potentia, communicat, & in rebus natura con&longs;tantibus per mo­<lb/>tum: dicitur item actuo&longs;um impropriè id ex quo aliquid pullulat, &longs;icuti &longs;plendor à &longs;ole, & rubi­<lb/>go à ferro, atque à laterna proiectio luminis, quod etiam metaphoricum appellari &longs;olet. </s> <s>itaque <lb/>rarum & den&longs;um <foreign lang="greek">fora=s poiktiha\</foreign> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nuncupantur, & molle & <expan abbr="durũ">durum</expan> <foreign lang="greek">pa/qous kai\ a)paqeas</foreign> qu&ecedil; ab <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1655"></arrow.to.target><lb/>eodem Ari&longs;totele corporum materia &longs;tatuuntur. </s> <s>&longs;i cui formam hoc pacto efficiens nominare <lb/>libeat, id non recu&longs;o nunc, neque id in præ&longs;entia ve&longs;tigo, &longs;ic concedens, voce &longs;umpta <expan abbr="cõmunius">communius</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1655"></arrow.to.target><lb/>eodem Ari&longs;totele corporum materia &longs;tatuuntur. </s> <s>&longs;i cui formam hoc pacto efficiens nominare <lb/>libeat, id non recu&longs;o nunc, neque id in præ&longs;entia ve&longs;tigo, &longs;ic concedens, voce &longs;umpta <expan abbr="cõmunius">communius</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1656"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="o&etilde;is">oenis</expan> cau&longs;&longs;as efficientis metaphorici nomine po&longs;&longs;e nuncupari, & communius item eundem chara­<lb/>cterem ad <expan abbr="o&etilde;is">oenis</expan> accommodari po&longs;&longs;e. </s> <s>Quapropter affirmabat Ari&longs;toteles, omne cau&longs;&longs;arum genus <lb/>per id explicari, quod e&longs;t; vnde <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> (hic verò character e&longs;t efficientis) aut fiunt, aut &longs;unt, aut cogno­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1656"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="o&etilde;is">omneis</expan> cau&longs;&longs;as efficientis metaphorici nomine po&longs;&longs;e nuncupari, & communius item eundem chara­<lb/>cterem ad <expan abbr="o&etilde;is">omneis</expan> accommodari po&longs;&longs;e. </s> <s>Quapropter affirmabat Ari&longs;toteles, omne cau&longs;&longs;arum genus <lb/>per id explicari, quod e&longs;t; vnde <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> (hic verò character e&longs;t efficientis) aut fiunt, aut &longs;unt, aut cogno­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1657"></arrow.to.target><lb/>&longs;cuntur ea quorum cau&longs;&longs;æ &longs;unt. </s> <s>Sic <expan abbr="etiã">etiam</expan> de omni cau&longs;&longs;a prædicari &longs;olet, quòd ab illa aliquid fiat, <lb/>latius ea nota &longs;umpta quæ veri <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> e&longs;t propria, quod .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;o formam aut vim eius, quod <lb/>illi tradit, quod e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan>, & effectui natura & tempore antecedit. </s> <s>Eodem quoque modo fieri <lb/>ex aliquo contingit vt ex materia, veluti lignum ex &longs;camno, vel vt termino, vt ex atro candidum, <lb/>vel etiam vt <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, &longs;icut ex homine homo, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione <foreign lang="greek">to\ a)po\</foreign> quod e&longs;t propriè ab, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1657"></arrow.to.target><lb/>&longs;cuntur ea quorum cau&longs;&longs;æ &longs;unt. </s> <s>Sic <expan abbr="etiã">etiam</expan> de omni cau&longs;&longs;a prædicari &longs;olet, quòd ab illa aliquid fiat, <lb/>latius ea nota &longs;umpta quæ veri <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> e&longs;t propria, quod .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;o formam aut vim eius, quod <lb/>illi tradit, quod e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan>, & effectui natura & tempore antecedit. </s> <s>Eodem quoque modo fieri <lb/>ex aliquo contingit vt ex materia, veluti lignum ex &longs;camno, vel vt termino, vt ex atro candidum, <lb/>vel etiam vt <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, &longs;icut ex homine homo, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione <foreign lang="greek">to\ a)po\</foreign> quod e&longs;t propriè ab, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1658"></arrow.to.target><lb/>v&longs;urpatum ad &longs;ignificandum <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> principium motus internum, &longs;icut in calce 2. Phy&longs;. vbi <lb/>docens ea quæ &longs;unt, natum &longs;ic interpretatur, qu&ecedil;cunque ab aliquo principio quod intra &longs;e <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <lb/>continuè procedunt in aliquem finem, ab vnoquoque verò non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> finis, <expan abbr="neq.">neque</expan> fortuitus. <lb/></s> <s>Ita cùm dicitur, aliquid à forma fieri, aut à forma facere, interpretatur Alexander accepta illa no­<lb/>ta impropriè, atque idem e&longs;t àc &longs;i Latinè <emph type="italics"/>pr&ecedil;<emph.end type="italics"/>dicamus. </s> <s>talis <expan abbr=".n.">enim</expan> vis e&longs;t <foreign lang="greek">tou= apo\</foreign> apud Graios. </s> <s>Neque <lb/>&longs;ic fusè acceptum efficiens alienum erit à materia. </s> <s>Con&longs;imiliter, et&longs;i ea vox <foreign lang="greek">kata\</foreign> nota e&longs;t for­<lb/>mæ, indicabitur tran&longs;umpta fui&longs;&longs;e ad <expan abbr="&longs;ignificandũ">&longs;ignificandum</expan> efficiens, cùm dicitur; <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Alterationem & incre­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1658"></arrow.to.target><lb/>v&longs;urpatum ad &longs;ignificandum <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> principium motus internum, &longs;icut in calce 2. Phy&longs;. vbi <lb/>docens ea quæ &longs;unt, natum &longs;ic interpretatur, qu&ecedil;cunque ab aliquo principio quod intra &longs;e <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <lb/>continuè procedunt in aliquem finem, ab vnoquoque verò non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> finis, <expan abbr="neq.">neque</expan> fortuitus. <lb/></s> <s>Ita cùm dicitur, aliquid à forma fieri, aut à forma facere, interpretatur Alexander accepta illa no­<lb/>ta impropriè, atque idem e&longs;t àc &longs;i Latinè <emph type="italics"/>pr&ecedil;<emph.end type="italics"/>dicamus. </s> <s>talis <expan abbr=".n.">enim</expan> vis e&longs;t <foreign lang="greek">tou= apo\</foreign> apud Graios. </s> <s>Neque <lb/>&longs;ic fusè acceptum efficiens alienum erit à materia. </s> <s>Con&longs;imiliter, et&longs;i ea vox <foreign lang="greek">kata\</foreign> nota e&longs;t for­<lb/>mæ, indicabitur tran&longs;umpta fui&longs;&longs;e ad <expan abbr="&longs;ignificandũ">&longs;ignificandum</expan> efficiens, cùm dicitur; <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Alterationem & incre­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1659"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1659"></arrow.to.target><lb/> |
| |
| <s>NATVRA principium quidem e&longs;t omnis mutationis, & eius primum quæ fit &longs;ecundùm <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, quia prius e&longs;&longs;e rem oporteat, quàm vllo alio munere fungatur. </s> <s>Tamet&longs;i verò <lb/>nos libro &longs;eparato de generationis primordiis agemus: tamen, quòd ad explicationem naturæ, <lb/> | <s>NATVRA principium quidem e&longs;t omnis mutationis, & eius primum quæ fit &longs;ecundùm <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, quia prius e&longs;&longs;e rem oporteat, quàm vllo alio munere fungatur. </s> <s>Tamet&longs;i verò <lb/>nos libro &longs;eparato de generationis primordiis agemus: tamen, quòd ad explicationem naturæ, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1661"></arrow.to.target><lb/>& ad eius quæ&longs;tionis intelligentiam quæ propo&longs;ita e&longs;t, conferet no&longs;&longs;e, vt pari re&longs;piciat formam <lb/>in mutatione &longs;ub&longs;tantiæ; proptereà nos hinc exordium faciemus in&longs;titutæ di&longs;putationis. </s> <s>Vt verò <lb/>hæc controuer&longs;ia dirimatur, aliquas hypothe&longs;es, veluti cau&longs;&longs;æ no <lb/>&longs;træ firmamenta &longs;tatuemus, qui­<lb/>bus vniuer&longs;a res luce clarior euadat. </s> <s>Ac primùm tanti&longs;per dicemus de vi vocis illius patibile, & <lb/>vtrum vniu&longs;modi perpetuò &longs;it eius ratio nec'ne: tùm, an, & quemadmodum in naturæ definitio­<lb/>ne accipiendum &longs;it. </s> <s>Patibile ergo dicitur, quia vim habeat patiendi, cui opponitur actuo&longs;um, <lb/>quia vim habeat agendi. </s> <s>Pati verò illa propriè dicuntur, quæ cùm aliquid potentia &longs;int, ad illius <lb/>actum tran&longs;mutantur. </s> <s>Notat autem pati duo, cum primis rationem excipientis & &longs;ubiecti: quo­<lb/>niam potentia, &longs;eu potius id quod e&longs;t potentia vertitur in actum, per actus acceptionem: deinde <lb/>affert notionem detrimenti, quòd actio, & alteratio fiant inter contraria, quorum ingenium e&longs;t, <lb/>vt &longs;e&longs;e mutuò tollant. </s> <s>Nam, &longs;i debet aliquid ex perpe&longs;sione comparari, alterum quod prius ade­<lb/>rat, intereat nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. </s> <s>omnis affectio radiceis agat in potentia, hæc verò materia fun­<lb/>detur: primùm <expan abbr="omniũ">omnium</expan>, quod patietur, erit ip&longs;a materia, qu&ecedil; tum primò patietur, dum &longs;ecundùm | <arrow.to.target n="marg1661"></arrow.to.target><lb/>& ad eius quæ&longs;tionis intelligentiam quæ propo&longs;ita e&longs;t, conferet no&longs;&longs;e, vt pari re&longs;piciat formam <lb/>in mutatione &longs;ub&longs;tantiæ; proptereà nos hinc exordium faciemus in&longs;titutæ di&longs;putationis. </s> <s>Vt verò <lb/>hæc controuer&longs;ia dirimatur, aliquas hypothe&longs;es, veluti cau&longs;&longs;æ no <lb/>&longs;træ firmamenta &longs;tatuemus, qui­<lb/>bus vniuer&longs;a res luce clarior euadat. </s> <s>Ac primùm tanti&longs;per dicemus de vi vocis illius patibile, & <lb/>vtrum vniu&longs;modi perpetuò &longs;it eius ratio nec'ne: tùm, an, & quemadmodum in naturæ definitio­<lb/>ne accipiendum &longs;it. </s> <s>Patibile ergo dicitur, quia vim habeat patiendi, cui opponitur actuo&longs;um, <lb/>quia vim habeat agendi. </s> <s>Pati verò illa propriè dicuntur, quæ cùm aliquid potentia &longs;int, ad illius <lb/>actum tran&longs;mutantur. </s> <s>Notat autem pati duo, cum primis rationem excipientis & &longs;ubiecti: quo­<lb/>niam potentia, &longs;eu potius id quod e&longs;t potentia vertitur in actum, per actus acceptionem: deinde <lb/>affert notionem detrimenti, quòd actio, & alteratio fiant inter contraria, quorum ingenium e&longs;t, <lb/>vt &longs;e&longs;e mutuò tollant. </s> <s>Nam, &longs;i debet aliquid ex perpe&longs;sione comparari, alterum quod prius ade­<lb/>rat, intereat nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. </s> <s>omnis affectio radiceis agat in potentia, hæc verò materia fun­<lb/>detur: primùm <expan abbr="omniũ">omnium</expan>, quod patietur, erit ip&longs;a materia, qu&ecedil; tum primò patietur, dum &longs;ecundùm |
| <pb pagenum="245"/> | <pb pagenum="245"/> |
| <arrow.to.target n="marg1662"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tantiam tran&longs;mutatur: dein, vbi tran&longs;mutetur interuentu &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ecundùm alia prædi­<lb/>camenta, prius &longs;ecundùm quantum, mox &longs;ecundùm quale, & vbi. </s> <s>Quare &longs;ecundo loco patietur <lb/>&longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita. </s> <s>Neque ip&longs;a materia per &longs;e &longs;ola patietur, &longs;ed, quia certis quibu&longs;dam mu­<lb/>tationibus afficitur, aliquid etiam requiretur, quod efficiat, vt materia, hoc, non <expan abbr="aũt">aut</expan> alio motu, vt <lb/>ad quantum, & quale moueatur: id verò e&longs;t pr&ecedil;dicamentum illud &longs;ecundùm quod fit mutatio, <lb/>aut eius quædam &longs;pecies. </s> <s>Quamobrem & hoc etiam dicitur &longs;ubiectum, non &longs;anè &longs;impliciter, &longs;ed <lb/>&longs;ecundùm quod: ex quo item illi ratio patibilis quoquo modo conueniet. </s> <s>Hoc &longs;ubiectum &longs;e­<lb/>cundùm quod <expan abbr="formã">formam</expan> nobis nece&longs;&longs;ariò mon&longs;trabit; &longs;ecundùm quam fit motus. </s> <s>Ideò quoque per <lb/>hanc rationem forma rei <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> aliquam afferet ad patiendum, & cùm idem pr&ecedil;tereà con­<lb/>tingat in mutatione &longs;ub&longs;tantiæ, forma item &longs;ub&longs;tantiæ quæ natura vocatur, habebit tale momen­<lb/>tum. </s> <s>C&ecedil;terùm, non quia patiatur, e&longs;t huiu&longs;modi, &longs;ed quia patiatur compo&longs;itum & materia per <lb/>illam. </s> <s>Hoc patiendi principium duplex agnouit inter Gr&ecedil;cos Alexander, quorum alterum, <lb/>nempe materiam, nuncupabat <foreign lang="greek">e)c ou(=</foreign> .i. </s> <s>ex quo; alterum verò <foreign lang="greek">xaq) o(\</foreign> .i. </s> <s>&longs;ecundùm quod: & inter <lb/>Latinos D. Thomas, ita nobis ea &longs;ignificans, vt quod, vt quo, altero <expan abbr="materiã">materiam</expan> exprimens & <expan abbr="&longs;ubie-ctũ">&longs;ubie­<lb/>ctum</expan>, altero verò certum <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan>, vnde &longs;umitur genus quodque mutationum, & <expan abbr="lõgè">longè</expan> prius <lb/>principium & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, &longs;ecundùm quam hoc, non alio motu agitur id quod mouetur. </s> <s>Sed, &longs;i de <lb/> | <arrow.to.target n="marg1662"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tantiam tran&longs;mutatur: dein, vbi tran&longs;mutetur interuentu &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ecundùm alia prædi­<lb/>camenta, prius &longs;ecundùm quantum, mox &longs;ecundùm quale, & vbi. </s> <s>Quare &longs;ecundo loco patietur <lb/>&longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita. </s> <s>Neque ip&longs;a materia per &longs;e &longs;ola patietur, &longs;ed, quia certis quibu&longs;dam mu­<lb/>tationibus afficitur, aliquid etiam requiretur, quod efficiat, vt materia, hoc, non <expan abbr="aũt">aut</expan> alio motu, vt <lb/>ad quantum, & quale moueatur: id verò e&longs;t pr&ecedil;dicamentum illud &longs;ecundùm quod fit mutatio, <lb/>aut eius quædam &longs;pecies. </s> <s>Quamobrem & hoc etiam dicitur &longs;ubiectum, non &longs;anè &longs;impliciter, &longs;ed <lb/>&longs;ecundùm quod: ex quo item illi ratio patibilis quoquo modo conueniet. </s> <s>Hoc &longs;ubiectum &longs;e­<lb/>cundùm quod <expan abbr="formã">formam</expan> nobis nece&longs;&longs;ariò mon&longs;trabit; &longs;ecundùm quam fit motus. </s> <s>Ideò quoque per <lb/>hanc rationem forma rei <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> aliquam afferet ad patiendum, & cùm idem pr&ecedil;tereà con­<lb/>tingat in mutatione &longs;ub&longs;tantiæ, forma item &longs;ub&longs;tantiæ quæ natura vocatur, habebit tale momen­<lb/>tum. </s> <s>C&ecedil;terùm, non quia patiatur, e&longs;t huiu&longs;modi, &longs;ed quia patiatur compo&longs;itum & materia per <lb/>illam. </s> <s>Hoc patiendi principium duplex agnouit inter Gr&ecedil;cos Alexander, quorum alterum, <lb/>nempe materiam, nuncupabat <foreign lang="greek">e)c ou(=</foreign> .i. </s> <s>ex quo; alterum verò <foreign lang="greek">xaq' o(\</foreign> .i. </s> <s>&longs;ecundùm quod: & inter <lb/>Latinos D. Thomas, ita nobis ea &longs;ignificans, vt quod, vt quo, altero <expan abbr="materiã">materiam</expan> exprimens & <expan abbr="&longs;ubie-ctũ">&longs;ubie­<lb/>ctum</expan>, altero verò certum <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan>, vnde &longs;umitur genus quodque mutationum, & <expan abbr="lõgè">longè</expan> prius <lb/>principium & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, &longs;ecundùm quam hoc, non alio motu agitur id quod mouetur. </s> <s>Sed, &longs;i de <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1663"></arrow.to.target><lb/>fonte licet haurire, cur riuuli con&longs;ectandi? </s> <s>cùm & animum, &longs;icuti <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ub&longs;tantiæ, & &longs;cientiam <lb/>veluti <expan abbr="formã">formam</expan> qualitatis docuerit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> e&longs;&longs;e principia vt quibus in &longs;uo <expan abbr="quodq.">quodque</expan> genere &longs;uo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1663"></arrow.to.target><lb/>fonte licet haurire, cur riuuli con&longs;ectandi? </s> <s>cùm & animum, &longs;icuti <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ub&longs;tantiæ, & &longs;cientiam <lb/>veluti <expan abbr="formã">formam</expan> qualitatis docuerit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> e&longs;&longs;e principia vt quibus in &longs;uo <expan abbr="quodq.">quodque</expan> genere &longs;uo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1664"></arrow.to.target><lb/>munere fungeretur, & quo animus &longs;entiret & animal, cùm tamen &longs;en&longs;us ibi, tanquam perpe&longs;sio <lb/>fuerit acceptus. </s> <s>Cùm verò prædicamento, non quidem materia, &longs;ed forma determinentur, motus <lb/>item forma finiatur, vt albedine albefactio; quod <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur ad albedinem, certa forma præ­<lb/>ditum &longs;it oportet, quippe contraria, & in &longs;ubiecti quoque <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> veniet illa forma quæ <expan abbr="cõtinetur">continetur</expan> <lb/>in eo pr&ecedil;dicamento &longs;ecundùm quod fit motus, & cuius vna alteri forma &longs;uccedit. </s> <s>Verùm aliis <lb/>quoque modis à forma motus, & tran&longs;mutatio profici&longs;cuntur, &longs;iquidem res ip&longs;a tum moueatur, <lb/>cùm primùm gignitur, tum etiam cùm genita fuerit: ac, dum ip&longs;a gignitur, item duplex ad eam <lb/>tran&longs;mutationis habitudo &longs;pectari pote&longs;t, vel eius quæ e&longs;t ad &longs;ub&longs;tantiam, vel eius etiam qu&ecedil; e&longs;t <lb/>ad vbi: neque ad hoc &longs;olùm, verùm etiam ad illa accidentia quæ formæ comitari &longs;olent. </s> <s>Certè <lb/>dum res ip&longs;a fit, & dum &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> mutatur, eadem &longs;anè generatim cau&longs;&longs;a motus e&longs;t, <lb/>&longs;ed non &longs;emper vt natura, ni&longs;i latius &longs;umpta voce naturæ. </s> <s>ita <expan abbr=".n.">enim</expan> producit <expan abbr="motũ">motum</expan>, vt certum &longs;ubie­<lb/>ctum quod e&longs;t in actu, permutetur facta &longs;ucce&longs;sione formæ circum eandem materiam quæ per­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1664"></arrow.to.target><lb/>munere fungeretur, & quo animus &longs;entiret & animal, cùm tamen &longs;en&longs;us ibi, tanquam perpe&longs;sio <lb/>fuerit acceptus. </s> <s>Cùm verò prædicamento, non quidem materia, &longs;ed forma determinentur, motus <lb/>item forma finiatur, vt albedine albefactio; quod <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur ad albedinem, certa forma præ­<lb/>ditum &longs;it oportet, quippe contraria, & in &longs;ubiecti quoque <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> veniet illa forma quæ <expan abbr="cõtinetur">continetur</expan> <lb/>in eo pr&ecedil;dicamento &longs;ecundùm quod fit motus, & cuius vna alteri forma &longs;uccedit. </s> <s>Verùm aliis <lb/>quoque modis à forma motus, & tran&longs;mutatio profici&longs;cuntur, &longs;iquidem res ip&longs;a tum moueatur, <lb/>cùm primùm gignitur, tum etiam cùm genita fuerit: ac, dum ip&longs;a gignitur, item duplex ad eam <lb/>tran&longs;mutationis habitudo &longs;pectari pote&longs;t, vel eius quæ e&longs;t ad &longs;ub&longs;tantiam, vel eius etiam qu&ecedil; e&longs;t <lb/>ad vbi: neque ad hoc &longs;olùm, verùm etiam ad illa accidentia quæ formæ comitari &longs;olent. </s> <s>Certè <lb/>dum res ip&longs;a fit, & dum &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> mutatur, eadem &longs;anè generatim cau&longs;&longs;a motus e&longs;t, <lb/>&longs;ed non &longs;emper vt natura, ni&longs;i latius &longs;umpta voce naturæ. </s> <s>ita <expan abbr=".n.">enim</expan> producit <expan abbr="motũ">motum</expan>, vt certum &longs;ubie­<lb/>ctum quod e&longs;t in actu, permutetur facta &longs;ucce&longs;sione formæ circum eandem materiam quæ per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1665"></arrow.to.target><lb/>manet. </s> <s>Nam materia nu&longs;quàm ab vniuer&longs;is formis &longs;eiuncta reperitur. </s> <s>Hoc igitur ita mutatur, <lb/>quia veterem <expan abbr="formã">formam</expan> deponit, <expan abbr="nouam&qacute;">nouamque</expan>. </s> <s>re&longs;umit, & è pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, quod illi contigit per <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan>, fit actu &longs;ub&longs;tantia, quod beneficio formæ con&longs;equitur. </s> <s>Iam hî e&longs;t forma noua quam <lb/>a&longs;&longs;equi materia cupit, ob id mouet, tanquam appetendum, & vt finis & quæ, po&longs;tquam acce&longs;sit, <lb/>tum demum e&longs;t forma, nec amplius cau&longs;&longs;a motus, &longs;ed terminus, habitibus <expan abbr=".n.">enim</expan> materiæ pr&ecedil;&longs;entibus <lb/>ce&longs;&longs;at omnis motus. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Id verò quod gignitur, cùm &longs;it in potentia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad actum deduci debeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1665"></arrow.to.target><lb/>manet. </s> <s>Nam materia nu&longs;quàm ab vniuer&longs;is formis &longs;eiuncta reperitur. </s> <s>Hoc igitur ita mutatur, <lb/>quia veterem <expan abbr="formã">formam</expan> deponit, <expan abbr="nouam&qacute;">nouamque</expan>. </s> <s>re&longs;umit, & è pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, quod illi contigit per <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan>, fit actu &longs;ub&longs;tantia, quod beneficio formæ con&longs;equitur. </s> <s>Iam hî e&longs;t forma noua quam <lb/>a&longs;&longs;equi materia cupit, ob id mouet, tanquam appetendum, & vt finis & quæ, po&longs;tquam acce&longs;sit, <lb/>tum demum e&longs;t forma, nec amplius cau&longs;&longs;a motus, &longs;ed terminus, habitibus <expan abbr=".n.">enim</expan> materiæ pr&ecedil;&longs;entibus <lb/>ce&longs;&longs;at omnis motus. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Id verò quod gignitur, cùm &longs;it in potentia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad actum deduci debeat, <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1680"></arrow.to.target><lb/>& maximè expetenda, vt &longs;ui appetitum incutiat mouenti, vt &longs;imile producat, & materiæ, vt ad <lb/>&longs;eip&longs;o potiendum propendeat. </s> <s>Verùm forma, quoniam eius merito ine&longs;t affectio in compo&longs;ito, <lb/>quandò .&longs;. </s> <s>hanc <expan abbr="formã">formam</expan> habens id etiam habeat quod e&longs;t cum forma illa <expan abbr="coniũctum">coniunctum</expan>, qua&longs;i &longs;it ratio <lb/>per quam hoc ine&longs;t in compo&longs;ito. </s> <s>Nam motus naturalis e&longs;t &longs;icut actus quidam &longs;ecundus mobilis, <lb/>quà mobile e&longs;t. </s> <s>Sicut igitur actus &longs;ecundus emanat ex primo quod e&longs;t forma: &longs;ic motus na&longs;citur <lb/>ex forma rei quæ mouetur. </s> <s>Neque verò tu repugnantia cen&longs;ebis ea quæ nos olim con&longs;tituimus, <lb/>motum e&longs;&longs;e proce&longs;&longs;um de potentia e&longs;&longs;entiali ad actum primum. </s> <s>hîc verò accipiamus ip&longs;um e&longs;&longs;e <lb/>actum quendam &longs;ecundùm. </s> <s>nanque ibi &longs;pectabamus motum habita ratione pote&longs;tatis quæ ine&longs;t <lb/>in &longs;ubiecto ad eam <expan abbr="formã">formam</expan> quam con&longs;equi &longs;tudet .&longs;. </s> <s>ad terminum ad quem tendebat quæ e&longs;t ip&longs;a <lb/> | <arrow.to.target n="marg1680"></arrow.to.target><lb/>& maximè expetenda, vt &longs;ui appetitum incutiat mouenti, vt &longs;imile producat, & materiæ, vt ad <lb/>&longs;eip&longs;o potiendum propendeat. </s> <s>Verùm forma, quoniam eius merito ine&longs;t affectio in compo&longs;ito, <lb/>quandò .&longs;. </s> <s>hanc <expan abbr="formã">formam</expan> habens id etiam habeat quod e&longs;t cum forma illa <expan abbr="coniũctum">coniunctum</expan>, qua&longs;i &longs;it ratio <lb/>per quam hoc ine&longs;t in compo&longs;ito. </s> <s>Nam motus naturalis e&longs;t &longs;icut actus quidam &longs;ecundus mobilis, <lb/>quà mobile e&longs;t. </s> <s>Sicut igitur actus &longs;ecundus emanat ex primo quod e&longs;t forma: &longs;ic motus na&longs;citur <lb/>ex forma rei quæ mouetur. </s> <s>Neque verò tu repugnantia cen&longs;ebis ea quæ nos olim con&longs;tituimus, <lb/>motum e&longs;&longs;e proce&longs;&longs;um de potentia e&longs;&longs;entiali ad actum primum. </s> <s>hîc verò accipiamus ip&longs;um e&longs;&longs;e <lb/>actum quendam &longs;ecundùm. </s> <s>nanque ibi &longs;pectabamus motum habita ratione pote&longs;tatis quæ ine&longs;t <lb/>in &longs;ubiecto ad eam <expan abbr="formã">formam</expan> quam con&longs;equi &longs;tudet .&longs;. </s> <s>ad terminum ad quem tendebat quæ e&longs;t ip&longs;a <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1681"></arrow.to.target><lb/>forma de genere illo &longs;ecundùm quod fit motus: hîc nulla ratio pote&longs;tatis & perfectionis eius ha­<lb/>betur, &longs;ed &longs;ubiecti, &longs;eu principij in quo ine&longs;t motus, vt in eo quod mouetur, in quo cùm &longs;ibi <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> &longs;upponat, iam non e&longs;t proce&longs;&longs;us de potentia e&longs;&longs;entialis, &longs;ed vt con&longs;equens <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>; proptereà <lb/>velut actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> &longs;ecundus. </s> <s>At verò functio &longs;ecundùm formam duplex habet &longs;ubiectum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> alte­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1681"></arrow.to.target><lb/>forma de genere illo &longs;ecundùm quod fit motus: hîc nulla ratio pote&longs;tatis & perfectionis eius ha­<lb/>betur, &longs;ed &longs;ubiecti, &longs;eu principij in quo ine&longs;t motus, vt in eo quod mouetur, in quo cùm &longs;ibi <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> &longs;upponat, iam non e&longs;t proce&longs;&longs;us de potentia e&longs;&longs;entialis, &longs;ed vt con&longs;equens <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>; proptereà <lb/>velut actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> &longs;ecundus. </s> <s>At verò functio &longs;ecundùm formam duplex habet &longs;ubiectum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> alte­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1682"></arrow.to.target><lb/>rum quidem quod appellat Ari&longs;toteles primùm excipiens, hoc verò e&longs;t ip&longs;a forma, nanque illi <lb/>primum tribuitur functio; verùm ip&longs;a per &longs;e non operatur: operatur autem per &longs;e indiuiduum, <lb/>idcirco ade&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod ab ip&longs;a functione nomen accepit, & cuius e&longs;t aliquid pri­<lb/>mùm excipiens, vnde conuenit illi planè nomen functionis, &longs;ed per aliud, mirum ni per <expan abbr="formã">formam</expan>. <lb/></s> <s>Sic in motu dicebat ine&longs;&longs;e <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> calorem philo&longs;ophus, & <expan abbr="vitã">vitam</expan> e&longs;&longs;e in animo; cùm tamen calefieret ani­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1682"></arrow.to.target><lb/>rum quidem quod appellat Ari&longs;toteles primùm excipiens, hoc verò e&longs;t ip&longs;a forma, nanque illi <lb/>primum tribuitur functio; verùm ip&longs;a per &longs;e non operatur: operatur autem per &longs;e indiuiduum, <lb/>idcirco ade&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod ab ip&longs;a functione nomen accepit, & cuius e&longs;t aliquid pri­<lb/>mùm excipiens, vnde conuenit illi planè nomen functionis, &longs;ed per aliud, mirum ni per <expan abbr="formã">formam</expan>. <lb/></s> <s>Sic in motu dicebat ine&longs;&longs;e <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> calorem philo&longs;ophus, & <expan abbr="vitã">vitam</expan> e&longs;&longs;e in animo; cùm tamen calefieret ani­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1683"></arrow.to.target><lb/>mal, & <expan abbr="calidũ">calidum</expan> vocaretur, & viueret animal, quanuis calefieret per motum, & per <expan abbr="animã">animam</expan> viueret. <lb/></s> <s>Quapropter hunc <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> modum, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> ab Ari&longs;totele & Alexandro <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fui&longs;&longs;e <foreign lang="greek">xaq) o(</foreign> .i. </s> <s>per quod, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1683"></arrow.to.target><lb/>mal, & <expan abbr="calidũ">calidum</expan> vocaretur, & viueret animal, quanuis calefieret per motum, & per <expan abbr="animã">animam</expan> viueret. <lb/></s> <s>Quapropter hunc <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> modum, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> ab Ari&longs;totele & Alexandro <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fui&longs;&longs;e <foreign lang="greek">kaq' o(</foreign> .i. </s> <s>per quod, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1684"></arrow.to.target><lb/>&longs;eu &longs;ecundùm quod, non &longs;emel ob&longs;eruauimus. </s> <s>Nam character ille <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t omnibus cau&longs;sis <lb/><foreign lang="greek">to\dia\</foreign> .i. </s> <s>propter quod &longs;peciatim <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <foreign lang="greek">to\ u(f) ou(=</foreign> .i. </s> <s>à quo, hic verò propriè notat efficiens: pr&ecedil;­<lb/>tereà <foreign lang="greek">to\ e)z ou(=</foreign> .i. </s> <s>ex quo: qua voce materia &longs;ignificatur, quanuis ea nota quoque &longs;oleant interna <lb/> | <arrow.to.target n="marg1684"></arrow.to.target><lb/>&longs;eu &longs;ecundùm quod, non &longs;emel ob&longs;eruauimus. </s> <s>Nam character ille <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t omnibus cau&longs;sis <lb/><foreign lang="greek">to\ dia\</foreign> .i. </s> <s>propter quod &longs;peciatim <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <foreign lang="greek">to\ u(f' ou(=</foreign> .i. </s> <s>à quo, hic verò propriè notat efficiens: pr&ecedil;­<lb/>tereà <foreign lang="greek">to\ e)c ou(=</foreign> .i. </s> <s>ex quo: qua voce materia &longs;ignificatur, quanuis ea nota quoque &longs;oleant interna <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1685"></arrow.to.target><lb/>principia &longs;ignificari, ac tali voce formam, nec verò &longs;eor&longs;um, &longs;ed vnà cum materia <expan abbr="expo&longs;itã">expo&longs;itam</expan> fui&longs;&longs;e <lb/>meminerim, vt, cùm dicitur à Porphyrio res ex gemino principio <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan> materia videlicet & for­<lb/>ma. </s> <s>Et cùm duplex &longs;it cau&longs;&longs;æ modus in materia, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> anteà diximus, ob&longs;eruo <expan abbr="etiã">etiam</expan> mo­<lb/>dum po&longs;teriorem, &longs;ic ab Ari&longs;totele expre&longs;&longs;um <foreign lang="greek"><gap/>) po\</foreign>. </s> <s>Nanque ita loquitur, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">h)xw\ de\ ginetai <gap/>)po\</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1685"></arrow.to.target><lb/>principia &longs;ignificari, ac tali voce formam, nec verò &longs;eor&longs;um, &longs;ed vnà cum materia <expan abbr="expo&longs;itã">expo&longs;itam</expan> fui&longs;&longs;e <lb/>meminerim, vt, cùm dicitur à Porphyrio res ex gemino principio <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan> materia videlicet & for­<lb/>ma. </s> <s>Et cùm duplex &longs;it cau&longs;&longs;æ modus in materia, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> anteà diximus, ob&longs;eruo <expan abbr="etiã">etiam</expan> mo­<lb/>dum po&longs;teriorem, &longs;ic ab Ari&longs;totele expre&longs;&longs;um <foreign lang="greek">a)po\</foreign>. </s> <s>Nanque ita loquitur, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">h)xw\ de\ ginetai a)po\</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1686"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">tou= a)e/zos e)no\s genome/nou</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>Echo verò fit ab aëre, qui vnus factus e&longs;t: aër autem &longs;oni materia &longs;ine <lb/>controuer&longs;ia ponitur, nec vt id ex quo, &longs;ed quòd ip&longs;um con&longs;equatur. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia pote&longs;t <lb/>accidentis e&longs;&longs;e materia, tanquam potentia, qua principium ex quo verè <expan abbr="proprie&qacute;">proprieque</expan>. </s> <s>determinatur. <lb/></s> <s>Vnde etiam <foreign lang="greek">to\ poie=in</foreign> .i. </s> <s>facere metaphoricè materiæ tributum <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> e&longs;t, <expan abbr="dũ">dum</expan> inquit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">o( poiw=n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1686"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">tou= a)e/ros e)no\s genome/nou</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>Echo verò fit ab aëre, qui vnus factus e&longs;t: aër autem &longs;oni materia &longs;ine <lb/>controuer&longs;ia ponitur, nec vt id ex quo, &longs;ed quòd ip&longs;um con&longs;equatur. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia pote&longs;t <lb/>accidentis e&longs;&longs;e materia, tanquam potentia, qua principium ex quo verè <expan abbr="proprie&qacute;">proprieque</expan>. </s> <s>determinatur. <lb/></s> <s>Vnde etiam <foreign lang="greek">to\ poiei=n</foreign> .i. </s> <s>facere metaphoricè materiæ tributum <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> e&longs;t, <expan abbr="dũ">dum</expan> inquit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">o( poiw=n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1687"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">a)kou/ein</foreign> .i. </s> <s>qui facit audire. </s> <s>Prætereà comprehendit <foreign lang="greek">to\ ou(= e) nexa</foreign> .i. </s> <s>cuius gratia qui finis e&longs;t, & <foreign lang="greek">to\ <lb/>kaq) o(/</foreign>, quod iam formæ ip&longs;ius e&longs;t proprium. </s> <s>Quocirca &longs;ecundùm naturam a&longs;cen&longs;us in aëre in­<lb/>e&longs;&longs;e dicitur, & mixta moueri &longs;ecundùm <expan abbr="elementũ">elementum</expan> illud quod dominatur, quòd &longs;ecum afferat cer­<lb/>tam <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> in mixto ex qua na&longs;citur motus ip&longs;i re&longs;pondens, & vita ine&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="animũ">animum</expan>, <lb/>atque is modus ab Alexandro &longs;æpi&longs;simè receptus e&longs;t. </s> <s>Quanquam & in iis quæ materiæ comitan­<lb/>tur, v&longs;urpari pote&longs;t i&longs;te character, opinor, quòd eo notetur imago <expan abbr="quædã">quædam</expan> form&ecedil;, dum id &longs;ignifi­<lb/>catur quod na&longs;citur ex ip&longs;o, nec <expan abbr="trãsfunditur">transfunditur</expan> ad aliud, & explicatur ratio formalis, per <expan abbr="quã">quam</expan> ine&longs;t | <arrow.to.target n="marg1687"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">a)kou/ein</foreign> .i. </s> <s>qui facit audire. </s> <s>Prætereà comprehendit <foreign lang="greek">to\ ou(= e)neka</foreign> .i. </s> <s>cuius gratia qui finis e&longs;t, & <foreign lang="greek">to\ <lb/>kaq' o(/</foreign>, quod iam formæ ip&longs;ius e&longs;t proprium. </s> <s>Quocirca &longs;ecundùm naturam a&longs;cen&longs;us in aëre in­<lb/>e&longs;&longs;e dicitur, & mixta moueri &longs;ecundùm <expan abbr="elementũ">elementum</expan> illud quod dominatur, quòd &longs;ecum afferat cer­<lb/>tam <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> in mixto ex qua na&longs;citur motus ip&longs;i re&longs;pondens, & vita ine&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="animũ">animum</expan>, <lb/>atque is modus ab Alexandro &longs;æpi&longs;simè receptus e&longs;t. </s> <s>Quanquam & in iis quæ materiæ comitan­<lb/>tur, v&longs;urpari pote&longs;t i&longs;te character, opinor, quòd eo notetur imago <expan abbr="quædã">quædam</expan> form&ecedil;, dum id &longs;ignifi­<lb/>catur quod na&longs;citur ex ip&longs;o, nec <expan abbr="trãsfunditur">transfunditur</expan> ad aliud, & explicatur ratio formalis, per <expan abbr="quã">quam</expan> ine&longs;t |
| <pb pagenum="248"/>attributum propo&longs;itum. </s> <s>Quapropter inter materiam & <expan abbr="formã">formam</expan> inuer&longs;a quædam &longs;imilitudo in­<lb/> | <pb pagenum="248"/>attributum propo&longs;itum. </s> <s>Quapropter inter materiam & <expan abbr="formã">formam</expan> inuer&longs;a quædam &longs;imilitudo in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1688"></arrow.to.target><lb/>tercedit. </s> <s>Nam &longs;icuti formam &longs;equitur <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, & ine&longs;t in compo&longs;ito &longs;ecundùm formam, &longs;ic quia <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan> con&longs;equatur, &longs;ecundùm materiam ine&longs;&longs;e dici <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Quo fit, vt idem character ad vtrunque <lb/>cau&longs;&longs;æ genus accommodetur. </s> <s>Contrà etiam, quia materia &longs;ubiectum e&longs;t, eò quòd illi tribuitur <lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, &longs;ic cùm aliquid form&ecedil; tribuatur, ip&longs;a quoque degenerat in &longs;ubiectum. </s> <s>Cùm ergo forma <lb/>hìc &longs;ubiecti vice fungatur cuius e&longs;t pati; cùm etiam forma fit ratio, & per quod mouetur compo­<lb/>&longs;itum; nece&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, vt cau&longs;&longs;a &longs;it affectionis, &longs;eu pa&longs;sionis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>principium patibile, non <lb/>&longs;anè, vt patiatur, quia &longs;it obnoxia tran&longs;mutationi, velut materia (quod video decepi&longs;&longs;e quo&longs;dam <lb/>Latinos) &longs;ed quia &longs;it ratio pa&longs;sionis, & id per quod <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> patitur, cùm talem <expan abbr="actũ">actum</expan> per ip&longs;am <lb/>fuerit con&longs;ecutum: nam patitur <expan abbr="etiã">etiam</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed longè alio pacto, quia .&longs;. </s> <s>de potentia transfe­<lb/>ratur ad actum per &longs;uiip&longs;ius tran&longs;mutationem. </s> <s>Ita vt, cùm duo &longs;pectentur in eo quod mouetur, <lb/>quippe ratio potentiæ certo <expan abbr="quodã">quodam</expan> actu pr&ecedil;finit&ecedil;, & ip&longs;a potentia; hæc profectò in ip&longs;o profici­<lb/>&longs;catur à materia, potentiæ verò determinatio na&longs;catur à forma. </s> <s>Ex quo efficitur, vt duo motio­<lb/>nis initia, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> interna reperiantur in &longs;ub&longs;tantia naturali, materia .&longs;. </s> <s>& forma per quæ <lb/>motum adipi&longs;cetur hoc pacto; quoniam per illa mouebitur: non certè quia moueatur ab his; <lb/>nam &longs;ic ab efficiente mouetur, aut ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> à fine, &longs;ed <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> cau&longs;&longs;a &longs;int & ratio, per quam &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1688"></arrow.to.target><lb/>tercedit. </s> <s>Nam &longs;icuti formam &longs;equitur <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, & ine&longs;t in compo&longs;ito &longs;ecundùm formam, &longs;ic quia <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan> con&longs;equatur, &longs;ecundùm materiam ine&longs;&longs;e dici <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Quo fit, vt idem character ad vtrunque <lb/>cau&longs;&longs;æ genus accommodetur. </s> <s>Contrà etiam, quia materia &longs;ubiectum e&longs;t, eò quòd illi tribuitur <lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, &longs;ic cùm aliquid form&ecedil; tribuatur, ip&longs;a quoque degenerat in &longs;ubiectum. </s> <s>Cùm ergo forma <lb/>hìc &longs;ubiecti vice fungatur cuius e&longs;t pati; cùm etiam forma fit ratio, & per quod mouetur compo­<lb/>&longs;itum; nece&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, vt cau&longs;&longs;a &longs;it affectionis, &longs;eu pa&longs;sionis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>principium patibile, non <lb/>&longs;anè, vt patiatur, quia &longs;it obnoxia tran&longs;mutationi, velut materia (quod video decepi&longs;&longs;e quo&longs;dam <lb/>Latinos) &longs;ed quia &longs;it ratio pa&longs;sionis, & id per quod <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> patitur, cùm talem <expan abbr="actũ">actum</expan> per ip&longs;am <lb/>fuerit con&longs;ecutum: nam patitur <expan abbr="etiã">etiam</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed longè alio pacto, quia .&longs;. </s> <s>de potentia transfe­<lb/>ratur ad actum per &longs;uiip&longs;ius tran&longs;mutationem. </s> <s>Ita vt, cùm duo &longs;pectentur in eo quod mouetur, <lb/>quippe ratio potentiæ certo <expan abbr="quodã">quodam</expan> actu pr&ecedil;finit&ecedil;, & ip&longs;a potentia; hæc profectò in ip&longs;o profici­<lb/>&longs;catur à materia, potentiæ verò determinatio na&longs;catur à forma. </s> <s>Ex quo efficitur, vt duo motio­<lb/>nis initia, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> interna reperiantur in &longs;ub&longs;tantia naturali, materia .&longs;. </s> <s>& forma per quæ <lb/>motum adipi&longs;cetur hoc pacto; quoniam per illa mouebitur: non certè quia moueatur ab his; <lb/>nam &longs;ic ab efficiente mouetur, aut ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> à fine, &longs;ed <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> cau&longs;&longs;a &longs;int & ratio, per quam &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1689"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> moueatur, <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio <expan abbr="cõ&longs;ecuta">con&longs;ecuta</expan>, quòd excipiat motum, & quòd certa ratione <lb/>id faciat. </s> <s>Ob eam igitur rem; quia cau&longs;&longs;æ &longs;unt, quòd &longs;ub&longs;tantia moueatur; dicentur optimè pati­<lb/>bilia principia. </s> <s>Non ergo quia <expan abbr="motũ">motum</expan> efficiant, hoc e&longs;t moueant: id <expan abbr=".n.">enim</expan> iam ip&longs;ius efficientis e&longs;t mu­<lb/>nus, quod animali excepto, manet extra mobile, &longs;ed de illo <expan abbr="nũc">nunc</expan> non agitur; verùm, quia per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>moueatur, extra verò &longs;it id quod mouet, quod neque mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan> deformem, & rudem, aut <lb/>omnino quodlibet, &longs;ed hoc quod certa forma pr&ecedil;ditum e&longs;t, cuius functio talis e&longs;t motus qui co­<lb/>mitatur eiu&longs;modi formæ. </s> <s>Cur autem ita &longs;int materia & forma cau&longs;&longs;a motus, explicare non licet. <lb/></s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> videtur hoc habere cau&longs;&longs;am per &longs;e, &longs;ed e&longs;&longs;e illarum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Neque id mirum, quandò <lb/>etiam aliàs &longs;æpè contingit, vt <expan abbr="quædã">quædam</expan> talia &longs;int quæ cau&longs;&longs;a vacent, & ip&longs;a &longs;int <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> cau&longs;&longs;æ, & per <lb/>&longs;e neutiquam demon&longs;trari po&longs;sint. </s> <s>Quanuis non me lateat Philoponum reddere volui&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>; <lb/>cur materia motui &longs;ubiiciatur, & a&longs;&longs;eruerit eam e&longs;&longs;e <expan abbr="di&longs;tantiã">di&longs;tantiam</expan>, ex quo efficiatur, vt tota &longs;imul ea­<lb/>dem forma non po&longs;sit e&longs;&longs;e affecta; ex eo verò &longs;equatur, quòd ex parte & per &longs;ucce&longs;sionem acci­<lb/>piat: id verò nil aliud planè e&longs;t, quàm motus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> vidit ip&longs;e tolli genus illud mutationis quod <lb/>vndique &longs;imul fieri diximus. </s> <s>Nec non quòd aduer&longs;abatur Ari&longs;toteli, licet id ip&longs;e de indu&longs;tria &longs;æ­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1689"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> moueatur, <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio <expan abbr="cõ&longs;ecuta">con&longs;ecuta</expan>, quòd excipiat motum, & quòd certa ratione <lb/>id faciat. </s> <s>Ob eam igitur rem; quia cau&longs;&longs;æ &longs;unt, quòd &longs;ub&longs;tantia moueatur; dicentur optimè pati­<lb/>bilia principia. </s> <s>Non ergo quia <expan abbr="motũ">motum</expan> efficiant, hoc e&longs;t moueant: id <expan abbr=".n.">enim</expan> iam ip&longs;ius efficientis e&longs;t mu­<lb/>nus, quod animali excepto, manet extra mobile, &longs;ed de illo <expan abbr="nũc">nunc</expan> non agitur; verùm, quia per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>moueatur, extra verò &longs;it id quod mouet, quod neque mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan> deformem, & rudem, aut <lb/>omnino quodlibet, &longs;ed hoc quod certa forma pr&ecedil;ditum e&longs;t, cuius functio talis e&longs;t motus qui co­<lb/>mitatur eiu&longs;modi formæ. </s> <s>Cur autem ita &longs;int materia & forma cau&longs;&longs;a motus, explicare non licet. <lb/></s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> videtur hoc habere cau&longs;&longs;am per &longs;e, &longs;ed e&longs;&longs;e illarum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Neque id mirum, quandò <lb/>etiam aliàs &longs;æpè contingit, vt <expan abbr="quædã">quædam</expan> talia &longs;int quæ cau&longs;&longs;a vacent, & ip&longs;a &longs;int <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> cau&longs;&longs;æ, & per <lb/>&longs;e neutiquam demon&longs;trari po&longs;sint. </s> <s>Quanuis non me lateat Philoponum reddere volui&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>; <lb/>cur materia motui &longs;ubiiciatur, & a&longs;&longs;eruerit eam e&longs;&longs;e <expan abbr="di&longs;tantiã">di&longs;tantiam</expan>, ex quo efficiatur, vt tota &longs;imul ea­<lb/>dem forma non po&longs;sit e&longs;&longs;e affecta; ex eo verò &longs;equatur, quòd ex parte & per &longs;ucce&longs;sionem acci­<lb/>piat: id verò nil aliud planè e&longs;t, quàm motus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> vidit ip&longs;e tolli genus illud mutationis quod <lb/>vndique &longs;imul fieri diximus. </s> <s>Nec non quòd aduer&longs;abatur Ari&longs;toteli, licet id ip&longs;e de indu&longs;tria &longs;æ­<lb/> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quæ ad alteram partem problematis de vi forma &longs;olent afferri. </s> <s>Cap. </s> <s>X<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quæ ad alteram partem problematis de vi forma &longs;olent afferri. </s> <s>Cap. </s> <s>X<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AB his tran&longs;eo nunc ad oppo&longs;ita diluënda inter quæ primò nobis occurrit ponderatio <expan abbr="illarũ">illarum</expan> <lb/>vocum <foreign lang="greek">a)zxiw\ tou= k inei=s<gap/>ai <gap/>ai\ h)zemei=n</foreign>. </s> <s>ex quibus illi, cùm talem <expan abbr="s&etilde;&longs;um">sen&longs;um</expan> expre&longs;&longs;erint, quòd <lb/>natura dicatur, ita <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus & quietis, quia <expan abbr="motũ">motum</expan> & quietem in aliquo efficiat; apparet <lb/>&longs;atis <expan abbr="quantũ">quantum</expan> hallucinati fuerint. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> præterquàmquòd à veritate di&longs;cedunt; id <expan abbr="qd">quod</expan> partim <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> <lb/>&longs;uprà, partim po&longs;thàc intelligetur. </s> <s>habent <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> &longs;e Ari&longs;totelis ip&longs;ius <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> qui in <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> <lb/> | <s>AB his tran&longs;eo nunc ad oppo&longs;ita diluënda inter quæ primò nobis occurrit ponderatio <expan abbr="illarũ">illarum</expan> <lb/>vocum <foreign lang="greek">a)rxh\n tou= kinei=sqai kai\ h)remei=n</foreign>. </s> <s>ex quibus illi, cùm talem <expan abbr="s&etilde;&longs;um">sen&longs;um</expan> expre&longs;&longs;erint, quòd <lb/>natura dicatur, ita <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus & quietis, quia <expan abbr="motũ">motum</expan> & quietem in aliquo efficiat; apparet <lb/>&longs;atis <expan abbr="quantũ">quantum</expan> hallucinati fuerint. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> præterquàmquòd à veritate di&longs;cedunt; id <expan abbr="qd">quod</expan> partim <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> <lb/>&longs;uprà, partim po&longs;thàc intelligetur. </s> <s>habent <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> &longs;e Ari&longs;totelis ip&longs;ius <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> qui in <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1692"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg1692"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="249"/> | <pb pagenum="249"/> |
| <arrow.to.target n="marg1693"></arrow.to.target><lb/>à nobis allatum & accepit, & interpr&ecedil;tatus e&longs;t eiu&longs;modi verba & expre&longs;sè docuit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vim <expan abbr="illã">illam</expan> eius <lb/> | <arrow.to.target n="marg1693"></arrow.to.target><lb/>à nobis allatum & accepit, & interpr&ecedil;tatus e&longs;t eiu&longs;modi verba & expre&longs;sè docuit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vim <expan abbr="illã">illam</expan> eius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1694"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e definitionis, quòd natura e&longs;&longs;et patiendi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> efficiendi principium, nec modò in latione, <lb/>verùm etiam in aliis motibus &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Quinetiam interpr&ecedil;tatio no&longs;tra cum rerum <lb/>natura & artificio dialectico mirificè <expan abbr="cõgruit">congruit</expan>, & cum ip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura, quia cùm motus duobus <lb/>principiis innitatur, mouente ac mobili; pr&ecedil;cipuè tamen e&longs;t in mobili, non <expan abbr="aũt">aut</expan> in mouente. </s> <s>Quare <lb/>etiam &longs;i per motum note&longs;cere debuit natura, probabilius fuit, ne magis nece&longs;&longs;arium dixerim, <lb/>definire ip&longs;am per <expan abbr="motũ">motum</expan>, quatenus re&longs;picit mobile, potius quàm vt intuetur mouens: cùm diale­<lb/>ctico verò artificio: proptereà quòd exponitur natura per illud cuius e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="proximũ">proximum</expan> mo­<lb/>re primum con&longs;ueto quo Ari&longs;toteles initia rerum explicare &longs;olitus e&longs;t; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> per alia principia <lb/>declarari po&longs;&longs;unt: propinquius <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;ibi ip&longs;i quodque e&longs;t, quàm alij: at iam, quà forma e&longs;t, <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/>ide&longs;t, e&longs;&longs;e rationem motus: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> intrin&longs;ecum e&longs;t rei qu&ecedil; mouetur, vt efficiens <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd alij, qua­<lb/>tenus aliud, ine&longs;t ea vis multò remotius. </s> <s>Illud verò pror&longs;us ridiculum, quòd eæ voces accipiend&ecedil; <lb/>&longs;int &longs;ub pote&longs;tate agendi, & illud <foreign lang="greek">kinei=d <gap/>ai</foreign> idem valere, ac <foreign lang="greek">kinei=n</foreign>, tanquàm &longs;it <expan abbr="verbũ">verbum</expan> <expan abbr="cõmune">commune</expan>: <lb/>nanque illi re&longs;pondere oportet <expan abbr="alterã">alteram</expan> vocem <foreign lang="greek">h)zemei=n</foreign> .i. </s> <s>quie&longs;cendi. </s> <s>ita <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;e habet natura ad quie­<lb/>tem, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ad motum. </s> <s>Quamobrem, &longs;icut ponitur ita principium, quia faciat motum; <lb/>con&longs;imili ratione principium debet e&longs;&longs;e quietis, vt faciat quietem. </s> <s>hoc verò fal&longs;um e&longs;t, cùm eius <lb/> | <arrow.to.target n="marg1694"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e definitionis, quòd natura e&longs;&longs;et patiendi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> efficiendi principium, nec modò in latione, <lb/>verùm etiam in aliis motibus &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Quinetiam interpr&ecedil;tatio no&longs;tra cum rerum <lb/>natura & artificio dialectico mirificè <expan abbr="cõgruit">congruit</expan>, & cum ip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura, quia cùm motus duobus <lb/>principiis innitatur, mouente ac mobili; pr&ecedil;cipuè tamen e&longs;t in mobili, non <expan abbr="aũt">aut</expan> in mouente. </s> <s>Quare <lb/>etiam &longs;i per motum note&longs;cere debuit natura, probabilius fuit, ne magis nece&longs;&longs;arium dixerim, <lb/>definire ip&longs;am per <expan abbr="motũ">motum</expan>, quatenus re&longs;picit mobile, potius quàm vt intuetur mouens: cùm diale­<lb/>ctico verò artificio: proptereà quòd exponitur natura per illud cuius e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="proximũ">proximum</expan> mo­<lb/>re primum con&longs;ueto quo Ari&longs;toteles initia rerum explicare &longs;olitus e&longs;t; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> per alia principia <lb/>declarari po&longs;&longs;unt: propinquius <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;ibi ip&longs;i quodque e&longs;t, quàm alij: at iam, quà forma e&longs;t, <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/>ide&longs;t, e&longs;&longs;e rationem motus: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> intrin&longs;ecum e&longs;t rei qu&ecedil; mouetur, vt efficiens <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd alij, qua­<lb/>tenus aliud, ine&longs;t ea vis multò remotius. </s> <s>Illud verò pror&longs;us ridiculum, quòd eæ voces accipiend&ecedil; <lb/>&longs;int &longs;ub pote&longs;tate agendi, & illud <foreign lang="greek">kinei=sqai</foreign> idem valere, ac <foreign lang="greek">kinei=n</foreign>, tanquàm &longs;it <expan abbr="verbũ">verbum</expan> <expan abbr="cõmune">commune</expan>: <lb/>nanque illi re&longs;pondere oportet <expan abbr="alterã">alteram</expan> vocem <foreign lang="greek">h)remei=n</foreign> .i. </s> <s>quie&longs;cendi. </s> <s>ita <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;e habet natura ad quie­<lb/>tem, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ad motum. </s> <s>Quamobrem, &longs;icut ponitur ita principium, quia faciat motum; <lb/>con&longs;imili ratione principium debet e&longs;&longs;e quietis, vt faciat quietem. </s> <s>hoc verò fal&longs;um e&longs;t, cùm eius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1695"></arrow.to.target><lb/>vis &longs;it patiendi, ac &longs;i vox alteri par accipienda foret, ea e&longs;&longs;et <foreign lang="greek">h)zemizein</foreign>. </s> <s>Mitto nunc, ne more <expan abbr="gram-maticorũ">gram­<lb/>maticorum</expan> in vi verborum nimis in&longs;i&longs;tere videar: quod tamen <expan abbr="vtinã">vtinam</expan> in Ari&longs;totel&ecedil;o contextu ob­<lb/>&longs;eruaretur; nam &longs;ic innumer&ecedil; ineptiæ de Ari&longs;totelica philo&longs;ophia pellerentur. </s> <s>Sed ne videar hîc <lb/>excurrere velut equus in planitie, mitto, quòd <expan abbr="cõmunium">communium</expan> verborum v&longs;us non <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <expan abbr="frequ&etilde;s">frequens</expan> <lb/>e&longs;t, vt toties ab Ari&longs;totele in ip&longs;a definitione quæ c&ecedil;teroqui per &longs;eip&longs;am voceis v&longs;itatas po&longs;tulat, <lb/>& abhorret ab in&longs;uetis, & in definitione naturæ, quæ adeò princeps e&longs;t in hac methodo, & vnde <lb/>lumen per vniuer&longs;am natur&ecedil; <expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> effunditur, repeti debuerit, præ&longs;ertim propria &longs;up­<lb/>petente: illud moneo duntaxat, &longs;i <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t ea definitio, & vnà <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s>complecti­<lb/>tur: &longs;i voces illæ &longs;ub agendi figura capiendæ &longs;unt; efficietur inde, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> materiam &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>mouendi & quie&longs;cendi, quia <expan abbr="motũ">motum</expan> faciat & <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, quòd planè & ab Ari&longs;totelis in&longs;tituto, & à &longs;en­<lb/>&longs;u <expan abbr="cõmuni">communi</expan> abhorret. </s> <s>ita vt nulla controuer&longs;ia de <expan abbr="verborũ">verborum</expan> vi re&longs;tet, ac &longs;iquis velit alteram partem <lb/>tueri problematis, is certè non ab iis verbis defen&longs;ionis &longs;uæ cau&longs;&longs;am, &longs;ed ab aliis machinis, atque <lb/>argumentis petere cogatur. </s> <s>Quod item ab Ari&longs;totele dictum e&longs;t. </s> <s>Vnum &longs;at e&longs;&longs;e ad patiendum, <lb/>nihil vtique officit. </s> <s>Etenim pro &longs;ubiecta &longs;ententia verba interpretari oportet. </s> <s>tum verò Ari&longs;to­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1695"></arrow.to.target><lb/>vis &longs;it patiendi, ac &longs;i vox alteri par accipienda foret, ea e&longs;&longs;et <foreign lang="greek">h)remizein</foreign>. </s> <s>Mitto nunc, ne more <expan abbr="gram-maticorũ">gram­<lb/>maticorum</expan> in vi verborum nimis in&longs;i&longs;tere videar: quod tamen <expan abbr="vtinã">vtinam</expan> in Ari&longs;totel&ecedil;o contextu ob­<lb/>&longs;eruaretur; nam &longs;ic innumer&ecedil; ineptiæ de Ari&longs;totelica philo&longs;ophia pellerentur. </s> <s>Sed ne videar hîc <lb/>excurrere velut equus in planitie, mitto, quòd <expan abbr="cõmunium">communium</expan> verborum v&longs;us non <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <expan abbr="frequ&etilde;s">frequens</expan> <lb/>e&longs;t, vt toties ab Ari&longs;totele in ip&longs;a definitione quæ c&ecedil;teroqui per &longs;eip&longs;am voceis v&longs;itatas po&longs;tulat, <lb/>& abhorret ab in&longs;uetis, & in definitione naturæ, quæ adeò princeps e&longs;t in hac methodo, & vnde <lb/>lumen per vniuer&longs;am natur&ecedil; <expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> effunditur, repeti debuerit, præ&longs;ertim propria &longs;up­<lb/>petente: illud moneo duntaxat, &longs;i <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t ea definitio, & vnà <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s>complecti­<lb/>tur: &longs;i voces illæ &longs;ub agendi figura capiendæ &longs;unt; efficietur inde, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> materiam &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>mouendi & quie&longs;cendi, quia <expan abbr="motũ">motum</expan> faciat & <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, quòd planè & ab Ari&longs;totelis in&longs;tituto, & à &longs;en­<lb/>&longs;u <expan abbr="cõmuni">communi</expan> abhorret. </s> <s>ita vt nulla controuer&longs;ia de <expan abbr="verborũ">verborum</expan> vi re&longs;tet, ac &longs;iquis velit alteram partem <lb/>tueri problematis, is certè non ab iis verbis defen&longs;ionis &longs;uæ cau&longs;&longs;am, &longs;ed ab aliis machinis, atque <lb/>argumentis petere cogatur. </s> <s>Quod item ab Ari&longs;totele dictum e&longs;t. </s> <s>Vnum &longs;at e&longs;&longs;e ad patiendum, <lb/>nihil vtique officit. </s> <s>Etenim pro &longs;ubiecta &longs;ententia verba interpretari oportet. </s> <s>tum verò Ari&longs;to­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1696"></arrow.to.target><lb/>teles de principiorum numero di&longs;&longs;erebat, & ex oppo&longs;itione innumerat tertium quod erat <expan abbr="&longs;ubie-ctũ">&longs;ubie­<lb/>ctum</expan>, erat <expan abbr="aũt">aut</expan> capax contrariorum. </s> <s>de hoc &longs;ubiecto quod excipit vtraque contraria, & verè pati­<lb/>tur aliam <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="excipi&etilde;s">excipiens</expan>, & <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> &longs;uam ip&longs;ius <expan abbr="depon&etilde;s">deponens</expan>, cùm loqueretur ibi philo&longs;ophus, <lb/>aiebat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ad <expan abbr="patiendũ">patiendum</expan> &longs;ufficere: forma verò &longs;olùm e&longs;t ratio <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>, non <expan abbr="aũt">aut</expan> patitur, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Proptereà, quanuis forma ponatur e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile, non idcirco facit, vt duo &longs;int principia <lb/>nece&longs;&longs;aria ad patiendum. </s> <s>Nec &longs;ub ea voce continetur forma, quia &longs;it idonea pati, & extrin&longs;ecùs <lb/>aliam a&longs;&longs;umere naturam. </s> <s>Et quanuis in&longs;tare po&longs;sis, Ari&longs;totelem à ratione <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> 1. Phy&longs;. <lb/>lib. excludere, atque illi omnino tribuere facultatem agendi: nanque numerans duo contraria <lb/>& <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, admonet antiquos cum Platone di&longs;&longs;entire: &longs;iquidem ip&longs;e duo quidem pati po&longs;uerit, <lb/>vnum <expan abbr="aũt">aut</expan> agere; illi contrà, quos imitatus e&longs;t Ari&longs;toteles, duo &longs;anè agere, vnum verò pati: agere <lb/>oppidò, aut pro eo &longs;ump&longs;it, quod e&longs;t terminare <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan>, aut de&longs;crip&longs;it contraria per id quod <lb/>&longs;ibi certè conuenit; verùm non ea ratione qua &longs;unt natura. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id in hac methodo dum <lb/>con&longs;titerat, quòd hæc principia forent naturæ. </s> <s>verùm in 2. Phy&longs;. initio declarari oportuit. </s> <s>Nam <lb/>per&longs;picuum e&longs;t, <expan abbr="formã">formam</expan> item vi præditam e&longs;&longs;e agendi, licet non in eo in quo e&longs;t: at natura accipi­<lb/>tur, vt in eo in quo e&longs;t. </s> <s>Et planius illud, quòd tran&longs;mutatio non attribuitur illis vt efficientibus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1696"></arrow.to.target><lb/>teles de principiorum numero di&longs;&longs;erebat, & ex oppo&longs;itione innumerat tertium quod erat <expan abbr="&longs;ubie-ctũ">&longs;ubie­<lb/>ctum</expan>, erat <expan abbr="aũt">aut</expan> capax contrariorum. </s> <s>de hoc &longs;ubiecto quod excipit vtraque contraria, & verè pati­<lb/>tur aliam <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="excipi&etilde;s">excipiens</expan>, & <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> &longs;uam ip&longs;ius <expan abbr="depon&etilde;s">deponens</expan>, cùm loqueretur ibi philo&longs;ophus, <lb/>aiebat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ad <expan abbr="patiendũ">patiendum</expan> &longs;ufficere: forma verò &longs;olùm e&longs;t ratio <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>, non <expan abbr="aũt">aut</expan> patitur, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Proptereà, quanuis forma ponatur e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile, non idcirco facit, vt duo &longs;int principia <lb/>nece&longs;&longs;aria ad patiendum. </s> <s>Nec &longs;ub ea voce continetur forma, quia &longs;it idonea pati, & extrin&longs;ecùs <lb/>aliam a&longs;&longs;umere naturam. </s> <s>Et quanuis in&longs;tare po&longs;sis, Ari&longs;totelem à ratione <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> 1. Phy&longs;. <lb/>lib. excludere, atque illi omnino tribuere facultatem agendi: nanque numerans duo contraria <lb/>& <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, admonet antiquos cum Platone di&longs;&longs;entire: &longs;iquidem ip&longs;e duo quidem pati po&longs;uerit, <lb/>vnum <expan abbr="aũt">aut</expan> agere; illi contrà, quos imitatus e&longs;t Ari&longs;toteles, duo &longs;anè agere, vnum verò pati: agere <lb/>oppidò, aut pro eo &longs;ump&longs;it, quod e&longs;t terminare <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan>, aut de&longs;crip&longs;it contraria per id quod <lb/>&longs;ibi certè conuenit; verùm non ea ratione qua &longs;unt natura. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id in hac methodo dum <lb/>con&longs;titerat, quòd hæc principia forent naturæ. </s> <s>verùm in 2. Phy&longs;. initio declarari oportuit. </s> <s>Nam <lb/>per&longs;picuum e&longs;t, <expan abbr="formã">formam</expan> item vi præditam e&longs;&longs;e agendi, licet non in eo in quo e&longs;t: at natura accipi­<lb/>tur, vt in eo in quo e&longs;t. </s> <s>Et planius illud, quòd tran&longs;mutatio non attribuitur illis vt efficientibus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1697"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed vt formaliter immutantibus, quòd illorum præ&longs;entia .&longs;. </s> <s>efficiat aliud eo pror&longs;us modo quo <lb/>efficiendi facultate in&longs;igniuit Ari&longs;toteles principia mathematica. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quòd iis immutatis ea <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1697"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed vt formaliter immutantibus, quòd illorum præ&longs;entia .&longs;. </s> <s>efficiat aliud eo pror&longs;us modo quo <lb/>efficiendi facultate in&longs;igniuit Ari&longs;toteles principia mathematica. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quòd iis immutatis ea <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1698"></arrow.to.target><lb/>quæ pendent ex illis immutarentur. </s> <s>Quàm verò fal&longs;um illud &longs;it; Id quod mouetur ab alio non <lb/>moueri &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; ex his qu&ecedil; po&longs;teà &longs;ubiicientur, admodum facilè con&longs;tabit: nam mul­<lb/>ta po&longs;thàc nobis de hac ip&longs;a re dicenda &longs;unt, & loca Ari&longs;totelis aperti&longs;sima proponenda, vt nihil <lb/>in eius di&longs;ciplina con&longs;tantius e&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Intereà tamen accipiamus naturalem <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;ola mo­<lb/>bilis propen&longs;ione contentum e&longs;&longs;e: id quod <expan abbr="etiã">etiam</expan> nobis haud inuiti dabunt, opinor, aduer&longs;arij no­<lb/>&longs;tri: quandò etiam c&ecedil;le&longs;tem motum naturalem e&longs;&longs;e fatentur &longs;ufficiente ad id patibili principio <lb/>duntaxat. </s> <s>Sed plura po&longs;thàc. </s> <s>nunc ad alia properemus. </s> <s>Quod opponitur, Deum & naturam nil <lb/>agere fru&longs;trà. </s> <s>Sic natura, non vt forma, &longs;ed generatim &longs;umpta e&longs;t, & facere <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t, quàm <lb/>illud &longs;ignificatum de quo nunc agitur; proptereaquòd ex eo notatur &longs;olùm progre&longs;&longs;us ip&longs;ius ef­<lb/>fectus à &longs;ua cau&longs;&longs;a, in quocunque genere illa &longs;it. </s> <s>Etenim neque Deum propriè facere cen&longs;ui&longs;&longs;e <lb/>dicemus Ari&longs;totelem, &longs;ed veluti finem &longs;olùm. </s> <s>Ob&longs;eruo <expan abbr=".n.">enim</expan> apud Ari&longs;totelem, agendi facultatem <lb/>in eo quod &longs;eparatum e&longs;t, eam poni qu&ecedil; conueniat fini. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> tamet&longs;i de hoc etiam plura &longs;unt alio lo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1698"></arrow.to.target><lb/>quæ pendent ex illis immutarentur. </s> <s>Quàm verò fal&longs;um illud &longs;it; Id quod mouetur ab alio non <lb/>moueri &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; ex his qu&ecedil; po&longs;teà &longs;ubiicientur, admodum facilè con&longs;tabit: nam mul­<lb/>ta po&longs;thàc nobis de hac ip&longs;a re dicenda &longs;unt, & loca Ari&longs;totelis aperti&longs;sima proponenda, vt nihil <lb/>in eius di&longs;ciplina con&longs;tantius e&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Intereà tamen accipiamus naturalem <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;ola mo­<lb/>bilis propen&longs;ione contentum e&longs;&longs;e: id quod <expan abbr="etiã">etiam</expan> nobis haud inuiti dabunt, opinor, aduer&longs;arij no­<lb/>&longs;tri: quandò etiam c&ecedil;le&longs;tem motum naturalem e&longs;&longs;e fatentur &longs;ufficiente ad id patibili principio <lb/>duntaxat. </s> <s>Sed plura po&longs;thàc. </s> <s>nunc ad alia properemus. </s> <s>Quod opponitur, Deum & naturam nil <lb/>agere fru&longs;trà. </s> <s>Sic natura, non vt forma, &longs;ed generatim &longs;umpta e&longs;t, & facere <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t, quàm <lb/>illud &longs;ignificatum de quo nunc agitur; proptereaquòd ex eo notatur &longs;olùm progre&longs;&longs;us ip&longs;ius ef­<lb/>fectus à &longs;ua cau&longs;&longs;a, in quocunque genere illa &longs;it. </s> <s>Etenim neque Deum propriè facere cen&longs;ui&longs;&longs;e <lb/>dicemus Ari&longs;totelem, &longs;ed veluti finem &longs;olùm. </s> <s>Ob&longs;eruo <expan abbr=".n.">enim</expan> apud Ari&longs;totelem, agendi facultatem <lb/>in eo quod &longs;eparatum e&longs;t, eam poni qu&ecedil; conueniat fini. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> tamet&longs;i de hoc etiam plura &longs;unt alio lo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1699"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg1699"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="250"/>co dicenda. </s> <s>nobis <expan abbr=".n.">enim</expan> hîc ea tantum indica&longs;&longs;e &longs;ufficiat, vnde oppo&longs;itorum fallaciæ detegantur. <lb/></s> <s> | <pb pagenum="250"/>co dicenda. </s> <s>nobis <expan abbr=".n.">enim</expan> hîc ea tantum indica&longs;&longs;e &longs;ufficiat, vnde oppo&longs;itorum fallaciæ detegantur. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg1700"></arrow.to.target><lb/>Neque ob&longs;tant item characteres quibus efficientes cau&longs;&longs;æ de&longs;cribi &longs;olent, qui cum Deo, tum na­<lb/>turæ tribuantur ab Ari&longs;totele: &longs;iquidem iis philo&longs;ophi per&longs;æpè abutantur, quemadmodum nos <lb/>anteà quoquo modo &longs;ignificauimus. </s> <s>Iam verò, quod obiicitur; Agere proprium e&longs;&longs;e formæ. </s> <s>hoc <lb/>ita proprium e&longs;&longs;e accipiendum e&longs;t, non &longs;anè quòd ip&longs;i nullo modo conueniat ratio patiendi, aut <lb/>quòd ip&longs;i agendi ratio <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>, quatenus e&longs;t forma, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> eadem forma plureis &longs;ubit rationeis <lb/>& efficientis & finis. </s> <s>verùm, quia per id à materia &longs;egregetur, quoniam ip&longs;a &longs;olum patitur, agit <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> propriè nunquam, forma verò &longs;emper agere pote&longs;t, & omnis forma naturalis. </s> <s>attamen non <lb/>id efficit, quatenus e&longs;t natura propriè &longs;umpta & forma, &longs;ed tum degenerat in efficiens, quòd na­<lb/>tura non e&longs;t, aut non præcipuè, veluti con&longs;titit, cùm &longs;ignificata naturæ &longs;uprà recen&longs;uimus, quod <lb/>item in <expan abbr="eã">eam</expan> partem <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> vt verè forma efficiat: nam verè & per &longs;e actio <expan abbr="indiuiduorũ">indiuiduorum</expan> <lb/>e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> agant indiuidua per <expan abbr="formã">formam</expan>, neque tamen in &longs;eip&longs;a, &longs;ed in alia &longs;ubiecto differentia. <lb/></s> <s>Illud etiam quod contrà dicitur: Naturam habere vim mouendi illud in quo e&longs;t: po&longs;tulat item <lb/>vt communius interpr&ecedil;temur, quia &longs;cilicet producat <expan abbr="motũ">motum</expan>, <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> id faciat, &longs;iue vt effi­<lb/>ciens, &longs;iue vt forma. </s> <s>addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> quòd vim habeat immutandi formaliter, & quòd &longs;it quacunque <lb/>ratione principium motus; nam <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> item ea de&longs;criptio <expan abbr="materiã">materiam</expan>, cui vis omnis agendi de­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1700"></arrow.to.target><lb/>Neque ob&longs;tant item characteres quibus efficientes cau&longs;&longs;æ de&longs;cribi &longs;olent, qui cum Deo, tum na­<lb/>turæ tribuantur ab Ari&longs;totele: &longs;iquidem iis philo&longs;ophi per&longs;æpè abutantur, quemadmodum nos <lb/>anteà quoquo modo &longs;ignificauimus. </s> <s>Iam verò, quod obiicitur; Agere proprium e&longs;&longs;e formæ. </s> <s>hoc <lb/>ita proprium e&longs;&longs;e accipiendum e&longs;t, non &longs;anè quòd ip&longs;i nullo modo conueniat ratio patiendi, aut <lb/>quòd ip&longs;i agendi ratio <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>, quatenus e&longs;t forma, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> eadem forma plureis &longs;ubit rationeis <lb/>& efficientis & finis. </s> <s>verùm, quia per id à materia &longs;egregetur, quoniam ip&longs;a &longs;olum patitur, agit <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> propriè nunquam, forma verò &longs;emper agere pote&longs;t, & omnis forma naturalis. </s> <s>attamen non <lb/>id efficit, quatenus e&longs;t natura propriè &longs;umpta & forma, &longs;ed tum degenerat in efficiens, quòd na­<lb/>tura non e&longs;t, aut non præcipuè, veluti con&longs;titit, cùm &longs;ignificata naturæ &longs;uprà recen&longs;uimus, quod <lb/>item in <expan abbr="eã">eam</expan> partem <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> vt verè forma efficiat: nam verè & per &longs;e actio <expan abbr="indiuiduorũ">indiuiduorum</expan> <lb/>e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> agant indiuidua per <expan abbr="formã">formam</expan>, neque tamen in &longs;eip&longs;a, &longs;ed in alia &longs;ubiecto differentia. <lb/></s> <s>Illud etiam quod contrà dicitur: Naturam habere vim mouendi illud in quo e&longs;t: po&longs;tulat item <lb/>vt communius interpr&ecedil;temur, quia &longs;cilicet producat <expan abbr="motũ">motum</expan>, <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> id faciat, &longs;iue vt effi­<lb/>ciens, &longs;iue vt forma. </s> <s>addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> quòd vim habeat immutandi formaliter, & quòd &longs;it quacunque <lb/>ratione principium motus; nam <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> item ea de&longs;criptio <expan abbr="materiã">materiam</expan>, cui vis omnis agendi de­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1701"></arrow.to.target><lb/>negatur. </s> <s>Et vtraque materia .&longs;. </s> <s>& forma &longs;unt principia quæ vim habent exhibendi motus illi in <lb/>quo &longs;unt, efficiens verò, quatenus huiu&longs;modi, externum e&longs;&longs;e cogno&longs;cemus aliàs. </s> <s>ac forma qui­<lb/>dem, quia &longs;it ratio, propter quam materia certis motibus agitari po&longs;sit, quæ c&ecedil;teroqui per &longs;e infi­<lb/>nita e&longs;t, <expan abbr="præ&qacute;">præque</expan>. </s> <s>appetitus infinitate, ad <expan abbr="o&etilde;is">oenis</expan> formas excipiendas æ què propen&longs;a, incerta quò ferre­<lb/>tur, otio&longs;a torperet. </s> <s>Ad locum verò 2. Phy&longs;. re&longs;pondemus, Ari&longs;totelem eiu&longs;modi exemplis &longs;igni­<lb/>fica&longs;&longs;e nobis, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> finis in natura exi&longs;tit; ita quoque dari efficiens, atque innui&longs;&longs;e (ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> demon&longs;tratur e&longs;&longs;e efficiens, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a manife&longs;ti&longs;sima per &longs;e in natura, &longs;ed per&longs;uadetur <lb/>&longs;olùm: &longs;icuti neque demon&longs;tratur e&longs;&longs;e finis: &longs;ed id &longs;olum, quòd natura agat propter finem) hæc <lb/>&longs;imul ine&longs;&longs;e in natura, per illa quidem <expan abbr="ex&etilde;pla">exempla</expan>, vt non e&longs;&longs;e parem pror&longs;us <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> credamus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <lb/>quæ in exemplis accepta fuerunt, <expan abbr="atq.">atque</expan> in natura: quandoquidem in iis <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t indiuiduum <lb/>idem ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan>, quod tamen idem ad &longs;peciem &longs;olùm e&longs;t in natura, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> paullò ante <lb/>fuerat ab ip&longs;omet philo&longs;opho explicatum. </s> <s>Sed ego ineptus, qui cùm habeam Ari&longs;totelem <expan abbr="vin-dic&etilde;">vin­<lb/>dicem</expan> huiu&longs;ce difficultatis eum mihi patronu non parem. </s> <s>Ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> docuit <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ita dici <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1701"></arrow.to.target><lb/>negatur. </s> <s>Et vtraque materia .&longs;. </s> <s>& forma &longs;unt principia quæ vim habent exhibendi motus illi in <lb/>quo &longs;unt, efficiens verò, quatenus huiu&longs;modi, externum e&longs;&longs;e cogno&longs;cemus aliàs. </s> <s>ac forma qui­<lb/>dem, quia &longs;it ratio, propter quam materia certis motibus agitari po&longs;sit, quæ c&ecedil;teroqui per &longs;e infi­<lb/>nita e&longs;t, <expan abbr="præ&qacute;">præque</expan>. </s> <s>appetitus infinitate, ad <expan abbr="o&etilde;is">omneis</expan> formas excipiendas æquè propen&longs;a, incerta quò ferre­<lb/>tur, otio&longs;a torperet. </s> <s>Ad locum verò 2. Phy&longs;. re&longs;pondemus, Ari&longs;totelem eiu&longs;modi exemplis &longs;igni­<lb/>fica&longs;&longs;e nobis, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> finis in natura exi&longs;tit; ita quoque dari efficiens, atque innui&longs;&longs;e (ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> demon&longs;tratur e&longs;&longs;e efficiens, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a manife&longs;ti&longs;sima per &longs;e in natura, &longs;ed per&longs;uadetur <lb/>&longs;olùm: &longs;icuti neque demon&longs;tratur e&longs;&longs;e finis: &longs;ed id &longs;olum, quòd natura agat propter finem) hæc <lb/>&longs;imul ine&longs;&longs;e in natura, per illa quidem <expan abbr="ex&etilde;pla">exempla</expan>, vt non e&longs;&longs;e parem pror&longs;us <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> credamus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <lb/>quæ in exemplis accepta fuerunt, <expan abbr="atq.">atque</expan> in natura: quandoquidem in iis <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t indiuiduum <lb/>idem ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan>, quod tamen idem ad &longs;peciem &longs;olùm e&longs;t in natura, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> paullò ante <lb/>fuerat ab ip&longs;omet philo&longs;opho explicatum. </s> <s>Sed ego ineptus, qui cùm habeam Ari&longs;totelem <expan abbr="vin-dic&etilde;">vin­<lb/>dicem</expan> huiu&longs;ce difficultatis eum mihi patronu non parem. </s> <s>Ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> docuit <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ita dici <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1702"></arrow.to.target><lb/>intrin&longs;ecum eo, quae homo <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> generat, nec alterius <expan abbr="rõnis">rationis</expan> e&longs;t faciens ab eo, <expan abbr="qd">quod</expan> fit. </s> <s>Non igitur in <lb/> | <arrow.to.target n="marg1702"></arrow.to.target><lb/>intrin&longs;ecum eo, quae homo <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> generat, nec alterius <expan abbr="rõnis">rationis</expan> e&longs;t faciens ab eo, <expan abbr="qd">quod</expan> fit. </s> <s>Non igitur in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1703"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> faciens & patiens in natura. </s> <s>De reditu verò aquæ ad <expan abbr="pri&longs;tinũ">pri&longs;tinum</expan> <expan abbr="&longs;tatũ">&longs;tatum</expan>, <lb/>& de motu <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> po&longs;tea: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> <expan abbr="cõ&longs;imilis">con&longs;imilis</expan> e&longs;t ip&longs;ius natur&ecedil; progre&longs;­<lb/>&longs;us; ab eodem <expan abbr=".n.">enim</expan> principio refrigeratur aqua, à quo elementum extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> locum vi manens, <lb/>vbi dimi&longs;&longs;um fuerit, ad <expan abbr="&longs;tatũ">&longs;tatum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> &longs;e conuertit. </s> <s>In&longs;uper id quod Ari&longs;totelico more <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>. <lb/></s> <s>Vbi principium patiens ibi quoque fore agens, pertinet quidem ad principia quæ ponuntur e&longs;&longs;e <lb/>naturæ, non tamen ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> qua &longs;unt naturæ proprij &longs;ignificat, quòd in præ&longs;entia quærimus. </s> <s>Nec <lb/>ab Ari&longs;totele affertur in eum &longs;en&longs;um, vt mens ip&longs;a agens immutet alteram <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> quæ <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> in <lb/>potentia, &longs;icut ferunt naturam quæ e&longs;t forma, afficere materiam. </s> <s>Proinde actio mentis illius à <lb/>pleri&longs;que philo&longs;ophis erga phanta&longs;mata ponitur quæ tanquàm extrin&longs;ecùs re&longs;picit, & &longs;ic agit in <lb/>aliud, quatenus aliud, <expan abbr="nõ">non</expan> in illud ip&longs;um in quo exi&longs;tit. </s> <s>Itaque <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et idem cur&longs;us mentis actuo­<lb/>&longs;æ & formæ. </s> <s>Tran&longs;tulit item Alexander in ea hypothe&longs;i nomen agentis ad Deum quod e&longs;t pror­<lb/>&longs;us mouens &longs;eparatum, neque vel ip&longs;o auctore mouet, ni&longs;i vt finis. </s> <s>Ideò peccat ea ratio multis <lb/>modis fallens ambiguo dum accipit agere quod e&longs;t mouere, cùm tamen actio communiter acci­<lb/>piatur; tum deinde tribuens form&ecedil;, &longs;impliciter id quod ip&longs;i conuenit, quatenus e&longs;t efficiens, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>a&longs;&longs;umens formam agere in id in quo e&longs;t, quemadmodum agit in aliud. </s> <s>Apparet etiam po&longs;tremi <lb/> | <arrow.to.target n="marg1703"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan> e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> faciens & patiens in natura. </s> <s>De reditu verò aquæ ad <expan abbr="pri&longs;tinũ">pri&longs;tinum</expan> <expan abbr="&longs;tatũ">&longs;tatum</expan>, <lb/>& de motu <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> po&longs;tea: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> <expan abbr="cõ&longs;imilis">con&longs;imilis</expan> e&longs;t ip&longs;ius natur&ecedil; progre&longs;­<lb/>&longs;us; ab eodem <expan abbr=".n.">enim</expan> principio refrigeratur aqua, à quo elementum extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> locum vi manens, <lb/>vbi dimi&longs;&longs;um fuerit, ad <expan abbr="&longs;tatũ">&longs;tatum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> &longs;e conuertit. </s> <s>In&longs;uper id quod Ari&longs;totelico more <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>. <lb/></s> <s>Vbi principium patiens ibi quoque fore agens, pertinet quidem ad principia quæ ponuntur e&longs;&longs;e <lb/>naturæ, non tamen ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> qua &longs;unt naturæ proprij &longs;ignificat, quòd in præ&longs;entia quærimus. </s> <s>Nec <lb/>ab Ari&longs;totele affertur in eum &longs;en&longs;um, vt mens ip&longs;a agens immutet alteram <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> quæ <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> in <lb/>potentia, &longs;icut ferunt naturam quæ e&longs;t forma, afficere materiam. </s> <s>Proinde actio mentis illius à <lb/>pleri&longs;que philo&longs;ophis erga phanta&longs;mata ponitur quæ tanquàm extrin&longs;ecùs re&longs;picit, & &longs;ic agit in <lb/>aliud, quatenus aliud, <expan abbr="nõ">non</expan> in illud ip&longs;um in quo exi&longs;tit. </s> <s>Itaque <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et idem cur&longs;us mentis actuo­<lb/>&longs;æ & formæ. </s> <s>Tran&longs;tulit item Alexander in ea hypothe&longs;i nomen agentis ad Deum quod e&longs;t pror­<lb/>&longs;us mouens &longs;eparatum, neque vel ip&longs;o auctore mouet, ni&longs;i vt finis. </s> <s>Ideò peccat ea ratio multis <lb/>modis fallens ambiguo dum accipit agere quod e&longs;t mouere, cùm tamen actio communiter acci­<lb/>piatur; tum deinde tribuens form&ecedil;, &longs;impliciter id quod ip&longs;i conuenit, quatenus e&longs;t efficiens, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>a&longs;&longs;umens formam agere in id in quo e&longs;t, quemadmodum agit in aliud. </s> <s>Apparet etiam po&longs;tremi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1704"></arrow.to.target><lb/>argumenti <expan abbr="a&longs;&longs;umption&etilde;">a&longs;&longs;umptionem</expan> e&longs;&longs;e fal&longs;am; cùm accipitur, quòd tanquàm <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> in&longs;it in <expan abbr="oĩ">omni</expan> corpore <lb/>naturali, quod <expan abbr="animãtis">animantis</expan> ip&longs;ius e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, nempè ea &longs;e per &longs;e mouere. </s> <s>mouentur <expan abbr=".n.">enim</expan> ab alio, qua­<lb/>tenus natura con&longs;tant. </s> <s>Hi&longs;ce vi&longs;is & &longs;edulò per&longs;pectis iam liquere arbitror, vt non admirabile ha­<lb/>bendum &longs;it, neque contra <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan>, neque pugnare &longs;ecum id quod aiunt: Naturam prius <lb/>prædicari de forma, quàm de materia, & quod nos ip&longs;i profitemur. </s> <s>Naturam &longs;ignificare prius pa­<lb/>tibile quàm actuo&longs;um principium. </s> <s>Ni&longs;i velint. </s> <s>Naturam &longs;ignificare prius principium cui accidit <lb/>e&longs;&longs;e actuo&longs;um. </s> <s>hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> penitus e&longs;t verum, &longs;ed non id reuocatur in controuer&longs;iam: c&ecedil;terùm cuiu&longs;­<lb/>modi'nam &longs;it illud <expan abbr="principiũ">principium</expan> per &longs;e, quod præcipuè <expan abbr="naturã">naturam</expan> vocamus, cui accidit e&longs;&longs;e actuo&longs;um. <lb/></s> <s>Et in eam &longs;ententiam veni&longs;&longs;e dicimus omneis Græcos Ari&longs;totelis interpr&ecedil;tes pr&ecedil;ter vnum <expan abbr="Philo-ponũ">Philo­<lb/>ponum</expan>, quos etiam è Latinis &longs;criptoribus nobili&longs;simos quo&longs;que &longs;ecutos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, in qua re c&ecedil;­<lb/>cutientes nonnulli, neque Simplicij, & Theodori mentem a&longs;&longs;ecuti, & falsò illos in&longs;imularunt, & <lb/>fru&longs;tra in ip&longs;os inuecti &longs;unt: nempè, quia naturam ip&longs;i dixi&longs;&longs;ent, de principio patibili pr&ecedil;dicari, <lb/>quia materia foret huiu&longs;modi, <expan abbr="formã">formam</expan> excludi categoria natur&ecedil;, & hoc paralogi&longs;mo commi&longs;&longs;o in <lb/>quo euidens e&longs;t fallacia <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan>, quæ ex hypothe&longs;i fal&longs;a duxit originem, multa verba inania | <arrow.to.target n="marg1704"></arrow.to.target><lb/>argumenti <expan abbr="a&longs;&longs;umption&etilde;">a&longs;&longs;umptionem</expan> e&longs;&longs;e fal&longs;am; cùm accipitur, quòd tanquàm <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> in&longs;it in <expan abbr="oĩ">omni</expan> corpore <lb/>naturali, quod <expan abbr="animãtis">animantis</expan> ip&longs;ius e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, nempè ea &longs;e per &longs;e mouere. </s> <s>mouentur <expan abbr=".n.">enim</expan> ab alio, qua­<lb/>tenus natura con&longs;tant. </s> <s>Hi&longs;ce vi&longs;is & &longs;edulò per&longs;pectis iam liquere arbitror, vt non admirabile ha­<lb/>bendum &longs;it, neque contra <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan>, neque pugnare &longs;ecum id quod aiunt: Naturam prius <lb/>prædicari de forma, quàm de materia, & quod nos ip&longs;i profitemur. </s> <s>Naturam &longs;ignificare prius pa­<lb/>tibile quàm actuo&longs;um principium. </s> <s>Ni&longs;i velint. </s> <s>Naturam &longs;ignificare prius principium cui accidit <lb/>e&longs;&longs;e actuo&longs;um. </s> <s>hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> penitus e&longs;t verum, &longs;ed non id reuocatur in controuer&longs;iam: c&ecedil;terùm cuiu&longs;­<lb/>modi'nam &longs;it illud <expan abbr="principiũ">principium</expan> per &longs;e, quod præcipuè <expan abbr="naturã">naturam</expan> vocamus, cui accidit e&longs;&longs;e actuo&longs;um. <lb/></s> <s>Et in eam &longs;ententiam veni&longs;&longs;e dicimus omneis Græcos Ari&longs;totelis interpr&ecedil;tes pr&ecedil;ter vnum <expan abbr="Philo-ponũ">Philo­<lb/>ponum</expan>, quos etiam è Latinis &longs;criptoribus nobili&longs;simos quo&longs;que &longs;ecutos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, in qua re c&ecedil;­<lb/>cutientes nonnulli, neque Simplicij, & Theodori mentem a&longs;&longs;ecuti, & falsò illos in&longs;imularunt, & <lb/>fru&longs;tra in ip&longs;os inuecti &longs;unt: nempè, quia naturam ip&longs;i dixi&longs;&longs;ent, de principio patibili pr&ecedil;dicari, <lb/>quia materia foret huiu&longs;modi, <expan abbr="formã">formam</expan> excludi categoria natur&ecedil;, & hoc paralogi&longs;mo commi&longs;&longs;o in <lb/>quo euidens e&longs;t fallacia <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan>, quæ ex hypothe&longs;i fal&longs;a duxit originem, multa verba inania |
| |
| <arrow.to.target n="marg1708"></arrow.to.target><lb/>an'ne omnis motus in extrin&longs;eca principia re&longs;oluatur. </s> <s>Deinde vtrùm in omni motu nece&longs;&longs;arium <lb/>&longs;it efficiens nec'ne, quod eò &longs;pectabit, vt intelligamus, vtrum'ne finis ip&longs;e &longs;ine opera efficientis <lb/>po&longs;sit creare motum. </s> <s>Mox reliqua quæ illuc pertinent, vt no&longs;camus quæ'nam &longs;it ratio finis, & <lb/>quemadmodum motus ab eiu&longs;modi cau&longs;&longs;a na&longs;catur. </s> <s>In primis igitur <expan abbr="o&longs;tendendũ">o&longs;tendendum</expan> e&longs;t in omni mo­<lb/>tu naturali requiri mouens externum. </s> <s>Res autem ea methodo peragetur, vt generatim prius <lb/>concludatur omne quod mouetur ab alio moueri, quod à mobili &longs;eparatum &longs;it. </s> <s>Ita verò propo­<lb/>&longs;iti demon&longs;tratio conficietur. </s> <s>Nam primùm &longs;tructura demon&longs;trationis explorabitur; deinde <lb/>eius v&longs;us; tertiò genus. </s> <s>Omne igitur quod mouctur (vt rem cominus aggrediamur) aut per &longs;e <lb/>mouetur, aut per accidens, aut per partem, qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vnus e&longs;t modus ex iis qui &longs;unt per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s> <s>Rur&longs;us id quod per &longs;e mouetur, aut per &longs;e mouetur primò, quia .&longs;. </s> <s>totum à &longs;eip&longs;o toto moueatur <lb/>aut quia pars vna moueat alteram. </s> <s>Omi&longs;&longs;o eo quod e&longs;t per accidens & per partem: nam quod <lb/>e&longs;t huiu&longs;modi, incertum e&longs;t, neque &longs;cientiæ &longs;ubiicitur, aut <expan abbr="momentũ">momentum</expan> non habet, neque in rerum <lb/>natura, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;imul in methodo naturali: ita quæritur. </s> <s>Vtrùm aliquid à &longs;eip&longs;o moueatur primò, <lb/>& in &longs;eip&longs;o motum efficiat, an non. </s> <s>Cùm verò moueat æquè finis & efficiens; non qu&ecedil;ritur de | <arrow.to.target n="marg1708"></arrow.to.target><lb/>an'ne omnis motus in extrin&longs;eca principia re&longs;oluatur. </s> <s>Deinde vtrùm in omni motu nece&longs;&longs;arium <lb/>&longs;it efficiens nec'ne, quod eò &longs;pectabit, vt intelligamus, vtrum'ne finis ip&longs;e &longs;ine opera efficientis <lb/>po&longs;sit creare motum. </s> <s>Mox reliqua quæ illuc pertinent, vt no&longs;camus quæ'nam &longs;it ratio finis, & <lb/>quemadmodum motus ab eiu&longs;modi cau&longs;&longs;a na&longs;catur. </s> <s>In primis igitur <expan abbr="o&longs;tendendũ">o&longs;tendendum</expan> e&longs;t in omni mo­<lb/>tu naturali requiri mouens externum. </s> <s>Res autem ea methodo peragetur, vt generatim prius <lb/>concludatur omne quod mouetur ab alio moueri, quod à mobili &longs;eparatum &longs;it. </s> <s>Ita verò propo­<lb/>&longs;iti demon&longs;tratio conficietur. </s> <s>Nam primùm &longs;tructura demon&longs;trationis explorabitur; deinde <lb/>eius v&longs;us; tertiò genus. </s> <s>Omne igitur quod mouctur (vt rem cominus aggrediamur) aut per &longs;e <lb/>mouetur, aut per accidens, aut per partem, qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vnus e&longs;t modus ex iis qui &longs;unt per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s> <s>Rur&longs;us id quod per &longs;e mouetur, aut per &longs;e mouetur primò, quia .&longs;. </s> <s>totum à &longs;eip&longs;o toto moueatur <lb/>aut quia pars vna moueat alteram. </s> <s>Omi&longs;&longs;o eo quod e&longs;t per accidens & per partem: nam quod <lb/>e&longs;t huiu&longs;modi, incertum e&longs;t, neque &longs;cientiæ &longs;ubiicitur, aut <expan abbr="momentũ">momentum</expan> non habet, neque in rerum <lb/>natura, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;imul in methodo naturali: ita quæritur. </s> <s>Vtrùm aliquid à &longs;eip&longs;o moueatur primò, <lb/>& in &longs;eip&longs;o motum efficiat, an non. </s> <s>Cùm verò moueat æquè finis & efficiens; non qu&ecedil;ritur de |
| <pb pagenum="252"/>fine, &longs;ed de efficiente tantummodo. </s> <s>Quoniam autem efficiens e&longs;t <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan>, quemadmodum ani­<lb/> | <pb pagenum="252"/>fine, &longs;ed de efficiente tantummodo. </s> <s>Quoniam autem efficiens e&longs;t <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan>, quemadmodum ani­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1709"></arrow.to.target><lb/>mal quod frondem <expan abbr="cõmouet">commouet</expan>, aut incorporeum & indiuiduum, velut animus, non de animo: quae<lb/>per&longs;picum &longs;it eam ab illo differre quod mouetur, &longs;ed de efficiente corporeo nunc agitur. </s> <s>At verò <lb/>id aut longè, aut propè queat e&longs;&longs;e, & cum mobili coniunctum: de vtroque generatim di&longs;&longs;eritur, <lb/>quòd etiam remotum cum mobili quoquo modo copulatur. </s> <s>Quamobrem hic erit &longs;en&longs;us huius <lb/>primæ quæ&longs;tionis. </s> <s>An &longs;it aliquod efficiens corporeum quod in &longs;eip&longs;o faciat motum propriè & <lb/>præcipuè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> metaphoricè, atque illum quidem naturalem &longs;ecundùm locum, per &longs;e, & non <lb/>per accidens. </s> <s>Prætereà quæritur de mobili &longs;impliciter, &longs;euocato nimirùm ab omni certa forma, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> pro parte <expan abbr="negãte">negante</expan> <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>. </s> <s>Nil ita moueri, quin ab alio moueatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id &longs;olùm inductio <lb/>&longs;ignificat quæ nobis ponit ante oculos lapidem ab homine pelli, trahi fruges à bobus, & denique <lb/>vbi <expan abbr="sĩt">sint</expan> inanima qu&ecedil; <expan abbr="motũ">motum</expan> obitura &longs;int, pr&ecedil;&longs;tò <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="qd">quod</expan> moueat, &longs;icut in <expan abbr="viu&etilde;tibus">viuentibus</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan>: quippe <lb/>animus. </s> <s>Quòd &longs;iquis huic inductioni <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõcedat">concedat</expan>, cùm <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> lateat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;u&longs;picetur <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>à &longs;e moueri, ita vt nulla &longs;it eius pars quæ moueat, quin moueatur <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ratione motus: is non &longs;e­<lb/>cus decipietur, atque ille qui, cùm &longs;it aliquod totum, cuius duæ &longs;int partes, vna quidem, qu&ecedil; mo­<lb/>ueat, altera verò quæ moueatur. </s> <s>quæ autem mouet, moueatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan> eius quod per &longs;e moue­<lb/>tur: ob id exi&longs;timet totum à &longs;eip&longs;o moueri; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur à &longs;eip&longs;o tunc, verùm, quia partes <lb/> | <arrow.to.target n="marg1709"></arrow.to.target><lb/>mal quod frondem <expan abbr="cõmouet">commouet</expan>, aut incorporeum & indiuiduum, velut animus, non de animo: quae<lb/>per&longs;picum &longs;it eam ab illo differre quod mouetur, &longs;ed de efficiente corporeo nunc agitur. </s> <s>At verò <lb/>id aut longè, aut propè queat e&longs;&longs;e, & cum mobili coniunctum: de vtroque generatim di&longs;&longs;eritur, <lb/>quòd etiam remotum cum mobili quoquo modo copulatur. </s> <s>Quamobrem hic erit &longs;en&longs;us huius <lb/>primæ quæ&longs;tionis. </s> <s>An &longs;it aliquod efficiens corporeum quod in &longs;eip&longs;o faciat motum propriè & <lb/>præcipuè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> metaphoricè, atque illum quidem naturalem &longs;ecundùm locum, per &longs;e, & non <lb/>per accidens. </s> <s>Prætereà quæritur de mobili &longs;impliciter, &longs;euocato nimirùm ab omni certa forma, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> pro parte <expan abbr="negãte">negante</expan> <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>. </s> <s>Nil ita moueri, quin ab alio moueatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id &longs;olùm inductio <lb/>&longs;ignificat quæ nobis ponit ante oculos lapidem ab homine pelli, trahi fruges à bobus, & denique <lb/>vbi <expan abbr="sĩt">sint</expan> inanima qu&ecedil; <expan abbr="motũ">motum</expan> obitura &longs;int, pr&ecedil;&longs;tò <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="qd">quod</expan> moueat, &longs;icut in <expan abbr="viu&etilde;tibus">viuentibus</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan>: quippe <lb/>animus. </s> <s>Quòd &longs;iquis huic inductioni <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõcedat">concedat</expan>, cùm <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> lateat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;u&longs;picetur <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>à &longs;e moueri, ita vt nulla &longs;it eius pars quæ moueat, quin moueatur <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ratione motus: is non &longs;e­<lb/>cus decipietur, atque ille qui, cùm &longs;it aliquod totum, cuius duæ &longs;int partes, vna quidem, qu&ecedil; mo­<lb/>ueat, altera verò quæ moueatur. </s> <s>quæ autem mouet, moueatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan> eius quod per &longs;e moue­<lb/>tur: ob id exi&longs;timet totum à &longs;eip&longs;o moueri; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur à &longs;eip&longs;o tunc, verùm, quia partes <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1710"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> moueantur, apparet moueri totum. </s> <s>sed enim, cùm inductio non &longs;atisfaciat: quandò non <lb/>&longs;uppeditat nobis mouens à mobili di&longs;iunctum in omnibus quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, ideò quoque oportet <lb/>hoc theorema validiore ratione munire. </s> <s>Ea verò mihi videtur hoc pacto con&longs;trui po&longs;&longs;e. </s> <s>Nam <lb/>primùm &longs;umpta illius proprietate quod per &longs;e totum primò mouetur, ab oppo&longs;ito con&longs;equentis <lb/>(appellant verò Græci tale genus argumentationis <foreign lang="greek">tlw\ siw\ a)ntiqe/sei a)ntistzoflw\</foreign>) licebit <expan abbr="cõ-plecti">con­<lb/>plecti</expan> pro&longs;yllogi&longs;mum ad propo&longs;itionem in&longs;titutæ demon&longs;trationis, hoc pacto. </s> <s>Quicquid per <lb/>&longs;e primò mouetur, ad alterius quietem non ce&longs;&longs;at. </s> <s>Ergo quicquid ad alterius quietem ce&longs;&longs;at, non <lb/>mouetur per &longs;e primò à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Verùm omne totum alterius quiete po&longs;ita ce&longs;&longs;at: igitur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò non mouetur. </s> <s>Ita vt talis &longs;it &longs;tructura no&longs;træ demon&longs;trationis ad cuius probationum c&ecedil;­<lb/>tera a&longs;&longs;eruntur. </s> <s>Nullum quod ex alterius quiete ce&longs;&longs;at, mouetur primò à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Omne totum ex <lb/>alterius, nempe partis quiete ce&longs;&longs;at: non igitur primò à &longs;eip&longs;o mouetur. </s> <s>Siquis autem de&longs;ideret <lb/>confirmationem propo&longs;itionis, ita concludetur ab eius proprietate quod primò cietur à &longs;eip&longs;o. <lb/></s> <s>Quicquid à &longs;eip&longs;o mouetur primò, id profectò ex alterius quiete non manebit, &longs;ed perpetuò cie­<lb/>bitur habens in &longs;eip&longs;o radiceis omneis motus, vtpote <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum efficiendi, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> excipien­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1710"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> moueantur, apparet moueri totum. </s> <s>sed enim, cùm inductio non &longs;atisfaciat: quandò non <lb/>&longs;uppeditat nobis mouens à mobili di&longs;iunctum in omnibus quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, ideò quoque oportet <lb/>hoc theorema validiore ratione munire. </s> <s>Ea verò mihi videtur hoc pacto con&longs;trui po&longs;&longs;e. </s> <s>Nam <lb/>primùm &longs;umpta illius proprietate quod per &longs;e totum primò mouetur, ab oppo&longs;ito con&longs;equentis <lb/>(appellant verò Græci tale genus argumentationis <foreign lang="greek">th\n su\n a)ntiqe/sei a)ntistrofh\n</foreign>) licebit <expan abbr="cõ-plecti">con­<lb/>plecti</expan> pro&longs;yllogi&longs;mum ad propo&longs;itionem in&longs;titutæ demon&longs;trationis, hoc pacto. </s> <s>Quicquid per <lb/>&longs;e primò mouetur, ad alterius quietem non ce&longs;&longs;at. </s> <s>Ergo quicquid ad alterius quietem ce&longs;&longs;at, non <lb/>mouetur per &longs;e primò à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Verùm omne totum alterius quiete po&longs;ita ce&longs;&longs;at: igitur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò non mouetur. </s> <s>Ita vt talis &longs;it &longs;tructura no&longs;træ demon&longs;trationis ad cuius probationum c&ecedil;­<lb/>tera a&longs;&longs;eruntur. </s> <s>Nullum quod ex alterius quiete ce&longs;&longs;at, mouetur primò à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Omne totum ex <lb/>alterius, nempe partis quiete ce&longs;&longs;at: non igitur primò à &longs;eip&longs;o mouetur. </s> <s>Siquis autem de&longs;ideret <lb/>confirmationem propo&longs;itionis, ita concludetur ab eius proprietate quod primò cietur à &longs;eip&longs;o. <lb/></s> <s>Quicquid à &longs;eip&longs;o mouetur primò, id profectò ex alterius quiete non manebit, &longs;ed perpetuò cie­<lb/>bitur habens in &longs;eip&longs;o radiceis omneis motus, vtpote <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum efficiendi, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> excipien­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1711"></arrow.to.target><lb/>di motum. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito, &longs;i ex alterius quiete man&longs;erit, id pror&longs;us à &longs;eip&longs;o primò non moue­<lb/>bitur. </s> <s>A&longs;&longs;umptionis autem probatio flagitat eam hypothe&longs;in, de qua plura &longs;uperiore libro dicta <lb/>&longs;unt, videlicet. </s> <s>Omne, quod mouetur po&longs;&longs;e diuidi &longs;ecundùm. </s> <s>quantum. </s> <s>Fingamus igitur ip&longs;um <lb/>in duas parteis e&longs;&longs;e di&longs;&longs;ectum, vt AC. totum in parte AB. BC. <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> partem vnam quie&longs;cere <lb/>&longs;tatuamus (quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;i factum e&longs;&longs;e ponatur, fal&longs;um &longs;anè &longs;ecum afferre poterit, neutiquàm <lb/>tamen eiu&longs;modi, quia fieri valeat) Tum quæro an moueatur totum nec'ne. </s> <s>Ita verò nunc <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>&longs;umo &longs;yncategorematicè, vt aiunt, &longs;pectando &longs;ingulas parteis non &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> .i. </s> <s>vt totum <lb/><expan abbr="partiũ">partium</expan> ratione po&longs;thabita: &longs;iquidem nouerim & motum appellari totius, vbi moueatur <expan abbr="etiã">etiam</expan> qua­<lb/>dam parte quie&longs;cente, vt cùm progredimur, vel etiam cùm vas aqua plenum mutat locum aqua <lb/>&longs;uum ip&longs;ius con&longs;eruante: verùm &longs;ic totum in pr&ecedil;&longs;entia non accipio. </s> <s>certè non mouetur totum, <lb/>cùm maneat aliqua pars: nanque omnibus partibus con&longs;i&longs;tit illud genus totius. </s> <s>Ergo &longs;i qua de&longs;it, <lb/>iam non amplius ita totum e&longs;t. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeas ex alterius quiete ce&longs;&longs;are, etiam fiet, vt non <lb/>moueatur à &longs;eip&longs;o primò, &longs;ed ab aliqua &longs;ui parte. </s> |