| version 1.30, 2007/06/25 18:59:20 |
version 1.31, 2007/06/27 14:59:05 |
| |
| <arrow.to.target n="marg315"></arrow.to.target><lb/>legendum puto. </s> <s>Hæc verò omnia iubeo te diligenter ob&longs;eruare: ni&longs;i enim aduertas; oratio per­<lb/>plexa qua v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles; negotium tibi exhibere po&longs;&longs;et. </s> <s>præ&longs;ertim quòd Græci interpretis <lb/>auxilio de&longs;tituti &longs;umus in eo loco. </s> <s>Quamquam neque ip&longs;e animaduertit, vbi Ari&longs;toteles docuit <lb/>genere differentia in contrariis numerari, quòd eorum maxima differentia foret, hæc e&longs;&longs;e referen­<lb/>da ad ea, quæ paullò ante dixerat videri, Ari&longs;toteles; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in illum errorem inductus e&longs;t, quòd <lb/>maximè di&longs;tarent ea quæ genere differunt: neque vidit eam di&longs;tantiam ab Ari&longs;totele, velut infi­<lb/>nitam poni, vnde contrariorum ratio tollitur. </s> <s>nec enim via pote&longs;t intercedere inter genere toto <lb/>differentia quæ &longs;ola re&longs;tat inter ea quæ genere conueniunt. </s> <s>Et verò cur magis di&longs;tet quantum à <lb/>&longs;ub&longs;tantia quàm di&longs;tet qualitas, aut vllum aliud ex reliquis prædicamentis? </s> <s>Cùm verò po&longs;teà | <arrow.to.target n="marg315"></arrow.to.target><lb/>legendum puto. </s> <s>Hæc verò omnia iubeo te diligenter ob&longs;eruare: ni&longs;i enim aduertas; oratio per­<lb/>plexa qua v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles; negotium tibi exhibere po&longs;&longs;et. </s> <s>præ&longs;ertim quòd Græci interpretis <lb/>auxilio de&longs;tituti &longs;umus in eo loco. </s> <s>Quamquam neque ip&longs;e animaduertit, vbi Ari&longs;toteles docuit <lb/>genere differentia in contrariis numerari, quòd eorum maxima differentia foret, hæc e&longs;&longs;e referen­<lb/>da ad ea, quæ paullò ante dixerat videri, Ari&longs;toteles; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in illum errorem inductus e&longs;t, quòd <lb/>maximè di&longs;tarent ea quæ genere differunt: neque vidit eam di&longs;tantiam ab Ari&longs;totele, velut infi­<lb/>nitam poni, vnde contrariorum ratio tollitur. </s> <s>nec enim via pote&longs;t intercedere inter genere toto <lb/>differentia quæ &longs;ola re&longs;tat inter ea quæ genere conueniunt. </s> <s>Et verò cur magis di&longs;tet quantum à <lb/>&longs;ub&longs;tantia quàm di&longs;tet qualitas, aut vllum aliud ex reliquis prædicamentis? </s> <s>Cùm verò po&longs;teà |
| <pb pagenum="32"/>doceret Ari&longs;toteles o&longs;ten&longs;um e&longs;&longs;e extra genus non e&longs;&longs;e differentias, neque ip&longs;e verba Ari&longs;totelis <lb/> | <pb pagenum="32"/>doceret Ari&longs;toteles o&longs;ten&longs;um e&longs;&longs;e extra genus non e&longs;&longs;e differentias, neque ip&longs;e verba Ari&longs;totelis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg316"></arrow.to.target><lb/>accepi&longs;&longs;et in eum &longs;en&longs;um, quòd di&longs;tantia foret infinita, idem quoque repugnantiam maximam <lb/>inter Ari&longs;totelis dicta inculcare coactus e&longs;t, putans, quod ibi inferretur aduer&longs;um ea quæ &longs;uprà <lb/>con&longs;tituta fuerant; pertinere ad illa quæ &longs;ubalterna &longs;unt, cùm c&ecedil;teroqui &longs;uperiora generali&longs;simis <lb/>accommodarentur. </s> <s>id verò vniuer&longs;am Ari&longs;totelis &longs;ententiam peruertebat. </s> <s>quandò ea quæ diffe­<lb/>runt; aliquo differunt: generali&longs;sima nullo differunt, &longs;ed diuer&longs;a &longs;unt, hoc e&longs;t &longs;eip&longs;is di&longs;tinguun­<lb/>tur, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ex ip&longs;is dialectici fabricant propo&longs;itiones medio vacantes; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea quæ &longs;ub ip&longs;is exi&longs;tunt, <lb/> | <arrow.to.target n="marg316"></arrow.to.target><lb/>accepi&longs;&longs;et in eum &longs;en&longs;um, quòd di&longs;tantia foret infinita, idem quoque repugnantiam maximam <lb/>inter Ari&longs;totelis dicta inculcare coactus e&longs;t, putans, quod ibi inferretur aduer&longs;um ea quæ &longs;uprà <lb/>con&longs;tituta fuerant; pertinere ad illa quæ &longs;ubalterna &longs;unt, cùm c&ecedil;teroqui &longs;uperiora generali&longs;simis <lb/>accommodarentur. </s> <s>id verò vniuer&longs;am Ari&longs;totelis &longs;ententiam peruertebat. </s> <s>quandò ea quæ diffe­<lb/>runt; aliquo differunt: generali&longs;sima nullo differunt, &longs;ed diuer&longs;a &longs;unt, hoc e&longs;t &longs;eip&longs;is di&longs;tinguun­<lb/>tur, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ex ip&longs;is dialectici fabricant propo&longs;itiones medio vacantes; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea quæ &longs;ub ip&longs;is exi&longs;tunt, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg317"></arrow.to.target><lb/>per illa &longs;eparantur; itaque magis propriè differunt; huic verò oppo&longs;itum autore Alexandro pro­<lb/>nuntia&longs;&longs;et Ari&longs;toteles. </s> <s>Potuit verò eos fallere dictum illud Ari&longs;totelis in extremo X. qui cùm <lb/>eos confuta&longs;&longs;et qui ponerent ideas æternas, & quæ eiu&longs;dem rationis e&longs;&longs;ent cum &longs;ingularibus “<foreign lang="greek">ta\ <lb/>tina\</foreign> ip&longs;e ibi vocat. </s> <s>illud adiungit <foreign lang="greek">ta) de/ | ge/nei. </foreign></s> <s><foreign lang="">e(tera plei_on dis/fhken, h) /ta\ ei_dei/</foreign>.” ide&longs;t ea verò <lb/>quæ genere diuer&longs;a &longs;unt; magis di&longs;tant, quàm ea quæ &longs;pecie. </s> <s>qua&longs;i antea perora&longs;&longs;et æternum à <lb/>caduco genere di&longs;crepare. </s> <s>Verùm neque hæc cum proximè dictis cohæreant nece&longs;&longs;e e&longs;t, neque <lb/>ex ante con&longs;titutis nece&longs;&longs;ariò colliguntur. </s> <s>&longs;ed videntur potius &longs;eparatim fui&longs;&longs;e allata: nam cùm <lb/>de di&longs;tantia contrariorum & eorum quæ &longs;pecie &longs;egregantur, &longs;atis <expan abbr="&longs;uper&qacute;">&longs;uperque</expan>. </s> <s>di&longs;putatum foret; ea <lb/>&longs;ubiungenda quæ ad genera diuer&longs;a pertinerent, vt ab&longs;olueretur di&longs;putatio de oppo&longs;itis; itaque <lb/> | <arrow.to.target n="marg317"></arrow.to.target><lb/>per illa &longs;eparantur; itaque magis propriè differunt; huic verò oppo&longs;itum autore Alexandro pro­<lb/>nuntia&longs;&longs;et Ari&longs;toteles. </s> <s>Potuit verò eos fallere dictum illud Ari&longs;totelis in extremo X. qui cùm <lb/>eos confuta&longs;&longs;et qui ponerent ideas æternas, & quæ eiu&longs;dem rationis e&longs;&longs;ent cum &longs;ingularibus “<foreign lang="greek">ta\ <lb/>tina\</foreign> ip&longs;e ibi vocat. </s> <s>illud adiungit <foreign lang="greek">ta) de/ | ge/nei. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e(tera plei_on dis/fhken, h) /ta\ ei_dei/</foreign>.” ide&longs;t ea verò <lb/>quæ genere diuer&longs;a &longs;unt; magis di&longs;tant, quàm ea quæ &longs;pecie. </s> <s>qua&longs;i antea perora&longs;&longs;et æternum à <lb/>caduco genere di&longs;crepare. </s> <s>Verùm neque hæc cum proximè dictis cohæreant nece&longs;&longs;e e&longs;t, neque <lb/>ex ante con&longs;titutis nece&longs;&longs;ariò colliguntur. </s> <s>&longs;ed videntur potius &longs;eparatim fui&longs;&longs;e allata: nam cùm <lb/>de di&longs;tantia contrariorum & eorum quæ &longs;pecie &longs;egregantur, &longs;atis <expan abbr="&longs;uper&qacute;">&longs;uperque</expan>. </s> <s>di&longs;putatum foret; ea <lb/>&longs;ubiungenda quæ ad genera diuer&longs;a pertinerent, vt ab&longs;olueretur di&longs;putatio de oppo&longs;itis; itaque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg318"></arrow.to.target><lb/>docuit ea plus quàm &longs;pecie differentia di&longs;tare. </s> <s>Nam quæ &longs;pecie differunt, habent in quo conue­<lb/>niant, nempe genus; non &longs;ic; quæ genere &longs;eparantur. </s> <s>Ergo illa &longs;ub eodem genere &longs;ummam obti­<lb/>nuere di&longs;tantiam, hæc infinito quodam interuallo &longs;eiunguntur. </s> <s>Quamquam mirum videri po­<lb/>te&longs;t, &longs;i di&longs;tant multò magis ea qu&ecedil; genere &longs;egregantur quàm ea quæ &longs;pecie; quæ &longs;pecie di&longs;tinguun­<lb/>tur, in eodem &longs;ubiecto non con&longs;i&longs;tere; quæ verò genere &longs;eiugantur, etiam complura e&longs;&longs;e in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>indiuiduo: in eodem enim Socrate e&longs;t & &longs;ub&longs;tantia, & quantum, & quale, & omnia prædicamen­<lb/>ta. </s> <s>nec tamen idem albus & niger, aut ratione vtens, aut carens. </s> <s>An ita dicemus hæc magis e&longs;&longs;en­<lb/>tia, & natura di&longs;tingui quàm ea quæ &longs;unt contraria generis eiu&longs;dem, nullam enim e&longs;&longs;enti&ecedil; partem <lb/>habent in qua conueniant: at &longs;ubiecto & materia quæ non e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, propter eius habili­<lb/>tatem ad omnes formas di&longs;tant minus; contraria propter in&longs;itam priuationem alterius quæ ine&longs;t <lb/>in altero, non modo e&longs;&longs;entia &longs;ecernuntur, &longs;ed etiam &longs;ubiecto: repugnant enim, & &longs;e&longs;e ex eodem <lb/>&longs;ubiecto pellunt vici&longs;sim; illa e&longs;&longs;entia &longs;anè di&longs;crepant; &longs;ed non continentia priuationem, ni&longs;i for­<lb/>maliter ea differre dicamus, quòd vnum non &longs;it id quod e&longs;t alterum; nullam repugnantiam pr&ecedil;­<lb/>&longs;eferunt: &longs;ic & &longs;ub&longs;tantia & quantum &longs;imul e&longs;&longs;e pote&longs;t; licet tota e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantia &longs;eparetur à <lb/> | <arrow.to.target n="marg318"></arrow.to.target><lb/>docuit ea plus quàm &longs;pecie differentia di&longs;tare. </s> <s>Nam quæ &longs;pecie differunt, habent in quo conue­<lb/>niant, nempe genus; non &longs;ic; quæ genere &longs;eparantur. </s> <s>Ergo illa &longs;ub eodem genere &longs;ummam obti­<lb/>nuere di&longs;tantiam, hæc infinito quodam interuallo &longs;eiunguntur. </s> <s>Quamquam mirum videri po­<lb/>te&longs;t, &longs;i di&longs;tant multò magis ea qu&ecedil; genere &longs;egregantur quàm ea quæ &longs;pecie; quæ &longs;pecie di&longs;tinguun­<lb/>tur, in eodem &longs;ubiecto non con&longs;i&longs;tere; quæ verò genere &longs;eiugantur, etiam complura e&longs;&longs;e in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>indiuiduo: in eodem enim Socrate e&longs;t & &longs;ub&longs;tantia, & quantum, & quale, & omnia prædicamen­<lb/>ta. </s> <s>nec tamen idem albus & niger, aut ratione vtens, aut carens. </s> <s>An ita dicemus hæc magis e&longs;&longs;en­<lb/>tia, & natura di&longs;tingui quàm ea quæ &longs;unt contraria generis eiu&longs;dem, nullam enim e&longs;&longs;enti&ecedil; partem <lb/>habent in qua conueniant: at &longs;ubiecto & materia quæ non e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, propter eius habili­<lb/>tatem ad omnes formas di&longs;tant minus; contraria propter in&longs;itam priuationem alterius quæ ine&longs;t <lb/>in altero, non modo e&longs;&longs;entia &longs;ecernuntur, &longs;ed etiam &longs;ubiecto: repugnant enim, & &longs;e&longs;e ex eodem <lb/>&longs;ubiecto pellunt vici&longs;sim; illa e&longs;&longs;entia &longs;anè di&longs;crepant; &longs;ed non continentia priuationem, ni&longs;i for­<lb/>maliter ea differre dicamus, quòd vnum non &longs;it id quod e&longs;t alterum; nullam repugnantiam pr&ecedil;­<lb/>&longs;eferunt: &longs;ic & &longs;ub&longs;tantia & quantum &longs;imul e&longs;&longs;e pote&longs;t; licet tota e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantia &longs;eparetur à <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg319"></arrow.to.target><lb/>quantitate. </s> <s>Ergo æternum & caducum &longs;pecie &longs;ola di&longs;tinguitur, non etiam genere. </s> <s>Quamobrem <lb/>et&longs;i Auerroës ea plus quàm genere di&longs;tare con&longs;tituit; aut extremis illis X. verbis cum aliis e&longs;t de­<lb/>ceptus, aut aliò ab interpretibus eius verba torquentur, atque ip&longs;e velit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> inquit enim plus quàm <lb/> | <arrow.to.target n="marg319"></arrow.to.target><lb/>quantitate. </s> <s>Ergo æternum & caducum &longs;pecie &longs;ola di&longs;tinguitur, non etiam genere. </s> <s>Quamobrem <lb/>et&longs;i Auerroës ea plus quàm genere di&longs;tare con&longs;tituit; aut extremis illis X. verbis cum aliis e&longs;t de­<lb/>ceptus, aut aliò ab interpretibus eius verba torquentur, atque ip&longs;e velit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> inquit enim plus quàm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg320"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecie; ergo etiam plus quàm genere. </s> <s>quis id dabit? </s> <s>& videtur illud volui&longs;&longs;e tantum quod diffe­<lb/>rant plus quàm &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima; nanque æternum & caducum de multis &longs;pecie differentibus <lb/>prædicantur &longs;ignum e&longs;to, quòd addit e&longs;&longs;e contraria, quæ &longs;ub eodem genere collocantur. </s> <s>Venit <lb/>& id mihi in mentem in locum Ari&longs;totelis irrep&longs;i&longs;&longs;e quandam mendulam, & pro eo quod legitur <lb/><foreign lang="greek">ta\ ei)/dei/</foreign>, legendum e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">ta\ ei)/dh</foreign>, ide&longs;t, ideas, & hunc e&longs;&longs;e illorum verborum &longs;en&longs;um, quod vel idea <lb/>e&longs;t eiu&longs;dem &longs;peciei cum indiuiduis, vel ad &longs;ummam &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima &longs;egregatur. </s> <s>&longs;ed æternum <lb/>& caducum genere (&longs;ubalterno) di&longs;crepant; hæc verò maior e&longs;t di&longs;crepantia quàm &longs;pecierum <lb/> | <arrow.to.target n="marg320"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecie; ergo etiam plus quàm genere. </s> <s>quis id dabit? </s> <s>& videtur illud volui&longs;&longs;e tantum quod diffe­<lb/>rant plus quàm &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima; nanque æternum & caducum de multis &longs;pecie differentibus <lb/>prædicantur &longs;ignum e&longs;to, quòd addit e&longs;&longs;e contraria, quæ &longs;ub eodem genere collocantur. </s> <s>Venit <lb/>& id mihi in mentem in locum Ari&longs;totelis irrep&longs;i&longs;&longs;e quandam mendulam, & pro eo quod legitur <lb/><foreign lang="greek">ta\ ei)/dei/</foreign>, legendum e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">ta\ ei)/dh</foreign>, ide&longs;t, ideas, & hunc e&longs;&longs;e illorum verborum &longs;en&longs;um, quod vel idea <lb/>e&longs;t eiu&longs;dem &longs;peciei cum indiuiduis, vel ad &longs;ummam &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima &longs;egregatur. </s> <s>&longs;ed æternum <lb/>& caducum genere (&longs;ubalterno) di&longs;crepant; hæc verò maior e&longs;t di&longs;crepantia quàm &longs;pecierum <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1361"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;ent, po&longs;teà &longs;unt, quocunque modo &longs;int, &longs;iue nulla affectione præcedente vt lumen, &longs;iue per af­<lb/>fectionem materiæ, & per turbatione facta circum id quod dicitur permutari, & omninò, cùm id <lb/>quod fieri dicitur, requirit aliquid quod præcedat, cùm eius pars &longs;it, hoc e&longs;t materia, quæ cùm &longs;it <lb/> | <arrow.to.target n="marg1361"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;ent, po&longs;teà &longs;unt, quocunque modo &longs;int, &longs;iue nulla affectione præcedente vt lumen, &longs;iue per af­<lb/>fectionem materiæ, & per turbatione facta circum id quod dicitur permutari, & omninò, cùm id <lb/>quod fieri dicitur, requirit aliquid quod præcedat, cùm eius pars &longs;it, hoc e&longs;t materia, quæ cùm &longs;it <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1362"></arrow.to.target><lb/>potentia, per acce&longs;&longs;um formæ fit actu & forma quæ in efficiente extabat. </s> <s>Vt autem generatio <lb/>communiter, & propriè dicitur, ita etiam corruptio: nanque & corrumpitur aliquid communi­<lb/>ter, cùm olim exi&longs;tens po&longs;tea non e&longs;t per tran&longs;mutationem in alio factum, &longs;icut fulgetra, & pro­<lb/>priè, quando per &longs;ui perturbationem de&longs;init e&longs;&longs;e, relinquens aliquid &longs;ui, materiam nimirum. <lb/></s> <s>Quapropter ea definita e&longs;t, id ex quo primo tanquam <expan abbr="reman&etilde;te">remanente</expan> fit aliquid, & in quod vltimum <lb/>re&longs;oluitur. </s> <s>Accedit & tertium generationis &longs;ignificatum, quod colligimus ex his quæ leguntur <lb/>1. Phy&longs;. <expan abbr="nanq;">nanque</expan> & alio modo conuenit ei quod tran&longs;mutatur in aliud, atque illi, in quod tran&longs;mu­<lb/>tatur, cùm & fiat <expan abbr="albũ">album</expan>, & homo fiat albus. </s> <s>hoc autem id e&longs;t quod <expan abbr="fi&etilde;s">fiens</expan> proprie dicimus appellari. <lb/></s> <s>Ita quoque corrumpi poterit dici quod mutatur ad non e&longs;&longs;e, & &longs;ic corrumpitur mu&longs;icum & cor­<lb/>rumpitur homo mu&longs;icus. </s> <s>licet &longs;i &longs;crutemur &longs;ubtilius, non quidem actui corruptio tribuatur, ve­<lb/>rùm priuationi. </s> <s>quanquam nullum tribuitur nomen quod propriè &longs;ignificet actum hunc, quem­<lb/>admodum in generatione: opinor vtrunque factum ob id, quòd cum denominationes ab actu <lb/>&longs;oleant &longs;umi & natura (vt &longs;æpe iam diximus) contendat in formam, & per illam in id collimet, <lb/>vt res &longs;it, & propter illam generationem per&longs;equatur, ex eo quòd & manife&longs;tior e&longs;t actus qui per | <arrow.to.target n="marg1362"></arrow.to.target><lb/>potentia, per acce&longs;&longs;um formæ fit actu & forma quæ in efficiente extabat. </s> <s>Vt autem generatio <lb/>communiter, & propriè dicitur, ita etiam corruptio: nanque & corrumpitur aliquid communi­<lb/>ter, cùm olim exi&longs;tens po&longs;tea non e&longs;t per tran&longs;mutationem in alio factum, &longs;icut fulgetra, & pro­<lb/>priè, quando per &longs;ui perturbationem de&longs;init e&longs;&longs;e, relinquens aliquid &longs;ui, materiam nimirum. <lb/></s> <s>Quapropter ea definita e&longs;t, id ex quo primo tanquam <expan abbr="reman&etilde;te">remanente</expan> fit aliquid, & in quod vltimum <lb/>re&longs;oluitur. </s> <s>Accedit & tertium generationis &longs;ignificatum, quod colligimus ex his quæ leguntur <lb/>1. Phy&longs;. <expan abbr="nanq;">nanque</expan> & alio modo conuenit ei quod tran&longs;mutatur in aliud, atque illi, in quod tran&longs;mu­<lb/>tatur, cùm & fiat <expan abbr="albũ">album</expan>, & homo fiat albus. </s> <s>hoc autem id e&longs;t quod <expan abbr="fi&etilde;s">fiens</expan> proprie dicimus appellari. <lb/></s> <s>Ita quoque corrumpi poterit dici quod mutatur ad non e&longs;&longs;e, & &longs;ic corrumpitur mu&longs;icum & cor­<lb/>rumpitur homo mu&longs;icus. </s> <s>licet &longs;i &longs;crutemur &longs;ubtilius, non quidem actui corruptio tribuatur, ve­<lb/>rùm priuationi. </s> <s>quanquam nullum tribuitur nomen quod propriè &longs;ignificet actum hunc, quem­<lb/>admodum in generatione: opinor vtrunque factum ob id, quòd cum denominationes ab actu <lb/>&longs;oleant &longs;umi & natura (vt &longs;æpe iam diximus) contendat in formam, & per illam in id collimet, <lb/>vt res &longs;it, & propter illam generationem per&longs;equatur, ex eo quòd & manife&longs;tior e&longs;t actus qui per |
| <pb pagenum="189"/> | <pb pagenum="189"/> |
| <arrow.to.target n="marg1363"></arrow.to.target><lb/>generationem <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & magis &longs;ecundum naturam. </s> <s>quòd nomina talem actum re&longs;picientia, <lb/>magis recepta fuerint, et&longs;i quomodo dicitur <foreign lang="greek">o(/fqei/ze/qai</foreign>, e&longs;t id quod præce&longs;sit, cùm terminetur <lb/>non ente quod in&longs;en&longs;ile & ignotum e&longs;t, & eo quod e&longs;t actu, fundetur quod &longs;en&longs;ile e&longs;t & per&longs;pi­<lb/>cuum. </s> <s>Ex quibus con&longs;tat compo&longs;itum e&longs;&longs;e quod verè generatur, &longs;iue fiat homo albus, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>homo &longs;impliciter. </s> <s>hoc autem compo&longs;itum e&longs;t verè; cùm ex materia con&longs;tet, & forma quæ per &longs;e <lb/>&longs;unt. </s> <s>Nam illud quod dicitur fiens (e&longs;t enim illud quod &longs;ubiecto & priuatione con&longs;i&longs;tit) aut <lb/>e&longs;t compo&longs;itum per accidens, &longs;i præ&longs;entem formam re&longs;picias, aut &longs;i, vt e&longs;t per &longs;e compo&longs;itum; <lb/>huiu&longs;modi &longs;olum e&longs;t &longs;ecundum rationem, non autem &longs;ecundum rem, nihil in materia ponente <lb/>priuatione ex qua con&longs;tat præter alicuius formæ notam, hoc e&longs;t, habitudinem ad formam ab&longs;en­<lb/>tem. </s> <s>Ergo id propriè generabitur, in quod euadit illud quod tran&longs;mutabatur, quod item ali­<lb/>quo pacto finis erit tran&longs;mutationis, proptereà quòd eo con&longs;tituto ce&longs;&longs;abit omnis naturæ motus. <lb/></s> <s>Dicimus autem aliquo pacto, non &longs;impliciter, quia primus naturæ finis e&longs;t forma, in idem enim <lb/>recidunt forma & finis in natura. </s> <s>Sed quoniam compo&longs;itum notius e&longs;t nobis, &longs;iquidem &longs;en&longs;ile; <lb/>tùm pr&ecedil;terea quoniam acce&longs;&longs;u formæ <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;t è ve&longs;tigio, & facta coniunctione form&ecedil; cum <lb/>materia protinus exilit, tanquam finis habetur ip&longs;um compo&longs;itum. </s> <s>ita vtrunque & compo&longs;i­<lb/>tum, & forma gignentur: quoniam eò tendit natura, vt compo&longs;itum &longs;it proximè, præcipuè verò <lb/> | <arrow.to.target n="marg1363"></arrow.to.target><lb/>generationem <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & magis &longs;ecundum naturam. </s> <s>quòd nomina talem actum re&longs;picientia, <lb/>magis recepta fuerint, et&longs;i quomodo dicitur <foreign lang="greek">o(/fqei/re/qai</foreign>, e&longs;t id quod præce&longs;sit, cùm terminetur <lb/>non ente quod in&longs;en&longs;ile & ignotum e&longs;t, & eo quod e&longs;t actu, fundetur quod &longs;en&longs;ile e&longs;t & per&longs;pi­<lb/>cuum. </s> <s>Ex quibus con&longs;tat compo&longs;itum e&longs;&longs;e quod verè generatur, &longs;iue fiat homo albus, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>homo &longs;impliciter. </s> <s>hoc autem compo&longs;itum e&longs;t verè; cùm ex materia con&longs;tet, & forma quæ per &longs;e <lb/>&longs;unt. </s> <s>Nam illud quod dicitur fiens (e&longs;t enim illud quod &longs;ubiecto & priuatione con&longs;i&longs;tit) aut <lb/>e&longs;t compo&longs;itum per accidens, &longs;i præ&longs;entem formam re&longs;picias, aut &longs;i, vt e&longs;t per &longs;e compo&longs;itum; <lb/>huiu&longs;modi &longs;olum e&longs;t &longs;ecundum rationem, non autem &longs;ecundum rem, nihil in materia ponente <lb/>priuatione ex qua con&longs;tat præter alicuius formæ notam, hoc e&longs;t, habitudinem ad formam ab&longs;en­<lb/>tem. </s> <s>Ergo id propriè generabitur, in quod euadit illud quod tran&longs;mutabatur, quod item ali­<lb/>quo pacto finis erit tran&longs;mutationis, proptereà quòd eo con&longs;tituto ce&longs;&longs;abit omnis naturæ motus. <lb/></s> <s>Dicimus autem aliquo pacto, non &longs;impliciter, quia primus naturæ finis e&longs;t forma, in idem enim <lb/>recidunt forma & finis in natura. </s> <s>Sed quoniam compo&longs;itum notius e&longs;t nobis, &longs;iquidem &longs;en&longs;ile; <lb/>tùm pr&ecedil;terea quoniam acce&longs;&longs;u formæ <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;t è ve&longs;tigio, & facta coniunctione form&ecedil; cum <lb/>materia protinus exilit, tanquam finis habetur ip&longs;um compo&longs;itum. </s> <s>ita vtrunque & compo&longs;i­<lb/>tum, & forma gignentur: quoniam eò tendit natura, vt compo&longs;itum &longs;it proximè, præcipuè verò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1364"></arrow.to.target><lb/>forma. </s> <s>Non tam forma generabitur propriè, &longs;ed communiter; quoniam a&longs;&longs;equitur, quòd &longs;it, <lb/>cùm anteà non e&longs;&longs;et, & per materiæ, non autem &longs;ui ip&longs;ius tran&longs;mutationem. </s> <s>nihil enim &longs;ui &longs;up­<lb/>ponitur formæ in materia, quod &longs;it forma, dico vero in materia, nanque præcedit & ip&longs;a &longs;impli­<lb/>citer, verùm in efficiente, nec ex nihilo pror&longs;us e&longs;t. </s> <s>Quamobrem non &longs;impliciter fieri prædica­<lb/>tur, &longs;ed fieri in materia. </s> <s>at hæc infrà. </s> <s>Neque propriè materia generabitur; cùm ip&longs;a ingenita &longs;it, <lb/>aliter e&longs;&longs;et antequàm gigneretur; generari autem dicetur, quia tran&longs;it in aliud, nempè, in compo­<lb/>&longs;itum, in id enim tran&longs;it, quod ip&longs;a e&longs;t in potentia, verùm e&longs;t in potentia hoc aliquid, hoc <expan abbr="quãtum">quantum</expan> <lb/>& hoc quale, fit autem actu aliquid illorum aduentu formæ: quocirca, neque illi conueniet id <lb/>nomen <foreign lang="greek">ginesqai</foreign> .i. </s> <s>fieri, vt dicatur materiam fieri, licet ip&longs;a &longs;it fiens. </s> <s>ni&longs;i fortè fieri de omnibus <lb/>his materia, inquam, & forma tanquam de &longs;ubiecto, quod e&longs;t primum excipiens, prædicetur & <lb/><foreign lang="greek">ai\tiwdw_s</foreign> .i. </s> <s>cau&longs;&longs;aliter, non <foreign lang="greek">ei)dikw_s</foreign> .i. </s> <s>formaliter. </s> <s>nanque & de tali &longs;ubiecto prædicationem fieri <lb/>non negauit Ari&longs;toteles. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Attamen &longs;i vera e&longs;t ea conditio <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quæ verè generantur, vt aliquid <lb/> | <arrow.to.target n="marg1364"></arrow.to.target><lb/>forma. </s> <s>Non tam forma generabitur propriè, &longs;ed communiter; quoniam a&longs;&longs;equitur, quòd &longs;it, <lb/>cùm anteà non e&longs;&longs;et, & per materiæ, non autem &longs;ui ip&longs;ius tran&longs;mutationem. </s> <s>nihil enim &longs;ui &longs;up­<lb/>ponitur formæ in materia, quod &longs;it forma, dico vero in materia, nanque præcedit & ip&longs;a &longs;impli­<lb/>citer, verùm in efficiente, nec ex nihilo pror&longs;us e&longs;t. </s> <s>Quamobrem non &longs;impliciter fieri prædica­<lb/>tur, &longs;ed fieri in materia. </s> <s>at hæc infrà. </s> <s>Neque propriè materia generabitur; cùm ip&longs;a ingenita &longs;it, <lb/>aliter e&longs;&longs;et antequàm gigneretur; generari autem dicetur, quia tran&longs;it in aliud, nempè, in compo­<lb/>&longs;itum, in id enim tran&longs;it, quod ip&longs;a e&longs;t in potentia, verùm e&longs;t in potentia hoc aliquid, hoc <expan abbr="quãtum">quantum</expan> <lb/>& hoc quale, fit autem actu aliquid illorum aduentu formæ: quocirca, neque illi conueniet id <lb/>nomen <foreign lang="greek">ginesqai</foreign> .i. </s> <s>fieri, vt dicatur materiam fieri, licet ip&longs;a &longs;it fiens. </s> <s>ni&longs;i fortè fieri de omnibus <lb/>his materia, inquam, & forma tanquam de &longs;ubiecto, quod e&longs;t primum excipiens, prædicetur & <lb/><foreign lang="greek">ai\tiwdw_s</foreign> .i. </s> <s>cau&longs;&longs;aliter, non <foreign lang="greek">ei)dikw_s</foreign> .i. </s> <s>formaliter. </s> <s>nanque & de tali &longs;ubiecto prædicationem fieri <lb/>non negauit Ari&longs;toteles. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Attamen &longs;i vera e&longs;t ea conditio <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quæ verè generantur, vt aliquid <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1365"></arrow.to.target><lb/>&longs;ui præcedat, & formæ pars e&longs;t materia qu&ecedil; præcedit: ergo etiam forma verè generabitur. </s> <s>An ita <lb/>accipienda e&longs;t pars in eo quod generatur, quod &longs;it pars totius &longs;ecundum materiam, quia &longs;it pars <lb/> | <arrow.to.target n="marg1365"></arrow.to.target><lb/>&longs;ui præcedat, & formæ pars e&longs;t materia qu&ecedil; præcedit: ergo etiam forma verè generabitur. </s> <s>An ita <lb/>accipienda e&longs;t pars in eo quod generatur, quod &longs;it pars totius &longs;ecundum materiam, quia &longs;it pars <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1366"></arrow.to.target><lb/>totius, vt compo&longs;iti, & è variis naturis con&longs;tituti. </s> <s>Sed materia non e&longs;t pars formæ, vt compo&longs;iti, <lb/>verùm vt pars totius &longs;ecundùm formam accepti, quo pacto forma e&longs;t totum. </s> <s>At pars quæ in ve­<lb/>ra generatione præcedit, e&longs;t pars totius &longs;ecundùm materiam. </s> <s>Prætereà non e&longs;t idem materiæ <lb/>genus, adde etiam formæ cuius materia pars e&longs;t, & de qua nunc agimus: nanque & forma e&longs;t <lb/>e&longs;&longs;entia & materia quæ cadit in mentem quæ e&longs;t pars eius: at hîc forma propriè &longs;umitur quæ <lb/>e&longs;t terminus generationis & materia &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Vi&longs;o nunc quemadmodum fieri pertineat ad hæc <lb/>omnia, primùm ad compo&longs;itum in &longs;uo proprio &longs;ignificato, deinde ad oppo&longs;itum & &longs;ubiectum, <lb/>quia &longs;it fiens, po&longs;tremò ad formam, proptereaquòd ip&longs;a adipi&longs;catur, quòd &longs;it, cùm anteà non e&longs;­<lb/>&longs;et, & facilè e&longs;t colligere, quod iudicium faciendum &longs;it de corruptione, & &longs;oluere rationes oppo­<lb/>&longs;itum concludentes. </s> <s>Nam &longs;icuti verè generatur compo&longs;itum, &longs;ic etiam verè corrumpitur. </s> <s>At ve­<lb/>rò cùm primus naturæ &longs;copus ille &longs;it, vt res exi&longs;tat, & quæque facultas, licet duo oppo&longs;ita re&longs;pi­<lb/>ciat; cùm ex iis alterum melius &longs;it, alterum deterius (habent enim &longs;e vt plus & minus) &longs;emper <lb/>expetat melius per &longs;e, deterius verò vel declinet, vel expetat ex euento; propterea natura, nec <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>materia &longs;int principia, quòd res &longs;it & non &longs;it, & per formam quidem, quòd &longs;it, per priuationem, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1366"></arrow.to.target><lb/>totius, vt compo&longs;iti, & è variis naturis con&longs;tituti. </s> <s>Sed materia non e&longs;t pars formæ, vt compo&longs;iti, <lb/>verùm vt pars totius &longs;ecundùm formam accepti, quo pacto forma e&longs;t totum. </s> <s>At pars quæ in ve­<lb/>ra generatione præcedit, e&longs;t pars totius &longs;ecundùm materiam. </s> <s>Prætereà non e&longs;t idem materiæ <lb/>genus, adde etiam formæ cuius materia pars e&longs;t, & de qua nunc agimus: nanque & forma e&longs;t <lb/>e&longs;&longs;entia & materia quæ cadit in mentem quæ e&longs;t pars eius: at hîc forma propriè &longs;umitur quæ <lb/>e&longs;t terminus generationis & materia &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Vi&longs;o nunc quemadmodum fieri pertineat ad hæc <lb/>omnia, primùm ad compo&longs;itum in &longs;uo proprio &longs;ignificato, deinde ad oppo&longs;itum & &longs;ubiectum, <lb/>quia &longs;it fiens, po&longs;tremò ad formam, proptereaquòd ip&longs;a adipi&longs;catur, quòd &longs;it, cùm anteà non e&longs;­<lb/>&longs;et, & facilè e&longs;t colligere, quod iudicium faciendum &longs;it de corruptione, & &longs;oluere rationes oppo­<lb/>&longs;itum concludentes. </s> <s>Nam &longs;icuti verè generatur compo&longs;itum, &longs;ic etiam verè corrumpitur. </s> <s>At ve­<lb/>rò cùm primus naturæ &longs;copus ille &longs;it, vt res exi&longs;tat, & quæque facultas, licet duo oppo&longs;ita re&longs;pi­<lb/>ciat; cùm ex iis alterum melius &longs;it, alterum deterius (habent enim &longs;e vt plus & minus) &longs;emper <lb/>expetat melius per &longs;e, deterius verò vel declinet, vel expetat ex euento; propterea natura, nec <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>materia &longs;int principia, quòd res &longs;it & non &longs;it, & per formam quidem, quòd &longs;it, per priuationem, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1367"></arrow.to.target><lb/>quòd non &longs;it, & hoc per interitum &longs;uccedat, illud per ortum. </s> <s>Ergo & natura, & materia &longs;pe­<lb/>ctant per &longs;e generationem & e&longs;&longs;e; per accidens his oppo&longs;ita interitum & non e&longs;&longs;e, non tribuitur <lb/>interitus ei quod e&longs;t, eum non appetente natura, &longs;ed ei quod non e&longs;t, vt eo de&longs;tructo res exi&longs;tat. <lb/></s> <s>Itaque cùm <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> &longs;it duplex, & antequàm res &longs;it, ex materia & priuatione, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & po&longs;tquàm <lb/> | <arrow.to.target n="marg1367"></arrow.to.target><lb/>quòd non &longs;it, & hoc per interitum &longs;uccedat, illud per ortum. </s> <s>Ergo & natura, & materia &longs;pe­<lb/>ctant per &longs;e generationem & e&longs;&longs;e; per accidens his oppo&longs;ita interitum & non e&longs;&longs;e, non tribuitur <lb/>interitus ei quod e&longs;t, eum non appetente natura, &longs;ed ei quod non e&longs;t, vt eo de&longs;tructo res exi&longs;tat. <lb/></s> <s>Itaque cùm <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> &longs;it duplex, & antequàm res &longs;it, ex materia & priuatione, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & po&longs;tquàm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1368"></arrow.to.target><lb/>res facta e&longs;t ex materia & forma, per &longs;e dicitur interire compo&longs;itum ex materia, &longs;cilicet, & pri­<lb/>uatione, cùm in eo priuatio corrumpatur, ac &longs;i illud per &longs;e corrumpitur; priuatio non per &longs;e, ea <lb/>ratione priuationi tribuitur interitus; quòd, cùm prius ade&longs;&longs;et priuatio; po&longs;teà non exi&longs;tat. </s> <s>Igi­<lb/>tur alia ratione terminos interitus exprimemus, <expan abbr="atq;">atque</expan> ortus. </s> <s>hic non e&longs;t <foreign lang="greek">to\ gino/menon & o(/ginetai, <lb/>to\ gino/menon</foreign> .i. </s> <s>fiens & id quod fit .i. </s> <s>in quod euadit <foreign lang="greek">to\ gino/menon</foreign>. </s> <s>hic vt terminus, ad quem, alter <lb/>vt à quo. </s> <s>Sed erit quidem in interitu <foreign lang="greek">to\ fqeizo/menon</foreign> vt terminus à quo. </s> <s>&longs;ed <foreign lang="greek">dfqei/zetai</foreign>, nullum; <lb/>quandò ex interitu nihil extat per &longs;e, &longs;ed ex hoc erit <foreign lang="greek">o(\ ginetai</foreign> .i. </s> <s>quod fit, qui terminus e&longs;t genera­<lb/>tionis per &longs;e, interitus autem per accidens: nanque priuationi forma &longs;uccedit. </s> <s>Huiu&longs;modi ter­<lb/>minorum vim non rectè Latini perceperunt, & cum eos parum con&longs;idera&longs;&longs;et Philoponus miram <lb/>varietatem coniecit in &longs;ententias Ari&longs;totelis, aliter accipiens <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">to\ gino/menon o(ginetai</foreign>. </s> <s>T. 64. ac <lb/> | <arrow.to.target n="marg1368"></arrow.to.target><lb/>res facta e&longs;t ex materia & forma, per &longs;e dicitur interire compo&longs;itum ex materia, &longs;cilicet, & pri­<lb/>uatione, cùm in eo priuatio corrumpatur, ac &longs;i illud per &longs;e corrumpitur; priuatio non per &longs;e, ea <lb/>ratione priuationi tribuitur interitus; quòd, cùm prius ade&longs;&longs;et priuatio; po&longs;teà non exi&longs;tat. </s> <s>Igi­<lb/>tur alia ratione terminos interitus exprimemus, <expan abbr="atq;">atque</expan> ortus. </s> <s>hic non e&longs;t <foreign lang="greek">to\ gino/menon & o(/ ginetai, <lb/>to\ gino/menon</foreign> .i. </s> <s>fiens & id quod fit .i. </s> <s>in quod euadit <foreign lang="greek">to\ gino/menon</foreign>. </s> <s>hic vt terminus, ad quem, alter <lb/>vt à quo. </s> <s>Sed erit quidem in interitu <foreign lang="greek">to\ fqeizo/menon</foreign> vt terminus à quo. </s> <s>&longs;ed <foreign lang="greek">dfqei/retai</foreign>, nullum; <lb/>quandò ex interitu nihil extat per &longs;e, &longs;ed ex hoc erit <foreign lang="greek">o(\ ginetai</foreign> .i. </s> <s>quod fit, qui terminus e&longs;t genera­<lb/>tionis per &longs;e, interitus autem per accidens: nanque priuationi forma &longs;uccedit. </s> <s>Huiu&longs;modi ter­<lb/>minorum vim non rectè Latini perceperunt, & cum eos parum con&longs;idera&longs;&longs;et Philoponus miram <lb/>varietatem coniecit in &longs;ententias Ari&longs;totelis, aliter accipiens <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">to\ gino/menon o(\ ginetai</foreign>. </s> <s>T. 64. ac <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1369"></arrow.to.target><lb/>prius accepi&longs;&longs;et T. 58. Verba &longs;unt Ari&longs;totelis. <foreign lang="greek">w_sedh_lon e)k tw_n ei)zhme/non, o(ti to\ gino/menon</foreign> | <arrow.to.target n="marg1369"></arrow.to.target><lb/>prius accepi&longs;&longs;et T. 58. Verba &longs;unt Ari&longs;totelis. <foreign lang="greek">w_ste dh_lon e)k tw_n ei)rhme/non, o(ti to\ gino/menon</foreign> |
| <pb pagenum="190"/><foreign lang="greek">a(pan a)ei\ sun/qeto/n, kai\ e)si me\ntoi te\ gino/menon, e)si de/tio(\ tou_to gi\netai, kai\ tou_to dit_o\n h)\ga\z to\</foreign><lb/> | <pb pagenum="190"/><foreign lang="greek">a(pan a)ei\ sun/qeto/n, kai\ e)sti me\ntoi te\ gino/menon, e)sti de/ ti o(\ tou_to gi\netai, kai\ tou_to ditt_o\n h)\ ga\r to\</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1370"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">u(pokei/menon h_ to a)ntikei/menon</foreign>. </s> <s>“Quare patet ex dictis, quòd omne fiens &longs;emper e&longs;t compo&longs;i­<lb/>tum, & e&longs;t &longs;anè fiens & e&longs;t aliquid quod hoc (&longs;cilicet fiens) fit & hoc (ide&longs;t fiens) duplex, aut <lb/>enim &longs;ubiectum, oppo&longs;itum.” e&longs;t autem oppo&longs;itum, vt mox docet Ari&longs;toteles, ip&longs;a priuatio. <lb/></s> <s>Vides igitur, vt optimè &longs;ecum congruant dicta Ari&longs;totelis. </s> <s>Obiectionis autem ex dictis ita diluun­<lb/>tur, cùm enim dicitur: Materiam e&longs;&longs;e ingenitam intelligitur de generatione propriè dicta, & de <lb/>prædicatione formali, non de generatione communiter, cùm &longs;ucce&longs;siuè capit formas oppo&longs;itas, <lb/>nec de pr&ecedil;dicatione cau&longs;&longs;ali. </s> <s>Deinde cùm opponitur, vbi compo&longs;itum e&longs;t, ibi terminum e&longs;&longs;e ge­<lb/>nerationis, terminus autem non generatur. </s> <s>ine&longs;t in argumento fallacia à &longs;ecundùm quid ad &longs;im­<lb/>pliciter: a&longs;&longs;umitur enim compo&longs;itum e&longs;&longs;e iam, & terminum generationis, ac quod e&longs;t non gene­<lb/>rari, quod &longs;anè verum e&longs;t, po&longs;tquàm e&longs;t, & inde &longs;impliciter efficitur nullo pacto generari, quod <lb/>fal&longs;um e&longs;t: nanque tum generatur, quando non e&longs;t, & compo&longs;itum & terminus ita generantur, <lb/>licet etiam dicere, in argumento contineri fallaciam per accidens, &longs;iquidem eodem in&longs;tanti &longs;it ter­<lb/>minus & compo&longs;itum, terminus autem &longs;it forma quæ non generatur. </s> <s>Ita quoque cùm argu­<lb/>mentantur: fieri & factum e&longs;&longs;e di&longs;tingui, compo&longs;itum verò e&longs;&longs;e factum; & concludunt &longs;impli­<lb/>citer ip&longs;um non fieri, decipiuntur in hoc; nam compo&longs;itum, & factum e&longs;t, & fit interdum, & tunc <lb/>e&longs;t, cùm <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, nec amplius generatur, generatur verò tùm, dum non e&longs;t, & cùm materia pro­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1370"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">u(pokei/menon h_\ to a)ntikei/menon</foreign>. </s> <s>“Quare patet ex dictis, quòd omne fiens &longs;emper e&longs;t compo&longs;i­<lb/>tum, & e&longs;t &longs;anè fiens & e&longs;t aliquid quod hoc (&longs;cilicet fiens) fit & hoc (ide&longs;t fiens) duplex, aut <lb/>enim &longs;ubiectum, oppo&longs;itum.” e&longs;t autem oppo&longs;itum, vt mox docet Ari&longs;toteles, ip&longs;a priuatio. <lb/></s> <s>Vides igitur, vt optimè &longs;ecum congruant dicta Ari&longs;totelis. </s> <s>Obiectionis autem ex dictis ita diluun­<lb/>tur, cùm enim dicitur: Materiam e&longs;&longs;e ingenitam intelligitur de generatione propriè dicta, & de <lb/>prædicatione formali, non de generatione communiter, cùm &longs;ucce&longs;siuè capit formas oppo&longs;itas, <lb/>nec de pr&ecedil;dicatione cau&longs;&longs;ali. </s> <s>Deinde cùm opponitur, vbi compo&longs;itum e&longs;t, ibi terminum e&longs;&longs;e ge­<lb/>nerationis, terminus autem non generatur. </s> <s>ine&longs;t in argumento fallacia à &longs;ecundùm quid ad &longs;im­<lb/>pliciter: a&longs;&longs;umitur enim compo&longs;itum e&longs;&longs;e iam, & terminum generationis, ac quod e&longs;t non gene­<lb/>rari, quod &longs;anè verum e&longs;t, po&longs;tquàm e&longs;t, & inde &longs;impliciter efficitur nullo pacto generari, quod <lb/>fal&longs;um e&longs;t: nanque tum generatur, quando non e&longs;t, & compo&longs;itum & terminus ita generantur, <lb/>licet etiam dicere, in argumento contineri fallaciam per accidens, &longs;iquidem eodem in&longs;tanti &longs;it ter­<lb/>minus & compo&longs;itum, terminus autem &longs;it forma quæ non generatur. </s> <s>Ita quoque cùm argu­<lb/>mentantur: fieri & factum e&longs;&longs;e di&longs;tingui, compo&longs;itum verò e&longs;&longs;e factum; & concludunt &longs;impli­<lb/>citer ip&longs;um non fieri, decipiuntur in hoc; nam compo&longs;itum, & factum e&longs;t, & fit interdum, & tunc <lb/>e&longs;t, cùm <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, nec amplius generatur, generatur verò tùm, dum non e&longs;t, & cùm materia pro­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1371"></arrow.to.target><lb/>mouetur ad formam. </s> <s>Sed opinor, hos fallit ea vox, compo&longs;itum, quæ videtur &longs;ignificare actum <lb/>qui &longs;anè tunc e&longs;t, cùm generatio completa e&longs;t: neque vident dici compo&longs;itum quod propriè &longs;i­<lb/>gnificat actum, ob penuriam nominis pote&longs;tatem &longs;ignificantis: quare felicius apud Gr&ecedil;cos am­<lb/>biguo exprimitur <foreign lang="greek">siw/qeton</foreign>, quod tran&longs;umi pote&longs;t ad &longs;ignificandum pote&longs;tatem & actum.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1371"></arrow.to.target><lb/>mouetur ad formam. </s> <s>Sed opinor, hos fallit ea vox, compo&longs;itum, quæ videtur &longs;ignificare actum <lb/>qui &longs;anè tunc e&longs;t, cùm generatio completa e&longs;t: neque vident dici compo&longs;itum quod propriè &longs;i­<lb/>gnificat actum, ob penuriam nominis pote&longs;tatem &longs;ignificantis: quare felicius apud Gr&ecedil;cos am­<lb/>biguo exprimitur <foreign lang="greek">su/nqeton</foreign>, quod tran&longs;umi pote&longs;t ad &longs;ignificandum pote&longs;tatem & actum.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1361"></margin.target>b 1. de C&ecedil;­<lb/>lo.</s></p> | <s><margin.target id="marg1361"></margin.target>b 1. de C&ecedil;­<lb/>lo.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1373"></arrow.to.target><lb/>Adde & auctoritatem Ari&longs;totelis, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui te&longs;tatur à natura fieri in quoruncunque materia e&longs;t ali­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1373"></arrow.to.target><lb/>Adde & auctoritatem Ari&longs;totelis, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui te&longs;tatur à natura fieri in quoruncunque materia e&longs;t ali­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1374"></arrow.to.target><lb/>qua pars form&ecedil; quæ &longs;ic mouet materiam, &longs;icut mouetur ab extrin&longs;eco. </s> <s>Alij in materia ponunt <lb/>rationem quandam quam &longs;eminalem vocant, per quam redditur idoneam ad recipiendam hanc <lb/>formam, aut illam, &longs;icut in vtero fœminæ ade&longs;t materia in qua vis ine&longs;t &longs;eminis propterquam e&longs;t <lb/>in potentia ad recipiendam formam equi, aut leonis, &longs;ed quod dictum e&longs;t &longs;æpius ex 8. Met. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> me <lb/> | <arrow.to.target n="marg1374"></arrow.to.target><lb/>qua pars form&ecedil; quæ &longs;ic mouet materiam, &longs;icut mouetur ab extrin&longs;eco. </s> <s>Alij in materia ponunt <lb/>rationem quandam quam &longs;eminalem vocant, per quam redditur idoneam ad recipiendam hanc <lb/>formam, aut illam, &longs;icut in vtero fœminæ ade&longs;t materia in qua vis ine&longs;t &longs;eminis propterquam e&longs;t <lb/>in potentia ad recipiendam formam equi, aut leonis, &longs;ed quod dictum e&longs;t &longs;æpius ex 8. Met. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> me <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1375"></arrow.to.target><lb/>auertit ab illa prima &longs;ententia: nam &longs;i foret forma partibilis, & materia vltima non e&longs;&longs;et idem <lb/>cum forma. </s> <s>Ab hac verò me di&longs;trahit quòd vis &longs;eminis e&longs;t duplex, actuo&longs;a, aut patibilis, actuo­<lb/>&longs;a quidem obtinet in&longs;tar formæ, patibilis autem eadem e&longs;t cum ip&longs;amet materia, quare etiam, aut <lb/>aliquid formæ præcedere in materia fatebuntur, quod tamen inficiantur; aut nulla e&longs;t hæc ratio <lb/> | <arrow.to.target n="marg1375"></arrow.to.target><lb/>auertit ab illa prima &longs;ententia: nam &longs;i foret forma partibilis, & materia vltima non e&longs;&longs;et idem <lb/>cum forma. </s> <s>Ab hac verò me di&longs;trahit quòd vis &longs;eminis e&longs;t duplex, actuo&longs;a, aut patibilis, actuo­<lb/>&longs;a quidem obtinet in&longs;tar formæ, patibilis autem eadem e&longs;t cum ip&longs;amet materia, quare etiam, aut <lb/>aliquid formæ præcedere in materia fatebuntur, quod tamen inficiantur; aut nulla e&longs;t hæc ratio <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1376"></arrow.to.target><lb/>&longs;eminalis in materia. </s> <s>Nec ob&longs;tant ea qu&ecedil; oppo&longs;ita fuerunt: nam cum obiicitur formam iri crea­<lb/>tum. </s> <s>Re&longs;pondeo &longs;ufficere, &longs;i præce&longs;&longs;erit materia in qua ine&longs;t forma, tanquam in potentia patibi­<lb/>li, & &longs;i actu præcedat in efficiente. </s> <s>Prætereà, cùm inquiunt, fore violentam, non autem natu­<lb/>ralem formæ productionem, a&longs;&longs;ero ad <expan abbr="&longs;eruandã">&longs;eruandam</expan> rationem motus naturalis &longs;ufficere, &longs;i ad&longs;it prin­<lb/>cipium patibile: nam motus naturalis, non quidem à mouente definitur, &longs;ed à propen&longs;ione prin­<lb/>cipij patibilis: hoc autem &longs;uo loco planius intelligetur. </s> <s>Nos item pluribus anteà docuimus, illa <lb/>genita partem quidem e&longs;&longs;e formæ, verùm non formam, &longs;ed materiam. </s> <s>Quod verò attinet ad au­<lb/>ctoritatem acceptam de 7. Met. aimus formam ibi non accipi e&longs;&longs;entiam, aut e&longs;&longs;entiæ partem, &longs;ed <lb/>vim ab efficiente <expan abbr="impre&longs;sã">impre&longs;sam</expan>, qua mouetur æquè àc &longs;i præ&longs;ens e&longs;&longs;et efficiens: non &longs;ecus atque eue­<lb/>niat in iis quæ &longs;pontè agitantur &longs;iue accidens &longs;it & in&longs;trumentum efficientis, &longs;iue etiam rei pars <lb/>aut con&longs;equens formam. </s> <s>Sed hæc quidem &longs;atis ad obiecta; verùm ad inuenienda ortus princi­<lb/>pia non &longs;atis, quòd videtur h&ecedil;c quæ&longs;tio reuocare in <expan abbr="controuãer&longs;i">controuaner&longs;i</expan> originem formarum de qua & <lb/>antiqui, & iuniores cùm Græci, tùm Latini multa, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> egregia <expan abbr="pronunciauerũt">pronunciauerunt</expan>, ideò <lb/>nos <expan abbr="it&etilde;">item</expan> non grauabimur, hæc <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pro nece&longs;sitate loci &longs;ub&longs;cribere. </s> <s>Hæc ergo de origine forma­ | <arrow.to.target n="marg1376"></arrow.to.target><lb/>&longs;eminalis in materia. </s> <s>Nec ob&longs;tant ea qu&ecedil; oppo&longs;ita fuerunt: nam cum obiicitur formam iri crea­<lb/>tum. </s> <s>Re&longs;pondeo &longs;ufficere, &longs;i præce&longs;&longs;erit materia in qua ine&longs;t forma, tanquam in potentia patibi­<lb/>li, & &longs;i actu præcedat in efficiente. </s> <s>Prætereà, cùm inquiunt, fore violentam, non autem natu­<lb/>ralem formæ productionem, a&longs;&longs;ero ad <expan abbr="&longs;eruandã">&longs;eruandam</expan> rationem motus naturalis &longs;ufficere, &longs;i ad&longs;it prin­<lb/>cipium patibile: nam motus naturalis, non quidem à mouente definitur, &longs;ed à propen&longs;ione prin­<lb/>cipij patibilis: hoc autem &longs;uo loco planius intelligetur. </s> <s>Nos item pluribus anteà docuimus, illa <lb/>genita partem quidem e&longs;&longs;e formæ, verùm non formam, &longs;ed materiam. </s> <s>Quod verò attinet ad au­<lb/>ctoritatem acceptam de 7. Met. aimus formam ibi non accipi e&longs;&longs;entiam, aut e&longs;&longs;entiæ partem, &longs;ed <lb/>vim ab efficiente <expan abbr="impre&longs;sã">impre&longs;sam</expan>, qua mouetur æquè àc &longs;i præ&longs;ens e&longs;&longs;et efficiens: non &longs;ecus atque eue­<lb/>niat in iis quæ &longs;pontè agitantur &longs;iue accidens &longs;it & in&longs;trumentum efficientis, &longs;iue etiam rei pars <lb/>aut con&longs;equens formam. </s> <s>Sed hæc quidem &longs;atis ad obiecta; verùm ad inuenienda ortus princi­<lb/>pia non &longs;atis, quòd videtur h&ecedil;c quæ&longs;tio reuocare in <expan abbr="controuãer&longs;i">controuer&longs;i</expan> originem formarum de qua & <lb/>antiqui, & iuniores cùm Græci, tùm Latini multa, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> egregia <expan abbr="pronunciauerũt">pronunciauerunt</expan>, ideò <lb/>nos <expan abbr="it&etilde;">item</expan> non grauabimur, hæc <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pro nece&longs;sitate loci &longs;ub&longs;cribere. </s> <s>Hæc ergo de origine forma­ |
| <pb pagenum="191"/> | <pb pagenum="191"/> |
| <arrow.to.target n="marg1377"></arrow.to.target><lb/>rum &longs;cripta legimus. </s> <s>Aliqui enim putarunt formas e&longs;&longs;e tanquam idearum imagines, velut Pla­<lb/>tonici: quapropter eas dixerunt e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arias ob multas cau&longs;&longs;as quidem, &longs;ed quia nos hîc de <lb/>ortus initiis agimus, eas tractabimus, quantum pertinet ad propo&longs;itum. </s> <s>Igitur illi ideas requiri <lb/>voluerunt ad id, vt generatio rerum ab&longs;olueretur. </s> <s>cau&longs;&longs;&ecedil; quæ illos mouerunt ad ponendas ideas, <lb/>hæ fuerunt: <expan abbr="eorũ">eorum</expan> &longs;imilitudo quæ numero differunt, quæ extare non po&longs;&longs;e videbantur, ni&longs;i quod­<lb/>dam principium &longs;eparatum commune foret, vnde ip&longs;ius imagines pluribus. </s> <s>non &longs;ecus àc ab eo­<lb/>dem annulo pluribus ceræ fru&longs;tulis, imago Magniducis imprimeretur. </s> <s>Quin etiam &longs;iquid ab <lb/>arte faciendum &longs;it, exemplar in artificis mente pr&ecedil;cedere oportet à quo forma &longs;camni, &longs;anitatisúe <lb/>in materia producatur. </s> <s>Hæc &longs;ententia variis de cau&longs;sis <expan abbr="varii&longs;&qacute;">varii&longs;que</expan>. </s> <s>locis explo&longs;a fuit ab ip&longs;o Ari&longs;to­<lb/>tele, & quantum e&longs;t de re no&longs;tra (nam de c&ecedil;teris &longs;uo loco dicetur) ab&longs;urdum &longs;anè & fabulo&longs;um <lb/>videtur, quòd natura in ideas intuens corporearum rerum formas effingere &longs;oleat. </s> <s>Neque ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, vt commune &longs;it principium &longs;imilitudinis quæ inter multa extat: quandò <expan abbr="vnumquodq;">vnumquodque</expan> <lb/>&longs;ingulare &longs;it actu, & habeat in &longs;e principium, id verò forma, quod &longs;uapte natura communicari <lb/>queat. </s> <s>ita enim fit id quod e&longs;t pote&longs;tate, ab eo quod e&longs;t actu, &longs;ingulare à &longs;ingulari, quia vel con­<lb/>&longs;imilem formam in materia deponat, vel ex eius pote&longs;tate exprimat, & qua&longs;i extundat. </s> <s>Neque <lb/>aliter efficit ip&longs;a natura quàm faciat artifex: quippe qui in mente rei faciendæ formam habeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1377"></arrow.to.target><lb/>rum &longs;cripta legimus. </s> <s>Aliqui enim putarunt formas e&longs;&longs;e tanquam idearum imagines, velut Pla­<lb/>tonici: quapropter eas dixerunt e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arias ob multas cau&longs;&longs;as quidem, &longs;ed quia nos hîc de <lb/>ortus initiis agimus, eas tractabimus, quantum pertinet ad propo&longs;itum. </s> <s>Igitur illi ideas requiri <lb/>voluerunt ad id, vt generatio rerum ab&longs;olueretur. </s> <s>cau&longs;&longs;&ecedil; quæ illos mouerunt ad ponendas ideas, <lb/>hæ fuerunt: <expan abbr="eorũ">eorum</expan> &longs;imilitudo quæ numero differunt, quæ extare non po&longs;&longs;e videbantur, ni&longs;i quod­<lb/>dam principium &longs;eparatum commune foret, vnde ip&longs;ius imagines pluribus. </s> <s>non &longs;ecus àc ab eo­<lb/>dem annulo pluribus ceræ fru&longs;tulis, imago Magniducis imprimeretur. </s> <s>Quin etiam &longs;iquid ab <lb/>arte faciendum &longs;it, exemplar in artificis mente pr&ecedil;cedere oportet à quo forma &longs;camni, &longs;anitatisúe <lb/>in materia producatur. </s> <s>Hæc &longs;ententia variis de cau&longs;sis <expan abbr="varii&longs;&qacute;">varii&longs;que</expan>. </s> <s>locis explo&longs;a fuit ab ip&longs;o Ari&longs;to­<lb/>tele, & quantum e&longs;t de re no&longs;tra (nam de c&ecedil;teris &longs;uo loco dicetur) ab&longs;urdum &longs;anè & fabulo&longs;um <lb/>videtur, quòd natura in ideas intuens corporearum rerum formas effingere &longs;oleat. </s> <s>Neque ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, vt commune &longs;it principium &longs;imilitudinis quæ inter multa extat: quandò <expan abbr="vnumquodq;">vnumquodque</expan> <lb/>&longs;ingulare &longs;it actu, & habeat in &longs;e principium, id verò forma, quod &longs;uapte natura communicari <lb/>queat. </s> <s>ita enim fit id quod e&longs;t pote&longs;tate, ab eo quod e&longs;t actu, &longs;ingulare à &longs;ingulari, quia vel con­<lb/>&longs;imilem formam in materia deponat, vel ex eius pote&longs;tate exprimat, & qua&longs;i extundat. </s> <s>Neque <lb/>aliter efficit ip&longs;a natura quàm faciat artifex: quippe qui in mente rei faciendæ formam habeat, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1378"></arrow.to.target><lb/>quam per manus & alia in&longs;trumenta poliendo materiam, ip&longs;i imponit. </s> <s>Sicut ergo ex forma qu&ecedil; <lb/>ine&longs;t in mente artificis (hoc enim differt à forma naturali, quòd e&longs;t actu cognita) fit &longs;camni for­<lb/>ma in ligno; &longs;ic ex hominis forma quæ po&longs;ita e&longs;t in materia Sophroni&longs;ci, Socratis forma produ­<lb/>citur, &longs;ine vllo idearum interuentu. </s> <s>Cùm igitur neque &longs;en&longs;ui tale principium &longs;ubiiciatur, neque <lb/>ratio conuincat, aut ideas e&longs;&longs;e negabimus, aut &longs;altem ad rerum generationem non nece&longs;&longs;arias e&longs;&longs;e <lb/>fatebimur. </s> <s>Itaque tran&longs;eamus ad alia. </s> <s>Anaxagoras omnia in omnibus latitare dicens per &longs;e­<lb/>cretionem &longs;imilium partium quidque oriri profe&longs;&longs;us e&longs;t, quod item ab Ari&longs;totele 1. Phy&longs;. &longs;ubla­<lb/>tum è medio fui&longs;&longs;e &longs;cimus. </s> <s>Auicennas datorem quendam formarum excogitauit quem ip&longs;e po­<lb/>nebat mentem decim&ecedil; cla&longs;sis, appellabat autem &longs;ua lingua Cholcodeam, in quo etiam parum à <lb/>Themi&longs;tio, & Ioanne Grammatico di&longs;cedere per&longs;picitur. </s> <s>i&longs;ti enim omnes vno ore prædicarunt <lb/>ex vniuer&longs;æ <foreign lang="greek">dimiouzgias</foreign> (&longs;ic enim opificis primi <expan abbr="officiũ">officium</expan> vocant) formas emanare, & ab vno quo­<lb/>dam primo opifice profici&longs;ci, quod etiam acceptum e&longs;t alicubi à Pomponatio, qui item, cum c&ecedil;­<lb/>teroqui vir e&longs;&longs;et exqui&longs;iti&longs;simi iudicij, & Peripateticus celeberrimus, exi&longs;timauit in&longs;uper &longs;e con­<lb/>cludere po&longs;&longs;e propo&longs;itum &longs;uum Ari&longs;totelis auctoritate ab exemplo nimirùm imperatoris & exer­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1378"></arrow.to.target><lb/>quam per manus & alia in&longs;trumenta poliendo materiam, ip&longs;i imponit. </s> <s>Sicut ergo ex forma qu&ecedil; <lb/>ine&longs;t in mente artificis (hoc enim differt à forma naturali, quòd e&longs;t actu cognita) fit &longs;camni for­<lb/>ma in ligno; &longs;ic ex hominis forma quæ po&longs;ita e&longs;t in materia Sophroni&longs;ci, Socratis forma produ­<lb/>citur, &longs;ine vllo idearum interuentu. </s> <s>Cùm igitur neque &longs;en&longs;ui tale principium &longs;ubiiciatur, neque <lb/>ratio conuincat, aut ideas e&longs;&longs;e negabimus, aut &longs;altem ad rerum generationem non nece&longs;&longs;arias e&longs;&longs;e <lb/>fatebimur. </s> <s>Itaque tran&longs;eamus ad alia. </s> <s>Anaxagoras omnia in omnibus latitare dicens per &longs;e­<lb/>cretionem &longs;imilium partium quidque oriri profe&longs;&longs;us e&longs;t, quod item ab Ari&longs;totele 1. Phy&longs;. &longs;ubla­<lb/>tum è medio fui&longs;&longs;e &longs;cimus. </s> <s>Auicennas datorem quendam formarum excogitauit quem ip&longs;e po­<lb/>nebat mentem decim&ecedil; cla&longs;sis, appellabat autem &longs;ua lingua Cholcodeam, in quo etiam parum à <lb/>Themi&longs;tio, & Ioanne Grammatico di&longs;cedere per&longs;picitur. </s> <s>i&longs;ti enim omnes vno ore prædicarunt <lb/>ex vniuer&longs;æ <foreign lang="greek">dimiourgias</foreign> (&longs;ic enim opificis primi <expan abbr="officiũ">officium</expan> vocant) formas emanare, & ab vno quo­<lb/>dam primo opifice profici&longs;ci, quod etiam acceptum e&longs;t alicubi à Pomponatio, qui item, cum c&ecedil;­<lb/>teroqui vir e&longs;&longs;et exqui&longs;iti&longs;simi iudicij, & Peripateticus celeberrimus, exi&longs;timauit in&longs;uper &longs;e con­<lb/>cludere po&longs;&longs;e propo&longs;itum &longs;uum Ari&longs;totelis auctoritate ab exemplo nimirùm imperatoris & exer­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1379"></arrow.to.target><lb/>citus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> no&longs;ti omnia. </s> <s>proptereà quoque adiiciebat Ideas ea ratione po&longs;&longs;e defendi in Schola Peri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1379"></arrow.to.target><lb/>citus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> no&longs;ti omnia. </s> <s>proptereà quoque adiiciebat Ideas ea ratione po&longs;&longs;e defendi in Schola Peri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1380"></arrow.to.target><lb/>patetica. </s> <s>Con&longs;ilium no&longs;trum non e&longs;t nunc confutandi formas, & ideas in mente diuina: quan­<lb/>do id erit negotij &longs;ublimioris, de quo aliàs; præ&longs;ertim cùm etiam in hac no&longs;tra methodo &longs;imus <lb/>di&longs;&longs;erturi; quemadmodum vniuer&longs;a profici&longs;cantur à primo motore, atque declaraturi longè <expan abbr="aliũ">alium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um exempli illius, atque ordinem illum qui ab Ari&longs;toteles con&longs;titutus e&longs;t, quàm vulgò <lb/>&longs;oleat accipi. </s> <s>Sed planè ab&longs;urdum mihi videtur Ari&longs;totelem, qui mon&longs;trarit nullam e&longs;&longs;e nece&longs;­<lb/>&longs;itatem Idearum, nec ad &longs;cientiam faciendam, neque ad rerum procreationem, & de illis cum ho­<lb/>noris præfatione locutus &longs;it, demum 12. Met. vbi tantis elogiis ornat, & amplificat diuinam ma­<lb/>ie&longs;tate vniuer&longs;um mundanæ prouidentiæ pondus Ideis attribui&longs;&longs;e, quæ'nam etenim incon&longs;tantia <lb/>foret tanti philo&longs;ophi? </s> <s>Pr&ecedil;tereà videmus Ari&longs;totelem &longs;æpi&longs;simè te&longs;tari: Omne quod fit ab vni­<lb/>uoco fieri, & in pluribus à &longs;imili, & id quod e&longs;t pote&longs;tate, fieri actu ab eo quod e&longs;t actu. </s> <s>Ex quo <lb/>item effectum e&longs;t, vt cùm Plato quoque ideas cum &longs;ingularibus non <foreign lang="greek">o(monu/mous</foreign> .i. </s> <s>non ambiguas, <lb/>&longs;ed eiu&longs;dem rationis e&longs;&longs;e vellet, & tamen æternas, cum indiuidua c&ecedil;teroquin interirent; confuta­<lb/>tus fuerit, quandò æternum &longs;pecie di&longs;tat à mortali. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Tùm <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quòd ab eo quod à materia &longs;ecre­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1380"></arrow.to.target><lb/>patetica. </s> <s>Con&longs;ilium no&longs;trum non e&longs;t nunc confutandi formas, & ideas in mente diuina: quan­<lb/>do id erit negotij &longs;ublimioris, de quo aliàs; præ&longs;ertim cùm etiam in hac no&longs;tra methodo &longs;imus <lb/>di&longs;&longs;erturi; quemadmodum vniuer&longs;a profici&longs;cantur à primo motore, atque declaraturi longè <expan abbr="aliũ">alium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um exempli illius, atque ordinem illum qui ab Ari&longs;toteles con&longs;titutus e&longs;t, quàm vulgò <lb/>&longs;oleat accipi. </s> <s>Sed planè ab&longs;urdum mihi videtur Ari&longs;totelem, qui mon&longs;trarit nullam e&longs;&longs;e nece&longs;­<lb/>&longs;itatem Idearum, nec ad &longs;cientiam faciendam, neque ad rerum procreationem, & de illis cum ho­<lb/>noris præfatione locutus &longs;it, demum 12. Met. vbi tantis elogiis ornat, & amplificat diuinam ma­<lb/>ie&longs;tate vniuer&longs;um mundanæ prouidentiæ pondus Ideis attribui&longs;&longs;e, quæ'nam etenim incon&longs;tantia <lb/>foret tanti philo&longs;ophi? </s> <s>Pr&ecedil;tereà videmus Ari&longs;totelem &longs;æpi&longs;simè te&longs;tari: Omne quod fit ab vni­<lb/>uoco fieri, & in pluribus à &longs;imili, & id quod e&longs;t pote&longs;tate, fieri actu ab eo quod e&longs;t actu. </s> <s>Ex quo <lb/>item effectum e&longs;t, vt cùm Plato quoque ideas cum &longs;ingularibus non <foreign lang="greek">o(monu/mous</foreign> .i. </s> <s>non ambiguas, <lb/>&longs;ed eiu&longs;dem rationis e&longs;&longs;e vellet, & tamen æternas, cum indiuidua c&ecedil;teroquin interirent; confuta­<lb/>tus fuerit, quandò æternum &longs;pecie di&longs;tat à mortali. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Tùm <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quòd ab eo quod à materia &longs;ecre­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1381"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1381"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1382"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;et, materia concretum fieri po&longs;&longs;e non appareret: eius enim quatenus huiu&longs;modi, functio­<lb/>nes e&longs;&longs;e citra materiam. </s> <s>Quocirca &longs;altem in pluribus fit id quod fit, non à Cholcodea, non ab <lb/>ip&longs;o D. O. M. &longs;ed ab his no&longs;tratibus quæ &longs;unt actu. </s> <s>Non negat tamen ab illo omnia, &longs;eu proxi­<lb/>mè, &longs;eu remote profici&longs;ci, &longs;ed complures ex his formis ab eo &longs;ine auxilio cau&longs;&longs;arum po&longs;teriorum <lb/>permanare pror&longs;us inficiatur Ari&longs;toteles. </s> <s>At hoc non dubitatur nunc: illud dubitatur, <expan abbr="quem-admodũ">quem­<lb/>admodum</expan> agentia apud nos efficiant &longs;ibi &longs;imilia, & res eò denique proce&longs;sit, vt melioris notæ phi­<lb/>lo&longs;ophi ad Auerroëm accederent qui pluribus locis te&longs;tatur <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> agentis, nil aliud e&longs;&longs;e quàm <lb/>extrahere rem de pote&longs;tate ad actum: id quod Zimara inter Auerrois &longs;ectatores non ignobilis, <lb/>&longs;altem à pleri&longs;que tritus, & in pleri&longs;que receptus, & po&longs;t ip&longs;um Fernelius libro de abditis rerum <lb/>cau&longs;sis &longs;ic declararunt. </s> <s>quòd e&longs;&longs;et facere compo&longs;itum in actu exi&longs;tentiæ, id quod erat in potentia <lb/>&longs;ubiectiua, vt aiunt, & patibili: quia &longs;cilicet agens ita immutet materiam quæ e&longs;t in potentia, vt <lb/>eam &longs;ic afficiat, quòd ex illa educatur, eliciatur, exprimatur, & erumpat quodammodo forma, <lb/>& per con&longs;ecutionem ip&longs;um compo&longs;itum. </s> <s>hoc autem &longs;i originis ordinem intuearis &longs;impliciter. <lb/></s> <s>No&longs;ti enim Scotum volui&longs;&longs;e quoque compo&longs;itum perfectionis ordine anteire. </s> <s>Maiore cum di­<lb/>ligentia rem hanc Fernelius explicauerat hoc modo. </s> <s>pr&ecedil;parari materiam ad formam recipien­ | <arrow.to.target n="marg1382"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;et, materia concretum fieri po&longs;&longs;e non appareret: eius enim quatenus huiu&longs;modi, functio­<lb/>nes e&longs;&longs;e citra materiam. </s> <s>Quocirca &longs;altem in pluribus fit id quod fit, non à Cholcodea, non ab <lb/>ip&longs;o D. O. M. &longs;ed ab his no&longs;tratibus quæ &longs;unt actu. </s> <s>Non negat tamen ab illo omnia, &longs;eu proxi­<lb/>mè, &longs;eu remote profici&longs;ci, &longs;ed complures ex his formis ab eo &longs;ine auxilio cau&longs;&longs;arum po&longs;teriorum <lb/>permanare pror&longs;us inficiatur Ari&longs;toteles. </s> <s>At hoc non dubitatur nunc: illud dubitatur, <expan abbr="quem-admodũ">quem­<lb/>admodum</expan> agentia apud nos efficiant &longs;ibi &longs;imilia, & res eò denique proce&longs;sit, vt melioris notæ phi­<lb/>lo&longs;ophi ad Auerroëm accederent qui pluribus locis te&longs;tatur <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> agentis, nil aliud e&longs;&longs;e quàm <lb/>extrahere rem de pote&longs;tate ad actum: id quod Zimara inter Auerrois &longs;ectatores non ignobilis, <lb/>&longs;altem à pleri&longs;que tritus, & in pleri&longs;que receptus, & po&longs;t ip&longs;um Fernelius libro de abditis rerum <lb/>cau&longs;sis &longs;ic declararunt. </s> <s>quòd e&longs;&longs;et facere compo&longs;itum in actu exi&longs;tentiæ, id quod erat in potentia <lb/>&longs;ubiectiua, vt aiunt, & patibili: quia &longs;cilicet agens ita immutet materiam quæ e&longs;t in potentia, vt <lb/>eam &longs;ic afficiat, quòd ex illa educatur, eliciatur, exprimatur, & erumpat quodammodo forma, <lb/>& per con&longs;ecutionem ip&longs;um compo&longs;itum. </s> <s>hoc autem &longs;i originis ordinem intuearis &longs;impliciter. <lb/></s> <s>No&longs;ti enim Scotum volui&longs;&longs;e quoque compo&longs;itum perfectionis ordine anteire. </s> <s>Maiore cum di­<lb/>ligentia rem hanc Fernelius explicauerat hoc modo. </s> <s>pr&ecedil;parari materiam ad formam recipien­ |
| <pb pagenum="192"/>dam, hanc verò præparatiouem fieri a&longs;siduo affectionum incremento, v&longs;que dum ad &longs;ummam <lb/> | <pb pagenum="192"/>dam, hanc verò præparatiouem fieri a&longs;siduo affectionum incremento, v&longs;que dum ad &longs;ummam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1383"></arrow.to.target><lb/>perfectionem eua&longs;i&longs;&longs;ent: tum enim ad formam quoque &longs;ub&longs;tantiæ prouentum e&longs;&longs;et. </s> <s>Etenim <lb/>perfectionem illam forma nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur, nec vnquàm po&longs;teà de&longs;erit. </s> <s>Attamen illud mi­<lb/>hi difficultatem affert, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;ic agens, non quidem per &longs;e faceret, &longs;ed afficeret &longs;olùm, & &longs;ic actus <lb/>non ab actu, neque &longs;imile à &longs;imili per &longs;e produceretur. </s> <s>Nam, quod obiiciebat Scaliger, minus <lb/>placet: exi&longs;timabat enim &longs;i eductio e&longs;&longs;et eiu&longs;modi apparatus; fore, vt forma e&longs;&longs;et diuidua: e&longs;t <lb/>enim talis apparatus motus quidam: fit ergo particulatim. </s> <s>nil enim valet hoc ex no&longs;tra &longs;enten­<lb/>tia, qui diui&longs;ionem illam non quidem formæ, &longs;ed materiæ tribuimus. </s> <s>Sed quoniam apud illum <lb/>forta&longs;&longs;e ratio valebit, qui non ita &longs;entiet, quemadmodum nos, hæc item &longs;ub&longs;cribamus, appara­<lb/>tum illum e&longs;&longs;e præuiam affectionem, & mutationem &longs;ecundùm qualitatem. </s> <s>Nunc c&ecedil;tera &longs;pe­<lb/>ctemus quibus Fernelium vrget idem. </s> <s>Scaliger concludens in præparatione illa non po&longs;&longs;e ine&longs;­<lb/>&longs;e perfectionem: nam perfectio po&longs;t illam e&longs;t, quippe forma: ip&longs;a enim &longs;ola <foreign lang="greek">e)ntele/xeias</foreign> e&longs;t, non <lb/>autem &longs;ummum illud accidentium incrementum. </s> <s>Hæc quidem ille, &longs;ed perfectionem dixi&longs;&longs;e <lb/>videtur in &longs;uo genere Fernelius, & nolui&longs;&longs;e &longs;ignificare <foreign lang="greek">teleio/thta</foreign> qu&ecedil; facta res e&longs;t, &longs;ed <foreign lang="greek">telei/w­<lb/><gap/>i+n</foreign> quæ e&longs;t via. </s> <s>Addit illud melius Scaliger formam non comitari illi perfectioni, &longs;ed eius <lb/>quoque perfectionem e&longs;&longs;e, & &longs;ic antecedere quemadmodum &longs;atelliti principem, verùm fac co­<lb/>mitari e&longs;&longs;e idem àc mox ab illa &longs;umma accidentium perfectione extare fal&longs;um id Ari&longs;totelis qui­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1383"></arrow.to.target><lb/>perfectionem eua&longs;i&longs;&longs;ent: tum enim ad formam quoque &longs;ub&longs;tantiæ prouentum e&longs;&longs;et. </s> <s>Etenim <lb/>perfectionem illam forma nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur, nec vnquàm po&longs;teà de&longs;erit. </s> <s>Attamen illud mi­<lb/>hi difficultatem affert, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;ic agens, non quidem per &longs;e faceret, &longs;ed afficeret &longs;olùm, & &longs;ic actus <lb/>non ab actu, neque &longs;imile à &longs;imili per &longs;e produceretur. </s> <s>Nam, quod obiiciebat Scaliger, minus <lb/>placet: exi&longs;timabat enim &longs;i eductio e&longs;&longs;et eiu&longs;modi apparatus; fore, vt forma e&longs;&longs;et diuidua: e&longs;t <lb/>enim talis apparatus motus quidam: fit ergo particulatim. </s> <s>nil enim valet hoc ex no&longs;tra &longs;enten­<lb/>tia, qui diui&longs;ionem illam non quidem formæ, &longs;ed materiæ tribuimus. </s> <s>Sed quoniam apud illum <lb/>forta&longs;&longs;e ratio valebit, qui non ita &longs;entiet, quemadmodum nos, hæc item &longs;ub&longs;cribamus, appara­<lb/>tum illum e&longs;&longs;e præuiam affectionem, & mutationem &longs;ecundùm qualitatem. </s> <s>Nunc c&ecedil;tera &longs;pe­<lb/>ctemus quibus Fernelium vrget idem. </s> <s>Scaliger concludens in præparatione illa non po&longs;&longs;e ine&longs;­<lb/>&longs;e perfectionem: nam perfectio po&longs;t illam e&longs;t, quippe forma: ip&longs;a enim &longs;ola <foreign lang="greek">e)ntele/xeia</foreign> e&longs;t, non <lb/>autem &longs;ummum illud accidentium incrementum. </s> <s>Hæc quidem ille, &longs;ed perfectionem dixi&longs;&longs;e <lb/>videtur in &longs;uo genere Fernelius, & nolui&longs;&longs;e &longs;ignificare <foreign lang="greek">teleio/thta</foreign> qu&ecedil; facta res e&longs;t, &longs;ed <foreign lang="greek">telei/w­<lb/>sin</foreign> quæ e&longs;t via. </s> <s>Addit illud melius Scaliger formam non comitari illi perfectioni, &longs;ed eius <lb/>quoque perfectionem e&longs;&longs;e, & &longs;ic antecedere quemadmodum &longs;atelliti principem, verùm fac co­<lb/>mitari e&longs;&longs;e idem àc mox ab illa &longs;umma accidentium perfectione extare fal&longs;um id Ari&longs;totelis qui­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1384"></arrow.to.target><lb/>dem &longs;ententia. </s> <s>Nam generans dat prius formam, dein con&longs;equentia formam, & ignis prius ge­<lb/>nitus e&longs;t, pò&longs;t manet in loco &longs;uperiore. </s> <s>Pr&ecedil;terquamquòd mox audiemus, quæ'nam &longs;it Ari&longs;to­<lb/>telis ip&longs;ius germana &longs;ententia à quà longè, meo quidem iudicio, ab&longs;unt ij qui cum Auerroë phi­<lb/>lo&longs;ophantur, ad quam nos iam accingentes id accipimus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1384"></arrow.to.target><lb/>dem &longs;ententia. </s> <s>Nam generans dat prius formam, dein con&longs;equentia formam, & ignis prius ge­<lb/>nitus e&longs;t, pò&longs;t manet in loco &longs;uperiore. </s> <s>Pr&ecedil;terquamquòd mox audiemus, quæ'nam &longs;it Ari&longs;to­<lb/>telis ip&longs;ius germana &longs;ententia à quà longè, meo quidem iudicio, ab&longs;unt ij qui cum Auerroë phi­<lb/>lo&longs;ophantur, ad quam nos iam accingentes id accipimus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1372"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg1372"></margin.target>G</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1385"></arrow.to.target><lb/>te&longs;tate ad formam. </s> <s>C&ecedil;terùm &longs;icuti materia e&longs;t compo&longs;itum in potentia, ita compo&longs;itum e&longs;t in <lb/>actu ex præ&longs;entia formæ; vt primùm enim ade&longs;t forma, compo&longs;itum e&longs;t actu, quod e&longs;t in puncto <lb/>temporis & indiuiduè, &longs;icut etiam ip&longs;a forma e&longs;t indiuidua. </s> <s>Ex quo colligo, ip&longs;um compo&longs;i­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1385"></arrow.to.target><lb/>te&longs;tate ad formam. </s> <s>C&ecedil;terùm &longs;icuti materia e&longs;t compo&longs;itum in potentia, ita compo&longs;itum e&longs;t in <lb/>actu ex præ&longs;entia formæ; vt primùm enim ade&longs;t forma, compo&longs;itum e&longs;t actu, quod e&longs;t in puncto <lb/>temporis & indiuiduè, &longs;icut etiam ip&longs;a forma e&longs;t indiuidua. </s> <s>Ex quo colligo, ip&longs;um compo&longs;i­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1386"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e in potentia patibili materiæ, quia cùm &longs;it in potentia, efficitur in actu per tran&longs;mutatio­<lb/>nem materiæ factam ab eo quod e&longs;t actu, & deductionem potentiæ in actum. </s> <s>Forma verò non <lb/>e&longs;t in materia; quoniam, &longs;i foret in ea, actu iam e&longs;&longs;et, non autem fieret, vt cùm in ea e&longs;t actu, iam <lb/>res e&longs;t, non amplius fit, ni&longs;i fortè intelligamus, eam e&longs;&longs;e in potentia patibili materiæ, quoniam <lb/>materia pote&longs;t per tran&longs;mutationem coniungi cum illa forma, aut quia vis agentis impre&longs;&longs;a fue­<lb/>rit materiæ propter quam materia &longs;ponte moueatur ad formam, aut etiam con&longs;eruetur in aliquo <lb/>in&longs;trumento, veluti de &longs;emine dicunt. </s> <s>Sed habet quòd &longs;it actu forma in efficiente, &longs;iue illud &longs;pe­<lb/>cie, &longs;eu virtute &longs;imile fuerit. </s> <s>Quapropter non &longs;ufficit &longs;ola potentia materiæ ad efficiendum com­<lb/>po&longs;itum, &longs;ed opus e&longs;t præ&longs;entia efficientis; quod, cùm &longs;it actu, facit, vt materia &longs;it actu, & hoc &longs;it. <lb/></s> <s>Sed quoniam hoc non videtur dubitari, verùm illud requiritur, quemadmodum efficiens faciat, <lb/>vt materia &longs;it actu. </s> <s>Confugiamus ad Ari&longs;totelem id &longs;æpe nobis aperientem & confirmantem. <lb/></s> <s>nanque ita dicit primum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “quia efficiens dat <expan abbr="formã">formam</expan> materiæ, facit enim materiam quale ip&longs;um <lb/> | <arrow.to.target n="marg1386"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e in potentia patibili materiæ, quia cùm &longs;it in potentia, efficitur in actu per tran&longs;mutatio­<lb/>nem materiæ factam ab eo quod e&longs;t actu, & deductionem potentiæ in actum. </s> <s>Forma verò non <lb/>e&longs;t in materia; quoniam, &longs;i foret in ea, actu iam e&longs;&longs;et, non autem fieret, vt cùm in ea e&longs;t actu, iam <lb/>res e&longs;t, non amplius fit, ni&longs;i fortè intelligamus, eam e&longs;&longs;e in potentia patibili materiæ, quoniam <lb/>materia pote&longs;t per tran&longs;mutationem coniungi cum illa forma, aut quia vis agentis impre&longs;&longs;a fue­<lb/>rit materiæ propter quam materia &longs;ponte moueatur ad formam, aut etiam con&longs;eruetur in aliquo <lb/>in&longs;trumento, veluti de &longs;emine dicunt. </s> <s>Sed habet quòd &longs;it actu forma in efficiente, &longs;iue illud &longs;pe­<lb/>cie, &longs;eu virtute &longs;imile fuerit. </s> <s>Quapropter non &longs;ufficit &longs;ola potentia materiæ ad efficiendum com­<lb/>po&longs;itum, &longs;ed opus e&longs;t præ&longs;entia efficientis; quod, cùm &longs;it actu, facit, vt materia &longs;it actu, & hoc &longs;it. <lb/></s> <s>Sed quoniam hoc non videtur dubitari, verùm illud requiritur, quemadmodum efficiens faciat, <lb/>vt materia &longs;it actu. </s> <s>Confugiamus ad Ari&longs;totelem id &longs;æpe nobis aperientem & confirmantem. <lb/></s> <s>nanque ita dicit primum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “quia efficiens dat <expan abbr="formã">formam</expan> materiæ, facit enim materiam quale ip&longs;um <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1387"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, aut actu, aut virtute perficiendo materiam, & reducendo in actum”, cùm anteà foret in poten­<lb/>tia id quod pr&ecedil;&longs;tat prius afficiendo, hoc e&longs;t, exhibendo potentiam accipiendi materiæ, tum dan­<lb/>do formam quæ ad numerum e&longs;t eadem cum &longs;ua, &longs;ed præ&longs;ente materia numero &longs;eparatur pro­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1387"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, aut actu, aut virtute perficiendo materiam, & reducendo in actum”, cùm anteà foret in poten­<lb/>tia id quod pr&ecedil;&longs;tat prius afficiendo, hoc e&longs;t, exhibendo potentiam accipiendi materiæ, tum dan­<lb/>do formam quæ ad numerum e&longs;t eadem cum &longs;ua, &longs;ed præ&longs;ente materia numero &longs;eparatur pro­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s> <s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s> <s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s> <s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s> <s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s> <s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">pzoodopoioiw_</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s> <s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s> <s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; | <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s> <s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s> <s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s> <s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s> <s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s> <s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">proodopoioh_n</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s> <s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s> <s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; |
| <pb pagenum="193"/> | <pb pagenum="193"/> |
| <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s> <s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s> <s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a^mfw ei)s to\ qh_lu sum­<lb/>ba/ll ontai to\paz) au)tw_n gino/menon, dia\ to\ e)n tw_| qh/lei ei)_nai tiw\ u(liw. </foreign></s> <s><foreign lang="">e)c h)_s )<gap/>i\ to/ dhmi<gap/>gou\me­<lb/>non. </foreign></s> <s><foreign lang="">kai\ d<gap/>)qu/s tiw me\n a)qzo/on u(pazxein a)nagkai_on, e)ch(_s siwis atai to\ ku/hma to\ pzw_ton, tiw\ d<gap/><lb/>e\ggines<gap/>ai a)ei\ th_s u(lhs, ei_pez diw\atai to\ kuo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="">w_se a)nagkh e)n tw_| qhlei u(pa/zxein to\n <lb/>p\xon. </foreign></s> <s><foreign lang="">kai\ ga\z pzo\s tw_| cu/lw| o(te/ktwn, kai\ pzo\s tw_| phlw o( kezam<gap/>s. </foreign></s> <s><foreign lang="">kai\ o)lws pa_si+n. </foreign></s> <s><foreign lang="">h( e) zga­<lb/><gap/>i+a kai\ h( kinhsi+s e)sxath pzo/s th(_| u(lh. </foreign></s> <s><foreign lang=""><gap/>on h( oi)kodu/mhsi+s e\n toi_s o)ikodomoume/nois. </foreign></s> <s><foreign lang="">laboi d) a)utis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s tiw\ ge/nesi+n. </foreign></s> <s><foreign lang="">ou)de\ ga\z to\ a)/r)r(en a(pan pzoi+/et ai spe/z <lb/>ma, o(sate pzoietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/zion tou_ t) )dzi\ tou_ gignomenou kuh/matos: w|_spez h)d) <lb/>l)po\ te/ktonos pzo/s tiw\ tw_n cu/lwn u(liw. </foreign></s> <s><foreign lang="">ou)\t) ape/zxetai ou)den, ou_te mo/zion ou)den )dsi\n e)n tw_| gi­<lb/>gnome/nw| th_s tektonikh_s, a)ll) h( mozfh\kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginehai dia\th_s kinh/sews e)n <lb/>th_| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(_| to\ ei_dos kai\ h( e)pish/mh kinou_si ta\s xei_zas, h_toi mo/zion e(tezon poia/n <lb/>tina kinhsin, e(tezan me\n, a)f/ w)n to\ gigno/menon e(tezon. </foreign></s> <s><foreign lang="">tiw\ a)utiw\ de\, a)f) w:_n to\ a)uto\ ai\ de\ xei_­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s> <s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s> <s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a)/mfw ei)s to\ qh_lu sum­<lb/>ba/llontai to\ pa\r au)tw_n gino/menon, dia\ to\ e)n tw_| qh/lei ei)_nai th\n u(lhn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)c h)_s e)sti\ to/ dhmiourgou\me­<lb/>non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ eu)qu/s th\n me\n a)qro/on u(pazxein a)nagkai_on, e)ch(_s sunistatai to\ ku/hma to\ prw_ton, th\n de\ <lb/>e\gginesqai a)ei\ th_s u(lhs, ei_per du\natai to\ kuo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w_ste a)nagkh e)n tw_| qhlei u(pa/rxein to\n <lb/>to\kon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ga\r pro\s tw_| cu/lw| o( te/ktwn, kai\ pro\s tw_| phlw o( kezameu\s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ o)lws pa_sin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( e)rga­<lb/>si/a kai\ h( kinhsi/s e)sxath pro/s th(_| u(lh. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(/on h( oi)kodu/mhsis e\n toi_s o)ikodomoume/nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">laboi d' au)tis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s th\n ge/nesin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)de\ ga\r to\ a)/r)r(en a(pan proi/etai spe/r<lb/>ma, o(sate proietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/rion tou_ t' e)sti\ tou_ gignomenou kuh/matos: w|_sper h)d) <lb/>a)po\ te/ktonos pro/s th\n tw_n cu/lwn u(lh/n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)\t' ape/rxetai ou)den, ou_te mo/rion ou)den e)sti\n e)n tw_| gi­<lb/>gnome/nw| th_s tektonikh_s, a)ll' h( morfh\ kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginetai dia\ th_s kinh/sews e)n <lb/>th_| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(_| to\ ei_dos kai\ h( e)pisth/mh kinou_si ta\s xei_zas, h_toi mo/rion e(teron poia/n <lb/>tina kinhsin, e(teran me\n, a)f' w)n to\ gigno/menon e(teron. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">th\n a)uth\n de\, a)f' w)n to\ a)uto\ ai( de\ xei_­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>zes kai\ ta\ o)/zgana tiw\ u(liw. *o(moiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw_| a)r\r(eni tw_n spe/zma pzoi+eme/non <lb/>xzh_tai tw_| spe/zmati w(s o)zganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nezgei/a, w(spez e(n toi_s kata) te(xniw gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/zgana kine(itai. </foreign></s> <s><foreign lang="">e)n e)kei/nois ga\z pws h( ki\nhsi+s th_s te/xnhs</foreign>. </s> <s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s> <s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s> <s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">potest</expan> <lb/>conceptus. </s> <s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s> <s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s> <s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s> <s>Accipiat <expan abbr="aũt">aut</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s> <s>conceptus, qui producitur. </s> <s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s> <s>eodem verò à <expan abbr="quib.">quibus</expan> idem, manus <expan abbr="aũt">aut</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s> <s>Similiter <expan abbr="aũt">aut</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>res kai\ ta\ o)/rgana th\n u(lh/n. *o(moiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw_| a)r\r(eni tw_n spe/rma proieme/non <lb/>xrh_tai tw_| spe/rmati w(s o)rganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nergei/a, w(sper e(n toi_s kata) te(xnh/n gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/rgana kine(itai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)n e)kei/nois ga\r pws h( ki\nhsis th_s te/xnhs</foreign>. </s> <s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s> <s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s> <s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">potest</expan> <lb/>conceptus. </s> <s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s> <s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s> <s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s> <s>Accipiat <expan abbr="aũt">aut</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s> <s>conceptus, qui producitur. </s> <s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s> <s>eodem verò à <expan abbr="quib.">quibus</expan> idem, manus <expan abbr="aũt">aut</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s> <s>Similiter <expan abbr="aũt">aut</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei_pes diw\at ai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei_pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti <gap/>o\ tou_ e)nhelexei/a o)/ntos, to\ diwamei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou_ e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi_s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s> <s><foreign lang="">w(se de/oi to\ ei)_dos kai\ tiw\ mozfiw\ e)n e)kei\nw| ei)_nai, o(i\on e)n th_| kaz­<lb/>dia to\tou_ h(patos. </foreign></s> <s><foreign lang="">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s> <s>quæ &longs;ic exponuntur. </s> <s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s> <s>quapp <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s> <s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s> <s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(_spez de\ ta\ <gap/>(oo th_s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw_n o)zga/non, )<gap/>si\ de\ a)lhqe\ <lb/>sezon ei)pei_n dia\<gap/>h_s kinh/sews a)utwn, a)uth_ de\ e)si\n h( e)ne/zgeia th_s te/xnhs. </foreign></s> <s><foreign lang="">h(demozfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s> <s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s> <s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aut</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s> <s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s> <s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s> <s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, | <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi_s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w(ste de/oi to\ ei)_dos kai\ th\n morfh\n e)n e)kei\nw| ei)_nai, o(i\on e)n th_| kar­<lb/>dia to\tou_ h(patos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s> <s>quæ &longs;ic exponuntur. </s> <s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s> <s>quapp <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s> <s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s> <s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(_sper de\ ta\ a(po th_s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw_n o)rga/non, e)stsi\ de\ a)lhqe\ <lb/>steron ei)pei_n dia\ th_s kinh/sews a)utwn, a)uth_ de\ e)sti\n h( e)ne/rgeia th_s te/xnhs. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( de \ morfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s> <s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s> <s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aut</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s> <s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s> <s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s> <s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, |
| <pb pagenum="194"/>qua&longs;i &longs;it ab efficiente & &longs;ubiecto cudatur, vt nihil <expan abbr="oīno">oinno</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> certius <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;tantius in hac di­<lb/> | <pb pagenum="194"/>qua&longs;i &longs;it ab efficiente & &longs;ubiecto cudatur, vt nihil <expan abbr="oīno">omnino</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> certius <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;tantius in hac di­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1395"></arrow.to.target><lb/>&longs;ciplina occurrat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò confugies hìc tu ad ea, quae Ari&longs;t. </s> <s>hæc ex aliorum <expan abbr="&longs;nīa">&longs;nina</expan> profiteatur, aut <lb/>quae in his libris res cra&longs;siu&longs;culè &longs;cribantur. </s> <s>profitetur <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;e cau&longs;&longs;as rerum exqui&longs;iti&longs;simè tradere, <lb/>quinetiam &longs;ic di&longs;po&longs;ui&longs;&longs;e &longs;uam philo&longs;ophiam, vt quæ anteà tradita fui&longs;&longs;ent vniuersè, aptarentur <lb/>ad ea quæ &longs;igillatim in iis extremis phy&longs;iologiæ libris explicantur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At qui hanc Ari&longs;totelis fui&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1395"></arrow.to.target><lb/>&longs;ciplina occurrat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò confugies hìc tu ad ea, quae Ari&longs;t. </s> <s>hæc ex aliorum <expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> profiteatur, aut <lb/>quae in his libris res cra&longs;siu&longs;culè &longs;cribantur. </s> <s>profitetur <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;e cau&longs;&longs;as rerum exqui&longs;iti&longs;simè tradere, <lb/>quinetiam &longs;ic di&longs;po&longs;ui&longs;&longs;e &longs;uam philo&longs;ophiam, vt quæ anteà tradita fui&longs;&longs;ent vniuersè, aptarentur <lb/>ad ea quæ &longs;igillatim in iis extremis phy&longs;iologiæ libris explicantur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At qui hanc Ari&longs;totelis fui&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1396"></arrow.to.target><lb/>&longs;e firmam & perpetuam <expan abbr="&longs;nīam">&longs;cientinam</expan> non hi&longs;ce libris &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> eius libros ab initiis <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> phi­<lb/>lo&longs;ophiæ cum diuinæ tum naturalis percurrenti facillimè con&longs;tabit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;e primum de effi­<lb/>ciente &longs;ic loquitur <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">q^dos d)a)ei o/id etai</foreign> .i. </s> <s>formam &longs;emper afferet. </s> <s>po&longs;teà inquit. </s> <s>In hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> hanc for­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1396"></arrow.to.target><lb/>&longs;e firmam & perpetuam <expan abbr="&longs;nīam">&longs;cientinam</expan> non hi&longs;ce libris &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> eius libros ab initiis <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> phi­<lb/>lo&longs;ophiæ cum diuinæ tum naturalis percurrenti facillimè con&longs;tabit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;e primum de effi­<lb/>ciente &longs;ic loquitur <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ei)/dos d' a)ei o/isetai</foreign> .i. </s> <s>formam &longs;emper afferet. </s> <s>po&longs;teà inquit. </s> <s>In hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> hanc for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1397"></arrow.to.target><lb/>mam facit. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> alibi de eodem efficiente di&longs;&longs;erens ait. </s> <s>Cau&longs;&longs;a &longs;it formæ in materia <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ai)tion <gap/>)_| tou_</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1397"></arrow.to.target><lb/>mam facit. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> alibi de eodem efficiente di&longs;&longs;erens ait. </s> <s>Cau&longs;&longs;a &longs;it formæ in materia <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ai)tion h)_| tou_</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1398"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ei\dous e)n th_/ u(l<gap/></foreign>. </s> <s>Quin apud Græcos nihil reperitur con&longs;tantius, vt hæc dicere non &longs;it <expan abbr="nouã">nouam</expan> opi­<lb/>nionem commini&longs;ci, &longs;ed ex optimis auctoribus eruere veterem & approbatam, <expan abbr="qñquidem">quandoquidem</expan> Ale­<lb/>xander <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> explicans eandem rem vtitur eodem exemplo ad ip&longs;am <expan abbr="per&longs;uadendã">per&longs;uadendam</expan> quo anteà fuerat <lb/> | <arrow.to.target n="marg1398"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ei\dous e)n th_/ u(lh|</foreign>. </s> <s>Quin apud Græcos nihil reperitur con&longs;tantius, vt hæc dicere non &longs;it <expan abbr="nouã">nouam</expan> opi­<lb/>nionem commini&longs;ci, &longs;ed ex optimis auctoribus eruere veterem & approbatam, <expan abbr="qñquidem">quandoquidem</expan> Ale­<lb/>xander <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> explicans eandem rem vtitur eodem exemplo ad ip&longs;am <expan abbr="per&longs;uadendã">per&longs;uadendam</expan> quo anteà fuerat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1399"></arrow.to.target><lb/>v&longs;us Ari&longs;t. </s> <s>& inter alia verba hæc &longs;cribit, <foreign lang="greek">q)_dos de\ to\ w(o\ tou_ texnitou gino/menon e)n a)utw|</foreign> .i. </s> <s>formam <lb/>quæ fit ab artifice in &longs;ubiecto. </s> <s>Themi&longs;tius item &longs;ic exprimit. <foreign lang="greek">e)nqei_ai to\ ei)_dos</foreign> .i. </s> <s>imponere <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>& Proclus lib. 3. in <expan abbr="Tim&ecedil;ū">Tim&ecedil;um</expan> h&ecedil;c &longs;crip&longs;it, “<foreign lang="greek">pa_s ga\z dhmiouzgo\s a)gaqo\s xzatei_ <gap/>h_s u(lhs kai\ to ei)dos <lb/><gap/> tiqh<gap/>i+, o( bou/letai pi_s u(poxqme/nois, kai\ pollw_|ple/on o( o(los dhmiouzgo\s, o(\s kai\ a)utlw\ u(fish­<lb/>ai tlw\ u(poxqme\nlw u(l<gap/>w, kai\ t) a\loi</foreign>.” i. </s> <s><expan abbr="oīs">oins</expan> <expan abbr="aūt">aunt</expan> opifex bonus imperat materiæ, & imponit formam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1399"></arrow.to.target><lb/>v&longs;us Ari&longs;t. </s> <s>& inter alia verba hæc &longs;cribit, <foreign lang="greek">q)_dos de\ to\ a)po\ tou_ texnitou gino/menon e)n a)utw|</foreign> .i. </s> <s>formam <lb/>quæ fit ab artifice in &longs;ubiecto. </s> <s>Themi&longs;tius item &longs;ic exprimit. <foreign lang="greek">e)nqei_ai to\ ei)_dos</foreign> .i. </s> <s>imponere <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>& Proclus lib. 3. in <expan abbr="Tim&ecedil;ū">Tim&ecedil;um</expan> h&ecedil;c &longs;crip&longs;it, “<foreign lang="greek">pa_s ga\r dhmiourgo\s a)gaqo\s xratei_ th_s u(lhs kai\ to ei)dos <lb/>a)p<gap/> tiqhsi, o( bou/letai toi_s u(pokeime/nois, kai\ pollw_| ple/on o( o(los dhmiourgo\s, o(\s kai\ a)uth\n u(fisth­<lb/>ai th\n u(pokeime\nhn u(lhn, kai\ t' a\loi</foreign>.” i. </s> <s><expan abbr="oīs">omnis</expan> <expan abbr="aūt">aut</expan> opifex bonus imperat materiæ, & imponit formam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1400"></arrow.to.target><lb/>quam vult, &longs;ubiectis, quantò ergo magis opifex vniuer&longs;alis qui <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> materiam ip&longs;am <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>extundere &longs;eu excudere formam ex materia potius artifici, quàm naturali efficienti, conueniens <lb/>e&longs;&longs;e dicit, veluti cùm &longs;ubtrahendo efficit &longs;culptor; vt, &longs;i hoc item de artifice concedatur, vt <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>inferat in materiam, multò magis id de naturali dandum &longs;it. </s> <s>Nihil tritius apud Ioannem Gram­<lb/>maticum. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Simplicius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;picuè idem a&longs;&longs;erit. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Dicebat item Auerroës dare <expan abbr="formã">formam</expan>, & efficiens <lb/> | <arrow.to.target n="marg1400"></arrow.to.target><lb/>quam vult, &longs;ubiectis, quantò ergo magis opifex vniuer&longs;alis qui <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> materiam ip&longs;am <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>extundere &longs;eu excudere formam ex materia potius artifici, quàm naturali efficienti, conueniens <lb/>e&longs;&longs;e dicit, veluti cùm &longs;ubtrahendo efficit &longs;culptor; vt, &longs;i hoc item de artifice concedatur, vt <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>inferat in materiam, multò magis id de naturali dandum &longs;it. </s> <s>Nihil tritius apud Ioannem Gram­<lb/>maticum. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Simplicius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;picuè idem a&longs;&longs;erit. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Dicebat item Auerroës dare <expan abbr="formã">formam</expan>, & efficiens <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ninam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aunt</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">mom</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">mom</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;nina</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat | <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">hom</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">hom</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">aina</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat |
| <pb pagenum="195"/> | <pb pagenum="195"/> |
| <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1410"></arrow.to.target><lb/>motum &longs;olis. </s> <s>Deinde quæ fiunt, aut fiunt cum expul&longs;ione contrarij, ide&longs;t, circum &longs;ubiectum <lb/>quod actu &longs;it; aut &longs;ine contrarij expul&longs;ione, vbi &longs;cilicet &longs;ubiectum &longs;it in &longs;ola pote&longs;tate, velut aër <lb/>ad lumen antequam fuerit illu&longs;tratus. </s> <s>At verò ex his quæ nobis olim con&longs;tituta fuerunt, hoc <lb/>vnum &longs;e&longs;e obiicit animaduertendum, quòd po&longs;terior hæc partitio nobis ob&longs;eruanda e&longs;t, & attri­<lb/>buenda, non quemadmodum con&longs;ueuere Latini, iis quæ con&longs;equuntur motum, &longs;ed iis quæ fiunt <lb/>non &longs;ine motu. </s> <s>cùm enim conclu&longs;erimus in &longs;ub&longs;tantia e&longs;&longs;e repugnantiam, prætereà illam in tem­<lb/>pore fieri, & particulatim, quod appellamus cum motu, quæ verò contrariò carent fieri puncto <lb/>temporis; re&longs;tat, vt omnia quæ fiunt è ve&longs;tigio, careant contrario, & hæc &longs;ola fiant per motum. <lb/></s> <s>Sic ergo generalis erit diui&longs;io eorum quæ fiunt non &longs;ine motu. </s> <s>Neque erit inutilis breuis eo­<lb/>rum repetitio quæ po&longs;uimus olim, videlicet, parteis rei quæ mutatur, e&longs;&longs;e dupliceis; aut enim &longs;unt <lb/>quantæ, quod non &longs;olùm euenit accidentibus, verùm etiam &longs;ub&longs;tantiis, vt animali cuius diuer&longs;&ecedil; <lb/>partes etiam diuer&longs;is temporibus fiunt, &longs;iue partes &longs;eor&longs;um fiant, & ex illarum procreatione de­<lb/>inde con&longs;urgat totum, &longs;iue totum fiat &longs;imul, dum partes &longs;ingulæ producuntur, eæ verò fiant di­ | <arrow.to.target n="marg1410"></arrow.to.target><lb/>motum &longs;olis. </s> <s>Deinde quæ fiunt, aut fiunt cum expul&longs;ione contrarij, ide&longs;t, circum &longs;ubiectum <lb/>quod actu &longs;it; aut &longs;ine contrarij expul&longs;ione, vbi &longs;cilicet &longs;ubiectum &longs;it in &longs;ola pote&longs;tate, velut aër <lb/>ad lumen antequam fuerit illu&longs;tratus. </s> <s>At verò ex his quæ nobis olim con&longs;tituta fuerunt, hoc <lb/>vnum &longs;e&longs;e obiicit animaduertendum, quòd po&longs;terior hæc partitio nobis ob&longs;eruanda e&longs;t, & attri­<lb/>buenda, non quemadmodum con&longs;ueuere Latini, iis quæ con&longs;equuntur motum, &longs;ed iis quæ fiunt <lb/>non &longs;ine motu. </s> <s>cùm enim conclu&longs;erimus in &longs;ub&longs;tantia e&longs;&longs;e repugnantiam, prætereà illam in tem­<lb/>pore fieri, & particulatim, quod appellamus cum motu, quæ verò contrariò carent fieri puncto <lb/>temporis; re&longs;tat, vt omnia quæ fiunt è ve&longs;tigio, careant contrario, & hæc &longs;ola fiant per motum. <lb/></s> <s>Sic ergo generalis erit diui&longs;io eorum quæ fiunt non &longs;ine motu. </s> <s>Neque erit inutilis breuis eo­<lb/>rum repetitio quæ po&longs;uimus olim, videlicet, parteis rei quæ mutatur, e&longs;&longs;e dupliceis; aut enim &longs;unt <lb/>quantæ, quod non &longs;olùm euenit accidentibus, verùm etiam &longs;ub&longs;tantiis, vt animali cuius diuer&longs;&ecedil; <lb/>partes etiam diuer&longs;is temporibus fiunt, &longs;iue partes &longs;eor&longs;um fiant, & ex illarum procreatione de­<lb/>inde con&longs;urgat totum, &longs;iue totum fiat &longs;imul, dum partes &longs;ingulæ producuntur, eæ verò fiant di­ |
| <pb pagenum="196"/>uer&longs;is in&longs;tantibus, quòd ex his quædam tardius ab&longs;oluantur, nonnullæ velocius, quemadmodum <lb/> | <pb pagenum="196"/>uer&longs;is in&longs;tantibus, quòd ex his quædam tardius ab&longs;oluantur, nonnullæ velocius, quemadmodum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1411"></arrow.to.target><lb/>Theophra&longs;tus aliquando te&longs;tatus e&longs;t, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> aut &longs;unt &longs;olùm &longs;ecundùm gradus, velut in iis alterationi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1411"></arrow.to.target><lb/>Theophra&longs;tus aliquando te&longs;tatus e&longs;t, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> aut &longs;unt &longs;olùm &longs;ecundùm gradus, velut in iis alterationi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1412"></arrow.to.target><lb/>bus quas <foreign lang="greek">a)qzo/ws</foreign> fieri docuimus, habent enim & illæ plus & minus, &longs;ed tamen æquè fiunt per om­<lb/>neis parteis. </s> <s>At verò &longs;i ea vera &longs;unt quæ prius &longs;tatuta fuere de eo quòd in &longs;ub&longs;tantia &longs;it plus & mi­<lb/>nus; hoc etiam membrum ad &longs;ub&longs;tantias aliquo pacto pertinebit, quicquid c&ecedil;teri dicant; ni&longs;i <lb/>quòd gradus in accidentibus eodem nomine &longs;ignificatur, quo forma; in &longs;ub&longs;tantiis non item, <lb/>vt ante &longs;&ecedil;pius audi&longs;ti. </s> <s>Deinde cùm principium & finem habeant ea qu&ecedil; mox generantur, nec <lb/>&longs;unt æterna, vtraque aut &longs;pectari po&longs;&longs;unt ad tempus, aut ad mobile, aut ad terminos motus: nam <lb/>&longs;icut motus e&longs;t finitus, ita & mobile, & tempus in quo certus fit motus, finita &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t, cùm <lb/>alioqui nulla &longs;it intermi&longs;sio temporis. </s> <s>Ergo illo accepto, quòd mutatum e&longs;&longs;e, &longs;it terminus mo­<lb/>tus, hoc autem per &longs;e terminum &longs;ignificat mutationis, quod ei mutatio &longs;emper antecedat, h&ecedil;c &longs;ta­<lb/>tuuntur. </s> <s>Con&longs;iderantur modi quibus res e&longs;&longs;e incipiunt, aut de&longs;inunt, de his ea pronunciabat <lb/>Ari&longs;toteles: Omne mutatum e&longs;&longs;e, e&longs;&longs;e quidem indiuiduum, &longs;ed cùm con&longs;ideretur mutatum e&longs;&longs;e <lb/>aut ver&longs;us finem motus, aut ver&longs;us eiu&longs;dem principium: ver&longs;us finem &longs;anè dari primum muta­<lb/>tum e&longs;&longs;e, ver&longs;us autem principium non dari primum. </s> <s>Ratio verò huius euenti talis reddeba­<lb/>tur; quia mutatio non e&longs;t infinita, ergo definit in mutatum e&longs;&longs;e. </s> <s>hoc verò cùm &longs;it indiuiduum <lb/>efficit, vt &longs;it primùm, &longs;i enim e&longs;&longs;et diuiduum alia po&longs;&longs;et ante &longs;e habere; &longs;ic non foret primum. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg1412"></arrow.to.target><lb/>bus quas <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign> fieri docuimus, habent enim & illæ plus & minus, &longs;ed tamen æquè fiunt per om­<lb/>neis parteis. </s> <s>At verò &longs;i ea vera &longs;unt quæ prius &longs;tatuta fuere de eo quòd in &longs;ub&longs;tantia &longs;it plus & mi­<lb/>nus; hoc etiam membrum ad &longs;ub&longs;tantias aliquo pacto pertinebit, quicquid c&ecedil;teri dicant; ni&longs;i <lb/>quòd gradus in accidentibus eodem nomine &longs;ignificatur, quo forma; in &longs;ub&longs;tantiis non item, <lb/>vt ante &longs;&ecedil;pius audi&longs;ti. </s> <s>Deinde cùm principium & finem habeant ea qu&ecedil; mox generantur, nec <lb/>&longs;unt æterna, vtraque aut &longs;pectari po&longs;&longs;unt ad tempus, aut ad mobile, aut ad terminos motus: nam <lb/>&longs;icut motus e&longs;t finitus, ita & mobile, & tempus in quo certus fit motus, finita &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t, cùm <lb/>alioqui nulla &longs;it intermi&longs;sio temporis. </s> <s>Ergo illo accepto, quòd mutatum e&longs;&longs;e, &longs;it terminus mo­<lb/>tus, hoc autem per &longs;e terminum &longs;ignificat mutationis, quod ei mutatio &longs;emper antecedat, h&ecedil;c &longs;ta­<lb/>tuuntur. </s> <s>Con&longs;iderantur modi quibus res e&longs;&longs;e incipiunt, aut de&longs;inunt, de his ea pronunciabat <lb/>Ari&longs;toteles: Omne mutatum e&longs;&longs;e, e&longs;&longs;e quidem indiuiduum, &longs;ed cùm con&longs;ideretur mutatum e&longs;&longs;e <lb/>aut ver&longs;us finem motus, aut ver&longs;us eiu&longs;dem principium: ver&longs;us finem &longs;anè dari primum muta­<lb/>tum e&longs;&longs;e, ver&longs;us autem principium non dari primum. </s> <s>Ratio verò huius euenti talis reddeba­<lb/>tur; quia mutatio non e&longs;t infinita, ergo definit in mutatum e&longs;&longs;e. </s> <s>hoc verò cùm &longs;it indiuiduum <lb/>efficit, vt &longs;it primùm, &longs;i enim e&longs;&longs;et diuiduum alia po&longs;&longs;et ante &longs;e habere; &longs;ic non foret primum. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg1413"></arrow.to.target><lb/>Ver&longs;us autem principium, cùm &longs;emper mutatum e&longs;&longs;e requirat mutationem præcedentem, cuius <lb/>&longs;it terminus, primum e&longs;&longs;e non pote&longs;t. </s> <s>At de &longs;en&longs;u theorematis Ari&longs;totelici dubitatum e&longs;t à The­<lb/>mi&longs;tio & c&ecedil;teris accipiente Themi&longs;tio in diuer&longs;is &longs;ignificaris, primum mutatum e&longs;&longs;e finem ver&longs;us, <lb/>& ver&longs;us initium. </s> <s>Cùm enim inquit primum e&longs;&longs;e motus, duo &longs;ignificet, primam partem mo­<lb/>tus, vt puto, motum, qui antecedit primo gradui qualitatis, qui e&longs;t prima pars qualitatis &longs;en&longs;ilis, <lb/>vt die&longs;is in &longs;ono, & vltimum, qui e&longs;t gradus &longs;ummus, veluti cùm in proximè præcedente &longs;en&longs;ili <lb/>&longs;patio perfecta non erat qualitas, in proximè &longs;ub&longs;equente perfecta e&longs;t, po&longs;sit etiam &longs;pectari finis <lb/>motus, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> principium pro puncto quo e&longs;&longs;e incipit, ita vt in proximè præcedente in&longs;tanti <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>e&longs;&longs;et, & quo de&longs;iit, vt in proximè &longs;ub&longs;equente non amplius &longs;it; &longs;i de prima motus parte, aut vl­<lb/>tima loquamur; nec primum, neque vltimum dari pote&longs;t: e&longs;t enim motus per &longs;e diuiduus in in­<lb/>finitum: ergo nec primum habet, neque po&longs;tremum: &longs;ed tamen habet primum in&longs;tans, quo c&ecedil;­<lb/>pit e&longs;&longs;e, & vltimum quo de&longs;iit. </s> <s>Ita ergo cùm Ari&longs;toteles ip&longs;e neget primùm dari in motu: de <lb/>prima parte motus, hoc accipiendum e&longs;&longs;e ducit; cùm verò fateatur vltimum dari motus, intelli­<lb/>gi vult de vltimo puncto. </s> <s>Sed tamen in eo Themi&longs;tium hallucinatum e&longs;&longs;e con&longs;tat, quòd etiam <lb/>po&longs;tremum id de quo verba facit Ari&longs;toteles, et&longs;i re&longs;pondet po&longs;tremo temporis puncto, nihilo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1413"></arrow.to.target><lb/>Ver&longs;us autem principium, cùm &longs;emper mutatum e&longs;&longs;e requirat mutationem præcedentem, cuius <lb/>&longs;it terminus, primum e&longs;&longs;e non pote&longs;t. </s> <s>At de &longs;en&longs;u theorematis Ari&longs;totelici dubitatum e&longs;t à The­<lb/>mi&longs;tio & c&ecedil;teris accipiente Themi&longs;tio in diuer&longs;is &longs;ignificaris, primum mutatum e&longs;&longs;e finem ver&longs;us, <lb/>& ver&longs;us initium. </s> <s>Cùm enim inquit primum e&longs;&longs;e motus, duo &longs;ignificet, primam partem mo­<lb/>tus, vt puto, motum, qui antecedit primo gradui qualitatis, qui e&longs;t prima pars qualitatis &longs;en&longs;ilis, <lb/>vt die&longs;is in &longs;ono, & vltimum, qui e&longs;t gradus &longs;ummus, veluti cùm in proximè præcedente &longs;en&longs;ili <lb/>&longs;patio perfecta non erat qualitas, in proximè &longs;ub&longs;equente perfecta e&longs;t, po&longs;sit etiam &longs;pectari finis <lb/>motus, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> principium pro puncto quo e&longs;&longs;e incipit, ita vt in proximè præcedente in&longs;tanti <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>e&longs;&longs;et, & quo de&longs;iit, vt in proximè &longs;ub&longs;equente non amplius &longs;it; &longs;i de prima motus parte, aut vl­<lb/>tima loquamur; nec primum, neque vltimum dari pote&longs;t: e&longs;t enim motus per &longs;e diuiduus in in­<lb/>finitum: ergo nec primum habet, neque po&longs;tremum: &longs;ed tamen habet primum in&longs;tans, quo c&ecedil;­<lb/>pit e&longs;&longs;e, & vltimum quo de&longs;iit. </s> <s>Ita ergo cùm Ari&longs;toteles ip&longs;e neget primùm dari in motu: de <lb/>prima parte motus, hoc accipiendum e&longs;&longs;e ducit; cùm verò fateatur vltimum dari motus, intelli­<lb/>gi vult de vltimo puncto. </s> <s>Sed tamen in eo Themi&longs;tium hallucinatum e&longs;&longs;e con&longs;tat, quòd etiam <lb/>po&longs;tremum id de quo verba facit Ari&longs;toteles, et&longs;i re&longs;pondet po&longs;tremo temporis puncto, nihilo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1414"></arrow.to.target><lb/>minus e&longs;t terminus intrin&longs;ecus motus, & id quod de forma quæ per motum acqui&longs;ita fuit, digi­<lb/>to, vt aiunt, demon&longs;trari pote&longs;t. </s> <s>Ideò interpretatione Themi&longs;tij dimi&longs;&longs;a, &longs;ic celebriores Latini <lb/>rem edi&longs;&longs;erere videntur, generatim quidem dicentes mutatum e&longs;&longs;e, quod e&longs;t in motu, &longs;icuti pun­<lb/>ctum in linea, non &longs;e habere tanquam punctum, nec &longs;i cum tempore, nec &longs;i cum motu confera­<lb/>tur, neque etiam &longs;i accipiatur vt terminus intrin&longs;ecus motus. </s> <s>Sigillatim verò modum quo res <lb/>incipit, aut de&longs;init e&longs;&longs;e geminum aut intrin&longs;ecum, aut extrin&longs;ecum, ac quo res quidem incipit e&longs;­<lb/>&longs;e extrin&longs;ecum ita notari, vltimum non e&longs;&longs;e, intrin&longs;ecum verò primum e&longs;&longs;e, primum &longs;anè, quo­<lb/>niam res in hoc in&longs;tanti non e&longs;t, &longs;ed proximè ab hoc erit, vbi confertur res cum termino, qui ip&longs;i <lb/>externus e&longs;t; quia nondum e&longs;t res, & hic re&longs;picit futurum. </s> <s>Secundùm verò cùm res e&longs;t nunc, <lb/>&longs;ed ante hoc in&longs;tans non fuerat, & res cum termino comparatur qui illi intrin&longs;ecus e&longs;t, tunc enim <lb/>res e&longs;t & refertur ad præteritum. </s> <s>Alterum autem quo res e&longs;&longs;e de&longs;init, intrin&longs;ecum quidem ap­<lb/>pellari vltimum e&longs;&longs;e, extrin&longs;ecum verò primum non e&longs;&longs;e, illud &longs;anè, quoniam ante hoc de re præ­<lb/>dicabatur e&longs;&longs;e, nunc verò prædicatur non e&longs;&longs;e: hoc autem, quia nunc de illo dicitur non e&longs;&longs;e cum <lb/>antea diceretur e&longs;&longs;e: intrin&longs;ecum illud; quoniam & id notas rem quæ adhuc &longs;it; extrin&longs;ecum <lb/>hoc, quia non e&longs;t res: notatur illud per futurum, hoc per præteritum. </s> <s>& omnino extrin&longs;ecus <lb/>modus illa perhibetur, quo priuatio comprehenditur, vtpote ab ip&longs;ius rei natura longi&longs;simè re­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1414"></arrow.to.target><lb/>minus e&longs;t terminus intrin&longs;ecus motus, & id quod de forma quæ per motum acqui&longs;ita fuit, digi­<lb/>to, vt aiunt, demon&longs;trari pote&longs;t. </s> <s>Ideò interpretatione Themi&longs;tij dimi&longs;&longs;a, &longs;ic celebriores Latini <lb/>rem edi&longs;&longs;erere videntur, generatim quidem dicentes mutatum e&longs;&longs;e, quod e&longs;t in motu, &longs;icuti pun­<lb/>ctum in linea, non &longs;e habere tanquam punctum, nec &longs;i cum tempore, nec &longs;i cum motu confera­<lb/>tur, neque etiam &longs;i accipiatur vt terminus intrin&longs;ecus motus. </s> <s>Sigillatim verò modum quo res <lb/>incipit, aut de&longs;init e&longs;&longs;e geminum aut intrin&longs;ecum, aut extrin&longs;ecum, ac quo res quidem incipit e&longs;­<lb/>&longs;e extrin&longs;ecum ita notari, vltimum non e&longs;&longs;e, intrin&longs;ecum verò primum e&longs;&longs;e, primum &longs;anè, quo­<lb/>niam res in hoc in&longs;tanti non e&longs;t, &longs;ed proximè ab hoc erit, vbi confertur res cum termino, qui ip&longs;i <lb/>externus e&longs;t; quia nondum e&longs;t res, & hic re&longs;picit futurum. </s> <s>Secundùm verò cùm res e&longs;t nunc, <lb/>&longs;ed ante hoc in&longs;tans non fuerat, & res cum termino comparatur qui illi intrin&longs;ecus e&longs;t, tunc enim <lb/>res e&longs;t & refertur ad præteritum. </s> <s>Alterum autem quo res e&longs;&longs;e de&longs;init, intrin&longs;ecum quidem ap­<lb/>pellari vltimum e&longs;&longs;e, extrin&longs;ecum verò primum non e&longs;&longs;e, illud &longs;anè, quoniam ante hoc de re præ­<lb/>dicabatur e&longs;&longs;e, nunc verò prædicatur non e&longs;&longs;e: hoc autem, quia nunc de illo dicitur non e&longs;&longs;e cum <lb/>antea diceretur e&longs;&longs;e: intrin&longs;ecum illud; quoniam & id notas rem quæ adhuc &longs;it; extrin&longs;ecum <lb/>hoc, quia non e&longs;t res: notatur illud per futurum, hoc per præteritum. </s> <s>& omnino extrin&longs;ecus <lb/>modus illa perhibetur, quo priuatio comprehenditur, vtpote ab ip&longs;ius rei natura longi&longs;simè re­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1415"></arrow.to.target><lb/>mota. </s> <s>Cùm tot, atque adeò varij &longs;int modi quibus res e&longs;&longs;e aut non e&longs;&longs;e contingit, &longs;igillatim ita <lb/>decernunt. </s> <s>De motu atque iis quæ fiunt cum motu, quantum ad parteis attinet, in quibus &longs;uc­<lb/>ce&longs;sio &longs;pectatur, &longs;iue eæ &longs;int graduales, vt aiunt, &longs;iue quant&ecedil;, non dari vltimum e&longs;&longs;e, &longs;ed vlti­<lb/>mum non e&longs;&longs;e ab initio, & primum non e&longs;&longs;e, in fine verò primum e&longs;&longs;e; primi illius hanc cau&longs;­<lb/>&longs;am reddunt, quòd diuiduus e&longs;t motus in parteis &longs;emper diuiduas, ergo neque ab initio, neque <lb/>in fine &longs;umi pote&longs;t aliqua pars, quin ea &longs;ecari po&longs;sit in infinitum: tales enim &longs;unt continuorum <lb/>partes. </s> <s>At de iis quæ per motum non fiunt, ita di&longs;tinguunt. </s> <s>&longs;i contrario careant, quemadmo­<lb/>dum illuminationes, habent hæc primum e&longs;&longs;e ab initio, & vltimum e&longs;&longs;e à fine: &longs;i contrarium <lb/>habeant; e&longs;t primum e&longs;&longs;e, dum incipiunt, & primum non e&longs;&longs;e, cùm de&longs;inunt. </s> <s>prius enim non <lb/>erant, po&longs;teà &longs;unt, & cùm e&longs;&longs;ent anteà, po&longs;t hoc in&longs;tans amplius non exi&longs;tunt. </s> <s>Attamen, & <lb/>i&longs;ti philo&longs;ophi videntur aberrare à doctrina Peripatetica; proptereà quòd accipiunt partes mo­ | <arrow.to.target n="marg1415"></arrow.to.target><lb/>mota. </s> <s>Cùm tot, atque adeò varij &longs;int modi quibus res e&longs;&longs;e aut non e&longs;&longs;e contingit, &longs;igillatim ita <lb/>decernunt. </s> <s>De motu atque iis quæ fiunt cum motu, quantum ad parteis attinet, in quibus &longs;uc­<lb/>ce&longs;sio &longs;pectatur, &longs;iue eæ &longs;int graduales, vt aiunt, &longs;iue quant&ecedil;, non dari vltimum e&longs;&longs;e, &longs;ed vlti­<lb/>mum non e&longs;&longs;e ab initio, & primum non e&longs;&longs;e, in fine verò primum e&longs;&longs;e; primi illius hanc cau&longs;­<lb/>&longs;am reddunt, quòd diuiduus e&longs;t motus in parteis &longs;emper diuiduas, ergo neque ab initio, neque <lb/>in fine &longs;umi pote&longs;t aliqua pars, quin ea &longs;ecari po&longs;sit in infinitum: tales enim &longs;unt continuorum <lb/>partes. </s> <s>At de iis quæ per motum non fiunt, ita di&longs;tinguunt. </s> <s>&longs;i contrario careant, quemadmo­<lb/>dum illuminationes, habent hæc primum e&longs;&longs;e ab initio, & vltimum e&longs;&longs;e à fine: &longs;i contrarium <lb/>habeant; e&longs;t primum e&longs;&longs;e, dum incipiunt, & primum non e&longs;&longs;e, cùm de&longs;inunt. </s> <s>prius enim non <lb/>erant, po&longs;teà &longs;unt, & cùm e&longs;&longs;ent anteà, po&longs;t hoc in&longs;tans amplius non exi&longs;tunt. </s> <s>Attamen, & <lb/>i&longs;ti philo&longs;ophi videntur aberrare à doctrina Peripatetica; proptereà quòd accipiunt partes mo­ |
| <pb pagenum="197"/> | <pb pagenum="197"/> |
| <arrow.to.target n="marg1416"></arrow.to.target><lb/>tus, <expan abbr="ea&longs;&qacute;">ea&longs;que</expan>. </s> <s>conferunt inter &longs;e, cum Ari&longs;toteles eius terminos a&longs;&longs;umat. </s> <s>Deinde oppugnant placi­<lb/>tum Ari&longs;totelis qui vltimum non e&longs;&longs;e rerum defitioni, hi verò ortui ad&longs;cribunt. </s> <s>Prætereà pri­<lb/>mum e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiis, atque omnino permanentibus, cùm ip&longs;i tribuant id motui, atque iis quæ <lb/>fiunt cum motu, quatenus complectuntur motum. </s> <s>Mitto nunc, quòd &longs;ub&longs;tantiam non cum <lb/>motu generari autumant, id quod fuit nobis anteà confutatum. </s> <s>Ita ergo regulæ i&longs;tæ Latino­<lb/>rum à &longs;ententia philo&longs;ophi valde admodum di&longs;tant.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1416"></arrow.to.target><lb/>tus, <expan abbr="ea&longs;&qacute;">ea&longs;que</expan>. </s> <s>conferunt inter &longs;e, cum Ari&longs;toteles eius terminos a&longs;&longs;umat. </s> <s>Deinde oppugnant placi­<lb/>tum Ari&longs;totelis qui vltimum non e&longs;&longs;e rerum definitioni, hi verò ortui ad&longs;cribunt. </s> <s>Prætereà pri­<lb/>mum e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiis, atque omnino permanentibus, cùm ip&longs;i tribuant id motui, atque iis quæ <lb/>fiunt cum motu, quatenus complectuntur motum. </s> <s>Mitto nunc, quòd &longs;ub&longs;tantiam non cum <lb/>motu generari autumant, id quod fuit nobis anteà confutatum. </s> <s>Ita ergo regulæ i&longs;tæ Latino­<lb/>rum à &longs;ententia philo&longs;ophi valde admodum di&longs;tant.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1409"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1409"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <pb pagenum="198"/>pliciter vt in &longs;ub&longs;tantia, &longs;iue &longs;ecundùm quid, vt in accidentibus, dum contrà tendit à forma ad <lb/> | <pb pagenum="198"/>pliciter vt in &longs;ub&longs;tantia, &longs;iue &longs;ecundùm quid, vt in accidentibus, dum contrà tendit à forma ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1420"></arrow.to.target><lb/>priuationem, habens rationem corruptionis quæ itidem di&longs;tribuitur in eam quæ &longs;impliciter e&longs;t, <lb/>& quæ &longs;ecundùm quid; qui motus ita inter &longs;e connexi &longs;unt, vt vnus &longs;ine altero præ&longs;tari non po&longs;­<lb/>&longs;it. </s> <s>quo factum e&longs;t, vt re vera ortus vnius &longs;it alterius oppo&longs;iti interitus, & vnus &longs;it re ip&longs;a termi­<lb/>nus, licet ratione di&longs;tinguatur, quo terminatur corruptio rei quæ corrumpitur, & quo termina­<lb/>tur generatio rei quæ fit; atque adeò vt eo v&longs;que &longs;it res quæ corrumpebatur, donec ab&longs;oluta e&longs;t <lb/>altera quæ prodibat in lucem: nec e&longs;&longs;e po&longs;sit res quæ fiebat, ni&longs;i iam corrupta &longs;it altera quæ in­<lb/>teribat. </s> <s>aliter manere contraria &longs;imul po&longs;&longs;ent: aut aliquod e&longs;&longs;e tempus, quo materia de&longs;erta e&longs;­<lb/>&longs;et ab omni forma; neque res e&longs;&longs;et, neque non e&longs;&longs;et; quæ certè natura non patitur. </s> <s>Ergo &longs;equi­<lb/>tur, vt idem &longs;it vltimum non e&longs;&longs;e rei quæ corrumpebatur, & primum e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="fiebāt">fiebant</expan>; nam <lb/>tunc de re quæ corrumpebatur, verè a&longs;&longs;eri non pote&longs;t non e&longs;&longs;e, & de ea quæ fiebat, quòd e&longs;t, cùm <lb/>anteà liceret &longs;olum dicere, hæc corrumpitur, illa verò fit. </s> <s>dicitur autem vltimum non e&longs;&longs;e, quo­<lb/>niam cùm corrumperetur, tendebat ad non e&longs;&longs;e; vbi verò res e&longs;t quæ fiebat, tùm extremum non <lb/>e&longs;t, neque datur primum non e&longs;&longs;e in corruptione; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ea quoque motus e&longs;t, qui in alios mo­<lb/>tus diuidi pote&longs;t. </s> <s>ac primum e&longs;&longs;e rei quæ fiebat: quia tum primum e&longs;t, cùm res illa quæ corrum­<lb/>pebatur, amplius non e&longs;t; quod & dum fit album, & dum fit homo, licet a&longs;&longs;erere. </s> <s>nam &longs;ic vlti­<lb/>mum non e&longs;&longs;e &longs;eminis e&longs;t primum e&longs;&longs;e hominis, & vltimum non e&longs;&longs;e nigri e&longs;t primum e&longs;&longs;e albi. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg1420"></arrow.to.target><lb/>priuationem, habens rationem corruptionis quæ itidem di&longs;tribuitur in eam quæ &longs;impliciter e&longs;t, <lb/>& quæ &longs;ecundùm quid; qui motus ita inter &longs;e connexi &longs;unt, vt vnus &longs;ine altero præ&longs;tari non po&longs;­<lb/>&longs;it. </s> <s>quo factum e&longs;t, vt re vera ortus vnius &longs;it alterius oppo&longs;iti interitus, & vnus &longs;it re ip&longs;a termi­<lb/>nus, licet ratione di&longs;tinguatur, quo terminatur corruptio rei quæ corrumpitur, & quo termina­<lb/>tur generatio rei quæ fit; atque adeò vt eo v&longs;que &longs;it res quæ corrumpebatur, donec ab&longs;oluta e&longs;t <lb/>altera quæ prodibat in lucem: nec e&longs;&longs;e po&longs;sit res quæ fiebat, ni&longs;i iam corrupta &longs;it altera quæ in­<lb/>teribat. </s> <s>aliter manere contraria &longs;imul po&longs;&longs;ent: aut aliquod e&longs;&longs;e tempus, quo materia de&longs;erta e&longs;­<lb/>&longs;et ab omni forma; neque res e&longs;&longs;et, neque non e&longs;&longs;et; quæ certè natura non patitur. </s> <s>Ergo &longs;equi­<lb/>tur, vt idem &longs;it vltimum non e&longs;&longs;e rei quæ corrumpebatur, & primum e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="fiebāt">fiebant</expan>; nam <lb/>tunc de re quæ corrumpebatur, verè a&longs;&longs;eri non pote&longs;t non e&longs;&longs;e, & de ea quæ fiebat, quòd e&longs;t, cùm <lb/>anteà liceret &longs;olum dicere, hæc corrumpitur, illa verò fit. </s> <s>dicitur autem vltimum non e&longs;&longs;e, quo­<lb/>niam cùm corrumperetur, tendebat ad non e&longs;&longs;e; vbi verò res e&longs;t quæ fiebat, tùm extremum non <lb/>e&longs;t, neque datur primum non e&longs;&longs;e in corruptione; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ea quoque motus e&longs;t, qui in alios mo­<lb/>tus diuidi pote&longs;t. </s> <s>ac primum e&longs;&longs;e rei quæ fiebat: quia tum primum e&longs;t, cùm res illa quæ corrum­<lb/>pebatur, amplius non e&longs;t; quod & dum fit album, & dum fit homo, licet a&longs;&longs;erere. </s> <s>nam &longs;ic vlti­<lb/>mum non e&longs;&longs;e &longs;eminis e&longs;t primum e&longs;&longs;e hominis, & vltimum non e&longs;&longs;e nigri e&longs;t primum e&longs;&longs;e albi. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg1421"></arrow.to.target><lb/>Neque ob&longs;tat quòd album etiam, antequàm ad vltimum gradum peruenerit, album nuncupa­<lb/>tur; homo non item. </s> <s>quia in generatione albi &longs;umi pote&longs;t aliqua pars &longs;en&longs;ilis quæ tum e&longs;t id, <lb/>quod natura aut a&longs;&longs;equi vult, aut producere pote&longs;t: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>obtinet rationem albi terminati, & <lb/>formæ, & idcirco etiam quando procedit vlterius albi generatio, fit aliud <expan abbr="albũ">album</expan>, qua&longs;i &longs;it alia eius <lb/>forma, & è <expan abbr="nõ">non</expan> nigro, vbi vltimum non e&longs;&longs;e talis nigri e&longs;t primum e&longs;&longs;e talis albi; verbigratia, cùm <lb/>ex albo vt duo fit tran&longs;itus ad album vt quattuor; &longs;ed ita fit ex albo, vt duo, tanquam &longs;i e&longs;&longs;et ni­<lb/>grum vt &longs;ex, & huius e&longs;t vltimum non e&longs;&longs;e quod e&longs;t primum e&longs;&longs;e albi vt quattuor. </s> <s>Ita facimus <lb/>idem iudicium de permanentibus, quæ cum motu fiunt &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ &longs;int, &longs;iue accidentia. <lb/></s> <s>& cum aliqua ratio motus &longs;iue &longs;ucce&longs;sionis ad ortum &longs;ub&longs;tantiæ pertinear: quòd eodem modo <lb/>termini in &longs;ub&longs;tantia & accidente con&longs;tituendi &longs;int. </s> <s>Sic ergo di&longs;cedimus ab iis qui aliam ratio­<lb/>nem terminorum &longs;ub&longs;tantiæ tribuunt, atque aliam accidenti; præ&longs;ertim cùm Ari&longs;toteles hæc <lb/>qua&longs;i intereà nihil inter&longs;it, non di&longs;tinxerit. </s> <s>Iam verò quod re&longs;tat de iis qu&ecedil; tùm fiunt, tùm etiam <lb/>momento temporis intereunt, cùm fiant &longs;imul & &longs;int, cùm etiam corrumpantur &longs;imul & non <lb/>&longs;int: patet ab intrin&longs;eca ratione terminos &longs;umi non po&longs;&longs;e, nulla enim differentia e&longs;t inter partem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1421"></arrow.to.target><lb/>Neque ob&longs;tat quòd album etiam, antequàm ad vltimum gradum peruenerit, album nuncupa­<lb/>tur; homo non item. </s> <s>quia in generatione albi &longs;umi pote&longs;t aliqua pars &longs;en&longs;ilis quæ tum e&longs;t id, <lb/>quod natura aut a&longs;&longs;equi vult, aut producere pote&longs;t: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>obtinet rationem albi terminati, & <lb/>formæ, & idcirco etiam quando procedit vlterius albi generatio, fit aliud <expan abbr="albũ">album</expan>, qua&longs;i &longs;it alia eius <lb/>forma, & è <expan abbr="nõ">non</expan> nigro, vbi vltimum non e&longs;&longs;e talis nigri e&longs;t primum e&longs;&longs;e talis albi; verbigratia, cùm <lb/>ex albo vt duo fit tran&longs;itus ad album vt quattuor; &longs;ed ita fit ex albo, vt duo, tanquam &longs;i e&longs;&longs;et ni­<lb/>grum vt &longs;ex, & huius e&longs;t vltimum non e&longs;&longs;e quod e&longs;t primum e&longs;&longs;e albi vt quattuor. </s> <s>Ita facimus <lb/>idem iudicium de permanentibus, quæ cum motu fiunt &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ &longs;int, &longs;iue accidentia. <lb/></s> <s>& cum aliqua ratio motus &longs;iue &longs;ucce&longs;sionis ad ortum &longs;ub&longs;tantiæ pertinear: quòd eodem modo <lb/>termini in &longs;ub&longs;tantia & accidente con&longs;tituendi &longs;int. </s> <s>Sic ergo di&longs;cedimus ab iis qui aliam ratio­<lb/>nem terminorum &longs;ub&longs;tantiæ tribuunt, atque aliam accidenti; præ&longs;ertim cùm Ari&longs;toteles hæc <lb/>qua&longs;i intereà nihil inter&longs;it, non di&longs;tinxerit. </s> <s>Iam verò quod re&longs;tat de iis qu&ecedil; tùm fiunt, tùm etiam <lb/>momento temporis intereunt, cùm fiant &longs;imul & &longs;int, cùm etiam corrumpantur &longs;imul & non <lb/>&longs;int: patet ab intrin&longs;eca ratione terminos &longs;umi non po&longs;&longs;e, nulla enim differentia e&longs;t inter partem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1422"></arrow.to.target><lb/>quæ fit, & eam quæ facta e&longs;t. </s> <s>igitur per temporis terminos &longs;olummodò notabuntur. </s> <s>Quamob­<lb/>rem aut erit primum illorum e&longs;&longs;e, quia &longs;cilicet erit primum punctum ante quod non licebat di­<lb/>cere hoc e&longs;t, & po&longs;t quod licet dicere, hoc e&longs;t. </s> <s>Aut etiam cùm i&longs;tæ mutationes pendeant ex aliis <lb/>motibus, ideò ex eorum terminis indicari, vt cùm &longs;it primum e&longs;&longs;e quo Sol e&longs;t in hoc puncto, vnde <lb/>illuminat <expan abbr="horizõtem">horizontem</expan> no&longs;trum, etiam vt e&longs;t primum e&longs;&longs;e &longs;olis in hoc puncto, &longs;ic etiam &longs;it primum <lb/>e&longs;&longs;e illuminationis, & ab oppo&longs;ito cum vltimò non e&longs;t &longs;uprà horizontem, tunc etiam &longs;it vltimum <lb/>non e&longs;&longs;e terminationis in eo; proptereà vel terminum defitionis ego notarem negatione &longs;ic. </s> <s>non <lb/>dari vltimum non e&longs;&longs;e: quoniam non de&longs;init per corruptionem, &longs;ed ad extremum v&longs;que perma­<lb/>net &longs;eruans eundem tenorem, nec dicere licet vltimum e&longs;&longs;e, quia <expan abbr="nõ">non</expan> terminatur forma, vel etiam <lb/>extrin&longs;ecùs ip&longs;i concederem terminos pro ratione terminorum quos a&longs;&longs;ecuta e&longs;t illa res cuius <lb/>motum talis mutatio &longs;equitur, quod ita eueniet non &longs;i terminos motus acceperis, quoad e&longs;t mo­<lb/>tus, &longs;ed &longs;i ip&longs;um vbi con&longs;ideres quod per motum comparatur: exi&longs;tit enim illuminatio per mo­<lb/>tum quidem, &longs;ed non cum motu, & cum ip&longs;o vbi tantummodò. </s> <s>quare vt e&longs;t eius primum e&longs;&longs;e & <lb/>vltimum non e&longs;&longs;e, &longs;ic e&longs;t primum e&longs;&longs;e & vltimum non e&longs;&longs;e illuminationis. </s> <s>Vbi etiam nota diffe­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1422"></arrow.to.target><lb/>quæ fit, & eam quæ facta e&longs;t. </s> <s>igitur per temporis terminos &longs;olummodò notabuntur. </s> <s>Quamob­<lb/>rem aut erit primum illorum e&longs;&longs;e, quia &longs;cilicet erit primum punctum ante quod non licebat di­<lb/>cere hoc e&longs;t, & po&longs;t quod licet dicere, hoc e&longs;t. </s> <s>Aut etiam cùm i&longs;tæ mutationes pendeant ex aliis <lb/>motibus, ideò ex eorum terminis indicari, vt cùm &longs;it primum e&longs;&longs;e quo Sol e&longs;t in hoc puncto, vnde <lb/>illuminat <expan abbr="horizõtem">horizontem</expan> no&longs;trum, etiam vt e&longs;t primum e&longs;&longs;e &longs;olis in hoc puncto, &longs;ic etiam &longs;it primum <lb/>e&longs;&longs;e illuminationis, & ab oppo&longs;ito cum vltimò non e&longs;t &longs;uprà horizontem, tunc etiam &longs;it vltimum <lb/>non e&longs;&longs;e terminationis in eo; proptereà vel terminum definitionis ego notarem negatione &longs;ic. </s> <s>non <lb/>dari vltimum non e&longs;&longs;e: quoniam non de&longs;init per corruptionem, &longs;ed ad extremum v&longs;que perma­<lb/>net &longs;eruans eundem tenorem, nec dicere licet vltimum e&longs;&longs;e, quia <expan abbr="nõ">non</expan> terminatur forma, vel etiam <lb/>extrin&longs;ecùs ip&longs;i concederem terminos pro ratione terminorum quos a&longs;&longs;ecuta e&longs;t illa res cuius <lb/>motum talis mutatio &longs;equitur, quod ita eueniet non &longs;i terminos motus acceperis, quoad e&longs;t mo­<lb/>tus, &longs;ed &longs;i ip&longs;um vbi con&longs;ideres quod per motum comparatur: exi&longs;tit enim illuminatio per mo­<lb/>tum quidem, &longs;ed non cum motu, & cum ip&longs;o vbi tantummodò. </s> <s>quare vt e&longs;t eius primum e&longs;&longs;e & <lb/>vltimum non e&longs;&longs;e, &longs;ic e&longs;t primum e&longs;&longs;e & vltimum non e&longs;&longs;e illuminationis. </s> <s>Vbi etiam nota diffe­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1423"></arrow.to.target><lb/>rentiam inter nos & Latinos auctores; cùm ip&longs;i velint accidentia incipere per vltimum non e&longs;&longs;e; <lb/>& hæc quæ &longs;ubitò fiunt vltimum e&longs;&longs;e obtinere.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1423"></arrow.to.target><lb/>rentiam inter nos & Latinos auctores; cùm ip&longs;i velint accidentia incipere per vltimum non e&longs;&longs;e; <lb/>& hæc quæ &longs;ubitò fiunt vltimum e&longs;&longs;e obtinere.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1417"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg1417"></margin.target>B</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1429"></arrow.to.target><lb/>&longs;erat Ari&longs;toteles; motum non e&longs;&longs;e motus, tanquam de &longs;ubiecto &longs;int accipienda. </s> <s>non igitur diui­<lb/>duum e&longs;t tale principium. </s> <s>quòd &longs;i fuerit indiuiduum, iam erit primum motus, quod ab Ari­<lb/>&longs;totele negatum e&longs;t. </s> <s>Neque &longs;ufficit, &longs;i mutatum e&longs;&longs;e dicas requirere motum; quia tamet&longs;i ea <lb/>ratione, quà mutatum e&longs;t, requirit motum, at non, quà primum, de quo nunc qu&ecedil;rimus. </s> <s>quo­<lb/>niam, inquam ego. </s> <s>e&longs;to; non &longs;it hoc mutatum e&longs;&longs;e; at nil vetat, quominus &longs;it primum & fallax <lb/>e&longs;t ea ratio, quòd motus principio careat, linea verò minimè: quandò motus &longs;ic diuidi po&longs;sit in <lb/>alios motus, non magis quàm linea diuidi pote&longs;t in alias lineas, atque omnia reliqua continua. <lb/></s> <s>Mitto eos nunc qui ponunt in tempore terminos &longs;ecundum rem, & per &longs;e, cùm tamen &longs;int &longs;ecun­<lb/>dùm cogitationem, & ad ea quæ fiunt in tempore, aut eius puncto, quanquam de hac ip&longs;a re in <lb/>extremo voluminis agendum e&longs;t diligentius. </s> <s>Neque potes dicere hoc fore primum, &longs;ed tamen <lb/>non motus, hoc e&longs;t, e&longs;&longs;e quidem terminum motus, non autem partem eo quòd neque mutatum <lb/>e&longs;&longs;e e&longs;t pars motus, neque omnino diuidui, id quod e&longs;t indiuiduum. </s> <s>Præterquamquòd aduer­<lb/>&longs;us hoc valet Ari&longs;totelica ratio. </s> <s>Primum non e&longs;t motus; quoniam ip&longs;e diuidi pote&longs;t in alios mo­<lb/>tus. </s> <s>In re quam alij conniuent, dicam id quod mihi diutius cogitanti venit in mentem. </s> <s>Pri­<lb/>mùm igitur di&longs;tinguamus de motu: ip&longs;e autem accipitur, vt &longs;ignificat &longs;ucce&longs;sionem & fluxum, | <arrow.to.target n="marg1429"></arrow.to.target><lb/>&longs;erat Ari&longs;toteles; motum non e&longs;&longs;e motus, tanquam de &longs;ubiecto &longs;int accipienda. </s> <s>non igitur diui­<lb/>duum e&longs;t tale principium. </s> <s>quòd &longs;i fuerit indiuiduum, iam erit primum motus, quod ab Ari­<lb/>&longs;totele negatum e&longs;t. </s> <s>Neque &longs;ufficit, &longs;i mutatum e&longs;&longs;e dicas requirere motum; quia tamet&longs;i ea <lb/>ratione, quà mutatum e&longs;t, requirit motum, at non, quà primum, de quo nunc qu&ecedil;rimus. </s> <s>quo­<lb/>niam, inquam ego. </s> <s>e&longs;to; non &longs;it hoc mutatum e&longs;&longs;e; at nil vetat, quominus &longs;it primum & fallax <lb/>e&longs;t ea ratio, quòd motus principio careat, linea verò minimè: quandò motus &longs;ic diuidi po&longs;sit in <lb/>alios motus, non magis quàm linea diuidi pote&longs;t in alias lineas, atque omnia reliqua continua. <lb/></s> <s>Mitto eos nunc qui ponunt in tempore terminos &longs;ecundum rem, & per &longs;e, cùm tamen &longs;int &longs;ecun­<lb/>dùm cogitationem, & ad ea quæ fiunt in tempore, aut eius puncto, quanquam de hac ip&longs;a re in <lb/>extremo voluminis agendum e&longs;t diligentius. </s> <s>Neque potes dicere hoc fore primum, &longs;ed tamen <lb/>non motus, hoc e&longs;t, e&longs;&longs;e quidem terminum motus, non autem partem eo quòd neque mutatum <lb/>e&longs;&longs;e e&longs;t pars motus, neque omnino diuidui, id quod e&longs;t indiuiduum. </s> <s>Præterquamquòd aduer­<lb/>&longs;us hoc valet Ari&longs;totelica ratio. </s> <s>Primum non e&longs;t motus; quoniam ip&longs;e diuidi pote&longs;t in alios mo­<lb/>tus. </s> <s>In re quam alij conniuent, dicam id quod mihi diutius cogitanti venit in mentem. </s> <s>Pri­<lb/>mùm igitur di&longs;tinguamus de motu: ip&longs;e autem accipitur, vt &longs;ignificat &longs;ucce&longs;sionem & fluxum, |
| <pb pagenum="200"/>atque, vt aiunt, formaliter, aut proce&longs;&longs;um certæ formæ, atque, vt dici &longs;olet, materialiter. </s> <s>nos agi­<lb/> | <pb pagenum="200"/>atque, vt aiunt, formaliter, aut proce&longs;&longs;um certæ formæ, atque, vt dici &longs;olet, materialiter. </s> <s>nos agi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1430"></arrow.to.target><lb/>mus nunc de motu, quatenus e&longs;t fluxus, infra de altero eius &longs;ignificato di&longs;putaturi. </s> <s>In illa ergo <lb/>mutatione, in qua è non motu dicitur fieri vel e&longs;&longs;e motus, e&longs;t quod iam diuiduum e&longs;t & &longs;icut in­<lb/>&longs;tanti tempus adnexum e&longs;t, non alterum in&longs;tans; in&longs;tans enim non e&longs;t continuum, neque contin­<lb/>guum, neque con&longs;equens; &longs;ed tempus adnectitur; &longs;ic vbi motus e&longs;t, ei quod e&longs;t non e&longs;&longs;e motum <lb/>con&longs;equens e&longs;&longs;e motum, & &longs;icut in&longs;tans, vnde c&ecedil;pit tempus, reip&longs;a finis e&longs;t, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am <lb/>tribuitur præterito. </s> <s>hoc enim extitit: non autem futuro, licet &longs;it eius initium; quia non dum <lb/>extat hoc, & quia po&longs;t illud id quod e&longs;t, e&longs;t tempus & diuiduum, &longs;ic quod e&longs;t indiuiduum ab <lb/>initio motus, illi tribuitur quod motui præce&longs;sit: nam quod con&longs;equitur, omne diuiduum e&longs;t, <lb/>& motus. </s> <s>quo fit, vt &longs;it prima quidem pars motus, &longs;ed non primum tanquam indiuiduum, &longs;iue <lb/>appelletur hoc mutatum e&longs;&longs;e, &longs;iue primum e&longs;&longs;e &longs;impliciter, nihil refert. </s> <s>Quare ad dubitationem <lb/>propo&longs;itam facilè re&longs;pondeo. </s> <s>E&longs;t primum tempus in quo fit motus. </s> <s>fateor. </s> <s>&longs;unt & termini tem­<lb/>poris. </s> <s>concedo. </s> <s>ergo & termini motus, & id tibi do. </s> <s>Tu adiungis. </s> <s>Termini temporis &longs;unt indi­<lb/>uidui, ergo & termini motus, initium &longs;cilicet & finis. </s> <s>Iam ine&longs;t fallacia in argumento, quoniam <lb/>termini, vnde incipit tempus, &longs;unt præteriti re ip&longs;a, non autem eiusquod incipit. </s> <s>Sed omne id <lb/>quod e&longs;t, eius quod incipit, e&longs;t tempus & diuiduum; ita quoque de motu dicendum e&longs;t. </s> <s>Nam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1430"></arrow.to.target><lb/>mus nunc de motu, quatenus e&longs;t fluxus, infra de altero eius &longs;ignificato di&longs;putaturi. </s> <s>In illa ergo <lb/>mutatione, in qua è non motu dicitur fieri vel e&longs;&longs;e motus, e&longs;t quod iam diuiduum e&longs;t & &longs;icut in­<lb/>&longs;tanti tempus adnexum e&longs;t, non alterum in&longs;tans; in&longs;tans enim non e&longs;t continuum, neque contin­<lb/>guum, neque con&longs;equens; &longs;ed tempus adnectitur; &longs;ic vbi motus e&longs;t, ei quod e&longs;t non e&longs;&longs;e motum <lb/>con&longs;equens e&longs;&longs;e motum, & &longs;icut in&longs;tans, vnde c&ecedil;pit tempus, reip&longs;a finis e&longs;t, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am <lb/>tribuitur præterito. </s> <s>hoc enim extitit: non autem futuro, licet &longs;it eius initium; quia non dum <lb/>extat hoc, & quia po&longs;t illud id quod e&longs;t, e&longs;t tempus & diuiduum, &longs;ic quod e&longs;t indiuiduum ab <lb/>initio motus, illi tribuitur quod motui præce&longs;sit: nam quod con&longs;equitur, omne diuiduum e&longs;t, <lb/>& motus. </s> <s>quo fit, vt &longs;it prima quidem pars motus, &longs;ed non primum tanquam indiuiduum, &longs;iue <lb/>appelletur hoc mutatum e&longs;&longs;e, &longs;iue primum e&longs;&longs;e &longs;impliciter, nihil refert. </s> <s>Quare ad dubitationem <lb/>propo&longs;itam facilè re&longs;pondeo. </s> <s>E&longs;t primum tempus in quo fit motus. </s> <s>fateor. </s> <s>&longs;unt & termini tem­<lb/>poris. </s> <s>concedo. </s> <s>ergo & termini motus, & id tibi do. </s> <s>Tu adiungis. </s> <s>Termini temporis &longs;unt indi­<lb/>uidui, ergo & termini motus, initium &longs;cilicet & finis. </s> <s>Iam ine&longs;t fallacia in argumento, quoniam <lb/>termini, vnde incipit tempus, &longs;unt præteriti re ip&longs;a, non autem eiusquod incipit. </s> <s>Sed omne id <lb/>quod e&longs;t, eius quod incipit, e&longs;t tempus & diuiduum; ita quoque de motu dicendum e&longs;t. </s> <s>Nam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1431"></arrow.to.target><lb/>primum quod e&longs;t indiuiduum e&longs;t alterius formæ, cuius e&longs;t primum non e&longs;&longs;e, quare nihil huius <lb/>motus, quod con&longs;equitur &longs;ic habet: nam fit motus in tempore & primum motus in primo tem­<lb/>pore, quia etiam primum motus e&longs;t motus. </s> <s>In qua re &longs;ucce&longs;siua di&longs;tinguuntur à permanentibus, <lb/>quoniam hæc habent, quòd &longs;int &longs;imul & indiuiduè, ideò in quolibet in&longs;tanti, po&longs;tquàm exi&longs;tunt, <lb/>illis tribui pote&longs;t illud e&longs;&longs;e quod e&longs;t indiuiduum, & quatenus tale non obnoxium tempori. </s> <s>Ideò <lb/>tollitur &longs;ecunda dubitatio, qua confertur motus cum &longs;patio, quoniam &longs;patium permanens e&longs;t. <lb/></s> <s>Nec verò negatur motum habere terminos; &longs;ed id negatur, quòd pr&ecedil;ter vltimum motus primum <lb/>&longs;it ip&longs;ius motus: &longs;ed e&longs;t eius quod præce&longs;sit. </s> <s>pr&ecedil;terquamquòd finitus motus accipitur ibi vel ad <lb/><expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, vel ad &longs;patium; <expan abbr="quorũ">quorum</expan> illud <expan abbr="primũ">primum</expan> ab initio habet in&longs;tans, quod e&longs;t re ip&longs;a ip&longs;ius pr&ecedil;teriti: <lb/><expan abbr="&longs;patiū">&longs;patium</expan> <expan abbr="aūt">aunt</expan>, quia permanens, per &longs;e <expan abbr="terminatũ">terminatum</expan> e&longs;t; quare communicat terminationem motui, quæ <lb/>tamen eius diui&longs;ioni non ob&longs;tat. </s> <s>Id autem quod &longs;patio tribuimus in latione, pote&longs;t item c&ecedil;teris <lb/>motibus, proportione conuenire: nam quod in iis e&longs;t res ip&longs;a, & id quod obtinet materialis; quia <lb/>progre&longs;&longs;us e&longs;t à potentia, quæ per &longs;e infinita e&longs;t, terminari autem pote&longs;t forma & actu; ad actum <lb/>ip&longs;um & formam, quæ per &longs;e terminata e&longs;t, omnis <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminationis in illis intrin&longs;ecè cau&longs;&longs;a e&longs;t.<lb/> | <arrow.to.target n="marg1431"></arrow.to.target><lb/>primum quod e&longs;t indiuiduum e&longs;t alterius formæ, cuius e&longs;t primum non e&longs;&longs;e, quare nihil huius <lb/>motus, quod con&longs;equitur &longs;ic habet: nam fit motus in tempore & primum motus in primo tem­<lb/>pore, quia etiam primum motus e&longs;t motus. </s> <s>In qua re &longs;ucce&longs;siua di&longs;tinguuntur à permanentibus, <lb/>quoniam hæc habent, quòd &longs;int &longs;imul & indiuiduè, ideò in quolibet in&longs;tanti, po&longs;tquàm exi&longs;tunt, <lb/>illis tribui pote&longs;t illud e&longs;&longs;e quod e&longs;t indiuiduum, & quatenus tale non obnoxium tempori. </s> <s>Ideò <lb/>tollitur &longs;ecunda dubitatio, qua confertur motus cum &longs;patio, quoniam &longs;patium permanens e&longs;t. <lb/></s> <s>Nec verò negatur motum habere terminos; &longs;ed id negatur, quòd pr&ecedil;ter vltimum motus primum <lb/>&longs;it ip&longs;ius motus: &longs;ed e&longs;t eius quod præce&longs;sit. </s> <s>pr&ecedil;terquamquòd finitus motus accipitur ibi vel ad <lb/><expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, vel ad &longs;patium; <expan abbr="quorũ">quorum</expan> illud <expan abbr="primũ">primum</expan> ab initio habet in&longs;tans, quod e&longs;t re ip&longs;a ip&longs;ius pr&ecedil;teriti: <lb/><expan abbr="&longs;patiū">&longs;patium</expan> <expan abbr="aūt">aut</expan>, quia permanens, per &longs;e <expan abbr="terminatũ">terminatum</expan> e&longs;t; quare communicat terminationem motui, quæ <lb/>tamen eius diui&longs;ioni non ob&longs;tat. </s> <s>Id autem quod &longs;patio tribuimus in latione, pote&longs;t item c&ecedil;teris <lb/>motibus, proportione conuenire: nam quod in iis e&longs;t res ip&longs;a, & id quod obtinet materialis; quia <lb/>progre&longs;&longs;us e&longs;t à potentia, quæ per &longs;e infinita e&longs;t, terminari autem pote&longs;t forma & actu; ad actum <lb/>ip&longs;um & formam, quæ per &longs;e terminata e&longs;t, omnis <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminationis in illis intrin&longs;ecè cau&longs;&longs;a e&longs;t.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1432"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg1432"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1424"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg1424"></margin.target>A</s></p> |
| |
| <s>POTVIT & id quoque dubitari non modò ob ea quæ nunc tanquam firma & certa con&longs;ti­<lb/>tuta &longs;unt, &longs;ed propter illa item quæ nos olim accepimus. </s> <s>Nam &longs;æpe po&longs;ita &longs;unt à nobis tria <lb/>motus elementa, terminus à quo, terminus ad quem, & &longs;ubiectum. </s> <s>An'ne vera &longs;it pror&longs;us ea <lb/>po&longs;itio, videlicet, terminum à quo e&longs;&longs;e partem quampiam motus. </s> <s>Neque enim defuere qui &longs;e­<lb/>cus exi&longs;timare potui&longs;&longs;e videantur (nanque et&longs;i ad hoc problema nihil priuatim dicunt; ea tamen <lb/>decernunt ex quibus hæc con&longs;equuntur) terminum à quo ad motus e&longs;&longs;entiam nullo modo per­<lb/>tinere: &longs;ed alterum illi oppo&longs;itum duntaxat in e&longs;&longs;entia motus e&longs;&longs;e recipiendum. </s> <s>Rationes au­<lb/>tem quibus vtuntur, huiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Motus nil e&longs;t aliud, quàm actus eius quod pote&longs;tate, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi. </s> <s>hoc verò nil aliud &longs;ibi vult, quàm proce&longs;&longs;um in actum perfectum. </s> <s>Ergo &longs;o­<lb/>lum &longs;ignificat viam in terminum ad quem. </s> <s>Confirmatur autem ex eo, quòd etiam motus inci­<lb/>pit à termino ad quem, velut albefactio à primo gradu albedinis. </s> <s>& reip&longs;a e&longs;t profectus in albe­<lb/>dine, extrin&longs;ecus autem proce&longs;&longs;us in nigredine, aboletur enim. </s> <s>Accedit eodem auctoritas Ari­<lb/>&longs;totelis qui motuum repugnantiam iudicandam e&longs;&longs;e cen&longs;eat ex aduer&longs;itate terminorum ad quos, <lb/>non autem terminorum à quibus, qua&longs;i nullam rationem termini à quo habendam e&longs;&longs;e cen&longs;uerit <arrow.to.target n="marg1438"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles. </s> <s>Itaque etiam motus veritatem à termino ad quem duntaxat arbitrantur e&longs;&longs;e peten­<lb/>dam. </s> <s>Sic igitur et&longs;i non &longs;ine termino à quo con&longs;tat motus, at illi ine&longs;t veluti comes, non vt prin­<lb/>cipium & e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>Hoc equidem placitum arctè tenui&longs;&longs;e <expan abbr="accurate&qacute;">accurateque</expan>. </s> <s>defendi&longs;&longs;e graui&longs;si­<lb/>mos viros accepimus, ex quo etiam nata &longs;unt illa, nimirum id pote&longs;tatis quod in motus defini­<lb/>tione comprehenderetur, ad terminum ad quem referri oportere. </s> <s>Nam cùm id &longs;ine contro­<lb/>uer&longs;ia detur à Peripateticis terminum ad quem in motu principem locum obtinere, & pote&longs;tas in <lb/>definitione motus &longs;ibi vendicet primas. </s> <s>Ergo nece&longs;&longs;e e&longs;t pote&longs;tas & terminus ad quem reap&longs;e <lb/>conueniant. </s> <s>Poti&longs;simam verò partem definitionis e&longs;&longs;e pote&longs;tatem in motu &longs;ic approbant. </s> <s>Tameis <lb/>enim definitio motus a&longs;signata e&longs;t. </s> <s>Actus eius quod &longs;it pote&longs;tate, quatenus e&longs;t pote&longs;tate. </s> <s>In qua <lb/>&longs;anè oratione actus locum generis occupauit, pote&longs;tas verò differentiæ. </s> <s>Atqui differentia, quo­<lb/>niam e&longs;t &longs;icuti forma, magis attingit e&longs;&longs;entiam rei quàm genus, quod e&longs;t &longs;icuti materia. </s> <s>Tùm de­<lb/>inde quia motus acceptum refert, quòd vnus &longs;it, & à c&ecedil;teris &longs;eparatus, termino ad quem; ad hunc <lb/>verò e&longs;t in potentia. </s> <s>Igitur pote&longs;tate motus ip&longs;e determinatur; quippe qui in eiu&longs;modi pote­ | <s>POTVIT & id quoque dubitari non modò ob ea quæ nunc tanquam firma & certa con&longs;ti­<lb/>tuta &longs;unt, &longs;ed propter illa item quæ nos olim accepimus. </s> <s>Nam &longs;æpe po&longs;ita &longs;unt à nobis tria <lb/>motus elementa, terminus à quo, terminus ad quem, & &longs;ubiectum. </s> <s>An'ne vera &longs;it pror&longs;us ea <lb/>po&longs;itio, videlicet, terminum à quo e&longs;&longs;e partem quampiam motus. </s> <s>Neque enim defuere qui &longs;e­<lb/>cus exi&longs;timare potui&longs;&longs;e videantur (nanque et&longs;i ad hoc problema nihil priuatim dicunt; ea tamen <lb/>decernunt ex quibus hæc con&longs;equuntur) terminum à quo ad motus e&longs;&longs;entiam nullo modo per­<lb/>tinere: &longs;ed alterum illi oppo&longs;itum duntaxat in e&longs;&longs;entia motus e&longs;&longs;e recipiendum. </s> <s>Rationes au­<lb/>tem quibus vtuntur, huiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Motus nil e&longs;t aliud, quàm actus eius quod pote&longs;tate, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi. </s> <s>hoc verò nil aliud &longs;ibi vult, quàm proce&longs;&longs;um in actum perfectum. </s> <s>Ergo &longs;o­<lb/>lum &longs;ignificat viam in terminum ad quem. </s> <s>Confirmatur autem ex eo, quòd etiam motus inci­<lb/>pit à termino ad quem, velut albefactio à primo gradu albedinis. </s> <s>& reip&longs;a e&longs;t profectus in albe­<lb/>dine, extrin&longs;ecus autem proce&longs;&longs;us in nigredine, aboletur enim. </s> <s>Accedit eodem auctoritas Ari­<lb/>&longs;totelis qui motuum repugnantiam iudicandam e&longs;&longs;e cen&longs;eat ex aduer&longs;itate terminorum ad quos, <lb/>non autem terminorum à quibus, qua&longs;i nullam rationem termini à quo habendam e&longs;&longs;e cen&longs;uerit <arrow.to.target n="marg1438"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles. </s> <s>Itaque etiam motus veritatem à termino ad quem duntaxat arbitrantur e&longs;&longs;e peten­<lb/>dam. </s> <s>Sic igitur et&longs;i non &longs;ine termino à quo con&longs;tat motus, at illi ine&longs;t veluti comes, non vt prin­<lb/>cipium & e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>Hoc equidem placitum arctè tenui&longs;&longs;e <expan abbr="accurate&qacute;">accurateque</expan>. </s> <s>defendi&longs;&longs;e graui&longs;si­<lb/>mos viros accepimus, ex quo etiam nata &longs;unt illa, nimirum id pote&longs;tatis quod in motus defini­<lb/>tione comprehenderetur, ad terminum ad quem referri oportere. </s> <s>Nam cùm id &longs;ine contro­<lb/>uer&longs;ia detur à Peripateticis terminum ad quem in motu principem locum obtinere, & pote&longs;tas in <lb/>definitione motus &longs;ibi vendicet primas. </s> <s>Ergo nece&longs;&longs;e e&longs;t pote&longs;tas & terminus ad quem reap&longs;e <lb/>conueniant. </s> <s>Poti&longs;simam verò partem definitionis e&longs;&longs;e pote&longs;tatem in motu &longs;ic approbant. </s> <s>Tameis <lb/>enim definitio motus a&longs;signata e&longs;t. </s> <s>Actus eius quod &longs;it pote&longs;tate, quatenus e&longs;t pote&longs;tate. </s> <s>In qua <lb/>&longs;anè oratione actus locum generis occupauit, pote&longs;tas verò differentiæ. </s> <s>Atqui differentia, quo­<lb/>niam e&longs;t &longs;icuti forma, magis attingit e&longs;&longs;entiam rei quàm genus, quod e&longs;t &longs;icuti materia. </s> <s>Tùm de­<lb/>inde quia motus acceptum refert, quòd vnus &longs;it, & à c&ecedil;teris &longs;eparatus, termino ad quem; ad hunc <lb/>verò e&longs;t in potentia. </s> <s>Igitur pote&longs;tate motus ip&longs;e determinatur; quippe qui in eiu&longs;modi pote­ |
| <pb pagenum="202"/>&longs;tate con&longs;i&longs;tat. </s> <s>Tertiò quoniam res quæ mouentur, non mouentur &longs;anè merito formæ quam <lb/> | <pb pagenum="202"/>&longs;tate con&longs;i&longs;tat. </s> <s>Tertiò quoniam res quæ mouentur, non mouentur &longs;anè merito formæ quam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1439"></arrow.to.target><lb/>a&longs;&longs;ecutæ iam &longs;unt, in illa enim conquie&longs;cunt: ergo mouentur propter formam quam nondum <lb/>habent, &longs;ed planè po&longs;&longs;unt habere. </s> <s>Proptereà motus poti&longs;sime fit ob pote&longs;tatem. </s> <s>Po&longs;tremò <lb/>ponatur aqua quæ ad ignem calefiat & ferueat, ac dum feruet, calefaciat aliud: certè non calefit, <lb/>& calefacit propter idem principium; verùm propter actum calefacit quem iam adepta erat, ca­<lb/>lefit autem merito caloris illius quem nondum habet, &longs;ed ad quem e&longs;t in potentia. </s> <s>Hæc nobis <lb/>perpendenda non ociosè, vt iis ventilatis, & probè di&longs;cu&longs;sis experiamur an'ne germanam præce­<lb/>ptoris no&longs;tri &longs;ententiam a&longs;&longs;equi valeamus. </s> <s>Quod vt rite peragatur, docebimus in primis non­<lb/>modò terminum ad quem, verùm etiam terminum à quo, constare e&longs;&longs;entiam motus, tamet&longs;i ter­<lb/>minus ad quem &longs;ibi primos honores in motu a&longs;&longs;umit: quanquam ego neminem ob&longs;eruo qui id <lb/>neget. </s> <s>Prætereà &longs;edulò di&longs;quiremus an'ne pote&longs;tas priorem locum occupet in motu; <expan abbr="itidem&qacute;ue">itidemque</expan> <lb/>an'ne potius terminum ad quem re&longs;piciat quàm terminum à quo, vt illi dicere coguntur, quo­<lb/>rum rationes anteà recitauimus. </s> <s>Nunc audiamus ea quæ mihi per&longs;uadent terminum à quo per­<lb/>tinere ad e&longs;&longs;entiam motus. </s> <s>In primis quòd cau&longs;&longs;a prima propterquam ine&longs;t aliquid cuipiam, <lb/>demum e&longs;t e&longs;&longs;entia; &longs;ed e&longs;&longs;e diuiduum ine&longs;t in motu, per id primum quod e&longs;t partim e&longs;&longs;e in ter­<lb/>mino à quo, partim in termino ad quem: ergo terminus vterque e&longs;t e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>In &longs;ubie­<lb/>cto enim eiu&longs;modi naturam contineri nece&longs;&longs;e e&longs;t, vnde propen&longs;io fluat ex qua attributi eiu&longs;mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1439"></arrow.to.target><lb/>a&longs;&longs;ecutæ iam &longs;unt, in illa enim conquie&longs;cunt: ergo mouentur propter formam quam nondum <lb/>habent, &longs;ed planè po&longs;&longs;unt habere. </s> <s>Proptereà motus poti&longs;sime fit ob pote&longs;tatem. </s> <s>Po&longs;tremò <lb/>ponatur aqua quæ ad ignem calefiat & ferueat, ac dum feruet, calefaciat aliud: certè non calefit, <lb/>& calefacit propter idem principium; verùm propter actum calefacit quem iam adepta erat, ca­<lb/>lefit autem merito caloris illius quem nondum habet, &longs;ed ad quem e&longs;t in potentia. </s> <s>Hæc nobis <lb/>perpendenda non ociosè, vt iis ventilatis, & probè di&longs;cu&longs;sis experiamur an'ne germanam præce­<lb/>ptoris no&longs;tri &longs;ententiam a&longs;&longs;equi valeamus. </s> <s>Quod vt rite peragatur, docebimus in primis non­<lb/>modò terminum ad quem, verùm etiam terminum à quo, constare e&longs;&longs;entiam motus, tamet&longs;i ter­<lb/>minus ad quem &longs;ibi primos honores in motu a&longs;&longs;umit: quanquam ego neminem ob&longs;eruo qui id <lb/>neget. </s> <s>Prætereà &longs;edulò di&longs;quiremus an'ne pote&longs;tas priorem locum occupet in motu; <expan abbr="itidem&qacute;ue">itidemque</expan> <lb/>an'ne potius terminum ad quem re&longs;piciat quàm terminum à quo, vt illi dicere coguntur, quo­<lb/>rum rationes anteà recitauimus. </s> <s>Nunc audiamus ea quæ mihi per&longs;uadent terminum à quo per­<lb/>tinere ad e&longs;&longs;entiam motus. </s> <s>In primis quòd cau&longs;&longs;a prima propterquam ine&longs;t aliquid cuipiam, <lb/>demum e&longs;t e&longs;&longs;entia; &longs;ed e&longs;&longs;e diuiduum ine&longs;t in motu, per id primum quod e&longs;t partim e&longs;&longs;e in ter­<lb/>mino à quo, partim in termino ad quem: ergo terminus vterque e&longs;t e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>In &longs;ubie­<lb/>cto enim eiu&longs;modi naturam contineri nece&longs;&longs;e e&longs;t, vnde propen&longs;io fluat ex qua attributi eiu&longs;mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1440"></arrow.to.target><lb/>di reddatur particeps quod ine&longs;t per &longs;e. </s> <s>Ita enim ea decernebat Ari&longs;toteles ine&longs;&longs;e per &longs;e, & de­<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiici quæ cognata e&longs;&longs;ent, & ex &longs;ubiecti principiis ortum ducerent. </s> <s>Sed e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum, hoc e&longs;t, habere partium productionem & terminos pote&longs;tate, quanuis communi quadam <lb/>ratione &longs;it ingenitum quantitati, propria tamen ratione, qua motus e&longs;t, hoc e&longs;t, qua e&longs;t imperfe­<lb/>ctum quid, & in eo po&longs;itum quod e&longs;t fieri, e&longs;t vtriu&longs;que termini participem e&longs;&longs;e; ex quo etiam <lb/>6. Phy&longs;. ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur, vt in hoc eodem volumine &longs;criptum e&longs;t, omne id quod mo­<lb/>uetur, e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Vt certè &longs;i quatenus mouetur, quippiam e&longs;t diuiduum, credi oporteat, <lb/>motui per &longs;e e&longs;&longs;e diuiduum, ita ine&longs;&longs;e, vt illi primò in&longs;it, & per motum ei quod mouetur. </s> <s>àc &longs;iquis <lb/>eius rationis &longs;ummam in primos &longs;uos terminos di&longs;&longs;oluere &longs;tudeta&ttilde, ita poterit fabricare demon­<lb/>&longs;trationem. </s> <s>Motui ine&longs;&longs;e vtriu&longs;que termini e&longs;&longs;e particeps, vtriu&longs;que termini participi ine&longs;&longs;e <lb/>e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>At corpori ine&longs;t motus, ergo & vtrunque terminum participare, & e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum. </s> <s>Itaque terminus à quo, & terminus ad quem &longs;unt de e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>Deinde qu&ecedil; con­<lb/>tinentur in definitione motus, &longs;unt eius e&longs;&longs;entia. </s> <s>Terminus autem à quo continetur in ea defi­<lb/>nitione. </s> <s>igitur etiam pertinet ad e&longs;&longs;entiam motus. </s> <s>A&longs;&longs;umptio &longs;ic approbatur. </s> <s>Quod e&longs;t poten­<lb/>tia, continetur in definitione motus; terminus à quo e&longs;t id quod e&longs;t in potentia, aut per quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg1440"></arrow.to.target><lb/>di reddatur particeps quod ine&longs;t per &longs;e. </s> <s>Ita enim ea decernebat Ari&longs;toteles ine&longs;&longs;e per &longs;e, & de­<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiici quæ cognata e&longs;&longs;ent, & ex &longs;ubiecti principiis ortum ducerent. </s> <s>Sed e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum, hoc e&longs;t, habere partium productionem & terminos pote&longs;tate, quanuis communi quadam <lb/>ratione &longs;it ingenitum quantitati, propria tamen ratione, qua motus e&longs;t, hoc e&longs;t, qua e&longs;t imperfe­<lb/>ctum quid, & in eo po&longs;itum quod e&longs;t fieri, e&longs;t vtriu&longs;que termini participem e&longs;&longs;e; ex quo etiam <lb/>6. Phy&longs;. ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur, vt in hoc eodem volumine &longs;criptum e&longs;t, omne id quod mo­<lb/>uetur, e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Vt certè &longs;i quatenus mouetur, quippiam e&longs;t diuiduum, credi oporteat, <lb/>motui per &longs;e e&longs;&longs;e diuiduum, ita ine&longs;&longs;e, vt illi primò in&longs;it, & per motum ei quod mouetur. </s> <s>àc &longs;iquis <lb/>eius rationis &longs;ummam in primos &longs;uos terminos di&longs;&longs;oluere &longs;tudeat, ita poterit fabricare demon­<lb/>&longs;trationem. </s> <s>Motui ine&longs;&longs;e vtriu&longs;que termini e&longs;&longs;e particeps, vtriu&longs;que termini participi ine&longs;&longs;e <lb/>e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>At corpori ine&longs;t motus, ergo & vtrunque terminum participare, & e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum. </s> <s>Itaque terminus à quo, & terminus ad quem &longs;unt de e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>Deinde qu&ecedil; con­<lb/>tinentur in definitione motus, &longs;unt eius e&longs;&longs;entia. </s> <s>Terminus autem à quo continetur in ea defi­<lb/>nitione. </s> <s>igitur etiam pertinet ad e&longs;&longs;entiam motus. </s> <s>A&longs;&longs;umptio &longs;ic approbatur. </s> <s>Quod e&longs;t poten­<lb/>tia, continetur in definitione motus; terminus à quo e&longs;t id quod e&longs;t in potentia, aut per quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1441"></arrow.to.target><lb/>ine&longs;t pote&longs;tas in &longs;ubiecto motus, ergo continetur in ea definitione. </s> <s>Approbatur autem huius <lb/>pro&longs;yllogi&longs;mi a&longs;&longs;umptio rur&longs;us alio pro&longs;yllogi&longs;mo, &longs;ic. </s> <s>Contraria &longs;unt ea quæ &longs;unt in potentia. <lb/></s> <s>Terminus à quo contrarius e&longs;t termino ad quem: ergo terminus à quo e&longs;t potentia. </s> <s>Prætereà, <lb/>dum enumerarent Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & Auerroes ea quæ conueniunt ad con&longs;tituendum motum, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1441"></arrow.to.target><lb/>ine&longs;t pote&longs;tas in &longs;ubiecto motus, ergo continetur in ea definitione. </s> <s>Approbatur autem huius <lb/>pro&longs;yllogi&longs;mi a&longs;&longs;umptio rur&longs;us alio pro&longs;yllogi&longs;mo, &longs;ic. </s> <s>Contraria &longs;unt ea quæ &longs;unt in potentia. <lb/></s> <s>Terminus à quo contrarius e&longs;t termino ad quem: ergo terminus à quo e&longs;t potentia. </s> <s>Prætereà, <lb/>dum enumerarent Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & Auerroes ea quæ conueniunt ad con&longs;tituendum motum, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1442"></arrow.to.target><lb/>docent ea e&longs;&longs;e quinque: terminos duos à quo & ad quem; &longs;ubiectum, tempus, & efficiens. </s> <s>tem­<lb/>pus autem & efficiens extrin&longs;eca e&longs;&longs;e monent; re&longs;tat igitur terminos vtro&longs;que ine&longs;&longs;e intrin&longs;ecus <lb/>in motu. </s> <s>Neque ob&longs;tat quòd etiam terminus ad quem &longs;it contrarius, & ideò etiam ille vim po­<lb/>tentiæ retineat; quoniam & ip&longs;e e&longs;t potentia; non tamen operatur &longs;ecundùm potentiam quam <lb/>habet, &longs;ed &longs;ecundùm actum; quòd &longs;i &longs;ecundùm &longs;uam potentiam operaretur, vtique iam obtine­<lb/>ret potentiæ rationem, & locum termini à quo, & e&longs;&longs;et motus &longs;uperiori contrarius. </s> <s>Præterà ni­<lb/>&longs;i terminus à quo e&longs;&longs;et de e&longs;&longs;entia motus, idem e&longs;&longs;et motus ab albo ad fu&longs;cum, atque à nigro ad <lb/>fu&longs;cum: neque enim differunt quo ad terminum ad quem, &longs;ed &longs;olùm quo ad terminum à quo. <lb/></s> <s>Adde item quòd Ari&longs;toteles diffinit a&longs;cen&longs;um per terminum à quo, dicens ip&longs;um e&longs;&longs;e à centro. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Accedit eòdem, quòd conuer&longs;io vtro&longs;que terminos complectitur, cùm &longs;ic definiatur, quòd &longs;it <lb/> | <arrow.to.target n="marg1442"></arrow.to.target><lb/>docent ea e&longs;&longs;e quinque: terminos duos à quo & ad quem; &longs;ubiectum, tempus, & efficiens. </s> <s>tem­<lb/>pus autem & efficiens extrin&longs;eca e&longs;&longs;e monent; re&longs;tat igitur terminos vtro&longs;que ine&longs;&longs;e intrin&longs;ecus <lb/>in motu. </s> <s>Neque ob&longs;tat quòd etiam terminus ad quem &longs;it contrarius, & ideò etiam ille vim po­<lb/>tentiæ retineat; quoniam & ip&longs;e e&longs;t potentia; non tamen operatur &longs;ecundùm potentiam quam <lb/>habet, &longs;ed &longs;ecundùm actum; quòd &longs;i &longs;ecundùm &longs;uam potentiam operaretur, vtique iam obtine­<lb/>ret potentiæ rationem, & locum termini à quo, & e&longs;&longs;et motus &longs;uperiori contrarius. </s> <s>Præterà ni­<lb/>&longs;i terminus à quo e&longs;&longs;et de e&longs;&longs;entia motus, idem e&longs;&longs;et motus ab albo ad fu&longs;cum, atque à nigro ad <lb/>fu&longs;cum: neque enim differunt quo ad terminum ad quem, &longs;ed &longs;olùm quo ad terminum à quo. <lb/></s> <s>Adde item quòd Ari&longs;toteles diffinit a&longs;cen&longs;um per terminum à quo, dicens ip&longs;um e&longs;&longs;e à centro. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Accedit eòdem, quòd conuer&longs;io vtro&longs;que terminos complectitur, cùm &longs;ic definiatur, quòd &longs;it <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1443"></arrow.to.target><lb/>circum centrum, & à centro ad centrum. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Igitur in definitione motus vtrique termini compre­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1443"></arrow.to.target><lb/>circum centrum, & à centro ad centrum. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Igitur in definitione motus vtrique termini compre­<lb/> |
| |
| <s>QVONIAM verò motum fluxu definiuimus quem tempore item obiri docuimus in om­<lb/>ni mutatione per &longs;e, e&longs;t verò fluxus &longs;ucce&longs;sio quædam &longs;eu partium formæ, &longs;eu materiæ in <lb/>mobili, &longs;ucce&longs;sio verò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> continuatio, <expan abbr="nõ">non</expan> erit, opinor, <expan abbr="alienũ">alienum</expan> ab in&longs;tituto no&longs;tro, &longs;i ea nunc tran&longs;i­<lb/>gamus quæ ad <expan abbr="continuation&etilde;">continuationem</expan> motus <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>; & ob id poti&longs;simè quòd de <expan abbr="cõuer&longs;ione">conuer&longs;ione</expan> tractaturis <lb/>maximè <expan abbr="admodũ">admodum</expan> expediat huiu&longs;modi cognitio. </s> <s>Verumenimuerò continuitas vnius e&longs;t motus, <lb/>ideò nos ante alia <expan abbr="cõ&longs;tituemus">con&longs;tituemus</expan> ex Ari&longs;totele qui &longs;it vnus motus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vnus, & qu&ecedil;'nam <lb/>ip&longs;ius conditiones. </s> <s>Vnus ergo motus e&longs;t multis modis. </s> <s>Etenim motus vnus genere dicitur, hic ve­<lb/>rò e&longs;t ad vnum prædicamentum, vt puta, quantum, quale; quo fit, vt <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> affectiones & alteratio­<lb/> | <s>QVONIAM verò motum fluxu definiuimus quem tempore item obiri docuimus in om­<lb/>ni mutatione per &longs;e, e&longs;t verò fluxus &longs;ucce&longs;sio quædam &longs;eu partium formæ, &longs;eu materiæ in <lb/>mobili, &longs;ucce&longs;sio verò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> continuatio, <expan abbr="nõ">non</expan> erit, opinor, <expan abbr="alienũ">alienum</expan> ab in&longs;tituto no&longs;tro, &longs;i ea nunc tran&longs;i­<lb/>gamus quæ ad <expan abbr="continuation&etilde;">continuationem</expan> motus <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>; & ob id poti&longs;simè quòd de <expan abbr="cõuer&longs;ione">conuer&longs;ione</expan> tractaturis <lb/>maximè <expan abbr="admodũ">admodum</expan> expediat huiu&longs;modi cognitio. </s> <s>Verumenimuerò continuitas vnius e&longs;t motus, <lb/>ideò nos ante alia <expan abbr="cõ&longs;tituemus">con&longs;tituemus</expan> ex Ari&longs;totele qui &longs;it vnus motus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vnus, & qu&ecedil;'nam <lb/>ip&longs;ius conditiones. </s> <s>Vnus ergo motus e&longs;t multis modis. </s> <s>Etenim motus vnus genere dicitur, hic ve­<lb/>rò e&longs;t ad vnum prædicamentum, vt puta, quantum, quale; quo fit, vt <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> affectiones & alteratio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1452"></arrow.to.target><lb/>nes &longs;int vnus genere motus, quòd omnes &longs;unt &longs;ecundùm quale: quanuis oppo&longs;iti &longs;int motus, vt <lb/>ortus & interitus, auctio & decrementum: etiam, quia &longs;unt &longs;ecundùm idem prædicamentum, <lb/>omnes vnus genere motus exi&longs;tunt, vt contrà genere <expan abbr="&longs;eiugãtur">&longs;eiugantur</expan> affectiones & generationes quæ <lb/>&longs;unt ad diuer&longs;a prædicamenta, &longs;ub&longs;tantiam & quale: prout verò genus e&longs;t vel &longs;ummum, vel &longs;ub­<lb/>alternum; &longs;ic accidit etiam motum e&longs;&longs;e eundem, aut diuer&longs;um vel genere &longs;ummo, vel &longs;ubalter­<lb/>no: &longs;ic generatio plantæ & lapidis e&longs;t vnus motus genere &longs;ummo, generatio complurium lapi­<lb/>dum e&longs;t vnus genere &longs;ubalterno. </s> <s>Dicitur etiam vnus &longs;pecie infima (nam &longs;uperior &longs;pecies non <lb/>differt à genere &longs;ubalterno, nec motus ad illam à motu qui e&longs;t ad genus &longs;ubalternum) qui e&longs;t &longs;e­<lb/>cundùm eandem &longs;peciem infimam, vt nigrefactiones omnes & omnes calefactiones propter ni­<lb/>gredinem & caliditatem quæ vna &longs;pecies exi&longs;tunt. (ita enim nunc exempli cau&longs;&longs;a &longs;tatuamus ali­<lb/>bi de hoc ip&longs;o di&longs;&longs;erturi, propter Simplicium qui putauit accidentia in philo&longs;ophia naturali pro <lb/>&longs;ubiecti ratione di&longs;tinguenda) &longs;ic in hoc &longs;ignificatu non iidem motus qui fiunt &longs;ecundùm diuer­<lb/>&longs;as &longs;pecies. </s> <s>proinde calefactio & nigrefactio &longs;unt vnus genere motus, &longs;pecie verò non vnus. <lb/></s> <s>Prætereà vnus e&longs;t motus &longs;impliciter qui e&longs;t &longs;ingularis, vt hæc calefactio. </s> <s>Vnus etiam motus ille <lb/>e&longs;t qui perfectus e&longs;t, & tendit in vltimum terminum. </s> <s>imperfectus item & interruptus vnus e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1452"></arrow.to.target><lb/>nes &longs;int vnus genere motus, quòd omnes &longs;unt &longs;ecundùm quale: quanuis oppo&longs;iti &longs;int motus, vt <lb/>ortus & interitus, auctio & decrementum: etiam, quia &longs;unt &longs;ecundùm idem prædicamentum, <lb/>omnes vnus genere motus exi&longs;tunt, vt contrà genere <expan abbr="&longs;eiugãtur">&longs;eiugantur</expan> affectiones & generationes quæ <lb/>&longs;unt ad diuer&longs;a prædicamenta, &longs;ub&longs;tantiam & quale: prout verò genus e&longs;t vel &longs;ummum, vel &longs;ub­<lb/>alternum; &longs;ic accidit etiam motum e&longs;&longs;e eundem, aut diuer&longs;um vel genere &longs;ummo, vel &longs;ubalter­<lb/>no: &longs;ic generatio plantæ & lapidis e&longs;t vnus motus genere &longs;ummo, generatio complurium lapi­<lb/>dum e&longs;t vnus genere &longs;ubalterno. </s> <s>Dicitur etiam vnus &longs;pecie infima (nam &longs;uperior &longs;pecies non <lb/>differt à genere &longs;ubalterno, nec motus ad illam à motu qui e&longs;t ad genus &longs;ubalternum) qui e&longs;t &longs;e­<lb/>cundùm eandem &longs;peciem infimam, vt nigrefactiones omnes & omnes calefactiones propter ni­<lb/>gredinem & caliditatem quæ vna &longs;pecies exi&longs;tunt. (ita enim nunc exempli cau&longs;&longs;a &longs;tatuamus ali­<lb/>bi de hoc ip&longs;o di&longs;&longs;erturi, propter Simplicium qui putauit accidentia in philo&longs;ophia naturali pro <lb/>&longs;ubiecti ratione di&longs;tinguenda) &longs;ic in hoc &longs;ignificatu non iidem motus qui fiunt &longs;ecundùm diuer­<lb/>&longs;as &longs;pecies. </s> <s>proinde calefactio & nigrefactio &longs;unt vnus genere motus, &longs;pecie verò non vnus. <lb/></s> <s>Prætereà vnus e&longs;t motus &longs;impliciter qui e&longs;t &longs;ingularis, vt hæc calefactio. </s> <s>Vnus etiam motus ille <lb/>e&longs;t qui perfectus e&longs;t, & tendit in vltimum terminum. </s> <s>imperfectus item & interruptus vnus e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1453"></arrow.to.target><lb/>pote&longs;t; &longs;ed tamen &longs;i cum &longs;uperiore conferatur; minus e&longs;t vnus, nam præcipua cau&longs;&longs;a propter <lb/>quam e&longs;t vnus, petitur à forma à qua longius di&longs;tat interruptus, quàm perfectus & ab&longs;olutus. <lb/></s> <s>E&longs;t & vnus motus qui e&longs;t regularis, & vniformis, irregularis vnus e&longs;t item, &longs;ed &longs;uperiore minus <lb/>vnus. </s> <s>intelligo verò regularem eum qui vno modo &longs;e habet in omnibus &longs;uis partibus tùm quo <lb/>ad tempus, tùm quo ad &longs;patium: huic autem oppo&longs;itum irregularem. </s> <s>quanuis in conuer&longs;ione, <lb/>quam maximè regularem te&longs;tatur e&longs;&longs;e philo&longs;ophus, inde &longs;it petenda regularitas; quòd omnes c&ecedil;­<lb/>li partes eodem tempore, & æquali angulos æqualeis efficiunt in &longs;patio per quod <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> mouetur. <lb/></s> <s>Cæterùm in motibus illis primis qui &longs;unt vnus genere &longs;iue &longs;ummo, &longs;iue &longs;ubalterno, & vnus &longs;pe­<lb/>cie, vnitas termini ad quem poti&longs;simè attendenda e&longs;t, vt &longs;icut per terminum ad quem habet pr&ecedil;ci­<lb/>puè quòd fit, a&longs;&longs;equatur etiam quòd &longs;it vnus; hanc verò confectatur vnitas termini à quo, vt &longs;i <lb/>ex albo viride fiat, & idem ex nigro, non &longs;it futurus motus vnus. </s> <s>quanquam aliud ob&longs;eruandum <lb/>e&longs;t in motu qui e&longs;t ad locum, nanque ad eius vnitatem &longs;pecificam non &longs;ufficit vnitas <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan>, <lb/>vt in cæteris motibus, &longs;ed vnitas &longs;patij prætereà de&longs;ideratur: neque enim fuerit idem &longs;pecie mo­<lb/>tus, &longs;i circulo feratur quippiam ad punctum leonis, ac &longs;i ex centro mundi rectà ad eundem pun­<lb/>ctum tendere cogitetur. </s> <s>In eo verò qui propriè vnus e&longs;t, hic autem e&longs;t indiuiduus, nonmodò <lb/> | <arrow.to.target n="marg1453"></arrow.to.target><lb/>pote&longs;t; &longs;ed tamen &longs;i cum &longs;uperiore conferatur; minus e&longs;t vnus, nam præcipua cau&longs;&longs;a propter <lb/>quam e&longs;t vnus, petitur à forma à qua longius di&longs;tat interruptus, quàm perfectus & ab&longs;olutus. <lb/></s> <s>E&longs;t & vnus motus qui e&longs;t regularis, & vniformis, irregularis vnus e&longs;t item, &longs;ed &longs;uperiore minus <lb/>vnus. </s> <s>intelligo verò regularem eum qui vno modo &longs;e habet in omnibus &longs;uis partibus tùm quo <lb/>ad tempus, tùm quo ad &longs;patium: huic autem oppo&longs;itum irregularem. </s> <s>quanuis in conuer&longs;ione, <lb/>quam maximè regularem te&longs;tatur e&longs;&longs;e philo&longs;ophus, inde &longs;it petenda regularitas; quòd omnes c&ecedil;­<lb/>li partes eodem tempore, & æquali angulos æqualeis efficiunt in &longs;patio per quod <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> mouetur. <lb/></s> <s>Cæterùm in motibus illis primis qui &longs;unt vnus genere &longs;iue &longs;ummo, &longs;iue &longs;ubalterno, & vnus &longs;pe­<lb/>cie, vnitas termini ad quem poti&longs;simè attendenda e&longs;t, vt &longs;icut per terminum ad quem habet pr&ecedil;ci­<lb/>puè quòd fit, a&longs;&longs;equatur etiam quòd &longs;it vnus; hanc verò confectatur vnitas termini à quo, vt &longs;i <lb/>ex albo viride fiat, & idem ex nigro, non &longs;it futurus motus vnus. </s> <s>quanquam aliud ob&longs;eruandum <lb/>e&longs;t in motu qui e&longs;t ad locum, nanque ad eius vnitatem &longs;pecificam non &longs;ufficit vnitas <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan>, <lb/>vt in cæteris motibus, &longs;ed vnitas &longs;patij prætereà de&longs;ideratur: neque enim fuerit idem &longs;pecie mo­<lb/>tus, &longs;i circulo feratur quippiam ad punctum leonis, ac &longs;i ex centro mundi rectà ad eundem pun­<lb/>ctum tendere cogitetur. </s> <s>In eo verò qui propriè vnus e&longs;t, hic autem e&longs;t indiuiduus, nonmodò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1454"></arrow.to.target><lb/>vnitas terminorum de&longs;ideratur, verùmetiam temporis & mobilis: aliquod ex his &longs;i deficiat, non <lb/>patitur e&longs;&longs;e vnum ad numerum motum, vt &longs;i mobile diuer&longs;um fuerit. </s> <s>Quanquam ad tollendas <lb/>aliquas difficultateis aliud iudicium de vno mobili <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;&longs;e puto quàm fieri &longs;oleat. </s> <s>Credo <lb/>enim non omnem <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus, e&longs;&longs;e vnius indiuidui, quatenus e&longs;t &longs;ub vna &longs;pecie in&longs;ima, & &longs;pe­<lb/>ciali&longs;sima; &longs;ed etiam, quatenus e&longs;t &longs;ub aliquo genere; verbigratia, canis qui deor&longs;um fertur, non <lb/>ita fertur, quatenus e&longs;t canis &longs;impliciter, &longs;ed quatenus e&longs;t mixtum in quo terra dominatur. <lb/></s> <s>Ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;i inter mouendum pereat canis, tamen &longs;eruari po&longs;&longs;e eundem ad numerum motum. <lb/></s> <s>Quamobrem latius accipiemus hîc, vnum ad numerum mobile, quia &longs;cilicet &longs;it vnum &longs;uppo&longs;i­<lb/>tum, appello autem &longs;uppo&longs;itum omne aggregatum ex omnibus rationibus, quibus con&longs;tituitur <lb/>vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>&longs;en&longs;ilis materiæ portio, à qua primùm petitur vnitas numeralis, quòd gr&ecedil;cè non <lb/>malè dixeris <foreign lang="greek">to\ u)posa/n</foreign>, h&ecedil;c autem con&longs;i&longs;tit quidem diuer&longs;is rationibus. </s> <s>nanque in Socrate ine&longs;t <lb/>ratio hominis, animalis, & corporis quæ omnia prædicantur in quid de Socrate. </s> <s>& hæc omnia | <arrow.to.target n="marg1454"></arrow.to.target><lb/>vnitas terminorum de&longs;ideratur, verùmetiam temporis & mobilis: aliquod ex his &longs;i deficiat, non <lb/>patitur e&longs;&longs;e vnum ad numerum motum, vt &longs;i mobile diuer&longs;um fuerit. </s> <s>Quanquam ad tollendas <lb/>aliquas difficultateis aliud iudicium de vno mobili <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;&longs;e puto quàm fieri &longs;oleat. </s> <s>Credo <lb/>enim non omnem <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus, e&longs;&longs;e vnius indiuidui, quatenus e&longs;t &longs;ub vna &longs;pecie in&longs;ima, & &longs;pe­<lb/>ciali&longs;sima; &longs;ed etiam, quatenus e&longs;t &longs;ub aliquo genere; verbigratia, canis qui deor&longs;um fertur, non <lb/>ita fertur, quatenus e&longs;t canis &longs;impliciter, &longs;ed quatenus e&longs;t mixtum in quo terra dominatur. <lb/></s> <s>Ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;i inter mouendum pereat canis, tamen &longs;eruari po&longs;&longs;e eundem ad numerum motum. <lb/></s> <s>Quamobrem latius accipiemus hîc, vnum ad numerum mobile, quia &longs;cilicet &longs;it vnum &longs;uppo&longs;i­<lb/>tum, appello autem &longs;uppo&longs;itum omne aggregatum ex omnibus rationibus, quibus con&longs;tituitur <lb/>vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>&longs;en&longs;ilis materiæ portio, à qua primùm petitur vnitas numeralis, quòd gr&ecedil;cè non <lb/>malè dixeris <foreign lang="greek">to\ u)posta/n</foreign>, h&ecedil;c autem con&longs;i&longs;tit quidem diuer&longs;is rationibus. </s> <s>nanque in Socrate ine&longs;t <lb/>ratio hominis, animalis, & corporis quæ omnia prædicantur in quid de Socrate. </s> <s>& hæc omnia |
| <pb pagenum="205"/> | <pb pagenum="205"/> |
| <arrow.to.target n="marg1455"></arrow.to.target><lb/>po&longs;&longs;unt à Socrate &longs;eparari, &longs;ic ergo mouetur, vt homo, vt animal, vt corpus. </s> <s>Ita in eodem &longs;uppo­<lb/>&longs;ito manet de&longs;tructa ratione Socratis ratio animalis, aut corporis, & hoc animal, & hoc corpus. <lb/></s> <s>quæ cùm &longs;int vnum ad numerum, etiam verum ad numerum motum moueri po&longs;&longs;unt, ni&longs;i forte <lb/>&longs;peciem &longs;peciali&longs;simam effeceris per priuationem humanæ form&ecedil;. </s> <s>Sed certè &longs;uppo&longs;itum ip&longs;um <lb/>per &longs;uperioreis formas actu con&longs;i&longs;tit à quibus, potiu&longs;quàm à priuatione motum definiri proba­<lb/>bilius mihi videtur. </s> <s>Tempus quoque vnum, ide&longs;t, non interruptum e&longs;&longs;e oportet. </s> <s>ita vt &longs;i Socra­<lb/>tes &longs;anetur nunc, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>ce&longs;&longs;et, & per aliquod temporis interuallum benè valeat, &longs;ed interceden­<lb/>te noua ægritudine rur&longs;us &longs;anetur; non amplius eadem &longs;anitas habenda &longs;it, ni&longs;i fortè &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="habitũ">habitum</expan>: nil enim prohibet quominus ab vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>habitu varij profici&longs;cantur actus: nec ea­<lb/>dem e&longs;t habenda ratio &longs;anitatis quæ con&longs;eruatur, atque eius quæ, cùm intermi&longs;&longs;a e&longs;t, reuertitur: <lb/>illa quidem vna ad numerum e&longs;t; po&longs;terior hæc non item. </s> <s>At verò cùm motus vnitatem qu&ecedil;­<lb/>ramus, vt initia continuationis in ip&longs;o indagemus. </s> <s>Scire licet continuum motum, eundem e&longs;&longs;e, <lb/>atque vnum ad numerum, ita vt inter &longs;e perpetuò comitentur: etenim &longs;iquis e&longs;t ad numerum <lb/>vnus, eundem oportet e&longs;&longs;e continuum, & contrà &longs;i continuus, idem quoque ad numerum vnus <lb/>&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>quòd &longs;i hæc ferè mutuò con&longs;equuntur: patet ea&longs;dem fore vtriu&longs;que conditioneis. <lb/></s> <s>Verumenimuerò inquies tu. </s> <s>Hactenus continui motus proprietates enarratæ &longs;unt. </s> <s>Sed quæ'nam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1455"></arrow.to.target><lb/>po&longs;&longs;unt à Socrate &longs;eparari, &longs;ic ergo mouetur, vt homo, vt animal, vt corpus. </s> <s>Ita in eodem &longs;uppo­<lb/>&longs;ito manet de&longs;tructa ratione Socratis ratio animalis, aut corporis, & hoc animal, & hoc corpus. <lb/></s> <s>quæ cùm &longs;int vnum ad numerum, etiam verum ad numerum motum moueri po&longs;&longs;unt, ni&longs;i forte <lb/>&longs;peciem &longs;peciali&longs;simam effeceris per priuationem humanæ form&ecedil;. </s> <s>Sed certè &longs;uppo&longs;itum ip&longs;um <lb/>per &longs;uperioreis formas actu con&longs;i&longs;tit à quibus, potiu&longs;quàm à priuatione motum definiri proba­<lb/>bilius mihi videtur. </s> <s>Tempus quoque vnum, ide&longs;t, non interruptum e&longs;&longs;e oportet. </s> <s>ita vt &longs;i Socra­<lb/>tes &longs;anetur nunc, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>ce&longs;&longs;et, & per aliquod temporis interuallum benè valeat, &longs;ed interceden­<lb/>te noua ægritudine rur&longs;us &longs;anetur; non amplius eadem &longs;anitas habenda &longs;it, ni&longs;i fortè &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="habitũ">habitum</expan>: nil enim prohibet quominus ab vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>habitu varij profici&longs;cantur actus: nec ea­<lb/>dem e&longs;t habenda ratio &longs;anitatis quæ con&longs;eruatur, atque eius quæ, cùm intermi&longs;&longs;a e&longs;t, reuertitur: <lb/>illa quidem vna ad numerum e&longs;t; po&longs;terior hæc non item. </s> <s>At verò cùm motus vnitatem qu&ecedil;­<lb/>ramus, vt initia continuationis in ip&longs;o indagemus. </s> <s>Scire licet continuum motum, eundem e&longs;&longs;e, <lb/>atque vnum ad numerum, ita vt inter &longs;e perpetuò comitentur: etenim &longs;iquis e&longs;t ad numerum <lb/>vnus, eundem oportet e&longs;&longs;e continuum, & contrà &longs;i continuus, idem quoque ad numerum vnus <lb/>&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>quòd &longs;i hæc ferè mutuò con&longs;equuntur: patet ea&longs;dem fore vtriu&longs;que conditioneis. <lb/></s> <s>Verumenimuerò inquies tu. </s> <s>Hactenus continui motus proprietates enarratæ &longs;unt. </s> <s>Sed quæ'nam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1456"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t continuationis cau&longs;&longs;a formalis? </s> <s>Eam nunc dicimus e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, quòd motus e&longs;t diuiduus in <lb/>parteis qu&ecedil; &longs;unt actu, qu&ecedil; tamen communi termino copulantur, de quo dictum e&longs;t &longs;uprà, quòd <lb/>in motu e&longs;t mutatum e&longs;&longs;e. </s> <s>hoc autem &longs;e habet &longs;icuti punctum in linea, neque e&longs;t actu: aliter du­<lb/>bitationes Zenonis haberent aliquod pondus, tollentis motum ob infinitatem quæ ine&longs;&longs;et in par­<lb/>tibus motus, &longs;i illa forent actu, &longs;ed exi&longs;tunt potentia tantùm: inde non ce&longs;&longs;at motus, verùm con­<lb/>tinuatur & procedit vlterius. </s> <s>Sed prætereà &longs;iquis originem eius continuitatis exquirat interius, <lb/>illi aduertendum e&longs;t hæc conficere motum, &longs;ubiectum, ac terminos, quæ omnia in &longs;e&longs;e conti­<lb/>nent rationem diui&longs;ionis; nam &longs;ubiectum per &longs;e quantum e&longs;t, idcirco diuiduum: & cùm ip&longs;i for­<lb/>ma &longs;ecundùm parteis communicetur: fit, vt in forma diui&longs;io in&longs;it, &longs;ed ea poti&longs;sima diui&longs;ionis ra­<lb/>tio quæ ducitur à pote&longs;tate &longs;ubiecti &longs;ecundùm quam modò magis, modò minus abe&longs;t à forma, <lb/>& termino ad quem, & magis aut minus habet de termino à quo, quæ manife&longs;ti&longs;simè con&longs;pici­<lb/>tur in latione, &longs;iue quia &longs;ubiectum ip&longs;ius quatenus tale &longs;it per &longs;e quantum, &longs;eu quia plenum, &longs;iue <lb/>ob aliam quamlibet cau&longs;&longs;am, quæ po&longs;thàc non &longs;ine &longs;udore exquirenda e&longs;t. </s> <s>attamen analogicè <lb/>ine&longs;t in c&ecedil;teribus generibus &longs;ecundùm quæ fit motus. </s> <s>Quanquam in motu generatim continui­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1456"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t continuationis cau&longs;&longs;a formalis? </s> <s>Eam nunc dicimus e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, quòd motus e&longs;t diuiduus in <lb/>parteis qu&ecedil; &longs;unt actu, qu&ecedil; tamen communi termino copulantur, de quo dictum e&longs;t &longs;uprà, quòd <lb/>in motu e&longs;t mutatum e&longs;&longs;e. </s> <s>hoc autem &longs;e habet &longs;icuti punctum in linea, neque e&longs;t actu: aliter du­<lb/>bitationes Zenonis haberent aliquod pondus, tollentis motum ob infinitatem quæ ine&longs;&longs;et in par­<lb/>tibus motus, &longs;i illa forent actu, &longs;ed exi&longs;tunt potentia tantùm: inde non ce&longs;&longs;at motus, verùm con­<lb/>tinuatur & procedit vlterius. </s> <s>Sed prætereà &longs;iquis originem eius continuitatis exquirat interius, <lb/>illi aduertendum e&longs;t hæc conficere motum, &longs;ubiectum, ac terminos, quæ omnia in &longs;e&longs;e conti­<lb/>nent rationem diui&longs;ionis; nam &longs;ubiectum per &longs;e quantum e&longs;t, idcirco diuiduum: & cùm ip&longs;i for­<lb/>ma &longs;ecundùm parteis communicetur: fit, vt in forma diui&longs;io in&longs;it, &longs;ed ea poti&longs;sima diui&longs;ionis ra­<lb/>tio quæ ducitur à pote&longs;tate &longs;ubiecti &longs;ecundùm quam modò magis, modò minus abe&longs;t à forma, <lb/>& termino ad quem, & magis aut minus habet de termino à quo, quæ manife&longs;ti&longs;simè con&longs;pici­<lb/>tur in latione, &longs;iue quia &longs;ubiectum ip&longs;ius quatenus tale &longs;it per &longs;e quantum, &longs;eu quia plenum, &longs;iue <lb/>ob aliam quamlibet cau&longs;&longs;am, quæ po&longs;thàc non &longs;ine &longs;udore exquirenda e&longs;t. </s> <s>attamen analogicè <lb/>ine&longs;t in c&ecedil;teribus generibus &longs;ecundùm quæ fit motus. </s> <s>Quanquam in motu generatim continui­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1459"></arrow.to.target><lb/>Prætereà fingamus à c&ecedil;lo ad terram v&longs;que &longs;axum dimitti, corpora &longs;anè qu&ecedil; occupant hoc <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan>; <lb/>continua non &longs;unt, &longs;ed contigua: tamen motus ille continuus e&longs;t. </s> <s>Po&longs;tremò fingatur vnum e&longs;&longs;e <lb/>corpus ex vniuer&longs;a mole corporum naturalium, atque hoc moueri continuè; fiet quidem motus <lb/>continuus, &longs;patium verò continuum non erit, non enim <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>, non aliquis locus, non di&longs;tantia: <lb/>quoniam præter ip&longs;um mobile nihil e&longs;t aliud, vnde originem ducat motus: vacuum verò & di­<lb/>&longs;tantia non dantur. </s> <s>Ambigua &longs;anè quæ&longs;tio, & quæ &longs;ine innumeris ferè di&longs;tinctionibus atque ca­<lb/>pitibus explicari non po&longs;sit. </s> <s>Nanque per &longs;e multiplex e&longs;t, cùm id quod opponitur ei quod e&longs;t <lb/>per aliud, &, vt dici con&longs;ueuit, &longs;ecundò: tum id quod opponitur ei quod e&longs;t per accidens quod <lb/>e&longs;t infinitum, & planè ordine vacans. </s> <s>illud primum &longs;ignificat non modo non ine&longs;&longs;e perpetuò, & <lb/>cum aliqua habitudine ad e&longs;&longs;entiam, &longs;ed vt excludatur omne aliud a quo pendere po&longs;sit, neque <lb/>vlla &longs;it cau&longs;&longs;a propter quam &longs;ubiectum quæ&longs;tionis eiu&longs;modi &longs;it, aut &longs;altem nullum &longs;ubiectum <lb/>medium quod &longs;it communius: alterum verò contentum e&longs;t eo, vt alter terminus ad alterum &longs;ic <lb/>&longs;e habeat, vt quòd &longs;ine ip&longs;o neque e&longs;&longs;e, <expan abbr="neq;">neque</expan> etiam cogitari po&longs;sit. </s> <s>vtrum'ne verò id alterius ope <lb/>con&longs;equatur an &longs;ua, nil refert. </s> <s>Prætereà continui plures &longs;unt gradus, vt in ip&longs;o &longs;ummam omnium <lb/>analogiam per&longs;picere queas: e&longs;t enim omnium &longs;ummum atque &longs;upremum: hoc autem po&longs;tu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1459"></arrow.to.target><lb/>Prætereà fingamus à c&ecedil;lo ad terram v&longs;que &longs;axum dimitti, corpora &longs;anè qu&ecedil; occupant hoc <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan>; <lb/>continua non &longs;unt, &longs;ed contigua: tamen motus ille continuus e&longs;t. </s> <s>Po&longs;tremò fingatur vnum e&longs;&longs;e <lb/>corpus ex vniuer&longs;a mole corporum naturalium, atque hoc moueri continuè; fiet quidem motus <lb/>continuus, &longs;patium verò continuum non erit, non enim <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>, non aliquis locus, non di&longs;tantia: <lb/>quoniam præter ip&longs;um mobile nihil e&longs;t aliud, vnde originem ducat motus: vacuum verò & di­<lb/>&longs;tantia non dantur. </s> <s>Ambigua &longs;anè quæ&longs;tio, & quæ &longs;ine innumeris ferè di&longs;tinctionibus atque ca­<lb/>pitibus explicari non po&longs;sit. </s> <s>Nanque per &longs;e multiplex e&longs;t, cùm id quod opponitur ei quod e&longs;t <lb/>per aliud, &, vt dici con&longs;ueuit, &longs;ecundò: tum id quod opponitur ei quod e&longs;t per accidens quod <lb/>e&longs;t infinitum, & planè ordine vacans. </s> <s>illud primum &longs;ignificat non modo non ine&longs;&longs;e perpetuò, & <lb/>cum aliqua habitudine ad e&longs;&longs;entiam, &longs;ed vt excludatur omne aliud a quo pendere po&longs;sit, neque <lb/>vlla &longs;it cau&longs;&longs;a propter quam &longs;ubiectum quæ&longs;tionis eiu&longs;modi &longs;it, aut &longs;altem nullum &longs;ubiectum <lb/>medium quod &longs;it communius: alterum verò contentum e&longs;t eo, vt alter terminus ad alterum &longs;ic <lb/>&longs;e habeat, vt quòd &longs;ine ip&longs;o neque e&longs;&longs;e, <expan abbr="neq;">neque</expan> etiam cogitari po&longs;sit. </s> <s>vtrum'ne verò id alterius ope <lb/>con&longs;equatur an &longs;ua, nil refert. </s> <s>Prætereà continui plures &longs;unt gradus, vt in ip&longs;o &longs;ummam omnium <lb/>analogiam per&longs;picere queas: e&longs;t enim omnium &longs;ummum atque &longs;upremum: hoc autem po&longs;tu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1460"></arrow.to.target><lb/>lat omneis illas conditioneis quæ de&longs;criptæ &longs;unt 8. Phy&longs;. in quo vnus e&longs;t motus, vnum mobile, <lb/>&longs;patium vnum, & tempus vnum; e&longs;t & continuum &longs;ecundi ordinis, vt in quo nil temporis inter­<lb/>mittitur. </s> <s>nam temporis continuitas in omni genere continui motus omnino de&longs;ideratur. </s> <s>E&longs;t & <lb/>continuum, quod præ&longs;efert in &longs;ui notione imaginem extentionis, &longs;eu productionis, &longs;iue ordinis <lb/>&longs;ecundùm parteis qu&ecedil; in tempore collocantur; continua etiam appellantur ea quorum motus e&longs;t <lb/>vnus. </s> <s>Latè etiam patet continuum, vt mobile item cum mouente &longs;iue in materia &longs;it, &longs;iue etiam <lb/>expers materi&ecedil;, continuum dici po&longs;sit, quia &longs;cilicet inter ip&longs;a nil intercedat. </s> <s>E&longs;t etiam continuum <lb/>idem atque perenne continuum quoque quod deinceps. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Rur&longs;us cau&longs;&longs;æ continuationis mult&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1460"></arrow.to.target><lb/>lat omneis illas conditioneis quæ de&longs;criptæ &longs;unt 8. Phy&longs;. in quo vnus e&longs;t motus, vnum mobile, <lb/>&longs;patium vnum, & tempus vnum; e&longs;t & continuum &longs;ecundi ordinis, vt in quo nil temporis inter­<lb/>mittitur. </s> <s>nam temporis continuitas in omni genere continui motus omnino de&longs;ideratur. </s> <s>E&longs;t & <lb/>continuum, quod præ&longs;efert in &longs;ui notione imaginem extentionis, &longs;eu productionis, &longs;iue ordinis <lb/>&longs;ecundùm parteis qu&ecedil; in tempore collocantur; continua etiam appellantur ea quorum motus e&longs;t <lb/>vnus. </s> <s>Latè etiam patet continuum, vt mobile item cum mouente &longs;iue in materia &longs;it, &longs;iue etiam <lb/>expers materi&ecedil;, continuum dici po&longs;sit, quia &longs;cilicet inter ip&longs;a nil intercedat. </s> <s>E&longs;t etiam continuum <lb/>idem atque perenne continuum quoque quod deinceps. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Rur&longs;us cau&longs;&longs;æ continuationis mult&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1461"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, & materia de qua &longs;uperiore capite dictum e&longs;t, & efficiens a quo pendet motus & &longs;patium, <lb/>& in &longs;uo genere vnumquodque continuationem facit in motu. </s> <s>His &longs;tantibus, vt planè fateor, <lb/>motum non e&longs;&longs;e <expan abbr="continuũ">continuum</expan> per &longs;e in eo &longs;ignificato quod opponitur ei quod e&longs;t per aliud; ita con­<lb/>trà a&longs;&longs;ero motum per &longs;e continuum in &longs;ecundo &longs;ignificato quod opponitur ei quod e&longs;t per acci­<lb/>dens, vt etiam non nego ip&longs;um e&longs;&longs;e quantum per &longs;e in eodem &longs;ignificato. </s> <s>Iam enim per&longs;picuum <lb/>e&longs;t, motum ab&longs;trahi non po&longs;&longs;e à notione &longs;ucce&longs;sionis, vbi dicitur ip&longs;um e&longs;&longs;e actum eius quod e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg1461"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, & materia de qua &longs;uperiore capite dictum e&longs;t, & efficiens a quo pendet motus & &longs;patium, <lb/>& in &longs;uo genere vnumquodque continuationem facit in motu. </s> <s>His &longs;tantibus, vt planè fateor, <lb/>motum non e&longs;&longs;e <expan abbr="continuũ">continuum</expan> per &longs;e in eo &longs;ignificato quod opponitur ei quod e&longs;t per aliud; ita con­<lb/>trà a&longs;&longs;ero motum per &longs;e continuum in &longs;ecundo &longs;ignificato quod opponitur ei quod e&longs;t per acci­<lb/>dens, vt etiam non nego ip&longs;um e&longs;&longs;e quantum per &longs;e in eodem &longs;ignificato. </s> <s>Iam enim per&longs;picuum <lb/>e&longs;t, motum ab&longs;trahi non po&longs;&longs;e à notione &longs;ucce&longs;sionis, vbi dicitur ip&longs;um e&longs;&longs;e actum eius quod e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1462"></arrow.to.target><lb/>potentia, quatenus huiu&longs;modi, & in eo mon&longs;tratur e&longs;&longs;e actus ille imperfectus qui v&longs;que ad finem <lb/>motus &longs;uperet in officio: nam &longs;ic &longs;emper &longs;ignificatur progre&longs;&longs;us ad vltimum actum, & in eo con­<lb/>&longs;i&longs;tit e&longs;&longs;entia motus à quo itidem temporis e&longs;&longs;entiam duci docebimus aliàs. </s> <s>Ex hoc etiam faci­<lb/>lè patet &longs;olutio primi illius argumenti quod ex ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis verbis trahebat originem. <lb/></s> <s>Aimus enim Ari&longs;totelem negare motum e&longs;&longs;e per &longs;e quantum in primo &longs;ignificato, non autem <lb/>&longs;impliciter; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>etiam cum hac conditione primò negari ab illo, non tamen ab&longs;olutè. </s> <s>Quod <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ad reliqua pertinet, atque ad id, vtrum'ne continuitas à magnitudine petenda e&longs;t, an à &longs;ubie­<lb/>cto; quia motus &longs;pecies multæ &longs;unt, neque item ratio diui&longs;ionis in vnaquaque par fuerit. </s> <s>Atque <lb/>vna quidem interna planè, &longs;ed non nece&longs;&longs;aria neque generatim, neque &longs;peciatim, quæ ducitur à <lb/>diui&longs;ione mobilis in parteis quantas; quandò magnitudo mobilis nihil ad <expan abbr="motũ">motum</expan> conferre videa­<lb/>tur, cùm etiam quælibet magnitudo temporis puncto quodlibet magnum interuallum in vacuo <lb/>conficere po&longs;sit, & alteratio quædam detur <foreign lang="greek">a)qzo/a</foreign>. </s> <s>Quod attinet ad lationem &longs;peciatim; ea pror­<lb/>&longs;us euidens, &longs;patij .&longs;. </s> <s>continuitas quod &longs;ucce&longs;siuè comparatur, vbi plenum fuerit, &longs;ubiecti verò di­<lb/>ui&longs;io non primò, &longs;ed vt cau&longs;&longs;a &longs;ine qua non; aliter vbique idem efficeret. </s> <s>Illa cau&longs;&longs;a generalis <lb/> | <arrow.to.target n="marg1462"></arrow.to.target><lb/>potentia, quatenus huiu&longs;modi, & in eo mon&longs;tratur e&longs;&longs;e actus ille imperfectus qui v&longs;que ad finem <lb/>motus &longs;uperet in officio: nam &longs;ic &longs;emper &longs;ignificatur progre&longs;&longs;us ad vltimum actum, & in eo con­<lb/>&longs;i&longs;tit e&longs;&longs;entia motus à quo itidem temporis e&longs;&longs;entiam duci docebimus aliàs. </s> <s>Ex hoc etiam faci­<lb/>lè patet &longs;olutio primi illius argumenti quod ex ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis verbis trahebat originem. <lb/></s> <s>Aimus enim Ari&longs;totelem negare motum e&longs;&longs;e per &longs;e quantum in primo &longs;ignificato, non autem <lb/>&longs;impliciter; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>etiam cum hac conditione primò negari ab illo, non tamen ab&longs;olutè. </s> <s>Quod <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ad reliqua pertinet, atque ad id, vtrum'ne continuitas à magnitudine petenda e&longs;t, an à &longs;ubie­<lb/>cto; quia motus &longs;pecies multæ &longs;unt, neque item ratio diui&longs;ionis in vnaquaque par fuerit. </s> <s>Atque <lb/>vna quidem interna planè, &longs;ed non nece&longs;&longs;aria neque generatim, neque &longs;peciatim, quæ ducitur à <lb/>diui&longs;ione mobilis in parteis quantas; quandò magnitudo mobilis nihil ad <expan abbr="motũ">motum</expan> conferre videa­<lb/>tur, cùm etiam quælibet magnitudo temporis puncto quodlibet magnum interuallum in vacuo <lb/>conficere po&longs;sit, & alteratio quædam detur <foreign lang="greek">a)qro/a</foreign>. </s> <s>Quod attinet ad lationem &longs;peciatim; ea pror­<lb/>&longs;us euidens, &longs;patij .&longs;. </s> <s>continuitas quod &longs;ucce&longs;siuè comparatur, vbi plenum fuerit, &longs;ubiecti verò di­<lb/>ui&longs;io non primò, &longs;ed vt cau&longs;&longs;a &longs;ine qua non; aliter vbique idem efficeret. </s> <s>Illa cau&longs;&longs;a generalis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1463"></arrow.to.target><lb/>quæ ex materiæ gradibus exi&longs;tit & in latione oritur à &longs;patio, cùm &longs;patium naturalem &longs;it in latio­<lb/>ne, quemadmodum gradus in qualitate ad quos alteratio procedit. </s> <s>idcirco rationem obtinet pr&ecedil;­<lb/>dicamenti: e&longs;t enim quoddam vbi, ac præ&longs;efert vim actus & pote&longs;tatis ex quibus con&longs;tat motus, <lb/>vt etiam in hoc prioreis parteis habeat &longs;patium: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am neglecta ratio quæ petitur à <lb/>&longs;ubiecto, tanquam nimis aliena à motu, in c&ecedil;teris mutationibus &longs;ufficit id quod intrin&longs;ecum e&longs;t, <lb/>&longs;eu pars materiæ, &longs;eu partium mobilis extentio, quæ omnia referuntur ad materiam. </s> <s>Ita vt &longs;i <lb/>cum his ali&ecedil; continuationis cau&longs;&longs;æ conferantur, profectò negari non po&longs;sit ab iis pendere conti­<lb/>nuitatem, tamen non tanquam à materia, neque vt à cau&longs;&longs;a principe, &longs;ed vt in alio genere cau&longs;&longs;&ecedil;, <lb/>atque vt ab extrin&longs;eco. </s> <s>Quòd &longs;i ab Ari&longs;totele, quemadmodum opponit Zimara; multa tribuun­<lb/>tur motui quæ ducuntur à natura &longs;ubiecti, materiæ partibus, & quantitate &longs;euocata, aut ideò fa­<lb/>ctum e&longs;t, quia per notius nobis exponantur eæ conditiones, hoc verò e&longs;t &longs;ubiectum, quia verbi­<lb/>gratia, corpus &longs;implex e&longs;t nobis notius; verùm quòd naturam &longs;implicem habet, ideò motus il­<lb/>lius e&longs;t &longs;implex. </s> <s>Quare a&longs;&longs;umuntur &longs;ubiecta, vt referant nobis principia motus, non quia &longs;int <lb/>cau&longs;&longs;æ, ni&longs;i remotæ admodum, & demon&longs;trabiles, ad quarum etiam con&longs;umationem, &longs;patium <lb/>prætereà requiratur. </s> <s>Quanquam &longs;ignificatum illud vltimum continui, hoc e&longs;t perennis, peti­ | <arrow.to.target n="marg1463"></arrow.to.target><lb/>quæ ex materiæ gradibus exi&longs;tit & in latione oritur à &longs;patio, cùm &longs;patium naturalem &longs;it in latio­<lb/>ne, quemadmodum gradus in qualitate ad quos alteratio procedit. </s> <s>idcirco rationem obtinet pr&ecedil;­<lb/>dicamenti: e&longs;t enim quoddam vbi, ac præ&longs;efert vim actus & pote&longs;tatis ex quibus con&longs;tat motus, <lb/>vt etiam in hoc prioreis parteis habeat &longs;patium: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am neglecta ratio quæ petitur à <lb/>&longs;ubiecto, tanquam nimis aliena à motu, in c&ecedil;teris mutationibus &longs;ufficit id quod intrin&longs;ecum e&longs;t, <lb/>&longs;eu pars materiæ, &longs;eu partium mobilis extentio, quæ omnia referuntur ad materiam. </s> <s>Ita vt &longs;i <lb/>cum his ali&ecedil; continuationis cau&longs;&longs;æ conferantur, profectò negari non po&longs;sit ab iis pendere conti­<lb/>nuitatem, tamen non tanquam à materia, neque vt à cau&longs;&longs;a principe, &longs;ed vt in alio genere cau&longs;&longs;&ecedil;, <lb/>atque vt ab extrin&longs;eco. </s> <s>Quòd &longs;i ab Ari&longs;totele, quemadmodum opponit Zimara; multa tribuun­<lb/>tur motui quæ ducuntur à natura &longs;ubiecti, materiæ partibus, & quantitate &longs;euocata, aut ideò fa­<lb/>ctum e&longs;t, quia per notius nobis exponantur eæ conditiones, hoc verò e&longs;t &longs;ubiectum, quia verbi­<lb/>gratia, corpus &longs;implex e&longs;t nobis notius; verùm quòd naturam &longs;implicem habet, ideò motus il­<lb/>lius e&longs;t &longs;implex. </s> <s>Quare a&longs;&longs;umuntur &longs;ubiecta, vt referant nobis principia motus, non quia &longs;int <lb/>cau&longs;&longs;æ, ni&longs;i remotæ admodum, & demon&longs;trabiles, ad quarum etiam con&longs;umationem, &longs;patium <lb/>prætereà requiratur. </s> <s>Quanquam &longs;ignificatum illud vltimum continui, hoc e&longs;t perennis, peti­ |
| <pb pagenum="207"/> | <pb pagenum="207"/> |
| <arrow.to.target n="marg1464"></arrow.to.target><lb/>tur ab æternitate cum mobilis, tum etiam mouentis, de quo di&longs;putatum e&longs;t 8. Phy&longs;. & 2. de or­<lb/>tu & interitu. </s> <s>Neque tempus facit, vt cau&longs;&longs;a, continuationem in motu, &longs;ed vt nota quædam, <lb/>eiu&longs;que men&longs;ura quemadmodum intelligetur po&longs;teà.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1464"></arrow.to.target><lb/>tur ab æternitate cum mobilis, tum etiam mouentis, de quo di&longs;putatum e&longs;t 8. Phy&longs;. & 2. de or­<lb/>tu & interitu. </s> <s>Neque tempus facit, vt cau&longs;&longs;a, continuationem in motu, &longs;ed vt nota quædam, <lb/>eiu&longs;que men&longs;ura quemadmodum intelligetur po&longs;teà.</s></p> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Inter, & exciperet c&ecedil;li indulgentia terras<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Inter, & exciperet c&ecedil;li indulgentia terras<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>At no&longs;ce, cùm definitur motus, accipi vt fluxum, non habita ratione formæ fluentis. </s> <s>hæc enim <lb/>interpellari <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> pote&longs;t, fluxus autem quoad permanet, e&longs;t continuus. </s> <s>prætereà vnum mo­<lb/> | <s>At no&longs;ce, cùm definitur motus, accipi vt fluxum, non habita ratione formæ fluentis. </s> <s>hæc enim <lb/>interpellari <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> pote&longs;t, fluxus autem quoad permanet, e&longs;t continuus. </s> <s>prætereà vnum mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1467"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tũ">tum</expan> nece&longs;&longs;ariò definiri, quia primus definitur; hic verò nece&longs;&longs;ariò continuus. </s> <s>& &longs;i reip&longs;a vnus pri­<lb/>mus e&longs;t, qui in orbem fit, qui mon&longs;tratur e&longs;&longs;e continuus, nec interpellatus: at etiam ei motui qui <lb/>primus e&longs;t, quatenus primus & vnus &longs;cilicet, continuitas e&longs;t attribuenda: ita tamen, vt quanuis <lb/>ea nece&longs;&longs;ariò motum vnum comitetur; at non nece&longs;&longs;ariò genus hoc continuitatis &longs;it de e&longs;&longs;entia <lb/>motus, cuius rei &longs;ignum illud e&longs;t, quia probatur continuitas ab Ari&longs;totele de primo motu, & ex il­<lb/>lis principiis quæ non modò nobis priora &longs;unt, verùm etiam natura, vt &longs;patium & termini. </s> <s>Hæc <lb/>atque alia huiu&longs;modi &longs;atis &longs;ignificant nobis ordinem <expan abbr="quendã">quendam</expan> reperiri inter hos motus, & ea præ­<lb/>cipuè quæ de continuitatis cau&longs;sis allata &longs;unt, id per&longs;uadent. </s> <s>poti&longs;simè enim quæcunque cau&longs;&longs;a <lb/>illa fuerit, euidens euadit in motu qui fit ad locum, ex quo <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan> illam Ari&longs;totelicam <lb/>ad huiu&longs;modi rem &longs;pectantem de latione ip&longs;a primo loco con&longs;tituram e&longs;&longs;e credo; de reliquis ve­<lb/>rò &longs;ecundò: quemadmodum indicauimus olim fieri in demon&longs;trandis proprietatibus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ <lb/>&longs;unt ad vnum, & inde &longs;ubiectum diuiduum iudicatum, quòd per &longs;e tale e&longs;t in motu qui e&longs;t ad lo­<lb/>cum, licèt non primò; in c&ecedil;teris autem et&longs;i quantum, per accidens, at non nece&longs;&longs;ariò, quatenus <lb/>eiu&longs;modi e&longs;t cau&longs;&longs;a &longs;ucce&longs;sionis in motu, &longs;ed propter materiæ <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>, vnde fit, vt omnis mu­<lb/>tatio per &longs;e etiam &longs;i fiat <foreign lang="greek">a)qzo)ws</foreign>, in tempore tamen ab&longs;oluatur. </s> <s>Quare quòd tempus vnum &longs;it, | <arrow.to.target n="marg1467"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tũ">tum</expan> nece&longs;&longs;ariò definiri, quia primus definitur; hic verò nece&longs;&longs;ariò continuus. </s> <s>& &longs;i reip&longs;a vnus pri­<lb/>mus e&longs;t, qui in orbem fit, qui mon&longs;tratur e&longs;&longs;e continuus, nec interpellatus: at etiam ei motui qui <lb/>primus e&longs;t, quatenus primus & vnus &longs;cilicet, continuitas e&longs;t attribuenda: ita tamen, vt quanuis <lb/>ea nece&longs;&longs;ariò motum vnum comitetur; at non nece&longs;&longs;ariò genus hoc continuitatis &longs;it de e&longs;&longs;entia <lb/>motus, cuius rei &longs;ignum illud e&longs;t, quia probatur continuitas ab Ari&longs;totele de primo motu, & ex il­<lb/>lis principiis quæ non modò nobis priora &longs;unt, verùm etiam natura, vt &longs;patium & termini. </s> <s>Hæc <lb/>atque alia huiu&longs;modi &longs;atis &longs;ignificant nobis ordinem <expan abbr="quendã">quendam</expan> reperiri inter hos motus, & ea præ­<lb/>cipuè quæ de continuitatis cau&longs;sis allata &longs;unt, id per&longs;uadent. </s> <s>poti&longs;simè enim quæcunque cau&longs;&longs;a <lb/>illa fuerit, euidens euadit in motu qui fit ad locum, ex quo <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan> illam Ari&longs;totelicam <lb/>ad huiu&longs;modi rem &longs;pectantem de latione ip&longs;a primo loco con&longs;tituram e&longs;&longs;e credo; de reliquis ve­<lb/>rò &longs;ecundò: quemadmodum indicauimus olim fieri in demon&longs;trandis proprietatibus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ <lb/>&longs;unt ad vnum, & inde &longs;ubiectum diuiduum iudicatum, quòd per &longs;e tale e&longs;t in motu qui e&longs;t ad lo­<lb/>cum, licèt non primò; in c&ecedil;teris autem et&longs;i quantum, per accidens, at non nece&longs;&longs;ariò, quatenus <lb/>eiu&longs;modi e&longs;t cau&longs;&longs;a &longs;ucce&longs;sionis in motu, &longs;ed propter materiæ <expan abbr="latitudin&etilde;">latitudinem</expan>, vnde fit, vt omnis mu­<lb/>tatio per &longs;e etiam &longs;i fiat <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>, in tempore tamen ab&longs;oluatur. </s> <s>Quare quòd tempus vnum &longs;it, |
| <pb pagenum="208"/>aut eius <expan abbr="cõtinuatio">continuatio</expan> nos vt à &longs;igno manu ducit in notitiam vnius motus ad numerum potiu&longs;quàm <lb/> | <pb pagenum="208"/>aut eius <expan abbr="cõtinuatio">continuatio</expan> nos vt à &longs;igno manu ducit in notitiam vnius motus ad numerum potiu&longs;quàm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1468"></arrow.to.target><lb/>&longs;it eius cau&longs;&longs;a: cùm ip&longs;a &longs;uam ducat originem à natura &longs;ubiecti quod propter potentiæ partici­<lb/>pationem diuidi pote&longs;t. </s> <s>&longs;ed attende &longs;edulò hæc quæ &longs;equuntur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1468"></arrow.to.target><lb/>&longs;it eius cau&longs;&longs;a: cùm ip&longs;a &longs;uam ducat originem à natura &longs;ubiecti quod propter potentiæ partici­<lb/>pationem diuidi pote&longs;t. </s> <s>&longs;ed attende &longs;edulò hæc quæ &longs;equuntur.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s>ADMONET nos hic locus, vt à nobis nuper indicata demon&longs;tratio &longs;edulò pertractetur; <lb/>tum quòd ab antiquorum expo&longs;itione di&longs;cedimus in eius <expan abbr="&longs;tatu&etilde;do">&longs;tatuendo</expan> &longs;en&longs;us, tum etiam quòd <lb/>ex eo quoque melius per&longs;picietur cau&longs;&longs;a continuationis, &longs;eu diui&longs;ionis in motu. </s> <s>Ita igitur argu­<lb/>mentabatur Ari&longs;toteles conclu&longs;urus: Omne quod mouetur, e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Quicquid mo­<lb/>uetur e&longs;t partim in termino à quo partim in termino ad quem. </s> <s>Quod e&longs;t huiu&longs;modi diuidi po­<lb/>te&longs;t. </s> <s>Ex quibus efficitur, omne quod mouetur, e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Quæ&longs;itum e&longs;t hîc ab Auerroë, <lb/>an hæc demon&longs;tratio complectatur omne genus mutabilium, cum eorum quæ per &longs;e, tum etiam <lb/>eorum quæ per accidens, hoc e&longs;t, eorum quæ tempore mutantur, & eorum quæ &longs;ubitò exi&longs;tunt: <lb/>quocunque enim dato con&longs;equi ab&longs;urdum. </s> <s>nimirum, &longs;i non de omni mobili fiat &longs;ermo, demon­<lb/>&longs;trationem vniuer&longs;alem non futuram, quod vitium e&longs;t maximum in &longs;cientiis. </s> <s>Pr&ecedil;terquàmquòd <lb/> | <s>ADMONET nos hic locus, vt à nobis nuper indicata demon&longs;tratio &longs;edulò pertractetur; <lb/>tum quòd ab antiquorum expo&longs;itione di&longs;cedimus in eius <expan abbr="&longs;tatu&etilde;do">&longs;tatuendo</expan> &longs;en&longs;us, tum etiam quòd <lb/>ex eo quoque melius per&longs;picietur cau&longs;&longs;a continuationis, &longs;eu diui&longs;ionis in motu. </s> <s>Ita igitur argu­<lb/>mentabatur Ari&longs;toteles conclu&longs;urus: Omne quod mouetur, e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Quicquid mo­<lb/>uetur e&longs;t partim in termino à quo partim in termino ad quem. </s> <s>Quod e&longs;t huiu&longs;modi diuidi po­<lb/>te&longs;t. </s> <s>Ex quibus efficitur, omne quod mouetur, e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Quæ&longs;itum e&longs;t hîc ab Auerroë, <lb/>an hæc demon&longs;tratio complectatur omne genus mutabilium, cum eorum quæ per &longs;e, tum etiam <lb/>eorum quæ per accidens, hoc e&longs;t, eorum quæ tempore mutantur, & eorum quæ &longs;ubitò exi&longs;tunt: <lb/>quocunque enim dato con&longs;equi ab&longs;urdum. </s> <s>nimirum, &longs;i non de omni mobili fiat &longs;ermo, demon­<lb/>&longs;trationem vniuer&longs;alem non futuram, quod vitium e&longs;t maximum in &longs;cientiis. </s> <s>Pr&ecedil;terquàmquòd <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1469"></arrow.to.target><lb/>omne mobile, cuicuimodi &longs;it, cum per &longs;e, tum per accidens, videtur e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Si verò mu­<lb/>tationeis omneis ea demon&longs;tratio <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan>; a&longs;&longs;umptionem eius argumentationis e&longs;&longs;e fal&longs;am, <lb/>vtpote, quòd ea quæ temporis puncto fiunt, non &longs;int partim in termino à quo, partim in termino <lb/>ad quem. </s> <s>Rur&longs;us & id mihi difficultatem affert, quòd neque item nece&longs;&longs;ariò de mobili ad lo­<lb/>cum vera e&longs;&longs;e videtur h&ecedil;c ratio: proptereaquòd &longs;i terminus à quo & ad quem in loco re&longs;piciunt <lb/>tantummodò &longs;patium, quid prohibet etiam indiuiduum e&longs;&longs;e id quod mouetur? </s> <s>&longs;ic neque erit <lb/>hæc <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> communis item omni mobili ad locum, eò quòd etiam indiuiduum, &longs;i in <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>&longs;patij parte fuerit, cùm id &longs;patij quod inter ip&longs;os terminos intercedit, vtriu&longs;que termini &longs;it parti­<lb/>ceps; erit partim in termino à quo, partim in termino ad quem: proptereà non erit illud verum. <lb/></s> <s>Quicquid e&longs;t partim in hoc, partim in illo termino diuidi po&longs;&longs;e. </s> <s>Quòd &longs;i exi&longs;timemus id quod <lb/>dicimus e&longs;&longs;e partim in hoc, partim in illo, intrin&longs;ecùs inhærere mobili, & ex eius oriri pote&longs;tate, <lb/>&longs;icut in nigro e&longs;t e&longs;&longs;e pote&longs;tate album, atque operari ex pote&longs;tate quam habet ad albedinem; nec <lb/>minus quicquid e&longs;t in vtroque ex parte, poterit e&longs;&longs;e indiuiduum. </s> <s>quid enim vetet, quo minus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1469"></arrow.to.target><lb/>omne mobile, cuicuimodi &longs;it, cum per &longs;e, tum per accidens, videtur e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Si verò mu­<lb/>tationeis omneis ea demon&longs;tratio <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan>; a&longs;&longs;umptionem eius argumentationis e&longs;&longs;e fal&longs;am, <lb/>vtpote, quòd ea quæ temporis puncto fiunt, non &longs;int partim in termino à quo, partim in termino <lb/>ad quem. </s> <s>Rur&longs;us & id mihi difficultatem affert, quòd neque item nece&longs;&longs;ariò de mobili ad lo­<lb/>cum vera e&longs;&longs;e videtur h&ecedil;c ratio: proptereaquòd &longs;i terminus à quo & ad quem in loco re&longs;piciunt <lb/>tantummodò &longs;patium, quid prohibet etiam indiuiduum e&longs;&longs;e id quod mouetur? </s> <s>&longs;ic neque erit <lb/>hæc <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> communis item omni mobili ad locum, eò quòd etiam indiuiduum, &longs;i in <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>&longs;patij parte fuerit, cùm id &longs;patij quod inter ip&longs;os terminos intercedit, vtriu&longs;que termini &longs;it parti­<lb/>ceps; erit partim in termino à quo, partim in termino ad quem: proptereà non erit illud verum. <lb/></s> <s>Quicquid e&longs;t partim in hoc, partim in illo termino diuidi po&longs;&longs;e. </s> <s>Quòd &longs;i exi&longs;timemus id quod <lb/>dicimus e&longs;&longs;e partim in hoc, partim in illo, intrin&longs;ecùs inhærere mobili, & ex eius oriri pote&longs;tate, <lb/>&longs;icut in nigro e&longs;t e&longs;&longs;e pote&longs;tate album, atque operari ex pote&longs;tate quam habet ad albedinem; nec <lb/>minus quicquid e&longs;t in vtroque ex parte, poterit e&longs;&longs;e indiuiduum. </s> <s>quid enim vetet, quo minus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1470"></arrow.to.target><lb/>eiu&longs;modi natura pote&longs;tatem habeat ad alterum ex illis terminis, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> e&longs;t beneficio cau&longs;&longs;æ qu&ecedil; <lb/>continetur in hac demon&longs;tratione? </s> <s>&longs;i igitur fieri po&longs;sit, vt talis pote&longs;tas in indiuiduo maneat, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> non ob&longs;tabit indiuiduo, quòd &longs;it per parteis in vtroque termino, quòd &longs;i indiuiduo nece&longs;&longs;a­<lb/>riò talis pote&longs;tas ine&longs;t: at id in hac ip&longs;a demon&longs;tratione non comprehenditur, aut &longs;altem, cùm <lb/>duplex diui&longs;io &longs;it in mobili, &longs;ecundùm quantum .&longs;. </s> <s><expan abbr="gradu&longs;&qacute;">gradu&longs;que</expan>. </s> <s>formarum, quòd illa etiam diui&longs;io­<lb/>nis ratio quæ accipitur in ea demon&longs;tratione, re&longs;piciat formam, non quantitatem. </s> <s>quòd certè ab­<lb/>horret à con&longs;ilio Philo&longs;ophi & interpretationibus omnium Peripateticorum. </s> <s>Hæc mouere phi­<lb/>lo&longs;ophos ad varia de hac ip&longs;a re&longs;cribenda, atque adeò, vt quattuor apud Auerroëm de hac de­<lb/>mon&longs;tratione &longs;ententiæ legantur. </s> <s>Prima quidem quam tribuit Alexandro qui ita &longs;e expediebat <lb/>è prima illa dubitatione (nam &longs;ecunda hæc, &longs;iquid valet, à nemine <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ego viderim, excitata e&longs;t) <lb/>negans aliquam mutationem in tempore fieri; verùm omnes tempore ab&longs;olui; & quanuis tem­<lb/>poris puncto perfici viderentur; nihilominus eas e&longs;&longs;e in tempore quod, cùm fugeret &longs;en&longs;um, pro <lb/>in&longs;tanti haberetur. </s> <s>Sed cùm anteà nos o&longs;tenderemus, aliquas e&longs;&longs;e mutationeis qu&ecedil; &longs;int habitudi­<lb/>nes, & fiant circum &longs;ubiectum quod contrario caret; <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>comitem habeant priuationem, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt illuminatio, cogitatio, &longs;en&longs;us, & alia con&longs;imilia, facilè confutari po&longs;&longs;e cen&longs;emus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1470"></arrow.to.target><lb/>eiu&longs;modi natura pote&longs;tatem habeat ad alterum ex illis terminis, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> e&longs;t beneficio cau&longs;&longs;æ qu&ecedil; <lb/>continetur in hac demon&longs;tratione? </s> <s>&longs;i igitur fieri po&longs;sit, vt talis pote&longs;tas in indiuiduo maneat, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> non ob&longs;tabit indiuiduo, quòd &longs;it per parteis in vtroque termino, quòd &longs;i indiuiduo nece&longs;&longs;a­<lb/>riò talis pote&longs;tas ine&longs;t: at id in hac ip&longs;a demon&longs;tratione non comprehenditur, aut &longs;altem, cùm <lb/>duplex diui&longs;io &longs;it in mobili, &longs;ecundùm quantum .&longs;. </s> <s><expan abbr="gradu&longs;&qacute;">gradu&longs;que</expan>. </s> <s>formarum, quòd illa etiam diui&longs;io­<lb/>nis ratio quæ accipitur in ea demon&longs;tratione, re&longs;piciat formam, non quantitatem. </s> <s>quòd certè ab­<lb/>horret à con&longs;ilio Philo&longs;ophi & interpretationibus omnium Peripateticorum. </s> <s>Hæc mouere phi­<lb/>lo&longs;ophos ad varia de hac ip&longs;a re&longs;cribenda, atque adeò, vt quattuor apud Auerroëm de hac de­<lb/>mon&longs;tratione &longs;ententiæ legantur. </s> <s>Prima quidem quam tribuit Alexandro qui ita &longs;e expediebat <lb/>è prima illa dubitatione (nam &longs;ecunda hæc, &longs;iquid valet, à nemine <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ego viderim, excitata e&longs;t) <lb/>negans aliquam mutationem in tempore fieri; verùm omnes tempore ab&longs;olui; & quanuis tem­<lb/>poris puncto perfici viderentur; nihilominus eas e&longs;&longs;e in tempore quod, cùm fugeret &longs;en&longs;um, pro <lb/>in&longs;tanti haberetur. </s> <s>Sed cùm anteà nos o&longs;tenderemus, aliquas e&longs;&longs;e mutationeis qu&ecedil; &longs;int habitudi­<lb/>nes, & fiant circum &longs;ubiectum quod contrario caret; <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>comitem habeant priuationem, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt illuminatio, cogitatio, &longs;en&longs;us, & alia con&longs;imilia, facilè confutari po&longs;&longs;e cen&longs;emus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1471"></arrow.to.target><lb/>Alexandrum. </s> <s>Themi&longs;tius autem, etiam &longs;i fateatur omne quod mutatur, &longs;iue in tempore, &longs;iue <lb/>in eius puncto mutetur, e&longs;&longs;e diuiduum; tamen ad id quod tempore mutatur, &longs;tatuit attinere de­<lb/>mon&longs;trationem; alteram verò mobilium &longs;peciem fui&longs;&longs;e neglectam, quòd ex notitia termini per­<lb/>&longs;picuum foret tale genus mobilium po&longs;&longs;e diuidi: nanque eiu&longs;modi e&longs;t id quod fit <foreign lang="greek">a)q<gap/>o\ws</foreign>. <lb/></s> <s>At quod ita fit, intelligitur, quòd vnà omni ex parte mutatur. </s> <s>Cùm ergo partium notionem in­<lb/>cludat, &longs;equitur vt in eo manife&longs;tè diui&longs;io deprehendatur. </s> <s>Auerroës inuehitur in Themi&longs;tium, <lb/>tùm quòd fal&longs;um id e&longs;t, quod fit in temporis puncto, diuidui notionem præ&longs;eferre; quin potius <lb/>indiuiduum prima eius informatio præ&longs;entat. </s> <s>&longs;iquidem, &longs;icut &longs;e habeat diui&longs;io ad tempus, ita ad <lb/>non tempus, non &longs;anè id quod e&longs;t diuiduum &longs;e habeat, &longs;ed contrà id quod diuidi non pote&longs;t. <lb/></s> <s>Tùm prætereà diui&longs;ionis ratio differret ab ea quam po&longs;uit Ari&longs;toteles; & ita <expan abbr="cõmitteretur">committeretur</expan> ea fal­<lb/>lacia qua non cau&longs;&longs;a accipitur vt cau&longs;&longs;a, eò quòd ratio diui&longs;ionis in ea demon&longs;tratione ponitur <lb/>e&longs;&longs;e, quòd habeat vtro&longs;que terminos à quo & ad quem ex parte: c&ecedil;terùm h&ecedil;c cau&longs;&longs;a non e&longs;&longs;et: <lb/>quoniam talis proprietas <expan abbr="nõ">non</expan> ine&longs;t in eo quod in non tempore mutatur. </s> <s>tale enim &longs;imul fit & e&longs;t. <lb/></s> <s>Adde etiam, quòd intelligentia e&longs;t de genere illarum mutationum quæ omnem rationem parti­ | <arrow.to.target n="marg1471"></arrow.to.target><lb/>Alexandrum. </s> <s>Themi&longs;tius autem, etiam &longs;i fateatur omne quod mutatur, &longs;iue in tempore, &longs;iue <lb/>in eius puncto mutetur, e&longs;&longs;e diuiduum; tamen ad id quod tempore mutatur, &longs;tatuit attinere de­<lb/>mon&longs;trationem; alteram verò mobilium &longs;peciem fui&longs;&longs;e neglectam, quòd ex notitia termini per­<lb/>&longs;picuum foret tale genus mobilium po&longs;&longs;e diuidi: nanque eiu&longs;modi e&longs;t id quod fit <foreign lang="greek">a)qro\ws</foreign>. <lb/></s> <s>At quod ita fit, intelligitur, quòd vnà omni ex parte mutatur. </s> <s>Cùm ergo partium notionem in­<lb/>cludat, &longs;equitur vt in eo manife&longs;tè diui&longs;io deprehendatur. </s> <s>Auerroës inuehitur in Themi&longs;tium, <lb/>tùm quòd fal&longs;um id e&longs;t, quod fit in temporis puncto, diuidui notionem præ&longs;eferre; quin potius <lb/>indiuiduum prima eius informatio præ&longs;entat. </s> <s>&longs;iquidem, &longs;icut &longs;e habeat diui&longs;io ad tempus, ita ad <lb/>non tempus, non &longs;anè id quod e&longs;t diuiduum &longs;e habeat, &longs;ed contrà id quod diuidi non pote&longs;t. <lb/></s> <s>Tùm prætereà diui&longs;ionis ratio differret ab ea quam po&longs;uit Ari&longs;toteles; & ita <expan abbr="cõmitteretur">committeretur</expan> ea fal­<lb/>lacia qua non cau&longs;&longs;a accipitur vt cau&longs;&longs;a, eò quòd ratio diui&longs;ionis in ea demon&longs;tratione ponitur <lb/>e&longs;&longs;e, quòd habeat vtro&longs;que terminos à quo & ad quem ex parte: c&ecedil;terùm h&ecedil;c cau&longs;&longs;a non e&longs;&longs;et: <lb/>quoniam talis proprietas <expan abbr="nõ">non</expan> ine&longs;t in eo quod in non tempore mutatur. </s> <s>tale enim &longs;imul fit & e&longs;t. <lb/></s> <s>Adde etiam, quòd intelligentia e&longs;t de genere illarum mutationum quæ omnem rationem parti­ |
| <pb pagenum="209"/> | <pb pagenum="209"/> |
| <arrow.to.target n="marg1472"></arrow.to.target><lb/>tionis excludunt: quandò nulla &longs;e&longs;e offerat pars in corpore no&longs;tro, cui facultas intelligendi tri­<lb/>buatur, neque functio corporis habeatur, &longs;ed incorporei. </s> <s>Verùm de Auerroë valeat eius ratio <lb/>quantum pote&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i quæreretur de his quæ tempore mouentur c&ecedil;teris neglectis, vt cen&longs;uit <lb/>Themi&longs;tius, vtique cau&longs;&longs;a certa reddita & contracta fui&longs;&longs;et, <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>propria quæ tempore mo­<lb/>uerentur. </s> <s>Omnino videtur commuta&longs;&longs;e Themi&longs;tius mutationem <foreign lang="greek">a)/x<gap/>onon</foreign> .i. </s> <s>temporis exortem <lb/>cùm ea quæ fit <foreign lang="greek">a)q<gap/>o/ws</foreign> .i. </s> <s>omni ex parte &longs;imul, vbi <foreign lang="greek">a_x<gap/>onon</foreign> arcetur ab hac <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan>, <foreign lang="greek">a)q<gap/>u/on</foreign><lb/>verò minimè: quando ip&longs;a neque tempus, neque diui&longs;ionem quoquo pacto repudiat. </s> <s>H&ecedil;c Auer­<lb/>rois beneficio accepimus à Græcis. </s> <s>Ab Arabibus hæc. </s> <s>Ab Auempace primùm. </s> <s>Nam di&longs;tinguit <lb/>ip&longs;e de diui&longs;ione mobilis &longs;ecundùm quantum .&longs;. </s> <s><expan abbr="gradu&longs;&qacute;">gradu&longs;que</expan>. </s> <s>formarum, atque ad id trahit Ari&longs;to­<lb/>telicam demon&longs;trationem, vt agatur de diui&longs;ione per gradus: quandò communiter omnia mo­<lb/>tuum genera complectitur; vt, propter diui&longs;ionem quæ fit per gradus; omne quod mouetur, <lb/>partim &longs;it in termino à quo, partim in termino ad quem. </s> <s>Ex quo efficitur, vt hæc demon&longs;tra­<lb/>tio reddatur communis, nimirum pertinens ad omne motuum genus. </s> <s>Ita vrget hominem Auer­<lb/>roës, quia demon&longs;traretur id quod e&longs;t per accidens in mobili; cùm tamen ea quæ &longs;unt per acci­<lb/>dens, à demon&longs;tratione funditùs abigenda &longs;int. </s> <s>Quòd enim &longs;it propter diui&longs;ionem formalem, <lb/>(vt eam nunc ita vocem) &longs;ubiectum ip&longs;um diuiduum per accidens e&longs;t, per &longs;e verò diuiditur &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1472"></arrow.to.target><lb/>tionis excludunt: quandò nulla &longs;e&longs;e offerat pars in corpore no&longs;tro, cui facultas intelligendi tri­<lb/>buatur, neque functio corporis habeatur, &longs;ed incorporei. </s> <s>Verùm de Auerroë valeat eius ratio <lb/>quantum pote&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i quæreretur de his quæ tempore mouentur c&ecedil;teris neglectis, vt cen&longs;uit <lb/>Themi&longs;tius, vtique cau&longs;&longs;a certa reddita & contracta fui&longs;&longs;et, <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>propria quæ tempore mo­<lb/>uerentur. </s> <s>Omnino videtur commuta&longs;&longs;e Themi&longs;tius mutationem <foreign lang="greek">a)/xronon</foreign> .i. </s> <s>temporis exortem <lb/>cùm ea quæ fit <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign> .i. </s> <s>omni ex parte &longs;imul, vbi <foreign lang="greek">a_xronon</foreign> arcetur ab hac <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan>, <foreign lang="greek">a)qru/on</foreign><lb/>verò minimè: quando ip&longs;a neque tempus, neque diui&longs;ionem quoquo pacto repudiat. </s> <s>H&ecedil;c Auer­<lb/>rois beneficio accepimus à Græcis. </s> <s>Ab Arabibus hæc. </s> <s>Ab Auempace primùm. </s> <s>Nam di&longs;tinguit <lb/>ip&longs;e de diui&longs;ione mobilis &longs;ecundùm quantum .&longs;. </s> <s><expan abbr="gradu&longs;&qacute;">gradu&longs;que</expan>. </s> <s>formarum, atque ad id trahit Ari&longs;to­<lb/>telicam demon&longs;trationem, vt agatur de diui&longs;ione per gradus: quandò communiter omnia mo­<lb/>tuum genera complectitur; vt, propter diui&longs;ionem quæ fit per gradus; omne quod mouetur, <lb/>partim &longs;it in termino à quo, partim in termino ad quem. </s> <s>Ex quo efficitur, vt hæc demon&longs;tra­<lb/>tio reddatur communis, nimirum pertinens ad omne motuum genus. </s> <s>Ita vrget hominem Auer­<lb/>roës, quia demon&longs;traretur id quod e&longs;t per accidens in mobili; cùm tamen ea quæ &longs;unt per acci­<lb/>dens, à demon&longs;tratione funditùs abigenda &longs;int. </s> <s>Quòd enim &longs;it propter diui&longs;ionem formalem, <lb/>(vt eam nunc ita vocem) &longs;ubiectum ip&longs;um diuiduum per accidens e&longs;t, per &longs;e verò diuiditur &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1473"></arrow.to.target><lb/>cundùm quantum. </s> <s>Ergo &longs;ecundùm quantum accipienda e&longs;t hoc loco diui&longs;io. </s> <s>Et valeat etiam <lb/>hæc ratio quantum pote&longs;t. </s> <s>Nanque interior e&longs;t mobili, quatenus mobile e&longs;t, diui&longs;io &longs;ecundùm <lb/>formam, quàm &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quòd in definitione motus quæ e&longs;t ratio <lb/>rei mobilis, quatenus huiu&longs;modi, comprehenditur ea diui&longs;io quæ per actum <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s> <s>de&longs;cri­<lb/>bitur. </s> <s>hæc autem perfectionis ordinem <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>partitionem &longs;pectat: ideò magis per &longs;e re&longs;picit <lb/>motum, quàm diui&longs;io &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Quare id potius eius expo&longs;itionem labefactare vi­<lb/>detur, quod dicitur è verbis contextus cum præcedentibus, tum etiam con&longs;equentibus. </s> <s>Nam per­<lb/>&longs;picuè cernitur Ari&longs;totelem de quanti diui&longs;ione verba facere, & ea quæ &longs;equuntur, requirunt ta­<lb/>lem diui&longs;ionem, vt rectè hîc opponit D. Thomas. </s> <s>Ip&longs;e igitur Auerroës quartam expo&longs;itionem <lb/>&longs;ubiecit quæ partitione quadam nititur. </s> <s>Mutationes .&longs;. </s> <s>e&longs;&longs;e vel per &longs;e, vel per accidens; eas verò <lb/>quæ &longs;unt per accidens, con&longs;equi alias mutationeis quæ &longs;unt per &longs;e, atque has quæ per &longs;e &longs;unt in <lb/>tempore fieri, quæ verò per accidens, &longs;ine tempore: illas e&longs;&longs;e partim in termino à quo, partim in <lb/>termino ad quem, i&longs;tas autem e&longs;&longs;e terminos &longs;olùm. </s> <s>Verùm, quia po&longs;teriores &longs;ine illis e&longs;&longs;e non <lb/>po&longs;&longs;unt, inde item effici, vt eæ quoque con&longs;imiliter, & qua&longs;i per con&longs;ecutionem &longs;int in vtri&longs;que <lb/> | <arrow.to.target n="marg1473"></arrow.to.target><lb/>cundùm quantum. </s> <s>Ergo &longs;ecundùm quantum accipienda e&longs;t hoc loco diui&longs;io. </s> <s>Et valeat etiam <lb/>hæc ratio quantum pote&longs;t. </s> <s>Nanque interior e&longs;t mobili, quatenus mobile e&longs;t, diui&longs;io &longs;ecundùm <lb/>formam, quàm &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quòd in definitione motus quæ e&longs;t ratio <lb/>rei mobilis, quatenus huiu&longs;modi, comprehenditur ea diui&longs;io quæ per actum <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s> <s>de&longs;cri­<lb/>bitur. </s> <s>hæc autem perfectionis ordinem <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>partitionem &longs;pectat: ideò magis per &longs;e re&longs;picit <lb/>motum, quàm diui&longs;io &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Quare id potius eius expo&longs;itionem labefactare vi­<lb/>detur, quod dicitur è verbis contextus cum præcedentibus, tum etiam con&longs;equentibus. </s> <s>Nam per­<lb/>&longs;picuè cernitur Ari&longs;totelem de quanti diui&longs;ione verba facere, & ea quæ &longs;equuntur, requirunt ta­<lb/>lem diui&longs;ionem, vt rectè hîc opponit D. Thomas. </s> <s>Ip&longs;e igitur Auerroës quartam expo&longs;itionem <lb/>&longs;ubiecit quæ partitione quadam nititur. </s> <s>Mutationes .&longs;. </s> <s>e&longs;&longs;e vel per &longs;e, vel per accidens; eas verò <lb/>quæ &longs;unt per accidens, con&longs;equi alias mutationeis quæ &longs;unt per &longs;e, atque has quæ per &longs;e &longs;unt in <lb/>tempore fieri, quæ verò per accidens, &longs;ine tempore: illas e&longs;&longs;e partim in termino à quo, partim in <lb/>termino ad quem, i&longs;tas autem e&longs;&longs;e terminos &longs;olùm. </s> <s>Verùm, quia po&longs;teriores &longs;ine illis e&longs;&longs;e non <lb/>po&longs;&longs;unt, inde item effici, vt eæ quoque con&longs;imiliter, & qua&longs;i per con&longs;ecutionem &longs;int in vtri&longs;que <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1474"></arrow.to.target><lb/>terminis. </s> <s>Ob eam igitur cau&longs;&longs;am hoc attributum ad omneis mutationeis attinere; ad eas quidem <lb/>quæ per &longs;e &longs;unt, primò & per &longs;e; ad illas verò quæ non &longs;unt per &longs;e, &longs;pectare item per accidens, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>illud <expan abbr="etiã">etiam</expan> quod <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e mouetur, per &longs;e moueri <expan abbr="põt">potest</expan>, & ita per &longs;e e&longs;t in vtri&longs;que terminis, <lb/>quia <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> eo genere mutationis qu&ecedil; e&longs;t p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & alio mutationis genere quæ e&longs;t p &longs;e. <lb/></s> <s>Cùm verò ea quæ per accidens in&longs;unt, à demon&longs;tratione repudientur, ex hoc a&longs;&longs;umptum fui&longs;&longs;e <lb/>attributum quod pertineat ad ea quæ per &longs;e mouentur. </s> <s>Hîc video contra Auerroëm &longs;ic di&longs;pu­<lb/>tari. </s> <s>Primùm quidem. </s> <s>Nanque aut loquitur Auerroës de diui&longs;ione &longs;ecundùm formam, aut <lb/>&longs;ecundùm quantum: &longs;i primum ip&longs;e dederit; &longs;uo ip&longs;um &longs;ibi gladio iugulabo. </s> <s>e&longs;t enim, inquam <lb/>ego, diui&longs;io per accidens, quam à demon&longs;tratione reiicere oportet. </s> <s>Quare aut obiectio contra <lb/>Auempace nulla e&longs;t, aut &longs;iquid roboris habet, contra ip&longs;um retorqueri debet. </s> <s>Quòd &longs;i conce&longs;&longs;e­<lb/>rit alterum: ergo a&longs;&longs;umptio demon&longs;trationis Ari&longs;totelicæ fal&longs;a erit: quoniam id quod affici po­<lb/>te&longs;t, quatenus huiu&longs;modi, non habet vnam partem in termino à quo, alteram verò in termino ad <lb/>quem, cùm po&longs;sit e&longs;&longs;e affectio per vniuer&longs;as parteis &longs;imul; nec quod afficitur, oporteat affici vt <lb/>quantum .i. </s> <s>vt diuiditur in parteis quantas. </s> <s>Hoc loco è re nata illud admonebo. </s> <s>è mutationibus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1474"></arrow.to.target><lb/>terminis. </s> <s>Ob eam igitur cau&longs;&longs;am hoc attributum ad omneis mutationeis attinere; ad eas quidem <lb/>quæ per &longs;e &longs;unt, primò & per &longs;e; ad illas verò quæ non &longs;unt per &longs;e, &longs;pectare item per accidens, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>illud <expan abbr="etiã">etiam</expan> quod <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e mouetur, per &longs;e moueri <expan abbr="põt">potest</expan>, & ita per &longs;e e&longs;t in vtri&longs;que terminis, <lb/>quia <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> eo genere mutationis qu&ecedil; e&longs;t p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & alio mutationis genere quæ e&longs;t p &longs;e. <lb/></s> <s>Cùm verò ea quæ per accidens in&longs;unt, à demon&longs;tratione repudientur, ex hoc a&longs;&longs;umptum fui&longs;&longs;e <lb/>attributum quod pertineat ad ea quæ per &longs;e mouentur. </s> <s>Hîc video contra Auerroëm &longs;ic di&longs;pu­<lb/>tari. </s> <s>Primùm quidem. </s> <s>Nanque aut loquitur Auerroës de diui&longs;ione &longs;ecundùm formam, aut <lb/>&longs;ecundùm quantum: &longs;i primum ip&longs;e dederit; &longs;uo ip&longs;um &longs;ibi gladio iugulabo. </s> <s>e&longs;t enim, inquam <lb/>ego, diui&longs;io per accidens, quam à demon&longs;tratione reiicere oportet. </s> <s>Quare aut obiectio contra <lb/>Auempace nulla e&longs;t, aut &longs;iquid roboris habet, contra ip&longs;um retorqueri debet. </s> <s>Quòd &longs;i conce&longs;&longs;e­<lb/>rit alterum: ergo a&longs;&longs;umptio demon&longs;trationis Ari&longs;totelicæ fal&longs;a erit: quoniam id quod affici po­<lb/>te&longs;t, quatenus huiu&longs;modi, non habet vnam partem in termino à quo, alteram verò in termino ad <lb/>quem, cùm po&longs;sit e&longs;&longs;e affectio per vniuer&longs;as parteis &longs;imul; nec quod afficitur, oporteat affici vt <lb/>quantum .i. </s> <s>vt diuiditur in parteis quantas. </s> <s>Hoc loco è re nata illud admonebo. </s> <s>è mutationibus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1475"></arrow.to.target><lb/>per accidens aliquas e&longs;&longs;e verè, vt in &longs;ecundis qualitatibus aliquas metaphoricè, quæ autem meta­<lb/>phoricè &longs;unt, vt de intelligentia dictum e&longs;t, nullam quanti notionem includere, quòd &longs;i verè &longs;int, <lb/>negari non po&longs;&longs;e, quin omne id quod ita mutatur, &longs;it nece&longs;&longs;ariò quantum. </s> <s>Omne enim quod <lb/>ita mutatur, e&longs;t quale. </s> <s>Omne autem quale e&longs;t etiam quantum, vt &longs;uprà docuimus. </s> <s>Itaque <lb/>&longs;i in mutatione quæ fit per accidens, etiam continetur mutatio metaphoricè, facilè confutatur <lb/>Auerroës, &longs;i verò &longs;ola mutatio retinetur quæ verè, non metaphoricè dicitur, non video quo pa­<lb/>cto dictum Auerrois confutetur. </s> <s>Nam, cùm dicit Auerroës eam demon&longs;trationem de illis e&longs;&longs;e <lb/>quæ &longs;unt per &longs;e; ad illas autem mutationeis qu&ecedil; non &longs;unt per &longs;e, verè tamen, non metaphoricè, <lb/>non pertinere, ni&longs;i per accidens, & hæc à demon&longs;tratione no&longs;tra repelli: quid habet ponderis al­<lb/>lata obiectio? </s> <s>Nam pro Auerroë dicam ego hîc intelligi diui&longs;ionem quanti &longs;olius, quòd hæc &longs;o­<lb/>la per &longs;e &longs;it. </s> <s>Et quòd obiicis id quod affici pote&longs;t, quod per &longs;e tale non e&longs;t, vt habeat vnam par­<lb/>tem in termino à quo, alteram in termino ad quem: immo dicam ego fortuitò euenire, vt affe­<lb/>ctio procedat <foreign lang="greek">a)q<gap/>o/ws</foreign>: cùm c&ecedil;teroqui &longs;ucce&longs;siuè fieri &longs;oleat, atque frequentius particulatim, <lb/>quàm vniuersè communicetur. </s> <s>Nam frequentius e&longs;t agens à patiente di&longs;tare, neque ip&longs;um cir­<lb/>cumire, neque po&longs;&longs;e in omneis parteis æqualiter. </s> <s>quantum enim non attingit ex toto. </s> <s>naturale | <arrow.to.target n="marg1475"></arrow.to.target><lb/>per accidens aliquas e&longs;&longs;e verè, vt in &longs;ecundis qualitatibus aliquas metaphoricè, quæ autem meta­<lb/>phoricè &longs;unt, vt de intelligentia dictum e&longs;t, nullam quanti notionem includere, quòd &longs;i verè &longs;int, <lb/>negari non po&longs;&longs;e, quin omne id quod ita mutatur, &longs;it nece&longs;&longs;ariò quantum. </s> <s>Omne enim quod <lb/>ita mutatur, e&longs;t quale. </s> <s>Omne autem quale e&longs;t etiam quantum, vt &longs;uprà docuimus. </s> <s>Itaque <lb/>&longs;i in mutatione quæ fit per accidens, etiam continetur mutatio metaphoricè, facilè confutatur <lb/>Auerroës, &longs;i verò &longs;ola mutatio retinetur quæ verè, non metaphoricè dicitur, non video quo pa­<lb/>cto dictum Auerrois confutetur. </s> <s>Nam, cùm dicit Auerroës eam demon&longs;trationem de illis e&longs;&longs;e <lb/>quæ &longs;unt per &longs;e; ad illas autem mutationeis qu&ecedil; non &longs;unt per &longs;e, verè tamen, non metaphoricè, <lb/>non pertinere, ni&longs;i per accidens, & hæc à demon&longs;tratione no&longs;tra repelli: quid habet ponderis al­<lb/>lata obiectio? </s> <s>Nam pro Auerroë dicam ego hîc intelligi diui&longs;ionem quanti &longs;olius, quòd hæc &longs;o­<lb/>la per &longs;e &longs;it. </s> <s>Et quòd obiicis id quod affici pote&longs;t, quod per &longs;e tale non e&longs;t, vt habeat vnam par­<lb/>tem in termino à quo, alteram in termino ad quem: immo dicam ego fortuitò euenire, vt affe­<lb/>ctio procedat <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>: cùm c&ecedil;teroqui &longs;ucce&longs;siuè fieri &longs;oleat, atque frequentius particulatim, <lb/>quàm vniuersè communicetur. </s> <s>Nam frequentius e&longs;t agens à patiente di&longs;tare, neque ip&longs;um cir­<lb/>cumire, neque po&longs;&longs;e in omneis parteis æqualiter. </s> <s>quantum enim non attingit ex toto. </s> <s>naturale |
| <pb pagenum="210"/>autem e&longs;t, plus in vicinius po&longs;&longs;e quàm in remotius. </s> <s>Ita illud quod frequentius fiet, erit ex natu­<lb/> | <pb pagenum="210"/>autem e&longs;t, plus in vicinius po&longs;&longs;e quàm in remotius. </s> <s>Ita illud quod frequentius fiet, erit ex natu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1476"></arrow.to.target><lb/>ra magis, & magis per &longs;e, quàm id quod rarius accidet. </s> <s>Quòd &longs;i demon&longs;tratio de illo exi&longs;tit <lb/>quod per &longs;e e&longs;t, erit &longs;anè de eo quod frequentius, mutatio vero quæ vniuersè fit & <foreign lang="greek">a)q<gap/>o/ws</foreign>, cùm <lb/>&longs;it rarior, tanquam fit per accidens, omittetur. </s> <s>Proinde &longs;i mutationes metaphoricè dictas exclu­<lb/>damus: nullam ego rationem &longs;atis efficacem comperio aduer&longs;us Aueroëm. </s> <s>Quamobrem de <lb/>probabilitate &longs;ententiæ re&longs;tat vt agamus in po&longs;terum.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1476"></arrow.to.target><lb/>ra magis, & magis per &longs;e, quàm id quod rarius accidet. </s> <s>Quòd &longs;i demon&longs;tratio de illo exi&longs;tit <lb/>quod per &longs;e e&longs;t, erit &longs;anè de eo quod frequentius, mutatio vero quæ vniuersè fit & <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>, cùm <lb/>&longs;it rarior, tanquam fit per accidens, omittetur. </s> <s>Proinde &longs;i mutationes metaphoricè dictas exclu­<lb/>damus: nullam ego rationem &longs;atis efficacem comperio aduer&longs;us Aueroëm. </s> <s>Quamobrem de <lb/>probabilitate &longs;ententiæ re&longs;tat vt agamus in po&longs;terum.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1469"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg1469"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Quæ Latini de demon&longs;tratione 6. Phy&longs;. dixerint, & quid de illa Peripateticè statui <lb/>conueniat. </s> <s>Caput IXL<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Quæ Latini de demon&longs;tratione 6. Phy&longs;. dixerint, & quid de illa Peripateticè statui <lb/>conueniat. </s> <s>Caput IXL<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AD hæc D. Thomas po&longs;ita con&longs;ueta partitione motus, quemadmodum &longs;ecerat Auempace, <lb/>&longs;ecundum quantum .&longs;. </s> <s>& quale, re&longs;pondet, agi &longs;anè in hac demon&longs;tratione de diui&longs;ione mo­<lb/>tus &longs;ecundum quantum; eam tamen pertinere quodammodo ad omnes alios motus: nanque & <lb/>generabile diuidi po&longs;&longs;e, & partim e&longs;&longs;e &longs;ub termino à quo, partim &longs;ub termino ad quem; nimi­<lb/>rùm, antequam genitum &longs;it, &longs;ub priuatione, &longs;ed interim habere aliquid formæ, vtpote id quod <lb/>per præuias affectioneis exhibetur, & quod in qualitate mutatur, &longs;ecundùm quantum diuiditur: <lb/> | <s>AD hæc D. Thomas po&longs;ita con&longs;ueta partitione motus, quemadmodum &longs;ecerat Auempace, <lb/>&longs;ecundum quantum .&longs;. </s> <s>& quale, re&longs;pondet, agi &longs;anè in hac demon&longs;tratione de diui&longs;ione mo­<lb/>tus &longs;ecundum quantum; eam tamen pertinere quodammodo ad omnes alios motus: nanque & <lb/>generabile diuidi po&longs;&longs;e, & partim e&longs;&longs;e &longs;ub termino à quo, partim &longs;ub termino ad quem; nimi­<lb/>rùm, antequam genitum &longs;it, &longs;ub priuatione, &longs;ed interim habere aliquid formæ, vtpote id quod <lb/>per præuias affectioneis exhibetur, & quod in qualitate mutatur, &longs;ecundùm quantum diuiditur: <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1477"></arrow.to.target><lb/>quandò vna pars quæ primum affecta fuit, proximam &longs;ibi deinceps afficit. </s> <s>Pugnant hæc &longs;ecum, <lb/>ni&longs;i fallimur. </s> <s>Tùm quia diui&longs;io generabilis non erit, vt ip&longs;e vult, &longs;ecundùm quantum, &longs;ed &longs;ecun­<lb/>dùm quale: quippe merito præuiarum affectionum, aut ni&longs;i remotè admodum & per accidens. <lb/></s> <s>(Neque enim volunt ip&longs;as attingere &longs;ub&longs;tantiam, veluti nos, &longs;ed intra cancellos accidentium &longs;e <lb/>continere) quatenus .&longs;. </s> <s>quali accidit e&longs;&longs;e quantum. </s> <s>e&longs;&longs;et &longs;anè diui&longs;io &longs;ecundùm quantum, vbi vna <lb/>pars genita primùm fui&longs;&longs;et, mox altera gigneretur. </s> <s>at quoniam totum non nunquam &longs;imul fit, <lb/>vt puto, in minimis & vniformibus, quæ'nam erit huiu&longs;modi <expan abbr="generabiliũ">generabilium</expan> partitio? </s> <s>certè nulla. <lb/></s> <s>Deinde excluditur hac re&longs;pon&longs;ione <foreign lang="greek">a)qzo/a</foreign> illa mutatio, quòd ip&longs;e cen&longs;eat in omni affectione par­<lb/>tem à parte affici, neque tamen id perpetuò fiat nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Præterquàmquòd licet quærere de <lb/>prima illa parte: an'ne particulatim afficiatur, & certè non videtur, ne fortè minimo minus in <lb/>natura con&longs;equatur. </s> <s>Valent verò hæc &longs;altem aduer&longs;us Latinos, licet aliquem exitum ex no&longs;tris <lb/>decretis reperire po&longs;sint. </s> <s>Quòd &longs;i vniuersè mutetur, ergo non conuenit illi diui&longs;io &longs;ecundùm <lb/>&longs;ubiectum, quam ip&longs;e adhibet, &longs;ed &longs;ecundùm formam, quam ip&longs;e negat. </s> <s>Mitto nunc obiectio­<lb/>nem illam, quia falsò fuerit a&longs;&longs;umptum à D. Thoma, neque diui&longs;ionem generabilis e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>formam; ita vt duplici nomine &longs;it arguendus; tùm quia, cùm &longs;tatuit in hac demon&longs;tratione tra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1477"></arrow.to.target><lb/>quandò vna pars quæ primum affecta fuit, proximam &longs;ibi deinceps afficit. </s> <s>Pugnant hæc &longs;ecum, <lb/>ni&longs;i fallimur. </s> <s>Tùm quia diui&longs;io generabilis non erit, vt ip&longs;e vult, &longs;ecundùm quantum, &longs;ed &longs;ecun­<lb/>dùm quale: quippe merito præuiarum affectionum, aut ni&longs;i remotè admodum & per accidens. <lb/></s> <s>(Neque enim volunt ip&longs;as attingere &longs;ub&longs;tantiam, veluti nos, &longs;ed intra cancellos accidentium &longs;e <lb/>continere) quatenus .&longs;. </s> <s>quali accidit e&longs;&longs;e quantum. </s> <s>e&longs;&longs;et &longs;anè diui&longs;io &longs;ecundùm quantum, vbi vna <lb/>pars genita primùm fui&longs;&longs;et, mox altera gigneretur. </s> <s>at quoniam totum non nunquam &longs;imul fit, <lb/>vt puto, in minimis & vniformibus, quæ'nam erit huiu&longs;modi <expan abbr="generabiliũ">generabilium</expan> partitio? </s> <s>certè nulla. <lb/></s> <s>Deinde excluditur hac re&longs;pon&longs;ione <foreign lang="greek">a)qro/a</foreign> illa mutatio, quòd ip&longs;e cen&longs;eat in omni affectione par­<lb/>tem à parte affici, neque tamen id perpetuò fiat nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Præterquàmquòd licet quærere de <lb/>prima illa parte: an'ne particulatim afficiatur, & certè non videtur, ne fortè minimo minus in <lb/>natura con&longs;equatur. </s> <s>Valent verò hæc &longs;altem aduer&longs;us Latinos, licet aliquem exitum ex no&longs;tris <lb/>decretis reperire po&longs;sint. </s> <s>Quòd &longs;i vniuersè mutetur, ergo non conuenit illi diui&longs;io &longs;ecundùm <lb/>&longs;ubiectum, quam ip&longs;e adhibet, &longs;ed &longs;ecundùm formam, quam ip&longs;e negat. </s> <s>Mitto nunc obiectio­<lb/>nem illam, quia falsò fuerit a&longs;&longs;umptum à D. Thoma, neque diui&longs;ionem generabilis e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>formam; ita vt duplici nomine &longs;it arguendus; tùm quia, cùm &longs;tatuit in hac demon&longs;tratione tra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1478"></arrow.to.target><lb/>ctari diui&longs;ionem &longs;ecundùm quantum, is tamen diuidat generabile &longs;ecundùm quale; tùm etiam <lb/>quia diui&longs;ionem generabilis &longs;ecundùm quale, hoc e&longs;t, &longs;ecundùm formam admini&longs;trari po&longs;&longs;e ne­<lb/>gauerit. </s> <s>Etenim quod in hac diui&longs;ione &longs;umitur, e&longs;t apparatus: apparatus autem, vt ip&longs;e cen&longs;et, <lb/>non e&longs;t pars generationis, &longs;ed affectionis; cùm fit mutatio ad qualitatem per &longs;e, non ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, <lb/>& cùm id re&longs;piciat &longs;ub&longs;tantiam per accidens, etiam illa quæ per accidens in&longs;unt, in &longs;ua demon­<lb/>&longs;tratione recipiat. </s> <s>Proinde Ludouicus Buccaferrea, & Toletus de hac re probabilius decreue­<lb/>runt, dicentes hanc demon&longs;trationem pertinere duntaxat ad motum qui e&longs;t ad locum, &longs;icut om­<lb/>nia illa qu&ecedil; in libro de motu. (&longs;ic enim pa&longs;sim citatur 6. Phy&longs;. libet ab Ari&longs;totele, quia motus &longs;im­<lb/>pliciter ibi animaduer&longs;us fuerit) con&longs;tituuntur, quod veri&longs;imile e&longs;t propter analogiam motus <lb/>e&longs;&longs;e factum cuius merito efficitur, vt proprietates quæ &longs;unt primi illius quod e&longs;t ad vnum; primò <lb/>de reliquis verò quodam ordine <expan abbr="demon&longs;tr&etilde;tur">demon&longs;trentur</expan>, & ita &longs;umi diui&longs;ionem &longs;ecundùm quantum quæ <lb/>quidem manife&longs;ta e&longs;t in eo quod de loco mouetur, in reliquis verò mobilibus per accidens, aut <lb/>&longs;ecundò, quatenus .&longs;. </s> <s>id con&longs;equitur, vt ea quæ mutantur per c&ecedil;tera prædicamenta, ad <expan abbr="locũ">locum</expan> quo­<lb/>que moueantur. </s> <s>Nanque nullam hîc rationem haberi ego item puto de mutatione metnphori­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1478"></arrow.to.target><lb/>ctari diui&longs;ionem &longs;ecundùm quantum, is tamen diuidat generabile &longs;ecundùm quale; tùm etiam <lb/>quia diui&longs;ionem generabilis &longs;ecundùm quale, hoc e&longs;t, &longs;ecundùm formam admini&longs;trari po&longs;&longs;e ne­<lb/>gauerit. </s> <s>Etenim quod in hac diui&longs;ione &longs;umitur, e&longs;t apparatus: apparatus autem, vt ip&longs;e cen&longs;et, <lb/>non e&longs;t pars generationis, &longs;ed affectionis; cùm fit mutatio ad qualitatem per &longs;e, non ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, <lb/>& cùm id re&longs;piciat &longs;ub&longs;tantiam per accidens, etiam illa quæ per accidens in&longs;unt, in &longs;ua demon­<lb/>&longs;tratione recipiat. </s> <s>Proinde Ludouicus Buccaferrea, & Toletus de hac re probabilius decreue­<lb/>runt, dicentes hanc demon&longs;trationem pertinere duntaxat ad motum qui e&longs;t ad locum, &longs;icut om­<lb/>nia illa qu&ecedil; in libro de motu. (&longs;ic enim pa&longs;sim citatur 6. Phy&longs;. libet ab Ari&longs;totele, quia motus &longs;im­<lb/>pliciter ibi animaduer&longs;us fuerit) con&longs;tituuntur, quod veri&longs;imile e&longs;t propter analogiam motus <lb/>e&longs;&longs;e factum cuius merito efficitur, vt proprietates quæ &longs;unt primi illius quod e&longs;t ad vnum; primò <lb/>de reliquis verò quodam ordine <expan abbr="demon&longs;tr&etilde;tur">demon&longs;trentur</expan>, & ita &longs;umi diui&longs;ionem &longs;ecundùm quantum quæ <lb/>quidem manife&longs;ta e&longs;t in eo quod de loco mouetur, in reliquis verò mobilibus per accidens, aut <lb/>&longs;ecundò, quatenus .&longs;. </s> <s>id con&longs;equitur, vt ea quæ mutantur per c&ecedil;tera prædicamenta, ad <expan abbr="locũ">locum</expan> quo­<lb/>que moueantur. </s> <s>Nanque nullam hîc rationem haberi ego item puto de mutatione metnphori­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1479"></arrow.to.target><lb/>cè dicta. </s> <s>Sic fit vt attributum & cau&longs;&longs;a quæ &longs;umitur in hac demon&longs;tratione, genus omne mo­<lb/>bilium complectatur. </s> <s>Sed pace mihi liceat ve&longs;tra dicere viri præ&longs;tanti&longs;simi, longè mihi videmi­<lb/>ni di&longs;cedere à pr&ecedil;ceptis analyticis, etenim inculcatis in hanc <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> ea quæ &longs;unt per ac­<lb/>cidens, videlicet, diui&longs;ionem quæ reliquis mobilibus conuenit per accidens. </s> <s>E&longs;to enim quòd ana­<lb/>logicè conueniat aliquod attributum, conuenit &longs;anè per &longs;e, quanuis non primò <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>demon­<lb/>&longs;trationi quoquo pacto &longs;ubiicitur; at hoc per accidens conuenit, <expan abbr="itaq;">itaque</expan> pror&longs;us indemon&longs;trabile. <lb/></s> <s>Po&longs;teà nimium tribuetis in hac demon&longs;tratione &longs;ubiecto quod &longs;tatuitur &longs;olùm, & eo con&longs;tituto <lb/>reliqua, aut a&longs;&longs;umuntur, aut de illo concluduntur, à quibus omnis demon&longs;trationum varietas du­<lb/>citur. </s> <s>Nam prout prædicatum fuerit, talis quoque ratio <expan abbr="demon&longs;tratio&qacute;">demon&longs;tratioque</expan>. </s> <s>&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t: ita vt, ab <lb/>eo demon&longs;tratio, vt &longs;ic dixerim, informetur & determinetur. </s> <s>Idcirco, &longs;i vniuocum, &longs;iue ad vnum <lb/>fuerit prædicatum, pari etiam conditione prædita erit demon&longs;tratio: &longs;ic quoque pro ratione <lb/>medij con&longs;tituitur. </s> <s>nam, &longs;i nece&longs;&longs;arium fuerit, erit etiam demon&longs;tratio talis, et&longs;i per accidens, & <lb/>probabile, idem quoque iudicium de argumentatione illa facere oportebit. </s> <s>At &longs;ubiectum nil <lb/>aliud pr&ecedil;&longs;tat, quàm vt &longs;u&longs;tineat affectioneis & habeat in &longs;e ip&longs;o certam cau&longs;&longs;am, ob quam in&longs;int | <arrow.to.target n="marg1479"></arrow.to.target><lb/>cè dicta. </s> <s>Sic fit vt attributum & cau&longs;&longs;a quæ &longs;umitur in hac demon&longs;tratione, genus omne mo­<lb/>bilium complectatur. </s> <s>Sed pace mihi liceat ve&longs;tra dicere viri præ&longs;tanti&longs;simi, longè mihi videmi­<lb/>ni di&longs;cedere à pr&ecedil;ceptis analyticis, etenim inculcatis in hanc <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> ea quæ &longs;unt per ac­<lb/>cidens, videlicet, diui&longs;ionem quæ reliquis mobilibus conuenit per accidens. </s> <s>E&longs;to enim quòd ana­<lb/>logicè conueniat aliquod attributum, conuenit &longs;anè per &longs;e, quanuis non primò <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>demon­<lb/>&longs;trationi quoquo pacto &longs;ubiicitur; at hoc per accidens conuenit, <expan abbr="itaq;">itaque</expan> pror&longs;us indemon&longs;trabile. <lb/></s> <s>Po&longs;teà nimium tribuetis in hac demon&longs;tratione &longs;ubiecto quod &longs;tatuitur &longs;olùm, & eo con&longs;tituto <lb/>reliqua, aut a&longs;&longs;umuntur, aut de illo concluduntur, à quibus omnis demon&longs;trationum varietas du­<lb/>citur. </s> <s>Nam prout prædicatum fuerit, talis quoque ratio <expan abbr="demon&longs;tratio&qacute;">demon&longs;tratioque</expan>. </s> <s>&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t: ita vt, ab <lb/>eo demon&longs;tratio, vt &longs;ic dixerim, informetur & determinetur. </s> <s>Idcirco, &longs;i vniuocum, &longs;iue ad vnum <lb/>fuerit prædicatum, pari etiam conditione prædita erit demon&longs;tratio: &longs;ic quoque pro ratione <lb/>medij con&longs;tituitur. </s> <s>nam, &longs;i nece&longs;&longs;arium fuerit, erit etiam demon&longs;tratio talis, et&longs;i per accidens, & <lb/>probabile, idem quoque iudicium de argumentatione illa facere oportebit. </s> <s>At &longs;ubiectum nil <lb/>aliud pr&ecedil;&longs;tat, quàm vt &longs;u&longs;tineat affectioneis & habeat in &longs;e ip&longs;o certam cau&longs;&longs;am, ob quam in&longs;int |
| <pb pagenum="211"/> | <pb pagenum="211"/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>&longs;exti Phy&longs;. Cap. </s> <s>XL<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>&longs;exti Phy&longs;. Cap. </s> <s>XL<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EA quæ præ&longs;ens demon&longs;tratio continet, multa &longs;anè de indiuiduo <expan abbr="termini&longs;&qacute;">termini&longs;que</expan>. </s> <s>attingunt qu&ecedil; ni­<lb/>&longs;i tractentur diligentius, complureis &longs;crupulos in animis no&longs;tris relinquere po&longs;sint, qui nos <lb/>non iniuria male habeant, neque motus ingenium plenè a&longs;&longs;equi permittant. </s> <s>Siquidem pote&longs;tas <lb/>ad omnem mutationem indiuiduo denegata &longs;it, & quæ'nam huius euenti cau&longs;&longs;a. </s> <s>Tùm deinde <lb/>multæ &longs;unt indiuiduorum &longs;pecies, & enim termini &longs;unt in prædicamento quantitatis, &longs;unt etiam <lb/>form&ecedil; quæ &longs;unt e&longs;&longs;enti&ecedil; termini. </s> <s>Sunt quoque indiuidu&ecedil; &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ. </s> <s>Num'ne omnis <lb/>indiuidui &longs;pecies hac demon&longs;tratione excluditur? </s> <s>Tertiò cùm terminus ad quem ita &longs;e habeat <lb/>ad motum, vt id quod mouetur, &longs;it in eo termino quadam ex parte quæritur, &longs;it'ne diuiduus, & <lb/>quemadmodum diuidatur, &longs;iquidem formam &longs;ub&longs;tantiæ ponamus in indiuiduo; nihilominus <lb/>illam tempore concludi velimus; quòd &longs;ine aliqua partitionis ratione concipi nequit. </s> <s>Sed certè <lb/>primi illius euenti cau&longs;&longs;a ducitur omnis à materia. </s> <s>Hæc enim per &longs;e pote&longs;tas e&longs;t, & in &longs;eip&longs;a con­<lb/>tinet omnem occa&longs;ionem tran&longs;mutationis; quandoquidem pote&longs;tas re&longs;picit actum, & illum a&longs;­<arrow.to.target n="marg1485"></arrow.to.target><lb/>&longs;equi vult, &, vt ita dicam, transformari in illum. </s> <s>Itaque quod primò mutatur, aut e&longs;t materia, <lb/>vt in generatione &longs;ub&longs;tantiæ, aut ita mutatur, quatenus con&longs;tat è materia, quemadmodum fit in <lb/>accidente. </s> <s>hoc verò e&longs;t ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita. </s> <s>Nunc materia per &longs;e ip&longs;am e&longs;t interuallum, <lb/>&longs;i nos audies; aut &longs;altem habet intrin&longs;ecùs illam quantitatem quam interminatam vocant. </s> <s>Proin­<lb/>de quod per &longs;e mutatur, e&longs;t nece&longs;&longs;ariò per &longs;e quantum. </s> <s>Igitur ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod per &longs;e quan­<lb/>tum non e&longs;t, non pote&longs;t per &longs;e mutari. </s> <s>Tamee verò e&longs;t indiuiduum. </s> <s>Neque enim con&longs;tat ex ma­<lb/>teria in qua pote&longs;tas omnis exi&longs;tit quæ radix e&longs;t omnis tran&longs;mutationis per &longs;e. </s> <s>e&longs;t fortè aliquid <lb/>materiæ, vt terminus, aut forma, &longs;ed non con&longs;tant ex materia: quamobrem neque multatur ma­<lb/>teriæ priuilegiis ni&longs;i per accidens; caret enim potentia & habilitate, ac &longs;i quo pacto motui &longs;ubii­<lb/>citur, non id a&longs;&longs;ecutus e&longs;t ex eo quòd &longs;it pote&longs;tate per &longs;e, &longs;ed ex eo ad quod adiunctum e&longs;t, quod <lb/>per &longs;e mouetur, vt etiam, &longs;i fuerit pror&longs;us à materia &longs;egregatum, nullo modo &longs;it obnoxium mo­<lb/>tui, neque per &longs;e, neque per accidens. </s> <s>Sed vtrum'ne omne indiuidui genus ex huiu&longs;ce demon­<lb/>&longs;trationis in motu prohibeatur, an certa <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> indiuidui &longs;pecies, & quæ'nam, propter <foreign lang="greek">a)xzib<gap/>an</foreign><lb/>methodi con&longs;iderandum quoque cen&longs;eo. </s> <s>Nam mitto illud quòd non &longs;it ab&longs;oluta demon&longs;tra­<lb/> | <s>EA quæ præ&longs;ens demon&longs;tratio continet, multa &longs;anè de indiuiduo <expan abbr="termini&longs;&qacute;">termini&longs;que</expan>. </s> <s>attingunt qu&ecedil; ni­<lb/>&longs;i tractentur diligentius, complureis &longs;crupulos in animis no&longs;tris relinquere po&longs;sint, qui nos <lb/>non iniuria male habeant, neque motus ingenium plenè a&longs;&longs;equi permittant. </s> <s>Siquidem pote&longs;tas <lb/>ad omnem mutationem indiuiduo denegata &longs;it, & quæ'nam huius euenti cau&longs;&longs;a. </s> <s>Tùm deinde <lb/>multæ &longs;unt indiuiduorum &longs;pecies, & enim termini &longs;unt in prædicamento quantitatis, &longs;unt etiam <lb/>form&ecedil; quæ &longs;unt e&longs;&longs;enti&ecedil; termini. </s> <s>Sunt quoque indiuidu&ecedil; &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ. </s> <s>Num'ne omnis <lb/>indiuidui &longs;pecies hac demon&longs;tratione excluditur? </s> <s>Tertiò cùm terminus ad quem ita &longs;e habeat <lb/>ad motum, vt id quod mouetur, &longs;it in eo termino quadam ex parte quæritur, &longs;it'ne diuiduus, & <lb/>quemadmodum diuidatur, &longs;iquidem formam &longs;ub&longs;tantiæ ponamus in indiuiduo; nihilominus <lb/>illam tempore concludi velimus; quòd &longs;ine aliqua partitionis ratione concipi nequit. </s> <s>Sed certè <lb/>primi illius euenti cau&longs;&longs;a ducitur omnis à materia. </s> <s>Hæc enim per &longs;e pote&longs;tas e&longs;t, & in &longs;eip&longs;a con­<lb/>tinet omnem occa&longs;ionem tran&longs;mutationis; quandoquidem pote&longs;tas re&longs;picit actum, & illum a&longs;­<arrow.to.target n="marg1485"></arrow.to.target><lb/>&longs;equi vult, &, vt ita dicam, transformari in illum. </s> <s>Itaque quod primò mutatur, aut e&longs;t materia, <lb/>vt in generatione &longs;ub&longs;tantiæ, aut ita mutatur, quatenus con&longs;tat è materia, quemadmodum fit in <lb/>accidente. </s> <s>hoc verò e&longs;t ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita. </s> <s>Nunc materia per &longs;e ip&longs;am e&longs;t interuallum, <lb/>&longs;i nos audies; aut &longs;altem habet intrin&longs;ecùs illam quantitatem quam interminatam vocant. </s> <s>Proin­<lb/>de quod per &longs;e mutatur, e&longs;t nece&longs;&longs;ariò per &longs;e quantum. </s> <s>Igitur ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod per &longs;e quan­<lb/>tum non e&longs;t, non pote&longs;t per &longs;e mutari. </s> <s>Tamen verò e&longs;t indiuiduum. </s> <s>Neque enim con&longs;tat ex ma­<lb/>teria in qua pote&longs;tas omnis exi&longs;tit quæ radix e&longs;t omnis tran&longs;mutationis per &longs;e. </s> <s>e&longs;t fortè aliquid <lb/>materiæ, vt terminus, aut forma, &longs;ed non con&longs;tant ex materia: quamobrem neque multatur ma­<lb/>teriæ priuilegiis ni&longs;i per accidens; caret enim potentia & habilitate, ac &longs;i quo pacto motui &longs;ubii­<lb/>citur, non id a&longs;&longs;ecutus e&longs;t ex eo quòd &longs;it pote&longs;tate per &longs;e, &longs;ed ex eo ad quod adiunctum e&longs;t, quod <lb/>per &longs;e mouetur, vt etiam, &longs;i fuerit pror&longs;us à materia &longs;egregatum, nullo modo &longs;it obnoxium mo­<lb/>tui, neque per &longs;e, neque per accidens. </s> <s>Sed vtrum'ne omne indiuidui genus ex huiu&longs;ce demon­<lb/>&longs;trationis in motu prohibeatur, an certa <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> indiuidui &longs;pecies, & quæ'nam, propter <foreign lang="greek">a)xribeian</foreign><lb/>methodi con&longs;iderandum quoque cen&longs;eo. </s> <s>Nam mitto illud quòd non &longs;it ab&longs;oluta demon&longs;tra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1486"></arrow.to.target><lb/>tio, &longs;ed per&longs;picuitatis ergô requirat, vt o&longs;tendatur <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> non po&longs;&longs;e moueri, quod &longs;uis ip&longs;ius <lb/>propriis rationibus conficietur: quantum tamen patitur generalitas, & amplitudo cau&longs;&longs;æ quæ a&longs;­<lb/>&longs;umitur in illa; ad omne indiuidui genus pertinere pote&longs;t. </s> <s>quodcunque enim illud &longs;it eo priua­<lb/>tur, vt &longs;it partim in termino à quo, partim in termino ad quem. </s> <s>Sed enim illa prius &longs;pectari pu­<lb/>to quæ mouentur per accidens, & ex iis illud quod re&longs;picit quantum. </s> <s>&longs;iquidem, et&longs;i forma <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>per &longs;e immobilis e&longs;t, ea tamen accipiatur, vt terminus ad quem. </s> <s>cuius prima notio &longs;it, e&longs;&longs;e finem, <lb/>perfectionem, extremum motus, itaque certum ac firmum. </s> <s>Si igitur eius notio talis e&longs;t, cur ea <lb/>demon&longs;trationi committenda e&longs;t? </s> <s>idem enim de illo dicetur qui huius rei demon&longs;trationem ex­<lb/>petat, ac de eo qui &longs;ibi demon&longs;trari velit e&longs;&longs;e motum, aut e&longs;&longs;e naturam: nihil enim notius &longs;uccur­<lb/>ret quo propo&longs;itum conficere liceat. </s> <s>alterum indiuiduorum genus, quod à materia, &longs;eparatum <lb/>e&longs;t, ignoratur an &longs;it: & ea po&longs;tulat quæ longo &longs;ermone di&longs;putata &longs;unt 8. Phy&longs;. quibus peractis, <lb/>tum denique con&longs;tabit id quod mouetur e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ariò corpus, & omne indiuidui genus abhor­<lb/>rere à motu. </s> <s>Quia verò id quod acceptum e&longs;t in ea demon&longs;tratione. </s> <s>Quod mouetur, e&longs;&longs;e par­<lb/>tim in termino à quo, partim in termino ad quem, potuit afferre &longs;u&longs;picionem de diui&longs;ione for­<lb/>mæ, vt melius omnia teneantur, vtile quoque duximus de diui&longs;ione formarum aliquantò copio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1486"></arrow.to.target><lb/>tio, &longs;ed per&longs;picuitatis ergô requirat, vt o&longs;tendatur <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> non po&longs;&longs;e moueri, quod &longs;uis ip&longs;ius <lb/>propriis rationibus conficietur: quantum tamen patitur generalitas, & amplitudo cau&longs;&longs;æ quæ a&longs;­<lb/>&longs;umitur in illa; ad omne indiuidui genus pertinere pote&longs;t. </s> <s>quodcunque enim illud &longs;it eo priua­<lb/>tur, vt &longs;it partim in termino à quo, partim in termino ad quem. </s> <s>Sed enim illa prius &longs;pectari pu­<lb/>to quæ mouentur per accidens, & ex iis illud quod re&longs;picit quantum. </s> <s>&longs;iquidem, et&longs;i forma <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>per &longs;e immobilis e&longs;t, ea tamen accipiatur, vt terminus ad quem. </s> <s>cuius prima notio &longs;it, e&longs;&longs;e finem, <lb/>perfectionem, extremum motus, itaque certum ac firmum. </s> <s>Si igitur eius notio talis e&longs;t, cur ea <lb/>demon&longs;trationi committenda e&longs;t? </s> <s>idem enim de illo dicetur qui huius rei demon&longs;trationem ex­<lb/>petat, ac de eo qui &longs;ibi demon&longs;trari velit e&longs;&longs;e motum, aut e&longs;&longs;e naturam: nihil enim notius &longs;uccur­<lb/>ret quo propo&longs;itum conficere liceat. </s> <s>alterum indiuiduorum genus, quod à materia, &longs;eparatum <lb/>e&longs;t, ignoratur an &longs;it: & ea po&longs;tulat quæ longo &longs;ermone di&longs;putata &longs;unt 8. Phy&longs;. quibus peractis, <lb/>tum denique con&longs;tabit id quod mouetur e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ariò corpus, & omne indiuidui genus abhor­<lb/>rere à motu. </s> <s>Quia verò id quod acceptum e&longs;t in ea demon&longs;tratione. </s> <s>Quod mouetur, e&longs;&longs;e par­<lb/>tim in termino à quo, partim in termino ad quem, potuit afferre &longs;u&longs;picionem de diui&longs;ione for­<lb/>mæ, vt melius omnia teneantur, vtile quoque duximus de diui&longs;ione formarum aliquantò copio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1487"></arrow.to.target><lb/>&longs;ius agere. </s> <s>Generalis illa diui&longs;io perhibetur &longs;ecundùm &longs;ubiectum & &longs;ecundùm gradus, &longs;eu <lb/>formæ parteis. </s> <s>Attamen & vtraque variis modis exi&longs;tit, & non e&longs;t vniu&longs;modi in omni genere <lb/>motus. </s> <s>Nam videmus eam quæ pro &longs;ubiecti ratione admini&longs;tratur, ita accipi, vel quòd vna pars <lb/>priu&longs;quàm altera mutetur: vel quòd forma cum &longs;ubiecto &longs;imul extendatur. </s> <s>&longs;ic enim fit, vt qua­<lb/>cunque &longs;en&longs;ili parte ex toto de&longs;erta con&longs;imilis planè forma cum ea &longs;egregetur. </s> <s>Non di&longs;simili ra­<lb/>tione quod per gradus &longs;ecatur, aut ita &longs;ecatur, vt ratio con&longs;eruetur eadem in toto & partibus, <lb/>quod contingere diximus accidenti, aut etiam pars totius rationem non con&longs;eruat, id quod &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ proprium e&longs;t. </s> <s>Tùm etiam quædam mutationes vtrique partitioni &longs;ubiacent; aliæ vnam <lb/>tantum accipiunt, aut &longs;i vtranque non idem e&longs;t vtriu&longs;que proce&longs;&longs;us. </s> <s>Rur&longs;us aliquæ eas admit­<lb/>tunt nece&longs;&longs;ariò; in nonullis nulla nece&longs;sitas ob&longs;eruatur. </s> <s>Singulas nunc exploremus, & quid <lb/>commuue &longs;ecum, quidúe proprium habeant edi&longs;&longs;eramus. </s> <s>Porrò partitio &longs;ecundùm gradus, <lb/>cùm &longs;it e&longs;&longs;entia motus: e&longs;t enim actus ille pote&longs;tatis, quatenus huiu&longs;modi, pertinet ad omne ge­<lb/>nus mutationis per &longs;e, atque id per &longs;e & nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>&longs;ed, vt &longs;æpe diximus, hoc accidente <expan abbr="&longs;ub&longs;tan-tia&qacute;">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tiaque</expan>. </s> <s>intere&longs;t, quòd accidentis gradus eiu&longs;dem &longs;unt rationis cum termino ad quem; in &longs;ub&longs;tantia | <arrow.to.target n="marg1487"></arrow.to.target><lb/>&longs;ius agere. </s> <s>Generalis illa diui&longs;io perhibetur &longs;ecundùm &longs;ubiectum & &longs;ecundùm gradus, &longs;eu <lb/>formæ parteis. </s> <s>Attamen & vtraque variis modis exi&longs;tit, & non e&longs;t vniu&longs;modi in omni genere <lb/>motus. </s> <s>Nam videmus eam quæ pro &longs;ubiecti ratione admini&longs;tratur, ita accipi, vel quòd vna pars <lb/>priu&longs;quàm altera mutetur: vel quòd forma cum &longs;ubiecto &longs;imul extendatur. </s> <s>&longs;ic enim fit, vt qua­<lb/>cunque &longs;en&longs;ili parte ex toto de&longs;erta con&longs;imilis planè forma cum ea &longs;egregetur. </s> <s>Non di&longs;simili ra­<lb/>tione quod per gradus &longs;ecatur, aut ita &longs;ecatur, vt ratio con&longs;eruetur eadem in toto & partibus, <lb/>quod contingere diximus accidenti, aut etiam pars totius rationem non con&longs;eruat, id quod &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ proprium e&longs;t. </s> <s>Tùm etiam quædam mutationes vtrique partitioni &longs;ubiacent; aliæ vnam <lb/>tantum accipiunt, aut &longs;i vtranque non idem e&longs;t vtriu&longs;que proce&longs;&longs;us. </s> <s>Rur&longs;us aliquæ eas admit­<lb/>tunt nece&longs;&longs;ariò; in nonullis nulla nece&longs;sitas ob&longs;eruatur. </s> <s>Singulas nunc exploremus, & quid <lb/>commune &longs;ecum, quidúe proprium habeant edi&longs;&longs;eramus. </s> <s>Porrò partitio &longs;ecundùm gradus, <lb/>cùm &longs;it e&longs;&longs;entia motus: e&longs;t enim actus ille pote&longs;tatis, quatenus huiu&longs;modi, pertinet ad omne ge­<lb/>nus mutationis per &longs;e, atque id per &longs;e & nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>&longs;ed, vt &longs;æpe diximus, hoc accidente <expan abbr="&longs;ub&longs;tan-tia&qacute;">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tiaque</expan>. </s> <s>intere&longs;t, quòd accidentis gradus eiu&longs;dem &longs;unt rationis cum termino ad quem; in &longs;ub&longs;tantia |
| <pb pagenum="213"/> | <pb pagenum="213"/> |
| <arrow.to.target n="marg1488"></arrow.to.target><lb/>verò nequaquam. </s> <s>In latione & incremento communiter vtraque diui&longs;io per&longs;picitur, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. <lb/></s> <s>nece&longs;&longs;ariò: atque ita vt par &longs;it vtriu&longs;que proce&longs;&longs;us; cùm enim fiant &longs;ecundùm quantum per &longs;e <lb/>vel proximè, vt <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan>, vel remotè, vt latio quæ per &longs;e fit &longs;ecundùm vbi, &longs;ed vbi continet &longs;pa­<lb/>tium, quod e&longs;t magnitudo; conuenit illis <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> diui&longs;io &longs;ecundùm &longs;ubiectum, &longs;ed quia pro­<lb/>ce&longs;&longs;us qui fit <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> &longs;ubiectum, e&longs;t etiam ad formam ad quam motus ille dirigitur: ex eo fit, <lb/>vt proce&longs;&longs;us &longs;ecundùm &longs;ubiecti diui&longs;ionem & <expan abbr="formã">formam</expan> ver&longs;us, in quo po&longs;ita e&longs;t partitio &longs;ecundùm <lb/>gradum, &longs;it vnus & idem re, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>ratione di&longs;tinguatur. </s> <s>Generatio verò & alteratio diui&longs;io­<lb/>nem &longs;ecundùm quantum accipiunt: verùm non nece&longs;&longs;ariò, neque forte eodem modo, proptereà <lb/>quòd alteratio detur <foreign lang="greek">a)qzo/ws</foreign> & vniuersè, & quòd prius vna pars, quàm altera mutetur in <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan>, non minimis ine&longs;&longs;e videtur & organicis. </s> <s>nam, &longs;i minima fuerint vniformia, nullus ordo par­<lb/>tium ibi po&longs;&longs;e cogitari videtur. </s> <s>ex toto enim producitur minimum vniforme, vbi fuerit à reliquo <lb/>con&longs;imili &longs;egregatum. </s> <s>ne forte minimo minus exi&longs;tat, &longs;ed hoc ab alteratione generatio differt, <lb/>quòd alteratio definit in formam quæ &longs;emper cum &longs;ubiecto diuiditur; at generatio pote&longs;t termi­<lb/>nari forma, qu&ecedil; tamet&longs;i per parteis producitur, <expan abbr="nõ">non</expan> extenditur cum &longs;ubiecto, qualem nos <expan abbr="animũ">animum</expan>, <lb/>aut omnem, aut aliquam e&longs;&longs;e credimus. </s> <s>Hæc quæ ad diui&longs;ionem attinent, ita &longs;e habent; non ta­<lb/>men omnes in 6. Phy&longs;. tractantur. </s> <s>quòd enim forma &longs;it extenta, & cum &longs;ubiecto partibilis, aut in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1488"></arrow.to.target><lb/>verò nequaquam. </s> <s>In latione & incremento communiter vtraque diui&longs;io per&longs;picitur, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. <lb/></s> <s>nece&longs;&longs;ariò: atque ita vt par &longs;it vtriu&longs;que proce&longs;&longs;us; cùm enim fiant &longs;ecundùm quantum per &longs;e <lb/>vel proximè, vt <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan>, vel remotè, vt latio quæ per &longs;e fit &longs;ecundùm vbi, &longs;ed vbi continet &longs;pa­<lb/>tium, quod e&longs;t magnitudo; conuenit illis <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> diui&longs;io &longs;ecundùm &longs;ubiectum, &longs;ed quia pro­<lb/>ce&longs;&longs;us qui fit <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> &longs;ubiectum, e&longs;t etiam ad formam ad quam motus ille dirigitur: ex eo fit, <lb/>vt proce&longs;&longs;us &longs;ecundùm &longs;ubiecti diui&longs;ionem & <expan abbr="formã">formam</expan> ver&longs;us, in quo po&longs;ita e&longs;t partitio &longs;ecundùm <lb/>gradum, &longs;it vnus & idem re, <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>ratione di&longs;tinguatur. </s> <s>Generatio verò & alteratio diui&longs;io­<lb/>nem &longs;ecundùm quantum accipiunt: verùm non nece&longs;&longs;ariò, neque forte eodem modo, proptereà <lb/>quòd alteratio detur <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign> & vniuersè, & quòd prius vna pars, quàm altera mutetur in <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan>, non minimis ine&longs;&longs;e videtur & organicis. </s> <s>nam, &longs;i minima fuerint vniformia, nullus ordo par­<lb/>tium ibi po&longs;&longs;e cogitari videtur. </s> <s>ex toto enim producitur minimum vniforme, vbi fuerit à reliquo <lb/>con&longs;imili &longs;egregatum. </s> <s>ne forte minimo minus exi&longs;tat, &longs;ed hoc ab alteratione generatio differt, <lb/>quòd alteratio definit in formam quæ &longs;emper cum &longs;ubiecto diuiditur; at generatio pote&longs;t termi­<lb/>nari forma, qu&ecedil; tamet&longs;i per parteis producitur, <expan abbr="nõ">non</expan> extenditur cum &longs;ubiecto, qualem nos <expan abbr="animũ">animum</expan>, <lb/>aut omnem, aut aliquam e&longs;&longs;e credimus. </s> <s>Hæc quæ ad diui&longs;ionem attinent, ita &longs;e habent; non ta­<lb/>men omnes in 6. Phy&longs;. tractantur. </s> <s>quòd enim forma &longs;it extenta, & cum &longs;ubiecto partibilis, aut in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1489"></arrow.to.target><lb/>diuidua, & vt dici con&longs;ueuit, in toto tota, hoc nihil ad motum. </s> <s>Diui&longs;io quoque quæ parteis <lb/>&longs;ubiecti re&longs;picit, haud in omnibus ob&longs;eruari pote&longs;t; &longs;iquidem, &longs;emper in eadem &longs;ententia per­<lb/>manemus, in methodis, vbi tractantur ea quæ &longs;unt per &longs;e, & quæ &longs;unt ad vnum, generalia ab vno <lb/>primo duci analogicè, quæ tamen per &longs;e &longs;int. </s> <s>Cùm igitur prius &longs;it minimum, quàm id quod con­<lb/>&longs;tat ex minimis; cùm prius &longs;it vniforme quam difforme, horum quoque attributa prius &longs;pectan­<lb/>da e&longs;&longs;e duco. </s> <s>Cùm item diui&longs;io &longs;ecundùm parteis &longs;ubiecti non ad omneis motus nece&longs;&longs;ariò refe­<lb/>ratur; etiam neque hanc diui&longs;ionem communiter in ea demon&longs;tratione concipi credo. </s> <s>Sed quia <lb/>diui&longs;io &longs;ecundùm gradus ad vniuer&longs;os motus attinet generatim, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>perficit e&longs;&longs;entiam motus; <lb/>hanc ego defendo in præ&longs;ente demon&longs;tratione contineri. </s> <s>Quia verò prima omnium e&longs;t latio; il­<lb/>lam quoque primò concipi affirmo, quæ cùm conueniat cum diui&longs;ione &longs;ecundùm &longs;ubiectum, <expan abbr="il-lã">il­<lb/>lam</expan> explicari dico ex iis quæ lationi in&longs;unt ex diui&longs;ione qu&ecedil; fit &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, pr&ecedil;cipuè tamen <lb/>attinere ad gradus, vnde item analogia tran&longs;lata e&longs;t ad c&ecedil;teros motus. </s> <s>At verò cùm viderimus <lb/>in productione &longs;ub&longs;tantiæ duplicem e&longs;&longs;e ordinem partium, alterum quo prius gignitur planta, <lb/>deinde animal, <expan abbr="atq;">atque</expan> alterum quo gignitur cor, aut epar. </s> <s>& in productione qualitatis diui&longs;ionem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1489"></arrow.to.target><lb/>diuidua, & vt dici con&longs;ueuit, in toto tota, hoc nihil ad motum. </s> <s>Diui&longs;io quoque quæ parteis <lb/>&longs;ubiecti re&longs;picit, haud in omnibus ob&longs;eruari pote&longs;t; &longs;iquidem, &longs;emper in eadem &longs;ententia per­<lb/>manemus, in methodis, vbi tractantur ea quæ &longs;unt per &longs;e, & quæ &longs;unt ad vnum, generalia ab vno <lb/>primo duci analogicè, quæ tamen per &longs;e &longs;int. </s> <s>Cùm igitur prius &longs;it minimum, quàm id quod con­<lb/>&longs;tat ex minimis; cùm prius &longs;it vniforme quam difforme, horum quoque attributa prius &longs;pectan­<lb/>da e&longs;&longs;e duco. </s> <s>Cùm item diui&longs;io &longs;ecundùm parteis &longs;ubiecti non ad omneis motus nece&longs;&longs;ariò refe­<lb/>ratur; etiam neque hanc diui&longs;ionem communiter in ea demon&longs;tratione concipi credo. </s> <s>Sed quia <lb/>diui&longs;io &longs;ecundùm gradus ad vniuer&longs;os motus attinet generatim, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>perficit e&longs;&longs;entiam motus; <lb/>hanc ego defendo in præ&longs;ente demon&longs;tratione contineri. </s> <s>Quia verò prima omnium e&longs;t latio; il­<lb/>lam quoque primò concipi affirmo, quæ cùm conueniat cum diui&longs;ione &longs;ecundùm &longs;ubiectum, <expan abbr="il-lã">il­<lb/>lam</expan> explicari dico ex iis quæ lationi in&longs;unt ex diui&longs;ione qu&ecedil; fit &longs;ecundùm <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, pr&ecedil;cipuè tamen <lb/>attinere ad gradus, vnde item analogia tran&longs;lata e&longs;t ad c&ecedil;teros motus. </s> <s>At verò cùm viderimus <lb/>in productione &longs;ub&longs;tantiæ duplicem e&longs;&longs;e ordinem partium, alterum quo prius gignitur planta, <lb/>deinde animal, <expan abbr="atq;">atque</expan> alterum quo gignitur cor, aut epar. </s> <s>& in productione qualitatis diui&longs;ionem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1490"></arrow.to.target><lb/>ex &longs;ubiecto etiam ine&longs;&longs;e docuerimus, quo pars vicinior prius afficitur; &longs;it'ne alter ordo, quo prius <lb/>fit color, dein albedo? </s> <s>& e&longs;to quòd &longs;it cur de altero hoc non meminerit Ari&longs;toteles in productio­<lb/>ne accidentis, quemadmodum in productione &longs;ub&longs;tantiæ? </s> <s>Equidem rationem coloris ibi con­<lb/>&longs;eruati credo, vbi ponuntur media quæ vocant tran&longs;itus & materiæ, qu&ecedil; &longs;anè ad certam aliquam <lb/>formam referri non po&longs;&longs;unt, &longs;unt enim propemodum infinita: media verò formæ paruo quo­<lb/>dam numero coërcentur. </s> <s>Non memini&longs;&longs;e autem de illis puto philo&longs;ophos, quòd ille ordo non <lb/>&longs;pectet accidens, quatenus accidens e&longs;t, hoc e&longs;t, quatenus e&longs;t in alio; &longs;ed quatenus &longs;ub&longs;tantiam <lb/>participat, habens in &longs;eip&longs;o vt &longs;it, & quoddam quod quid e&longs;t, quod generibus & differentiis expli­<lb/>catur, licet omnia &longs;int imperfecta &longs;ine notione &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Quoniam igitur eo nomine par e&longs;t <lb/>cur&longs;us accidentis & &longs;ub&longs;tantiæ: po&longs;tquàm nouimus e&longs;&longs;e illum ordinem in productione &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ, con&longs;imiliter etiam patet idem iudicium de productione accidentis e&longs;&longs;e faciendum. </s> <s>Con&longs;tat <lb/>etiam, vt in forma &longs;it indiuidui notio, licet de accidentis natura dubitandum e&longs;&longs;e videatur; hæc <lb/>enim per parteis accedit quæ tamen &longs;unt eiu&longs;dem rationis. </s> <s>Itaque &longs;emper id retinendum for­<lb/>mam e&longs;&longs;e indiuiduam per &longs;e quod e&longs;t &longs;ecundùm rationem, atque id communiter accidere omni <lb/> | <arrow.to.target n="marg1490"></arrow.to.target><lb/>ex &longs;ubiecto etiam ine&longs;&longs;e docuerimus, quo pars vicinior prius afficitur; &longs;it'ne alter ordo, quo prius <lb/>fit color, dein albedo? </s> <s>& e&longs;to quòd &longs;it cur de altero hoc non meminerit Ari&longs;toteles in productio­<lb/>ne accidentis, quemadmodum in productione &longs;ub&longs;tantiæ? </s> <s>Equidem rationem coloris ibi con­<lb/>&longs;eruati credo, vbi ponuntur media quæ vocant tran&longs;itus & materiæ, qu&ecedil; &longs;anè ad certam aliquam <lb/>formam referri non po&longs;&longs;unt, &longs;unt enim propemodum infinita: media verò formæ paruo quo­<lb/>dam numero coërcentur. </s> <s>Non memini&longs;&longs;e autem de illis puto philo&longs;ophos, quòd ille ordo non <lb/>&longs;pectet accidens, quatenus accidens e&longs;t, hoc e&longs;t, quatenus e&longs;t in alio; &longs;ed quatenus &longs;ub&longs;tantiam <lb/>participat, habens in &longs;eip&longs;o vt &longs;it, & quoddam quod quid e&longs;t, quod generibus & differentiis expli­<lb/>catur, licet omnia &longs;int imperfecta &longs;ine notione &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Quoniam igitur eo nomine par e&longs;t <lb/>cur&longs;us accidentis & &longs;ub&longs;tantiæ: po&longs;tquàm nouimus e&longs;&longs;e illum ordinem in productione &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ, con&longs;imiliter etiam patet idem iudicium de productione accidentis e&longs;&longs;e faciendum. </s> <s>Con&longs;tat <lb/>etiam, vt in forma &longs;it indiuidui notio, licet de accidentis natura dubitandum e&longs;&longs;e videatur; hæc <lb/>enim per parteis accedit quæ tamen &longs;unt eiu&longs;dem rationis. </s> <s>Itaque &longs;emper id retinendum for­<lb/>mam e&longs;&longs;e indiuiduam per &longs;e quod e&longs;t &longs;ecundùm rationem, atque id communiter accidere omni <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1491"></arrow.to.target><lb/>formæ; eius enim ratio vbique eadem. </s> <s>Nanque aut non ade&longs;t, vt in generatione &longs;ub&longs;tantiæ, <lb/>aut &longs;i ade&longs;t, vt f<gap/> accidente, eiu&longs;dem e&longs;t rationis. </s> <s>Non ergo forma diuiditur, neque diui&longs;io fit <lb/>&longs;ecundùm formam, &longs;ed planè re&longs;picit materiam illa diui&longs;io. </s> <s>&longs;eruatur enim &longs;pecies eadem. </s> <s>pro­<lb/>ptereà fertur, plus & minus non variare &longs;peciem, &longs;iquidem &longs;pecies à forma, non à materia con&longs;ti­<lb/>tuatur, ea verò permanet eadem. </s> <s>Atque hæc e&longs;t planè no&longs;tra &longs;ententia de &longs;en&longs;u demon&longs;tratio­<lb/>nis 6. Phy&longs;icorum.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1491"></arrow.to.target><lb/>formæ; eius enim ratio vbique eadem. </s> <s>Nanque aut non ade&longs;t, vt in generatione &longs;ub&longs;tantiæ, <lb/>aut &longs;i ade&longs;t, vt f<gap/> accidente, eiu&longs;dem e&longs;t rationis. </s> <s>Non ergo forma diuiditur, neque diui&longs;io fit <lb/>&longs;ecundùm formam, &longs;ed planè re&longs;picit materiam illa diui&longs;io. </s> <s>&longs;eruatur enim &longs;pecies eadem. </s> <s>pro­<lb/>ptereà fertur, plus & minus non variare &longs;peciem, &longs;iquidem &longs;pecies à forma, non à materia con&longs;ti­<lb/>tuatur, ea verò permanet eadem. </s> <s>Atque hæc e&longs;t planè no&longs;tra &longs;ententia de &longs;en&longs;u demon&longs;tratio­<lb/>nis 6. Phy&longs;icorum.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1505"></arrow.to.target><lb/>rium &longs;it an'non; accipit eundem e&longs;&longs;e motum, &longs;i fiat &longs;uper circulo, aut &longs;uper recta; quandò fiat <lb/>ad idem punctum. </s> <s>Quare conati &longs;unt alij nouis quibu&longs;dam di&longs;tinctionibus adiectis propo&longs;i­<lb/>tas difficultates depellere, vtpote, Terminorum rationem e&longs;&longs;e diligenter ob&longs;eruandam. </s> <s>Etenim <lb/>non e&longs;&longs;e eandem rationem loci aëris ad ignem & terram; quippe quòd &longs;it vt infrà ad ignim, ad <lb/>terram verò vt &longs;uprà: neque eandem e&longs;&longs;e rationem cubiti & decem cubiti ad tricubitum, cùm il­<lb/>lo &longs;it maior, hoc autem minor. </s> <s>Tùm etiam motus &longs;ecum differre vel modo, vel &longs;pecie. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>albefactio &longs;pecie di&longs;tinguitur à nigrefactione; &longs;ed velox à tardo &longs;olum differt modo & per acci­<lb/>dens: neque enim &longs;unt differentiæ con&longs;tituentes, aut diuidentes, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ad omneis &longs;pecies mo­<lb/>tus pertineant. </s> <s>Ita naturale & contra naturam non e&longs;&longs;e &longs;pecies, &longs;ed modos, cùm peruagentur <lb/>omnem &longs;peciem motus: nullus enim motus e&longs;t qui non &longs;it naturalis, aut violens. </s> <s>His omnibus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1505"></arrow.to.target><lb/>rium &longs;it an'non; accipit eundem e&longs;&longs;e motum, &longs;i fiat &longs;uper circulo, aut &longs;uper recta; quandò fiat <lb/>ad idem punctum. </s> <s>Quare conati &longs;unt alij nouis quibu&longs;dam di&longs;tinctionibus adiectis propo&longs;i­<lb/>tas difficultates depellere, vtpote, Terminorum rationem e&longs;&longs;e diligenter ob&longs;eruandam. </s> <s>Etenim <lb/>non e&longs;&longs;e eandem rationem loci aëris ad ignem & terram; quippe quòd &longs;it vt infrà ad ignim, ad <lb/>terram verò vt &longs;uprà: neque eandem e&longs;&longs;e rationem cubiti & decem cubiti ad tricubitum, cùm il­<lb/>lo &longs;it maior, hoc autem minor. </s> <s>Tùm etiam motus &longs;ecum differre vel modo, vel &longs;pecie. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>albefactio &longs;pecie di&longs;tinguitur à nigrefactione; &longs;ed velox à tardo &longs;olum differt modo & per acci­<lb/>dens: neque enim &longs;unt differentiæ con&longs;tituentes, aut diuidentes, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ad omneis &longs;pecies mo­<lb/>tus pertineant. </s> <s>Ita naturale & contra naturam non e&longs;&longs;e &longs;pecies, &longs;ed modos, cùm peruagentur <lb/>omnem &longs;peciem motus: nullus enim motus e&longs;t qui non &longs;it naturalis, aut violens. </s> <s>His omnibus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1506"></arrow.to.target><lb/>receptis aliqua &longs;ub&longs;crip&longs;it eruditi&longs;simus Toletus, quæ (ni&longs;i me animus fallit) neque dubitatione <lb/>carent, neque &longs;unt pror&longs;us à repugnantia libera. </s> <s>Nempe rationem habendam e&longs;&longs;e &longs;olùm ter­<lb/>mini ad quem, in con&longs;tituendo vno ad &longs;peciem motum, termini à quo nullam; tanquam alienus <lb/>e&longs;&longs;et ab e&longs;&longs;entia & vnitate motus, quia per accidens &longs;olùm ad vnitatem &longs;pecificam pertineret: <lb/><expan abbr="mobile&qacute;">mobileque</expan>. </s> <s>excludendum; qua&longs;i nihil referret cuius'nam foret naturæ: mox rationem termini ad <lb/>quem po&longs;itam e&longs;&longs;e in habitudine ad terminum à quo. </s> <s>Nam primùm illa &longs;ecum pugnant, quòd <lb/>terminus à quo reiiciatur ab vnitate &longs;pecifica motus, & quòd terminus ad quem con&longs;i&longs;tat in ha­<lb/>bitudine termini à quo; nam &longs;i mutuò &longs;e re&longs;piciunt hi termini, in illa habitudine con&longs;i&longs;tet <expan abbr="vtiq;">vtique</expan> <lb/>vtrorumque e&longs;&longs;entia. </s> <s>Ergo quicquid ex altero con&longs;tituitur, etiam quodammodò con&longs;tituatur <lb/>ex compare nece&longs;&longs;e e&longs;t: aliter &longs;equeretur, aliquid ab e&longs;&longs;entia &longs;ua po&longs;&longs;e &longs;eparari. </s> <s>Ita enim e&longs;t in <lb/>huiu&longs;modi con&longs;equentibus, quemadmodum monebat Ari&longs;toteles. </s> <s>Quicquid ad vnius e&longs;&longs;en­<lb/>tiam pertineret, facere item ad eorum e&longs;&longs;entiam quæ pendent ab illo e&longs;&longs;entialiter. </s> <s>Deinde ab <lb/>eodem fonte petitur, quòd vnus &longs;it motus, & &longs;pecie differat. </s> <s>Sed quî di&longs;tingui pote&longs;t a&longs;cen&longs;us <lb/>& de&longs;cen&longs;us, ni&longs;i con&longs;tituta notitia terminorum &longs;uprà & infrà, & ex vtri&longs;que &longs;imul acceptis, vn­<lb/>de .&longs;. </s> <s>& quo, aut &longs;altem &longs;ubintellectis? </s> <s>Nanque, et&longs;i grauitas & de&longs;cen&longs;us eo terminantur quod | <arrow.to.target n="marg1506"></arrow.to.target><lb/>receptis aliqua &longs;ub&longs;crip&longs;it eruditi&longs;simus Toletus, quæ (ni&longs;i me animus fallit) neque dubitatione <lb/>carent, neque &longs;unt pror&longs;us à repugnantia libera. </s> <s>Nempe rationem habendam e&longs;&longs;e &longs;olùm ter­<lb/>mini ad quem, in con&longs;tituendo vno ad &longs;peciem motum, termini à quo nullam; tanquam alienus <lb/>e&longs;&longs;et ab e&longs;&longs;entia & vnitate motus, quia per accidens &longs;olùm ad vnitatem &longs;pecificam pertineret: <lb/><expan abbr="mobile&qacute;">mobileque</expan>. </s> <s>excludendum; qua&longs;i nihil referret cuius'nam foret naturæ: mox rationem termini ad <lb/>quem po&longs;itam e&longs;&longs;e in habitudine ad terminum à quo. </s> <s>Nam primùm illa &longs;ecum pugnant, quòd <lb/>terminus à quo reiiciatur ab vnitate &longs;pecifica motus, & quòd terminus ad quem con&longs;i&longs;tat in ha­<lb/>bitudine termini à quo; nam &longs;i mutuò &longs;e re&longs;piciunt hi termini, in illa habitudine con&longs;i&longs;tet <expan abbr="vtiq;">vtique</expan> <lb/>vtrorumque e&longs;&longs;entia. </s> <s>Ergo quicquid ex altero con&longs;tituitur, etiam quodammodò con&longs;tituatur <lb/>ex compare nece&longs;&longs;e e&longs;t: aliter &longs;equeretur, aliquid ab e&longs;&longs;entia &longs;ua po&longs;&longs;e &longs;eparari. </s> <s>Ita enim e&longs;t in <lb/>huiu&longs;modi con&longs;equentibus, quemadmodum monebat Ari&longs;toteles. </s> <s>Quicquid ad vnius e&longs;&longs;en­<lb/>tiam pertineret, facere item ad eorum e&longs;&longs;entiam quæ pendent ab illo e&longs;&longs;entialiter. </s> <s>Deinde ab <lb/>eodem fonte petitur, quòd vnus &longs;it motus, & &longs;pecie differat. </s> <s>Sed quî di&longs;tingui pote&longs;t a&longs;cen&longs;us <lb/>& de&longs;cen&longs;us, ni&longs;i con&longs;tituta notitia terminorum &longs;uprà & infrà, & ex vtri&longs;que &longs;imul acceptis, vn­<lb/>de .&longs;. </s> <s>& quo, aut &longs;altem &longs;ubintellectis? </s> <s>Nanque, et&longs;i grauitas & de&longs;cen&longs;us eo terminantur quod |
| <pb pagenum="217"/> | <pb pagenum="217"/> |
| <arrow.to.target n="marg1507"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t tendere ad centrum; &longs;ubintelligere quoque oportet, à quo, e&longs;t verò locus &longs;uperior & circun­<lb/>ferentia. </s> <s>Ac &longs;i a&longs;cen&longs;um & de&longs;cen&longs;um ad &longs;uum locum in aëre &longs;ignificare voluëro; liquidò con­<lb/>&longs;tat de&longs;cen&longs;um illò e&longs;&longs;e loco &longs;uperiore, ab inferiore verò e&longs;&longs;e a&longs;cen&longs;um. </s> <s>alia prætereo, de quibus <lb/>olim, dum terminum à quo etiam motus e&longs;&longs;entiam complere docui. </s> <s>Si ergo terminus à quo <lb/>nece&longs;&longs;ariò requiritur, quo determinantur a&longs;cen&longs;us, atque de&longs;cen&longs;us, & per ip&longs;um vnum motum <lb/>e&longs;&longs;e oportebit, & à c&ecedil;teris &longs;pecie di&longs;tingui. </s> <s>Po&longs;tremò qui &longs;eparat à mobili con&longs;equentia motum, <lb/>is profectò periclitatur, ne phy&longs;icas rationeis ab&longs;trahat à &longs;ubiecto; deinde ne po&longs;sit ex differentii: <lb/>motuum &longs;implicium, corporum &longs;implicium numerum inuenire, &longs;i vnus ad &longs;peciem motus non <lb/>flagitaret vnam &longs;peciem &longs;ubiecti. </s> <s><expan abbr="Multo&qacute;">Multoque</expan>. </s> <s>magis id nobis concedent, opinor, qui certorum acci­<lb/>dentium non per accidens certum quoque &longs;ubiectum ponunt. </s> <s>Nam cùm motus &longs;it forma, &longs;ed <lb/>illa quidem imperfecta; &longs;icut forma perfecta certum &longs;ubiectum po&longs;tulat, & certam habilitatem <lb/>requirit; &longs;ic & motus qui e&longs;t actus eius habilitatis, de&longs;iderabit certum &longs;ubiectum. </s> <s>Dices fortè <lb/>pro ip&longs;is de e&longs;&longs;entia quidem motus e&longs;&longs;e, quòd certum habeat &longs;ubiectum, &longs;ed de eo quòd ad <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> &longs;it vnus, haud quaquam. </s> <s>qua&longs;i verò non fit eadem origo e&longs;&longs;enti&ecedil; & attributorum. </s> <s>Sed mi&longs;&longs;a <lb/>h&ecedil;c faciamus. </s> <s>quid de graui & leui &longs;impliciter, vbi vna <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> ratio, & de graui & leui <expan abbr="quo-dãmodo">quo­<lb/>dammodo</expan>, vbi du&ecedil; rationes? </s> <s><expan abbr="qũo">quno</expan> vnus motus in illis, in his verò duplex, ni&longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> mobilis habeatur? <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg1507"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t tendere ad centrum; &longs;ubintelligere quoque oportet, à quo, e&longs;t verò locus &longs;uperior & circun­<lb/>ferentia. </s> <s>Ac &longs;i a&longs;cen&longs;um & de&longs;cen&longs;um ad &longs;uum locum in aëre &longs;ignificare voluëro; liquidò con­<lb/>&longs;tat de&longs;cen&longs;um illò e&longs;&longs;e loco &longs;uperiore, ab inferiore verò e&longs;&longs;e a&longs;cen&longs;um. </s> <s>alia prætereo, de quibus <lb/>olim, dum terminum à quo etiam motus e&longs;&longs;entiam complere docui. </s> <s>Si ergo terminus à quo <lb/>nece&longs;&longs;ariò requiritur, quo determinantur a&longs;cen&longs;us, atque de&longs;cen&longs;us, & per ip&longs;um vnum motum <lb/>e&longs;&longs;e oportebit, & à c&ecedil;teris &longs;pecie di&longs;tingui. </s> <s>Po&longs;tremò qui &longs;eparat à mobili con&longs;equentia motum, <lb/>is profectò periclitatur, ne phy&longs;icas rationeis ab&longs;trahat à &longs;ubiecto; deinde ne po&longs;sit ex differentii: <lb/>motuum &longs;implicium, corporum &longs;implicium numerum inuenire, &longs;i vnus ad &longs;peciem motus non <lb/>flagitaret vnam &longs;peciem &longs;ubiecti. </s> <s><expan abbr="Multo&qacute;">Multoque</expan>. </s> <s>magis id nobis concedent, opinor, qui certorum acci­<lb/>dentium non per accidens certum quoque &longs;ubiectum ponunt. </s> <s>Nam cùm motus &longs;it forma, &longs;ed <lb/>illa quidem imperfecta; &longs;icut forma perfecta certum &longs;ubiectum po&longs;tulat, & certam habilitatem <lb/>requirit; &longs;ic & motus qui e&longs;t actus eius habilitatis, de&longs;iderabit certum &longs;ubiectum. </s> <s>Dices fortè <lb/>pro ip&longs;is de e&longs;&longs;entia quidem motus e&longs;&longs;e, quòd certum habeat &longs;ubiectum, &longs;ed de eo quòd ad <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> &longs;it vnus, haud quaquam. </s> <s>qua&longs;i verò non fit eadem origo e&longs;&longs;enti&ecedil; & attributorum. </s> <s>Sed mi&longs;&longs;a <lb/>h&ecedil;c faciamus. </s> <s>quid de graui & leui &longs;impliciter, vbi vna <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> ratio, & de graui & leui <expan abbr="quo-dãmodo">quo­<lb/>dammodo</expan>, vbi du&ecedil; rationes? </s> <s><expan abbr="qũo">quomodo</expan> vnus motus in illis, in his verò duplex, ni&longs;i <expan abbr="rõ">ratio</expan> mobilis habeatur? <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg1508"></arrow.to.target><lb/>Idcirco &longs;i motus &longs;pecie diuer&longs;os a&longs;&longs;equi velimus, altius aliquantò &longs;peciei con&longs;tituendæ ratio repe­<lb/>tenda e&longs;t. </s> <s>Etenim &longs;pecies nonnunquam ab aliquo principio ducitur quod &longs;impliciter in natura <lb/>non e&longs;t nece&longs;&longs;arium, &longs;ed tamen ine&longs;t perpetuò in illo quod &longs;peciei &longs;ubiicitur, vt .&longs;. </s> <s>ex eo mens no­<lb/>&longs;tra &longs;e&longs;e applicet ad eam rem concipiendam, vt &longs;ublimium &longs;pecies, quæ nihil ordinatum habent <lb/>in natura, cometes, inquam, & ignes in &longs;ublimi, quorum &longs;pecies à figuris petuntur, vt criniti, bar­<lb/>bati, caudari vocentur, & illi capræ, &longs;telle di&longs;currentes, vrcei, trabes, & denique illæ &longs;pecies ha­<lb/>beantur ad quæ &longs;ignificanda nomen proprium excogitatum e&longs;t. </s> <s>Secundò &longs;pecies etiam ab ad­<lb/>uentitio quodam & extrin&longs;ecus adiuncto &longs;umitur, &longs;ine quo &longs;anè materia con&longs;eruaretur, &longs;ed ta­<lb/>men &longs;ine illo non faceret officium, quod facit cum adiuncto, vbi .&longs;. </s> <s>&longs;ub&longs;tantia maneant, &longs;ed offi­<lb/>cium &longs;ine adiuncto non faciat. </s> <s>talis ordinis &longs;unt &longs;anguis & &longs;piritus, quibus &longs;i calorem adimas, <lb/>&longs;ub&longs;tantia, quæ e&longs;t materia, & mixtum con&longs;eruatur, &longs;ed munus eorum nullum exi&longs;tit &longs;ine calore; <lb/>calor ille aliunde influit; nihilominus, quia vim fungendi officio materiæ præbet, ex eo ratio &longs;pe­<lb/>ciei &longs;umitur. </s> <s>Tertiò &longs;pecies verè ex internis principiis ducitur quibus nihil extrin&longs;ecus accedat, <lb/>&longs;ed ip&longs;a per &longs;e&longs;e &longs;ufficiant ad omne munus naturale præ&longs;tandum, & in &longs;eip&longs;is habeant omne &longs;ui <lb/> | <arrow.to.target n="marg1508"></arrow.to.target><lb/>Idcirco &longs;i motus &longs;pecie diuer&longs;os a&longs;&longs;equi velimus, altius aliquantò &longs;peciei con&longs;tituendæ ratio repe­<lb/>tenda e&longs;t. </s> <s>Etenim &longs;pecies nonnunquam ab aliquo principio ducitur quod &longs;impliciter in natura <lb/>non e&longs;t nece&longs;&longs;arium, &longs;ed tamen ine&longs;t perpetuò in illo quod &longs;peciei &longs;ubiicitur, vt .&longs;. </s> <s>ex eo mens no­<lb/>&longs;tra &longs;e&longs;e applicet ad eam rem concipiendam, vt &longs;ublimium &longs;pecies, quæ nihil ordinatum habent <lb/>in natura, cometes, inquam, & ignes in &longs;ublimi, quorum &longs;pecies à figuris petuntur, vt criniti, bar­<lb/>bati, caudari vocentur, & illi capræ, &longs;tellæ di&longs;currentes, vrcei, trabes, & denique illæ &longs;pecies ha­<lb/>beantur ad quæ &longs;ignificanda nomen proprium excogitatum e&longs;t. </s> <s>Secundò &longs;pecies etiam ab ad­<lb/>uentitio quodam & extrin&longs;ecus adiuncto &longs;umitur, &longs;ine quo &longs;anè materia con&longs;eruaretur, &longs;ed ta­<lb/>men &longs;ine illo non faceret officium, quod facit cum adiuncto, vbi .&longs;. </s> <s>&longs;ub&longs;tantia maneant, &longs;ed offi­<lb/>cium &longs;ine adiuncto non faciat. </s> <s>talis ordinis &longs;unt &longs;anguis & &longs;piritus, quibus &longs;i calorem adimas, <lb/>&longs;ub&longs;tantia, quæ e&longs;t materia, & mixtum con&longs;eruatur, &longs;ed munus eorum nullum exi&longs;tit &longs;ine calore; <lb/>calor ille aliunde influit; nihilominus, quia vim fungendi officio materiæ præbet, ex eo ratio &longs;pe­<lb/>ciei &longs;umitur. </s> <s>Tertiò &longs;pecies verè ex internis principiis ducitur quibus nihil extrin&longs;ecus accedat, <lb/>&longs;ed ip&longs;a per &longs;e&longs;e &longs;ufficiant ad omne munus naturale præ&longs;tandum, & in &longs;eip&longs;is habeant omne &longs;ui <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1509"></arrow.to.target><lb/>præ&longs;idium. </s> <s>tales &longs;unt &longs;pecies perfectæ quæ ordinem nece&longs;&longs;arium in natura con&longs;ecutæ &longs;unt; &longs;ine <lb/>quibus vniuer&longs;um mancum & imperfectum foret. </s> <s>Et &longs;pecies motus etiam non vniu&longs;modi &longs;unt, <lb/>quandò aliquæ, neque &longs;unt omninò nece&longs;&longs;ariæ, & id habent &longs;olùm, quòd ex quodam acce&longs;&longs;orio <lb/>nunc no&longs;tra certum quid concipiat. </s> <s>Inde &longs;altatio & ambulatio di&longs;tinguuntur: etiam &longs;i &longs;uper <lb/>eodem &longs;patio fiant: neque enim &longs;altatio, aut rotatio nece&longs;&longs;aria: &longs;ed certa conditione actio illa <lb/>terminatur, cui proprium nomen impo&longs;itum e&longs;t, & ita &longs;pecies effecta. </s> <s>Sic &longs;i ab eodem ad idem <lb/>punctum rectà aut circulo mobile reuertatur, diuer&longs;a &longs;pecies & motus, & ille progre&longs;&longs;us e&longs;t, alter <lb/>verò conuer&longs;io. </s> <s>Sed vt vides, externum hoc e&longs;t, neque certum ordinem habet, nece&longs;sitatemúe <lb/>in natura. </s> <s>Ex hoc &longs;i &longs;pecies motus di&longs;tinguantur, nihil e&longs;t incommodi: verum, non hoc &longs;olum <lb/>&longs;peciem motus hoc modo variabit, &longs;ed quodcunque aliud præ&longs;entia cuius ip&longs;a res immutabitur, <lb/>vt &longs;iquis celeri &longs;altationi pyrrhichij, tard&ecedil; verò &longs;pond&ecedil;i nomen a&longs;signauerit, variam &longs;peciem &longs;al­<lb/>tationis effecerit; & tamen velox & tardum in motu &longs;unt accidentia, non ob aliud ni&longs;i quam mo­<lb/>tum certa illa conditione re&longs;trinxit, & illi nomen dedit. </s> <s>Hoc igitur modo multiplicantur &longs;pe­<lb/>cies motus; neque ill&ecedil; &longs;olum cau&longs;&longs;æ quas interpretes credunt &longs;peciem immutabunt; &longs;ed &longs;i po­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1509"></arrow.to.target><lb/>præ&longs;idium. </s> <s>tales &longs;unt &longs;pecies perfectæ quæ ordinem nece&longs;&longs;arium in natura con&longs;ecutæ &longs;unt; &longs;ine <lb/>quibus vniuer&longs;um mancum & imperfectum foret. </s> <s>Et &longs;pecies motus etiam non vniu&longs;modi &longs;unt, <lb/>quandò aliquæ, neque &longs;unt omninò nece&longs;&longs;ariæ, & id habent &longs;olùm, quòd ex quodam acce&longs;&longs;orio <lb/>nunc no&longs;tra certum quid concipiat. </s> <s>Inde &longs;altatio & ambulatio di&longs;tinguuntur: etiam &longs;i &longs;uper <lb/>eodem &longs;patio fiant: neque enim &longs;altatio, aut rotatio nece&longs;&longs;aria: &longs;ed certa conditione actio illa <lb/>terminatur, cui proprium nomen impo&longs;itum e&longs;t, & ita &longs;pecies effecta. </s> <s>Sic &longs;i ab eodem ad idem <lb/>punctum rectà aut circulo mobile reuertatur, diuer&longs;a &longs;pecies & motus, & ille progre&longs;&longs;us e&longs;t, alter <lb/>verò conuer&longs;io. </s> <s>Sed vt vides, externum hoc e&longs;t, neque certum ordinem habet, nece&longs;sitatemúe <lb/>in natura. </s> <s>Ex hoc &longs;i &longs;pecies motus di&longs;tinguantur, nihil e&longs;t incommodi: verum, non hoc &longs;olum <lb/>&longs;peciem motus hoc modo variabit, &longs;ed quodcunque aliud præ&longs;entia cuius ip&longs;a res immutabitur, <lb/>vt &longs;iquis celeri &longs;altationi pyrrhichij, tard&ecedil; verò &longs;pond&ecedil;i nomen a&longs;signauerit, variam &longs;peciem &longs;al­<lb/>tationis effecerit; & tamen velox & tardum in motu &longs;unt accidentia, non ob aliud ni&longs;i quam mo­<lb/>tum certa illa conditione re&longs;trinxit, & illi nomen dedit. </s> <s>Hoc igitur modo multiplicantur &longs;pe­<lb/>cies motus; neque ill&ecedil; &longs;olum cau&longs;&longs;æ quas interpretes credunt &longs;peciem immutabunt; &longs;ed &longs;i po­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1510"></arrow.to.target><lb/>pulo placebit, innumeræ fingi poterunt, vt etiam certa fortio fu&longs;i à quaque muliercula facta &longs;pe­<lb/>ciem innouatura &longs;it, veluti, &longs;i digitis contractis fiat. </s> <s>C&ecedil;terùm hæc &longs;peciei ratio mittatur: eam <lb/><expan abbr="att&etilde;damus">attendamus</expan> quæ à natura in&longs;tituta e&longs;t, & &longs;ine qua labefactari po&longs;sit ordo vniuer&longs;i, quæ item ab in­<lb/>ternis principiis &longs;olummodò pendet, & in &longs;e ip&longs;a, vt &longs;ic dicam, omnem &longs;pem reponit &longs;ui. </s> <s>Quæ <lb/>igitur ad vnum ad &longs;peciem motum con&longs;tituendum afferri &longs;olent, ex duobus ordinibus accipiun­<lb/>tur; aut enim complent e&longs;&longs;entiam motus, aut ea con&longs;equuntur. </s> <s>Nos de vtroque ordine di&longs;&longs;ere­<lb/>mus; primùm verò de iis, vnde motus e&longs;&longs;entia deriuatur. </s> <s>Igitur ea qu&ecedil; motum con&longs;tituunt; tria <lb/>&longs;unt (vt optimè no&longs;ti) vterque terminus & &longs;ubiectum. </s> <s>Verùm, &longs;icut ex iis exi&longs;tit motus, ita quo­<lb/>que a&longs;&longs;ecutus e&longs;t quòd &longs;it vnus. </s> <s>Eadem enim principia &longs;unt ex quibus & res exi&longs;tit, atque item <lb/>e&longs;t vna. </s> <s>Horum verò primæ &longs;unt partes termini ad quem, vltimi & perfecti; cùm hic præcipuè <lb/>&longs;it vnus, & forma, & finis quibus omnia præfiniuntur. </s> <s>Secundæ dantur termino à quo; cùm <lb/>vtrique termini inter &longs;e re&longs;piciant; vt, neque etiam cogitatione alter ab altero diuelli po&longs;sit. <lb/></s> <s>Atque hic vnus e&longs;t primus & adæquatus; nempe contrarius. </s> <s>Nam quanuis &longs;it contrarius termi­<lb/>no ad quem, nec è duobus contrariis vna &longs;pecies exi&longs;tere po&longs;&longs;e videatur. </s> <s>At e&longs;t contrarius, vt <lb/>album nigro: vt terminus à quo præ&longs;efert habitudinem ad terminum ad quem. </s> <s>Neque enim | <arrow.to.target n="marg1510"></arrow.to.target><lb/>pulo placebit, innumeræ fingi poterunt, vt etiam certa fortio fu&longs;i à quaque muliercula facta &longs;pe­<lb/>ciem innouatura &longs;it, veluti, &longs;i digitis contractis fiat. </s> <s>C&ecedil;terùm hæc &longs;peciei ratio mittatur: eam <lb/><expan abbr="att&etilde;damus">attendamus</expan> quæ à natura in&longs;tituta e&longs;t, & &longs;ine qua labefactari po&longs;sit ordo vniuer&longs;i, quæ item ab in­<lb/>ternis principiis &longs;olummodò pendet, & in &longs;e ip&longs;a, vt &longs;ic dicam, omnem &longs;pem reponit &longs;ui. </s> <s>Quæ <lb/>igitur ad vnum ad &longs;peciem motum con&longs;tituendum afferri &longs;olent, ex duobus ordinibus accipiun­<lb/>tur; aut enim complent e&longs;&longs;entiam motus, aut ea con&longs;equuntur. </s> <s>Nos de vtroque ordine di&longs;&longs;ere­<lb/>mus; primùm verò de iis, vnde motus e&longs;&longs;entia deriuatur. </s> <s>Igitur ea qu&ecedil; motum con&longs;tituunt; tria <lb/>&longs;unt (vt optimè no&longs;ti) vterque terminus & &longs;ubiectum. </s> <s>Verùm, &longs;icut ex iis exi&longs;tit motus, ita quo­<lb/>que a&longs;&longs;ecutus e&longs;t quòd &longs;it vnus. </s> <s>Eadem enim principia &longs;unt ex quibus & res exi&longs;tit, atque item <lb/>e&longs;t vna. </s> <s>Horum verò primæ &longs;unt partes termini ad quem, vltimi & perfecti; cùm hic præcipuè <lb/>&longs;it vnus, & forma, & finis quibus omnia præfiniuntur. </s> <s>Secundæ dantur termino à quo; cùm <lb/>vtrique termini inter &longs;e re&longs;piciant; vt, neque etiam cogitatione alter ab altero diuelli po&longs;sit. <lb/></s> <s>Atque hic vnus e&longs;t primus & adæquatus; nempe contrarius. </s> <s>Nam quanuis &longs;it contrarius termi­<lb/>no ad quem, nec è duobus contrariis vna &longs;pecies exi&longs;tere po&longs;&longs;e videatur. </s> <s>At e&longs;t contrarius, vt <lb/>album nigro: vt terminus à quo præ&longs;efert habitudinem ad terminum ad quem. </s> <s>Neque enim |
| <pb pagenum="218"/>album, aut nigrum &longs;unt termini motus &longs;impliciter, &longs;ed tunc termini euadunt, cùm alter qui e&longs;t <lb/> | <pb pagenum="218"/>album, aut nigrum &longs;unt termini motus &longs;impliciter, &longs;ed tunc termini euadunt, cùm alter qui e&longs;t <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HIS ea &longs;uccedunt ex quibus vnus numero motus con&longs;tituitur; id quod anteà dictum e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;&longs;e re cum continuitate ip&longs;ius. </s> <s>E&longs;&longs;e autem vnum numero motum dupliciter euenit, vno <lb/>quidem modo intrin&longs;ecus, quod illi commune e&longs;t cum aliis <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>. </s> <s>petitur verò ab eo, quòd <lb/>vnum &longs;it numero &longs;ubiectum; atque altero extrin&longs;ecus; & hic iterum duplex, vnus qui genera­<lb/>tim pertinet ad omnia continua cuius beneficio continui partes, cùm inter &longs;e iunguntur, efficiunt <lb/>vnum totum continuum; id dici &longs;olet effectiuè. </s> <s>alter qui &longs;uiip&longs;ius e&longs;t proprius, de quo nos aliis <lb/>dimi&longs;sis in præ&longs;enti capite di&longs;&longs;eremus: nanque hic ille e&longs;t qui motus continuationem producit. <lb/></s> <s>Continua <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt multis aliis modis. </s> <s>Hìc nobis de hac continuatione &longs;peciatim <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Porrò multa de&longs;iderat continuatio motus, primùm &longs;anè vt idem &longs;it ad &longs;peciem: nam &longs;i motus <lb/>&longs;pecie &longs;eparentur; contigui certè e&longs;&longs;e queunt, non tamen continui; veluti &longs;i dum me parumper <lb/>exercui, c&ecedil;perim calefieri; non rectè calefactio continuata cum exercitatione, &longs;ed ip&longs;i proxima & <lb/>contigua dicetur. </s> <s>Tum quòd vnus numero &longs;it terminus ad quem; &longs;iquidem &longs;i eadem &longs;tupa con­<lb/>tinuo tempore rarefieret, deinde combureretur, non diceretur idcirco motus continuus. </s> <s>Deinde <arrow.to.target n="marg1524"></arrow.to.target><lb/>ne quid temporis intermittatur, quanuis aliquid rei po&longs;sit intermitti: quandoquidem & ambu­<lb/>latio, & &longs;altatio continuæ &longs;unt; licet non &longs;emper terra tangatur &longs;uper qua fiunt eiu&longs;modi motus, <lb/>ac fidicen continuè &longs;onuit; tamet&longs;i à prima ad vltimam chordam c&ecedil;teris intermi&longs;sis pul&longs;ando <lb/>procedit. </s> <s>Nam &longs;ubiectum motus, vt in &longs;altando animal, & in pul&longs;ando manus, aut aër <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> <lb/>ce&longs;&longs;at in &longs;ono. </s> <s>Dubitari potuit, vtrum'ne continuitas &longs;patij requiratur: nanque ab Ari&longs;totele <lb/>prætermi&longs;&longs;a e&longs;t, & exempla allata per&longs;uadent nullam eius e&longs;&longs;e nece&longs;sitatem. </s> <s>Neque verò &longs;em­<lb/>per ea continua &longs;unt per quæ fit motus, vt &longs;iquid ex igni per aërem & aquam ruat in terram. <lb/></s> <s>Mihi tamen oppo&longs;itum videtur; proptereà quòd &longs;i motus continuatur; id etiam continuum &longs;it <lb/>oportet &longs;ecundùm quod fit motus: nil e&longs;t enim aliud motus àc forma fluens; hæc verò &longs;patium <lb/>e&longs;t in latione, quod quemadmodum inter centrum & circunferentiam mundi continuum &longs;it, &longs;u­<lb/>prà expo&longs;itum e&longs;t. </s> <s>Neque terra verum e&longs;t &longs;patium, &longs;uper quo &longs;altatio fiat, &longs;ed ea linea, quam <lb/>&longs;altans in toto &longs;uo motu de&longs;cribit. </s> <s>Eodem planè modo de proiectorum motu dicendum, quoad <lb/>aliena vi concitantur: nanque aëris partes eodem non &longs;unt noua iugiter veteri &longs;uccedente, ta­<lb/>men eadem e&longs;t linea &longs;uper qua fertur. </s> <s>Nec omi&longs;&longs;am fui&longs;&longs;e hanc conditionem ab Ari&longs;totele pu­ | <s>HIS ea &longs;uccedunt ex quibus vnus numero motus con&longs;tituitur; id quod anteà dictum e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;&longs;e re cum continuitate ip&longs;ius. </s> <s>E&longs;&longs;e autem vnum numero motum dupliciter euenit, vno <lb/>quidem modo intrin&longs;ecus, quod illi commune e&longs;t cum aliis <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>. </s> <s>petitur verò ab eo, quòd <lb/>vnum &longs;it numero &longs;ubiectum; atque altero extrin&longs;ecus; & hic iterum duplex, vnus qui genera­<lb/>tim pertinet ad omnia continua cuius beneficio continui partes, cùm inter &longs;e iunguntur, efficiunt <lb/>vnum totum continuum; id dici &longs;olet effectiuè. </s> <s>alter qui &longs;uiip&longs;ius e&longs;t proprius, de quo nos aliis <lb/>dimi&longs;sis in præ&longs;enti capite di&longs;&longs;eremus: nanque hic ille e&longs;t qui motus continuationem producit. <lb/></s> <s>Continua <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt multis aliis modis. </s> <s>Hìc nobis de hac continuatione &longs;peciatim <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Porrò multa de&longs;iderat continuatio motus, primùm &longs;anè vt idem &longs;it ad &longs;peciem: nam &longs;i motus <lb/>&longs;pecie &longs;eparentur; contigui certè e&longs;&longs;e queunt, non tamen continui; veluti &longs;i dum me parumper <lb/>exercui, c&ecedil;perim calefieri; non rectè calefactio continuata cum exercitatione, &longs;ed ip&longs;i proxima & <lb/>contigua dicetur. </s> <s>Tum quòd vnus numero &longs;it terminus ad quem; &longs;iquidem &longs;i eadem &longs;tupa con­<lb/>tinuo tempore rarefieret, deinde combureretur, non diceretur idcirco motus continuus. </s> <s>Deinde <arrow.to.target n="marg1524"></arrow.to.target><lb/>ne quid temporis intermittatur, quanuis aliquid rei po&longs;sit intermitti: quandoquidem & ambu­<lb/>latio, & &longs;altatio continuæ &longs;unt; licet non &longs;emper terra tangatur &longs;uper qua fiunt eiu&longs;modi motus, <lb/>ac fidicen continuè &longs;onuit; tamet&longs;i à prima ad vltimam chordam c&ecedil;teris intermi&longs;sis pul&longs;ando <lb/>procedit. </s> <s>Nam &longs;ubiectum motus, vt in &longs;altando animal, & in pul&longs;ando manus, aut aër <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> <lb/>ce&longs;&longs;at in &longs;ono. </s> <s>Dubitari potuit, vtrum'ne continuitas &longs;patij requiratur: nanque ab Ari&longs;totele <lb/>prætermi&longs;&longs;a e&longs;t, & exempla allata per&longs;uadent nullam eius e&longs;&longs;e nece&longs;sitatem. </s> <s>Neque verò &longs;em­<lb/>per ea continua &longs;unt per quæ fit motus, vt &longs;iquid ex igni per aërem & aquam ruat in terram. <lb/></s> <s>Mihi tamen oppo&longs;itum videtur; proptereà quòd &longs;i motus continuatur; id etiam continuum &longs;it <lb/>oportet &longs;ecundùm quod fit motus: nil e&longs;t enim aliud motus àc forma fluens; hæc verò &longs;patium <lb/>e&longs;t in latione, quod quemadmodum inter centrum & circunferentiam mundi continuum &longs;it, &longs;u­<lb/>prà expo&longs;itum e&longs;t. </s> <s>Neque terra verum e&longs;t &longs;patium, &longs;uper quo &longs;altatio fiat, &longs;ed ea linea, quam <lb/>&longs;altans in toto &longs;uo motu de&longs;cribit. </s> <s>Eodem planè modo de proiectorum motu dicendum, quoad <lb/>aliena vi concitantur: nanque aëris partes eodem non &longs;unt noua iugiter veteri &longs;uccedente, ta­<lb/>men eadem e&longs;t linea &longs;uper qua fertur. </s> <s>Nec omi&longs;&longs;am fui&longs;&longs;e hanc conditionem ab Ari&longs;totele pu­ |
| <pb pagenum="221"/> | <pb pagenum="221"/> |
| <arrow.to.target n="marg1525"></arrow.to.target><lb/>tamus, &longs;ed eam in vnitate termini ad quem contineri profitemur: ip&longs;e enim e&longs;t veluti forma, & <lb/>c&ecedil;tera continet tanquam materiam. </s> <s>Quare efficitur, vt &longs;i motus interpelletur, non &longs;it vnus ter­<lb/>minus ad quem, &longs;ed totidem quot interpellationes extiterint, & proinde totidem motus quot <lb/>termini actu interce&longs;&longs;erint. </s> <s>hic locus e&longs;t in latione, &longs;iue ip&longs;um vbi, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> materies e&longs;t &longs;patium. <lb/></s> <s>Quapropter non intermi&longs;sionem &longs;patij, &longs;ed rei notauit præceptor, qu&ecedil; communiter ine&longs;&longs;e pote&longs;t <lb/>in omni genere motus: nam verbigratia cibus continue coquitur, licet aliqua eius pars cruda re­<lb/>maneat. </s> <s>Res autem ip&longs;um &longs;uppo&longs;itum e&longs;t motus; &longs;patium, vel illi proportione re&longs;pondens e&longs;t <lb/>pars &longs;ubiecti, &longs;ecundùm quòd fit motus. </s> <s>Mobile quoque vnum e&longs;&longs;e debet. </s> <s>Nam neque vnus, <lb/>neque continuus e&longs;t ille motus quem, po&longs;tquàm ego quieuero, facit famulus meus. </s> <s>Hoc autem <lb/>mobile, vt vnum e&longs;&longs;e debeat, anteà dictum e&longs;t, atque vnum vt indiuiduum: &longs;i <foreign lang="greek">to\ u(posa\n</foreign> .i. </s> <s>&longs;up­<lb/>po&longs;itum re&longs;picias, quod actu exi&longs;tit eo modo quem non multò prius indicauimus: quemadmo­<lb/>dum verò e&longs;&longs;e po&longs;sit, tum cogno&longs;ces, cum de formarum multitudine di&longs;ceptabitur. </s> <s>Sic non nu­<lb/>mero, vel &longs;pecie diuer&longs;um e&longs;&longs;e dicemus canis viui primùm, deinde mortui de&longs;cen&longs;um. </s> <s>Non ne­<lb/>ce&longs;&longs;e verò e&longs;t vt mouens &longs;it vnum. </s> <s>Nam &longs;i, velut in ludo quodam Athenis fieri &longs;olebat, fax de <lb/>manu tradatur in manum; nil profectò vetat, quin continuè moueatur, quòd enim de&longs;cen&longs;us il­<lb/>le quo canis agitur <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> cadauer, &longs;it continuus, ex eo probatur, quòd motus ille finiretur vl­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1525"></arrow.to.target><lb/>tamus, &longs;ed eam in vnitate termini ad quem contineri profitemur: ip&longs;e enim e&longs;t veluti forma, & <lb/>c&ecedil;tera continet tanquam materiam. </s> <s>Quare efficitur, vt &longs;i motus interpelletur, non &longs;it vnus ter­<lb/>minus ad quem, &longs;ed totidem quot interpellationes extiterint, & proinde totidem motus quot <lb/>termini actu interce&longs;&longs;erint. </s> <s>hic locus e&longs;t in latione, &longs;iue ip&longs;um vbi, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> materies e&longs;t &longs;patium. <lb/></s> <s>Quapropter non intermi&longs;sionem &longs;patij, &longs;ed rei notauit præceptor, qu&ecedil; communiter ine&longs;&longs;e pote&longs;t <lb/>in omni genere motus: nam verbigratia cibus continue coquitur, licet aliqua eius pars cruda re­<lb/>maneat. </s> <s>Res autem ip&longs;um &longs;uppo&longs;itum e&longs;t motus; &longs;patium, vel illi proportione re&longs;pondens e&longs;t <lb/>pars &longs;ubiecti, &longs;ecundùm quòd fit motus. </s> <s>Mobile quoque vnum e&longs;&longs;e debet. </s> <s>Nam neque vnus, <lb/>neque continuus e&longs;t ille motus quem, po&longs;tquàm ego quieuero, facit famulus meus. </s> <s>Hoc autem <lb/>mobile, vt vnum e&longs;&longs;e debeat, anteà dictum e&longs;t, atque vnum vt indiuiduum: &longs;i <foreign lang="greek">to\ u(posta\n</foreign> .i. </s> <s>&longs;up­<lb/>po&longs;itum re&longs;picias, quod actu exi&longs;tit eo modo quem non multò prius indicauimus: quemadmo­<lb/>dum verò e&longs;&longs;e po&longs;sit, tum cogno&longs;ces, cum de formarum multitudine di&longs;ceptabitur. </s> <s>Sic non nu­<lb/>mero, vel &longs;pecie diuer&longs;um e&longs;&longs;e dicemus canis viui primùm, deinde mortui de&longs;cen&longs;um. </s> <s>Non ne­<lb/>ce&longs;&longs;e verò e&longs;t vt mouens &longs;it vnum. </s> <s>Nam &longs;i, velut in ludo quodam Athenis fieri &longs;olebat, fax de <lb/>manu tradatur in manum; nil profectò vetat, quin continuè moueatur, quòd enim de&longs;cen&longs;us il­<lb/>le quo canis agitur <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> cadauer, &longs;it continuus, ex eo probatur, quòd motus ille finiretur vl­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1526"></arrow.to.target><lb/>timo non e&longs;&longs;e; cùm tamen de&longs;inat in vltimum e&longs;&longs;e, &longs;iue &longs;it &longs;ecundùm, &longs;eu præter naturam: ne­<lb/>que enim forma aliqua pote&longs;t a&longs;signari qua motus ille terminetur: etenim nullum <expan abbr="punctũ">punctum</expan> tem­<lb/>poris e&longs;t in quo non &longs;it motus: aut ergo continui &longs;unt duo diuer&longs;i motus, aut contigui: nec con­<lb/>tigui &longs;anè, quia prioris e&longs;t aliquis terminus, vt &longs;anationis cui &longs;uccedit ambulatio: quocirca con­<lb/>tinuos e&longs;&longs;e dicendum e&longs;t. </s> <s>&longs;i graue &longs;uppo&longs;itum facimus in de&longs;cen&longs;u, remanet idem: ergo & idem <lb/>motus. </s> <s>&longs;i fingas animal, aut tale animal e&longs;&longs;e &longs;uppo&longs;itum, &longs;pecie variata multò magis apparere de­<lb/>bebit variatio motus quæ &longs;e&longs;e o&longs;tendit in ea vici&longs;situdine, altero quidem aliqua euidente forma <lb/>finito; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>magis, quo motus & quies &longs;unt magis euidentia, quàm &longs;int formæ quæ &longs;ubiacent, & <lb/>ea quæ &longs;pecie di&longs;tinguuntur, multò item magis numero &longs;eparantur, vt hic homo ab hoc equo, <lb/>quàm ab homine alio. </s> <s>sed enim quanuis hæc omnino vera e&longs;&longs;e credamus; attamen nonnullis <lb/>dubitationibus implicata &longs;unt. </s> <s>&longs;iquidem & eos motus qui &longs;pecie differunt, continuari po&longs;&longs;e cen­<lb/>&longs;eas, neque conditionem temporis adhibitam nece&longs;&longs;ariò fui&longs;&longs;e inter motus oppo&longs;itos: illud qui­<lb/>dem; quia &longs;i fingamus lapidem magna vi atque conatu impelli v&longs;que ad medium mundi, & ni­<lb/>hil ob&longs;tet; impetus ille continuabitur, & lapidem feret vltra centrum. </s> <s>Atqui ad centrum v&longs;que <lb/> | <arrow.to.target n="marg1526"></arrow.to.target><lb/>timo non e&longs;&longs;e; cùm tamen de&longs;inat in vltimum e&longs;&longs;e, &longs;iue &longs;it &longs;ecundùm, &longs;eu præter naturam: ne­<lb/>que enim forma aliqua pote&longs;t a&longs;signari qua motus ille terminetur: etenim nullum <expan abbr="punctũ">punctum</expan> tem­<lb/>poris e&longs;t in quo non &longs;it motus: aut ergo continui &longs;unt duo diuer&longs;i motus, aut contigui: nec con­<lb/>tigui &longs;anè, quia prioris e&longs;t aliquis terminus, vt &longs;anationis cui &longs;uccedit ambulatio: quocirca con­<lb/>tinuos e&longs;&longs;e dicendum e&longs;t. </s> <s>&longs;i graue &longs;uppo&longs;itum facimus in de&longs;cen&longs;u, remanet idem: ergo & idem <lb/>motus. </s> <s>&longs;i fingas animal, aut tale animal e&longs;&longs;e &longs;uppo&longs;itum, &longs;pecie variata multò magis apparere de­<lb/>bebit variatio motus quæ &longs;e&longs;e o&longs;tendit in ea vici&longs;situdine, altero quidem aliqua euidente forma <lb/>finito; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>magis, quo motus & quies &longs;unt magis euidentia, quàm &longs;int formæ quæ &longs;ubiacent, & <lb/>ea quæ &longs;pecie di&longs;tinguuntur, multò item magis numero &longs;eparantur, vt hic homo ab hoc equo, <lb/>quàm ab homine alio. </s> <s>sed enim quanuis hæc omnino vera e&longs;&longs;e credamus; attamen nonnullis <lb/>dubitationibus implicata &longs;unt. </s> <s>&longs;iquidem & eos motus qui &longs;pecie differunt, continuari po&longs;&longs;e cen­<lb/>&longs;eas, neque conditionem temporis adhibitam nece&longs;&longs;ariò fui&longs;&longs;e inter motus oppo&longs;itos: illud qui­<lb/>dem; quia &longs;i fingamus lapidem magna vi atque conatu impelli v&longs;que ad medium mundi, & ni­<lb/>hil ob&longs;tet; impetus ille continuabitur, & lapidem feret vltra centrum. </s> <s>Atqui ad centrum v&longs;que <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1527"></arrow.to.target><lb/>de&longs;cen&longs;us e&longs;t, indè verò a&longs;cen&longs;us. </s> <s>Sic duo motus oppo&longs;iti poterunt e&longs;&longs;e continui: hoc verò, quòd <lb/>&longs;i &longs;ur&longs;um quippiam moueatur, &longs;iue ex natura, &longs;eu contrà, & ruens maximus lapis ip&longs;um repel­<lb/>lat; non videbuntur intermitti motus illi qui tamen contrarij &longs;unt. </s> <s>Apparebunt etiam conti­<lb/>nuæ pul&longs;io pil&ecedil; & repul&longs;io facta à pariete qu&ecedil; nihilominus opponuntur. </s> <s>Quòd &longs;i continuuatio <lb/>po&longs;tulat vnum tempus, certè etiam cau&longs;&longs;a temporis motus diuer&longs;i pro continuis haberi <expan abbr="poterũt">poterunt</expan>: <lb/>etenim tempus <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t quod <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> intermittitur exoriens ex motu c&ecedil;le&longs;ti, qui perennis exi&longs;tit. <lb/></s> <s>At verò tempus e&longs;t numerus motus, vnius quidem primò, qui e&longs;t c&ecedil;le&longs;tis, aliorum verò &longs;ecundò: <lb/>nanque aliqua parte motus c&ecedil;le&longs;tis eos meriti contingit. </s> <s>Si ergo vnum fuerit eius punctum in <lb/>quo conueniant finis motus antecedentis, & <expan abbr="initiũ">initium</expan> &longs;ub&longs;equentis; certè tamet diuer&longs;i &longs;unt hi mo­<lb/>tus, attamen erunt continui. </s> <s>Hæc dubitantur quæ nos à capite repetentes controuer&longs;um dici­<lb/>mus e&longs;&longs;e, vtrùm lapis impetu magno pul&longs;us vltra centrum feratur, an ibi protinus maneat: ne­<lb/>que enim video quid prohibeat, quin &longs;i vis impellentis in lapide con&longs;eruetur; etiam moueatur <lb/>vltra centrum. </s> <s>Vt ita credam facit, quòd &longs;iquid maiore quadam vi retrahatur ad &longs;tatum natu­<lb/>ralem, &longs;æpe <expan abbr="etiã">etiam</expan> illum tran&longs;ilibit, vt &longs;i quis inflexus fuerit ad trahendum funem & funis ille fran­<lb/>gatur; non modò redit ad pri&longs;tinum &longs;tatum, &longs;ed etiam retrò labitur. </s> <s>Ad id verò quod opponi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1527"></arrow.to.target><lb/>de&longs;cen&longs;us e&longs;t, indè verò a&longs;cen&longs;us. </s> <s>Sic duo motus oppo&longs;iti poterunt e&longs;&longs;e continui: hoc verò, quòd <lb/>&longs;i &longs;ur&longs;um quippiam moueatur, &longs;iue ex natura, &longs;eu contrà, & ruens maximus lapis ip&longs;um repel­<lb/>lat; non videbuntur intermitti motus illi qui tamen contrarij &longs;unt. </s> <s>Apparebunt etiam conti­<lb/>nuæ pul&longs;io pil&ecedil; & repul&longs;io facta à pariete qu&ecedil; nihilominus opponuntur. </s> <s>Quòd &longs;i continuuatio <lb/>po&longs;tulat vnum tempus, certè etiam cau&longs;&longs;a temporis motus diuer&longs;i pro continuis haberi <expan abbr="poterũt">poterunt</expan>: <lb/>etenim tempus <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t quod <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> intermittitur exoriens ex motu c&ecedil;le&longs;ti, qui perennis exi&longs;tit. <lb/></s> <s>At verò tempus e&longs;t numerus motus, vnius quidem primò, qui e&longs;t c&ecedil;le&longs;tis, aliorum verò &longs;ecundò: <lb/>nanque aliqua parte motus c&ecedil;le&longs;tis eos meriti contingit. </s> <s>Si ergo vnum fuerit eius punctum in <lb/>quo conueniant finis motus antecedentis, & <expan abbr="initiũ">initium</expan> &longs;ub&longs;equentis; certè tamet diuer&longs;i &longs;unt hi mo­<lb/>tus, attamen erunt continui. </s> <s>Hæc dubitantur quæ nos à capite repetentes controuer&longs;um dici­<lb/>mus e&longs;&longs;e, vtrùm lapis impetu magno pul&longs;us vltra centrum feratur, an ibi protinus maneat: ne­<lb/>que enim video quid prohibeat, quin &longs;i vis impellentis in lapide con&longs;eruetur; etiam moueatur <lb/>vltra centrum. </s> <s>Vt ita credam facit, quòd &longs;iquid maiore quadam vi retrahatur ad &longs;tatum natu­<lb/>ralem, &longs;æpe <expan abbr="etiã">etiam</expan> illum tran&longs;ilibit, vt &longs;i quis inflexus fuerit ad trahendum funem & funis ille fran­<lb/>gatur; non modò redit ad pri&longs;tinum &longs;tatum, &longs;ed etiam retrò labitur. </s> <s>Ad id verò quod opponi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1528"></arrow.to.target><lb/>tur, fore vt motus contrarij &longs;int continui, quidam per accidens id fieri po&longs;&longs;e concedunt. </s> <s>Tolera­<lb/>ri pote&longs;t hoc: &longs;ed non expediunt, &longs;it'ne vnus ille motus, & quomodo continuentur per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/>& ad&longs;it'ne motus aliquis per &longs;e ad quem motus i&longs;ti per accidens referantur. </s> <s>Itaque arbitror <lb/>vnum e&longs;&longs;e per &longs;e motum ad centrum & à centro qui &longs;it ex toto violentus. </s> <s>Nanque non vniu&longs;­<lb/>modi e&longs;t motus lapidis ad centrum, quando impellitur, & cùm &longs;ponte labitur: hic quidem natu­<lb/>ralis e&longs;t, alter ille perturbatus, nec &longs;impliciter naturalis. </s> <s>Si ergo totum id violentiæ quod affer­<lb/>tur, & vim naturæ &longs;uperat, ob&longs;eruabitur; vnus e&longs;t planè motus, atque continuus, neque partes <lb/>inter &longs;e contrarias habet. </s> <s>Quòd igitur in eo &longs;int duæ partes oppo&longs;it&ecedil;, de&longs;cen&longs;us & a&longs;cen&longs;us, il­<lb/>li ine&longs;t per accidens; cùm &longs;it vnus motus. </s> <s>At verò &longs;icut e&longs;t quæ&longs;tio ex hypothe&longs;i, ita &longs;olutio <lb/>quæ&longs;tioni re&longs;pondet. </s> <s>Nam fingere oportet <expan abbr="tantã">tantam</expan> vim quæ &longs;uperet eius &longs;tatum naturalem quem <lb/>in centro a&longs;&longs;ecutum e&longs;t illud mobile, quam tamen eò debiliorem e&longs;&longs;e credideris, quo magis à mo­<lb/>bili di&longs;tat, dum e&longs;t in &longs;uo loco, & quo difficilius e&longs;t è loco proprio dimouere, quàm ex alieno pro­<lb/>pellere. </s> <s>Et profectò videtur hæc vis externa non afficere, &longs;ed adiuuare naturam, quòd facit vt <lb/>celerius fine &longs;uo potiatur, quàm per &longs;eip&longs;a faceret. </s> <s>Si ergo adiuuet, non immuiabit eius &longs;tatum | <arrow.to.target n="marg1528"></arrow.to.target><lb/>tur, fore vt motus contrarij &longs;int continui, quidam per accidens id fieri po&longs;&longs;e concedunt. </s> <s>Tolera­<lb/>ri pote&longs;t hoc: &longs;ed non expediunt, &longs;it'ne vnus ille motus, & quomodo continuentur per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/>& ad&longs;it'ne motus aliquis per &longs;e ad quem motus i&longs;ti per accidens referantur. </s> <s>Itaque arbitror <lb/>vnum e&longs;&longs;e per &longs;e motum ad centrum & à centro qui &longs;it ex toto violentus. </s> <s>Nanque non vniu&longs;­<lb/>modi e&longs;t motus lapidis ad centrum, quando impellitur, & cùm &longs;ponte labitur: hic quidem natu­<lb/>ralis e&longs;t, alter ille perturbatus, nec &longs;impliciter naturalis. </s> <s>Si ergo totum id violentiæ quod affer­<lb/>tur, & vim naturæ &longs;uperat, ob&longs;eruabitur; vnus e&longs;t planè motus, atque continuus, neque partes <lb/>inter &longs;e contrarias habet. </s> <s>Quòd igitur in eo &longs;int duæ partes oppo&longs;it&ecedil;, de&longs;cen&longs;us & a&longs;cen&longs;us, il­<lb/>li ine&longs;t per accidens; cùm &longs;it vnus motus. </s> <s>At verò &longs;icut e&longs;t quæ&longs;tio ex hypothe&longs;i, ita &longs;olutio <lb/>quæ&longs;tioni re&longs;pondet. </s> <s>Nam fingere oportet <expan abbr="tantã">tantam</expan> vim quæ &longs;uperet eius &longs;tatum naturalem quem <lb/>in centro a&longs;&longs;ecutum e&longs;t illud mobile, quam tamen eò debiliorem e&longs;&longs;e credideris, quo magis à mo­<lb/>bili di&longs;tat, dum e&longs;t in &longs;uo loco, & quo difficilius e&longs;t è loco proprio dimouere, quàm ex alieno pro­<lb/>pellere. </s> <s>Et profectò videtur hæc vis externa non afficere, &longs;ed adiuuare naturam, quòd facit vt <lb/>celerius fine &longs;uo potiatur, quàm per &longs;eip&longs;a faceret. </s> <s>Si ergo adiuuet, non immutabit eius &longs;tatum |
| <pb pagenum="222"/>naturalem. </s> <s>Quare item e&longs;t, quòd minus per&longs;uadeat, &longs;i &longs;ponte ceciderit etiam ex longinquo in­<lb/> | <pb pagenum="222"/>naturalem. </s> <s>Quare item e&longs;t, quòd minus per&longs;uadeat, &longs;i &longs;ponte ceciderit etiam ex longinquo in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1529"></arrow.to.target><lb/>teruallo, quòd terra præteritura &longs;it centrum. </s> <s>Nam, mea quidem &longs;ententia, repugnat ordini na­<lb/>turæ vltra centrum agi. </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur &longs;uapte natura, vt &longs;uum locum <expan abbr="finem&qacute;">finemque</expan>. </s> <s>a&longs;&longs;equatur, eo verò <lb/>præ&longs;ente ce&longs;&longs;at omnis naturæ conatus, illo adepto ip&longs;am quie&longs;cere puto, vt opinor etiam, &longs;i fue­<lb/>rit vniuer&longs;a terra extra proprium locum, &longs;iue alicubi tota &longs;imul, &longs;eu di&longs;per&longs;a per varias mundi <lb/>plagas, in centro finem mouendi facturam; illò enim tota &longs;uopte impul&longs;u maximopere conten­<lb/>dit, & cùm ibi &longs;int omnes eius partes, tanquàm lapides in fornicibus concameratis inter &longs;e vt <lb/>gentes, & &longs;ibi viam præcludentes ad lap&longs;um, &longs;ibi quoque immobilitatem nece&longs;&longs;ariò molientur. <lb/></s> <s>Neque verò incrementum velocitatis arguit <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan> mouentis ad mobile, quo longius ferri <lb/>po&longs;sit, quàm natura patiatur, vt fit in eo qui e&longs;t contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed illa velocitas e&longs;t via ad <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>. <lb/></s> <s>Quamobrem quo velocius aliquid fertur &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, eo quoque e&longs;t quieti vicinius; qua&longs;i <lb/><expan abbr="properãte">properante</expan> natura, vt <expan abbr="locũ">locum</expan> nanci&longs;cantur in quo demum quie&longs;cat, vt impiger ille auriga qui equis <lb/>acriter in&longs;tar, vt &longs;uperet anterioreis, & citius ad calcem perueniat, <expan abbr="ibi&qacute;ue">ibique</expan> con&longs;i&longs;tat. </s> <s>Et quanuis <lb/>in reditu ad &longs;tatum naturalem idem quoque Ari&longs;toteles exemplo aquæ concalefactæ <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> docuerit <lb/> | <arrow.to.target n="marg1529"></arrow.to.target><lb/>teruallo, quòd terra præteritura &longs;it centrum. </s> <s>Nam, mea quidem &longs;ententia, repugnat ordini na­<lb/>turæ vltra centrum agi. </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur &longs;uapte natura, vt &longs;uum locum <expan abbr="finem&qacute;">finemque</expan>. </s> <s>a&longs;&longs;equatur, eo verò <lb/>præ&longs;ente ce&longs;&longs;at omnis naturæ conatus, illo adepto ip&longs;am quie&longs;cere puto, vt opinor etiam, &longs;i fue­<lb/>rit vniuer&longs;a terra extra proprium locum, &longs;iue alicubi tota &longs;imul, &longs;eu di&longs;per&longs;a per varias mundi <lb/>plagas, in centro finem mouendi facturam; illò enim tota &longs;uopte impul&longs;u maximopere conten­<lb/>dit, & cùm ibi &longs;int omnes eius partes, tanquàm lapides in fornicibus concameratis inter &longs;e vt <lb/>gentes, & &longs;ibi viam præcludentes ad lap&longs;um, &longs;ibi quoque immobilitatem nece&longs;&longs;ariò molientur. <lb/></s> <s>Neque verò incrementum velocitatis arguit <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan> mouentis ad mobile, quo longius ferri <lb/>po&longs;sit, quàm natura patiatur, vt fit in eo qui e&longs;t contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed illa velocitas e&longs;t via ad <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>. <lb/></s> <s>Quamobrem quo velocius aliquid fertur &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, eo quoque e&longs;t quieti vicinius; qua&longs;i <lb/><expan abbr="properãte">properante</expan> natura, vt <expan abbr="locũ">locum</expan> nanci&longs;cantur in quo demum quie&longs;cat, vt impiger ille auriga qui equis <lb/>acriter in&longs;tar, vt &longs;uperet anterioreis, & citius ad calcem perueniat, <expan abbr="ibi&qacute;ue">ibique</expan> con&longs;i&longs;tat. </s> <s>Et quanuis <lb/>in reditu ad &longs;tatum naturalem idem quoque Ari&longs;toteles exemplo aquæ concalefactæ <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> docuerit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1530"></arrow.to.target><lb/>excedi &longs;tatu naturali, & equus qui celerrimè cur&longs;um arripuit, quanuis ad metam peruenerit, &longs;e <lb/>tamen continere non pote&longs;t, necnon pendens plumbum à perpendiculo dimotum non &longs;tatim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1530"></arrow.to.target><lb/>excedi &longs;tatu naturali, & equus qui celerrimè cur&longs;um arripuit, quanuis ad metam peruenerit, &longs;e <lb/>tamen continere non pote&longs;t, necnon pendens plumbum à perpendiculo dimotum non &longs;tatim <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1537"></arrow.to.target><lb/>admodum motus ab albo & nigro, aut quia terminus à quo vnius &longs;it oppo&longs;itus termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <lb/>alterius: erunt verò tales motus ab albedine, & motus in <expan abbr="nigredin&etilde;">nigredinem</expan>, aut po&longs;tremò <expan abbr="quorũ">quorum</expan> vtrique <lb/>termini &longs;int oppo&longs;iti: quales &longs;unt motus ab albedine in nigredinem & motus à nigredine in al­<lb/>bedinem. </s> <s>Verumenimuerò id vniuersè con&longs;tat, à terminis à quibus repugnantiam non e&longs;&longs;e &longs;u­<lb/>mendam, aut &longs;altem non ab ip&longs;is &longs;olis: quia probabilius e&longs;t in iis ob&longs;eruari repugnantiam quæ <lb/>per&longs;tant magis: per&longs;tant verò magis termini ad quos, cùm accedant, quàm termini à quibus quos <lb/>deleri oportet. </s> <s>Nam &longs;i minus, &longs;equeretur, vt, quominus exi&longs;tunt, contrarij magis e&longs;&longs;ent per&longs;ua­<lb/>dente hoc nobis regula dialectica quæ &longs;umitur à comparatis. </s> <s>Tùm etiam quòd repugnantia ma­<lb/>gis eo determinanda videtur, à quo &longs;umitur nomen & definitio; huiu&longs;modi verò e&longs;t terminus <lb/>ad quem. </s> <s>Nam repugnare & immutare quæ &longs;unt propria contrariorum profici&longs;cuntur ab actu <lb/>qui primum per nomen &longs;ignificatur, & exponitur definitione, ni&longs;i forte notius &longs;it, quod admo­<lb/>dum rarò euenit, id à quo progrediuntur, veluti de medicatione dictum e&longs;t & de a&longs;cen&longs;u. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ob id igitur, non ij motus quorum vnus e&longs;t terminus à quo & terminus ad quem; neque illi <lb/> | <arrow.to.target n="marg1537"></arrow.to.target><lb/>admodum motus ab albo & nigro, aut quia terminus à quo vnius &longs;it oppo&longs;itus termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <lb/>alterius: erunt verò tales motus ab albedine, & motus in <expan abbr="nigredin&etilde;">nigredinem</expan>, aut po&longs;tremò <expan abbr="quorũ">quorum</expan> vtrique <lb/>termini &longs;int oppo&longs;iti: quales &longs;unt motus ab albedine in nigredinem & motus à nigredine in al­<lb/>bedinem. </s> <s>Verumenimuerò id vniuersè con&longs;tat, à terminis à quibus repugnantiam non e&longs;&longs;e &longs;u­<lb/>mendam, aut &longs;altem non ab ip&longs;is &longs;olis: quia probabilius e&longs;t in iis ob&longs;eruari repugnantiam quæ <lb/>per&longs;tant magis: per&longs;tant verò magis termini ad quos, cùm accedant, quàm termini à quibus quos <lb/>deleri oportet. </s> <s>Nam &longs;i minus, &longs;equeretur, vt, quominus exi&longs;tunt, contrarij magis e&longs;&longs;ent per&longs;ua­<lb/>dente hoc nobis regula dialectica quæ &longs;umitur à comparatis. </s> <s>Tùm etiam quòd repugnantia ma­<lb/>gis eo determinanda videtur, à quo &longs;umitur nomen & definitio; huiu&longs;modi verò e&longs;t terminus <lb/>ad quem. </s> <s>Nam repugnare & immutare quæ &longs;unt propria contrariorum profici&longs;cuntur ab actu <lb/>qui primum per nomen &longs;ignificatur, & exponitur definitione, ni&longs;i forte notius &longs;it, quod admo­<lb/>dum rarò euenit, id à quo progrediuntur, veluti de medicatione dictum e&longs;t & de a&longs;cen&longs;u. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ob id igitur, non ij motus quorum vnus e&longs;t terminus à quo & terminus ad quem; neque illi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1538"></arrow.to.target><lb/>qui à contrariis terminis, nec ij quorum vnius terminus à quo e&longs;t oppo&longs;itus termino ad quem <lb/>alterius: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè quòd vnus & idem motus e&longs;&longs;e poterit, ab ægritudine nimirum in &longs;anita­ | <arrow.to.target n="marg1538"></arrow.to.target><lb/>qui à contrariis terminis, nec ij quorum vnius terminus à quo e&longs;t oppo&longs;itus termino ad quem <lb/>alterius: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè quòd vnus & idem motus e&longs;&longs;e poterit, ab ægritudine nimirum in &longs;anita­ |
| <pb pagenum="224"/>tem, &longs;ed aut hi qui &longs;unt ad terminos contrarios &longs;eor&longs;um, aut qui &longs;unt &longs;imul à terminis contrariis <lb/> | <pb pagenum="224"/>tem, &longs;ed aut hi qui &longs;unt ad terminos contrarios &longs;eor&longs;um, aut qui &longs;unt &longs;imul à terminis contrariis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1539"></arrow.to.target><lb/>ad terminos contrarios. </s> <s>Quoniam verò con&longs;titutum e&longs;t vtro&longs;que terminos ab&longs;oluere e&longs;&longs;entiam <lb/>motus, & omnis motus e&longs;t, ex contrario in contrarium; &longs;i termini ad quos <expan abbr="cõtrarij">contrarij</expan> fuerint, erant <lb/>quoque contrarij termini à quibus. </s> <s>Illi ergo &longs;unt habendi contrarij qui &longs;unt ex contrariis ter­<lb/>minis in contrarios. </s> <s>Cùm verò motus communiter acceptus etiam complectatur mutationem, <lb/>hæc autem &longs;eparetur à motu, quòd ip&longs;ius termini priuatiuè opponuntur, iudicium quoque de <lb/>oppo&longs;itis mutationibus analogicè faciendum erit. </s> <s>itaque ill&ecedil; erunt oppo&longs;itæ mutationes qua­<lb/>rum vna &longs;it à termino priuante ad po&longs;itiuum, altera à po&longs;itiuo ad priuantem illi <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan>, vt ea <lb/>quæ e&longs;t ex non albo in album, illi quæ e&longs;t ex albo in non album. </s> <s>Nanque & in his vtriu&longs;que ter­<lb/>mini rationem habendam e&longs;&longs;e docuit Ari&longs;toteles. </s> <s>Quoniam, &longs;i alter è terminis po&longs;ituus .&longs;. </s> <s>ob­<lb/>&longs;eruaretur &longs;olùm; po&longs;&longs;et aliquando ignorari &longs;it'ne oppo&longs;itus motus, an mutatio. </s> <s>ex albo enim <lb/>non minus &longs;u&longs;picaremur nigrum fieri po&longs;&longs;e quàm non album, & album con&longs;imiliter æquè con­<lb/>cipere ex nigro factum e&longs;&longs;e, atque ex non albo. </s> <s>Vt igitur oppo&longs;itus motus ab oppo&longs;ita mutatio­<lb/>ne di&longs;tinguatur, vtro&longs;que terminos à quo & ad quem exponere oportet. </s> <s>Euenit etiam in quo­<lb/>que motu, vt non fiat tantummodò progre&longs;&longs;us inter eos terminos qui po&longs;itiuè opponuntur, ve­<lb/>rum item inter oppo&longs;itos priuatiuè. </s> <s>quamobrem &longs;cire licet in his motibus & mutationibus quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg1539"></arrow.to.target><lb/>ad terminos contrarios. </s> <s>Quoniam verò con&longs;titutum e&longs;t vtro&longs;que terminos ab&longs;oluere e&longs;&longs;entiam <lb/>motus, & omnis motus e&longs;t, ex contrario in contrarium; &longs;i termini ad quos <expan abbr="cõtrarij">contrarij</expan> fuerint, erant <lb/>quoque contrarij termini à quibus. </s> <s>Illi ergo &longs;unt habendi contrarij qui &longs;unt ex contrariis ter­<lb/>minis in contrarios. </s> <s>Cùm verò motus communiter acceptus etiam complectatur mutationem, <lb/>hæc autem &longs;eparetur à motu, quòd ip&longs;ius termini priuatiuè opponuntur, iudicium quoque de <lb/>oppo&longs;itis mutationibus analogicè faciendum erit. </s> <s>itaque ill&ecedil; erunt oppo&longs;itæ mutationes qua­<lb/>rum vna &longs;it à termino priuante ad po&longs;itiuum, altera à po&longs;itiuo ad priuantem illi <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan>, vt ea <lb/>quæ e&longs;t ex non albo in album, illi quæ e&longs;t ex albo in non album. </s> <s>Nanque & in his vtriu&longs;que ter­<lb/>mini rationem habendam e&longs;&longs;e docuit Ari&longs;toteles. </s> <s>Quoniam, &longs;i alter è terminis po&longs;itiuus .&longs;. </s> <s>ob­<lb/>&longs;eruaretur &longs;olùm; po&longs;&longs;et aliquando ignorari &longs;it'ne oppo&longs;itus motus, an mutatio. </s> <s>ex albo enim <lb/>non minus &longs;u&longs;picaremur nigrum fieri po&longs;&longs;e quàm non album, & album con&longs;imiliter æquè con­<lb/>cipere ex nigro factum e&longs;&longs;e, atque ex non albo. </s> <s>Vt igitur oppo&longs;itus motus ab oppo&longs;ita mutatio­<lb/>ne di&longs;tinguatur, vtro&longs;que terminos à quo & ad quem exponere oportet. </s> <s>Euenit etiam in quo­<lb/>que motu, vt non fiat tantummodò progre&longs;&longs;us inter eos terminos qui po&longs;itiuè opponuntur, ve­<lb/>rum item inter oppo&longs;itos priuatiuè. </s> <s>quamobrem &longs;cire licet in his motibus & mutationibus quæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1540"></arrow.to.target><lb/>&longs;e con&longs;equuntur, nullam interced&ecedil;re oppo&longs;itionem; proptereà quòd idem e&longs;t motus à nigto ad <lb/>album, & ex non albo ad album, atque ex altera parte ex nigro ad album, & ad non nigrum. <lb/></s> <s>Quanquam maximè dubitatum e&longs;t à Latinis philo&longs;ophis de re non difficile, ne dixerim ludicra, <lb/>& quæ&longs;itum differant'ne vllo modo motus ex contrario & motus in contrarium qui &longs;imul fiunt <lb/>circum idem &longs;ubiectum, & quæ &longs;it ea differentia, vt cùm ex nigro tenditur ad album &longs;it'ne vnus <lb/>motus ex nigro & alius ad album, & denique &longs;it'ne vnus motus abiectio termini à quo & acqui­<lb/>&longs;itio termini ad quem. </s> <s>eadem quæ&longs;tio proponi po&longs;&longs;et, de motu & mutatione quæ con&longs;equitur <lb/>motum, vt idem'ne &longs;it motus ex nigro ad album & ex non albo ad album, quandoquidem &longs;i mo­<lb/>tus vnus e&longs;t, vbi termini &longs;int eidem, hic autem varij &longs;unt. </s> <s>Et motus igitur varij. </s> <s>Tum etiam <lb/>cùm &longs;int duo accidentia quæ con&longs;tituunt terminos motus, & vnius &longs;it ami&longs;sio, alterius autem <lb/>comparatio, & demum diuer&longs;i vtri&longs;que proce&longs;&longs;us, motus item diuer&longs;os creent nece&longs;&longs;e e&longs;t. <lb/></s> <s>At verò & omni motui tribuitur hoc, vt &longs;it ex vno termino in oppo&longs;itum, atque item, quòd &longs;it <lb/>ex gemina parte con&longs;titutus altera quæ comparatur, atque altera quæ abiicitur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> itaque & vis <lb/> | <arrow.to.target n="marg1540"></arrow.to.target><lb/>&longs;e con&longs;equuntur, nullam interced&ecedil;re oppo&longs;itionem; proptereà quòd idem e&longs;t motus à nigro ad <lb/>album, & ex non albo ad album, atque ex altera parte ex nigro ad album, & ad non nigrum. <lb/></s> <s>Quanquam maximè dubitatum e&longs;t à Latinis philo&longs;ophis de re non difficile, ne dixerim ludicra, <lb/>& quæ&longs;itum differant'ne vllo modo motus ex contrario & motus in contrarium qui &longs;imul fiunt <lb/>circum idem &longs;ubiectum, & quæ &longs;it ea differentia, vt cùm ex nigro tenditur ad album &longs;it'ne vnus <lb/>motus ex nigro & alius ad album, & denique &longs;it'ne vnus motus abiectio termini à quo & acqui­<lb/>&longs;itio termini ad quem. </s> <s>eadem quæ&longs;tio proponi po&longs;&longs;et, de motu & mutatione quæ con&longs;equitur <lb/>motum, vt idem'ne &longs;it motus ex nigro ad album & ex non albo ad album, quandoquidem &longs;i mo­<lb/>tus vnus e&longs;t, vbi termini &longs;int eidem, hic autem varij &longs;unt. </s> <s>Et motus igitur varij. </s> <s>Tum etiam <lb/>cùm &longs;int duo accidentia quæ con&longs;tituunt terminos motus, & vnius &longs;it ami&longs;sio, alterius autem <lb/>comparatio, & demum diuer&longs;i vtri&longs;que proce&longs;&longs;us, motus item diuer&longs;os creent nece&longs;&longs;e e&longs;t. <lb/></s> <s>At verò & omni motui tribuitur hoc, vt &longs;it ex vno termino in oppo&longs;itum, atque item, quòd &longs;it <lb/>ex gemina parte con&longs;titutus altera quæ comparatur, atque altera quæ abiicitur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> itaque & vis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1541"></arrow.to.target><lb/>corrumpendi cuique motui conceditur. </s> <s>Inde quoque efficitur, vt denominatio magis &longs;umatur <lb/> | <arrow.to.target n="marg1541"></arrow.to.target><lb/>corrumpendi cuique motui conceditur. </s> <s>Inde quoque efficitur, vt denominatio magis &longs;umatur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1542"></arrow.to.target><lb/>à termino ad quem, nam terminus à quo deletur. </s> <s>Sed quantumuis hæc mon&longs;trent vnum e&longs;&longs;e mo­<lb/>tum, non idcirco quæ&longs;tionem ab&longs;oluunt; quandò re&longs;tet adhuc dubitatio, quemadmodum ille <lb/>&longs;it vnus motus. </s> <s>E&longs;to enim quòd &longs;int hæc vnum propter &longs;ubiectum: at non ab&longs;urdum aliqui <lb/>arbitrantur eos quoque re &longs;ecum differre, alij ratione tantùm, & ambiguo &longs;e inuoluunt, quod à <lb/>nobis aliàs expo&longs;itum e&longs;t, cùm re differre, & ratione propriè, & communiter accipi po&longs;sint. </s> <s>Nam <lb/>re differre e&longs;t & &longs;ubiecto, & e&longs;&longs;entia &longs;egregari, & ratione e&longs;t e&longs;&longs;entia & habitudine di&longs;crepare, <lb/>Nanque alia e&longs;t differentia priuationis & materiæ, atque alia materiæ & formæ, quanuis in vno <lb/>&longs;ubiecto con&longs;i&longs;tant. </s> <s>Cùm enim priuatio nihil ponat in materia, ni&longs;i habitudinem ad formam, <lb/>ratione tantùm, non e&longs;&longs;entia di&longs;tinguetur, forma verò, cùm &longs;it aliquid, præter differentiam habi­<lb/>tudinis in materia, afferet item e&longs;&longs;entiæ di&longs;tinctionem, quam à nonnullis rei di&longs;tinctionem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <lb/>dici non me fugit. </s> <s>Ita igitur eos motus e&longs;&longs;entia differre dicit Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> de huius appellatio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1542"></arrow.to.target><lb/>à termino ad quem, nam terminus à quo deletur. </s> <s>Sed quantumuis hæc mon&longs;trent vnum e&longs;&longs;e mo­<lb/>tum, non idcirco quæ&longs;tionem ab&longs;oluunt; quandò re&longs;tet adhuc dubitatio, quemadmodum ille <lb/>&longs;it vnus motus. </s> <s>E&longs;to enim quòd &longs;int hæc vnum propter &longs;ubiectum: at non ab&longs;urdum aliqui <lb/>arbitrantur eos quoque re &longs;ecum differre, alij ratione tantùm, & ambiguo &longs;e inuoluunt, quod à <lb/>nobis aliàs expo&longs;itum e&longs;t, cùm re differre, & ratione propriè, & communiter accipi po&longs;sint. </s> <s>Nam <lb/>re differre e&longs;t & &longs;ubiecto, & e&longs;&longs;entia &longs;egregari, & ratione e&longs;t e&longs;&longs;entia & habitudine di&longs;crepare, <lb/>Nanque alia e&longs;t differentia priuationis & materiæ, atque alia materiæ & formæ, quanuis in vno <lb/>&longs;ubiecto con&longs;i&longs;tant. </s> <s>Cùm enim priuatio nihil ponat in materia, ni&longs;i habitudinem ad formam, <lb/>ratione tantùm, non e&longs;&longs;entia di&longs;tinguetur, forma verò, cùm &longs;it aliquid, præter differentiam habi­<lb/>tudinis in materia, afferet item e&longs;&longs;entiæ di&longs;tinctionem, quam à nonnullis rei di&longs;tinctionem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <lb/>dici non me fugit. </s> <s>Ita igitur eos motus e&longs;&longs;entia differre dicit Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> de huius appellatio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1543"></arrow.to.target><lb/>ne differentiæ non <expan abbr="cõtendo">contendo</expan>; rationem ego vocabo; tu rem nomines per me licet. </s> <s>Itaque ego mo­<lb/>tus illos ratione & e&longs;&longs;entia diuer&longs;os e&longs;&longs;e non negabo, & &longs;i placet, etiam re: <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>dederim eo&longs;­<lb/>dem e&longs;&longs;e &longs;ubiecto. </s> <s>Neque ob&longs;tat, quòd ea quæ re diuer&longs;a &longs;unt, non po&longs;sint efficere vnum ad &longs;pe­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1543"></arrow.to.target><lb/>ne differentiæ non <expan abbr="cõtendo">contendo</expan>; rationem ego vocabo; tu rem nomines per me licet. </s> <s>Itaque ego mo­<lb/>tus illos ratione & e&longs;&longs;entia diuer&longs;os e&longs;&longs;e non negabo, & &longs;i placet, etiam re: <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. </s> <s>dederim eo&longs;­<lb/>dem e&longs;&longs;e &longs;ubiecto. </s> <s>Neque ob&longs;tat, quòd ea quæ re diuer&longs;a &longs;unt, non po&longs;sint efficere vnum ad &longs;pe­<lb/> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eruntur aliqua de oppo&longs;itione motus & quietis. </s> <s>Cap. </s> <s>XLVII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eruntur aliqua de oppo&longs;itione motus & quietis. </s> <s>Cap. </s> <s>XLVII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SVPEREST nunc quies de cuius oppo&longs;itione pauca &longs;uccurrunt qu&ecedil; priuatim dici po&longs;sint: <lb/>&longs;ed tamen aliqua de illius ingenio dicenda &longs;unt, cùm & ip&longs;a compleat aliquam partem me­<lb/>thodi naturalis. </s> <s>Quies apud nos duplici voci re&longs;pondere debet apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">th_| h)zemia kai\ <lb/>th_/ h)zemh/sei</foreign> quarum altera &longs;tatum &longs;ignificat, altera Huxum. </s> <s>Porrò quies quæ &longs;tatum &longs;ignificat, <lb/>re ip&longs;a e&longs;t idem cum forma, &longs;olùm ratione di&longs;crepat, dum forma tantum id notat quod pr&ecedil;&longs;ens <lb/>e&longs;t, quies etiam notat vnà motum præcedentem, atque adeò, vt &longs;icut priuatio formæ &longs;ucce&longs;&longs;uræ <lb/>notionem affert, hæc motus afferat <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed eius qui præce&longs;&longs;erit, & cùm forma & quies idem <lb/>re &longs;int, ei&longs;dem quoque attributis &longs;ubiaceant nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Proinde &longs;icut forma nobis vniuer&longs;am <lb/>rem totam &longs;imul præ&longs;entat, & pertinet analogicè forma ad plura prædicamenta, atque etiam e&longs;t <lb/>finis & con&longs;ummatio motus, omneis eius parteis in &longs;e continens, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;ecundùm formam: &longs;ic <lb/>quies illum fluxum, qui exi&longs;tit in motu, con&longs;ummat & finit, ac partes continet eius fluxus, vt to­ | <s>SVPEREST nunc quies de cuius oppo&longs;itione pauca &longs;uccurrunt qu&ecedil; priuatim dici po&longs;sint: <lb/>&longs;ed tamen aliqua de illius ingenio dicenda &longs;unt, cùm & ip&longs;a compleat aliquam partem me­<lb/>thodi naturalis. </s> <s>Quies apud nos duplici voci re&longs;pondere debet apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">th_| h)remia kai\ <lb/>th_/ h)remh/sei</foreign> quarum altera &longs;tatum &longs;ignificat, altera fluxum. </s> <s>Porrò quies quæ &longs;tatum &longs;ignificat, <lb/>re ip&longs;a e&longs;t idem cum forma, &longs;olùm ratione di&longs;crepat, dum forma tantum id notat quod pr&ecedil;&longs;ens <lb/>e&longs;t, quies etiam notat vnà motum præcedentem, atque adeò, vt &longs;icut priuatio formæ &longs;ucce&longs;&longs;uræ <lb/>notionem affert, hæc motus afferat <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed eius qui præce&longs;&longs;erit, & cùm forma & quies idem <lb/>re &longs;int, ei&longs;dem quoque attributis &longs;ubiaceant nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Proinde &longs;icut forma nobis vniuer&longs;am <lb/>rem totam &longs;imul præ&longs;entat, & pertinet analogicè forma ad plura prædicamenta, atque etiam e&longs;t <lb/>finis & con&longs;ummatio motus, omneis eius parteis in &longs;e continens, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;ecundùm formam: &longs;ic <lb/>quies illum fluxum, qui exi&longs;tit in motu, con&longs;ummat & finit, ac partes continet eius fluxus, vt to­ |
| <pb pagenum="227"/> | <pb pagenum="227"/> |
| <arrow.to.target n="marg1555"></arrow.to.target><lb/>tum &longs;ecundùm formam analogicè. </s> <s>Itaque, tantum abe&longs;t, vt quies motui repugnet, vt motus ex <lb/>ea compleatur. </s> <s>Credo etiam, &longs;icut forma, &longs;i con&longs;ideretur &longs;impliciter, & non vt in materia, & e&longs;­<lb/>&longs;entiæ, non exi&longs;tentiæ <expan abbr="principiũ">principium</expan>, tempori non &longs;ubiicitur: &longs;ic quietem cùm motus con&longs;ummatio­<lb/>nem præ&longs;eferat; motus autem præcipuè men&longs;ura fit tempus: tempore nullo modo concludi, ni­<lb/>&longs;i fortè cum quo ad nos includat notionem motus, illi quoque animus no&longs;ter attribuat tempus, <lb/>e&longs;t enim quies natura &longs;olùm prior, nobis autem po&longs;terior. </s> <s>At verò quies alterius &longs;ignificati, non <lb/>differt à motu, ni&longs;i quòd tota vergit ad terminum ad quem. </s> <s>Sicut ergo motum metitur tem­<lb/>pus, &longs;ic etiam metitur hanc <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, & &longs;icut motus rei partes nobis &longs;ucce&longs;siuè proponit: &longs;ic quies <lb/>obiicit &longs;ucce&longs;siuè parteis termini ad quem. </s> <s>Hæc cùm fluxu conuenit, &longs;uperior e&longs;t finis huius flu­<lb/>xus. </s> <s>At verò vt motus communiter & propriè &longs;umitur: &longs;ic etiam quies &longs;ecundi &longs;ignificati gene­<lb/>ratim & &longs;peciatim &longs;umi pote&longs;t, ac &longs;icut propriè motus e&longs;t &longs;ecundùm locum: ita & proprie quies <lb/>eius motus finem de&longs;ignabit. </s> <s>Et cùm quies aut &longs;it finis motus, aut eius finem re&longs;piciat; negari <lb/>non pote&longs;t, quin ip&longs;a &longs;it motu perfectior. </s> <s>Quanquam de quiete di&longs;tinctum fui&longs;&longs;e lego apud phi­<lb/>lo&longs;ophos & magni quidem nominis qui generaliter non accipiunt hoc theorema, &longs;ed putant id <lb/>in animo carentibus duntaxat euenire, in animatis autem (melius erat à non animalibus anima­<lb/>lia &longs;eparare) &longs;ecus &longs;e habere, quia motus e&longs;t perfectior, quòd eorum natura perficiatur ex opere, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1555"></arrow.to.target><lb/>tum &longs;ecundùm formam analogicè. </s> <s>Itaque, tantum abe&longs;t, vt quies motui repugnet, vt motus ex <lb/>ea compleatur. </s> <s>Credo etiam, &longs;icut forma, &longs;i con&longs;ideretur &longs;impliciter, & non vt in materia, & e&longs;­<lb/>&longs;entiæ, non exi&longs;tentiæ <expan abbr="principiũ">principium</expan>, tempori non &longs;ubiicitur: &longs;ic quietem cùm motus con&longs;ummatio­<lb/>nem præ&longs;eferat; motus autem præcipuè men&longs;ura fit tempus: tempore nullo modo concludi, ni­<lb/>&longs;i fortè cum quo ad nos includat notionem motus, illi quoque animus no&longs;ter attribuat tempus, <lb/>e&longs;t enim quies natura &longs;olùm prior, nobis autem po&longs;terior. </s> <s>At verò quies alterius &longs;ignificati, non <lb/>differt à motu, ni&longs;i quòd tota vergit ad terminum ad quem. </s> <s>Sicut ergo motum metitur tem­<lb/>pus, &longs;ic etiam metitur hanc <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, & &longs;icut motus rei partes nobis &longs;ucce&longs;siuè proponit: &longs;ic quies <lb/>obiicit &longs;ucce&longs;siuè parteis termini ad quem. </s> <s>Hæc cùm fluxu conuenit, &longs;uperior e&longs;t finis huius flu­<lb/>xus. </s> <s>At verò vt motus communiter & propriè &longs;umitur: &longs;ic etiam quies &longs;ecundi &longs;ignificati gene­<lb/>ratim & &longs;peciatim &longs;umi pote&longs;t, ac &longs;icut propriè motus e&longs;t &longs;ecundùm locum: ita & proprie quies <lb/>eius motus finem de&longs;ignabit. </s> <s>Et cùm quies aut &longs;it finis motus, aut eius finem re&longs;piciat; negari <lb/>non pote&longs;t, quin ip&longs;a &longs;it motu perfectior. </s> <s>Quanquam de quiete di&longs;tinctum fui&longs;&longs;e lego apud phi­<lb/>lo&longs;ophos & magni quidem nominis qui generaliter non accipiunt hoc theorema, &longs;ed putant id <lb/>in animo carentibus duntaxat euenire, in animatis autem (melius erat à non animalibus anima­<lb/>lia &longs;eparare) &longs;ecus &longs;e habere, quia motus e&longs;t perfectior, quòd eorum natura perficiatur ex opere, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1556"></arrow.to.target><lb/>& inuigilia. </s> <s>Sed eos planè latet Ari&longs;totelica di&longs;tiuctio. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Neque enim ea quies e&longs;t in animali, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1556"></arrow.to.target><lb/>& inuigilia. </s> <s>Sed eos planè latet Ari&longs;totelica <expan abbr="di&longs;tiuctio">di&longs;tiunctio</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Neque enim ea quies e&longs;t in animali, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1557"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed impotentia vigilandi. </s> <s>Generatim verò quies e&longs;t perfectior motu, &longs;i fuerit &longs;ecundùm naturam. <lb/></s> <s>Cuncta <expan abbr=".n.">enim</expan> ea gratia mouentur, vt <expan abbr="quie&longs;cãt">quie&longs;cant</expan> & motus item in animali, neque vertor hominem &longs;ub <lb/>ea regula complecti. </s> <s>e&longs;t propter alicuius indigentiam, quo adepto de&longs;i&longs;tit à motu. </s> <s>mouetur ani­<lb/>mal, vt noxium declinet, vtile a&longs;&longs;equatur, eo declinato quod nocet; illo comparato quod con­<lb/>fert, animal manet, & agit homo, vt demum in Dei contemplatione requie&longs;cat, & c&ecedil;lum moue­<lb/>tur, vt maneat; &longs;ed in quo manet &longs;ecundùm naturam & ex quo mouetur, idem &longs;unt: proptereà <lb/>continuè voluitur. </s> <s>Quantum verò attinet ad oppo&longs;itionem quietis, & ea generaliter &longs;tatuenda <lb/>&longs;unt quæ de motibus: oppo&longs;itionem eodem genere re&longs;tringi, & quietem con&longs;iderari &longs;impliciter <lb/>& ad &longs;ubiectum, ac &longs;impliciter quidem quietem opponi motui, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> priuationem, non &longs;ecun­<lb/>dùm rationem, &longs;ed ad &longs;en&longs;um: quia motus e&longs;t notior; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>methodus naturalis in motu ma­<lb/>gis, quàm in quiete con&longs;i&longs;tit, &longs;ed planè quies item e&longs;t aliqua pars methodi naturalis: e&longs;t verò pri­<lb/>uatio, quia &longs;upponitur illi habilitas ad motum, quam &longs;i tollas; iam illa quies non e&longs;t, &longs;ed immo­<lb/>bilitas & <foreign lang="greek">a)xivhs<gap/>ia</foreign>. </s> <s>Quanquam habilitas illa dupliciter &longs;e habet etiam iudicio præ&longs;tantium phi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1557"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed impotentia vigilandi. </s> <s>Generatim verò quies e&longs;t perfectior motu, &longs;i fuerit &longs;ecundùm naturam. <lb/></s> <s>Cuncta <expan abbr=".n.">enim</expan> ea gratia mouentur, vt <expan abbr="quie&longs;cãt">quie&longs;cant</expan> & motus item in animali, neque vertor hominem &longs;ub <lb/>ea regula complecti. </s> <s>e&longs;t propter alicuius indigentiam, quo adepto de&longs;i&longs;tit à motu. </s> <s>mouetur ani­<lb/>mal, vt noxium declinet, vtile a&longs;&longs;equatur, eo declinato quod nocet; illo comparato quod con­<lb/>fert, animal manet, & agit homo, vt demum in Dei contemplatione requie&longs;cat, & c&ecedil;lum moue­<lb/>tur, vt maneat; &longs;ed in quo manet &longs;ecundùm naturam & ex quo mouetur, idem &longs;unt: proptereà <lb/>continuè voluitur. </s> <s>Quantum verò attinet ad oppo&longs;itionem quietis, & ea generaliter &longs;tatuenda <lb/>&longs;unt quæ de motibus: oppo&longs;itionem eodem genere re&longs;tringi, & quietem con&longs;iderari &longs;impliciter <lb/>& ad &longs;ubiectum, ac &longs;impliciter quidem quietem opponi motui, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> priuationem, non &longs;ecun­<lb/>dùm rationem, &longs;ed ad &longs;en&longs;um: quia motus e&longs;t notior; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>methodus naturalis in motu ma­<lb/>gis, quàm in quiete con&longs;i&longs;tit, &longs;ed planè quies item e&longs;t aliqua pars methodi naturalis: e&longs;t verò pri­<lb/>uatio, quia &longs;upponitur illi habilitas ad motum, quam &longs;i tollas; iam illa quies non e&longs;t, &longs;ed immo­<lb/>bilitas & <foreign lang="greek">a)kivhsi/a</foreign>. </s> <s>Quanquam habilitas illa dupliciter &longs;e habet etiam iudicio præ&longs;tantium phi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1558"></arrow.to.target><lb/>lo&longs;ophorum: nanque & in illo ponitur de quo verè moueri pr&ecedil;dicatur, & eadem ac diuer&longs;a ra­<lb/>tione, & quidem eadem in partibus quas à toto, quod actu nonnunquam mouetur, &longs;eparari con­<lb/>tingit; diuer&longs;a, vt &longs;i ex toto maneat, ex parte moueatur, vt corporum vniuer&longs;itates & c&ecedil;lum. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i quietem cum quiete conferas, quia &longs;unt vtræque priuationes, ne vtiquam opponentur: <lb/>etenim quæque oppo&longs;itio vel vtriu&longs;que oppo&longs;iti, vel alterius duntaxat <expan abbr="actũ">actum</expan> flagitat: quare non <lb/>opponuntur per &longs;e, aut ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan>, quatenus illis formæ contrari&ecedil; &longs;upponuntur, vt quies in albo <lb/>& nigro: tamet&longs;i eo tempore &longs;unt ip&longs;&ecedil;met formæ. </s> <s>Verùm &longs;i &longs;pectes vt &longs;e habent ad &longs;ubiectum, <lb/>& motus & quies aduer&longs;antur. </s> <s>Nam quæ &longs;ecundùm naturam e&longs;t, illi opponitur quæ e&longs;t præter <lb/>naturam, & quies &longs;ecundùm naturam motui præter naturam. </s> <s>quies item quæ e&longs;t in termino à <lb/>quo, opponitur motui, non illa quæ e&longs;t in termino ad quem, &longs;iue naturalis, &longs;eu violens, <lb/>quòd terminus à quo corrumpitur, dum fit motus; ad eam itur, qu&ecedil; e&longs;t in termino <lb/>ad quem, & in ea perficitur motus, tanquam eadem re &longs;it cum termino ad <lb/>quem. </s> <s>Ex quibus etiam na&longs;citur, vt cùm &longs;it motus inter contraria, & <lb/>vtraque diuer&longs;is rationibus vicem &longs;ubeant <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> à quibus quie­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1558"></arrow.to.target><lb/>lo&longs;ophorum: nanque & in illo ponitur de quo verè moueri pr&ecedil;dicatur, & eadem ac diuer&longs;a ra­<lb/>tione, & quidem eadem in partibus quas à toto, quod actu nonnunquam mouetur, &longs;eparari con­<lb/>tingit; diuer&longs;a, vt &longs;i ex toto maneat, ex parte moueatur, vt corporum vniuer&longs;itates & c&ecedil;lum. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i quietem cum quiete conferas, quia &longs;unt vtræque priuationes, ne vtiquam opponentur: <lb/>etenim quæque oppo&longs;itio vel vtriu&longs;que oppo&longs;iti, vel alterius duntaxat <expan abbr="actũ">actum</expan> flagitat: quare non <lb/>opponuntur per &longs;e, aut ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan>, quatenus illis formæ contrari&ecedil; &longs;upponuntur, vt quies in albo <lb/>& nigro: tamet&longs;i eo tempore &longs;unt ip&longs;&ecedil;met formæ. </s> <s>Verùm &longs;i &longs;pectes vt &longs;e habent ad &longs;ubiectum, <lb/>& motus & quies aduer&longs;antur. </s> <s>Nam quæ &longs;ecundùm naturam e&longs;t, illi opponitur quæ e&longs;t præter <lb/>naturam, & quies &longs;ecundùm naturam motui præter naturam. </s> <s>quies item quæ e&longs;t in termino à <lb/>quo, opponitur motui, non illa quæ e&longs;t in termino ad quem, &longs;iue naturalis, &longs;eu violens, <lb/>quòd terminus à quo corrumpitur, dum fit motus; ad eam itur, qu&ecedil; e&longs;t in termino <lb/>ad quem, & in ea perficitur motus, tanquam eadem re &longs;it cum termino ad <lb/>quem. </s> <s>Ex quibus etiam na&longs;citur, vt cùm &longs;it motus inter contraria, & <lb/>vtraque diuer&longs;is rationibus vicem &longs;ubeant <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> à quibus quie­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1559"></arrow.to.target><lb/>tes qu&ecedil; &longs;unt in terminis oppo&longs;itis, etiam &longs;ecum pugnent. </s> <s>Sed <lb/>iam de motus & quietis oppo&longs;itione &longs;atis. </s> <s>De &longs;ubiecto igi­<lb/>tur & efficiente motum, <expan abbr="de&qacute;ue">deque</expan> his quæ &longs;eor&longs;um <lb/>hæc principia con&longs;equuntur, tot generatim <lb/>dixi&longs;&longs;e &longs;ufficiat. </s> <s>Ad formam igitur & fi­<lb/>nem quæ reliquæ &longs;unt de cau&longs;sis <lb/>motus, nos proximè con­<lb/>uertamus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1559"></arrow.to.target><lb/>tes qu&ecedil; &longs;unt in terminis oppo&longs;itis, etiam &longs;ecum pugnent. </s> <s>Sed <lb/>iam de motus & quietis oppo&longs;itione &longs;atis. </s> <s>De &longs;ubiecto igi­<lb/>tur & efficiente motum, <expan abbr="de&qacute;ue">deque</expan> his quæ &longs;eor&longs;um <lb/>hæc principia con&longs;equuntur, tot generatim <lb/>dixi&longs;&longs;e &longs;ufficiat. </s> <s>Ad formam igitur & fi­<lb/>nem quæ reliquæ &longs;unt de cau&longs;sis <lb/>motus, nos proximè con­<lb/>uertamus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1564"></arrow.to.target><lb/>vel vt &longs;ubiectum, atque illas quidem ordinatas: itaque &longs;eparatur ab eis quæ contingenter fiunt, <lb/>&longs;iue à nobis, vt per voluntatem, & per artem, &longs;iue à cau&longs;sis externis, vt fortuna & ca&longs;u; ita etiam <lb/>animas, & quæ motu vacant, vt Deus & mathematica naturæ nomen adepta &longs;unt, &longs;ic & natura <lb/>diuina, & natura quantitatis dici &longs;olet; nos pre&longs;sius accipiamus initia motus; primùm verò na­<lb/>tura &longs;ignificat materiam & &longs;ubiectum tran&longs;mutationis, tum id per quod res ip&longs;a e&longs;t, qu&ecedil; nomine <lb/>proprio forma nuncupatur; necnon <expan abbr="viã">viam</expan> ad ip&longs;am formam quæ item alio nomine generatio di­<lb/>citur, &longs;ola intercedente vocis quantitate, nanque in hoc &longs;ignificato <foreign lang="greek">fu/sis</foreign> habet <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="productã">productam</expan>. <lb/></s> <s>Naturam etiam analogicè dicitur efficiens. </s> <s>po&longs;tremo res ip&longs;a quæ habet <expan abbr="formã">formam</expan>, non &longs;ecus atque <lb/> | <arrow.to.target n="marg1564"></arrow.to.target><lb/>vel vt &longs;ubiectum, atque illas quidem ordinatas: itaque &longs;eparatur ab eis quæ contingenter fiunt, <lb/>&longs;iue à nobis, vt per voluntatem, & per artem, &longs;iue à cau&longs;sis externis, vt fortuna & ca&longs;u; ita etiam <lb/>animas, & quæ motu vacant, vt Deus & mathematica naturæ nomen adepta &longs;unt, &longs;ic & natura <lb/>diuina, & natura quantitatis dici &longs;olet; nos pre&longs;sius accipiamus initia motus; primùm verò na­<lb/>tura &longs;ignificat materiam & &longs;ubiectum tran&longs;mutationis, tum id per quod res ip&longs;a e&longs;t, qu&ecedil; nomine <lb/>proprio forma nuncupatur; necnon <expan abbr="viã">viam</expan> ad ip&longs;am formam quæ item alio nomine generatio di­<lb/>citur, &longs;ola intercedente vocis quantitate, nanque in hoc &longs;ignificato <foreign lang="greek">fu/sis</foreign> habet <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="productã">productam</expan>. <lb/></s> <s>Naturam etiam analogicè dicitur efficiens. </s> <s>po&longs;tremo res ip&longs;a quæ habet <expan abbr="formã">formam</expan>, non &longs;ecus atque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1565"></arrow.to.target><lb/>dici con&longs;ueuit ars id quod ab arte <expan abbr="cõfectum">confectum</expan> fuerit, & in hoc &longs;ignificatu frequentem ip&longs;ius v&longs;um <lb/>comperimus: nam 5. Met. c. de natura ab ip&longs;omet Ari&longs;totele affertur ita docente, metaphoricè <lb/>omnem omnino <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> naturam propter hanc dici; quoniam & natura e&longs;t aliqua &longs;ub&longs;tantia <lb/>& longè prius à Platone libris de legibus, à Proclo <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> in Tim&ecedil;o &longs;imiliter, quemadmodum ars <lb/>ab Eu&longs;tratio 10. Eth. pro re artificio&longs;a; quanuis iuxta notioneis <expan abbr="cõmuneis">communeis</expan> ars & res artificio&longs;a &longs;e­<lb/>parentur: quamobrem nulla mend&ecedil; &longs;u&longs;picio ine&longs;t in T. 11. 2. phy&longs;. </s> <s>vbi naturam appellauit id <lb/>quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam, & quanuis Ari&longs;toteles (vt obiter id declarem) paullò infra te&longs;tatus <lb/>fuerit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> non e&longs;&longs;e naturam, &longs;ed à natura; quod &longs;anè talem &longs;crupulum iniecit Auerroi, vt <lb/>coactus fuerit immutare lectionem, & id quod in recto pronunciatum fuerat, acceperit in &longs;exto <lb/>ca&longs;u, & Vicomercatus h&ecedil;&longs;erit in hac &longs;alebra qui repugnantiam quidem viderit, neque tamen ex­<lb/>tricarit: videtur ibi contigi&longs;&longs;e id quod frequenter euenit in nominibus ad vnum. </s> <s>habent enim <lb/>plura &longs;ignificata, atque illa quidem vulgò recepta; &longs;ed tamen vnum primùm à quo reliqua nega­<lb/>ri po&longs;&longs;unt. </s> <s>Ita factum e&longs;t vt 1. Phy&longs;. T. 8. Philo&longs;ophus veterum quæ&longs;tiones de eo, quòd vnum e&longs;­<lb/>&longs;et ens & immobile, de natura non e&longs;&longs;e dixerit, T. autem 10. qu&ecedil;&longs;tiones illas de natura e&longs;&longs;e prædi­<lb/>cauerit. </s> <s>Ideò, cùm inquit Ari&longs;toteles naturam etiam e&longs;&longs;e compo&longs;itum, accipit peruulgaram eius | <arrow.to.target n="marg1565"></arrow.to.target><lb/>dici con&longs;ueuit ars id quod ab arte <expan abbr="cõfectum">confectum</expan> fuerit, & in hoc &longs;ignificatu frequentem ip&longs;ius v&longs;um <lb/>comperimus: nam 5. Met. c. de natura ab ip&longs;omet Ari&longs;totele affertur ita docente, metaphoricè <lb/>omnem omnino <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> naturam propter hanc dici; quoniam & natura e&longs;t aliqua &longs;ub&longs;tantia <lb/>& longè prius à Platone libris de legibus, à Proclo <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> in Tim&ecedil;o &longs;imiliter, quemadmodum ars <lb/>ab Eu&longs;tratio 10. Eth. pro re artificio&longs;a; quanuis iuxta notioneis <expan abbr="cõmuneis">communeis</expan> ars & res artificio&longs;a &longs;e­<lb/>parentur: quamobrem nulla mend&ecedil; &longs;u&longs;picio ine&longs;t in T. 11. 2. phy&longs;. </s> <s>vbi naturam appellauit id <lb/>quod e&longs;t &longs;ecundùm naturam, & quanuis Ari&longs;toteles (vt obiter id declarem) paullò infra te&longs;tatus <lb/>fuerit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> non e&longs;&longs;e naturam, &longs;ed à natura; quod &longs;anè talem &longs;crupulum iniecit Auerroi, vt <lb/>coactus fuerit immutare lectionem, & id quod in recto pronunciatum fuerat, acceperit in &longs;exto <lb/>ca&longs;u, & Vicomercatus h&ecedil;&longs;erit in hac &longs;alebra qui repugnantiam quidem viderit, neque tamen ex­<lb/>tricarit: videtur ibi contigi&longs;&longs;e id quod frequenter euenit in nominibus ad vnum. </s> <s>habent enim <lb/>plura &longs;ignificata, atque illa quidem vulgò recepta; &longs;ed tamen vnum primùm à quo reliqua nega­<lb/>ri po&longs;&longs;unt. </s> <s>Ita factum e&longs;t vt 1. Phy&longs;. T. 8. Philo&longs;ophus veterum quæ&longs;tiones de eo, quòd vnum e&longs;­<lb/>&longs;et ens & immobile, de natura non e&longs;&longs;e dixerit, T. autem 10. qu&ecedil;&longs;tiones illas de natura e&longs;&longs;e prædi­<lb/>cauerit. </s> <s>Ideò, cùm inquit Ari&longs;toteles naturam etiam e&longs;&longs;e compo&longs;itum, accipit peruulgaram eius |
| <pb pagenum="229"/> | <pb pagenum="229"/> |
| <arrow.to.target n="marg1566"></arrow.to.target><lb/>vocis notionem: verùm quia non erat ea propria & princeps &longs;ignificatio; ab Ari&longs;totele repudia­<lb/>ta fuerit in conclu&longs;ione, haud &longs;ecus atque id quod e&longs;t, ab eo quod e&longs;t, contra <expan abbr="Parmenid&etilde;">Parmenidem</expan> aliquan­<lb/>do &longs;eparatum fuerit conce&longs;&longs;um non e&longs;&longs;e etiam id quod e&longs;t propter analogiam eorum quæ &longs;unt. <lb/></s> <s>Sed redeo ad rem. </s> <s>quia natura multiplex e&longs;t, de ea qu&ecedil; propriè natura dicitur, in&longs;tituendus e&longs;t fer­<lb/>mo: h&ecedil;c verò complectitur materiam & formam. </s> <s>Quare nos vtriu&longs;que communem <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <lb/>hoc loco tractare con&longs;tituimus, vt traditis <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> earum attributis formam ip&longs;am explicare <lb/>&longs;igillatim liceat, & indicare quo'nam officio fungatur in motu, quod nos in hoc libro <expan abbr="poti&longs;simũ">poti&longs;simum</expan> <lb/>qu&ecedil;rimus. </s> <s>Eam igitur ita definiebat Ari&longs;toteles. </s> <s>Initium quoddam <foreign lang="greek">tou_ xinou_s<gap/>cu kai\ h)zemei_n</foreign>. <lb/></s> <s>ide&longs;t, mouendi & quie&longs;cendi illius in quo e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens. </s> <s>At verò offi­<lb/>cium no&longs;trum erit nunc, vt id quod breuiter ab Ari&longs;totele pro munere diffinitionis e&longs;t factum <lb/>(breuem etenim <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e oportet; nam breuitas ad per&longs;picuitatem qu&ecedil; animus diffinitionis e&longs;t, <lb/>vt ita dicam, valde conducit) planius reddamus, tùm rudiore quadam &longs;pecie percurrendo vim <lb/>&longs;ingularum partium quæ in illa &longs;unt po&longs;itæ, tum deinde ad tenue elimata ratione veritatem di­<lb/>ctorum explorando: ex illo enim primo congre&longs;&longs;u fiet, vt quod maximè po&longs;tulatur in definitio­<lb/>ne, pr&ecedil;&longs;temus, quòd &longs;ic res definienda ab aliis omnibus &longs;eparabitur: deinde quoniam eadem &longs;o­<lb/>lent e&longs;&longs;e principia con&longs;titutionis, quæ &longs;unt etiam cau&longs;&longs;æ di&longs;tinctionis; po&longs;tquam con&longs;tituta fue­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1566"></arrow.to.target><lb/>vocis notionem: verùm quia non erat ea propria & princeps &longs;ignificatio; ab Ari&longs;totele repudia­<lb/>ta fuerit in conclu&longs;ione, haud &longs;ecus atque id quod e&longs;t, ab eo quod e&longs;t, contra <expan abbr="Parmenid&etilde;">Parmenidem</expan> aliquan­<lb/>do &longs;eparatum fuerit conce&longs;&longs;um non e&longs;&longs;e etiam id quod e&longs;t propter analogiam eorum quæ &longs;unt. <lb/></s> <s>Sed redeo ad rem. </s> <s>quia natura multiplex e&longs;t, de ea qu&ecedil; propriè natura dicitur, in&longs;tituendus e&longs;t fer­<lb/>mo: h&ecedil;c verò complectitur materiam & formam. </s> <s>Quare nos vtriu&longs;que communem <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <lb/>hoc loco tractare con&longs;tituimus, vt traditis <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> earum attributis formam ip&longs;am explicare <lb/>&longs;igillatim liceat, & indicare quo'nam officio fungatur in motu, quod nos in hoc libro <expan abbr="poti&longs;simũ">poti&longs;simum</expan> <lb/>qu&ecedil;rimus. </s> <s>Eam igitur ita definiebat Ari&longs;toteles. </s> <s>Initium quoddam <foreign lang="greek">tou_ kinei__stai kai\ h)remei_n</foreign>. <lb/></s> <s>ide&longs;t, mouendi & quie&longs;cendi illius in quo e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens. </s> <s>At verò offi­<lb/>cium no&longs;trum erit nunc, vt id quod breuiter ab Ari&longs;totele pro munere diffinitionis e&longs;t factum <lb/>(breuem etenim <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e oportet; nam breuitas ad per&longs;picuitatem qu&ecedil; animus diffinitionis e&longs;t, <lb/>vt ita dicam, valde conducit) planius reddamus, tùm rudiore quadam &longs;pecie percurrendo vim <lb/>&longs;ingularum partium quæ in illa &longs;unt po&longs;itæ, tum deinde ad tenue elimata ratione veritatem di­<lb/>ctorum explorando: ex illo enim primo congre&longs;&longs;u fiet, vt quod maximè po&longs;tulatur in definitio­<lb/>ne, pr&ecedil;&longs;temus, quòd &longs;ic res definienda ab aliis omnibus &longs;eparabitur: deinde quoniam eadem &longs;o­<lb/>lent e&longs;&longs;e principia con&longs;titutionis, quæ &longs;unt etiam cau&longs;&longs;æ di&longs;tinctionis; po&longs;tquam con&longs;tituta fue­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1567"></arrow.to.target><lb/>rit natura, &longs;edulò tractanti, &longs;e ip&longs;am patefaciet primùm, deinde mon&longs;trabit exitum in omneis <lb/>quæ&longs;tioneis quarum gratia nos hîc cum c&ecedil;teris philo&longs;ophis laboramus. </s> <s>Itaque no&longs;&longs;e licet, hanc <lb/>e&longs;&longs;e generalem partitionem omnium rerum auctore Syriano 3. primæ philo&longs;. </s> <s>&longs;iue exi&longs;tant in <lb/>natura, &longs;iue &longs;ubiiciantur methodis, &longs;iue etiam cadant in mentem, omne id quod e&longs;t, aut e&longs;&longs;e <lb/>principium, aut ex principio; numeratur autem natura in iis quæ &longs;unt principia; quapropter <lb/>ab aliis di&longs;tinguitur quæ &longs;unt ex principiis. </s> <s>Porrò principium multiplex; aut enim ex quo <lb/>primùm mouetur quippiam, vt principium itineris, & quod dici con&longs;ueuit magnitudinis. </s> <s>ide&longs;t, <lb/>quod in quanto primum exoritur, vt in animali cor, aut aliquo pacto mutari cœpit, aut do­<lb/>ctrinæ principium, vnde &longs;cilicet, quis addi&longs;cit facilius: aut temporis, quando nimirum mo­<lb/>ueri cœpimus; aut rei principium quod e&longs;t idem àc cau&longs;&longs;a talis autem principij conditiones <lb/>h&ecedil; &longs;unt, vt non fiat ex quoquam, &longs;ed alia fiant ex ip&longs;o, vel quia &longs;it pars quæ pertineat ad <lb/>eius e&longs;&longs;entiam quod e&longs;t ex ip&longs;o, vel quia &longs;it fundamentum functionis in aliquo. </s> <s>Id natura <lb/>prius e&longs;t & notius, nobis autem ignotius & po&longs;terius: ita natura principium e&longs;t, nec quod­<lb/>libet principij genus, neque principium &longs;impliciter. </s> <s>fortè, quia vox i&longs;ta ad vnum e&longs;t, neque <lb/> | <arrow.to.target n="marg1567"></arrow.to.target><lb/>rit natura, &longs;edulò tractanti, &longs;e ip&longs;am patefaciet primùm, deinde mon&longs;trabit exitum in omneis <lb/>quæ&longs;tioneis quarum gratia nos hîc cum c&ecedil;teris philo&longs;ophis laboramus. </s> <s>Itaque no&longs;&longs;e licet, hanc <lb/>e&longs;&longs;e generalem partitionem omnium rerum auctore Syriano 3. primæ philo&longs;. </s> <s>&longs;iue exi&longs;tant in <lb/>natura, &longs;iue &longs;ubiiciantur methodis, &longs;iue etiam cadant in mentem, omne id quod e&longs;t, aut e&longs;&longs;e <lb/>principium, aut ex principio; numeratur autem natura in iis quæ &longs;unt principia; quapropter <lb/>ab aliis di&longs;tinguitur quæ &longs;unt ex principiis. </s> <s>Porrò principium multiplex; aut enim ex quo <lb/>primùm mouetur quippiam, vt principium itineris, & quod dici con&longs;ueuit magnitudinis. </s> <s>ide&longs;t, <lb/>quod in quanto primum exoritur, vt in animali cor, aut aliquo pacto mutari cœpit, aut do­<lb/>ctrinæ principium, vnde &longs;cilicet, quis addi&longs;cit facilius: aut temporis, quando nimirum mo­<lb/>ueri cœpimus; aut rei principium quod e&longs;t idem àc cau&longs;&longs;a talis autem principij conditiones <lb/>h&ecedil; &longs;unt, vt non fiat ex quoquam, &longs;ed alia fiant ex ip&longs;o, vel quia &longs;it pars quæ pertineat ad <lb/>eius e&longs;&longs;entiam quod e&longs;t ex ip&longs;o, vel quia &longs;it fundamentum functionis in aliquo. </s> <s>Id natura <lb/>prius e&longs;t & notius, nobis autem ignotius & po&longs;terius: ita natura principium e&longs;t, nec quod­<lb/>libet principij genus, neque principium &longs;impliciter. </s> <s>fortè, quia vox i&longs;ta ad vnum e&longs;t, neque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1568"></arrow.to.target><lb/>ex toto de &longs;ingulis partibus prædicatur, quemadmodum prædicantur vniuoc&ecedil;. </s> <s>nanque & ho­<lb/>mo hac ratione e&longs;t animal &longs;impliciter, quà verò &longs;pecies & &longs;ubiectum, non item: quoniam <lb/>e&longs;t pars quædam animalis; &longs;ic cùm &longs;int alia principia præter naturam, & magnitudinis & tem­<lb/>poris; natura e&longs;t principium quoddam, & e&longs;t, vti diximus, principium rei. </s> <s>Cùm verò prin­<lb/>cipium & cau&longs;&longs;a generatim &longs;it duplex; nam quædam e&longs;t extra rem cuius e&longs;t cau&longs;&longs;a, quemad­<lb/>modum pater extra filium, & faber extra &longs;camnum: tamet&longs;i hoc proprium e&longs;t naturalium, <lb/>cum efficientium, tum etiam finium, vt &longs;int eiu&longs;dem rationis cum eo quod efficitur, quo <lb/>item differunt ab artificio&longs;is; quippe quòd ex homine fiat homo, non è &longs;camno &longs;camnum: <lb/>alia principia rem ip&longs;am componunt, quorum quoque duplex exi&longs;tet ratio. </s> <s>Nam &longs;unt ali­<lb/>qua operis potius, quàm rei principia, veluti mens celi pars, non quia c&ecedil;lum per &longs;e con&longs;ti­<lb/>tuat, &longs;ed quòd efficiat primum mobile, &longs;unt alia partes rei, quemadmodum phialæ vitrum. <lb/></s> <s>Generatim verò in natura &longs;unt principia generationis, vel quòd res genitæ &longs;int, vel quòd geni­<lb/>t&ecedil; &longs;uis fungantur officiis, ac generationis quidem tria principia numerantur, priuatio, forma, <lb/>& materia; rei duo tantum materia & forma; eadem &longs;unt principia functionum. </s> <s>Ita prin­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1568"></arrow.to.target><lb/>ex toto de &longs;ingulis partibus prædicatur, quemadmodum prædicantur vniuoc&ecedil;. </s> <s>nanque & ho­<lb/>mo hac ratione e&longs;t animal &longs;impliciter, quà verò &longs;pecies & &longs;ubiectum, non item: quoniam <lb/>e&longs;t pars quædam animalis; &longs;ic cùm &longs;int alia principia præter naturam, & magnitudinis & tem­<lb/>poris; natura e&longs;t principium quoddam, & e&longs;t, vti diximus, principium rei. </s> <s>Cùm verò prin­<lb/>cipium & cau&longs;&longs;a generatim &longs;it duplex; nam quædam e&longs;t extra rem cuius e&longs;t cau&longs;&longs;a, quemad­<lb/>modum pater extra filium, & faber extra &longs;camnum: tamet&longs;i hoc proprium e&longs;t naturalium, <lb/>cum efficientium, tum etiam finium, vt &longs;int eiu&longs;dem rationis cum eo quod efficitur, quo <lb/>item differunt ab artificio&longs;is; quippe quòd ex homine fiat homo, non è &longs;camno &longs;camnum: <lb/>alia principia rem ip&longs;am componunt, quorum quoque duplex exi&longs;tet ratio. </s> <s>Nam &longs;unt ali­<lb/>qua operis potius, quàm rei principia, veluti mens celi pars, non quia c&ecedil;lum per &longs;e con&longs;ti­<lb/>tuat, &longs;ed quòd efficiat primum mobile, &longs;unt alia partes rei, quemadmodum phialæ vitrum. <lb/></s> <s>Generatim verò in natura &longs;unt principia generationis, vel quòd res genitæ &longs;int, vel quòd geni­<lb/>t&ecedil; &longs;uis fungantur officiis, ac generationis quidem tria principia numerantur, priuatio, forma, <lb/>& materia; rei duo tantum materia & forma; eadem &longs;unt principia functionum. </s> <s>Ita prin­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1569"></arrow.to.target><lb/>cipium & cau&longs;&longs;a e&longs;t natura, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt non modò &longs;it officij principium, &longs;ed vt compleat rem, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1569"></arrow.to.target><lb/>cipium & cau&longs;&longs;a e&longs;t natura, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt non modò &longs;it officij principium, &longs;ed vt compleat rem, <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1572"></arrow.to.target><lb/>per quem aguntur, vt &longs;uum locum adipi&longs;cantur, vt in eo maneant, quæ e&longs;t &longs;umma illorum per­<lb/>fectio, quies autem vel quia tendant ad quietem & finem motus qui proprius e&longs;t eorum locus, <lb/>vel in eo maneant, po&longs;tquàm illum adepta fuerint. </s> <s>Erunt ergo principia motus & quietis, &longs;i­<lb/>ue quòd efficiant <expan abbr="motũ">motum</expan> & <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, &longs;icut is qui &longs;axum impellit, & &longs;edat, &longs;u&longs;tineant, vbi moueatur, <lb/>&longs;iue quòd propter ip&longs;a moueatur habens, velut ille, qui cùm &longs;it aptus ad philo&longs;ophiam, habere <lb/>dicitur aliquod principium ad philo&longs;ophiam: ita enim dicitur, non quia vim habeat alium ef­<lb/>ficiendi philo&longs;ophum, &longs;ed quoniam ip&longs;e philo&longs;ophus fieri po&longs;sit; incertum adhuc e&longs;t, & di&longs;&longs;e­<lb/>retur po&longs;teà diligenti&longs;simè: nam de hoc magnæ lites extant, & hinc dubitationis omnis quæ ad <lb/>motum grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>pertinet, initium ducitur, quamobrem nos onus &longs;cribendi &longs;u&longs;cepi­<lb/>mus de cau&longs;sis motus naturalis. </s> <s>Quoniam verò motus & &longs;tatus etiam generalius &longs;umitur, & vt <lb/>complectitur animi motus & eas &longs;pecies quas &longs;alutares vocat Ari&longs;toteles, & à Platone, etiam tri­<lb/>buitur rebus diuinis, quantum ad Platonem pertinet, planum quòd hoc accipitur, quoad e&longs;t affe­<lb/>ctio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;en&longs;ilis, &longs;alutares motus hîc item comprehendi voluit D. Thomas. </s> <s>illud mihi ma­<lb/>gis probatur, Ari&longs;totelem in hac definitione &longs;umere motus quos dicit afferre interitum, qui &longs;unt <lb/>corporis, quatenus corpus; & cùm ex hi&longs;ce motibus quidam per &longs;e &longs;int, alij per accidens, ac per <lb/> | <arrow.to.target n="marg1572"></arrow.to.target><lb/>per quem aguntur, vt &longs;uum locum adipi&longs;cantur, vt in eo maneant, quæ e&longs;t &longs;umma illorum per­<lb/>fectio, quies autem vel quia tendant ad quietem & finem motus qui proprius e&longs;t eorum locus, <lb/>vel in eo maneant, po&longs;tquàm illum adepta fuerint. </s> <s>Erunt ergo principia motus & quietis, &longs;i­<lb/>ue quòd efficiant <expan abbr="motũ">motum</expan> & <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, &longs;icut is qui &longs;axum impellit, & &longs;edat, &longs;u&longs;tineant, vbi moueatur, <lb/>&longs;iue quòd propter ip&longs;a moueatur habens, velut ille, qui cùm &longs;it aptus ad philo&longs;ophiam, habere <lb/>dicitur aliquod principium ad philo&longs;ophiam: ita enim dicitur, non quia vim habeat alium ef­<lb/>ficiendi philo&longs;ophum, &longs;ed quoniam ip&longs;e philo&longs;ophus fieri po&longs;sit; incertum adhuc e&longs;t, & di&longs;&longs;e­<lb/>retur po&longs;teà diligenti&longs;simè: nam de hoc magnæ lites extant, & hinc dubitationis omnis quæ ad <lb/>motum grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>pertinet, initium ducitur, quamobrem nos onus &longs;cribendi &longs;u&longs;cepi­<lb/>mus de cau&longs;sis motus naturalis. </s> <s>Quoniam verò motus & &longs;tatus etiam generalius &longs;umitur, & vt <lb/>complectitur animi motus & eas &longs;pecies quas &longs;alutares vocat Ari&longs;toteles, & à Platone, etiam tri­<lb/>buitur rebus diuinis, quantum ad Platonem pertinet, planum quòd hoc accipitur, quoad e&longs;t affe­<lb/>ctio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;en&longs;ilis, &longs;alutares motus hîc item comprehendi voluit D. Thomas. </s> <s>illud mihi ma­<lb/>gis probatur, Ari&longs;totelem in hac definitione &longs;umere motus quos dicit afferre interitum, qui &longs;unt <lb/>corporis, quatenus corpus; & cùm ex hi&longs;ce motibus quidam per &longs;e &longs;int, alij per accidens, ac per <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1573"></arrow.to.target><lb/>&longs;e quidem in quattuor prædicamentis, &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, & ip&longs;o vbi, dimi&longs;sis iis qui &longs;unt <lb/>per accidens, tum quia methodi negligunt ea quæ &longs;unt per accidens, tum etiam quia demon&longs;tra­<lb/>tiones ab Ari&longs;totele in&longs;titutæ re&longs;piciunt hoc motuum genus, vt apparet 6. Phy&longs;. tum item quia in <lb/>definitionibus accipiuntur voces in proprio &longs;ignificatu, hic autem e&longs;t motus per &longs;e, a&longs;&longs;ero etiam <lb/>&longs;umi hoc genus motuum in explicatione naturæ. </s> <s>Quies autem e&longs;t immobilitas quædam, &longs;ed <lb/>non omnis. </s> <s>illa <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t cui &longs;upponitur habilitas ad motum, qu&ecedil; item cùm re &longs;it idem cum termino <lb/>à quo, vel ad quem; non erit ab&longs;urdum, &longs;i transferamus quietem ad omnem &longs;tatum vniuersè in <lb/>termino à quo, vel ad quem, motum &longs;ignificantes &longs;tatum qui terminos vtro&longs;que participat. <lb/></s> <s>Immobilitas patet latius, & aliqua repugnat habilitati ad motum, atque adeò vt nullam habeat <lb/>affinitatem cum ip&longs;o, vt in mathematicis, & generatim in omnibus &longs;eparatis à materia: proinde <lb/>generalius e&longs;t quàm vt explicari po&longs;sit à philo&longs;opho naturali. </s> <s>Nam c&ecedil;teroquin illius quæ mo­<lb/>tus quoquo pacto affinis e&longs;t, qualis in centro & polis, cùm non abhorreat à natura, habenda e&longs;t <lb/>ratio naturali philo&longs;opho. </s> <s>Pertinent hæc, vt dictum e&longs;t, ad quattuor prædicamenta, & omnis eo­<lb/>rum &longs;pecies pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Quare etiam natura e&longs;t principium motus qui di&longs;tri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1573"></arrow.to.target><lb/>&longs;e quidem in quattuor prædicamentis, &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, & ip&longs;o vbi, dimi&longs;sis iis qui &longs;unt <lb/>per accidens, tum quia methodi negligunt ea quæ &longs;unt per accidens, tum etiam quia demon&longs;tra­<lb/>tiones ab Ari&longs;totele in&longs;titutæ re&longs;piciunt hoc motuum genus, vt apparet 6. Phy&longs;. tum item quia in <lb/>definitionibus accipiuntur voces in proprio &longs;ignificatu, hic autem e&longs;t motus per &longs;e, a&longs;&longs;ero etiam <lb/>&longs;umi hoc genus motuum in explicatione naturæ. </s> <s>Quies autem e&longs;t immobilitas quædam, &longs;ed <lb/>non omnis. </s> <s>illa <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t cui &longs;upponitur habilitas ad motum, qu&ecedil; item cùm re &longs;it idem cum termino <lb/>à quo, vel ad quem; non erit ab&longs;urdum, &longs;i transferamus quietem ad omnem &longs;tatum vniuersè in <lb/>termino à quo, vel ad quem, motum &longs;ignificantes &longs;tatum qui terminos vtro&longs;que participat. <lb/></s> <s>Immobilitas patet latius, & aliqua repugnat habilitati ad motum, atque adeò vt nullam habeat <lb/>affinitatem cum ip&longs;o, vt in mathematicis, & generatim in omnibus &longs;eparatis à materia: proinde <lb/>generalius e&longs;t quàm vt explicari po&longs;sit à philo&longs;opho naturali. </s> <s>Nam c&ecedil;teroquin illius quæ mo­<lb/>tus quoquo pacto affinis e&longs;t, qualis in centro & polis, cùm non abhorreat à natura, habenda e&longs;t <lb/>ratio naturali philo&longs;opho. </s> <s>Pertinent hæc, vt dictum e&longs;t, ad quattuor prædicamenta, & omnis eo­<lb/>rum &longs;pecies pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ecundùm naturam. </s> <s>Quare etiam natura e&longs;t principium motus qui di&longs;tri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1574"></arrow.to.target><lb/>buitur in quattuor genera. </s> <s>Nanque & gignitur, & alteratur, & augetur quippiam &longs;ecundùm <lb/>naturam, quemadmodum con&longs;tat 5. Phy&longs;. & corrumpitur item &longs;ecundùm naturam, vt cùm ex <lb/>&longs;enio moritur animal, & mixtum putre&longs;cit. </s> <s>Et quies etiam &longs;pectat ad &longs;ub&longs;tantiam, veluti appa­<lb/>ret ex iis quæ decreta &longs;unt. 8. Phy&longs;. cùm docetur naturam non gignere, vt &longs;tatim corrumpat. <lb/></s> <s>Quare &longs;tatus e&longs;t item in &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Neque quòd ortus, interitus, & alteratio fiant ab alio (nihil <lb/>enim gignit, alteratúe &longs;eip&longs;um, neque item corrumpit, ni&longs;i per accidens) tollit, quominus &longs;it mo­<lb/>tus naturalis; &longs;iquidem &longs;it &longs;altem naturalis merito materiæ. </s> <s>Ex his profectò &longs;atis con&longs;tat neque <lb/>Deum, neque nautam e&longs;&longs;e naturas, illum quidem quòd &longs;eparatus e&longs;t à mobili, nautam verò quia <lb/>motus nauis e&longs;t ex arte, non naturalis. </s> <s>Sed cùm qu&ecedil;que particula definitionis, aut &longs;altem vni­<lb/>uer&longs;a definitio &longs;eparent rem definiendam à qualibet alia re, ac tum &longs;uo officio probè definitio <lb/>functa &longs;it, nec quicquam plus habeat, neque minus, &longs;i omnes rei parteis nobis ponat ante oculos, <lb/>& di&longs;iungat à c&ecedil;teris, cùm etiam &longs;int alia principia quæ cùm &longs;int in re ip&longs;a, moueant, vt grauitas <lb/>& leuitas, etiam præuiæ affectiones; quandò tantum conceditur ip&longs;o vbi, quantum de forma, <lb/>aut affectionibus præuiis, adde etiam priuationem, &longs;it item aliud mouens internum, velut ani­<lb/>mus, & medicus prætereà curet &longs;eip&longs;um, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> valde &longs;imile naturæ habitum fuerit, vt in numi&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1574"></arrow.to.target><lb/>buitur in quattuor genera. </s> <s>Nanque & gignitur, & alteratur, & augetur quippiam &longs;ecundùm <lb/>naturam, quemadmodum con&longs;tat 5. Phy&longs;. & corrumpitur item &longs;ecundùm naturam, vt cùm ex <lb/>&longs;enio moritur animal, & mixtum putre&longs;cit. </s> <s>Et quies etiam &longs;pectat ad &longs;ub&longs;tantiam, veluti appa­<lb/>ret ex iis quæ decreta &longs;unt. 8. Phy&longs;. cùm docetur naturam non gignere, vt &longs;tatim corrumpat. <lb/></s> <s>Quare &longs;tatus e&longs;t item in &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Neque quòd ortus, interitus, & alteratio fiant ab alio (nihil <lb/>enim gignit, alteratúe &longs;eip&longs;um, neque item corrumpit, ni&longs;i per accidens) tollit, quominus &longs;it mo­<lb/>tus naturalis; &longs;iquidem &longs;it &longs;altem naturalis merito materiæ. </s> <s>Ex his profectò &longs;atis con&longs;tat neque <lb/>Deum, neque nautam e&longs;&longs;e naturas, illum quidem quòd &longs;eparatus e&longs;t à mobili, nautam verò quia <lb/>motus nauis e&longs;t ex arte, non naturalis. </s> <s>Sed cùm qu&ecedil;que particula definitionis, aut &longs;altem vni­<lb/>uer&longs;a definitio &longs;eparent rem definiendam à qualibet alia re, ac tum &longs;uo officio probè definitio <lb/>functa &longs;it, nec quicquam plus habeat, neque minus, &longs;i omnes rei parteis nobis ponat ante oculos, <lb/>& di&longs;iungat à c&ecedil;teris, cùm etiam &longs;int alia principia quæ cùm &longs;int in re ip&longs;a, moueant, vt grauitas <lb/>& leuitas, etiam præuiæ affectiones; quandò tantum conceditur ip&longs;o vbi, quantum de forma, <lb/>aut affectionibus præuiis, adde etiam priuationem, &longs;it item aliud mouens internum, velut ani­<lb/>mus, & medicus prætereà curet &longs;eip&longs;um, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> valde &longs;imile naturæ habitum fuerit, vt in numi&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1575"></arrow.to.target><lb/>matis veteres naturam exprimerent homine &longs;aucio qui &longs;ibi ip&longs;e mederetur, adiectæ videntur il­<lb/>læ fui&longs;&longs;e conditioneis, <emph type="italics"/>primò & per &longs;e<emph.end type="italics"/>. </s> <s>Veruntamen cùm variis modis eæ partes quæ in hac defi­<lb/>nitione continentur, accommodatæ fuerint ab interpretibus ad &longs;ignificandam aliquam naturæ <lb/>di&longs;tinctionem reliquis principiis internis mouentibus, conabimur etiam nos h&ecedil;c di&longs;crimina cum <lb/>ip&longs;is perpendere, & paucis admonere quid in eorum explicatione de&longs;ideremus. </s> <s>Exordiamur au­<lb/>tem ab illa particula <emph type="italics"/>primò<emph.end type="italics"/>. </s> <s>Coniungit Auerroës eas voces <emph type="italics"/>primò & per &longs;e<emph.end type="italics"/>, quoniam per &longs;e &longs;it <lb/>quid communius, quàm primò, quemadmodum acceptum e&longs;t in Analyticis; vnde animal ine&longs;t <lb/>in homine per &longs;e, non tamen primò; animal rationis compos & per &longs;e & primò; idcirco putat <lb/>ip&longs;e eam vocem <emph type="italics"/>primò<emph.end type="italics"/> fui&longs;&longs;e adiectam ad di&longs;tinguendum id quod per &longs;e, <expan abbr="neq;">neque</expan> videt vocem quæ <lb/>debet di&longs;tinguere, in oratione po&longs;tponi, non autem præponi, ne nugatio propter repetitionem <lb/>committatur, quæ animaduer&longs;a e&longs;t ab Ari&longs;totele cùm lib. <foreign lang="greek">pezi\ e(zmlw</foreign>. </s> <s>tùm etiam 7. prim&ecedil; philo&longs;. <lb/></s> <s>in ip&longs;a definitione. </s> <s>Neque item pror&longs;us approbare po&longs;&longs;um ea quæ &longs;tatuit Simplicius, vtpotè <lb/>primò & per &longs;e <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> &longs;eparari: quandoquidem nauta primò quidem ine&longs;t in naui, tamen <lb/>per accidens, & &longs;eparari pote&longs;t à naui; rur&longs;us albedinem inquit primò ine&longs;&longs;e in &longs;uperficie, neuti­ | <arrow.to.target n="marg1575"></arrow.to.target><lb/>matis veteres naturam exprimerent homine &longs;aucio qui &longs;ibi ip&longs;e mederetur, adiectæ videntur il­<lb/>læ fui&longs;&longs;e conditioneis, <emph type="italics"/>primò & per &longs;e<emph.end type="italics"/>. </s> <s>Veruntamen cùm variis modis eæ partes quæ in hac defi­<lb/>nitione continentur, accommodatæ fuerint ab interpretibus ad &longs;ignificandam aliquam naturæ <lb/>di&longs;tinctionem reliquis principiis internis mouentibus, conabimur etiam nos h&ecedil;c di&longs;crimina cum <lb/>ip&longs;is perpendere, & paucis admonere quid in eorum explicatione de&longs;ideremus. </s> <s>Exordiamur au­<lb/>tem ab illa particula <emph type="italics"/>primò<emph.end type="italics"/>. </s> <s>Coniungit Auerroës eas voces <emph type="italics"/>primò & per &longs;e<emph.end type="italics"/>, quoniam per &longs;e &longs;it <lb/>quid communius, quàm primò, quemadmodum acceptum e&longs;t in Analyticis; vnde animal ine&longs;t <lb/>in homine per &longs;e, non tamen primò; animal rationis compos & per &longs;e & primò; idcirco putat <lb/>ip&longs;e eam vocem <emph type="italics"/>primò<emph.end type="italics"/> fui&longs;&longs;e adiectam ad di&longs;tinguendum id quod per &longs;e, <expan abbr="neq;">neque</expan> videt vocem quæ <lb/>debet di&longs;tinguere, in oratione po&longs;tponi, non autem præponi, ne nugatio propter repetitionem <lb/>committatur, quæ animaduer&longs;a e&longs;t ab Ari&longs;totele cùm lib. <foreign lang="greek">peri\ e(rmhn</foreign>. </s> <s>tùm etiam 7. prim&ecedil; philo&longs;. <lb/></s> <s>in ip&longs;a definitione. </s> <s>Neque item pror&longs;us approbare po&longs;&longs;um ea quæ &longs;tatuit Simplicius, vtpotè <lb/>primò & per &longs;e <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> &longs;eparari: quandoquidem nauta primò quidem ine&longs;t in naui, tamen <lb/>per accidens, & &longs;eparari pote&longs;t à naui; rur&longs;us albedinem inquit primò ine&longs;&longs;e in &longs;uperficie, neuti­ |
| <pb pagenum="231"/> | <pb pagenum="231"/> |
| <arrow.to.target n="marg1576"></arrow.to.target><lb/>quam tamen per &longs;e, & habere treis angulos æqualeis duobus rectis ine&longs;&longs;e per &longs;e in æquilatere, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>autem primò: nanque oportebat ip&longs;um di&longs;tinguere de eo quod ine&longs;t primò, cùm &longs;it duplex. <lb/></s> <s>Etenim primò & quatenus ip&longs;um aliquando e&longs;t idem, hoc verò e&longs;t id quod habet certam cau&longs;­<lb/>&longs;am, atque rationem ob quam hæreat in &longs;ubiecto. </s> <s>E&longs;t etiam primò id quod non per aliud, & <lb/>propriè &longs;ignificat ab&longs;entiam cau&longs;&longs;arum quæ &longs;unt in&longs;trumenta, &longs;iue ill&ecedil; ordinem inter &longs;e habeant, <lb/>&longs;iue ordine careant: nanque eas ita inter &longs;e habere te&longs;tatur experientia; quandò & manu ego <lb/>moueo &longs;axum, & &longs;i libuerit, etiam pede: c&ecedil;lum per lumen & motum calefacit nece&longs;&longs;ariò terram. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i <emph type="italics"/>primò<emph.end type="italics"/> in hunc &longs;en&longs;um accepit; iam id præ&longs;efert maximam controuer&longs;iam, cùm per gra­<lb/>uitatem & leuitatem motus naturales præ&longs;tari videantur: &longs;i verò primò idem e&longs;t, ac quatenus <lb/>ip&longs;um; non videtur aliquid e&longs;&longs;e primò, quin idem &longs;it per &longs;e, cùm id quod e&longs;t per accidens, nul­<lb/>lum ordinem habeat ad id in quo ine&longs;t: atqui dicit ine&longs;&longs;e &longs;ic primò, ordinem imponit. </s> <s>Videtur <lb/>autem ip&longs;e hæc &longs;ine di&longs;tinctione pronuncia&longs;&longs;e, quæ maximè di&longs;tingui oportebat. </s> <s>Mitto nunc <lb/>quòd exempla falsò &longs;umpta fuerint, tum quòd in &longs;uperficie &longs;it albedo per accidens, cum ea quæ <lb/>per &longs;e in&longs;unt in aliquo, |