| version 1.26, 2007/06/22 17:28:43 |
version 1.47, 2007/07/18 17:25:15 |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> | <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> | <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæ prim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæ prim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Singulæ dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubstantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Singulæ dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubstantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>De naturæ progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De naturæ progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiæ recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiæ recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it'ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it'ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes à materia &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes à materia &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abhorrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abhorrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX PRIMO LIBRO.</s></p> | <s>EX PRIMO LIBRO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>3. D 3. Architectoni & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 4. e 4. id quod concr. 6. non vid. 11. nil vetet. </s> <s>f 6. vt nota. </s> <s>h 2. inductiuærat. 5. b 11. cre­<lb/>duntur. 6. e 5. rei &longs;cientia deficiet. 15. ponet. </s> <s>f 10. euertetur. 7. d 3. di&longs;cedamus. 6. &longs;ed vel cog. 8. e 7. quòd iud. 12. opera. </s> <s>f <lb/>7. quippe quòd. </s> <s>g 5. præcedit. 12. cuiu&longs;cuiu&longs;modi. </s> <s>h 11. fertur. 10. e 12. materiata. <foreign lang="greek">xwrish\.</foreign> 13. a 8 pote&longs;tas. </s> <s>d 2. hoc. 5. in­<lb/>dicantes. 14. e 13. tran&longs;ilimus. </s> <s>g 1. iudicari 15. f 9. e&longs;&longs;ent. 18. f 14. <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>g 2. vox <foreign lang="greek"><gap/></foreign> apud. 20. e 13. <foreign lang="greek">e)ntuxei_s.</foreign><lb/>f 10. <foreign lang="greek">e)/nqa kai\ e)/nqa</foreign> 21. 26. faciendæ. </s> <s>b 3. indicare. </s> <s>d 3. creatio. 22. g 8. &longs;it. </s> <s>h vlt. <foreign lang="greek">u(postatikw_s</foreign> 24. f 4. <foreign lang="greek">h( te/xnh.</foreign> g 11. di&longs;un­<lb/>guam. 13. ita fit. 25. b 3. producatur &longs;imile nunquam. 10. fit. </s> <s>vt. </s> <s>c 2. nam dicere po&longs;. </s> <s>d 11. Ari&longs;. </s> <s>inter ita. 26. e 1. dum fit. </s> <s>f 11. <lb/>En tibi. </s> <s>h 9. niti &longs;emper. 27. c 13 form&ecedil;. 29. a 2. mouet. </s> <s>b 14 efficeret. 30. c 9. ab&longs;olutus. </s> <s>g 2. &longs;int. 31. c 1. <foreign lang="greek">a)nterei/dousin</foreign>. <lb/></s> <s>32. e 11. corrige &longs;ic. <foreign lang="greek">ta\ de\ ge/nei e(/tepa plei_on die/sthken h)\ ta\ ei)/dei</foreign>. </s> <s>g 12. <expan abbr="fiãt">fiant</expan>. 34. c 4. an'num. 18. notuere. </s> <s>g 1. di&longs;tortæ & per­<lb/>plex&ecedil;. </s> <s>h 2. <foreign lang="greek">tu/xw|</foreign>. 4. audis. 5. quadrate. 37. a 9. quid &longs;it. 38. e 11. &longs;ine. 13. &longs;eparantur. 39. d 5. <foreign lang="greek">e)\xei politikh\n</foreign> 15. cluent. <lb/></s> <s>40. h 12. Huic. 14. <foreign lang="greek">u(pomnhmatistou_</foreign>. 42. h 3. <expan abbr="quan&qtilde;">quanque</expan>. 13. 14. ex parte nece&longs;&longs;e e&longs;t e&longs;&longs;e. 43. 27. vniuer&longs;alis. </s> <s>c 4 <expan abbr="eu&etilde;ta">euenta</expan>. </s> <s>g 12. de­<lb/>negari. 44. e 8. negantem. </s> <s>g 4. 10. &longs;ubalternans. </s> <s>h 7. definitas. 45. 23. vt <expan abbr="aliq.">alique</expan> d 15. primi. 49 a 8 quanque. 50. e 15. <expan abbr="ante&qtilde;">anteque</expan>. <lb/></s> <s>f 15. philo&longs;ophiæ. 51. a 12. <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan> artes. 14. earum c 12. medicos. </s> <s>d 1. <foreign lang="greek">mimhtikai\</foreign> 52. f 5. qu&ecedil; quid. 8. liberali. </s> <s>g 14. &longs;i <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>53. a 9. <foreign lang="greek">d\ ei)ko/na.</foreign> c 3. <foreign lang="greek">a)kribei/as.</foreign> 13. per&longs;picuitas. 54. e 1. quod ad. 9 pareat. 10. &longs;iqua. 12. Phy&longs;icæ. </s> <s>h 7. tran&longs;cendentiæ. 13. <lb/>habeant &longs;ubiiciuntur & determinantur. 55. d 11. fuerat <foreign lang="greek">ei)sie/tw</foreign>. 56. e 10. qua &longs;unt. 57. d 4. materiæ. 58 f 6. at &longs;ic. 7. <foreign lang="greek">peras <lb/>gnw/sews.</foreign> 14. hexagonum. </s> <s>c 6. <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>. 60. g 13. à diuino. </s> <s>h 2. &longs;ubalternantem ad hanc ab alia. 61. c 2. concipiamus. 7. cum <lb/>& &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 63. b 10. corpore&ecedil;. 64. e 13. corpus. </s> <s>g 2. fit. 13. qu&ecedil; ope. </s> <s>h 1. efficitur &longs;ecundum vt. 4. <foreign lang="greek">u(perou/sion.</foreign> 5. natur&ecedil;. 65. <lb/>b 14. tum præterea c 11. vt vnum definitioni. 66. e 4. no&longs;&longs;e. 68. e 7. effectus. </s> <s>g 5. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 69. b 8. illarum. </s> <s>d 15. eclip&longs;i & &longs;ic <lb/><expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 70. f 12. &longs;it & alt. </s> <s>h 4. addimus. 8. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> art. 71. a 11. de prim. 72. g 10. &longs;ententiam. 73. c 2. <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. 74. e 16. <expan abbr="mou&etilde;tis">mouentis</expan>. <lb/></s> <s>g 11. in prima. 85. b 12. modo erit dial. 86. e 7. corrige verba Græca &longs;ic <foreign lang="greek">fusiko\s tou/twn. 10. dh\ tis e(kateros.</foreign> 14. eius e&longs;&longs;e <lb/>quod. 87. a 15. pote&longs;t quae c 8. ex eo e&longs;&longs;e ord. 90. g 3. recipiunt. </s> <s>h 2. e&longs;&longs;e de &longs;ub&longs;t. 94. e 7. &longs;ub&longs;tantiæ vel acc. 14. omne. </s> <s>g 12. <lb/>e&ecedil;dam quid de. 97. a 2. illu&longs;trentur. </s> <s>b 6. &longs;impliciter. 107. c 12. & methodo 109. b 15. verum. </s> <s>c 1. Placitis. 110. e 4. qua­<lb/>dam. </s> <s>h 9. careat qu&ecedil; <expan abbr="cõtradicentia">contradicentia</expan> &longs;unt at. 111. a 6. &longs;ectatorib. eius. 112. f 9 <foreign lang="greek">th_qhn.</foreign> 113. b 11. formas. 114. h 1. Abderiticè. <lb/></s> <s>115. b 5. &longs;i verò. </s> <s>c 11. accepta. 116. e 9. <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. 119. c 2. prius natura &longs;it & id. 13. excre&longs;cat. 120. f 11. adhibent. 121. 7. <lb/>niti per &longs;e. 122. f 8. <foreign lang="greek">ginesqai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ginesqai.</foreign> 124. c 1. cau&longs;&longs;am &.</s></p> | <s>3. D 3. Architectoni & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 4. e 4. id quod concr. 6. non vid. 11. nil vetet. </s> <s>f 6. vt nota. </s> <s>h 2. inductiuærat. 5. b 11. cre­<lb/>duntur. 6. e 5. rei &longs;cientia deficiet. 15. ponet. </s> <s>f 10. euertetur. 7. d 3. di&longs;cedamus. 6. &longs;ed vel cog. 8. e 7. quòd iud. 12. opera. </s> <s>f <lb/>7. quippe quòd. </s> <s>g 5. præcedit. 12. cuiu&longs;cuiu&longs;modi. </s> <s>h 11. fertur. 10. e 12. materiata. <foreign lang="greek">xwrish\.</foreign> 13. a 8 pote&longs;tas. </s> <s>d 2. hoc. 5. in­<lb/>dicantes. 14. e 13. tran&longs;ilimus. </s> <s>g 1. iudicari 15. f 9. e&longs;&longs;ent. 18. f 14. <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>g 2. vox <foreign lang="greek"><gap/></foreign> apud. 20. e 13. <foreign lang="greek">e)ntuxei=s.</foreign><lb/>f 10. <foreign lang="greek">e)/nqa kai\ e)/nqa</foreign> 21. 26. faciendæ. </s> <s>b 3. indicare. </s> <s>d 3. creatio. 22. g 8. &longs;it. </s> <s>h vlt. <foreign lang="greek">u(postatikw=s</foreign> 24. f 4. <foreign lang="greek">h( te/xnh.</foreign> g 11. di&longs;un­<lb/>guam. 13. ita fit. 25. b 3. producatur &longs;imile nunquam. 10. fit. </s> <s>vt. </s> <s>c 2. nam dicere po&longs;. </s> <s>d 11. Ari&longs;. </s> <s>inter ita. 26. e 1. dum fit. </s> <s>f 11. <lb/>En tibi. </s> <s>h 9. niti &longs;emper. 27. c 13 form&ecedil;. 29. a 2. mouet. </s> <s>b 14 efficeret. 30. c 9. ab&longs;olutus. </s> <s>g 2. &longs;int. 31. c 1. <foreign lang="greek">a)nterei/dousin</foreign>. <lb/></s> <s>32. e 11. corrige &longs;ic. <foreign lang="greek">ta\ de\ ge/nei e(/tepa plei=on die/sthken h)\ ta\ ei)/dei</foreign>. </s> <s>g 12. <expan abbr="fiãt">fiant</expan>. 34. c 4. an'num. 18. notuere. </s> <s>g 1. di&longs;tortæ & per­<lb/>plex&ecedil;. </s> <s>h 2. <foreign lang="greek">tu/xw|</foreign>. 4. audis. 5. quadrate. 37. a 9. quid &longs;it. 38. e 11. &longs;ine. 13. &longs;eparantur. 39. d 5. <foreign lang="greek">e)\xei politikh\n</foreign> 15. cluent. <lb/></s> <s>40. h 12. Huic. 14. <foreign lang="greek">u(pomnhmatistou=</foreign>. 42. h 3. <expan abbr="quan&qtilde;">quanque</expan>. 13. 14. ex parte nece&longs;&longs;e e&longs;t e&longs;&longs;e. 43. 27. vniuer&longs;alis. </s> <s>c 4 <expan abbr="eu&etilde;ta">euenta</expan>. </s> <s>g 12. de­<lb/>negari. 44. e 8. negantem. </s> <s>g 4. 10. &longs;ubalternans. </s> <s>h 7. definitas. 45. 23. vt <expan abbr="aliq.">alique</expan> d 15. primi. 49 a 8 quanque. 50. e 15. <expan abbr="ante&qtilde;">anteque</expan>. <lb/></s> <s>f 15. philo&longs;ophiæ. 51. a 12. <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan> artes. 14. earum c 12. medicos. </s> <s>d 1. <foreign lang="greek">mimhtikai\</foreign> 52. f 5. qu&ecedil; quid. 8. liberali. </s> <s>g 14. &longs;i <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>53. a 9. <foreign lang="greek">d\ ei)ko/na.</foreign> c 3. <foreign lang="greek">a)kribei/as.</foreign> 13. per&longs;picuitas. 54. e 1. quod ad. 9 pareat. 10. &longs;iqua. 12. Phy&longs;icæ. </s> <s>h 7. tran&longs;cendentiæ. 13. <lb/>habeant &longs;ubiiciuntur & determinantur. 55. d 11. fuerat <foreign lang="greek">ei)sie/tw</foreign>. 56. e 10. qua &longs;unt. 57. d 4. materiæ. 58 f 6. at &longs;ic. 7. <foreign lang="greek">peras <lb/>gnw/sews.</foreign> 14. hexagonum. </s> <s>c 6. <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>. 60. g 13. à diuino. </s> <s>h 2. &longs;ubalternantem ad hanc ab alia. 61. c 2. concipiamus. 7. cum <lb/>& &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 63. b 10. corpore&ecedil;. 64. e 13. corpus. </s> <s>g 2. fit. 13. qu&ecedil; ope. </s> <s>h 1. efficitur &longs;ecundum vt. 4. <foreign lang="greek">u(perou/sion.</foreign> 5. natur&ecedil;. 65. <lb/>b 14. tum præterea c 11. vt vnum definitioni. 66. e 4. no&longs;&longs;e. 68. e 7. effectus. </s> <s>g 5. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 69. b 8. illarum. </s> <s>d 15. eclip&longs;i & &longs;ic <lb/><expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 70. f 12. &longs;it & alt. </s> <s>h 4. addimus. 8. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> art. 71. a 11. de prim. 72. g 10. &longs;ententiam. 73. c 2. <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. 74. e 16. <expan abbr="mou&etilde;tis">mouentis</expan>. <lb/></s> <s>g 11. in prima. 85. b 12. modo erit dial. 86. e 7. corrige verba Græca &longs;ic <foreign lang="greek">fusiko\s tou/twn. 10. dh\ tis e(kateros.</foreign> 14. eius e&longs;&longs;e <lb/>quod. 87. a 15. pote&longs;t quae c 8. ex eo e&longs;&longs;e ord. 90. g 3. recipiunt. </s> <s>h 2. e&longs;&longs;e de &longs;ub&longs;t. 94. e 7. &longs;ub&longs;tantiæ vel acc. 14. omne. </s> <s>g 12. <lb/>e&ecedil;dam quid de. 97. a 2. illu&longs;trentur. </s> <s>b 6. &longs;impliciter. 107. c 12. & methodo 109. b 15. verum. </s> <s>c 1. Placitis. 110. e 4. qua­<lb/>dam. </s> <s>h 9. careat qu&ecedil; <expan abbr="cõtradicentia">contradicentia</expan> &longs;unt at. 111. a 6. &longs;ectatorib. eius. 112. f 9 <foreign lang="greek">th=qhn.</foreign> 113. b 11. formas. 114. h 1. Abderiticè. <lb/></s> <s>115. b 5. &longs;i verò. </s> <s>c 11. accepta. 116. e 9. <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. 119. c 2. prius natura &longs;it & id. 13. excre&longs;cat. 120. f 11. adhibent. 121. 7. <lb/>niti per &longs;e. 122. f 8. <foreign lang="greek">ginesqai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ginesqai.</foreign> 124. c 1. cau&longs;&longs;am &.</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO SECVNDO.</s></p> | <s>EX LIBRO SECVNDO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO TERTIO.</s></p> | <s>EX LIBRO TERTIO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>228 G 10. animus. 14. natura. 229. a 3. fuerit, &. </s> <s>d 5. tran&longs;ilit. 230. e 5. &longs;u&longs;tinens. </s> <s>g 14. de ip&longs;o vbi. </s> <s>h 5. à reliquis. 231. c 2. <lb/>Burl&ecedil;us. </s> <s>d 6. particulis. 232. e 3. effectus. </s> <s>f 7. opere. </s> <s>g 6. requiri. 14 &longs;it. 233. a 6. dictum fuit: æger. </s> <s>d 8. <expan abbr="eoq.">eoque</expan> 235. d 4 per­<lb/>&longs;picuum. 236. h 15. <foreign lang="greek">ou)rano\s.</foreign> 237. c 13. redundat. 238. h 11. in &longs;ub&longs;t. 239. a 2. natura. 24. d 3. &longs;u&longs;cipiunt. 242. c 2. Hippo­<lb/>cratis & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 11. & &longs;apit. 244. f 1<gap/>. </s> <s>natura. 246. c 8. &longs;anari. 247. a 1. &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>c 3. e&longs;&longs;entiali. 248. h 6. quies verò. 249. <lb/>b 9. materia. </s> <s>c 1. inuenerat. 250. g 7. &longs;ignificati. 251. c 14. præferendam. 252. e 3. eum. 4. cum id aut. </s> <s>f 10. <expan abbr="probation&etilde;">probationem</expan>. </s> <s>g 4. <lb/>partes. </s> <s>A B. 6. quin fieri. 253. a 5. &longs;ic progre. </s> <s>b 11. extenta. 254. f 11. nece&longs;&longs;aria. 255. c 7 <expan abbr="approbatã">approbatam</expan>. 14. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>. 256. e 12. <lb/>illa. </s> <s>f 5. oppo&longs;ito. 260. g 2. moueatur. 10. qui fit. 13. <expan abbr="dicebãt">dicebant</expan> animum e&longs;&longs;e corpus. 261. c 14. potuit. </s> <s>d 14. vera. 262. c 14. per­<lb/>&longs;picuæ. </s> <s>h 5. &longs;eip&longs;o non moueri primo, & ab alio. 263. d 11. hyeme <expan abbr=".n.">enim</expan> 264. f 3. ordinatim. </s> <s>g 7. &longs;icca. </s> <s>h 5. tibi &longs;u&longs;p. 15. mota. <lb/></s> <s>265. a 15. &longs;ubactum. 266. g 6 animales. 267 c 4. calore. 268. e 8. aut vbi. </s> <s>f 3. ea. 269. a 4. quid ergo. 15. at certe. 270 g 11. <lb/>in&longs;it. 271. c 2. e&longs;t ei quod e&longs;t. 6. po&longs;&longs;ent. </s> <s>d 5. nos qd. 272. e 9. <foreign lang="greek">tro/pon.</foreign> g 11. delibare h 12. natura po&longs;t. 273. b 2. po&longs;&longs;um. 5. <lb/>quid &longs;ibi. 274. h 3. <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>. 275. c 1. conuertit. 6. notus. </s> <s>d 6. cuius cau&longs;&longs;am. 277. b 10. po&longs;t certè. 278. f 13. forma. </s> <s>g 13. ac­<lb/>cedat. 281. c 7. ip&longs;o term. 14. ne pro eo. 282. f 8. <expan abbr="cõtracta">contracta</expan>. 283. d 4. &longs;en&longs;um pellere. 287. a 2. &longs;ecunda. 3. <expan abbr="exagitatã">exagitatam</expan>. </s> <s>b 6. po­<lb/>terat. </s> <s>c 1. materia. 14. <expan abbr="totã">totam</expan>. 288. e 3. &longs;ecus &longs;it. </s> <s>f 7. <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan> de c&ecedil;lo. </s> <s>T. 27. h 6. motus <expan abbr="quidã">quidam</expan>. 8. de&longs;inat. 15. denominatio. 290. <lb/>g 13. vtrum'ne. 291. a 2. <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> quæ 10. <expan abbr="rõnes">rationes</expan> opp. </s> <s>b 2. nobis apparet. 292. e 8. habitus illi &longs;upponatur. </s> <s>Quòd. 293. a 3. per <lb/>&longs;uam for. </s> <s>b 12. raro'ue. 13. monemus. </s> <s>d 1. alens. 2. quod fit in. 7. tum nego. 294. e 10. habet <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. 14. &longs;ic & illa. </s> <s>f 8. &longs;imi­<lb/>lis. </s> <s>g 7. &longs;ecundum &longs;e. 10. habet. </s> <s>h 10. <expan abbr="rõ">ratio</expan> pote&longs;tatis. 295. b 15. eum e&longs;&longs;e. 296. g 7. motura e&longs;t vt hoc &longs;ine. 297. d 12. Simplicio. <lb/></s> <s>303. a 1 eas e&longs;&longs;e. 304. g 2. <foreign lang="greek">fronou_n frona_</foreign>. 305. a 15. po&longs;sit in actum. </s> <s>d 12. à quo vel quod &longs;em. 306. e 3. <expan abbr="Qu&ecedil;cunq.">Qu&ecedil;cunque</expan> verò ca&longs;u &longs;i­<lb/>cut ibi <expan abbr="fiũt">fiunt</expan>. </s> <s>i. vt in artifice <foreign lang="greek">kinei_,</foreign> quorum materia pote&longs;t & à &longs;e ip&longs;a moueri eo motu quo &longs;emen mouet. </s> <s>g 7. nalitus. </s> <s>h 5. inu&longs;tis. <lb/></s> <s>307. d 1. quie&longs;t. 313. b 3. &longs;ic pars. 6. &longs;i per &longs;e. 13. &longs;ecundum quas. </s> <s>c 1. hoc aut. </s> <s>d 12. &longs;int confirm. 15. accidensm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. 314. <lb/>h 5. Alexandro. 14 gremio. 315. a 6. rex excel. 9. &longs;i deficiatur. </s> <s>c 7. is. 316. f 8. aliquam. </s> <s>h 1. ita vt ni&longs;i. 13. <expan abbr="cõtinuæ">continuæ</expan>. 317. b 5. <lb/>Primum quia. 6. denominantur. </s> <s>c 12. imperfecti. </s> <s>d 13. plumbeus. 318. f 14. ita monet. </s> <s>g 4. materia &longs;uæ 3. 9. b 8 leue &longs;ic. 11. <lb/>grauitate 321. c 5. animali primum viuens pro port. </s> <s>d 5. mon&longs;trat. 322. g 1. hos mot. 323. a 6. mouere. 324. e in tit. </s> <s>quas <lb/>ex. </s> <s>f 7. quæ ex &longs;e ip&longs;a. </s> <s>h 2. in &longs;cupo. 325. a 7 violentiam. 12. quoquo. </s> <s>d 6. &longs;emper ab alio. 326. f 14. te&longs;tetur. </s> <s>h 1. ratio pro­<lb/>pria. 12. dictorum. 327. a 17. vt à forma. </s> <s>b 7. moueri. </s> <s>c 12. pote&longs;tatum. </s> <s>d 15. arbitror. 328. g 8. nil perfectè. </s> <s>h 2. in pote&longs;t. <lb/></s> <s>229. b 10. partienda. </s> <s>d 10. igitur & materia. 330. e 8 materiæ proxim&ecedil;. 10. forent. 17. moueretur. </s> <s>f 11. alterum quidem. <lb/></s> <s>g 8. fit e&longs;&longs;e. </s> <s>h 9. &longs;ufficiente. 332. e 7. natura &longs;ic. 15. tibi pl. h 3. admittant. 10. &longs;i non re &longs;ep. 336. f 12. auctor hic. 13. &longs;ol&ecedil;. <lb/></s> <s>h 14. recidat. 339. a 3. carere. 14. commeant. </s> <s>b 12. continuas. </s> <s>c 10. vbi cum.</s></p> | <s>228 G 10. animus. 14. natura. 229. a 3. fuerit, &. </s> <s>d 5. tran&longs;ilit. 230. e 5. &longs;u&longs;tinens. </s> <s>g 14. de ip&longs;o vbi. </s> <s>h 5. à reliquis. 231. c 2. <lb/>Burl&ecedil;us. </s> <s>d 6. particulis. 232. e 3. effectus. </s> <s>f 7. opere. </s> <s>g 6. requiri. 14 &longs;it. 233. a 6. dictum fuit: æger. </s> <s>d 8. <expan abbr="eoq.">eoque</expan> 235. d 4 per­<lb/>&longs;picuum. 236. h 15. <foreign lang="greek">ou)rano\s.</foreign> 237. c 13. redundat. 238. h 11. in &longs;ub&longs;t. 239. a 2. natura. 24. d 3. &longs;u&longs;cipiunt. 242. c 2. Hippo­<lb/>cratis & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 11. & &longs;apit. 244. f 1<gap/>. </s> <s>natura. 246. c 8. &longs;anari. 247. a 1. &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>c 3. e&longs;&longs;entiali. 248. h 6. quies verò. 249. <lb/>b 9. materia. </s> <s>c 1. inuenerat. 250. g 7. &longs;ignificati. 251. c 14. præferendam. 252. e 3. eum. 4. cum id aut. </s> <s>f 10. <expan abbr="probation&etilde;">probationem</expan>. </s> <s>g 4. <lb/>partes. </s> <s>A B. 6. quin fieri. 253. a 5. &longs;ic progre. </s> <s>b 11. extenta. 254. f 11. nece&longs;&longs;aria. 255. c 7 <expan abbr="approbatã">approbatam</expan>. 14. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>. 256. e 12. <lb/>illa. </s> <s>f 5. oppo&longs;ito. 260. g 2. moueatur. 10. qui fit. 13. <expan abbr="dicebãt">dicebant</expan> animum e&longs;&longs;e corpus. 261. c 14. potuit. </s> <s>d 14. vera. 262. c 14. per­<lb/>&longs;picuæ. </s> <s>h 5. &longs;eip&longs;o non moueri primo, & ab alio. 263. d 11. hyeme <expan abbr=".n.">enim</expan> 264. f 3. ordinatim. </s> <s>g 7. &longs;icca. </s> <s>h 5. tibi &longs;u&longs;p. 15. mota. <lb/></s> <s>265. a 15. &longs;ubactum. 266. g 6 animales. 267 c 4. calore. 268. e 8. aut vbi. </s> <s>f 3. ea. 269. a 4. quid ergo. 15. at certe. 270 g 11. <lb/>in&longs;it. 271. c 2. e&longs;t ei quod e&longs;t. 6. po&longs;&longs;ent. </s> <s>d 5. nos qd. 272. e 9. <foreign lang="greek">tro/pon.</foreign> g 11. delibare h 12. natura po&longs;t. 273. b 2. po&longs;&longs;um. 5. <lb/>quid &longs;ibi. 274. h 3. <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>. 275. c 1. conuertit. 6. notus. </s> <s>d 6. cuius cau&longs;&longs;am. 277. b 10. po&longs;t certè. 278. f 13. forma. </s> <s>g 13. ac­<lb/>cedat. 281. c 7. ip&longs;o term. 14. ne pro eo. 282. f 8. <expan abbr="cõtracta">contracta</expan>. 283. d 4. &longs;en&longs;um pellere. 287. a 2. &longs;ecunda. 3. <expan abbr="exagitatã">exagitatam</expan>. </s> <s>b 6. po­<lb/>terat. </s> <s>c 1. materia. 14. <expan abbr="totã">totam</expan>. 288. e 3. &longs;ecus &longs;it. </s> <s>f 7. <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan> de c&ecedil;lo. </s> <s>T. 27. h 6. motus <expan abbr="quidã">quidam</expan>. 8. de&longs;inat. 15. denominatio. 290. <lb/>g 13. vtrum'ne. 291. a 2. <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> quæ 10. <expan abbr="rõnes">rationes</expan> opp. </s> <s>b 2. nobis apparet. 292. e 8. habitus illi &longs;upponatur. </s> <s>Quòd. 293. a 3. per <lb/>&longs;uam for. </s> <s>b 12. raro'ue. 13. monemus. </s> <s>d 1. alens. 2. quod fit in. 7. tum nego. 294. e 10. habet <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. 14. &longs;ic & illa. </s> <s>f 8. &longs;imi­<lb/>lis. </s> <s>g 7. &longs;ecundum &longs;e. 10. habet. </s> <s>h 10. <expan abbr="rõ">ratio</expan> pote&longs;tatis. 295. b 15. eum e&longs;&longs;e. 296. g 7. motura e&longs;t vt hoc &longs;ine. 297. d 12. Simplicio. <lb/></s> <s>303. a 1 eas e&longs;&longs;e. 304. g 2. <foreign lang="greek">fronou=n frona=</foreign>. 305. a 15. po&longs;sit in actum. </s> <s>d 12. à quo vel quod &longs;em. 306. e 3. <expan abbr="Qu&ecedil;cunq.">Qu&ecedil;cunque</expan> verò ca&longs;u &longs;i­<lb/>cut ibi <expan abbr="fiũt">fiunt</expan>. </s> <s>i. vt in artifice <foreign lang="greek">kinei=,</foreign> quorum materia pote&longs;t & à &longs;e ip&longs;a moueri eo motu quo &longs;emen mouet. </s> <s>g 7. nalitus. </s> <s>h 5. inu&longs;tis. <lb/></s> <s>307. d 1. quie&longs;t. 313. b 3. &longs;ic pars. 6. &longs;i per &longs;e. 13. &longs;ecundum quas. </s> <s>c 1. hoc aut. </s> <s>d 12. &longs;int confirm. 15. accidensm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. 314. <lb/>h 5. Alexandro. 14 gremio. 315. a 6. rex excel. 9. &longs;i deficiatur. </s> <s>c 7. is. 316. f 8. aliquam. </s> <s>h 1. ita vt ni&longs;i. 13. <expan abbr="cõtinuæ">continuæ</expan>. 317. b 5. <lb/>Primum quia. 6. denominantur. </s> <s>c 12. imperfecti. </s> <s>d 13. plumbeus. 318. f 14. ita monet. </s> <s>g 4. materia &longs;uæ 3. 9. b 8 leue &longs;ic. 11. <lb/>grauitate 321. c 5. animali primum viuens pro port. </s> <s>d 5. mon&longs;trat. 322. g 1. hos mot. 323. a 6. mouere. 324. e in tit. </s> <s>quas <lb/>ex. </s> <s>f 7. quæ ex &longs;e ip&longs;a. </s> <s>h 2. in &longs;cupo. 325. a 7 violentiam. 12. quoquo. </s> <s>d 6. &longs;emper ab alio. 326. f 14. te&longs;tetur. </s> <s>h 1. ratio pro­<lb/>pria. 12. dictorum. 327. a 17. vt à forma. </s> <s>b 7. moueri. </s> <s>c 12. pote&longs;tatum. </s> <s>d 15. arbitror. 328. g 8. nil perfectè. </s> <s>h 2. in pote&longs;t. <lb/></s> <s>229. b 10. partienda. </s> <s>d 10. igitur & materia. 330. e 8 materiæ proxim&ecedil;. 10. forent. 17. moueretur. </s> <s>f 11. alterum quidem. <lb/></s> <s>g 8. fit e&longs;&longs;e. </s> <s>h 9. &longs;ufficiente. 332. e 7. natura &longs;ic. 15. tibi pl. h 3. admittant. 10. &longs;i non re &longs;ep. 336. f 12. auctor hic. 13. &longs;ol&ecedil;. <lb/></s> <s>h 14. recidat. 339. a 3. carere. 14. commeant. </s> <s>b 12. continuas. </s> <s>c 10. vbi cum.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO QVARTO.</s></p> | <s>EX LIBRO QVARTO.</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO OCTAVO.</s></p> | <s>EX LIBRO OCTAVO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>723. C 10. <foreign lang="greek">a)lloi/wsis, a)lloi_on</foreign> &longs;emper lege cum gemino <foreign lang="greek">ll</foreign>. 724. e 9. po&longs;&longs;e&longs;sione. 10. ill&ecedil;. 726. g 14. huius e&longs;t actu. </s> <s>h 7. &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ. 12. & à c&ecedil;ter. </s> <s>e 16. Eri&longs;tic <foreign lang="greek">w_s</foreign>. 727. c 15. nexum. </s> <s>d 1. propter &longs;e fines. 2. po&longs;teriora. 14. &longs;pecta. 728. e 6. &longs;ic ordin. </s> <s>g 4. <lb/>fit fieri. 10. impedientia. 729. c 11. motus qui. </s> <s>d 16. illarum. 730. h 8. &longs;ucce&longs;&longs;u. 732. f 14. inueniendum. 733. c 11. actus ac­<lb/>cidentis ex actu. 734. e 8. totam. </s> <s>f 4. rationis. 737. b 7. acris. 738. h 16. hoc meo. 739. b 13. qualitati. 740. f 9. ac generib. <lb/></s> <s>h 17. mendis. 743. b 12. innitatur. </s> <s>d 15. cum tamen. 745. b 12. quam. 746. e 16. ip&longs;e. </s> <s>g 10. tertio. 747. b 11. aut verò 13. <lb/>cupre&longs;&longs;ui. </s> <s>c 7. intendi. 749. b 4. ab&longs;olute. 750. f 12. profe&longs;si. </s> <s>g 4. <expan abbr="vs&qtilde;">vsque</expan>. </s> <s>h 15. nemo. 752. e 8. reparari. 754. c 6. item. 755. c 5. <lb/>&longs;ic &longs;olum. 8. per actum &longs;ecundum. 756. f in tit. </s> <s>elem&ecedil;ntis. 8. mouentur. 9. deletur. 757. d 12. effecta. 758. e 2. &longs;en&longs;um 4. <lb/>&longs;uperiora. 7. Ari&longs;totelea. </s> <s>g 6. remi&longs;siorem. 8. vt mos. 759. b 5. nix. 6. eos exi&longs;tit. 12. materiæ. </s> <s>d 5. obtinebat. 760. g 12. ad <lb/>illas. 761. a 5. perfectioris. </s> <s>b 8. colorum. 762. e 7. nobis. </s> <s>g 4. permi&longs;&longs;ione. 763. b 4. fit. 11. pictoribus. 14. non &longs;it. </s> <s>c 4. philo­<lb/>&longs;ophorum. 764. f 7. eget. </s> <s>g 10. contracto. 766. e 5. vt termini. </s> <s>h 13. halitus. 15. halitus. 767. c 8. acutam. 14. donare. </s> <s>d 15. <lb/>&longs;ecquitur. 768. c 11. non e&longs;t. 770 g 3. mucrone. 771. b 6. & nigro. </s> <s>d 17. anacla&longs;im. 772. f 8. contraria &. </s> <s>g 2. vim. </s> <s>h 16. ex­<lb/>æquo. 773. b 14. accipiet. 774. f 14. qualitates. </s> <s>h 7. ponantur. 14. ambiguas. 775. a 10. quo ex. </s> <s>d 1. &longs;int. 3. conditione <expan abbr="tãtũ">tantum</expan>. <lb/></s> <s>777. a 14. &longs;en&longs;iles. </s> <s>d 15. & fine. 778. e 3. hos bon. 6. defendes. 779. a 3. & &longs;unt. 8. <expan abbr="atq.">atque</expan> c 4. in his e&longs;t. </s> <s>d 14. nullius. 17. ita. <lb/></s> <s>780. g 1. repa&longs;sio. 2. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> 3. priore. 15. benefica. </s> <s>h 4. communicat. </s> <s>&longs;unt entia. 781. c 9. acrem. </s> <s>d 10. propriore. 782 e 16. <lb/>fundum. </s> <s>h 17. non pote&longs;t. 783. b 13. contractam. </s> <s>d 17. accidenti. 784. e 10. quæ alij. 11. innitatur. </s> <s>f 8. perhibetur. </s> <s>h 10. <lb/>producenda. 785 a 2. po&longs;itura. 5. &longs;it vt. </s> <s>d 16. quos tamen. 786. g 14. luminis. </s> <s>h 10. diuer&longs;a. 787. a 3. nulla. 788. f 15 potiri. <lb/></s> <s>16. terminos omnes. 789. b 11. fuerit. 16. nimium. </s> <s>c 10. vel ex extr. 790. e 4. ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem. 14. primæ. 15. euidentior. <lb/></s> <s>791. a 7. ab altero. </s> <s>c 15. &longs;pectari. 792. g 11. &longs;ummè. 794. e 11. infigantur. </s> <s>g 8. vnum. 795. d 5. fuerint. 796. g 7. <foreign lang="greek">go/nu knh/­<lb/>mhs</foreign>. 797. a 8. debilitatum. 9. ni&longs;u. </s> <s>b 4. <foreign lang="greek">pa/qous</foreign> &. 9. omni. </s> <s>d 8. naturalis. 798. g 6. explicata. 11. è voto. </s> <s>h 4. contrariis. 6. <lb/>præ&longs;tantia. 12. <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> actu. 799. a 12. <expan abbr="eou&longs;&qacute;">eou&longs;que</expan>. </s> <s>d 8. denominationes. 800. h 6. circum. 801. a 1. facilis. </s> <s>d 7. forma. 802. e 2. ab <lb/>illis. 4. <expan abbr="quorũ">quorum</expan>. 803. a 2. <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan>. 805 a 2. <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> igitur. </s> <s>c 8. coniuctis. </s> <s>d 2. fuerint. 806. e 10. & ne elem. </s> <s>f 2. vt &longs;i 807. a 8. motu. <lb/></s> <s>d 6. perhibetur. 808. h 15. pr&ecedil;&longs;tat. 809. a 11. motus.</s></p> | <s>723. C 10. <foreign lang="greek">a)lloi/wsis, a)lloi=on</foreign> &longs;emper lege cum gemino <foreign lang="greek">ll</foreign>. 724. e 9. po&longs;&longs;e&longs;sione. 10. ill&ecedil;. 726. g 14. huius e&longs;t actu. </s> <s>h 7. &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ. 12. & à c&ecedil;ter. </s> <s>e 16. Eri&longs;tic <foreign lang="greek">w=s</foreign>. 727. c 15. nexum. </s> <s>d 1. propter &longs;e fines. 2. po&longs;teriora. 14. &longs;pecta. 728. e 6. &longs;ic ordin. </s> <s>g 4. <lb/>fit fieri. 10. impedientia. 729. c 11. motus qui. </s> <s>d 16. illarum. 730. h 8. &longs;ucce&longs;&longs;u. 732. f 14. inueniendum. 733. c 11. actus ac­<lb/>cidentis ex actu. 734. e 8. totam. </s> <s>f 4. rationis. 737. b 7. acris. 738. h 16. hoc meo. 739. b 13. qualitati. 740. f 9. ac generib. <lb/></s> <s>h 17. mendis. 743. b 12. innitatur. </s> <s>d 15. cum tamen. 745. b 12. quam. 746. e 16. ip&longs;e. </s> <s>g 10. tertio. 747. b 11. aut verò 13. <lb/>cupre&longs;&longs;ui. </s> <s>c 7. intendi. 749. b 4. ab&longs;olute. 750. f 12. profe&longs;si. </s> <s>g 4. <expan abbr="vs&qtilde;">vsque</expan>. </s> <s>h 15. nemo. 752. e 8. reparari. 754. c 6. item. 755. c 5. <lb/>&longs;ic &longs;olum. 8. per actum &longs;ecundum. 756. f in tit. </s> <s>elem&ecedil;ntis. 8. mouentur. 9. deletur. 757. d 12. effecta. 758. e 2. &longs;en&longs;um 4. <lb/>&longs;uperiora. 7. Ari&longs;totelea. </s> <s>g 6. remi&longs;siorem. 8. vt mos. 759. b 5. nix. 6. eos exi&longs;tit. 12. materiæ. </s> <s>d 5. obtinebat. 760. g 12. ad <lb/>illas. 761. a 5. perfectioris. </s> <s>b 8. colorum. 762. e 7. nobis. </s> <s>g 4. permi&longs;&longs;ione. 763. b 4. fit. 11. pictoribus. 14. non &longs;it. </s> <s>c 4. philo­<lb/>&longs;ophorum. 764. f 7. eget. </s> <s>g 10. contracto. 766. e 5. vt termini. </s> <s>h 13. halitus. 15. halitus. 767. c 8. acutam. 14. donare. </s> <s>d 15. <lb/>&longs;ecquitur. 768. c 11. non e&longs;t. 770 g 3. mucrone. 771. b 6. & nigro. </s> <s>d 17. anacla&longs;im. 772. f 8. contraria &. </s> <s>g 2. vim. </s> <s>h 16. ex­<lb/>æquo. 773. b 14. accipiet. 774. f 14. qualitates. </s> <s>h 7. ponantur. 14. ambiguas. 775. a 10. quo ex. </s> <s>d 1. &longs;int. 3. conditione <expan abbr="tãtũ">tantum</expan>. <lb/></s> <s>777. a 14. &longs;en&longs;iles. </s> <s>d 15. & fine. 778. e 3. hos bon. 6. defendes. 779. a 3. & &longs;unt. 8. <expan abbr="atq.">atque</expan> c 4. in his e&longs;t. </s> <s>d 14. nullius. 17. ita. <lb/></s> <s>780. g 1. repa&longs;sio. 2. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> 3. priore. 15. benefica. </s> <s>h 4. communicat. </s> <s>&longs;unt entia. 781. c 9. acrem. </s> <s>d 10. propriore. 782 e 16. <lb/>fundum. </s> <s>h 17. non pote&longs;t. 783. b 13. contractam. </s> <s>d 17. accidenti. 784. e 10. quæ alij. 11. innitatur. </s> <s>f 8. perhibetur. </s> <s>h 10. <lb/>producenda. 785 a 2. po&longs;itura. 5. &longs;it vt. </s> <s>d 16. quos tamen. 786. g 14. luminis. </s> <s>h 10. diuer&longs;a. 787. a 3. nulla. 788. f 15 potiri. <lb/></s> <s>16. terminos omnes. 789. b 11. fuerit. 16. nimium. </s> <s>c 10. vel ex extr. 790. e 4. ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem. 14. primæ. 15. euidentior. <lb/></s> <s>791. a 7. ab altero. </s> <s>c 15. &longs;pectari. 792. g 11. &longs;ummè. 794. e 11. infigantur. </s> <s>g 8. vnum. 795. d 5. fuerint. 796. g 7. <foreign lang="greek">go/nu knh/­<lb/>mhs</foreign>. 797. a 8. debilitatum. 9. ni&longs;u. </s> <s>b 4. <foreign lang="greek">pa/qous</foreign> &. 9. omni. </s> <s>d 8. naturalis. 798. g 6. explicata. 11. è voto. </s> <s>h 4. contrariis. 6. <lb/>præ&longs;tantia. 12. <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> actu. 799. a 12. <expan abbr="eou&longs;&qacute;">eou&longs;que</expan>. </s> <s>d 8. denominationes. 800. h 6. circum. 801. a 1. facilis. </s> <s>d 7. forma. 802. e 2. ab <lb/>illis. 4. <expan abbr="quorũ">quorum</expan>. 803. a 2. <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan>. 805 a 2. <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> igitur. </s> <s>c 8. coniuctis. </s> <s>d 2. fuerint. 806. e 10. & ne elem. </s> <s>f 2. vt &longs;i 807. a 8. motu. <lb/></s> <s>d 6. perhibetur. 808. h 15. pr&ecedil;&longs;tat. 809. a 11. motus.</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO NONO.</s></p> | <s>EX LIBRO NONO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <s>Proœmium.</s></p> | <s>Proœmium.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> | <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut | <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">omnia</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut |
| <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> | <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg68"></arrow.to.target><lb/>buit imbecillitati &longs;en&longs;uum humanorum. </s> <s>Minus enim, inquit, diuinam partem contemplari <lb/>contingit quòd non multum illius pateat &longs;en&longs;ui, cuius beneficio tum de ea ip&longs;a parte diuina, <lb/>tum de ijs, qu&ecedil; no&longs;&longs;e cupimus, facultas cogitandi, & indagandi nobis &longs;uppetat. </s> <s>Sed ad alias <lb/>quoque artes translatum e&longs;t ab Ari&longs;totele huiu&longs;modi pr&ecedil;ceptum, quippe qui clari&longs;simè te&longs;tetur, <lb/>deficiente aliquo &longs;en&longs;u deperire item cum eo aliquam &longs;cientiam, vt vi&longs;u deficiente colorum, <lb/>auditu verò &longs;onorum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quapropter &longs;i &longs;aluo homine &longs;en&longs;us vniuer&longs;i tollerentur, continuo quo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg68"></arrow.to.target><lb/>buit imbecillitati &longs;en&longs;uum humanorum. </s> <s>Minus enim, inquit, diuinam partem contemplari <lb/>contingit quòd non multum illius pateat &longs;en&longs;ui, cuius beneficio tum de ea ip&longs;a parte diuina, <lb/>tum de ijs, qu&ecedil; no&longs;&longs;e cupimus, facultas cogitandi, & indagandi nobis &longs;uppetat. </s> <s>Sed ad alias <lb/>quoque artes translatum e&longs;t ab Ari&longs;totele huiu&longs;modi pr&ecedil;ceptum, quippe qui clari&longs;simè te&longs;tetur, <lb/>deficiente aliquo &longs;en&longs;u deperire item cum eo aliquam &longs;cientiam, vt vi&longs;u deficiente colorum, <lb/>auditu verò &longs;onorum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quapropter &longs;i &longs;aluo homine &longs;en&longs;us vniuer&longs;i tollerentur, continuo quo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg69"></arrow.to.target><lb/>que omni &longs;cientia priuaremur. </s> <s>Idem quoque mon&longs;trat &longs;cientiæ cuiu&longs;que principia colligi per <lb/>inductionem, & à &longs;en&longs;u deduci. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Pertinet & eadem norma ad illa principia, quibus vtitur ci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg69"></arrow.to.target><lb/>que omni &longs;cientia priuaremur. </s> <s>Idem quoque mon&longs;trat &longs;cientiæ cuiu&longs;que principia colligi per <lb/>inductionem, & à &longs;en&longs;u deduci. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Pertinet & eadem norma ad illa principia, quibus vtitur ci­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg70"></arrow.to.target><lb/>uilis philo&longs;ophus, nam &longs;iue re&longs;piciant rerum veritatem, atque naturam, &longs;iue actionem; in &longs;en­<lb/>&longs;um nece&longs;&longs;ariò re&longs;oluuntur: quando ad rerum veritatem perno&longs;cendam requiratur inductio, <lb/>quæ e&longs;t de &longs;en&longs;ilibus; ad actionem verò con&longs;uetudo, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ exoritur ex frequenti v&longs;u &longs;ingula­<lb/> | <arrow.to.target n="marg70"></arrow.to.target><lb/>uilis philo&longs;ophus, nam &longs;iue re&longs;piciant rerum veritatem, atque naturam, &longs;iue actionem; in &longs;en­<lb/>&longs;um nece&longs;&longs;ariò re&longs;oluuntur: quando ad rerum veritatem perno&longs;cendam requiratur inductio, <lb/>quæ e&longs;t de &longs;en&longs;ilibus; ad actionem verò con&longs;uetudo, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ exoritur ex frequenti v&longs;u &longs;ingula­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg71"></arrow.to.target><lb/>rium. </s> <s>Valeat ergo Parmenides, qui iudicium &longs;en&longs;us omnino detrectat & ita pr&ecedil;cipit impuden­<lb/>ti&longs;sime, licet habuerit a&longs;&longs;eclam Hippocratem, qui ne&longs;cio qua ratione ductus <foreign lang="greek">th_s gnw/mhsin</foreign>, id <lb/>e&longs;t menti non &longs;en&longs;ui fidere nos voluit.</s></p> | <arrow.to.target n="marg71"></arrow.to.target><lb/>rium. </s> <s>Valeat ergo Parmenides, qui iudicium &longs;en&longs;us omnino detrectat & ita pr&ecedil;cipit impuden­<lb/>ti&longs;sime, licet habuerit a&longs;&longs;eclam Hippocratem, qui ne&longs;cio qua ratione ductus <foreign lang="greek">th=s gnw/mhsin</foreign>, id <lb/>e&longs;t menti non &longs;en&longs;ui fidere nos voluit.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg51"></margin.target>g Primo <lb/>de part. <lb/>an. cap. 1.</s></p> | <s><margin.target id="marg51"></margin.target>g Primo <lb/>de part. <lb/>an. cap. 1.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>verò philo&longs;ophia motui &longs;ubiecit efficiens, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quia cætera ad rei con&longs;titutionem pertinerent mul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>verò philo&longs;ophia motui &longs;ubiecit efficiens, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quia cætera ad rei con&longs;titutionem pertinerent mul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target><lb/>tò interius; efficiens externum e&longs;&longs;et, & à rei &longs;ub&longs;tantia remotum. </s> <s>Re&longs;tat vnus motus qui com­<lb/>plectitur <expan abbr="ortũ">ortum</expan> & interitum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> item ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> à fine in natura <expan abbr="nũcupation&etilde;">nuncupationem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target><lb/>tò interius; efficiens externum e&longs;&longs;et, & à rei &longs;ub&longs;tantia remotum. </s> <s>Re&longs;tat vnus motus qui com­<lb/>plectitur <expan abbr="ortũ">ortum</expan> & interitum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> item ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> à fine in natura <expan abbr="nũcupation&etilde;">nuncupationem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target><lb/>&longs;umere. </s> <s>tamet&longs;i aliter in arte ac natura <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> contingat. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> (neque enim id perpetuum pu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target><lb/>&longs;umere. </s> <s>tamet&longs;i aliter in arte ac natura <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> contingat. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> (neque enim id perpetuum pu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target><lb/>to, vt nonnulli, neque id in Ari&longs;totelici contextus explanatione nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> id nece&longs;&longs;ariò <lb/>mon&longs;trant verba ip&longs;ius Ari&longs;totelis) &longs;iquidem in arte nominatio motus ab efficiente <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> <lb/>&longs;umatur; in natura non ab efficiente; &longs;ed, vt reliqua, à fine. </s> <s>Verùm <expan abbr="vtcunq.">vtcunque</expan> &longs;e res habeat, cau&longs;­<lb/>&longs;am libet indagare, cur ab efficiente, non à fine motus in arte qui e&longs;t effectio, nuncupetur, præci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target><lb/>to, vt nonnulli, neque id in Ari&longs;totelici contextus explanatione nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> id nece&longs;&longs;ariò <lb/>mon&longs;trant verba ip&longs;ius Ari&longs;totelis) &longs;iquidem in arte nominatio motus ab efficiente <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> <lb/>&longs;umatur; in natura non ab efficiente; &longs;ed, vt reliqua, à fine. </s> <s>Verùm <expan abbr="vtcunq.">vtcunque</expan> &longs;e res habeat, cau&longs;­<lb/>&longs;am libet indagare, cur ab efficiente, non à fine motus in arte qui e&longs;t effectio, nuncupetur, præci­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target><lb/>puè propter Auerroëm qui lib. 4. Collectaneorum rationem quandam reddit, ex nobiliore lo­<lb/>co, vt potè è 2. Phy&longs;. repetitam cui plurimum tribuit. </s> <s>Ea verò talis e&longs;t. </s> <s>Motum &longs;umere no­<lb/>men ab eo, cum quo magis conuenit genere. </s> <s>Sed motus in arte cum genere efficientis conue­<lb/>nit magis. </s> <s>Et motus igitur in arte &longs;umit nomen ab efficiente. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t, quem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target><lb/>puè propter Auerroëm qui lib. 4. Collectaneorum rationem quandam reddit, ex nobiliore lo­<lb/>co, vt potè è 2. Phy&longs;. repetitam cui plurimum tribuit. </s> <s>Ea verò talis e&longs;t. </s> <s>Motum &longs;umere no­<lb/>men ab eo, cum quo magis conuenit genere. </s> <s>Sed motus in arte cum genere efficientis conue­<lb/>nit magis. </s> <s>Et motus igitur in arte &longs;umit nomen ab efficiente. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t, quem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target><lb/>admodum effectio cum genere efficientis potius quàm materiæ, &longs;eu formæ conueniat: quandò <lb/>terminetur forma, & ab ea tanquam <expan abbr="cõplemento">complemento</expan> contineatur & materia fundetur, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>per­<lb/>ducatur ad &longs;ummum, ab efficiente verò &longs;egregetur. </s> <s>& videndum quid verba &longs;onent Auerrois. <lb/></s> <s>Cau&longs;&longs;æ <expan abbr="cõplures">complures</expan> eius differentiæ &longs;olent afferri; <expan abbr="varii&longs;q.">varii&longs;que</expan> modis Auerrois verba capiuntur ab eius <lb/>patronis. </s> <s>etenim <expan abbr="quidã">quidam</expan> ait id ab Auerroë non fui&longs;&longs;e verè a&longs;&longs;eueratum motus ab arte factos e&longs;&longs;e <lb/>ex eodem genere cum efficientibus, quo enim pacto medicatio & ædificatio &longs;unt eiu&longs;dem gene­<lb/>ris cum medico & ædificatore? </s> <s>&longs;iquidem medicus & ædificator, &longs;eu medicina & ars ædificandi <lb/>&longs;int habitus: medicatio verò & ædificatio &longs;int pa&longs;siones (& hîc etiam liceat ea voce vti, quam <lb/>M. Varro non e&longs;t a&longs;pernatus) vbi pro forma fluente &longs;umantur: intellige nunc formam fluen­<lb/>tem eam quæ ab imperfecto ad perfectum promouetur, vt albedinem &longs;ecundi gradus quæ ad <lb/>quartum e&longs;t deducenda. </s> <s>proptereà &longs;ubiunxi&longs;&longs;e Auerroëm, aut &longs;altem ita videri. </s> <s>Verùm e&longs;to id. <lb/></s> <s>At oportebat etiam reddere cau&longs;&longs;am, cur ita videretur. </s> <s>Itaque alij Diui Thom&ecedil; explanationem | <arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target><lb/>admodum effectio cum genere efficientis potius quàm materiæ, &longs;eu formæ conueniat: quandò <lb/>terminetur forma, & ab ea tanquam <expan abbr="cõplemento">complemento</expan> contineatur & materia fundetur, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>per­<lb/>ducatur ad &longs;ummum, ab efficiente verò &longs;egregetur. </s> <s>& videndum quid verba &longs;onent Auerrois. <lb/></s> <s>Cau&longs;&longs;æ <expan abbr="cõplures">complures</expan> eius differentiæ &longs;olent afferri; <expan abbr="varii&longs;q.">varii&longs;que</expan> modis Auerrois verba capiuntur ab eius <lb/>patronis. </s> <s>etenim <expan abbr="quidã">quidam</expan> ait id ab Auerroë non fui&longs;&longs;e verè a&longs;&longs;eueratum motus ab arte factos e&longs;&longs;e <lb/>ex eodem genere cum efficientibus, quo enim pacto medicatio & ædificatio &longs;unt eiu&longs;dem gene­<lb/>ris cum medico & ædificatore? </s> <s>&longs;iquidem medicus & ædificator, &longs;eu medicina & ars ædificandi <lb/>&longs;int habitus: medicatio verò & ædificatio &longs;int pa&longs;siones (& hîc etiam liceat ea voce vti, quam <lb/>M. Varro non e&longs;t a&longs;pernatus) vbi pro forma fluente &longs;umantur: intellige nunc formam fluen­<lb/>tem eam quæ ab imperfecto ad perfectum promouetur, vt albedinem &longs;ecundi gradus quæ ad <lb/>quartum e&longs;t deducenda. </s> <s>proptereà &longs;ubiunxi&longs;&longs;e Auerroëm, aut &longs;altem ita videri. </s> <s>Verùm e&longs;to id. <lb/></s> <s>At oportebat etiam reddere cau&longs;&longs;am, cur ita videretur. </s> <s>Itaque alij Diui Thom&ecedil; explanationem |
| <pb pagenum="13"/> | <pb pagenum="13"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg128"></arrow.to.target><lb/>finis, in natura non item. </s> <s>Verum mon&longs;trat id licere tantummodo, non tamen docet, cur non <lb/>accipiatur à fine: quando etiam motus illius e&longs;&longs;entia fine completur. </s> <s>debuit enim &longs;ic efficere no­<lb/>menclator; vt cùm &longs;uccurreret finis, vnde nominatio &longs;umeretur in arte, imitando naturam, à fine <lb/>pariter motum nuncuparet. </s> <s>Po&longs;trema cau&longs;&longs;a, quia mouens in arte con&longs;picuum e&longs;t &longs;ingulare & <lb/>&longs;en&longs;ile: naturale autem &longs;ub&longs;tantia quæ in&longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s> <s>illud e&longs;t notum; hoc ignotum: à notiore <lb/>verò nominatio &longs;umitur. </s> <s>At qui hæc profitetur, non videt etiam formam, à qua nuncupatur mo­<lb/>tus, e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in&longs;en&longs;ilem e&longs;&longs;e & ignotam, vt ergo ab efficiente ignoto non erat acci­<lb/>pienda nuncupatio: &longs;ic neque à fine, quòd e&longs;&longs;et ignotus. </s> <s>Neque per&longs;picit is, qui hæc dicit, eo­<lb/>dem modo e&longs;&longs;e &longs;ingulare & &longs;en&longs;ile efficiens in natura &longs;icut in arte. </s> <s>Prætereà, &longs;i hæc cum Auer­<lb/>roë dicuntur; ni&longs;i turpem repugnantiam inter eius &longs;ententias, quod i&longs;ti nefas arbitrantur, incul­<lb/>care velint, ea legant quæ idem auctor &longs;crip&longs;it, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi re&longs;tatur &longs;e cau&longs;&longs;am hanc in phy&longs;icis expli­<lb/> | <arrow.to.target n="marg128"></arrow.to.target><lb/>finis, in natura non item. </s> <s>Verum mon&longs;trat id licere tantummodo, non tamen docet, cur non <lb/>accipiatur à fine: quando etiam motus illius e&longs;&longs;entia fine completur. </s> <s>debuit enim &longs;ic efficere no­<lb/>menclator; vt cùm &longs;uccurreret finis, vnde nominatio &longs;umeretur in arte, imitando naturam, à fine <lb/>pariter motum nuncuparet. </s> <s>Po&longs;trema cau&longs;&longs;a, quia mouens in arte con&longs;picuum e&longs;t &longs;ingulare & <lb/>&longs;en&longs;ile: naturale autem &longs;ub&longs;tantia quæ in&longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s> <s>illud e&longs;t notum; hoc ignotum: à notiore <lb/>verò nominatio &longs;umitur. </s> <s>At qui hæc profitetur, non videt etiam formam, à qua nuncupatur mo­<lb/>tus, e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in&longs;en&longs;ilem e&longs;&longs;e & ignotam, vt ergo ab efficiente ignoto non erat acci­<lb/>pienda nuncupatio: &longs;ic neque à fine, quòd e&longs;&longs;et ignotus. </s> <s>Neque per&longs;picit is, qui hæc dicit, eo­<lb/>dem modo e&longs;&longs;e &longs;ingulare & &longs;en&longs;ile efficiens in natura &longs;icut in arte. </s> <s>Prætereà, &longs;i hæc cum Auer­<lb/>roë dicuntur; ni&longs;i turpem repugnantiam inter eius &longs;ententias, quod i&longs;ti nefas arbitrantur, incul­<lb/>care velint, ea legant quæ idem auctor &longs;crip&longs;it, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi re&longs;tatur &longs;e cau&longs;&longs;am hanc in phy&longs;icis expli­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg129"></arrow.to.target><lb/>ca&longs;&longs;e, talem e&longs;&longs;e docet; qua&longs;i &longs;it eadem quam modo tractamus. </s> <s>“quòd permutatio e&longs;t ge­<lb/>nus rei, ad quam permutatur virtus: & hæc e&longs;t contrarium plu&longs;quam genus rei ad quam permu­<lb/>tatur. </s> <s>virtus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in eis e&longs;t manife&longs;ta magis, quàm in ea, à qua fit permutatio.” Modò videant i&longs;ti, <lb/> | <arrow.to.target n="marg129"></arrow.to.target><lb/>ca&longs;&longs;e, talem e&longs;&longs;e docet; qua&longs;i &longs;it eadem quam modo tractamus. </s> <s>“quòd permutatio e&longs;t ge­<lb/>nus rei, ad quam permutatur virtus: & hæc e&longs;t contrarium plu&longs;quam genus rei ad quam permu­<lb/>tatur. </s> <s>virtus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in eis e&longs;t manife&longs;ta magis, quàm in ea, à qua fit permutatio.” Modò videant i&longs;ti, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg130"></arrow.to.target><lb/>num h&ecedil;c congruant cum iis, quæ narrantur è 2. Phy&longs;. tùm etiam cum cau&longs;sis ante allatis. </s> <s>Equi­<lb/>dem, vt fateor in his verbis, aut nullam contineri &longs;ententiam, aut eam maximè latêre; vt etiam cer­<lb/>tò credo nihil h&ecedil;c conuenire cum iis, quæ &longs;cribuntur 2. Phy&longs;. &longs;ic opinor vera &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Auerroem <lb/>& tralatorum culpa loca hæc fui&longs;&longs;e con&longs;purcata; <expan abbr="faxit&qacute;">faxitque</expan>. </s> <s>Deus, ne alia permulta in tam graui &longs;cri­<lb/>ptore &longs;int hi&longs;ce con&longs;imilia, ne tantam iacturam philo&longs;ophi facerent. </s> <s>hæc certè talia &longs;unt, vt nullus <lb/>fortè &longs;en&longs;us ex eius verbis elici valeat. </s> <s>Cùm igitur ij, quos ego viderim, nihil afferant quo &longs;atis <lb/>commodè tueantur Auerroëm; nec eius &longs;ententiam fortè a&longs;&longs;equantur; audeo quoque dicere, <lb/>neque liceat vllam colligere; auguremur hîc nos; & &longs;imul cau&longs;&longs;am di&longs;criminis illius denomina­<lb/>tionum certiorem conemur afferre; & cum verbis Auerrois componere &longs;tudeamus. </s> <s>Mihi au­<lb/>tem videtur eiu&longs;modi varietatis cau&longs;&longs;am ex Philopono colligi po&longs;&longs;e quæ nititur duobus funda­<lb/>mentis; & primo quidem. </s> <s>Artificem non facere &longs;ibi &longs;imile, quemadmodum facit natura. <lb/></s> <s>Quamobrem finis & efficiens idem nomen non habent in arte, &longs;icut habent in natura. </s> <s>Deinde <lb/>verò. </s> <s>In arte efficiens apparêre, & e&longs;&longs;e con&longs;picuum; finem verò non extare. </s> <s>quod euenire puto <lb/>in medicina; cum &longs;it ex eo genere artium, qu&ecedil; coniectura vtuntur, in quarum pote&longs;tate finis non <lb/> | <arrow.to.target n="marg130"></arrow.to.target><lb/>num h&ecedil;c congruant cum iis, quæ narrantur è 2. Phy&longs;. tùm etiam cum cau&longs;sis ante allatis. </s> <s>Equi­<lb/>dem, vt fateor in his verbis, aut nullam contineri &longs;ententiam, aut eam maximè latêre; vt etiam cer­<lb/>tò credo nihil h&ecedil;c conuenire cum iis, quæ &longs;cribuntur 2. Phy&longs;. &longs;ic opinor vera &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Auerroem <lb/>& tralatorum culpa loca hæc fui&longs;&longs;e con&longs;purcata; <expan abbr="faxit&qacute;">faxitque</expan>. </s> <s>Deus, ne alia permulta in tam graui &longs;cri­<lb/>ptore &longs;int hi&longs;ce con&longs;imilia, ne tantam iacturam philo&longs;ophi facerent. </s> <s>hæc certè talia &longs;unt, vt nullus <lb/>fortè &longs;en&longs;us ex eius verbis elici valeat. </s> <s>Cùm igitur ij, quos ego viderim, nihil afferant quo &longs;atis <lb/>commodè tueantur Auerroëm; nec eius &longs;ententiam fortè a&longs;&longs;equantur; audeo quoque dicere, <lb/>neque liceat vllam colligere; auguremur hîc nos; & &longs;imul cau&longs;&longs;am di&longs;criminis illius denomina­<lb/>tionum certiorem conemur afferre; & cum verbis Auerrois componere &longs;tudeamus. </s> <s>Mihi au­<lb/>tem videtur eiu&longs;modi varietatis cau&longs;&longs;am ex Philopono colligi po&longs;&longs;e quæ nititur duobus funda­<lb/>mentis; & primo quidem. </s> <s>Artificem non facere &longs;ibi &longs;imile, quemadmodum facit natura. <lb/></s> <s>Quamobrem finis & efficiens idem nomen non habent in arte, &longs;icut habent in natura. </s> <s>Deinde <lb/>verò. </s> <s>In arte efficiens apparêre, & e&longs;&longs;e con&longs;picuum; finem verò non extare. </s> <s>quod euenire puto <lb/>in medicina; cum &longs;it ex eo genere artium, qu&ecedil; coniectura vtuntur, in quarum pote&longs;tate finis non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg131"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t po&longs;itus, & &longs;æpe fallit (loquor nunc de fine motionis, non autem de propo&longs;ito, quod e&longs;t in <lb/>mente artificis: etenim hic &longs;emper obiicitur; & initium e&longs;t vniuer&longs;arum actionum, nec fallit vn­<lb/>quam.) Ex his efficitur, vt nomen motionis in arte po&longs;sit &longs;umi diuer&longs;um à nomine finis, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>ab efficiente tanquam noto deduci. </s> <s>Fortè igitur h&ecedil;c, vt Gr&ecedil;corum fuit expre&longs;&longs;or Auerroës, &longs;i­<lb/>gnificare volebat, quæ nos locum lap&longs;us aliis iudicantes, audacius. </s> <s>nunc veritatis ergo immuta­<lb/>uimus. </s> <s>Nam quod dicitur, permutationem e&longs;&longs;e genus rei, ad quam virtus permutatur, genus <lb/>exponimus, quòd habeat cognationem, ac virtutem <foreign lang="greek">du/namin</foreign> .i. </s> <s>pote&longs;tatem materiæ &longs;ignificari di­<lb/>cimus: cognationem verò dicimus e&longs;&longs;e permutationis cum forma, ad quam materia tendit. <lb/></s> <s>Cùm &longs;ubiicitur. </s> <s>Virtus e&longs;t contrarium magis quàm genus rei, ad quam virtus permutatur. </s> <s>Vir­<lb/>tutem hîc eodem nomine <foreign lang="greek">du/namin</foreign> intelligo facultatem efficiendi, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quam &longs;tatuo magis contra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg131"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t po&longs;itus, & &longs;æpe fallit (loquor nunc de fine motionis, non autem de propo&longs;ito, quod e&longs;t in <lb/>mente artificis: etenim hic &longs;emper obiicitur; & initium e&longs;t vniuer&longs;arum actionum, nec fallit vn­<lb/>quam.) Ex his efficitur, vt nomen motionis in arte po&longs;sit &longs;umi diuer&longs;um à nomine finis, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>ab efficiente tanquam noto deduci. </s> <s>Fortè igitur h&ecedil;c, vt Gr&ecedil;corum fuit expre&longs;&longs;or Auerroës, &longs;i­<lb/>gnificare volebat, quæ nos locum lap&longs;us aliis iudicantes, audacius. </s> <s>nunc veritatis ergo immuta­<lb/>uimus. </s> <s>Nam quod dicitur, permutationem e&longs;&longs;e genus rei, ad quam virtus permutatur, genus <lb/>exponimus, quòd habeat cognationem, ac virtutem <foreign lang="greek">du/namin</foreign> .i. pote&longs;tatem materiæ &longs;ignificari di­<lb/>cimus: cognationem verò dicimus e&longs;&longs;e permutationis cum forma, ad quam materia tendit. <lb/></s> <s>Cùm &longs;ubiicitur. </s> <s>Virtus e&longs;t contrarium magis quàm genus rei, ad quam virtus permutatur. </s> <s>Vir­<lb/>tutem hîc eodem nomine <foreign lang="greek">du/namin</foreign> intelligo facultatem efficiendi, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quam &longs;tatuo magis contra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg132"></arrow.to.target><lb/>rium, hoc e&longs;t, diuer&longs;um, quam genus rei, ad quam virtus, qu&ecedil; e&longs;t materia, permutatur .i. </s> <s>quam for­<lb/>ma & finis; vbi noto di&longs;crimen inter finem & formam in arte, de quo dictum e&longs;t &longs;upra, & hanc <lb/>virtutem notiorem e&longs;&longs;e fateor, quàm eam, in quam fit permutatio, quæ e&longs;t finis. </s> <s>Sic paucis voci­<lb/>bus immutatis colligo &longs;en&longs;um è verbis Auerrois, quem item <expan abbr="cõtineri">contineri</expan> arbitror in 2. Phy&longs;. & quod <lb/>dicitur tanquam per di&longs;iunctionem prolatum, aut famo&longs;um, atque exponitur, quia &longs;ic videatur; | <arrow.to.target n="marg132"></arrow.to.target><lb/>rium, hoc e&longs;t, diuer&longs;um, quam genus rei, ad quam virtus, qu&ecedil; e&longs;t materia, permutatur .i. </s> <s>quam for­<lb/>ma & finis; vbi noto di&longs;crimen inter finem & formam in arte, de quo dictum e&longs;t &longs;upra, & hanc <lb/>virtutem notiorem e&longs;&longs;e fateor, quàm eam, in quam fit permutatio, quæ e&longs;t finis. </s> <s>Sic paucis voci­<lb/>bus immutatis colligo &longs;en&longs;um è verbis Auerrois, quem item <expan abbr="cõtineri">contineri</expan> arbitror in 2. Phy&longs;. & quod <lb/>dicitur tanquam per di&longs;iunctionem prolatum, aut famo&longs;um, atque exponitur, quia &longs;ic videatur; |
| <pb pagenum="14"/> | <pb pagenum="14"/> |
| <arrow.to.target n="marg133"></arrow.to.target><lb/>id ego credo &longs;ignificari, quod dictum e&longs;t, e&longs;&longs;e notius efficiens, quàm finem & <expan abbr="formã">formam</expan> in artificiis. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg133"></arrow.to.target><lb/>id ego credo &longs;ignificari, quod dictum e&longs;t, e&longs;&longs;e notius efficiens, quàm finem & <expan abbr="formã">formam</expan> in artificiis. <lb/></s> <s> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hoc ita creditum e&longs;t ab Ari&longs;totele, vt multa &longs;uper hoc fundamento in vniuer&longs;a &longs;ua philo&longs;o­<lb/>phia &longs;truxerit: vt qui &longs;u&longs;picentur Ari&longs;totelem non dicam noui&longs;&longs;e, &longs;ed approba&longs;&longs;e creationem; <lb/>ij parum viderint de rebus Ari&longs;totelicis. </s> <s>Quinimmo ne&longs;cio &longs;atis'ne exercitati &longs;int in naturali <lb/>philo&longs;ophia, qui humana ratione creationem colligi po&longs;&longs;e arbitrantur. </s> <s>Nimium confidimus <lb/>nobis ip&longs;is; non per&longs;picimus non po&longs;&longs;e homuncionem ad tam alta my&longs;teria peruenire. </s> <s>maiore <lb/>luce opus e&longs;t. </s> <s>Nam quòd aliquid de creatione &longs;ubodoratus &longs;it Ari&longs;toteles; ip&longs;emet a&longs;&longs;eruit qui <lb/>etiam multorum opinionem extiti&longs;&longs;e profitetur, <expan abbr="He&longs;iodi&qacute;">He&longs;iodique</expan>. </s> <s>verba citat in eam &longs;ententiam quòd <lb/>principiò genitum &longs;it chaos, tùm deinde tellus, proximè autem amor, chaos verò & terra ex ni­<lb/>hilo facta fuerint. </s> <s><expan abbr="Alios&qacute;">Aliosque</expan>. </s> <s>multos commemorat qui dicunt e&longs;&longs;e nihil, &longs;ed omnia fieri; fieri verò | <s>Hoc ita creditum e&longs;t ab Ari&longs;totele, vt multa &longs;uper hoc fundamento in vniuer&longs;a &longs;ua philo&longs;o­<lb/>phia &longs;truxerit: vt qui &longs;u&longs;picentur Ari&longs;totelem non dicam noui&longs;&longs;e, &longs;ed approba&longs;&longs;e creationem; <lb/>ij parum viderint de rebus Ari&longs;totelicis. </s> <s>Quinimmo ne&longs;cio &longs;atis'ne exercitati &longs;int in naturali <lb/>philo&longs;ophia, qui humana ratione creationem colligi po&longs;&longs;e arbitrantur. </s> <s>Nimium confidimus <lb/>nobis ip&longs;is; non per&longs;picimus non po&longs;&longs;e homuncionem ad tam alta my&longs;teria peruenire. </s> <s>maiore <lb/>luce opus e&longs;t. </s> <s>Nam quòd aliquid de creatione &longs;ubodoratus &longs;it Ari&longs;toteles; ip&longs;emet a&longs;&longs;eruit qui <lb/>etiam multorum opinionem extiti&longs;&longs;e profitetur, <expan abbr="He&longs;iodi&qacute;">He&longs;iodique</expan>. </s> <s>verba citat in eam &longs;ententiam quòd <lb/>principiò genitum &longs;it chaos, tùm deinde tellus, proximè autem amor, chaos verò & terra ex ni­<lb/>hilo facta fuerint. </s> <s><expan abbr="Alios&qacute;">Aliosque</expan>. </s> <s>multos commemorat qui dicunt e&longs;&longs;e nihil, &longs;ed omnia fieri; fieri verò |
| <pb pagenum="20"/>ex non entibus & prætereà vulgarem opinionem ex non ente, aut ex nihilo aliquid fieri fui&longs;&longs;e te­<lb/> | <pb pagenum="20"/>ex non entibus & prætereà vulgarem opinionem ex non ente, aut ex nihilo aliquid fieri fui&longs;&longs;e te­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg199"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatur. </s> <s>Quinimmo ibidem monet nos Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eo placito liberè vtendum; nimirum <lb/>nihil ex nihilo fieri; cùm &longs;it comprehen&longs;io quædam quam accepimus rerum &longs;uperficiem &longs;olam <lb/>&longs;pectando, non autem &longs;crutando interius. </s> <s>Attamen & &longs;i ignota non erat creatio; neutiquam <lb/>tamen approbata. </s> <s>Et He&longs;iodus numeratur in Theologis; ex quo efficitur, vt quod aliquando <lb/>dixit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">tou/s per(ifu/sews</foreign>. </s> <s>intelligat propriè phy&longs;icos cum ceteroquin alij multi qui <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;unt phy&longs;ici, de natura &longs;e &longs;cribere profiteantur, &longs;ed nos hic phy&longs;icum agimus, et&longs;i verbis Ari&longs;to­<lb/>telis vti licet, vt cernas, quæ nobis con&longs;tituenda &longs;unt, illiu&longs;modi fore, vt nos humano modo ve­<lb/>limus habere ad credendum. </s> <s>& validiorem Theologo delegemus; illud in animo &longs;emper ha­<lb/>bentes Chri&longs;tianam pietatem e&longs;&longs;e talem, vt &longs;ola &longs;uo iure principia ponere po&longs;sit, nec aliunde <lb/>mutuare; memores eò non peruenire &longs;en&longs;um quem omnium humanarum artium autorem e&longs;&longs;e <lb/>vult Ari&longs;toteles. </s> <s>Nanque & ip&longs;e docet veritatis & fidei principium duplex e&longs;&longs;e, quorum <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>e&longs;t mens, alterum mente &longs;ublimius, nempe Deus, qui motiones efficit in ijs quos <foreign lang="greek">e\utei_s</foreign> ide&longs;t, <lb/>felices appellant, & &longs;anè multò admirabiliores quàm illi &longs;int qui duce ratione rebus gerendis <lb/>vtuntur. </s> <s>Hoc principium à diuini&longs;simo poèta &longs;ignificatum, vbi Ni&longs;us Euryalum alloquitur</s></p> | <arrow.to.target n="marg199"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatur. </s> <s>Quinimmo ibidem monet nos Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eo placito liberè vtendum; nimirum <lb/>nihil ex nihilo fieri; cùm &longs;it comprehen&longs;io quædam quam accepimus rerum &longs;uperficiem &longs;olam <lb/>&longs;pectando, non autem &longs;crutando interius. </s> <s>Attamen & &longs;i ignota non erat creatio; neutiquam <lb/>tamen approbata. </s> <s>Et He&longs;iodus numeratur in Theologis; ex quo efficitur, vt quod aliquando <lb/>dixit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">tou/s per(ifu/sews</foreign>. </s> <s>intelligat propriè phy&longs;icos cum ceteroquin alij multi qui <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;unt phy&longs;ici, de natura &longs;e &longs;cribere profiteantur, &longs;ed nos hic phy&longs;icum agimus, et&longs;i verbis Ari&longs;to­<lb/>telis vti licet, vt cernas, quæ nobis con&longs;tituenda &longs;unt, illiu&longs;modi fore, vt nos humano modo ve­<lb/>limus habere ad credendum. </s> <s>& validiorem Theologo delegemus; illud in animo &longs;emper ha­<lb/>bentes Chri&longs;tianam pietatem e&longs;&longs;e talem, vt &longs;ola &longs;uo iure principia ponere po&longs;sit, nec aliunde <lb/>mutuare; memores eò non peruenire &longs;en&longs;um quem omnium humanarum artium autorem e&longs;&longs;e <lb/>vult Ari&longs;toteles. </s> <s>Nanque & ip&longs;e docet veritatis & fidei principium duplex e&longs;&longs;e, quorum <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>e&longs;t mens, alterum mente &longs;ublimius, nempe Deus, qui motiones efficit in ijs quos <foreign lang="greek">e\utei=s</foreign> ide&longs;t, <lb/>felices appellant, & &longs;anè multò admirabiliores quàm illi &longs;int qui duce ratione rebus gerendis <lb/>vtuntur. </s> <s>Hoc principium à diuini&longs;simo poèta &longs;ignificatum, vbi Ni&longs;us Euryalum alloquitur</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg199"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg199"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>E&longs;t & aliud principium, quod &longs;uperat mentem, atra nimirum bilis qua qui agitantur; &longs;upra <lb/>captum hominis præno&longs;cunt, & futura præ&longs;agiunt. </s> <s>Sed nos humano modo nunc loquimur. <lb/></s> <s>Porrò humanum morem, qui &longs;it, docet Laert. </s> <s><expan abbr="monet&qacute;">monetque</expan>. </s> <s>Pyrrhone illo v&longs;um fui&longs;&longs;e Hippocratem, <lb/>& longè antè Homerum. </s> <s>e&longs;t verò hic ambiguus, & qui in vtranque partem facilè trahi po&longs;sit, & <lb/>vbi denique contradicere liceat. </s> <s>Itaque Homerus.</s></p> | <s>E&longs;t & aliud principium, quod &longs;uperat mentem, atra nimirum bilis qua qui agitantur; &longs;upra <lb/>captum hominis præno&longs;cunt, & futura præ&longs;agiunt. </s> <s>Sed nos humano modo nunc loquimur. <lb/></s> <s>Porrò humanum morem, qui &longs;it, docet Laert. </s> <s><expan abbr="monet&qacute;">monetque</expan>. </s> <s>Pyrrhone illo v&longs;um fui&longs;&longs;e Hippocratem, <lb/>& longè antè Homerum. </s> <s>e&longs;t verò hic ambiguus, & qui in vtranque partem facilè trahi po&longs;sit, & <lb/>vbi denique contradicere liceat. </s> <s>Itaque Homerus.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*stzepth/ me\n glw_ss' e\sti\ bzwtw_n, pole/es d' e)/ni mu/qoi.</foreign></s></p> | <s><foreign lang="greek">*stzepth/ me\n glw=ss' e\sti\ bzwtw=n, pole/es d' e)/ni mu/qoi.</foreign></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Lingua volubilis e&longs;t; hominum <expan abbr="verbis&qacute;">verbisque</expan>. </s> <s>referta &</s></p> | <s>Lingua volubilis e&longs;t; hominum <expan abbr="verbis&qacute;">verbisque</expan>. </s> <s>referta &</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg221"></arrow.to.target><lb/>etiam alia pr&ecedil;termi&longs;&longs;a, quæ &longs;olent in confirmationem eiu&longs;dem theorematis afferri; de quibus <lb/>phy&longs;ico adhuc plura dicenda forent. </s> <s>nos omnia &longs;uo loco declarabimus, eo nunc contenti; quòd <lb/> | <arrow.to.target n="marg221"></arrow.to.target><lb/>etiam alia pr&ecedil;termi&longs;&longs;a, quæ &longs;olent in confirmationem eiu&longs;dem theorematis afferri; de quibus <lb/>phy&longs;ico adhuc plura dicenda forent. </s> <s>nos omnia &longs;uo loco declarabimus, eo nunc contenti; quòd <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg222"></arrow.to.target><lb/>ex nihilo nihil fieri, pro principio philo&longs;ophiæ naturalis ab Ari&longs;totele con&longs;titutum fuerit, & ni­<lb/>hil ex hac philo&longs;ophia depromi po&longs;sit, quod ip&longs;um demoliatur. </s> <s>Tertium effatum naturale pr&ecedil;­<lb/>cipua naturæ munera quæ cuique &longs;unt euidentia continebit. </s> <s>ea quanquam innumerabilia &longs;unt, <lb/> | <arrow.to.target n="marg222"></arrow.to.target><lb/>ex nihilo nihil fieri, pro principio philo&longs;ophiæ naturalis ab Ari&longs;totele con&longs;titutum fuerit, & ni­<lb/>hil ex hac philo&longs;ophia depromi po&longs;sit, quod ip&longs;um demoliatur. </s> <s>Tertium effatum naturale pr&ecedil;­<lb/>cipua naturæ munera quæ cuique &longs;unt euidentia continebit. </s> <s>ea quanquam innumerabilia &longs;unt, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg223"></arrow.to.target><lb/>in decem capita digerentur. </s> <s>Itaque ea quæ fiunt, aut à natura fiunt, aut à nobis, aut ab aliis cau&longs;­<lb/>&longs;is, vt puta ca&longs;u, & fortuna. </s> <s>A nobis ea quæ fiunt, incertos exitus habent, & à no&longs;tra voluntate <lb/>profici&longs;centia, quemadmodum facultas e&longs;t mutabilis & incon&longs;tans, ita & ortum & euentum <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> obtinent. </s> <s>Eorum quæ &longs;emper aut frequenter eueniunt, cau&longs;&longs;am nemo, ni&longs;i fortè Em­<lb/>pedocleus fortunæ ad&longs;crip&longs;erit; vt quòd &longs;emper hyeme pluat; aut quòd &longs;ub cane &longs;it æ&longs;tus: &longs;ed &longs;i <lb/>pluat, dum &longs;ub cane &longs;ol e&longs;t, aut &longs;i media hyeme nos æ&longs;tus inuadat. </s> <s>Re&longs;tat igitur, vt eorum &longs;it <lb/>auctor ip&longs;a natura, quæ plurimum &longs;emperúe fiunt eodem modo, & ea &longs;ecundum naturam fieri <lb/>optimo iure dicentur quæ maxima ex parte fient: hoc e&longs;t in pluribus eiu&longs;dem &longs;peciei &longs;ingularib. <lb/></s> <s>& frequentius, aut &longs;emper: naturale enim e&longs;t cane&longs;cere, licet in &longs;enectute contingat, quod om­<lb/>nis homo ferè, cùm venerit ad &longs;enectutem, cane&longs;cit, & naturalis hyeme pluuia, quia &longs;it frequen­<lb/> | <arrow.to.target n="marg223"></arrow.to.target><lb/>in decem capita digerentur. </s> <s>Itaque ea quæ fiunt, aut à natura fiunt, aut à nobis, aut ab aliis cau&longs;­<lb/>&longs;is, vt puta ca&longs;u, & fortuna. </s> <s>A nobis ea quæ fiunt, incertos exitus habent, & à no&longs;tra voluntate <lb/>profici&longs;centia, quemadmodum facultas e&longs;t mutabilis & incon&longs;tans, ita & ortum & euentum <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> obtinent. </s> <s>Eorum quæ &longs;emper aut frequenter eueniunt, cau&longs;&longs;am nemo, ni&longs;i fortè Em­<lb/>pedocleus fortunæ ad&longs;crip&longs;erit; vt quòd &longs;emper hyeme pluat; aut quòd &longs;ub cane &longs;it æ&longs;tus: &longs;ed &longs;i <lb/>pluat, dum &longs;ub cane &longs;ol e&longs;t, aut &longs;i media hyeme nos æ&longs;tus inuadat. </s> <s>Re&longs;tat igitur, vt eorum &longs;it <lb/>auctor ip&longs;a natura, quæ plurimum &longs;emperúe fiunt eodem modo, & ea &longs;ecundum naturam fieri <lb/>optimo iure dicentur quæ maxima ex parte fient: hoc e&longs;t in pluribus eiu&longs;dem &longs;peciei &longs;ingularib. <lb/></s> <s>& frequentius, aut &longs;emper: naturale enim e&longs;t cane&longs;cere, licet in &longs;enectute contingat, quod om­<lb/>nis homo ferè, cùm venerit ad &longs;enectutem, cane&longs;cit, & naturalis hyeme pluuia, quia &longs;it frequen­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg224"></arrow.to.target><lb/>tior in ea tempe&longs;tate, & iis poti&longs;simè natura con&longs;i&longs;tit quæ non &longs;emper &longs;unt; horum enim maxi­<lb/>ma pars e&longs;t. </s> <s>Itaque Ptolemæus <foreign lang="greek">e)/ulogon</foreign> relinquebat phy&longs;icis, non <foreign lang="greek">a)nagkai_on</foreign>. </s> <s>Sed & illa <lb/>&longs;unt &longs;ecundum naturam, quæ certis quibu&longs;dam interuallis repetuntur, vt æ&longs;tas & hyems: quo­<lb/>niam circuitus ille perpetuitatem habeat in tali &longs;ucce&longs;sione po&longs;itam: &longs;emper enim &longs;ui &longs;imilis e&longs;t <lb/>illa &longs;ucce&longs;sio. </s> <s>Natura quoque &longs;unt eclip&longs;is &longs;olis & lunæ, quæ tamen neque &longs;emper neque fre­<lb/>quenter exi&longs;tunt. </s> <s>Veruntamen, cum cau&longs;sis illis concurrentibus nece&longs;&longs;ario fiant, cau&longs;&longs;arum ve­<lb/>rò certus fit reditus, & circuitio & tempe&longs;tates & eclip&longs;is in perpetuis numerari queunt. </s> <s>At verò <lb/>&longs;i natura e&longs;t eorum cau&longs;&longs;a quæ plurimum &longs;emperúe fiunt: & ea, quæ natura &longs;unt, plurimum <lb/>&longs;emperúe contingunt. </s> <s>igitur ea quæ non &longs;emper plurimumúe eueniunt, non &longs;unt natura. </s> <s>Atqui <lb/>violenta &longs;unt naturæ contraria; non ergo plurimum &longs;emperúe contingunt. </s> <s>Etenim &longs;i contraria <lb/>naturæ plurimum, aut &longs;emper euenirent non e&longs;&longs;et natura de iis qu&ecedil; plurimum, &longs;ed rarò, aut nun­<lb/> | <arrow.to.target n="marg224"></arrow.to.target><lb/>tior in ea tempe&longs;tate, & iis poti&longs;simè natura con&longs;i&longs;tit quæ non &longs;emper &longs;unt; horum enim maxi­<lb/>ma pars e&longs;t. </s> <s>Itaque Ptolemæus <foreign lang="greek">e)/ulogon</foreign> relinquebat phy&longs;icis, non <foreign lang="greek">a)nagkai=on</foreign>. </s> <s>Sed & illa <lb/>&longs;unt &longs;ecundum naturam, quæ certis quibu&longs;dam interuallis repetuntur, vt æ&longs;tas & hyems: quo­<lb/>niam circuitus ille perpetuitatem habeat in tali &longs;ucce&longs;sione po&longs;itam: &longs;emper enim &longs;ui &longs;imilis e&longs;t <lb/>illa &longs;ucce&longs;sio. </s> <s>Natura quoque &longs;unt eclip&longs;is &longs;olis & lunæ, quæ tamen neque &longs;emper neque fre­<lb/>quenter exi&longs;tunt. </s> <s>Veruntamen, cum cau&longs;sis illis concurrentibus nece&longs;&longs;ario fiant, cau&longs;&longs;arum ve­<lb/>rò certus fit reditus, & circuitio & tempe&longs;tates & eclip&longs;is in perpetuis numerari queunt. </s> <s>At verò <lb/>&longs;i natura e&longs;t eorum cau&longs;&longs;a quæ plurimum &longs;emperúe fiunt: & ea, quæ natura &longs;unt, plurimum <lb/>&longs;emperúe contingunt. </s> <s>igitur ea quæ non &longs;emper plurimumúe eueniunt, non &longs;unt natura. </s> <s>Atqui <lb/>violenta &longs;unt naturæ contraria; non ergo plurimum &longs;emperúe contingunt. </s> <s>Etenim &longs;i contraria <lb/>naturæ plurimum, aut &longs;emper euenirent non e&longs;&longs;et natura de iis qu&ecedil; plurimum, &longs;ed rarò, aut nun­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg225"></arrow.to.target><lb/>quam exi&longs;tunt; id verò fieri nequit. </s> <s>Nihil etiam fru&longs;tra efficiunt Deus & natura cuius &longs;cilicet <lb/>non &longs;it aliquod munus, officium, vel v&longs;us, nihil ocio&longs;um, nihil redundans vt calceus ille fru&longs;tra <lb/>e&longs;&longs;et, quo, cùm non e&longs;&longs;et habilis & aptus ad pedem, vti non po&longs;&longs;em. </s> <s>Natura, inquàm, illa quæ po­<lb/>&longs;ita e&longs;t in nexu cau&longs;&longs;arum, vis &longs;cilicet per omnia corpora penetrans, & &longs;ine ratione ciens & exci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg225"></arrow.to.target><lb/>quam exi&longs;tunt; id verò fieri nequit. </s> <s>Nihil etiam fru&longs;tra efficiunt Deus & natura cuius &longs;cilicet <lb/>non &longs;it aliquod munus, officium, vel v&longs;us, nihil ocio&longs;um, nihil redundans vt calceus ille fru&longs;tra <lb/>e&longs;&longs;et, quo, cùm non e&longs;&longs;et habilis & aptus ad pedem, vti non po&longs;&longs;em. </s> <s>Natura, inquàm, illa quæ po­<lb/>&longs;ita e&longs;t in nexu cau&longs;&longs;arum, vis &longs;cilicet per omnia corpora penetrans, & &longs;ine ratione ciens & exci­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg226"></arrow.to.target><lb/>piens motus in corporibus nece&longs;&longs;arios, & Deus omnium princeps, à quo omnes i&longs;ti motus re­<lb/>guntur & gubernantur, cur&longs;us a&longs;trorum, mutationes temporum, rerum vici&longs;situdines <expan abbr="ordines&qacute;">ordinesque</expan>. <lb/></s> <s>con&longs;eruantur. </s> <s>Deus igitur & natura nihil fru&longs;tra moliuntur cunctis rebus v&longs;um exhiben­<lb/>do, quo &longs;eip&longs;a tueantur & in mundi theatrum conferant, & ad hominis v&longs;um præcipuè; quo <lb/>&longs;anè vinculo mundi partes ad&longs;trictæ, &longs;iquid &longs;eor&longs;um detrimenti capiunt ab externo, vniuer&longs;am <lb/>tamen naturam quæ &longs;ingula corpora cohibet, labefactare non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Proinde vbi vnum &longs;uf­<lb/>ficiat in&longs;trumentum, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non &longs;olet ip&longs;um natura geminare: neque fortè, &longs;i geminetur; officia natu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg226"></arrow.to.target><lb/>piens motus in corporibus nece&longs;&longs;arios, & Deus omnium princeps, à quo omnes i&longs;ti motus re­<lb/>guntur & gubernantur, cur&longs;us a&longs;trorum, mutationes temporum, rerum vici&longs;situdines <expan abbr="ordines&qacute;">ordinesque</expan>. <lb/></s> <s>con&longs;eruantur. </s> <s>Deus igitur & natura nihil fru&longs;tra moliuntur cunctis rebus v&longs;um exhiben­<lb/>do, quo &longs;eip&longs;a tueantur & in mundi theatrum conferant, & ad hominis v&longs;um præcipuè; quo <lb/>&longs;anè vinculo mundi partes ad&longs;trictæ, &longs;iquid &longs;eor&longs;um detrimenti capiunt ab externo, vniuer&longs;am <lb/>tamen naturam quæ &longs;ingula corpora cohibet, labefactare non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Proinde vbi vnum &longs;uf­<lb/>ficiat in&longs;trumentum, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non &longs;olet ip&longs;um natura geminare: neque fortè, &longs;i geminetur; officia natu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg227"></arrow.to.target><lb/>ræ minus impediret, & grauitarem afferret quàm mole&longs;tia nos afficiat &longs;extus digitus quem ma­<lb/>nui natura peccans affinxerit. </s> <s>Itaque vbi commodè id effici potuerit; ad officia complura abu­<lb/>titur vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>in&longs;trumento, vt lingua ad gu&longs;tatum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & locutionem, & ore in habentibus <lb/> | <arrow.to.target n="marg227"></arrow.to.target><lb/>ræ minus impediret, & grauitarem afferret quàm mole&longs;tia nos afficiat &longs;extus digitus quem ma­<lb/>nui natura peccans affinxerit. </s> <s>Itaque vbi commodè id effici potuerit; ad officia complura abu­<lb/>titur vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>in&longs;trumento, vt lingua ad gu&longs;tatum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & locutionem, & ore in habentibus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg228"></arrow.to.target><lb/>pulmonem ad cibi &longs;umptionem, & re&longs;pirationem. </s> <s>vt nihil planè &longs;ine optima ratione feci&longs;&longs;e vi­<lb/>deatur. </s> <s>Neque verò, quia natura &longs;it vis quæ ratione vtatur, iam enim ratione vti e&longs;t animæ, non <lb/>naturæ. </s> <s>Natura porrò <foreign lang="greek">u)potatikw_s</foreign> & ex &longs;ua natura & e&longs;&longs;entia &longs;ine cognitione agit pro fine | <arrow.to.target n="marg228"></arrow.to.target><lb/>pulmonem ad cibi &longs;umptionem, & re&longs;pirationem. </s> <s>vt nihil planè &longs;ine optima ratione feci&longs;&longs;e vi­<lb/>deatur. </s> <s>Neque verò, quia natura &longs;it vis quæ ratione vtatur, iam enim ratione vti e&longs;t animæ, non <lb/>naturæ. </s> <s>Natura porrò <foreign lang="greek">u)potatikw=s</foreign> & ex &longs;ua natura & e&longs;&longs;entia &longs;ine cognitione agit pro fine |
| <pb pagenum="23"/> | <pb pagenum="23"/> |
| <arrow.to.target n="marg229"></arrow.to.target><lb/>con&longs;equendo; & &longs;iquo pacto collocetur <foreign lang="greek">e)nlogikai_s dunamesi\n</foreign> ide&longs;t in facultatibus ratiocinanti­<lb/>bus, non e&longs;t ideo, quia ratiocinans agat; &longs;ed vel quòd agendo proce&longs;&longs;um rationis imitetur; vel <lb/>quia nil pror&longs;us efficiat; cuius non optima ratio po&longs;sit afferri quæ petitur à duobus initijs: alte­<lb/>ro quidem, quod aliter effici non potuerit: atque id à materia ducitur, vt quòd cornigera <expan abbr="careãt">careant</expan> <lb/>dentibus &longs;uperioribus: neque enim materia, cùm abierit in cornua, &longs;uppetit dentibus, aut quòd <lb/>ita fieri præ&longs;titerit: hoc verò pendet à fine ex quibus omnis rerum naturalium ordo deriuatur, <lb/>& cunctorum &longs;en&longs;ilium commen&longs;us conuenienti&longs;simus exi&longs;tit quem generali nomine <foreign lang="greek">lo\gon</foreign><lb/>& rationem licet appellare. </s> <s>Quamobrem &longs;ic omnia di&longs;pen&longs;antur in vniuer&longs;o, vt vis illa com­<lb/>munis & vniuer&longs;alis quæ &longs;cilicet per omnia pertinet, tamet&longs;i tum &longs;uum robur o&longs;tentat atque, vt <lb/>ita dixerim, &longs;apientiam, cùm animal producere aggreditur: non &longs;ine &longs;ummo iudicio cum pru­<lb/>dente patre familias ab Ari&longs;totele conferatur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim ille nihil amittit ex quo facere aliquid <lb/> | <arrow.to.target n="marg229"></arrow.to.target><lb/>con&longs;equendo; & &longs;iquo pacto collocetur <foreign lang="greek">e)nlogikai=s dunamesi\n</foreign> ide&longs;t in facultatibus ratiocinanti­<lb/>bus, non e&longs;t ideo, quia ratiocinans agat; &longs;ed vel quòd agendo proce&longs;&longs;um rationis imitetur; vel <lb/>quia nil pror&longs;us efficiat; cuius non optima ratio po&longs;sit afferri quæ petitur à duobus initijs: alte­<lb/>ro quidem, quod aliter effici non potuerit: atque id à materia ducitur, vt quòd cornigera <expan abbr="careãt">careant</expan> <lb/>dentibus &longs;uperioribus: neque enim materia, cùm abierit in cornua, &longs;uppetit dentibus, aut quòd <lb/>ita fieri præ&longs;titerit: hoc verò pendet à fine ex quibus omnis rerum naturalium ordo deriuatur, <lb/>& cunctorum &longs;en&longs;ilium commen&longs;us conuenienti&longs;simus exi&longs;tit quem generali nomine <foreign lang="greek">lo\gon</foreign><lb/>& rationem licet appellare. </s> <s>Quamobrem &longs;ic omnia di&longs;pen&longs;antur in vniuer&longs;o, vt vis illa com­<lb/>munis & vniuer&longs;alis quæ &longs;cilicet per omnia pertinet, tamet&longs;i tum &longs;uum robur o&longs;tentat atque, vt <lb/>ita dixerim, &longs;apientiam, cùm animal producere aggreditur: non &longs;ine &longs;ummo iudicio cum pru­<lb/>dente patre familias ab Ari&longs;totele conferatur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim ille nihil amittit ex quo facere aliquid <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg230"></arrow.to.target><lb/>commodi po&longs;sit, & ita di&longs;pen&longs;at in cura rei familiaris, vt optimus cibus liberis præbeatur, dete­<lb/>rior &longs;eruis, omnium pe&longs;simus &longs;ociis animalibus, &longs;ic in ortu ip&longs;o natura ex materia &longs;ynceri&longs;sima <lb/>carnem & aliorum &longs;en&longs;uum corpora conficit: in excrementis o&longs;&longs;a, pilos & reliqua generis eiu&longs;­<lb/>dem con&longs;tituit. </s> <s>Ab his tu de c&ecedil;teris iudicium facito. </s> <s>Nil igitur in natura, quin illius v&longs;us, aut <lb/>vnus, aut plures indicari po&longs;sint quo, &longs;i careat, aliter habendum non erit, quam manus mortua, <lb/> | <arrow.to.target n="marg230"></arrow.to.target><lb/>commodi po&longs;sit, & ita di&longs;pen&longs;at in cura rei familiaris, vt optimus cibus liberis præbeatur, dete­<lb/>rior &longs;eruis, omnium pe&longs;simus &longs;ociis animalibus, &longs;ic in ortu ip&longs;o natura ex materia &longs;ynceri&longs;sima <lb/>carnem & aliorum &longs;en&longs;uum corpora conficit: in excrementis o&longs;&longs;a, pilos & reliqua generis eiu&longs;­<lb/>dem con&longs;tituit. </s> <s>Ab his tu de c&ecedil;teris iudicium facito. </s> <s>Nil igitur in natura, quin illius v&longs;us, aut <lb/>vnus, aut plures indicari po&longs;sint quo, &longs;i careat, aliter habendum non erit, quam manus mortua, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg231"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine lapidea quæ &longs;olo nomine &longs;unt manus, ratione verò non item. </s> <s>Nam cuncta officio, & pote­<lb/>&longs;tate definiuntur, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quibus &longs;i priuentur, iam non amplius eadem reputanda, &longs;ed ambiguè. </s> <s><expan abbr="Quã-">Quan­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg231"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine lapidea quæ &longs;olo nomine &longs;unt manus, ratione verò non item. </s> <s>Nam cuncta officio, & pote­<lb/>&longs;tate definiuntur, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quibus &longs;i priuentur, iam non amplius eadem reputanda, &longs;ed ambiguè. </s> <s><expan abbr="Quã-">Quan­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg232"></arrow.to.target><lb/>quam vnum rei vnius v&longs;um pro natura expectare oportet qui quidem &longs;it præcipuus. </s> <s>Sic enim <lb/>optimè in&longs;trumenta proficiunt, &longs;i eorum &longs;ingula non multis officiis, &longs;ed vni de&longs;eruiant. </s> <s>Neque <lb/>tale quippiam natura facit, vt fabri ferrarij propter inopiam & <foreign lang="greek">penix<gap/>w_s</foreign>, ide&longs;t more pauperum <lb/>gladium delphicum. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quo & ad &longs;acra peragenda <expan abbr="victimas&qacute;">victimasque</expan>. </s> <s>&longs;ecandas & ad c&ecedil;dendos fonteis <lb/> | <arrow.to.target n="marg232"></arrow.to.target><lb/>quam vnum rei vnius v&longs;um pro natura expectare oportet qui quidem &longs;it præcipuus. </s> <s>Sic enim <lb/>optimè in&longs;trumenta proficiunt, &longs;i eorum &longs;ingula non multis officiis, &longs;ed vni de&longs;eruiant. </s> <s>Neque <lb/>tale quippiam natura facit, vt fabri ferrarij propter inopiam & <foreign lang="greek">penix<gap/>w=s</foreign>, ide&longs;t more pauperum <lb/>gladium delphicum. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quo & ad &longs;acra peragenda <expan abbr="victimas&qacute;">victimasque</expan>. </s> <s>&longs;ecandas & ad c&ecedil;dendos fonteis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg233"></arrow.to.target><lb/>vterentur. </s> <s>nec vt illi qui propter frugalitatem veru fabricabant, quo item lucerna figeretur: ex <lb/>quo dicebatur <foreign lang="greek">o)beliskolu/xnion</foreign> <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> nomine &longs;cilicet, vtrunque &longs;ignificante officium. </s> <s>Atque arti <lb/> | <arrow.to.target n="marg233"></arrow.to.target><lb/>vterentur. </s> <s>nec vt illi qui propter frugalitatem veru fabricabant, quo item lucerna figeretur: ex <lb/>quo dicebatur <foreign lang="greek">o)beliskolu/xnion</foreign> <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> nomine &longs;cilicet, vtrunque &longs;ignificante officium. </s> <s>Atque arti <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg234"></arrow.to.target><lb/>quidem materia deficere pote&longs;t; natura copiis omnibus affluit & abundat: itaque vnam rem vni <lb/>muneri delegat; & &longs;iqui alij v&longs;us o&longs;tendantur, huic vni quodammodo &longs;eruiunt, vt aliàs o&longs;ten­<lb/>demus. </s> <s>Cùm verò nonnunquam eueniat, vt plura quidem officia, veruntamen non &longs;e&longs;e vici&longs;­<lb/>&longs;im re&longs;picientia pr&ecedil;&longs;to &longs;int; quid enim gu&longs;tui cum locutione, aut re&longs;pirationi cum alimento? </s> <s>&longs;ic <lb/>natura rebus omnibus prudenti&longs;simè con&longs;uluit quæ propter melius ita effecerit: id verò &longs;ic con­<lb/>tingit, quòd vnum præ&longs;tat officium, quia nece&longs;&longs;arium &longs;it; alterum commoditatis ergò &longs;ubiungit. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg234"></arrow.to.target><lb/>quidem materia deficere pote&longs;t; natura copiis omnibus affluit & abundat: itaque vnam rem vni <lb/>muneri delegat; & &longs;iqui alij v&longs;us o&longs;tendantur, huic vni quodammodo &longs;eruiunt, vt aliàs o&longs;ten­<lb/>demus. </s> <s>Cùm verò nonnunquam eueniat, vt plura quidem officia, veruntamen non &longs;e&longs;e vici&longs;­<lb/>&longs;im re&longs;picientia pr&ecedil;&longs;to &longs;int; quid enim gu&longs;tui cum locutione, aut re&longs;pirationi cum alimento? </s> <s>&longs;ic <lb/>natura rebus omnibus prudenti&longs;simè con&longs;uluit quæ propter melius ita effecerit: id verò &longs;ic con­<lb/>tingit, quòd vnum præ&longs;tat officium, quia nece&longs;&longs;arium &longs;it; alterum commoditatis ergò &longs;ubiungit. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg235"></arrow.to.target><lb/>Nece&longs;&longs;arius enim fuerat gu&longs;tatus: quippe quòd animal &longs;u&longs;tineri non po&longs;&longs;et, ni&longs;i aleretur, alimen­<lb/>ti verò &longs;en&longs;us e&longs;t gu&longs;tus qui quidem in perfectis perfectus e&longs;&longs;e perhibetur, & imperfectus in im­<lb/>perfectis. </s> <s>os item nece&longs;&longs;arium, vt eo &longs;umatur alimentum. </s> <s>&longs;ed ita fabricatus e&longs;t &longs;en&longs;us ille, vt non <lb/>alio in&longs;trumento, aut loco natura locutioni melius prouidere potuerit. </s> <s>Sic etiam po&longs;tquàm ore <lb/>cibus erat capiendus, indè quoque perbellè valuit &longs;ubuenire calori &longs;piratum efficiens per quem <lb/>exhalare po&longs;&longs;et, ne copia &longs;uffocatus extingueretur, & animal enecaret. </s> <s>Neque hic talpæ oculos, <lb/>aut muli genitalia commemorare oportet, quorum nullus &longs;it v&longs;us in rerum natura. </s> <s>&longs;unt enim <lb/>hæc orbata & imperfecta, quòd efficientium progre&longs;&longs;us impediuntur &longs;uperante materia. </s> <s>vt ta­<lb/>met&longs;i efficientia &longs;ummum conficere &longs;tudent; ex hac materia non aliud po&longs;sint efficere, neque <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>vlterius promouere: non &longs;ecus àc &longs;i optimus pi&longs;tor panem candidi&longs;simum ex hordeo, &longs;icut è <lb/>tritico vellet interere. </s> <s>Neque enim ad eum candorem &longs;e perduci hordei materia pateretur. <lb/></s> <s>quanuis &longs;u&longs;picandum non &longs;it, naturam rei potiori con&longs;ului&longs;&longs;e quam tamen, &longs;i pr&ecedil;&longs;tare voluerit, <lb/>illud mali perpetuo &longs;it affixum, vt &longs;i cui legislatori ciuitatem ex opulentis con&longs;tituere libeat, ade­<lb/>runt nece&longs;&longs;ario pauperes, qui diuitum erunt a&longs;&longs;eclæ <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/>. </s> <s>Multi enim &longs;unt, qui diuitum ope indi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg235"></arrow.to.target><lb/>Nece&longs;&longs;arius enim fuerat gu&longs;tatus: quippe quòd animal &longs;u&longs;tineri non po&longs;&longs;et, ni&longs;i aleretur, alimen­<lb/>ti verò &longs;en&longs;us e&longs;t gu&longs;tus qui quidem in perfectis perfectus e&longs;&longs;e perhibetur, & imperfectus in im­<lb/>perfectis. </s> <s>os item nece&longs;&longs;arium, vt eo &longs;umatur alimentum. </s> <s>&longs;ed ita fabricatus e&longs;t &longs;en&longs;us ille, vt non <lb/>alio in&longs;trumento, aut loco natura locutioni melius prouidere potuerit. </s> <s>Sic etiam po&longs;tquàm ore <lb/>cibus erat capiendus, indè quoque perbellè valuit &longs;ubuenire calori &longs;piratum efficiens per quem <lb/>exhalare po&longs;&longs;et, ne copia &longs;uffocatus extingueretur, & animal enecaret. </s> <s>Neque hic talpæ oculos, <lb/>aut muli genitalia commemorare oportet, quorum nullus &longs;it v&longs;us in rerum natura. </s> <s>&longs;unt enim <lb/>hæc orbata & imperfecta, quòd efficientium progre&longs;&longs;us impediuntur &longs;uperante materia. </s> <s>vt ta­<lb/>met&longs;i efficientia &longs;ummum conficere &longs;tudent; ex hac materia non aliud po&longs;sint efficere, neque <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>vlterius promouere: non &longs;ecus àc &longs;i optimus pi&longs;tor panem candidi&longs;simum ex hordeo, &longs;icut è <lb/>tritico vellet interere. </s> <s>Neque enim ad eum candorem &longs;e perduci hordei materia pateretur. <lb/></s> <s>quanuis &longs;u&longs;picandum non &longs;it, naturam rei potiori con&longs;ului&longs;&longs;e quam tamen, &longs;i pr&ecedil;&longs;tare voluerit, <lb/>illud mali perpetuo &longs;it affixum, vt &longs;i cui legislatori ciuitatem ex opulentis con&longs;tituere libeat, ade­<lb/>runt nece&longs;&longs;ario pauperes, qui diuitum erunt a&longs;&longs;eclæ <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/>. </s> <s>Multi enim &longs;unt, qui diuitum ope indi­<lb/> |
| |
| <pb pagenum="24"/>&longs;ed infinitum, vt quòd &longs;ine digitis homo oriatur. </s> <s>H&ecedil;c verò &longs;unt præter naturam &longs;impliciter, & ad <lb/> | <pb pagenum="24"/>&longs;ed infinitum, vt quòd &longs;ine digitis homo oriatur. </s> <s>H&ecedil;c verò &longs;unt præter naturam &longs;impliciter, & ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg241"></arrow.to.target><lb/>mon&longs;tra referuntur. </s> <s>Neque verò illud mon&longs;trum e&longs;t, quòd mulus non propaget, & talpa non <lb/>cernat. </s> <s>&longs;emper enim &longs;ic euenit, aut plurimum; & &longs;ecundum naturam igitur. </s> <s>Sed quòd hic &longs;ine <lb/>oculis, aut digitis oriatur, infrequens e&longs;t: itaque præter naturam. </s> <s>C&ecedil;terùm de hi&longs;ce differentiis <lb/> | <arrow.to.target n="marg241"></arrow.to.target><lb/>mon&longs;tra referuntur. </s> <s>Neque verò illud mon&longs;trum e&longs;t, quòd mulus non propaget, & talpa non <lb/>cernat. </s> <s>&longs;emper enim &longs;ic euenit, aut plurimum; & &longs;ecundum naturam igitur. </s> <s>Sed quòd hic &longs;ine <lb/>oculis, aut digitis oriatur, infrequens e&longs;t: itaque præter naturam. </s> <s>C&ecedil;terùm de hi&longs;ce differentiis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg242"></arrow.to.target><lb/>pluribus po&longs;teà di&longs;&longs;eretur. </s> <s>At verò &longs;i non abundat natura, neque deficit; certè complebit om­<lb/>nia quæcunque aggredietur, vt omnibus &longs;uis numeris & partibus ab&longs;oluta &longs;int quæ quidem pro <lb/>cuiu&longs;que rei ratione de&longs;iderantur. </s> <s>Nil igitur erit in natura (ni&longs;i quæ vis ob&longs;titit) imperfectum; <lb/>quando ad extremum &longs;ui motus natura peruenerit. </s> <s>Neque &longs;olùm; quia naturæ mouentis offi­<lb/>cia non amplius flagiter: verùm etiam, quod in eo genere &longs;ummum &longs;it & extremum quo natura <lb/>queat a&longs;pirare. </s> <s>Et verò vt negari non pote&longs;t, in omni rerum in&longs;titutione e&longs;&longs;e aliquid extremum, <lb/>atque perfectum, pictura enim & fabrica <expan abbr="c&ecedil;ter&ecedil;&qacute;">c&ecedil;ter&ecedil;que</expan>. </s> <s>artes habent quendam ab&longs;oluti operis <expan abbr="effectũ">effectum</expan>: <lb/>&longs;ic in vite & homine dandum e&longs;t naturam &longs;uo quodam itinere peruenire ad extremum quod in <lb/>eo genere &longs;it præ&longs;tanti&longs;simum, atque illud e&longs;t, vt &longs;uo quæque res munere fungatur, veluti quòd <lb/>plantæ fructum ferant, & animalia con&longs;imile generare po&longs;sint. </s> <s>Quocirca neque etiam videtur <lb/>aggredi id quod &longs;e adepturam non &longs;perat, cùm perpetuò contendat in finem, quo impo&longs;ito tum <lb/>res ab&longs;oluta e&longs;t: hic &longs;i tollatur, iam non habebit natura quo properet. </s> <s>ecquid igitur cau&longs;&longs;æ, cur <lb/> | <arrow.to.target n="marg242"></arrow.to.target><lb/>pluribus po&longs;teà di&longs;&longs;eretur. </s> <s>At verò &longs;i non abundat natura, neque deficit; certè complebit om­<lb/>nia quæcunque aggredietur, vt omnibus &longs;uis numeris & partibus ab&longs;oluta &longs;int quæ quidem pro <lb/>cuiu&longs;que rei ratione de&longs;iderantur. </s> <s>Nil igitur erit in natura (ni&longs;i quæ vis ob&longs;titit) imperfectum; <lb/>quando ad extremum &longs;ui motus natura peruenerit. </s> <s>Neque &longs;olùm; quia naturæ mouentis offi­<lb/>cia non amplius flagiter: verùm etiam, quod in eo genere &longs;ummum &longs;it & extremum quo natura <lb/>queat a&longs;pirare. </s> <s>Et verò vt negari non pote&longs;t, in omni rerum in&longs;titutione e&longs;&longs;e aliquid extremum, <lb/>atque perfectum, pictura enim & fabrica <expan abbr="c&ecedil;ter&ecedil;&qacute;">c&ecedil;ter&ecedil;que</expan>. </s> <s>artes habent quendam ab&longs;oluti operis <expan abbr="effectũ">effectum</expan>: <lb/>&longs;ic in vite & homine dandum e&longs;t naturam &longs;uo quodam itinere peruenire ad extremum quod in <lb/>eo genere &longs;it præ&longs;tanti&longs;simum, atque illud e&longs;t, vt &longs;uo quæque res munere fungatur, veluti quòd <lb/>plantæ fructum ferant, & animalia con&longs;imile generare po&longs;sint. </s> <s>Quocirca neque etiam videtur <lb/>aggredi id quod &longs;e adepturam non &longs;perat, cùm perpetuò contendat in finem, quo impo&longs;ito tum <lb/>res ab&longs;oluta e&longs;t: hic &longs;i tollatur, iam non habebit natura quo properet. </s> <s>ecquid igitur cau&longs;&longs;æ, cur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg243"></arrow.to.target><lb/>mouere incipiat? </s> <s>&longs;emper enim malè habebit & fru&longs;tra laborabit. </s> <s>præ&longs;tat ergo quie&longs;cere. </s> <s>Verun­<lb/>tamen, cùm ex artibus aliquæ <expan abbr="naturã">naturam</expan> imitentur, vt pictura, <expan abbr="nõnullæ">nonnullæ</expan> <expan abbr="&longs;uppleãt">&longs;uppleant</expan> & perficiant ea, qu&ecedil; <lb/>natura non pote&longs;t, vt chirurgica, neque enim natura pote&longs;t os luxatum componere; &longs;ic <foreign lang="greek">h(texun</foreign><lb/>in agricultura <foreign lang="greek">u(phretei_ th_| fu/sei</foreign>, vt in&longs;itione & &longs;tercoratione <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non igitur (dicet qui&longs;piam) <lb/> | <arrow.to.target n="marg243"></arrow.to.target><lb/>mouere incipiat? </s> <s>&longs;emper enim malè habebit & fru&longs;tra laborabit. </s> <s>præ&longs;tat ergo quie&longs;cere. </s> <s>Verun­<lb/>tamen, cùm ex artibus aliquæ <expan abbr="naturã">naturam</expan> imitentur, vt pictura, <expan abbr="nõnullæ">nonnullæ</expan> <expan abbr="&longs;uppleãt">&longs;uppleant</expan> & perficiant ea, qu&ecedil; <lb/>natura non pote&longs;t, vt chirurgica, neque enim natura pote&longs;t os luxatum componere; &longs;ic <foreign lang="greek">h(texun</foreign><lb/>in agricultura <foreign lang="greek">u(phretei= th=| fu/sei</foreign>, vt in&longs;itione & &longs;tercoratione <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non igitur (dicet qui&longs;piam) <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg244"></arrow.to.target><lb/>natura cuncta perficiet, quæ natura exi&longs;tunt. </s> <s>Ni&longs;i dicamus artem &longs;ic perficere ea, quæ &longs;unt na­<lb/>tura, quatenus &longs;ine illius ope natura non po&longs;&longs;et opera &longs;ua pr&ecedil;&longs;tare; qua&longs;i ars in operis partem ac­<lb/>cipiatur, quandò non &longs;ubmini&longs;trat ars agendi patiendiúe facultatem rebus naturalibus: &longs;ed ap­<lb/>plicat agentia ad patientia, & è medio tollit impedimenta. </s> <s>his expeditis, natura tum per &longs;e ip­<lb/>&longs;am operatur, vt o&longs;&longs;a conglutinat. </s> <s>Itaque medicina <expan abbr="aliæ&qacute;">aliæque</expan>. </s> <s>artes naturæ mini&longs;træ dicuntur. <lb/></s> <s>Quinimmo, &longs;i rem ip&longs;am diligentius ob&longs;erues, natura perficit ea quæ fiunt ab arte. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ecce &longs;erit <lb/> | <arrow.to.target n="marg244"></arrow.to.target><lb/>natura cuncta perficiet, quæ natura exi&longs;tunt. </s> <s>Ni&longs;i dicamus artem &longs;ic perficere ea, quæ &longs;unt na­<lb/>tura, quatenus &longs;ine illius ope natura non po&longs;&longs;et opera &longs;ua pr&ecedil;&longs;tare; qua&longs;i ars in operis partem ac­<lb/>cipiatur, quandò non &longs;ubmini&longs;trat ars agendi patiendiúe facultatem rebus naturalibus: &longs;ed ap­<lb/>plicat agentia ad patientia, & è medio tollit impedimenta. </s> <s>his expeditis, natura tum per &longs;e ip­<lb/>&longs;am operatur, vt o&longs;&longs;a conglutinat. </s> <s>Itaque medicina <expan abbr="aliæ&qacute;">aliæque</expan>. </s> <s>artes naturæ mini&longs;træ dicuntur. <lb/></s> <s>Quinimmo, &longs;i rem ip&longs;am diligentius ob&longs;erues, natura perficit ea quæ fiunt ab arte. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ecce &longs;erit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg245"></arrow.to.target><lb/>agricola, is vere pluuiam exoptat qu&ecedil; promoueat &longs;egetes, & &longs;olem, qui &ecedil;&longs;tate maturet; atque ita <lb/>&longs;ementem accommodat ad anni tempe&longs;tates, vt cum frugum profectu congruant. </s> <s>Aedificator <lb/>etiam fa&longs;tigium conficit fornicatum, quia lapides nutu <expan abbr="pondere&qacute;">pondereque</expan>. </s> <s>proprio pr&ecedil;grauantes, conten­<lb/>dendo ad centrum, & &longs;e&longs;e vici&longs;sim comprimendo, redduntur immobiles. </s> <s>Itaque iam hic ars <lb/> | <arrow.to.target n="marg245"></arrow.to.target><lb/>agricola, is vere pluuiam exoptat qu&ecedil; promoueat &longs;egetes, & &longs;olem, qui &ecedil;&longs;tate maturet; atque ita <lb/>&longs;ementem accommodat ad anni tempe&longs;tates, vt cum frugum profectu congruant. </s> <s>Aedificator <lb/>etiam fa&longs;tigium conficit fornicatum, quia lapides nutu <expan abbr="pondere&qacute;">pondereque</expan>. </s> <s>proprio pr&ecedil;grauantes, conten­<lb/>dendo ad centrum, & &longs;e&longs;e vici&longs;sim comprimendo, redduntur immobiles. </s> <s>Itaque iam hic ars <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg246"></arrow.to.target><lb/>perfectis vtitur; &longs;ed quoniam aptat ad v&longs;us humanos; etiam perficere perhibetur. </s> <s>Ergo &longs;impli­<lb/> | <arrow.to.target n="marg246"></arrow.to.target><lb/>perfectis vtitur; &longs;ed quoniam aptat ad v&longs;us humanos; etiam perficere perhibetur. </s> <s>Ergo &longs;impli­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg280"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg280"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg281"></arrow.to.target><lb/>minit Cicero <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>) &longs;tephane à coronæ &longs;imilitudine dicta, hoc e&longs;t, continens ardore lucis orbis, qui <lb/> | <arrow.to.target n="marg281"></arrow.to.target><lb/>minit Cicero <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>) &longs;tephane à coronæ &longs;imilitudine dicta, hoc e&longs;t, continens ardore lucis orbis, qui <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg282"></arrow.to.target><lb/>cingit c&ecedil;lum quem appellat Deum: aut etiam mens, vt putauit Anaxagoras, vel lis & amicitia <lb/>quas potuit Epedocles; licet ad illa confugiant vt tragici poët&ecedil;, cum explicare argumenti exitum <lb/>non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Igitur cùm illis certandum fuit & error eorum confutandus. </s> <s>id verò cum omni <lb/>indu&longs;tria confectum fuerit ab Ari&longs;totele; facit quominus ego credam &longs;ententiam c&ecedil;teroqui ve­<lb/>ri&longs;simam nempe. </s> <s>Naturam e&longs;&longs;e aut agere gratia rei cuiu&longs;piam, cum principiis e&longs;&longs;e <expan abbr="numerandã">numerandam</expan>. <lb/></s> <s>Neque verò mihi placet quod aliqui defendunt, non directò <expan abbr="certis&qacute;">certisque</expan>. </s> <s>rationibus, &longs;ed elenchicè <lb/>tractari &longs;ententiam illam qua ratione liceat inire certamen cum iis qui principia refutant. </s> <s>Etenim <lb/>&longs;i di&longs;putationis illius progre&longs;&longs;um animaduertas; ex propriis eius methodi principiis rem quo­<lb/>que confectam fui&longs;&longs;e reperies, & aliqua vt vera a&longs;&longs;umpta, non data; qui mos &longs;cientiarum pro­<lb/>prius e&longs;t; neque vt illò tendentia quò elenchica <expan abbr="cõfutatio">confutatio</expan> dirigitur (huius enim &longs;copi &longs;unt quin­<lb/>que repugnantia, fal&longs;um, inopinabile, &longs;olœci&longs;mus, & nugatio) &longs;ed vt o&longs;tendentia &longs;ic e&longs;&longs;e & &longs;en&longs;u <lb/>munita qui certus e&longs;t index in phy&longs;icis; & eiu&longs;modi qu&ecedil; in illa principia re&longs;olui po&longs;sint, qu&ecedil; phy­<lb/>&longs;icus pro certi&longs;simis accipit. </s> <s>Et indicat hoc propo&longs;itio quæ&longs;tionis quæ per notum exponitur qu&ecedil; <lb/>cau&longs;&longs;am &longs;ignificat, nimirum <foreign lang="greek">dio/ti</foreign>, ide&longs;t quamobrem qua, tamet&longs;i optimi autores v&longs;i &longs;int pro &longs;im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg282"></arrow.to.target><lb/>cingit c&ecedil;lum quem appellat Deum: aut etiam mens, vt putauit Anaxagoras, vel lis & amicitia <lb/>quas potuit Epedocles; licet ad illa confugiant vt tragici poët&ecedil;, cum explicare argumenti exitum <lb/>non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Igitur cùm illis certandum fuit & error eorum confutandus. </s> <s>id verò cum omni <lb/>indu&longs;tria confectum fuerit ab Ari&longs;totele; facit quominus ego credam &longs;ententiam c&ecedil;teroqui ve­<lb/>ri&longs;simam nempe. </s> <s>Naturam e&longs;&longs;e aut agere gratia rei cuiu&longs;piam, cum principiis e&longs;&longs;e <expan abbr="numerandã">numerandam</expan>. <lb/></s> <s>Neque verò mihi placet quod aliqui defendunt, non directò <expan abbr="certis&qacute;">certisque</expan>. </s> <s>rationibus, &longs;ed elenchicè <lb/>tractari &longs;ententiam illam qua ratione liceat inire certamen cum iis qui principia refutant. </s> <s>Etenim <lb/>&longs;i di&longs;putationis illius progre&longs;&longs;um animaduertas; ex propriis eius methodi principiis rem quo­<lb/>que confectam fui&longs;&longs;e reperies, & aliqua vt vera a&longs;&longs;umpta, non data; qui mos &longs;cientiarum pro­<lb/>prius e&longs;t; neque vt illò tendentia quò elenchica <expan abbr="cõfutatio">confutatio</expan> dirigitur (huius enim &longs;copi &longs;unt quin­<lb/>que repugnantia, fal&longs;um, inopinabile, &longs;olœci&longs;mus, & nugatio) &longs;ed vt o&longs;tendentia &longs;ic e&longs;&longs;e & &longs;en&longs;u <lb/>munita qui certus e&longs;t index in phy&longs;icis; & eiu&longs;modi qu&ecedil; in illa principia re&longs;olui po&longs;sint, qu&ecedil; phy­<lb/>&longs;icus pro certi&longs;simis accipit. </s> <s>Et indicat hoc propo&longs;itio quæ&longs;tionis quæ per notum exponitur qu&ecedil; <lb/>cau&longs;&longs;am &longs;ignificat, nimirum <foreign lang="greek">dio/ti</foreign>, ide&longs;t quamobrem qua, tamet&longs;i optimi autores v&longs;i &longs;int pro &longs;im­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg283"></arrow.to.target><lb/>plici, quæ e&longs;t <foreign lang="greek">o_ti</foreign>, ide&longs;t quòd, nihilominus à nobis pro cau&longs;&longs;a accipienda e&longs;t, eo quòd indicat <lb/><foreign lang="greek">to/ be/ltion</foreign>, & melius quòd finem e&longs;&longs;e &longs;uprà docuimus; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>&longs;e profitetur afferre Ari&longs;toteles, vt <lb/>dubitationem &longs;oluat: atqui dubitationum &longs;olutiones &longs;unt ea quæ demon&longs;trantur. </s> <s>Itaque non <lb/>elenchicè, &longs;ed phy&longs;icè tractatum fuit hoc theorema. </s> <s>Planum e&longs;t quidem e&longs;&longs;e finem, & ex hac <lb/>cau&longs;&longs;a reddi po&longs;&longs;e rationem complurium problematum: liquet etiam methodos accipere qua­<lb/>tuor genera cau&longs;&longs;arum: &longs;ed illud ob&longs;curum & inquirendum; &longs;it'ne aliquis finis, cuius ergò natu­<lb/>ra operetur: & an &longs;olus materiæ cur&longs;us, vt antiqui voluerunt; ea præ&longs;tet, quæ fini tribuit in na­<lb/>tura philo&longs;ophus. </s> <s>Idcirco mea quidem &longs;ententia erit hoc non principium, &longs;ed theorema. </s> <s>Natu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg283"></arrow.to.target><lb/>plici, quæ e&longs;t <foreign lang="greek">o=ti</foreign>, ide&longs;t quòd, nihilominus à nobis pro cau&longs;&longs;a accipienda e&longs;t, eo quòd indicat <lb/><foreign lang="greek">to/ be/ltion</foreign>, & melius quòd finem e&longs;&longs;e &longs;uprà docuimus; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>&longs;e profitetur afferre Ari&longs;toteles, vt <lb/>dubitationem &longs;oluat: atqui dubitationum &longs;olutiones &longs;unt ea quæ demon&longs;trantur. </s> <s>Itaque non <lb/>elenchicè, &longs;ed phy&longs;icè tractatum fuit hoc theorema. </s> <s>Planum e&longs;t quidem e&longs;&longs;e finem, & ex hac <lb/>cau&longs;&longs;a reddi po&longs;&longs;e rationem complurium problematum: liquet etiam methodos accipere qua­<lb/>tuor genera cau&longs;&longs;arum: &longs;ed illud ob&longs;curum & inquirendum; &longs;it'ne aliquis finis, cuius ergò natu­<lb/>ra operetur: & an &longs;olus materiæ cur&longs;us, vt antiqui voluerunt; ea præ&longs;tet, quæ fini tribuit in na­<lb/>tura philo&longs;ophus. </s> <s>Idcirco mea quidem &longs;ententia erit hoc non principium, &longs;ed theorema. </s> <s>Natu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg284"></arrow.to.target><lb/>ram agere cuiu&longs;piam rei gratia. </s> <s>Tritum quoque illud e&longs;t apud philo&longs;ophos naturales cau&longs;&longs;am <lb/>ei præferri cuius e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>Nunc cau&longs;&longs;a multis modis ea re&longs;picit quorum e&longs;t auctor. </s> <s>Etenim vel <lb/>in nomine & ratione conuenit, vt cum filio pater, vel actus e&longs;t & perfectio: rur&longs;us cau&longs;&longs;a vel e&longs;t <lb/>in mente, vel in reip&longs;a: tum tertiò cau&longs;&longs;a vel princeps e&longs;t, vel in&longs;trumentum. </s> <s>Prætereà cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>aut pote&longs;tas, aut actus. </s> <s>Po&longs;tremò cau&longs;&longs;a pertinet ad e&longs;&longs;e, cùm vbi quippiam gignitur; tùm etiam <lb/>po&longs;tquam genitum e&longs;t: nanque operatio iam e&longs;t rei genitæ &cum fine cen&longs;eri &longs;olet. </s> <s>Atqui per­<lb/> | <arrow.to.target n="marg284"></arrow.to.target><lb/>ram agere cuiu&longs;piam rei gratia. </s> <s>Tritum quoque illud e&longs;t apud philo&longs;ophos naturales cau&longs;&longs;am <lb/>ei præferri cuius e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>Nunc cau&longs;&longs;a multis modis ea re&longs;picit quorum e&longs;t auctor. </s> <s>Etenim vel <lb/>in nomine & ratione conuenit, vt cum filio pater, vel actus e&longs;t & perfectio: rur&longs;us cau&longs;&longs;a vel e&longs;t <lb/>in mente, vel in reip&longs;a: tum tertiò cau&longs;&longs;a vel princeps e&longs;t, vel in&longs;trumentum. </s> <s>Prætereà cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>aut pote&longs;tas, aut actus. </s> <s>Po&longs;tremò cau&longs;&longs;a pertinet ad e&longs;&longs;e, cùm vbi quippiam gignitur; tùm etiam <lb/>po&longs;tquam genitum e&longs;t: nanque operatio iam e&longs;t rei genitæ &cum fine cen&longs;eri &longs;olet. </s> <s>Atqui per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg285"></arrow.to.target><lb/>&longs;picuum e&longs;t cau&longs;&longs;am illam quæ perfectio nuncupatur, modo quodam nobiliore quàm cau&longs;&longs;as <lb/>vniuocas, effecta &longs;ua continere, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ip&longs;is quoque præ&longs;tantiores e&longs;&longs;e, po&longs;tquam ex illius <lb/>gremio, vt ita dicam, effu&longs;a fuerint. </s> <s>Cau&longs;&longs;as item in mente, qualem ponimus e&longs;&longs;entiam, quæ defi­<lb/>nitione explicatur, ip&longs;i rei quæ exi&longs;tit, præponendas e&longs;&longs;e &longs;uo loco docebimus, interim pro hypo­<lb/>the&longs;i &longs;tatuatur. </s> <s>Omnes etiam confitentur actum pote&longs;tati, vt imperfecto perfectum præcedere, <lb/>& cùm materia &longs;it pote&longs;tas, c&ecedil;ter&ecedil; cau&longs;&longs;æ &longs;int actus generatim, materiam excipiunt quæ &longs;ola pro­<lb/>pter imperfectionem non &longs;it effectui præferenda; quapropter etiam cùm agens actu exi&longs;tat, pa­<lb/>tiens verò &longs;it pote&longs;tate; agens patienti &longs;ine controuer&longs;ia præponunt. </s> <s>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem quia &longs;e habet <lb/>in&longs;trumentum ad cau&longs;&longs;am principem vt patiens ad agens, eodem iudicio perhibemus in&longs;trumen­<lb/>tum non modo cau&longs;&longs;æ mouenti po&longs;tponendum, verùm etiam effectui po&longs;tponi po&longs;&longs;e; vt &longs;i effe­<lb/>ctus à cau&longs;&longs;a vniuoca producatur, proptereà &longs;emen, licet imperfectum; cau&longs;&longs;a hominis quæ res <lb/>e&longs;t perfecta, e&longs;&longs;e pote&longs;t, cum à meliore principio de&longs;cendat, quod e&longs;t homo alter qui actu e&longs;t, at­<lb/>que perfectus. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>notabat veteres Ari&longs;toteles, quia rationem optimi hone&longs;ti&longs;simi & pr&ecedil;&longs;tan­<lb/>ti&longs;simi principiis denegarent, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quòd ex &longs;emine virum na&longs;ci per&longs;picerent, hoc verò imperfectum <lb/> | <arrow.to.target n="marg285"></arrow.to.target><lb/>&longs;picuum e&longs;t cau&longs;&longs;am illam quæ perfectio nuncupatur, modo quodam nobiliore quàm cau&longs;&longs;as <lb/>vniuocas, effecta &longs;ua continere, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ip&longs;is quoque præ&longs;tantiores e&longs;&longs;e, po&longs;tquam ex illius <lb/>gremio, vt ita dicam, effu&longs;a fuerint. </s> <s>Cau&longs;&longs;as item in mente, qualem ponimus e&longs;&longs;entiam, quæ defi­<lb/>nitione explicatur, ip&longs;i rei quæ exi&longs;tit, præponendas e&longs;&longs;e &longs;uo loco docebimus, interim pro hypo­<lb/>the&longs;i &longs;tatuatur. </s> <s>Omnes etiam confitentur actum pote&longs;tati, vt imperfecto perfectum præcedere, <lb/>& cùm materia &longs;it pote&longs;tas, c&ecedil;ter&ecedil; cau&longs;&longs;æ &longs;int actus generatim, materiam excipiunt quæ &longs;ola pro­<lb/>pter imperfectionem non &longs;it effectui præferenda; quapropter etiam cùm agens actu exi&longs;tat, pa­<lb/>tiens verò &longs;it pote&longs;tate; agens patienti &longs;ine controuer&longs;ia præponunt. </s> <s>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem quia &longs;e habet <lb/>in&longs;trumentum ad cau&longs;&longs;am principem vt patiens ad agens, eodem iudicio perhibemus in&longs;trumen­<lb/>tum non modo cau&longs;&longs;æ mouenti po&longs;tponendum, verùm etiam effectui po&longs;tponi po&longs;&longs;e; vt &longs;i effe­<lb/>ctus à cau&longs;&longs;a vniuoca producatur, proptereà &longs;emen, licet imperfectum; cau&longs;&longs;a hominis quæ res <lb/>e&longs;t perfecta, e&longs;&longs;e pote&longs;t, cum à meliore principio de&longs;cendat, quod e&longs;t homo alter qui actu e&longs;t, at­<lb/>que perfectus. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>notabat veteres Ari&longs;toteles, quia rationem optimi hone&longs;ti&longs;simi & pr&ecedil;&longs;tan­<lb/>ti&longs;simi principiis denegarent, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quòd ex &longs;emine virum na&longs;ci per&longs;picerent, hoc verò imperfectum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg286"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et. </s> <s>neque intelligerent &longs;emen non e&longs;&longs;e principium, &longs;ed in&longs;trumentum quod ex alio penderet: <lb/> | <arrow.to.target n="marg286"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et. </s> <s>neque intelligerent &longs;emen non e&longs;&longs;e principium, &longs;ed in&longs;trumentum quod ex alio penderet: <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> | <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> pul.</s></p> | <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">differentia</expan> pul.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> | <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg315"></arrow.to.target><lb/>legendum puto. </s> <s>Hæc verò omnia iubeo te diligenter ob&longs;eruare: ni&longs;i enim aduertas; oratio per­<lb/>plexa qua v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles; negotium tibi exhibere po&longs;&longs;et. </s> <s>præ&longs;ertim quòd Græci interpretis <lb/>auxilio de&longs;tituti &longs;umus in eo loco. </s> <s>Quamquam neque ip&longs;e animaduertit, vbi Ari&longs;toteles docuit <lb/>genere differentia in contrariis numerari, quòd eorum maxima differentia foret, hæc e&longs;&longs;e referen­<lb/>da ad ea, quæ paullò ante dixerat videri, Ari&longs;toteles; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in illum errorem inductus e&longs;t, quòd <lb/>maximè di&longs;tarent ea quæ genere differunt: neque vidit eam di&longs;tantiam ab Ari&longs;totele, velut infi­<lb/>nitam poni, vnde contrariorum ratio tollitur. </s> <s>nec enim via pote&longs;t intercedere inter genere toto <lb/>differentia quæ &longs;ola re&longs;tat inter ea quæ genere conueniunt. </s> <s>Et verò cur magis di&longs;tet quantum à <lb/>&longs;ub&longs;tantia quàm di&longs;tet qualitas, aut vllum aliud ex reliquis prædicamentis? </s> <s>Cùm verò po&longs;teà | <arrow.to.target n="marg315"></arrow.to.target><lb/>legendum puto. </s> <s>Hæc verò omnia iubeo te diligenter ob&longs;eruare: ni&longs;i enim aduertas; oratio per­<lb/>plexa qua v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles; negotium tibi exhibere po&longs;&longs;et. </s> <s>præ&longs;ertim quòd Græci interpretis <lb/>auxilio de&longs;tituti &longs;umus in eo loco. </s> <s>Quamquam neque ip&longs;e animaduertit, vbi Ari&longs;toteles docuit <lb/>genere differentia in contrariis numerari, quòd eorum maxima differentia foret, hæc e&longs;&longs;e referen­<lb/>da ad ea, quæ paullò ante dixerat videri, Ari&longs;toteles; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in illum errorem inductus e&longs;t, quòd <lb/>maximè di&longs;tarent ea quæ genere differunt: neque vidit eam di&longs;tantiam ab Ari&longs;totele, velut infi­<lb/>nitam poni, vnde contrariorum ratio tollitur. </s> <s>nec enim via pote&longs;t intercedere inter genere toto <lb/>differentia quæ &longs;ola re&longs;tat inter ea quæ genere conueniunt. </s> <s>Et verò cur magis di&longs;tet quantum à <lb/>&longs;ub&longs;tantia quàm di&longs;tet qualitas, aut vllum aliud ex reliquis prædicamentis? </s> <s>Cùm verò po&longs;teà |
| <pb pagenum="32"/>doceret Ari&longs;toteles o&longs;ten&longs;um e&longs;&longs;e extra genus non e&longs;&longs;e differentias, neque ip&longs;e verba Ari&longs;totelis <lb/> | <pb pagenum="32"/>doceret Ari&longs;toteles o&longs;ten&longs;um e&longs;&longs;e extra genus non e&longs;&longs;e differentias, neque ip&longs;e verba Ari&longs;totelis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg316"></arrow.to.target><lb/>accepi&longs;&longs;et in eum &longs;en&longs;um, quòd di&longs;tantia foret infinita, idem quoque repugnantiam maximam <lb/>inter Ari&longs;totelis dicta inculcare coactus e&longs;t, putans, quod ibi inferretur aduer&longs;um ea quæ &longs;uprà <lb/>con&longs;tituta fuerant; pertinere ad illa quæ &longs;ubalterna &longs;unt, cùm c&ecedil;teroqui &longs;uperiora generali&longs;simis <lb/>accommodarentur. </s> <s>id verò vniuer&longs;am Ari&longs;totelis &longs;ententiam peruertebat. </s> <s>quandò ea quæ diffe­<lb/>runt; aliquo differunt: generali&longs;sima nullo differunt, &longs;ed diuer&longs;a &longs;unt, hoc e&longs;t &longs;eip&longs;is di&longs;tinguun­<lb/>tur, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ex ip&longs;is dialectici fabricant propo&longs;itiones medio vacantes; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea quæ &longs;ub ip&longs;is exi&longs;tunt, <lb/> | <arrow.to.target n="marg316"></arrow.to.target><lb/>accepi&longs;&longs;et in eum &longs;en&longs;um, quòd di&longs;tantia foret infinita, idem quoque repugnantiam maximam <lb/>inter Ari&longs;totelis dicta inculcare coactus e&longs;t, putans, quod ibi inferretur aduer&longs;um ea quæ &longs;uprà <lb/>con&longs;tituta fuerant; pertinere ad illa quæ &longs;ubalterna &longs;unt, cùm c&ecedil;teroqui &longs;uperiora generali&longs;simis <lb/>accommodarentur. </s> <s>id verò vniuer&longs;am Ari&longs;totelis &longs;ententiam peruertebat. </s> <s>quandò ea quæ diffe­<lb/>runt; aliquo differunt: generali&longs;sima nullo differunt, &longs;ed diuer&longs;a &longs;unt, hoc e&longs;t &longs;eip&longs;is di&longs;tinguun­<lb/>tur, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ex ip&longs;is dialectici fabricant propo&longs;itiones medio vacantes; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea quæ &longs;ub ip&longs;is exi&longs;tunt, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg317"></arrow.to.target><lb/>per illa &longs;eparantur; itaque magis propriè differunt; huic verò oppo&longs;itum autore Alexandro pro­<lb/>nuntia&longs;&longs;et Ari&longs;toteles. </s> <s>Potuit verò eos fallere dictum illud Ari&longs;totelis in extremo X. qui cùm <lb/>eos confuta&longs;&longs;et qui ponerent ideas æternas, & quæ eiu&longs;dem rationis e&longs;&longs;ent cum &longs;ingularibus “<foreign lang="greek">ta\ <lb/>tina\</foreign> ip&longs;e ibi vocat. </s> <s>illud adiungit <foreign lang="greek">ta) de/ | ge/nei. </foreign></s> <s><foreign lang="">e(tera plei_on dis/fhken, h) /ta\ ei_dei/</foreign>.” ide&longs;t ea verò <lb/>quæ genere diuer&longs;a &longs;unt; magis di&longs;tant, quàm ea quæ &longs;pecie. </s> <s>qua&longs;i antea perora&longs;&longs;et æternum à <lb/>caduco genere di&longs;crepare. </s> <s>Verùm neque hæc cum proximè dictis cohæreant nece&longs;&longs;e e&longs;t, neque <lb/>ex ante con&longs;titutis nece&longs;&longs;ariò colliguntur. </s> <s>&longs;ed videntur potius &longs;eparatim fui&longs;&longs;e allata: nam cùm <lb/>de di&longs;tantia contrariorum & eorum quæ &longs;pecie &longs;egregantur, &longs;atis <expan abbr="&longs;uper&qacute;">&longs;uperque</expan>. </s> <s>di&longs;putatum foret; ea <lb/>&longs;ubiungenda quæ ad genera diuer&longs;a pertinerent, vt ab&longs;olueretur di&longs;putatio de oppo&longs;itis; itaque <lb/> | <arrow.to.target n="marg317"></arrow.to.target><lb/>per illa &longs;eparantur; itaque magis propriè differunt; huic verò oppo&longs;itum autore Alexandro pro­<lb/>nuntia&longs;&longs;et Ari&longs;toteles. </s> <s>Potuit verò eos fallere dictum illud Ari&longs;totelis in extremo X. qui cùm <lb/>eos confuta&longs;&longs;et qui ponerent ideas æternas, & quæ eiu&longs;dem rationis e&longs;&longs;ent cum &longs;ingularibus “<foreign lang="greek">ta\ <lb/>tina\</foreign> ip&longs;e ibi vocat. </s> <s>illud adiungit <foreign lang="greek">ta) de/ | ge/nei. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e(tera plei=on dis/fhken, h) /ta\ ei=dei/</foreign>.” ide&longs;t ea verò <lb/>quæ genere diuer&longs;a &longs;unt; magis di&longs;tant, quàm ea quæ &longs;pecie. </s> <s>qua&longs;i antea perora&longs;&longs;et æternum à <lb/>caduco genere di&longs;crepare. </s> <s>Verùm neque hæc cum proximè dictis cohæreant nece&longs;&longs;e e&longs;t, neque <lb/>ex ante con&longs;titutis nece&longs;&longs;ariò colliguntur. </s> <s>&longs;ed videntur potius &longs;eparatim fui&longs;&longs;e allata: nam cùm <lb/>de di&longs;tantia contrariorum & eorum quæ &longs;pecie &longs;egregantur, &longs;atis <expan abbr="&longs;uper&qacute;">&longs;uperque</expan>. </s> <s>di&longs;putatum foret; ea <lb/>&longs;ubiungenda quæ ad genera diuer&longs;a pertinerent, vt ab&longs;olueretur di&longs;putatio de oppo&longs;itis; itaque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg318"></arrow.to.target><lb/>docuit ea plus quàm &longs;pecie differentia di&longs;tare. </s> <s>Nam quæ &longs;pecie differunt, habent in quo conue­<lb/>niant, nempe genus; non &longs;ic; quæ genere &longs;eparantur. </s> <s>Ergo illa &longs;ub eodem genere &longs;ummam obti­<lb/>nuere di&longs;tantiam, hæc infinito quodam interuallo &longs;eiunguntur. </s> <s>Quamquam mirum videri po­<lb/>te&longs;t, &longs;i di&longs;tant multò magis ea qu&ecedil; genere &longs;egregantur quàm ea quæ &longs;pecie; quæ &longs;pecie di&longs;tinguun­<lb/>tur, in eodem &longs;ubiecto non con&longs;i&longs;tere; quæ verò genere &longs;eiugantur, etiam complura e&longs;&longs;e in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>indiuiduo: in eodem enim Socrate e&longs;t & &longs;ub&longs;tantia, & quantum, & quale, & omnia prædicamen­<lb/>ta. </s> <s>nec tamen idem albus & niger, aut ratione vtens, aut carens. </s> <s>An ita dicemus hæc magis e&longs;&longs;en­<lb/>tia, & natura di&longs;tingui quàm ea quæ &longs;unt contraria generis eiu&longs;dem, nullam enim e&longs;&longs;enti&ecedil; partem <lb/>habent in qua conueniant: at &longs;ubiecto & materia quæ non e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, propter eius habili­<lb/>tatem ad omnes formas di&longs;tant minus; contraria propter in&longs;itam priuationem alterius quæ ine&longs;t <lb/>in altero, non modo e&longs;&longs;entia &longs;ecernuntur, &longs;ed etiam &longs;ubiecto: repugnant enim, & &longs;e&longs;e ex eodem <lb/>&longs;ubiecto pellunt vici&longs;sim; illa e&longs;&longs;entia &longs;anè di&longs;crepant; &longs;ed non continentia priuationem, ni&longs;i for­<lb/>maliter ea differre dicamus, quòd vnum non &longs;it id quod e&longs;t alterum; nullam repugnantiam pr&ecedil;­<lb/>&longs;eferunt: &longs;ic & &longs;ub&longs;tantia & quantum &longs;imul e&longs;&longs;e pote&longs;t; licet tota e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantia &longs;eparetur à <lb/> | <arrow.to.target n="marg318"></arrow.to.target><lb/>docuit ea plus quàm &longs;pecie differentia di&longs;tare. </s> <s>Nam quæ &longs;pecie differunt, habent in quo conue­<lb/>niant, nempe genus; non &longs;ic; quæ genere &longs;eparantur. </s> <s>Ergo illa &longs;ub eodem genere &longs;ummam obti­<lb/>nuere di&longs;tantiam, hæc infinito quodam interuallo &longs;eiunguntur. </s> <s>Quamquam mirum videri po­<lb/>te&longs;t, &longs;i di&longs;tant multò magis ea qu&ecedil; genere &longs;egregantur quàm ea quæ &longs;pecie; quæ &longs;pecie di&longs;tinguun­<lb/>tur, in eodem &longs;ubiecto non con&longs;i&longs;tere; quæ verò genere &longs;eiugantur, etiam complura e&longs;&longs;e in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>indiuiduo: in eodem enim Socrate e&longs;t & &longs;ub&longs;tantia, & quantum, & quale, & omnia prædicamen­<lb/>ta. </s> <s>nec tamen idem albus & niger, aut ratione vtens, aut carens. </s> <s>An ita dicemus hæc magis e&longs;&longs;en­<lb/>tia, & natura di&longs;tingui quàm ea quæ &longs;unt contraria generis eiu&longs;dem, nullam enim e&longs;&longs;enti&ecedil; partem <lb/>habent in qua conueniant: at &longs;ubiecto & materia quæ non e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, propter eius habili­<lb/>tatem ad omnes formas di&longs;tant minus; contraria propter in&longs;itam priuationem alterius quæ ine&longs;t <lb/>in altero, non modo e&longs;&longs;entia &longs;ecernuntur, &longs;ed etiam &longs;ubiecto: repugnant enim, & &longs;e&longs;e ex eodem <lb/>&longs;ubiecto pellunt vici&longs;sim; illa e&longs;&longs;entia &longs;anè di&longs;crepant; &longs;ed non continentia priuationem, ni&longs;i for­<lb/>maliter ea differre dicamus, quòd vnum non &longs;it id quod e&longs;t alterum; nullam repugnantiam pr&ecedil;­<lb/>&longs;eferunt: &longs;ic & &longs;ub&longs;tantia & quantum &longs;imul e&longs;&longs;e pote&longs;t; licet tota e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantia &longs;eparetur à <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg319"></arrow.to.target><lb/>quantitate. </s> <s>Ergo æternum & caducum &longs;pecie &longs;ola di&longs;tinguitur, non etiam genere. </s> <s>Quamobrem <lb/>et&longs;i Auerroës ea plus quàm genere di&longs;tare con&longs;tituit; aut extremis illis X. verbis cum aliis e&longs;t de­<lb/>ceptus, aut aliò ab interpretibus eius verba torquentur, atque ip&longs;e velit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> inquit enim plus quàm <lb/> | <arrow.to.target n="marg319"></arrow.to.target><lb/>quantitate. </s> <s>Ergo æternum & caducum &longs;pecie &longs;ola di&longs;tinguitur, non etiam genere. </s> <s>Quamobrem <lb/>et&longs;i Auerroës ea plus quàm genere di&longs;tare con&longs;tituit; aut extremis illis X. verbis cum aliis e&longs;t de­<lb/>ceptus, aut aliò ab interpretibus eius verba torquentur, atque ip&longs;e velit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> inquit enim plus quàm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg320"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecie; ergo etiam plus quàm genere. </s> <s>quis id dabit? </s> <s>& videtur illud volui&longs;&longs;e tantum quod diffe­<lb/>rant plus quàm &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima; nanque æternum & caducum de multis &longs;pecie differentibus <lb/>prædicantur &longs;ignum e&longs;to, quòd addit e&longs;&longs;e contraria, quæ &longs;ub eodem genere collocantur. </s> <s>Venit <lb/>& id mihi in mentem in locum Ari&longs;totelis irrep&longs;i&longs;&longs;e quandam mendulam, & pro eo quod legitur <lb/><foreign lang="greek">ta\ ei)/dei/</foreign>, legendum e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">ta\ ei)/dh</foreign>, ide&longs;t, ideas, & hunc e&longs;&longs;e illorum verborum &longs;en&longs;um, quod vel idea <lb/>e&longs;t eiu&longs;dem &longs;peciei cum indiuiduis, vel ad &longs;ummam &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima &longs;egregatur. </s> <s>&longs;ed æternum <lb/>& caducum genere (&longs;ubalterno) di&longs;crepant; hæc verò maior e&longs;t di&longs;crepantia quàm &longs;pecierum <lb/> | <arrow.to.target n="marg320"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecie; ergo etiam plus quàm genere. </s> <s>quis id dabit? </s> <s>& videtur illud volui&longs;&longs;e tantum quod diffe­<lb/>rant plus quàm &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima; nanque æternum & caducum de multis &longs;pecie differentibus <lb/>prædicantur &longs;ignum e&longs;to, quòd addit e&longs;&longs;e contraria, quæ &longs;ub eodem genere collocantur. </s> <s>Venit <lb/>& id mihi in mentem in locum Ari&longs;totelis irrep&longs;i&longs;&longs;e quandam mendulam, & pro eo quod legitur <lb/><foreign lang="greek">ta\ ei)/dei/</foreign>, legendum e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">ta\ ei)/dh</foreign>, ide&longs;t, ideas, & hunc e&longs;&longs;e illorum verborum &longs;en&longs;um, quod vel idea <lb/>e&longs;t eiu&longs;dem &longs;peciei cum indiuiduis, vel ad &longs;ummam &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima &longs;egregatur. </s> <s>&longs;ed æternum <lb/>& caducum genere (&longs;ubalterno) di&longs;crepant; hæc verò maior e&longs;t di&longs;crepantia quàm &longs;pecierum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg321"></arrow.to.target><lb/>&longs;peciali&longs;simarum: ergo non differunt ide&ecedil; ab indiuiduis vt immortale à caduco. </s> <s>Ex mixtura <lb/>contrariorum fit plus & minus. </s> <s>id autem &longs;ic accipiendum e&longs;t, vt faciant contraria circum idem <lb/>&longs;ubiectum, & vt eadem &longs;pecies con&longs;eruetur, vt in accidentibus v&longs;uuenire &longs;olet: nanque &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ &longs;ic &longs;e habent, vt quoque minimo dempto, vel addito &longs;pecies, non &longs;ecus ac numeri dempta, <lb/> | <arrow.to.target n="marg321"></arrow.to.target><lb/>&longs;peciali&longs;simarum: ergo non differunt ide&ecedil; ab indiuiduis vt immortale à caduco. </s> <s>Ex mixtura <lb/>contrariorum fit plus & minus. </s> <s>id autem &longs;ic accipiendum e&longs;t, vt faciant contraria circum idem <lb/>&longs;ubiectum, & vt eadem &longs;pecies con&longs;eruetur, vt in accidentibus v&longs;uuenire &longs;olet: nanque &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ &longs;ic &longs;e habent, vt quoque minimo dempto, vel addito &longs;pecies, non &longs;ecus ac numeri dempta, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg322"></arrow.to.target><lb/>vel addita vnitate mutentur. </s> <s>Inde natum e&longs;t tritum illud pronuntiatum in accidentibus plus & <lb/>minus &longs;peciem non immutare, quod tamen ab Ari&longs;totele negatum e&longs;t <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> (eum verò &longs;ecutus e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg322"></arrow.to.target><lb/>vel addita vnitate mutentur. </s> <s>Inde natum e&longs;t tritum illud pronuntiatum in accidentibus plus & <lb/>minus &longs;peciem non immutare, quod tamen ab Ari&longs;totele negatum e&longs;t <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> (eum verò &longs;ecutus e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg323"></arrow.to.target><lb/>Theophra&longs;tus, à quo Simplicius) in animi affectionibus quæ in quadam mediocritate collocan­<lb/>tur, ex hac &longs;i exce&longs;&longs;erint, in vitia conuertuntur. </s> <s>Atque etiam plus & minus ad &longs;ub&longs;tantias per­<lb/>tinere pote&longs;t & ad alia complura &longs;ine participatione contrarij; nanque indiuidua &longs;ub&longs;tantia ma­<lb/>gis e&longs;t, quàm &longs;ecunda, &longs;imiliter accidens quiddam minus e&longs;t quàm &longs;ub&longs;tantia; verum id à Gr&ecedil;cis <lb/><foreign lang="greek">kaq' u(fesi_n th_s fu/sews</foreign>, ide&longs;t, &longs;ecundum naturæ humilitatem appellatum e&longs;t; vbi quoque <lb/>res &longs;uis quidem partibus ab&longs;oluta e&longs;t, &longs;ed deficit tanti&longs;per à &longs;ummo; nec latitudinem complet <lb/>eius quod e&longs;t &longs;impliciter in eo genere: nam quantum perfectum e&longs;t; neque ideo pollet ea perfe­<lb/>ctione quam agno&longs;cimus in &longs;ub&longs;tantia, eiu&longs;modi tamen, quæ &longs;ibi conueniat. </s> <s>Sed po&longs;tea quibus <lb/>& quomodo &longs;ingula aptentur. </s> <s>Hoc item ab Ari&longs;totele &longs;emel atque iterum acceptum e&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si <lb/> | <arrow.to.target n="marg323"></arrow.to.target><lb/>Theophra&longs;tus, à quo Simplicius) in animi affectionibus quæ in quadam mediocritate collocan­<lb/>tur, ex hac &longs;i exce&longs;&longs;erint, in vitia conuertuntur. </s> <s>Atque etiam plus & minus ad &longs;ub&longs;tantias per­<lb/>tinere pote&longs;t & ad alia complura &longs;ine participatione contrarij; nanque indiuidua &longs;ub&longs;tantia ma­<lb/>gis e&longs;t, quàm &longs;ecunda, &longs;imiliter accidens quiddam minus e&longs;t quàm &longs;ub&longs;tantia; verum id à Gr&ecedil;cis <lb/><foreign lang="greek">kaq' u(fesi=n th=s fu/sews</foreign>, ide&longs;t, &longs;ecundum naturæ humilitatem appellatum e&longs;t; vbi quoque <lb/>res &longs;uis quidem partibus ab&longs;oluta e&longs;t, &longs;ed deficit tanti&longs;per à &longs;ummo; nec latitudinem complet <lb/>eius quod e&longs;t &longs;impliciter in eo genere: nam quantum perfectum e&longs;t; neque ideo pollet ea perfe­<lb/>ctione quam agno&longs;cimus in &longs;ub&longs;tantia, eiu&longs;modi tamen, quæ &longs;ibi conueniat. </s> <s>Sed po&longs;tea quibus <lb/>& quomodo &longs;ingula aptentur. </s> <s>Hoc item ab Ari&longs;totele &longs;emel atque iterum acceptum e&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg324"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg324"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg325"></arrow.to.target><lb/>quod ex duobus &longs;it conflatum; vbi alterum exi&longs;tere &longs;eor&longs;um queat; alterum quoque &longs;eparari <lb/>po&longs;&longs;e. </s> <s>vt, &longs;i hydromeli ex aqua & melle componitur, ac mel ab&longs;olutum ab aqua exi&longs;tit, nece&longs;&longs;e <lb/>item e&longs;t aqua &longs;eparetur à melle. </s> <s>At verò, &longs;i &longs;ententiam hanc ita generaliter accipiamus, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vereor, <lb/> | <arrow.to.target n="marg325"></arrow.to.target><lb/>quod ex duobus &longs;it conflatum; vbi alterum exi&longs;tere &longs;eor&longs;um queat; alterum quoque &longs;eparari <lb/>po&longs;&longs;e. </s> <s>vt, &longs;i hydromeli ex aqua & melle componitur, ac mel ab&longs;olutum ab aqua exi&longs;tit, nece&longs;&longs;e <lb/>item e&longs;t aqua &longs;eparetur à melle. </s> <s>At verò, &longs;i &longs;ententiam hanc ita generaliter accipiamus, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vereor, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg326"></arrow.to.target><lb/>ne veritas illius minuatur: quippe quòd, tamet&longs;i &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatur ab accidente, non idcirco | <arrow.to.target n="marg326"></arrow.to.target><lb/>ne veritas illius minuatur: quippe quòd, tamet&longs;i &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatur ab accidente, non idcirco |
| <pb pagenum="33"/> | <pb pagenum="33"/> |
| <arrow.to.target n="marg327"></arrow.to.target><lb/>accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatur. </s> <s>Præterea ne tollatur eius v&longs;us. </s> <s>Nam &longs;i vtrunque &longs;eparatum e&longs;&longs;e <lb/>velint, id pro comperto accipiunt quod inquirimus: ex hac enim propo&longs;itione alterum ex illis <lb/>&longs;eor&longs;um exi&longs;tere conamur o&longs;tendere; atqui &longs;i ita &longs;umatur, e&longs;t principium, non conclu&longs;io. </s> <s>Nec non <lb/>id mihi veniebat in mentem, Ari&longs;totelem, vbicunque eiu&longs;modi propo&longs;itionem &longs;ump&longs;i&longs;&longs;et; per­<lb/>petuò ad mouentia & mobilia accommoda&longs;&longs;e: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quin &longs;i audiamus Alexandrum; eam quoque <lb/> | <arrow.to.target n="marg327"></arrow.to.target><lb/>accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatur. </s> <s>Præterea ne tollatur eius v&longs;us. </s> <s>Nam &longs;i vtrunque &longs;eparatum e&longs;&longs;e <lb/>velint, id pro comperto accipiunt quod inquirimus: ex hac enim propo&longs;itione alterum ex illis <lb/>&longs;eor&longs;um exi&longs;tere conamur o&longs;tendere; atqui &longs;i ita &longs;umatur, e&longs;t principium, non conclu&longs;io. </s> <s>Nec non <lb/>id mihi veniebat in mentem, Ari&longs;totelem, vbicunque eiu&longs;modi propo&longs;itionem &longs;ump&longs;i&longs;&longs;et; per­<lb/>petuò ad mouentia & mobilia accommoda&longs;&longs;e: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quin &longs;i audiamus Alexandrum; eam quoque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg328"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecialius &longs;umptam fui&longs;&longs;e dicemus; nempe in motu c&ecedil;le&longs;ti &longs;olùm in quo mobile &longs;impliciter e&longs;t; <lb/>quippe orbes planetarum, & mouens, & mobile &longs;imul &longs;ph&ecedil;ra &longs;cilicet inerrans, & primum <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <lb/>ab omni corpore &longs;egregatum. </s> <s>Accedit quòd &longs;i generaliter & indefinitè accipiamus vnum &longs;eiu­<lb/>gatum; poterit intelligi primum; at non efficitur inde, vt po&longs;terius ab&longs;olutum &longs;it. </s> <s>Sed quoniam <lb/>negare non po&longs;&longs;umus, quin, &longs;i rerum e&longs;&longs;entia &longs;pectetur, accidentis item e&longs;&longs;entia &longs;eparata &longs;it ab <lb/>e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantiæ, alia enim e&longs;t vtriu&longs;que e&longs;&longs;entia: quia tamen non efficeret Ari&longs;toteles id quod <lb/>in&longs;tituerat: etenim primum motorem à corpore c&ecedil;le&longs;ti non e&longs;&longs;entia &longs;olùm, &longs;ed re &longs;ecretum o&longs;ten­<lb/>dere volebat: idcirco dicemus Ari&longs;totelem de rei &longs;eparatione verba facere, & in eam partem ac­<lb/>cipiemus effatum, vt &longs;i de priore dubium &longs;it, &longs;it'ne &longs;eparatum; à po&longs;terioris &longs;eparatione conclu­<lb/>damus etiam prius e&longs;&longs;e ab&longs;olutum; <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>rerum natura patietur. </s> <s>Nam &longs;i po&longs;terius ex aliquo pen­<lb/>det, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tit; multò magis exi&longs;tet per &longs;e prius; quia non pendeat ex alio. </s> <s>atque illud <lb/> | <arrow.to.target n="marg328"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecialius &longs;umptam fui&longs;&longs;e dicemus; nempe in motu c&ecedil;le&longs;ti &longs;olùm in quo mobile &longs;impliciter e&longs;t; <lb/>quippe orbes planetarum, & mouens, & mobile &longs;imul &longs;ph&ecedil;ra &longs;cilicet inerrans, & primum <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <lb/>ab omni corpore &longs;egregatum. </s> <s>Accedit quòd &longs;i generaliter & indefinitè accipiamus vnum &longs;eiu­<lb/>gatum; poterit intelligi primum; at non efficitur inde, vt po&longs;terius ab&longs;olutum &longs;it. </s> <s>Sed quoniam <lb/>negare non po&longs;&longs;umus, quin, &longs;i rerum e&longs;&longs;entia &longs;pectetur, accidentis item e&longs;&longs;entia &longs;eparata &longs;it ab <lb/>e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantiæ, alia enim e&longs;t vtriu&longs;que e&longs;&longs;entia: quia tamen non efficeret Ari&longs;toteles id quod <lb/>in&longs;tituerat: etenim primum motorem à corpore c&ecedil;le&longs;ti non e&longs;&longs;entia &longs;olùm, &longs;ed re &longs;ecretum o&longs;ten­<lb/>dere volebat: idcirco dicemus Ari&longs;totelem de rei &longs;eparatione verba facere, & in eam partem ac­<lb/>cipiemus effatum, vt &longs;i de priore dubium &longs;it, &longs;it'ne &longs;eparatum; à po&longs;terioris &longs;eparatione conclu­<lb/>damus etiam prius e&longs;&longs;e ab&longs;olutum; <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>rerum natura patietur. </s> <s>Nam &longs;i po&longs;terius ex aliquo pen­<lb/>det, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tit; multò magis exi&longs;tet per &longs;e prius; quia non pendeat ex alio. </s> <s>atque illud <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg329"></arrow.to.target><lb/>po&longs;terius, &longs;ic ab altero &longs;eparari debere putamus, vt ab aliis omnibus ab&longs;olutum &longs;it. </s> <s>Idcirco etiam­<lb/>&longs;i materia &longs;eparetur à forma: quia non &longs;impliciter à forma &longs;eparatur, neque formam (de mate­<lb/>riata nunc agimus) à materia liberam e&longs;&longs;e continget. </s> <s>Vbi igitur ab&longs;olutum &longs;it po&longs;terius; prius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>multò magis ab&longs;olutum &longs;it, nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>ab&longs;olutum, inquam, vt &longs;ub&longs;i&longs;tens, non autem, vt e&longs;&longs;entiæ <lb/>priuilegio, &longs;iue functionis ab alio pendet. </s> <s>Nam Socrates e&longs;t res ab&longs;oluta, quia con&longs;i&longs;tit partibus <lb/>vniuer&longs;is, ex quibus illud deriuatur, quod dicimus <foreign lang="greek">u)parxei_n</foreign>, ide&longs;t, exi&longs;tere. </s> <s>Quòd &longs;i pendeat <lb/>ab alio, tanquam mouente; nil veritati propo&longs;itionis ob&longs;tat, modò cau&longs;&longs;as internas & affectus, vt <lb/>in &longs;ubiecto, velut patiente in&longs;unt, c&ecedil;teris cogitatione &longs;euocatis aduertamus, non excludentes à <lb/>Deo reliqua pendere, propterea quòd &longs;int, aut quòd illum imitando operentur: illud verò ap­<lb/>probantes, quòd primum quod &longs;eparatum e&longs;&longs;e colligere &longs;tudemus, ab&longs;olutum quoque &longs;it & à <lb/>nullo pendeat ex con&longs;equentibus, neque vt &longs;it, neque vt operetur. </s> <s>Sed illud mihi placet magis <lb/>hæc non generatim, &longs;ed appo&longs;itè ad motum primum pronuntiata fui&longs;&longs;e ab Ari&longs;totele. </s> <s>Et illud <lb/>item ab Ari&longs;totele receptum. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ex pote&longs;tate & actu, &longs;iue è materia & forma aut ex corpore, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg329"></arrow.to.target><lb/>po&longs;terius, &longs;ic ab altero &longs;eparari debere putamus, vt ab aliis omnibus ab&longs;olutum &longs;it. </s> <s>Idcirco etiam­<lb/>&longs;i materia &longs;eparetur à forma: quia non &longs;impliciter à forma &longs;eparatur, neque formam (de mate­<lb/>riata nunc agimus) à materia liberam e&longs;&longs;e continget. </s> <s>Vbi igitur ab&longs;olutum &longs;it po&longs;terius; prius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>multò magis ab&longs;olutum &longs;it, nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>ab&longs;olutum, inquam, vt &longs;ub&longs;i&longs;tens, non autem, vt e&longs;&longs;entiæ <lb/>priuilegio, &longs;iue functionis ab alio pendet. </s> <s>Nam Socrates e&longs;t res ab&longs;oluta, quia con&longs;i&longs;tit partibus <lb/>vniuer&longs;is, ex quibus illud deriuatur, quod dicimus <foreign lang="greek">u)parxei=n</foreign>, ide&longs;t, exi&longs;tere. </s> <s>Quòd &longs;i pendeat <lb/>ab alio, tanquam mouente; nil veritati propo&longs;itionis ob&longs;tat, modò cau&longs;&longs;as internas & affectus, vt <lb/>in &longs;ubiecto, velut patiente in&longs;unt, c&ecedil;teris cogitatione &longs;euocatis aduertamus, non excludentes à <lb/>Deo reliqua pendere, propterea quòd &longs;int, aut quòd illum imitando operentur: illud verò ap­<lb/>probantes, quòd primum quod &longs;eparatum e&longs;&longs;e colligere &longs;tudemus, ab&longs;olutum quoque &longs;it & à <lb/>nullo pendeat ex con&longs;equentibus, neque vt &longs;it, neque vt operetur. </s> <s>Sed illud mihi placet magis <lb/>hæc non generatim, &longs;ed appo&longs;itè ad motum primum pronuntiata fui&longs;&longs;e ab Ari&longs;totele. </s> <s>Et illud <lb/>item ab Ari&longs;totele receptum. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ex pote&longs;tate & actu, &longs;iue è materia & forma aut ex corpore, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg330"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg330"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg331"></arrow.to.target><lb/>animo vnum fieri per &longs;e, cuius nulla demon&longs;tratio po&longs;sit afferri, quippe quòd ea &longs;it illorum vis <lb/> | <arrow.to.target n="marg331"></arrow.to.target><lb/>animo vnum fieri per &longs;e, cuius nulla demon&longs;tratio po&longs;sit afferri, quippe quòd ea &longs;it illorum vis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg332"></arrow.to.target><lb/>& natura, nec in alia principia re&longs;oluatur. </s> <s>Nam quamuis Ari&longs;toteles olim pronuntiarit oppo&longs;i­<lb/>tum in medio afferens aliud principium, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> per quod vnum fiat ex illis; rem ip&longs;am &longs;pectat, dum <lb/> | <arrow.to.target n="marg332"></arrow.to.target><lb/>& natura, nec in alia principia re&longs;oluatur. </s> <s>Nam quamuis Ari&longs;toteles olim pronuntiarit oppo&longs;i­<lb/>tum in medio afferens aliud principium, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> per quod vnum fiat ex illis; rem ip&longs;am &longs;pectat, dum <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg322"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg322"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg323"></margin.target>c 8. Eth. <lb/>c. </s> <s>vlt. <lb/></s> <s>lib. <foreign lang="greek">pezi­<lb/>paqw_n</foreign>.</s></p> | <s><margin.target id="marg323"></margin.target>c 8. Eth. <lb/>c. </s> <s>vlt. <lb/></s> <s>lib. <foreign lang="greek">pezi­<lb/>paqw=n</foreign>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg324"></margin.target>d 8. Phy&longs;. <lb/>12. Met. <lb/>T. 35.</s></p> | <s><margin.target id="marg324"></margin.target>d 8. Phy&longs;. <lb/>12. Met. <lb/>T. 35.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <pb pagenum="36"/>matum: quandò artes omnes per incrementa quædam productæ &longs;unt <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quoque artificè ad illas <lb/> | <pb pagenum="36"/>matum: quandò artes omnes per incrementa quædam productæ &longs;unt <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quoque artificè ad illas <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg358"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg358"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg359"></arrow.to.target><lb/>aliquid addente. </s> <s>Confu&longs;a igitur nobis nota &longs;unt; ea verò &longs;e habent vt tota. </s> <s>Quare cùm &longs;en&longs;ui <lb/>notius &longs;it totum quàm partes; à notis autem nobis ex in&longs;tinctu naturæ procedendum &longs;it; à toto <lb/>ad partes progredi cogimur. </s> <s>itaque diuidendo paratur notitia partium qu&ecedil; certa e&longs;t atque di&longs;tin­<lb/>cta: vt enim primo intuitu ampli&longs;simas ædes a&longs;picimus; nec tamen quid commen&longs;i; quid com­<lb/>modi, aut artificiosè di&longs;po&longs;iti contineant intelligere valemus; tùm verò probè h&ecedil;c omnia percipi­<lb/>mus, cùm <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;">qu&ecedil;que</expan>. </s> <s>particulatim &longs;peculamur, atque lu&longs;tramus: &longs;icitem euenit in &longs;cientiis. </s> <s>cortex re­<lb/>rum nobis apparet, penetralia latent; h&ecedil;c animo peragrare oportet, &longs;i rem accuratè tenere voluë­<lb/>ris. </s> <s>Vniuer&longs;alis illa notitia <foreign lang="greek">tupw/dhs</foreign> & rudis e&longs;t; non &longs;ufficit; ad partes veniendum e&longs;t quibus <lb/>perlu&longs;tratis vniuer&longs;a rei notitia completur. </s> <s>Idem quoque confirmat auctoritas Ari&longs;totelis <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui <lb/> | <arrow.to.target n="marg359"></arrow.to.target><lb/>aliquid addente. </s> <s>Confu&longs;a igitur nobis nota &longs;unt; ea verò &longs;e habent vt tota. </s> <s>Quare cùm &longs;en&longs;ui <lb/>notius &longs;it totum quàm partes; à notis autem nobis ex in&longs;tinctu naturæ procedendum &longs;it; à toto <lb/>ad partes progredi cogimur. </s> <s>itaque diuidendo paratur notitia partium qu&ecedil; certa e&longs;t atque di&longs;tin­<lb/>cta: vt enim primo intuitu ampli&longs;simas ædes a&longs;picimus; nec tamen quid commen&longs;i; quid com­<lb/>modi, aut artificiosè di&longs;po&longs;iti contineant intelligere valemus; tùm verò probè h&ecedil;c omnia percipi­<lb/>mus, cùm <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;">qu&ecedil;que</expan>. </s> <s>particulatim &longs;peculamur, atque lu&longs;tramus: &longs;icitem euenit in &longs;cientiis. </s> <s>cortex re­<lb/>rum nobis apparet, penetralia latent; h&ecedil;c animo peragrare oportet, &longs;i rem accuratè tenere voluë­<lb/>ris. </s> <s>Vniuer&longs;alis illa notitia <foreign lang="greek">tupw/dhs</foreign> & rudis e&longs;t; non &longs;ufficit; ad partes veniendum e&longs;t quibus <lb/>perlu&longs;tratis vniuer&longs;a rei notitia completur. </s> <s>Idem quoque confirmat auctoritas Ari&longs;totelis <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg360"></arrow.to.target><lb/>inuehitur in antiquos, quòd de natura quidem vniuersè di&longs;&longs;ererent; partes eius intactas omitte­<lb/>rent; quanquàm id difficultatis &longs;ignum po&longs;uit. </s> <s>eius verba hæc &longs;unt, quæ propter interpr&ecedil;tes ani­<lb/>maduertenda propono <foreign lang="greek">to\ d' o(lon e_xein, me/ros de\ mh\ du\naqai</foreign>, ide&longs;t, totum verò obtinere: partem <lb/>autem non po&longs;&longs;e, indicium difficultatis, & hoc e&longs;t illud totum, vnde ad &longs;ingularia procedere iu­<lb/>bet diuidendo Ari&longs;toteles; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> diuidimus autem vel propriè genus in &longs;uas &longs;pecies per oppo&longs;itas dif­<lb/><arrow.to.target n="marg361"></arrow.to.target><lb/>ferentias; vel re&longs;oluimus effectus & compo&longs;ita in &longs;uas cau&longs;&longs;as, &longs;eu complexas, &longs;iue incomplexas; <lb/> | <arrow.to.target n="marg360"></arrow.to.target><lb/>inuehitur in antiquos, quòd de natura quidem vniuersè di&longs;&longs;ererent; partes eius intactas omitte­<lb/>rent; quanquàm id difficultatis &longs;ignum po&longs;uit. </s> <s>eius verba hæc &longs;unt, quæ propter interpr&ecedil;tes ani­<lb/>maduertenda propono <foreign lang="greek">to\ d' o(lon e=xein, me/ros de\ mh\ du\naqai</foreign>, ide&longs;t, totum verò obtinere: partem <lb/>autem non po&longs;&longs;e, indicium difficultatis, & hoc e&longs;t illud totum, vnde ad &longs;ingularia procedere iu­<lb/>bet diuidendo Ari&longs;toteles; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> diuidimus autem vel propriè genus in &longs;uas &longs;pecies per oppo&longs;itas dif­<lb/><arrow.to.target n="marg361"></arrow.to.target><lb/>ferentias; vel re&longs;oluimus effectus & compo&longs;ita in &longs;uas cau&longs;&longs;as, &longs;eu complexas, &longs;iue incomplexas; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg362"></arrow.to.target><lb/>vel adhibita conditione di&longs;tinguimus; vel diiudicamus; & verùm à fal&longs;o di&longs;cernimus. </s> <s>Et planè <lb/>totum quodcunque illud &longs;it nobis e&longs;t euidentius: etenim de partibus quanti per&longs;picuum e&longs;t, & <lb/>genus &longs;pecie notius e&longs;t, prius enim nouimus hoc e&longs;&longs;e animal, quàm tale animal; & tota &longs;pecies <lb/>per nomen indicatur, e&longs;&longs;entiæ verò partes definitione eluce&longs;cunt, diuidit enim definitio totam <lb/>&longs;peciem in <foreign lang="greek">kaqe/kaita</foreign>, ide&longs;t in &longs;ingularia, non &longs;anè indiuidua, &longs;ed partes e&longs;&longs;enti&ecedil; quæ &longs;imul om­<lb/>nes in nomine ip&longs;o continebantur. </s> <s>& vniuer&longs;ale etiam quod magna ex parte verum e&longs;t, nobis no­<lb/>tius e&longs;t, non tamen accuratè notum, ni&longs;i ip&longs;um in partes &longs;uas di&longs;tinxeris, & quod <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;t à falsò <lb/>&longs;eparaueris. </s> <s>Et hoc equidem ab Ari&longs;totele notatum fui&longs;&longs;e cen&longs;eo, vnde peteret initia phy&longs;icæ quæ <lb/>nos cum totis in modo, vt dialectici dicunt, non &longs;ine cau&longs;&longs;a numeramus. </s> <s>&longs;iquidem, &longs;i &longs;ubiecta re­<lb/>&longs;picias, per vniuer&longs;a pertinent; &longs;i tamen partes ip&longs;ius aduertas, non &longs;impliciter, &longs;ed cum modo <lb/>vera e&longs;&longs;e intelliges. </s> <s>vtputa, vniuersè verum e&longs;t in omni generatione contrarium ex contrario fie­<lb/>ri, non tamen &longs;impliciter; quia non omni ex parte fit ex contrario; &longs;ed aliqua pars exi&longs;tit in eo <lb/>quod fit, quæ contraria non e&longs;t. </s> <s>Sic quicquid fit, ex non ente fit; non tamen omnes eius partes ex <lb/>non ente fiunt, &longs;ed aliquæ ex ente; nec omnibus modis ac &longs;impliciter fit ex ente, aut ex non ente; <lb/> | <arrow.to.target n="marg362"></arrow.to.target><lb/>vel adhibita conditione di&longs;tinguimus; vel diiudicamus; & verùm à fal&longs;o di&longs;cernimus. </s> <s>Et planè <lb/>totum quodcunque illud &longs;it nobis e&longs;t euidentius: etenim de partibus quanti per&longs;picuum e&longs;t, & <lb/>genus &longs;pecie notius e&longs;t, prius enim nouimus hoc e&longs;&longs;e animal, quàm tale animal; & tota &longs;pecies <lb/>per nomen indicatur, e&longs;&longs;entiæ verò partes definitione eluce&longs;cunt, diuidit enim definitio totam <lb/>&longs;peciem in <foreign lang="greek">kaqe/kaita</foreign>, ide&longs;t in &longs;ingularia, non &longs;anè indiuidua, &longs;ed partes e&longs;&longs;enti&ecedil; quæ &longs;imul om­<lb/>nes in nomine ip&longs;o continebantur. </s> <s>& vniuer&longs;ale etiam quod magna ex parte verum e&longs;t, nobis no­<lb/>tius e&longs;t, non tamen accuratè notum, ni&longs;i ip&longs;um in partes &longs;uas di&longs;tinxeris, & quod <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;t à falsò <lb/>&longs;eparaueris. </s> <s>Et hoc equidem ab Ari&longs;totele notatum fui&longs;&longs;e cen&longs;eo, vnde peteret initia phy&longs;icæ quæ <lb/>nos cum totis in modo, vt dialectici dicunt, non &longs;ine cau&longs;&longs;a numeramus. </s> <s>&longs;iquidem, &longs;i &longs;ubiecta re­<lb/>&longs;picias, per vniuer&longs;a pertinent; &longs;i tamen partes ip&longs;ius aduertas, non &longs;impliciter, &longs;ed cum modo <lb/>vera e&longs;&longs;e intelliges. </s> <s>vtputa, vniuersè verum e&longs;t in omni generatione contrarium ex contrario fie­<lb/>ri, non tamen &longs;impliciter; quia non omni ex parte fit ex contrario; &longs;ed aliqua pars exi&longs;tit in eo <lb/>quod fit, quæ contraria non e&longs;t. </s> <s>Sic quicquid fit, ex non ente fit; non tamen omnes eius partes ex <lb/>non ente fiunt, &longs;ed aliquæ ex ente; nec omnibus modis ac &longs;impliciter fit ex ente, aut ex non ente; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg363"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed partim ex ente, partim ex non ente, & ex ente hoc modo, illo verò ex non ente, ex quibus <lb/>exi&longs;tunt propo&longs;itiones quæ magna ex parte veræ exi&longs;tunt; non quia tales &longs;int eo quòd vt pluri­<lb/>mùm, vt fortè in dialecticis; &longs;ed quia non omni ex parte, nec omnibus modis, & vt dici &longs;olet, &longs;im­<lb/>pliciter. </s> <s>quas item nos in logicis non iniuria collocabimus; quippè quòd communiter veræ &longs;int <lb/>& vniuer&longs;ales, quòd partes vniuer&longs;as minimè complectantur; ad proprias tamen partibus ip&longs;is <lb/>di&longs;tinctis atque &longs;ecretis optimè reduci queant: nam tum ver&ecedil; omni ex parte exi&longs;tunt. </s> <s>vt quòd, <lb/>quicquid fit, partim fiat ex contrario, partim ex non contrario. </s> <s>verum e&longs;t vndequaque, quo <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>probè per&longs;pecto principiorum vis nece&longs;&longs;ariò patebit; & cuncta illu&longs;trabit, tùm qu&ecedil; prius confusè <lb/>no&longs;cebantur, tùm etiam quæ nobis ob&longs;cura &longs;unt ex iis quæ pendent ab ip&longs;is. </s> <s>Atque hic erit pro­<lb/>ce&longs;&longs;us ab vniuer&longs;is ad &longs;ingula, dimi&longs;sis indiuiduis quæ nullo modo &longs;unt &longs;cientiæ partes. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & hac <lb/> | <arrow.to.target n="marg363"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed partim ex ente, partim ex non ente, & ex ente hoc modo, illo verò ex non ente, ex quibus <lb/>exi&longs;tunt propo&longs;itiones quæ magna ex parte veræ exi&longs;tunt; non quia tales &longs;int eo quòd vt pluri­<lb/>mùm, vt fortè in dialecticis; &longs;ed quia non omni ex parte, nec omnibus modis, & vt dici &longs;olet, &longs;im­<lb/>pliciter. </s> <s>quas item nos in logicis non iniuria collocabimus; quippè quòd communiter veræ &longs;int <lb/>& vniuer&longs;ales, quòd partes vniuer&longs;as minimè complectantur; ad proprias tamen partibus ip&longs;is <lb/>di&longs;tinctis atque &longs;ecretis optimè reduci queant: nam tum ver&ecedil; omni ex parte exi&longs;tunt. </s> <s>vt quòd, <lb/>quicquid fit, partim fiat ex contrario, partim ex non contrario. </s> <s>verum e&longs;t vndequaque, quo <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>probè per&longs;pecto principiorum vis nece&longs;&longs;ariò patebit; & cuncta illu&longs;trabit, tùm qu&ecedil; prius confusè <lb/>no&longs;cebantur, tùm etiam quæ nobis ob&longs;cura &longs;unt ex iis quæ pendent ab ip&longs;is. </s> <s>Atque hic erit pro­<lb/>ce&longs;&longs;us ab vniuer&longs;is ad &longs;ingula, dimi&longs;sis indiuiduis quæ nullo modo &longs;unt &longs;cientiæ partes. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & hac <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg364"></arrow.to.target><lb/>via &longs;iue per circulum illum, quem regre&longs;&longs;um vocant, nota nobis ex notis natura cogno&longs;cuntur, <lb/>&longs;iue notis principiis, recta demon&longs;tratione, rerum per &longs;e & nobis ignotarum notitia comparatur. <lb/></s> <s>Neque enim &longs;emper effectus per&longs;picui &longs;unt. </s> <s>Iam verò quòd &longs;ingularia non &longs;ola dicantur indiui­<lb/>dua, patet: nam &longs;ingularia &longs;pecies generis alicuius dicuntur: <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="nõ">non</expan> res materiatæ ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg364"></arrow.to.target><lb/>via &longs;iue per circulum illum, quem regre&longs;&longs;um vocant, nota nobis ex notis natura cogno&longs;cuntur, <lb/>&longs;iue notis principiis, recta demon&longs;tratione, rerum per &longs;e & nobis ignotarum notitia comparatur. <lb/></s> <s>Neque enim &longs;emper effectus per&longs;picui &longs;unt. </s> <s>Iam verò quòd &longs;ingularia non &longs;ola dicantur indiui­<lb/>dua, patet: nam &longs;ingularia &longs;pecies generis alicuius dicuntur: <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="nõ">non</expan> res materiatæ ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg383"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;is exhibeat, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> dum c&ecedil;teros adiutores habemus; & pro nobis pugnare <expan abbr="paratos&ttilde;">paratostur</expan>; qua&longs;i &longs;oli <expan abbr="tantã">tantam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg383"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;is exhibeat, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> dum c&ecedil;teros adiutores habemus; & pro nobis pugnare <expan abbr="paratos&ttilde;">paratostur</expan>; qua&longs;i &longs;oli <expan abbr="tantã">tantam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg384"></arrow.to.target><lb/>quæ&longs;tionem &longs;u&longs;tinere non valeamus, itaque ad excu&longs;ationem &longs;ocios qu&ecedil;rimus; & crimen nobis <lb/>volumus cum alijs e&longs;&longs;e commune: neque id affine culpæ habendum e&longs;t; quia tamet&longs;i nihil de il­<lb/>la quæ&longs;tione &longs;uccurrit quod aliter con&longs;titui po&longs;sit; gratum tamen e&longs;&longs;e debet non modò per om­<lb/>nia melius; &longs;ed quòd aliqua &longs;anè meliora faciamus, alia verò <expan abbr="nõ">non</expan> deteriora, &longs;i melius non licuerit. <lb/></s> <s>Hic quidem no&longs;tri con&longs;ilij fructus. </s> <s>Verumenimuerò, cùm variis modis &longs;ententiæ <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> <lb/>tractari &longs;oleant, & di&longs;&longs;olui rationes quibus confirmantur & probabiliter & demon&longs;tratiue; non <lb/>de&longs;unt etiam (vt commune e&longs;t omnibus falli) qui &longs;e cauillis inuoluant, quibus cùm &longs;e extricare <lb/>ne&longs;ciant, multa commini&longs;cuntur quæ toto cœlo di&longs;tent à vero. </s> <s>Nonnulli item demon&longs;trationi­<lb/>bus vtantur quæ propriæ &longs;int aliarum <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>. </s> <s>Nos in hac methodo con&longs;tituimus illa di&longs;&longs;olue­<lb/>re quæ vel ex no&longs;tris principiis malè deducta &longs;int, vel conclu&longs;a mediis per accidens, vel etiam in­<lb/>uoluta &longs;ophi&longs;matis; illud in animo perpetuò fixum habentes, vt quæ ponuntur à nobis cum &longs;en­<lb/>&longs;ilibus primum, tùm deinde cum Ari&longs;totelicis dogmatis congruant: &longs;iqua præter h&ecedil;c adhibean­<lb/>tur, nihilominus &longs;tudebimus, vt ad ea ip&longs;a, quæ primi propo&longs;iti &longs;unt, aliquo pacto conducant. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg384"></arrow.to.target><lb/>quæ&longs;tionem &longs;u&longs;tinere non valeamus, itaque ad excu&longs;ationem &longs;ocios qu&ecedil;rimus; & crimen nobis <lb/>volumus cum alijs e&longs;&longs;e commune: neque id affine culpæ habendum e&longs;t; quia tamet&longs;i nihil de il­<lb/>la quæ&longs;tione &longs;uccurrit quod aliter con&longs;titui po&longs;sit; gratum tamen e&longs;&longs;e debet non modò per om­<lb/>nia melius; &longs;ed quòd aliqua &longs;anè meliora faciamus, alia verò <expan abbr="nõ">non</expan> deteriora, &longs;i melius non licuerit. <lb/></s> <s>Hic quidem no&longs;tri con&longs;ilij fructus. </s> <s>Verumenimuerò, cùm variis modis &longs;ententiæ <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> <lb/>tractari &longs;oleant, & di&longs;&longs;olui rationes quibus confirmantur & probabiliter & demon&longs;tratiue; non <lb/>de&longs;unt etiam (vt commune e&longs;t omnibus falli) qui &longs;e cauillis inuoluant, quibus cùm &longs;e extricare <lb/>ne&longs;ciant, multa commini&longs;cuntur quæ toto cœlo di&longs;tent à vero. </s> <s>Nonnulli item demon&longs;trationi­<lb/>bus vtantur quæ propriæ &longs;int aliarum <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>. </s> <s>Nos in hac methodo con&longs;tituimus illa di&longs;&longs;olue­<lb/>re quæ vel ex no&longs;tris principiis malè deducta &longs;int, vel conclu&longs;a mediis per accidens, vel etiam in­<lb/>uoluta &longs;ophi&longs;matis; illud in animo perpetuò fixum habentes, vt quæ ponuntur à nobis cum &longs;en­<lb/>&longs;ilibus primum, tùm deinde cum Ari&longs;totelicis dogmatis congruant: &longs;iqua præter h&ecedil;c adhibean­<lb/>tur, nihilominus &longs;tudebimus, vt ad ea ip&longs;a, quæ primi propo&longs;iti &longs;unt, aliquo pacto conducant. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg385"></arrow.to.target><lb/>Nouerat enim Ari&longs;toteles Parmenidem & Meli&longs;&longs;um, tollere naturam principij, nedum natura­<lb/>lis &longs;cientiæ fundamenta demoliri. </s> <s>quia verò præ&longs;eferret ea di&longs;putatio philo&longs;ophiam, ide&longs;t, pate­<lb/>faceret aditum ad inueniendam veritatem (talis enim e&longs;t vis eius locutionis <foreign lang="greek">e)\xein filosofi/an</foreign>, <lb/>ide&longs;t, habere philo&longs;ophiam: ita vt etiam alibi Ari&longs;toteles ita &longs;criptum reliquerit aliquid e&longs;&longs;e à <lb/>ciuili philo&longs;opho con&longs;iderandum, quòd haberet <foreign lang="greek">a)pori\an kai\ filosofi\an pwlitikh\n</foreign>, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> ide&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg385"></arrow.to.target><lb/>Nouerat enim Ari&longs;toteles Parmenidem & Meli&longs;&longs;um, tollere naturam principij, nedum natura­<lb/>lis &longs;cientiæ fundamenta demoliri. </s> <s>quia verò præ&longs;eferret ea di&longs;putatio philo&longs;ophiam, ide&longs;t, pate­<lb/>faceret aditum ad inueniendam veritatem (talis enim e&longs;t vis eius locutionis <foreign lang="greek">e)\xein filosofi/an</foreign>, <lb/>ide&longs;t, habere philo&longs;ophiam: ita vt etiam alibi Ari&longs;toteles ita &longs;criptum reliquerit aliquid e&longs;&longs;e à <lb/>ciuili philo&longs;opho con&longs;iderandum, quòd haberet <foreign lang="greek">a)pori\an kai\ filosofi\an pwlitikh\n</foreign>, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> ide&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg386"></arrow.to.target><lb/>dubitationem & philo&longs;ophiam ciuilem & alibi <foreign lang="greek">o(\sa me\n ou_n e)\xein filosofi/an pwlitikh\n</foreign>, <lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> ide&longs;t, “Quæcunque habent philo&longs;ophiam ciuilem”, &longs;ic quia contemplatio entis & vnius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg386"></arrow.to.target><lb/>dubitationem & philo&longs;ophiam ciuilem & alibi <foreign lang="greek">o(\sa me\n ou=n e)\xein filosofi/an pwlitikh\n</foreign>, <lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> ide&longs;t, “Quæcunque habent philo&longs;ophiam ciuilem”, &longs;ic quia contemplatio entis & vnius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg387"></arrow.to.target><lb/>illu&longs;trat, & valet ad fundanda phy&longs;iologiæ principia, non detrectauit Philo&longs;ophus eiu&longs;modi <expan abbr="cõ-gre&longs;&longs;um">con­<lb/>gre&longs;&longs;um</expan>. </s> <s>Nanque et&longs;i non naturales quæ&longs;tiones ad di&longs;cutiendum proponebant, de natura &longs;e lo­<lb/>qui profitebantur quæ, cùm principium foret, impellebat item ip&longs;os ad di&longs;ceptandum quodam­<lb/>modo de principio. </s> <s>Itaque ob affinitatem quam habebat illa po&longs;itio cum phy&longs;iologiæ princi­<lb/>piis, ab Ari&longs;totele con&longs;iderata e&longs;t. </s> <s>De natura autem &longs;e di&longs;&longs;erere autumabant, idcirco quod nulla <lb/>alia &longs;ub&longs;tantia &longs;upra naturam ab illis per&longs;pecta fui&longs;&longs;et. </s> <s>Et Epicurus etiam omnia naturæ nomine <lb/>appellauit qui ita diuidit. </s> <s>Omnium qu&ecedil; &longs;int, naturam e&longs;&longs;e corpora & inane, <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;ue">qu&ecedil;que</expan> his accidant. <lb/></s> <s>Nam quæcunque eluent aut his coniuncta duabus (corporibus & inani) rebus ea inuentes; aut | <arrow.to.target n="marg387"></arrow.to.target><lb/>illu&longs;trat, & valet ad fundanda phy&longs;iologiæ principia, non detrectauit Philo&longs;ophus eiu&longs;modi <expan abbr="cõ-gre&longs;&longs;um">con­<lb/>gre&longs;&longs;um</expan>. </s> <s>Nanque et&longs;i non naturales quæ&longs;tiones ad di&longs;cutiendum proponebant, de natura &longs;e lo­<lb/>qui profitebantur quæ, cùm principium foret, impellebat item ip&longs;os ad di&longs;ceptandum quodam­<lb/>modo de principio. </s> <s>Itaque ob affinitatem quam habebat illa po&longs;itio cum phy&longs;iologiæ princi­<lb/>piis, ab Ari&longs;totele con&longs;iderata e&longs;t. </s> <s>De natura autem &longs;e di&longs;&longs;erere autumabant, idcirco quod nulla <lb/>alia &longs;ub&longs;tantia &longs;upra naturam ab illis per&longs;pecta fui&longs;&longs;et. </s> <s>Et Epicurus etiam omnia naturæ nomine <lb/>appellauit qui ita diuidit. </s> <s>Omnium qu&ecedil; &longs;int, naturam e&longs;&longs;e corpora & inane, <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;ue">qu&ecedil;que</expan> his accidant. <lb/></s> <s>Nam quæcunque eluent aut his coniuncta duabus (corporibus & inani) rebus ea inuentes; aut |
| <pb pagenum="40"/>horum euenta videbis. </s> <s>Ex hoc efficiebatur, vt apud illos ens & natura idem e&longs;&longs;et. </s> <s>Vnde Galenus <lb/> | <pb pagenum="40"/>horum euenta videbis. </s> <s>Ex hoc efficiebatur, vt apud illos ens & natura idem e&longs;&longs;et. </s> <s>Vnde Galenus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg388"></arrow.to.target><lb/>rationem reddens in&longs;criptionis libri de natura humana, docuit omnes veteres in&longs;cribere <expan abbr="cõ&longs;ue&longs;&longs;e">con&longs;ue&longs;&longs;e</expan> <lb/>&longs;uos libros de natura. </s> <s>Proinde naturalis erat prima philo&longs;ophia, ne dixerim quoque &longs;olam: <expan abbr="quã-dò">quan­<lb/>dò</expan> mathematic&ecedil;, quia bonum con&longs;ectari non viderentur; è numero &longs;cientiarum expunctæ &longs;unt; <lb/>&longs;ed po&longs;teà cognitis aliis &longs;ub&longs;tantiis materiæ immunibus ex &longs;upremo gradu deiecta fuit, & phi­<lb/>lo&longs;ophiæ primæ proximos honores occupauit. </s> <s>Quamobrem latius patet naturæ &longs;ignificatum <lb/>quàm id quod in no&longs;tra methodo concipitur & definitur, principium motus & quietis. </s> <s>idem <lb/>enim valet atque ens. </s> <s>Quapropter qui naturam in eo &longs;ignificato &longs;pectat, multa quidem tractare <lb/>cogitur qu&ecedil; cancellos methodi no&longs;tri tran&longs;iliunt, quod certè non ob&longs;eruans Themi&longs;tius, præ&longs;er­<lb/>tim, cùm paullò antè affirma&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, eos non agere de natura, quia motus initia &longs;u&longs;tuli&longs;­<lb/>&longs;ent, locum ita legebat. </s> <s>De natura quidem non; naturales autem quæ&longs;tiones, & tamen illud om­<lb/>nino fal&longs;um qu&ecedil;&longs;tiones ab illis inductas e&longs;&longs;e naturales. </s> <s>Id quod etiam videtur per&longs;pexi&longs;&longs;e Gale­<lb/>nus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & legi&longs;&longs;e contextum, quemadmodum nos approbauimus. </s> <s>Ob id igitur de natura di&longs;&longs;ere­<lb/> | <arrow.to.target n="marg388"></arrow.to.target><lb/>rationem reddens in&longs;criptionis libri de natura humana, docuit omnes veteres in&longs;cribere <expan abbr="cõ&longs;ue&longs;&longs;e">con&longs;ue&longs;&longs;e</expan> <lb/>&longs;uos libros de natura. </s> <s>Proinde naturalis erat prima philo&longs;ophia, ne dixerim quoque &longs;olam: <expan abbr="quã-dò">quan­<lb/>dò</expan> mathematic&ecedil;, quia bonum con&longs;ectari non viderentur; è numero &longs;cientiarum expunctæ &longs;unt; <lb/>&longs;ed po&longs;teà cognitis aliis &longs;ub&longs;tantiis materiæ immunibus ex &longs;upremo gradu deiecta fuit, & phi­<lb/>lo&longs;ophiæ primæ proximos honores occupauit. </s> <s>Quamobrem latius patet naturæ &longs;ignificatum <lb/>quàm id quod in no&longs;tra methodo concipitur & definitur, principium motus & quietis. </s> <s>idem <lb/>enim valet atque ens. </s> <s>Quapropter qui naturam in eo &longs;ignificato &longs;pectat, multa quidem tractare <lb/>cogitur qu&ecedil; cancellos methodi no&longs;tri tran&longs;iliunt, quod certè non ob&longs;eruans Themi&longs;tius, præ&longs;er­<lb/>tim, cùm paullò antè affirma&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, eos non agere de natura, quia motus initia &longs;u&longs;tuli&longs;­<lb/>&longs;ent, locum ita legebat. </s> <s>De natura quidem non; naturales autem quæ&longs;tiones, & tamen illud om­<lb/>nino fal&longs;um qu&ecedil;&longs;tiones ab illis inductas e&longs;&longs;e naturales. </s> <s>Id quod etiam videtur per&longs;pexi&longs;&longs;e Gale­<lb/>nus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & legi&longs;&longs;e contextum, quemadmodum nos approbauimus. </s> <s>Ob id igitur de natura di&longs;&longs;ere­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg389"></arrow.to.target><lb/>batur à cunctis; &longs;ed quæ&longs;tiones erant aliquando non naturales. </s> <s>Eiu&longs;modi fuerunt quas profe&longs;si <lb/>&longs;unt Parmenides, & Meli&longs;&longs;us, & alij nonnulli eiu&longs;dem not&ecedil; philo&longs;ophi. </s> <s>Sed antequam <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan> <lb/>noto &longs;ententias, de philo&longs;ophorum &longs;ectis aliqua generatim dicere con&longs;titui. </s> <s>Quamuis <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> hunc <lb/> | <arrow.to.target n="marg389"></arrow.to.target><lb/>batur à cunctis; &longs;ed quæ&longs;tiones erant aliquando non naturales. </s> <s>Eiu&longs;modi fuerunt quas profe&longs;si <lb/>&longs;unt Parmenides, & Meli&longs;&longs;us, & alij nonnulli eiu&longs;dem not&ecedil; philo&longs;ophi. </s> <s>Sed antequam <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan> <lb/>noto &longs;ententias, de philo&longs;ophorum &longs;ectis aliqua generatim dicere con&longs;titui. </s> <s>Quamuis <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> hunc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg390"></arrow.to.target><lb/>locum, vt c&ecedil;teros omnes Pererius docti&longs;simus vberrimè <expan abbr="eruditi&longs;simè&qacute;">eruditi&longs;simèque</expan>. </s> <s>tractarit; nec qui&longs;quam <lb/>illius indu&longs;triam diligentiamúe in hac tractatione con&longs;equi po&longs;sit; &longs;tudebimus tamen ea &longs;eligere <lb/>qu&ecedil; ad Ari&longs;totelem magis attinere cen&longs;ebimus, & &longs;i qua &longs;uccurrent quæ no&longs;tro labore compara­<lb/>uimus, ea quoque nos in medio ponemus. </s> <s>Ergo philo&longs;ophorum &longs;ectæ quæ tempore Ari&longs;totelis <lb/>vel floruerant, vel florere inc&ecedil;perant, variæ fuerunt, atque illæ quidem varia nomina &longs;ortitæ, vel <lb/>ab eo qui in&longs;tituerat, vt à Pythagora Pythagor&ecedil;i, vel à genere vitæ, vt Cynici, quòd vitam canis <lb/>imitarentur; ab actione nonnulli, vt à deambulando Peripatetici. </s> <s>à patria quidem, vt Cyrenaici, <lb/>& Megaren&longs;es, & à loco poti&longs;simum, velut Academici & Stoici à porticu. </s> <s>Sed ea princeps di&longs;tri­<lb/>butio &longs;ectarum quæ à loco <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> obtinuit in Ionicam & Italicam huic nos <expan abbr="Eleaticã">Eleaticam</expan> &longs;ubiicimus. <lb/></s> <s>Nec defuerunt qui nomen ex profe&longs;sione ducerent, hinc quidam morales, alij dialectici dicti, <lb/>nonnulli Theologi, & illi phy&longs;ici qui motum pro principio &longs;tatuerent. </s> <s>Atque vt ab Italica exor­<lb/>diar quæ (ni&longs;i fallor) eadem e&longs;t cum Pythagorica, auctor eius fuit Pythagoras Samius Pherecy­<lb/>dis Syri auditor qui cum He&longs;iodo numeratur in Theologis. </s> <s>fuit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> primus qui animi immor­<lb/>talitatem profe&longs;&longs;us fuerit, & cùm apud veteres my&longs;teria naturæ &longs;ub fabulis traderentur; grauiter <lb/>& &longs;eriò philo&longs;ophari cœpit. </s> <s>Eius ergo auditor Pythagoras. </s> <s>Huius &longs;ectatores de quibus meminit <lb/> | <arrow.to.target n="marg390"></arrow.to.target><lb/>locum, vt c&ecedil;teros omnes Pererius docti&longs;simus vberrimè <expan abbr="eruditi&longs;simè&qacute;">eruditi&longs;simèque</expan>. </s> <s>tractarit; nec qui&longs;quam <lb/>illius indu&longs;triam diligentiamúe in hac tractatione con&longs;equi po&longs;sit; &longs;tudebimus tamen ea &longs;eligere <lb/>qu&ecedil; ad Ari&longs;totelem magis attinere cen&longs;ebimus, & &longs;i qua &longs;uccurrent quæ no&longs;tro labore compara­<lb/>uimus, ea quoque nos in medio ponemus. </s> <s>Ergo philo&longs;ophorum &longs;ectæ quæ tempore Ari&longs;totelis <lb/>vel floruerant, vel florere inc&ecedil;perant, variæ fuerunt, atque illæ quidem varia nomina &longs;ortitæ, vel <lb/>ab eo qui in&longs;tituerat, vt à Pythagora Pythagor&ecedil;i, vel à genere vitæ, vt Cynici, quòd vitam canis <lb/>imitarentur; ab actione nonnulli, vt à deambulando Peripatetici. </s> <s>à patria quidem, vt Cyrenaici, <lb/>& Megaren&longs;es, & à loco poti&longs;simum, velut Academici & Stoici à porticu. </s> <s>Sed ea princeps di&longs;tri­<lb/>butio &longs;ectarum quæ à loco <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> obtinuit in Ionicam & Italicam huic nos <expan abbr="Eleaticã">Eleaticam</expan> &longs;ubiicimus. <lb/></s> <s>Nec defuerunt qui nomen ex profe&longs;sione ducerent, hinc quidam morales, alij dialectici dicti, <lb/>nonnulli Theologi, & illi phy&longs;ici qui motum pro principio &longs;tatuerent. </s> <s>Atque vt ab Italica exor­<lb/>diar quæ (ni&longs;i fallor) eadem e&longs;t cum Pythagorica, auctor eius fuit Pythagoras Samius Pherecy­<lb/>dis Syri auditor qui cum He&longs;iodo numeratur in Theologis. </s> <s>fuit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> primus qui animi immor­<lb/>talitatem profe&longs;&longs;us fuerit, & cùm apud veteres my&longs;teria naturæ &longs;ub fabulis traderentur; grauiter <lb/>& &longs;eriò philo&longs;ophari cœpit. </s> <s>Eius ergo auditor Pythagoras. </s> <s>Huius &longs;ectatores de quibus meminit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg391"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles, Empedocles, Epicharmus, Archytas Tarentinus, Alem&ecedil;o Crotoniates, &longs;ed hic floruit <lb/>&longs;ub Pythagora iam &longs;eniore, Hippa&longs;us Metapontinus. </s> <s>Eleaticæ dicitur auctor fui&longs;&longs;e Thelauges <lb/>Pythagoræ filius; eius patroni fuerunt Xenophanes, Parmenides, Meli&longs;&longs;us, Zeno Eleates; cum eis <lb/>quoque Lycophronem numeremus; Leucippus, Democritus, & Heraclitus quorum ætate vixit <lb/>Hippocrates. </s> <s>Ionicæ princeps fuit Thales Mile&longs;ius: hic omnium primus naturalem <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> <lb/>profe&longs;&longs;us e&longs;t; ip&longs;um &longs;equutus e&longs;t Anaximander; huic &longs;ucce&longs;sit Anaximenes; hic auditorem ha­<lb/>buit Anaxagoram. </s> <s>is Archelaum docuit qui primus ex Ionia philo&longs;ophiam vexit Athenas, hunc <lb/>po&longs;t audiuit Socrates. </s> <s>Sed ip&longs;e rerum naturalium &longs;crutatione po&longs;thabita, ac nonnullis de defini­<lb/>tionis regulis explicatis &longs;e totum dedit officiis ciuilibus, & animos <expan abbr="hominũ">hominum</expan> bonis moribus infor­<lb/>mare con&longs;tituit vtilia per&longs;equens; ea verò qu&ecedil; nullius v&longs;us e&longs;&longs;ent, àc &longs;i &longs;upra hominis captum fo­<lb/>rent, omittens. </s> <s>A Socrate de&longs;cendit Plato auctor &longs;ectæ Academiæ, Anti&longs;thenes Cynicæ, Ari&longs;tip­<lb/>pus Cyrenaicæ cum quo recen&longs;etur Eudoxus, à Platone fluxit Spere&longs;ippus qui &longs;e&longs;e tenuit in Aca­<lb/>demia. </s> <s>Ari&longs;toteles, tamet&longs;i Platonis auditor, in&longs;tituit &longs;ectam Peripateticam valdè ab Academica <lb/>differentem. </s> <s>Quia verò huius philo&longs;ophi in&longs;titutionem &longs;equimur, neque ab re nos facturos e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg391"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles, Empedocles, Epicharmus, Archytas Tarentinus, Alem&ecedil;o Crotoniates, &longs;ed hic floruit <lb/>&longs;ub Pythagora iam &longs;eniore, Hippa&longs;us Metapontinus. </s> <s>Eleaticæ dicitur auctor fui&longs;&longs;e Thelauges <lb/>Pythagoræ filius; eius patroni fuerunt Xenophanes, Parmenides, Meli&longs;&longs;us, Zeno Eleates; cum eis <lb/>quoque Lycophronem numeremus; Leucippus, Democritus, & Heraclitus quorum ætate vixit <lb/>Hippocrates. </s> <s>Ionicæ princeps fuit Thales Mile&longs;ius: hic omnium primus naturalem <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> <lb/>profe&longs;&longs;us e&longs;t; ip&longs;um &longs;equutus e&longs;t Anaximander; huic &longs;ucce&longs;sit Anaximenes; hic auditorem ha­<lb/>buit Anaxagoram. </s> <s>is Archelaum docuit qui primus ex Ionia philo&longs;ophiam vexit Athenas, hunc <lb/>po&longs;t audiuit Socrates. </s> <s>Sed ip&longs;e rerum naturalium &longs;crutatione po&longs;thabita, ac nonnullis de defini­<lb/>tionis regulis explicatis &longs;e totum dedit officiis ciuilibus, & animos <expan abbr="hominũ">hominum</expan> bonis moribus infor­<lb/>mare con&longs;tituit vtilia per&longs;equens; ea verò qu&ecedil; nullius v&longs;us e&longs;&longs;ent, àc &longs;i &longs;upra hominis captum fo­<lb/>rent, omittens. </s> <s>A Socrate de&longs;cendit Plato auctor &longs;ectæ Academiæ, Anti&longs;thenes Cynicæ, Ari&longs;tip­<lb/>pus Cyrenaicæ cum quo recen&longs;etur Eudoxus, à Platone fluxit Spere&longs;ippus qui &longs;e&longs;e tenuit in Aca­<lb/>demia. </s> <s>Ari&longs;toteles, tamet&longs;i Platonis auditor, in&longs;tituit &longs;ectam Peripateticam valdè ab Academica <lb/>differentem. </s> <s>Quia verò huius philo&longs;ophi in&longs;titutionem &longs;equimur, neque ab re nos facturos e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg392"></arrow.to.target><lb/>cen&longs;emus, &longs;i de illius familia nonnulla &longs;ubiungamus. </s> <s>Fertur verò <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> Theophra&longs;to <expan abbr="&longs;cholã">&longs;cholam</expan> <lb/><expan abbr="cõmi&longs;i&longs;&longs;e">commi&longs;i&longs;&longs;e</expan>, hic verò eandem methodum &longs;eruans quam in&longs;tituit Ari&longs;toteles, &longs;crip&longs;it hi&longs;toriam plan­<lb/>tarum. </s> <s>Po&longs;t Theophra&longs;tum Eudemus tenui&longs;&longs;e legitur. </s> <s>atque hactenus Ari&longs;totelis decreta retenta <lb/>&longs;unt. </s> <s>Nam &longs;trato Lamp&longs;acenus, quanquam Theophra&longs;ti di&longs;cipulus, multa <expan abbr="cõmutauit">commutauit</expan>, vnde puri <lb/>illi Peripati fontes conturbati fuerunt, pr&ecedil;tereo complures alios quorum nulla extat hodie nota <lb/>apud no&longs;tros <expan abbr="quorũ">quorum</expan> audacia, &longs;eu negligentia veri&longs;imile e&longs;t, di&longs;ciplinam illam Ari&longs;totelicam fui&longs;&longs;e <lb/>f&ecedil;datam. </s> <s>Mox graui&longs;simus ca&longs;us perculit non modo profe&longs;&longs;ores, verùm etiam libros occultauit, <lb/>vt demum L. Syllæ beneficio libri Ari&longs;totelici po&longs;t aliquot &longs;æcula qua&longs;i reuixerint; eos habuit <lb/>M. Varro; tractauit etiam M. Tullius. </s> <s>Iterum afflicta e&longs;t illa <expan abbr="philo&longs;ophãdi">philo&longs;ophandi</expan> ratio, donec à So&longs;igene <lb/>Byzantij fuit propè à mortuis excitata. </s> <s>Sed eius extat &longs;ola memoria, ab <expan abbr="Alexãdro">Alexandro</expan> illius di&longs;cipulo <lb/>propagata <expan abbr="cõmentaria">commentaria</expan> nulla. </s> <s>Hinc &longs;ucce&longs;sit Alexander, cuius iudicium ita pr&ecedil;&longs;tans <expan abbr="habitũ">habitum</expan> e&longs;t, vt <lb/>nemo Ari&longs;totelicus exi&longs;timaretur, qui non e&longs;&longs;et Alexandr&ecedil;us. </s> <s>ignoratur <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> hic'ne an pr&ecedil;ceptor <lb/>eius So&longs;igenes <foreign lang="greek">u(pomnhmasthsou_</foreign>, ide&longs;t <expan abbr="cõmentatoris">commentatoris</expan> nomine decoratus e&longs;&longs;et. </s> <s>Ab Alexandro The­<lb/>mi&longs;tius emanauit, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Metaphra&longs;ten maiores no&longs;tri vocarunt. </s> <s>Hinc Michaël Ephe&longs;ius v&longs;que ad | <arrow.to.target n="marg392"></arrow.to.target><lb/>cen&longs;emus, &longs;i de illius familia nonnulla &longs;ubiungamus. </s> <s>Fertur verò <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> Theophra&longs;to <expan abbr="&longs;cholã">&longs;cholam</expan> <lb/><expan abbr="cõmi&longs;i&longs;&longs;e">commi&longs;i&longs;&longs;e</expan>, hic verò eandem methodum &longs;eruans quam in&longs;tituit Ari&longs;toteles, &longs;crip&longs;it hi&longs;toriam plan­<lb/>tarum. </s> <s>Po&longs;t Theophra&longs;tum Eudemus tenui&longs;&longs;e legitur. </s> <s>atque hactenus Ari&longs;totelis decreta retenta <lb/>&longs;unt. </s> <s>Nam &longs;trato Lamp&longs;acenus, quanquam Theophra&longs;ti di&longs;cipulus, multa <expan abbr="cõmutauit">commutauit</expan>, vnde puri <lb/>illi Peripati fontes conturbati fuerunt, pr&ecedil;tereo complures alios quorum nulla extat hodie nota <lb/>apud no&longs;tros <expan abbr="quorũ">quorum</expan> audacia, &longs;eu negligentia veri&longs;imile e&longs;t, di&longs;ciplinam illam Ari&longs;totelicam fui&longs;&longs;e <lb/>f&ecedil;datam. </s> <s>Mox graui&longs;simus ca&longs;us perculit non modo profe&longs;&longs;ores, verùm etiam libros occultauit, <lb/>vt demum L. Syllæ beneficio libri Ari&longs;totelici po&longs;t aliquot &longs;æcula qua&longs;i reuixerint; eos habuit <lb/>M. Varro; tractauit etiam M. Tullius. </s> <s>Iterum afflicta e&longs;t illa <expan abbr="philo&longs;ophãdi">philo&longs;ophandi</expan> ratio, donec à So&longs;igene <lb/>Byzantij fuit propè à mortuis excitata. </s> <s>Sed eius extat &longs;ola memoria, ab <expan abbr="Alexãdro">Alexandro</expan> illius di&longs;cipulo <lb/>propagata <expan abbr="cõmentaria">commentaria</expan> nulla. </s> <s>Hinc &longs;ucce&longs;sit Alexander, cuius iudicium ita pr&ecedil;&longs;tans <expan abbr="habitũ">habitum</expan> e&longs;t, vt <lb/>nemo Ari&longs;totelicus exi&longs;timaretur, qui non e&longs;&longs;et Alexandr&ecedil;us. </s> <s>ignoratur <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> hic'ne an pr&ecedil;ceptor <lb/>eius So&longs;igenes <foreign lang="greek">u(pomnhmasthsou=</foreign>, ide&longs;t <expan abbr="cõmentatoris">commentatoris</expan> nomine decoratus e&longs;&longs;et. </s> <s>Ab Alexandro The­<lb/>mi&longs;tius emanauit, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Metaphra&longs;ten maiores no&longs;tri vocarunt. </s> <s>Hinc Michaël Ephe&longs;ius v&longs;que ad |
| <pb pagenum="41"/> | <pb pagenum="41"/> |
| <arrow.to.target n="marg393"></arrow.to.target><lb/>Theodorum Metochyten, quos Atticos, generatim dictos fui&longs;&longs;e coniicimus ab interprete tertij de <lb/>Anima, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> &longs;ub Ioannis <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> nomine tractamus, &longs;ed ob&longs;eruarunt <expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="Stephanũ">Stephanum</expan> e&longs;&longs;e & <lb/>ip&longs;um Ari&longs;totelis <expan abbr="interpret&etilde;">interpretem</expan>, &longs;ed cuias ip&longs;e fuerit è quo ordine, qua ætate nil certi &longs;uccurrit quod <lb/>affirmari valeat. </s> <s>Aliquanto ante hæc <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> di&longs;ciplinæ Alexandriæ excultæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> profe&longs;&longs;ores <lb/>Ammonij & <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan>; atque illi quidem &longs;æpè doctori &longs;uo parùm amici. </s> <s>Ex interpretibus Ari­<lb/>&longs;totelis illi etiam Platoni dediti; ne&longs;cio verò tenuerint'ne; cùm è Gr&ecedil;cia pul&longs;i fuerint, Simplicius, <lb/>Pri&longs;cianus Lydus, & Olympiodorus; & hic <expan abbr="etiã">etiam</expan> non valdè Ari&longs;toteli addictus. </s> <s>Inde ad Arabas di­<lb/>&longs;ciplina Peripatetica permanauit; apud hos Auerroës & Auicenna floruerunt; <expan abbr="quamquã">quamquam</expan> in Hi­<lb/>&longs;pania tenuere: pò&longs;t ad Britannos & Germanos; inter hos excelluit quamquam longo po&longs;t <expan abbr="t&etilde;-pore">ten­<lb/>pore</expan> Scotus. </s> <s>A Britannis & Germanis opera Karolimagni, qui Longobardis &longs;ubiugatis, & Italia <lb/>ab <expan abbr="eorũ">eorum</expan> tyrannide liberata, Romæ, Bononiæ, Ticini gymna&longs;ia publica erexit; philo&longs;ophia longo <lb/>temporis interuallo migrauit ad Italos: horum omnium Coryph&ecedil;us D. Thomas.</s></p> | <arrow.to.target n="marg393"></arrow.to.target><lb/>Theodorum Metochyten, quos Atticos, generatim dictos fui&longs;&longs;e coniicimus ab interprete tertij de <lb/>Anima, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> &longs;ub Ioannis <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> nomine tractamus, &longs;ed ob&longs;eruarunt <expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="Stephanũ">Stephanum</expan> e&longs;&longs;e & <lb/>ip&longs;um Ari&longs;totelis <expan abbr="interpret&etilde;">interpretem</expan>, &longs;ed cuias ip&longs;e fuerit è quo ordine, qua ætate nil certi &longs;uccurrit quod <lb/>affirmari valeat. </s> <s>Aliquanto ante hæc <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> di&longs;ciplinæ Alexandriæ excultæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> profe&longs;&longs;ores <lb/>Ammonij & <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan>; atque illi quidem &longs;æpè doctori &longs;uo parùm amici. </s> <s>Ex interpretibus Ari­<lb/>&longs;totelis illi etiam Platoni dediti; ne&longs;cio verò tenuerint'ne; cùm è Gr&ecedil;cia pul&longs;i fuerint, Simplicius, <lb/>Pri&longs;cianus Lydus, & Olympiodorus; & hic <expan abbr="etiã">etiam</expan> non valdè Ari&longs;toteli addictus. </s> <s>Inde ad Arabas di­<lb/>&longs;ciplina Peripatetica permanauit; apud hos Auerroës & Auicenna floruerunt; <expan abbr="quamquã">quamquam</expan> in Hi­<lb/>&longs;pania tenuere: pò&longs;t ad Britannos & Germanos; inter hos excelluit quamquam longo po&longs;t <expan abbr="t&etilde;-pore">ten­<lb/>pore</expan> Scotus. </s> <s>A Britannis & Germanis opera Karolimagni, qui Longobardis &longs;ubiugatis, & Italia <lb/>ab <expan abbr="eorũ">eorum</expan> tyrannide liberata, Romæ, Bononiæ, Ticini gymna&longs;ia publica erexit; philo&longs;ophia longo <lb/>temporis interuallo migrauit ad Italos: horum omnium Coryph&ecedil;us D. Thomas.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg435"></arrow.to.target><lb/>tio quòd cau&longs;&longs;a &longs;it, quæ &longs;it eadem cum eo cuius e&longs;&longs;e quæritur. </s> <s>Nam in &longs;implicibus quatenus &longs;im­<lb/>plicia &longs;unt, idem e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, cau&longs;&longs;æ verò &longs;unt huiu&longs;modi: Re&longs;tant modò principia rei &longs;pe­<lb/>cialia, vt cau&longs;&longs;æ hominis & di&longs;ciplinæ compotis. </s> <s>Atque horum quidem notitia paratur ex notis <lb/>nobis, & poti&longs;simè demon&longs;tratione quòd e&longs;t, &longs;i complexa fuerint. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>dictum e&longs;t ab Ari&longs;totele <lb/>accidentia magnam partem conferre ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t. </s> <s>&longs;i incomplexa, iis &longs;anè in&longs;tru­<lb/>mentis de quibus antea dictum e&longs;t, cùm de incomplexorum probationibus ex 6. primæ philo&longs;o­<lb/>phiæ diceremus. </s> <s>His ergo modis &longs;cientiarum principia tractantur. </s> <s>Verùm poterit nobis oppone­<lb/>re qui&longs;piam. </s> <s>Cùm de principiis exi&longs;tere po&longs;sit quæ&longs;tio duplex, an &longs;int, vt an &longs;it materies, an &longs;it <lb/>Deus; & an hæc principia &longs;int; cur po&longs;teriorem hanc quæ complexa e&longs;t, ab Ari&longs;totele tractatam <lb/>comperimus; alteram &longs;implicem videmus fui&longs;&longs;e neglectam? </s> <s>præcipuè quòd non negatur &longs;cienti&ecedil; <lb/>cuilibet ex notis nobis ad &longs;ua principia profici&longs;ci. </s> <s>Prætereà &longs;i quæ&longs;tionem &longs;implicem damus in <lb/>partibus &longs;ubiecti <expan abbr="cau&longs;sis&qacute;">cau&longs;sisque</expan>. </s> <s>&longs;pecialibus, ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;æ quominus etiam de illis excitari po&longs;sit <lb/>quæ&longs;tio &longs;implex? </s> <s>An plures &longs;unt cau&longs;&longs;æ propter quas omittitur &longs;implex quæ&longs;tio de cau&longs;sis pri­<lb/>mis; cùm quòd propter ob&longs;curitatem vim methodi fugit; tùm etiam quòd quæ&longs;tio &longs;implex e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg435"></arrow.to.target><lb/>tio quòd cau&longs;&longs;a &longs;it, quæ &longs;it eadem cum eo cuius e&longs;&longs;e quæritur. </s> <s>Nam in &longs;implicibus quatenus &longs;im­<lb/>plicia &longs;unt, idem e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, cau&longs;&longs;æ verò &longs;unt huiu&longs;modi: Re&longs;tant modò principia rei &longs;pe­<lb/>cialia, vt cau&longs;&longs;æ hominis & di&longs;ciplinæ compotis. </s> <s>Atque horum quidem notitia paratur ex notis <lb/>nobis, & poti&longs;simè demon&longs;tratione quòd e&longs;t, &longs;i complexa fuerint. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>dictum e&longs;t ab Ari&longs;totele <lb/>accidentia magnam partem conferre ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t. </s> <s>&longs;i incomplexa, iis &longs;anè in&longs;tru­<lb/>mentis de quibus antea dictum e&longs;t, cùm de incomplexorum probationibus ex 6. primæ philo&longs;o­<lb/>phiæ diceremus. </s> <s>His ergo modis &longs;cientiarum principia tractantur. </s> <s>Verùm poterit nobis oppone­<lb/>re qui&longs;piam. </s> <s>Cùm de principiis exi&longs;tere po&longs;sit quæ&longs;tio duplex, an &longs;int, vt an &longs;it materies, an &longs;it <lb/>Deus; & an hæc principia &longs;int; cur po&longs;teriorem hanc quæ complexa e&longs;t, ab Ari&longs;totele tractatam <lb/>comperimus; alteram &longs;implicem videmus fui&longs;&longs;e neglectam? </s> <s>præcipuè quòd non negatur &longs;cienti&ecedil; <lb/>cuilibet ex notis nobis ad &longs;ua principia profici&longs;ci. </s> <s>Prætereà &longs;i quæ&longs;tionem &longs;implicem damus in <lb/>partibus &longs;ubiecti <expan abbr="cau&longs;sis&qacute;">cau&longs;sisque</expan>. </s> <s>&longs;pecialibus, ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;æ quominus etiam de illis excitari po&longs;sit <lb/>quæ&longs;tio &longs;implex? </s> <s>An plures &longs;unt cau&longs;&longs;æ propter quas omittitur &longs;implex quæ&longs;tio de cau&longs;sis pri­<lb/>mis; cùm quòd propter ob&longs;curitatem vim methodi fugit; tùm etiam quòd quæ&longs;tio &longs;implex e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg436"></arrow.to.target><lb/>de eo quòd e&longs;t e&longs;&longs;e &longs;impliciter; at quæ&longs;tio de eo, quòd res &longs;it &longs;impliciter, e&longs;t quæ&longs;tio metaphy&longs;ica: <lb/>Sed valeat hoc ia &longs;cientiis particularibus; nanque opponet illico qui&longs;piam, cur non id pre&longs;tat pri­<lb/>ma philo&longs;ophia? </s> <s>Quin etiam &longs;i quis in controuer&longs;iam reuocet principia communia; videtur in­<lb/>currere in hoc periculum, ne de tota &longs;cientia dubitet; ergò eam profiteri nequit: at de cau&longs;&longs;a &longs;pe­<lb/>ciali dubitans adhuc &longs;cientiam tueri pote&longs;t; & de cau&longs;&longs;a &longs;peciali qu&ecedil;&longs;tio &longs;pecialis e&longs;t à qua primus <lb/>philo&longs;ophus abhorret perpetuò tractans vniuersè. </s> <s>Qui dixerit hanc quæ&longs;tionem fugere metho­<lb/>dum, patronum habebit Auerroëm; is enim &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas per &longs;e ip&longs;as &longs;pectari po&longs;&longs;e tùm <lb/>monet, cùm adepti &longs;umus alias &longs;cientias, &longs;unt verò principia entis, quare methodo excedunt. </s> <s>Ita <lb/>ego de reliquis principiis primis &longs;imile iudicium faciam; præ&longs;ertim quòd &longs;cientiam & habitum <lb/>demon&longs;tratiuum &longs;ic definiri per&longs;picio, quòd &longs;it vnius generis &longs;ubiecti <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>principia partes & <lb/>proprietates doceat. </s> <s>qui periculum &longs;cientiæ proponet Græcos auctores &longs;ui con&longs;ilij proferet. </s> <s>Re­<lb/>liquum e&longs;t nunc, vt explicemus, quemadmodum <expan abbr="cõflixerit">conflixerit</expan> cum veteribus Ari&longs;toteles. </s> <s>iam enim <lb/>patuit à phy&longs;ico negotium hoc peragi non po&longs;&longs;e. </s> <s>Nanque et&longs;i habet aliquid fortè quòd afferat <lb/><expan abbr="cõtraponentes">contraponentes</expan> motum: at nihil &longs;upere&longs;t phy&longs;ico quo pugnet cum ijs qui negant motum. </s> <s>Video <lb/>cen&longs;ere quo&longs;dam eo tempore phy&longs;icum primum philo&longs;ophi per&longs;onam &longs;u&longs;tinere, quod item­ | <arrow.to.target n="marg436"></arrow.to.target><lb/>de eo quòd e&longs;t e&longs;&longs;e &longs;impliciter; at quæ&longs;tio de eo, quòd res &longs;it &longs;impliciter, e&longs;t quæ&longs;tio metaphy&longs;ica: <lb/>Sed valeat hoc ia &longs;cientiis particularibus; nanque opponet illico qui&longs;piam, cur non id pre&longs;tat pri­<lb/>ma philo&longs;ophia? </s> <s>Quin etiam &longs;i quis in controuer&longs;iam reuocet principia communia; videtur in­<lb/>currere in hoc periculum, ne de tota &longs;cientia dubitet; ergò eam profiteri nequit: at de cau&longs;&longs;a &longs;pe­<lb/>ciali dubitans adhuc &longs;cientiam tueri pote&longs;t; & de cau&longs;&longs;a &longs;peciali qu&ecedil;&longs;tio &longs;pecialis e&longs;t à qua primus <lb/>philo&longs;ophus abhorret perpetuò tractans vniuersè. </s> <s>Qui dixerit hanc quæ&longs;tionem fugere metho­<lb/>dum, patronum habebit Auerroëm; is enim &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas per &longs;e ip&longs;as &longs;pectari po&longs;&longs;e tùm <lb/>monet, cùm adepti &longs;umus alias &longs;cientias, &longs;unt verò principia entis, quare methodo excedunt. </s> <s>Ita <lb/>ego de reliquis principiis primis &longs;imile iudicium faciam; præ&longs;ertim quòd &longs;cientiam & habitum <lb/>demon&longs;tratiuum &longs;ic definiri per&longs;picio, quòd &longs;it vnius generis &longs;ubiecti <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>principia partes & <lb/>proprietates doceat. </s> <s>qui periculum &longs;cientiæ proponet Græcos auctores &longs;ui con&longs;ilij proferet. </s> <s>Re­<lb/>liquum e&longs;t nunc, vt explicemus, quemadmodum <expan abbr="cõflixerit">conflixerit</expan> cum veteribus Ari&longs;toteles. </s> <s>iam enim <lb/>patuit à phy&longs;ico negotium hoc peragi non po&longs;&longs;e. </s> <s>Nanque et&longs;i habet aliquid fortè quòd afferat <lb/><expan abbr="cõtraponentes">contraponentes</expan> motum: at nihil &longs;upere&longs;t phy&longs;ico quo pugnet cum ijs qui negant motum. </s> <s>Video <lb/>cen&longs;ere quo&longs;dam eo tempore phy&longs;icum primum philo&longs;ophi per&longs;onam &longs;u&longs;tinere, quod item­ |
| <pb pagenum="46"/>confirmari audio, quia loquitur de ente Ari&longs;toteles. </s> <s>ens verò pertinet ad primum philo&longs;ophum. <lb/></s> <s> | <pb pagenum="46"/>confirmari audio, quia loquitur de ente Ari&longs;toteles. </s> <s>ens verò pertinet ad primum philo&longs;ophum. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg437"></arrow.to.target><lb/>Terminos alij docent e&longs;&longs;e primi philo&longs;ophi, <expan abbr="modũ">modum</expan> di&longs;&longs;erendi <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan>. </s> <s>Mihi non placet Ari&longs;to­<lb/>telem primi philo&longs;ophi per&longs;onam &longs;u&longs;cipere. </s> <s>Nam &longs;i ita dicamus, vercor ne habitum primi phi­<lb/>lo&longs;ophi phy&longs;ico præponere cogamur; cùm tamen ea vox <foreign lang="greek">meta\ t' fusi_ka\</foreign>, ide&longs;t, po&longs;t naturalia, <lb/>moneat habitum phy&longs;icum e&longs;&longs;e præponendum. </s> <s>Neque illud pror&longs;us verum, ens e&longs;&longs;e terminum <lb/>primi philo&longs;ophi. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iquidem dialecticus, Sophi&longs;tes, & primus Philo&longs;ophus in entis con&longs;ideratio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg437"></arrow.to.target><lb/>Terminos alij docent e&longs;&longs;e primi philo&longs;ophi, <expan abbr="modũ">modum</expan> di&longs;&longs;erendi <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan>. </s> <s>Mihi non placet Ari&longs;to­<lb/>telem primi philo&longs;ophi per&longs;onam &longs;u&longs;cipere. </s> <s>Nam &longs;i ita dicamus, vercor ne habitum primi phi­<lb/>lo&longs;ophi phy&longs;ico præponere cogamur; cùm tamen ea vox <foreign lang="greek">meta\ t' fusi=ka\</foreign>, ide&longs;t, po&longs;t naturalia, <lb/>moneat habitum phy&longs;icum e&longs;&longs;e præponendum. </s> <s>Neque illud pror&longs;us verum, ens e&longs;&longs;e terminum <lb/>primi philo&longs;ophi. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iquidem dialecticus, Sophi&longs;tes, & primus Philo&longs;ophus in entis con&longs;ideratio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg438"></arrow.to.target><lb/>ne ver&longs;entur. </s> <s>Proinde cùm dialecticus etiam de ente di&longs;&longs;erat, cum eiu&longs;dem quoque facultatis <lb/>principia re&longs;piciat; illi probans de quolibet a&longs;&longs;erere, vel negare verum e&longs;&longs;e; cum item modus di&longs;­<lb/>&longs;erendi &longs;it dialecticus; id quod &longs;copi &longs;ignificant quos in ea di&longs;putatione &longs;pectat Ari&longs;toteles; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> non <lb/> | <arrow.to.target n="marg438"></arrow.to.target><lb/>ne ver&longs;entur. </s> <s>Proinde cùm dialecticus etiam de ente di&longs;&longs;erat, cum eiu&longs;dem quoque facultatis <lb/>principia re&longs;piciat; illi probans de quolibet a&longs;&longs;erere, vel negare verum e&longs;&longs;e; cum item modus di&longs;­<lb/>&longs;erendi &longs;it dialecticus; id quod &longs;copi &longs;ignificant quos in ea di&longs;putatione &longs;pectat Ari&longs;toteles; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg439"></arrow.to.target><lb/>video cur congre&longs;&longs;us non &longs;it dialecticus. </s> <s>Etenim deducere in ab&longs;urda contradicentia quæ fieri <lb/>nequeant, & &longs;olœci&longs;mos &longs;unt &longs;copi dialectici quos in tota illa di&longs;ceptatione con&longs;ectatur Ari&longs;tote­<lb/>les. </s> <s>Atque hactenus de ratione qua principia &longs;cientiarum in &longs;cientiis generatim tractantur, & <lb/>quemadmodum in methodo naturali Philo&longs;ophus in veteres inuehatur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg439"></arrow.to.target><lb/>video cur congre&longs;&longs;us non &longs;it dialecticus. </s> <s>Etenim deducere in ab&longs;urda contradicentia quæ fieri <lb/>nequeant, & &longs;olœci&longs;mos &longs;unt &longs;copi dialectici quos in tota illa di&longs;ceptatione con&longs;ectatur Ari&longs;tote­<lb/>les. </s> <s>Atque hactenus de ratione qua principia &longs;cientiarum in &longs;cientiis generatim tractantur, & <lb/>quemadmodum in methodo naturali Philo&longs;ophus in veteres inuehatur.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s>SI Phy&longs;icus per&longs;onam dialectici &longs;u&longs;tinet, dum inuehitur in eos qui tollunt motum & moueri, <lb/>complura accipit à &longs;en&longs;u; facilè coniicere po&longs;&longs;umus inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, nullam <lb/>affinitatem &longs;ubalternationis intercedere; &longs;iue ea &longs;ola conditio requiratur, vt nos opinamur, &longs;iue <lb/>etiam aliæ nonnullæ quas alij philo&longs;ophi ponunt, quanquam Ari&longs;toteles omnem rem &longs;ub dubio <lb/>reliquit, cùm indefinitè pronuntiauit, vbi principia negentur, officium ea probandi, aut e&longs;&longs;e alte­<lb/>rius, hoc e&longs;t, &longs;ubalternantis, aut omnium communis: communis autem e&longs;&longs;e poterat tùm dialecti­<lb/>ca, tum etiam prima philo&longs;ophia, quòd &longs;i dialecticen &longs;ignificare volui&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, iam prima <lb/>philo&longs;ophia quæ in principiorum probatione ver&longs;atur, ad alterum membrum reiicienda foret, & <lb/>e&longs;&longs;et &longs;ubalternans. </s> <s>Nec minores difficultates affert natura &longs;ubalternantium quam in philo&longs;ophia <lb/>Peripatetica non ni&longs;i coniectura a&longs;&longs;equi licet. </s> <s>Itaque non ab re mihi facturum videor, &longs;i rem <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>accuratius exquiram. </s> <s>Igitur de conditione &longs;ubalternarum tot propè &longs;ententias celebres ob&longs;eruo, <lb/>vulgarem vnam quæ ab antiquis accepta fuit: iuniorum duas. </s> <s>Pa&longs;sim defendi &longs;olet hæc <expan abbr="triã">triam</expan> con­<lb/>&longs;tituere &longs;ubalternam, &longs;i &longs;ubiectum inferioris in &longs;uperioris &longs;ubiecto contineatur. </s> <s>Cùm verò &longs;ub­<lb/>iectum accipio, vel totum intelligo, quod ex duabus partibus con&longs;tat, altera, vt materia nimirum <arrow.to.target n="marg441"></arrow.to.target><lb/>re tractanda, altera, vt forma, nempè con&longs;iderandi ratione qu&ecedil; vtraque &longs;i in &longs;ubalternante & &longs;ub­<lb/>alterna &longs;eruentur vt mihi in phy&longs;ica & medicína videtur, efficiunt <expan abbr="&longs;ubalternation&etilde;">&longs;ubalternationem</expan> numeris om­<lb/>nibus ab&longs;olutam, vel alteram ex his partibus &longs;eor&longs;um, vt &longs;iqua res naturalis mathematicè &longs;pecte­<lb/>tur, &longs;iue aliqua res mathematica naturaliter; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vnde inferior <expan abbr="quidã">quidam</expan> gradus &longs;ubalternationis exo­<lb/> | <s>SI Phy&longs;icus per&longs;onam dialectici &longs;u&longs;tinet, dum inuehitur in eos qui tollunt motum & moueri, <lb/>complura accipit à &longs;en&longs;u; facilè coniicere po&longs;&longs;umus inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, nullam <lb/>affinitatem &longs;ubalternationis intercedere; &longs;iue ea &longs;ola conditio requiratur, vt nos opinamur, &longs;iue <lb/>etiam aliæ nonnullæ quas alij philo&longs;ophi ponunt, quanquam Ari&longs;toteles omnem rem &longs;ub dubio <lb/>reliquit, cùm indefinitè pronuntiauit, vbi principia negentur, officium ea probandi, aut e&longs;&longs;e alte­<lb/>rius, hoc e&longs;t, &longs;ubalternantis, aut omnium communis: communis autem e&longs;&longs;e poterat tùm dialecti­<lb/>ca, tum etiam prima philo&longs;ophia, quòd &longs;i dialecticen &longs;ignificare volui&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, iam prima <lb/>philo&longs;ophia quæ in principiorum probatione ver&longs;atur, ad alterum membrum reiicienda foret, & <lb/>e&longs;&longs;et &longs;ubalternans. </s> <s>Nec minores difficultates affert natura &longs;ubalternantium quam in philo&longs;ophia <lb/>Peripatetica non ni&longs;i coniectura a&longs;&longs;equi licet. </s> <s>Itaque non ab re mihi facturum videor, &longs;i rem <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>accuratius exquiram. </s> <s>Igitur de conditione &longs;ubalternarum tot propè &longs;ententias celebres ob&longs;eruo, <lb/>vulgarem vnam quæ ab antiquis accepta fuit: iuniorum duas. </s> <s>Pa&longs;sim defendi &longs;olet hæc <expan abbr="triã">triam</expan> con­<lb/>&longs;tituere &longs;ubalternam, &longs;i &longs;ubiectum inferioris in &longs;uperioris &longs;ubiecto contineatur. </s> <s>Cùm verò &longs;ub­<lb/>iectum accipio, vel totum intelligo, quod ex duabus partibus con&longs;tat, altera, vt materia nimirum <arrow.to.target n="marg441"></arrow.to.target><lb/>re tractanda, altera, vt forma, nempè con&longs;iderandi ratione qu&ecedil; vtraque &longs;i in &longs;ubalternante & &longs;ub­<lb/>alterna &longs;eruentur vt mihi in phy&longs;ica & medicína videtur, efficiunt <expan abbr="&longs;ubalternation&etilde;">&longs;ubalternationem</expan> numeris om­<lb/>nibus ab&longs;olutam, vel alteram ex his partibus &longs;eor&longs;um, vt &longs;iqua res naturalis mathematicè &longs;pecte­<lb/>tur, &longs;iue aliqua res mathematica naturaliter; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vnde inferior <expan abbr="quidã">quidam</expan> gradus &longs;ubalternationis exo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg442"></arrow.to.target><lb/>ritur. </s> <s>Deinde vt inferioris &longs;ubiecto accidentaria quædam conditio &longs;uperueniat, vt lineæ videri <lb/>po&longs;&longs;e. </s> <s>Po&longs;tremò vt inferioris principia petantur à &longs;uperiore. </s> <s>Sed reuoluenti complures facultates <lb/>quæ &longs;ine controuer&longs;ia numerantur in &longs;ubalternis, aut non omnes his legibus ad&longs;tringi videntur, <lb/>aut non ita &longs;impliciter accipientiæ, aut non prime. </s> <s>Nanque opponam A&longs;trologiam quæ &longs;ubalter­<lb/>na e&longs;t, A&longs;tronomiæ. </s> <s>Siquidem vbi vna accipiat quòd res e&longs;t, altera doceat cur ita &longs;it, iam ratio &longs;ub­<lb/>alternationis intercedit. </s> <s>Atqui A&longs;trologia petit ab A&longs;tronomia rationes motuum; quapropter <lb/>e&longs;t &longs;ubalterna. </s> <s>Neque tamen &longs;ubiectum e&longs;t pars. </s> <s>etenim in vtraque c&ecedil;lum ob&longs;eruatur, aut vniuer­<lb/>&longs;um. </s> <s>Præterea quòd accidens alterius &longs;ubiecto accedat non licet ab&longs;olutè defendere: quandò ex <lb/>&longs;ubiecto & eo quod adiicitur veluti forma, fit vnum per &longs;e, quod e&longs;t ab&longs;olutè &longs;ubiectum ex ge­<lb/>mina parte con&longs;titutum ex materia nimirum, & ratione con&longs;iderandi. </s> <s>Sed &longs;ubiectum per &longs;e e&longs;t <lb/>vnum, idem e&longs;t methodi finis, quippe cuius gratia c&ecedil;tera con&longs;iderantur, & ad quod referuntur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg442"></arrow.to.target><lb/>ritur. </s> <s>Deinde vt inferioris &longs;ubiecto accidentaria quædam conditio &longs;uperueniat, vt lineæ videri <lb/>po&longs;&longs;e. </s> <s>Po&longs;tremò vt inferioris principia petantur à &longs;uperiore. </s> <s>Sed reuoluenti complures facultates <lb/>quæ &longs;ine controuer&longs;ia numerantur in &longs;ubalternis, aut non omnes his legibus ad&longs;tringi videntur, <lb/>aut non ita &longs;impliciter accipientiæ, aut non prime. </s> <s>Nanque opponam A&longs;trologiam quæ &longs;ubalter­<lb/>na e&longs;t, A&longs;tronomiæ. </s> <s>Siquidem vbi vna accipiat quòd res e&longs;t, altera doceat cur ita &longs;it, iam ratio &longs;ub­<lb/>alternationis intercedit. </s> <s>Atqui A&longs;trologia petit ab A&longs;tronomia rationes motuum; quapropter <lb/>e&longs;t &longs;ubalterna. </s> <s>Neque tamen &longs;ubiectum e&longs;t pars. </s> <s>etenim in vtraque c&ecedil;lum ob&longs;eruatur, aut vniuer­<lb/>&longs;um. </s> <s>Præterea quòd accidens alterius &longs;ubiecto accedat non licet ab&longs;olutè defendere: quandò ex <lb/>&longs;ubiecto & eo quod adiicitur veluti forma, fit vnum per &longs;e, quod e&longs;t ab&longs;olutè &longs;ubiectum ex ge­<lb/>mina parte con&longs;titutum ex materia nimirum, & ratione con&longs;iderandi. </s> <s>Sed &longs;ubiectum per &longs;e e&longs;t <lb/>vnum, idem e&longs;t methodi finis, quippe cuius gratia c&ecedil;tera con&longs;iderantur, & ad quod referuntur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg443"></arrow.to.target><lb/>quod accidens e&longs;&longs;e non pote&longs;t. </s> <s>Tertiò non nece&longs;&longs;arium, quòd omnia principia &longs;ubalternæ re&longs;ol­<lb/>uantur in alia &longs;uperiora principia. </s> <s>proptereà quòd &longs;unt ea principia, vel complexa, vel incom­<lb/>plexa. </s> <s>atque incomplexa quidem à nullo demon&longs;trantur, & eadem &longs;unt in &longs;ubalterna & &longs;ubal­<lb/>ternante, vt linea, quadratum & huiu&longs;modi. </s> <s>quòd &longs;i complexa fuerint, non videtur negare Ari­<lb/>&longs;toteles <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> fieri po&longs;&longs;e, vt ex ei&longs;dem principi aliquid demon&longs;tretur in &longs;ubalterna quod demon&longs;tra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg443"></arrow.to.target><lb/>quod accidens e&longs;&longs;e non pote&longs;t. </s> <s>Tertiò non nece&longs;&longs;arium, quòd omnia principia &longs;ubalternæ re&longs;ol­<lb/>uantur in alia &longs;uperiora principia. </s> <s>proptereà quòd &longs;unt ea principia, vel complexa, vel incom­<lb/>plexa. </s> <s>atque incomplexa quidem à nullo demon&longs;trantur, & eadem &longs;unt in &longs;ubalterna & &longs;ubal­<lb/>ternante, vt linea, quadratum & huiu&longs;modi. </s> <s>quòd &longs;i complexa fuerint, non videtur negare Ari­<lb/>&longs;toteles <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> fieri po&longs;&longs;e, vt ex ei&longs;dem principi aliquid demon&longs;tretur in &longs;ubalterna quod demon&longs;tra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg444"></arrow.to.target><lb/>tum fuit in <expan abbr="&longs;ubalternãte">&longs;ubalternante</expan>. </s> <s>ita enim &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles, <foreign lang="greek">a)ll' e)c w(_n h/ deiknut ai/ ti\ peri\ w_n h/gewme­<lb/>tria e)/stin, h)/ a(\ e)k tw_n a)utw_n deiknutai th_| gewmetria, w/spe/r ta\ o)ptika\</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c enim interrogatio <lb/>geometrica e&longs;t, “quæ e&longs;t ex iis principiis ex quibus aliquid o&longs;tenditur, quod ad geometriam perti­<lb/>net, aut illa quæ ex ei&longs;dem, ex quibus aliquid in geometria demon&longs;tratur. </s> <s>cuiu&longs;modi &longs;unt optica <lb/>qua&longs;i eadem accipiantur ad probandum geometrica & optica theoremata.” Quocirca viri præ­<lb/>&longs;tanti&longs;simi veterum via relicta non multis, &longs;ed vna tantum lege contenti fuerunt. </s> <s>ex iis enim ali­<lb/>qui ex &longs;olo tran&longs;itu de genere in genus & &longs;ubalternationem effici voluerunt. </s> <s>tamet&longs;i iam tribus <lb/>modis fieri cen&longs;uêre. </s> <s>Vel, quia <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> transferatur; ea verò transfertur, vel vbi maior vnius <lb/>demon&longs;trationis propo&longs;itio &longs;umatur in duabus &longs;cientijs. </s> <s>vel <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> vnius ab alia probetur. | <arrow.to.target n="marg444"></arrow.to.target><lb/>tum fuit in <expan abbr="&longs;ubalternãte">&longs;ubalternante</expan>. </s> <s>ita enim &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles, <foreign lang="greek">a)ll' e)c w(=n h/ deiknut ai/ ti\ peri\ w=n h/gewme­<lb/>tria e)/stin, h)/ a(\ e)k tw=n a)utw=n deiknutai th=| gewmetria, w/spe/r ta\ o)ptika\</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c enim interrogatio <lb/>geometrica e&longs;t, “quæ e&longs;t ex iis principiis ex quibus aliquid o&longs;tenditur, quod ad geometriam perti­<lb/>net, aut illa quæ ex ei&longs;dem, ex quibus aliquid in geometria demon&longs;tratur. </s> <s>cuiu&longs;modi &longs;unt optica <lb/>qua&longs;i eadem accipiantur ad probandum geometrica & optica theoremata.” Quocirca viri præ­<lb/>&longs;tanti&longs;simi veterum via relicta non multis, &longs;ed vna tantum lege contenti fuerunt. </s> <s>ex iis enim ali­<lb/>qui ex &longs;olo tran&longs;itu de genere in genus & &longs;ubalternationem effici voluerunt. </s> <s>tamet&longs;i iam tribus <lb/>modis fieri cen&longs;uêre. </s> <s>Vel, quia <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> transferatur; ea verò transfertur, vel vbi maior vnius <lb/>demon&longs;trationis propo&longs;itio &longs;umatur in duabus &longs;cientijs. </s> <s>vel <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> vnius ab alia probetur. |
| <pb pagenum="47"/> | <pb pagenum="47"/> |
| <arrow.to.target n="marg445"></arrow.to.target><lb/>aut &longs;i adiiciatur aliqua conditio &longs;ubiecto &longs;uperioris. </s> <s>Ita vt non omnia hæc in &longs;ubalternatione <lb/>requirantur, &longs;ed vbi vna ex his conditionibus ad&longs;it, continuò &longs;ubalterna exi&longs;tat. </s> <s>Illud optimè, &longs;i <lb/>vna conditio &longs;it &longs;atis ne plures inculcentur. </s> <s>fru&longs;tra enim multa afferuntur, &longs;i vnum &longs;it &longs;atis. </s> <s>Nec <lb/>improbandum e&longs;t, non omnes &longs;imul requiri, cùm difficile &longs;it in vniuer&longs;is quas &longs;ubalternas dici­<lb/>mus, omnes has leges &longs;imul ob&longs;eruari. </s> <s>Cæterùm mihi videtur Ari&longs;toteles vnicam tantummodò <lb/>formulam tran&longs;itus indica&longs;&longs;e, videlicet, vbi eiu&longs;dem effectus, aut principij altera tradat quòd e&longs;t, <lb/>altera verò cur &longs;it. </s> <s>Adde quòd &longs;i phy&longs;icus o&longs;tendit e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias à materia liberas, &longs;iue &longs;int &longs;ub­<lb/>iectum primæ philo&longs;ophiæ, &longs;iue etiam principia, nil enim refert, immò magis idem efficietur. </s> <s>&longs;i <lb/>principia fuerint, quo principia &longs;ubiecto priora &longs;unt. </s> <s>prima philo&longs;ophia phy&longs;icæ &longs;ubalterna erit: <lb/>quod nefas e&longs;t. </s> <s>& quanquàm &longs;uprà negatum e&longs;t &longs;ubiectum po&longs;&longs;e probari; at id ip&longs;i non <expan abbr="viderãt">viderant</expan>; <lb/>nec probationum genera di&longs;tinguebant à viis in illa hypothe&longs;i. </s> <s>Quod &longs;i fortè probationem ex <lb/>cau&longs;sis accipi velint, nulla ex iis tribus &longs;cientiis, prima, &longs;cilicet philo&longs;ophia, naturali & mathema­<lb/>tica, &longs;ubalternæ locum occupabit, quod mihi &longs;at e&longs;t, illuc enim tendo, vt nullam ex his alteri &longs;ub­<lb/>alternam e&longs;&longs;e doceam. </s> <s>quippe quòd &longs;ingulæ ex his &longs;cientiis &longs;uas cau&longs;&longs;as impetrarint. </s> <s>atque illas <lb/>quidem ab&longs;olutè, vt nulla alterius auxilium imploret, quantum ad illud &longs;pectat, quòd rationem <lb/>&longs;ui &longs;ubiecti reddere valeat. </s> <s>Si verò continuum opponas, quod cum mathematicò &longs;ubiiciatur, à <lb/> | <arrow.to.target n="marg445"></arrow.to.target><lb/>aut &longs;i adiiciatur aliqua conditio &longs;ubiecto &longs;uperioris. </s> <s>Ita vt non omnia hæc in &longs;ubalternatione <lb/>requirantur, &longs;ed vbi vna ex his conditionibus ad&longs;it, continuò &longs;ubalterna exi&longs;tat. </s> <s>Illud optimè, &longs;i <lb/>vna conditio &longs;it &longs;atis ne plures inculcentur. </s> <s>fru&longs;tra enim multa afferuntur, &longs;i vnum &longs;it &longs;atis. </s> <s>Nec <lb/>improbandum e&longs;t, non omnes &longs;imul requiri, cùm difficile &longs;it in vniuer&longs;is quas &longs;ubalternas dici­<lb/>mus, omnes has leges &longs;imul ob&longs;eruari. </s> <s>Cæterùm mihi videtur Ari&longs;toteles vnicam tantummodò <lb/>formulam tran&longs;itus indica&longs;&longs;e, videlicet, vbi eiu&longs;dem effectus, aut principij altera tradat quòd e&longs;t, <lb/>altera verò cur &longs;it. </s> <s>Adde quòd &longs;i phy&longs;icus o&longs;tendit e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias à materia liberas, &longs;iue &longs;int &longs;ub­<lb/>iectum primæ philo&longs;ophiæ, &longs;iue etiam principia, nil enim refert, immò magis idem efficietur. </s> <s>&longs;i <lb/>principia fuerint, quo principia &longs;ubiecto priora &longs;unt. </s> <s>prima philo&longs;ophia phy&longs;icæ &longs;ubalterna erit: <lb/>quod nefas e&longs;t. </s> <s>& quanquàm &longs;uprà negatum e&longs;t &longs;ubiectum po&longs;&longs;e probari; at id ip&longs;i non <expan abbr="viderãt">viderant</expan>; <lb/>nec probationum genera di&longs;tinguebant à viis in illa hypothe&longs;i. </s> <s>Quod &longs;i fortè probationem ex <lb/>cau&longs;sis accipi velint, nulla ex iis tribus &longs;cientiis, prima, &longs;cilicet philo&longs;ophia, naturali & mathema­<lb/>tica, &longs;ubalternæ locum occupabit, quod mihi &longs;at e&longs;t, illuc enim tendo, vt nullam ex his alteri &longs;ub­<lb/>alternam e&longs;&longs;e doceam. </s> <s>quippe quòd &longs;ingulæ ex his &longs;cientiis &longs;uas cau&longs;&longs;as impetrarint. </s> <s>atque illas <lb/>quidem ab&longs;olutè, vt nulla alterius auxilium imploret, quantum ad illud &longs;pectat, quòd rationem <lb/>&longs;ui &longs;ubiecti reddere valeat. </s> <s>Si verò continuum opponas, quod cum mathematicò &longs;ubiiciatur, à <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg446"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;ico tractatur accurati&longs;simè; re&longs;pondebo continuum vtriu&longs;que &longs;cientiæ proprium e&longs;&longs;e & ab <lb/>vtroque vt &longs;ui ip&longs;ius proprium e&longs;t explicari, neque enim reddit rationem phy&longs;icus eius quanti <lb/>quod e&longs;t &longs;eparatum à materia &longs;en&longs;ili, cuiu&longs;modi accipitur à mathematico: &longs;ed reddit rationem <lb/>phy&longs;icus eorum quæ in&longs;unt in corpore c&ecedil;le&longs;ti quod ab A&longs;tronomo &longs;pectatur, quia vtrobique c&ecedil;­<lb/>lum cum accidentibus &longs;en&longs;ilibus accipitur, & eorum quæ con&longs;iderat medicus, quandò vtrique in <lb/>&longs;en&longs;ilium tractatione occupantur. </s> <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo mathematicus eorum reddit cau&longs;&longs;am quæ <lb/>docet opticus. </s> <s>&longs;iquidem vtrique lineam mathematicam explorant. </s> <s>Quòd &longs;i has tres principes <lb/>&longs;cientias exceperis, difficilè e&longs;t negare id e&longs;&longs;e commune omnibus &longs;ubalternis. </s> <s>omnes enim <expan abbr="tractãt">tractant</expan> <lb/>res &longs;en&longs;iles, aut mathematicas, aut etiam primæ philo&longs;ophiæ, quarum principia &longs;impliciter à pri­<lb/>mis illis &longs;cientiis exponuntur. </s> <s>Neque mihi &longs;ingulare videtur, immò commune, &longs;ubiecto &longs;ubalter­<lb/>nantis addi aliquam conditionem in &longs;ubalterna; &longs;ed hoc nece&longs;&longs;arium e&longs;t, mea quidem &longs;ententia: <lb/>&longs;iquidem res &longs;impliciter à tribus illis &longs;cientiis tractantur, à c&ecedil;teris cum aliqua conditione, &longs;iue ea <lb/>&longs;it conditio contrahens &longs;ubiectum &longs;uperioris ad pauciora &longs;ubiecta, &longs;iue etiam &longs;it modus quo non <lb/>res ip&longs;a, &longs;ed rei notio re&longs;tringitur. </s> <s>Attulerunt & vnicam alij conditionem, nimirum, &longs;i altera rem <lb/> | <arrow.to.target n="marg446"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;ico tractatur accurati&longs;simè; re&longs;pondebo continuum vtriu&longs;que &longs;cientiæ proprium e&longs;&longs;e & ab <lb/>vtroque vt &longs;ui ip&longs;ius proprium e&longs;t explicari, neque enim reddit rationem phy&longs;icus eius quanti <lb/>quod e&longs;t &longs;eparatum à materia &longs;en&longs;ili, cuiu&longs;modi accipitur à mathematico: &longs;ed reddit rationem <lb/>phy&longs;icus eorum quæ in&longs;unt in corpore c&ecedil;le&longs;ti quod ab A&longs;tronomo &longs;pectatur, quia vtrobique c&ecedil;­<lb/>lum cum accidentibus &longs;en&longs;ilibus accipitur, & eorum quæ con&longs;iderat medicus, quandò vtrique in <lb/>&longs;en&longs;ilium tractatione occupantur. </s> <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo mathematicus eorum reddit cau&longs;&longs;am quæ <lb/>docet opticus. </s> <s>&longs;iquidem vtrique lineam mathematicam explorant. </s> <s>Quòd &longs;i has tres principes <lb/>&longs;cientias exceperis, difficilè e&longs;t negare id e&longs;&longs;e commune omnibus &longs;ubalternis. </s> <s>omnes enim <expan abbr="tractãt">tractant</expan> <lb/>res &longs;en&longs;iles, aut mathematicas, aut etiam primæ philo&longs;ophiæ, quarum principia &longs;impliciter à pri­<lb/>mis illis &longs;cientiis exponuntur. </s> <s>Neque mihi &longs;ingulare videtur, immò commune, &longs;ubiecto &longs;ubalter­<lb/>nantis addi aliquam conditionem in &longs;ubalterna; &longs;ed hoc nece&longs;&longs;arium e&longs;t, mea quidem &longs;ententia: <lb/>&longs;iquidem res &longs;impliciter à tribus illis &longs;cientiis tractantur, à c&ecedil;teris cum aliqua conditione, &longs;iue ea <lb/>&longs;it conditio contrahens &longs;ubiectum &longs;uperioris ad pauciora &longs;ubiecta, &longs;iue etiam &longs;it modus quo non <lb/>res ip&longs;a, &longs;ed rei notio re&longs;tringitur. </s> <s>Attulerunt & vnicam alij conditionem, nimirum, &longs;i altera rem <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HOC, quod à nobis in pr&ecedil;&longs;entia ve&longs;tigandum e&longs;t, altius aliquantò repetetur, propter <expan abbr="frequ&etilde;-tem">frequen­<lb/>tem</expan> eorum v&longs;um quæ ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> propo&longs;iti &longs;olent a&longs;&longs;umi in vniuer&longs;a philo&longs;ophia Pe­<lb/>ripatetica, <expan abbr="horũ">horum</expan> verò <expan abbr="aptũ">aptum</expan> <expan abbr="exordiũ">exordium</expan> fuerit, &longs;i res ip&longs;as in &longs;uas partes di&longs;tribuamus, quatenus <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <lb/> | <s>HOC, quod à nobis in pr&ecedil;&longs;entia ve&longs;tigandum e&longs;t, altius aliquantò repetetur, propter <expan abbr="frequ&etilde;-tem">frequen­<lb/>tem</expan> eorum v&longs;um quæ ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> propo&longs;iti &longs;olent a&longs;&longs;umi in vniuer&longs;a philo&longs;ophia Pe­<lb/>ripatetica, <expan abbr="horũ">horum</expan> verò <expan abbr="aptũ">aptum</expan> <expan abbr="exordiũ">exordium</expan> fuerit, &longs;i res ip&longs;as in &longs;uas partes di&longs;tribuamus, quatenus <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg470"></arrow.to.target><lb/>re&longs;piciunt. </s> <s>Verumenimuerò <expan abbr="cũ">cum</expan> omnis perceptio fiat, propter <expan abbr="conuenientiã">conuenientiam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan>, <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> <lb/>& <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> quæ inter res intelligendas & <expan abbr="intelligent&etilde;">intelligentem</expan> <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> intercedit (talis e&longs;t actus pote <lb/><expan abbr="&longs;tatis&qacute;">&longs;tatisque</expan>. </s> <s>conditio <expan abbr="quorũ">quorum</expan> alterum intelligenda imitantur, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò mens, quæ intelligere pote&longs;t) <lb/>ergo quot erunt differentiæ <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="intelligendarũ">intelligendarum</expan>, tot quoque <expan abbr="intelligentiũ">intelligentium</expan> <expan abbr="facultatũ">facultatum</expan> <expan abbr="differ&etilde;ti&ecedil;">differenti&ecedil;</expan> &longs;int, <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Et quanquàm res aut &longs;en&longs;u, aut mente cogno&longs;cuntur, omi&longs;sis &longs;en&longs;ilibus qu&ecedil; <expan abbr="nullũ">nullum</expan> me­<lb/>thodi &longs;tudium po&longs;tulant, de intelligendis agamus. </s> <s>Hæc &longs;anè aut nece&longs;&longs;aria &longs;unt, & habent princi­<lb/>pia quæ aliter &longs;e habere non contingit, aut variari po&longs;&longs;unt. </s> <s>ex quo efficitur, vt etiam intelligentis <lb/>animæ facultas &longs;it duplex, altera quæ in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> nece&longs;&longs;ariarum <expan abbr="intellig&etilde;tia">intelligentia</expan> ver&longs;atur, atque altera qu&ecedil; <lb/>mutabilia concipit. </s> <s>de po&longs;tremis hi&longs;ce exi&longs;tit opinio. </s> <s>C&ecedil;terùm ea quæ aliter eueniunt, aut con&longs;ide­<lb/>rantur vt talem habent naturam, aut quo pacto pertinent ad nos & in no&longs;tra manu &longs;unt. </s> <s>prior il­<lb/>la animaduer&longs;io &longs;oli opinioni relinquitur, <expan abbr="de&qacute;">deque</expan>. </s> <s>iis nulla, neque &longs;cientia, neque ars exi&longs;tit. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Po­<lb/> | <arrow.to.target n="marg470"></arrow.to.target><lb/>re&longs;piciunt. </s> <s>Verumenimuerò <expan abbr="cũ">cum</expan> omnis perceptio fiat, propter <expan abbr="conuenientiã">conuenientiam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan>, <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> <lb/>& <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> quæ inter res intelligendas & <expan abbr="intelligent&etilde;">intelligentem</expan> <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> intercedit (talis e&longs;t actus pote <lb/><expan abbr="&longs;tatis&qacute;">&longs;tatisque</expan>. </s> <s>conditio <expan abbr="quorũ">quorum</expan> alterum intelligenda imitantur, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò mens, quæ intelligere pote&longs;t) <lb/>ergo quot erunt differentiæ <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="intelligendarũ">intelligendarum</expan>, tot quoque <expan abbr="intelligentiũ">intelligentium</expan> <expan abbr="facultatũ">facultatum</expan> <expan abbr="differ&etilde;ti&ecedil;">differenti&ecedil;</expan> &longs;int, <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Et quanquàm res aut &longs;en&longs;u, aut mente cogno&longs;cuntur, omi&longs;sis &longs;en&longs;ilibus qu&ecedil; <expan abbr="nullũ">nullum</expan> me­<lb/>thodi &longs;tudium po&longs;tulant, de intelligendis agamus. </s> <s>Hæc &longs;anè aut nece&longs;&longs;aria &longs;unt, & habent princi­<lb/>pia quæ aliter &longs;e habere non contingit, aut variari po&longs;&longs;unt. </s> <s>ex quo efficitur, vt etiam intelligentis <lb/>animæ facultas &longs;it duplex, altera quæ in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> nece&longs;&longs;ariarum <expan abbr="intellig&etilde;tia">intelligentia</expan> ver&longs;atur, atque altera qu&ecedil; <lb/>mutabilia concipit. </s> <s>de po&longs;tremis hi&longs;ce exi&longs;tit opinio. </s> <s>C&ecedil;terùm ea quæ aliter eueniunt, aut con&longs;ide­<lb/>rantur vt talem habent naturam, aut quo pacto pertinent ad nos & in no&longs;tra manu &longs;unt. </s> <s>prior il­<lb/>la animaduer&longs;io &longs;oli opinioni relinquitur, <expan abbr="de&qacute;">deque</expan>. </s> <s>iis nulla, neque &longs;cientia, neque ars exi&longs;tit. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Po­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg471"></arrow.to.target><lb/>&longs;teriorum aliquæ &longs;ub effectionem cadunt, ide&longs;t, relinquunt ex operatione opus aliquod perma­<lb/>nens, vt ædificium & nauem quæ Græci <foreign lang="greek">poihta\</foreign> vocant, aliquæ actionem &longs;olam continent, <lb/>nihil ex actione &longs;uper&longs;tes habent, hæc Græci <foreign lang="greek">prakta\</foreign> dicunt. </s> <s>quorum item duo genera &longs;unt, vel <lb/>enim à con&longs;ilio pendent, & attenditur <foreign lang="greek">proairesi_s</foreign>, vnde boni maliúe iudicamur, vel nulla con&longs;i­ | <arrow.to.target n="marg471"></arrow.to.target><lb/>&longs;teriorum aliquæ &longs;ub effectionem cadunt, ide&longs;t, relinquunt ex operatione opus aliquod perma­<lb/>nens, vt ædificium & nauem quæ Græci <foreign lang="greek">poihta\</foreign> vocant, aliquæ actionem &longs;olam continent, <lb/>nihil ex actione &longs;uper&longs;tes habent, hæc Græci <foreign lang="greek">prakta\</foreign> dicunt. </s> <s>quorum item duo genera &longs;unt, vel <lb/>enim à con&longs;ilio pendent, & attenditur <foreign lang="greek">proairesi=s</foreign>, vnde boni maliúe iudicamur, vel nulla con&longs;i­ |
| <pb pagenum="50"/>lij ratio habetur, &longs;ed finis qui voluptas e&longs;t. </s> <s>in his, cùm agendi ratio &longs;olo opere excepto &longs;it eadem <lb/> | <pb pagenum="50"/>lij ratio habetur, &longs;ed finis qui voluptas e&longs;t. </s> <s>in his, cùm agendi ratio &longs;olo opere excepto &longs;it eadem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg472"></arrow.to.target><lb/>atque in aliis qu&ecedil; opus relinquunt, neque enim deliberant quid ex quo agendum, &longs;ed hoc ex hoc <lb/>efficiunt nece&longs;&longs;ariò, &longs;i finem con&longs;equi volunt, & ab illis non con&longs;ilium &longs;olum, &longs;ed actio de&longs;idera­<lb/>tur; ad eam mentis partem hæc relegantur quæ tractat illa quorum finis e&longs;t opus. </s> <s>aliæ practicæ <lb/>nuncupantur. </s> <s>Itaque tres habitus mentis exi&longs;tunt, vnus practicus, alter artificio&longs;us. </s> <s>po&longs;tremus <lb/>contemplans qui &longs;i principiorum e&longs;t aut ea &longs;olum concipit & e&longs;t propriè mens, aut illa contem­<lb/>platur & euoluit, & &longs;ic e&longs;t &longs;apientia. </s> <s>aut contemplatur conclu&longs;iones ex principiis, & e&longs;t &longs;cientia. <lb/></s> <s>Mens propriè vtriu&longs;que principium e&longs;t & pari cum illis gradu procedit, vt &longs;cientiæ <expan abbr="principiũ">principium</expan> ad <lb/>&longs;cientiam referatur, & principium &longs;apientiæ ad &longs;apientiam, quandò principiorum <expan abbr="cõ&longs;ideratio">con&longs;ideratio</expan> ad <lb/>eandem pertinet methodum cuius principia &longs;unt. </s> <s>quare etiam dimi&longs;&longs;amente quæ e&longs;t comprehen­<lb/>&longs;io pura principiorum, de &longs;apientia <expan abbr="&longs;cientia&qacute;">&longs;cientiaque</expan>. </s> <s>di&longs;putemus quas item, quòd in con&longs;titutione me­<lb/>thodi &longs;imiles &longs;unt, vtra&longs;que communibus regulis metiemur. </s> <s>Porrò <expan abbr="cõtemplari">contemplari</expan> nil aliud e&longs;t quàm <lb/>rerum e&longs;&longs;entias explorare, cau&longs;&longs;as perquirere & veritatem propter &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dam">expetendam</expan>, per &longs;e & liberè, <lb/>non ad alterius v&longs;um inuenire. </s> <s>Tamet&longs;i genus hoc cognitionis omnes omnium <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas per­<lb/>uagatur. </s> <s>&longs;iquidem omnia per &longs;eip&longs;a, aut quàm ad v&longs;um <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> applicentur, <expan abbr="cõtemplationi">contemplationi</expan> &longs;ubii­<lb/>ciantur. </s> <s>& prius hoc in contemplationem cecidi&longs;&longs;e oportet, quàm nos moueat ad agendum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Sic <lb/> | <arrow.to.target n="marg472"></arrow.to.target><lb/>atque in aliis qu&ecedil; opus relinquunt, neque enim deliberant quid ex quo agendum, &longs;ed hoc ex hoc <lb/>efficiunt nece&longs;&longs;ariò, &longs;i finem con&longs;equi volunt, & ab illis non con&longs;ilium &longs;olum, &longs;ed actio de&longs;idera­<lb/>tur; ad eam mentis partem hæc relegantur quæ tractat illa quorum finis e&longs;t opus. </s> <s>aliæ practicæ <lb/>nuncupantur. </s> <s>Itaque tres habitus mentis exi&longs;tunt, vnus practicus, alter artificio&longs;us. </s> <s>po&longs;tremus <lb/>contemplans qui &longs;i principiorum e&longs;t aut ea &longs;olum concipit & e&longs;t propriè mens, aut illa contem­<lb/>platur & euoluit, & &longs;ic e&longs;t &longs;apientia. </s> <s>aut contemplatur conclu&longs;iones ex principiis, & e&longs;t &longs;cientia. <lb/></s> <s>Mens propriè vtriu&longs;que principium e&longs;t & pari cum illis gradu procedit, vt &longs;cientiæ <expan abbr="principiũ">principium</expan> ad <lb/>&longs;cientiam referatur, & principium &longs;apientiæ ad &longs;apientiam, quandò principiorum <expan abbr="cõ&longs;ideratio">con&longs;ideratio</expan> ad <lb/>eandem pertinet methodum cuius principia &longs;unt. </s> <s>quare etiam dimi&longs;&longs;amente quæ e&longs;t comprehen­<lb/>&longs;io pura principiorum, de &longs;apientia <expan abbr="&longs;cientia&qacute;">&longs;cientiaque</expan>. </s> <s>di&longs;putemus quas item, quòd in con&longs;titutione me­<lb/>thodi &longs;imiles &longs;unt, vtra&longs;que communibus regulis metiemur. </s> <s>Porrò <expan abbr="cõtemplari">contemplari</expan> nil aliud e&longs;t quàm <lb/>rerum e&longs;&longs;entias explorare, cau&longs;&longs;as perquirere & veritatem propter &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dam">expetendam</expan>, per &longs;e & liberè, <lb/>non ad alterius v&longs;um inuenire. </s> <s>Tamet&longs;i genus hoc cognitionis omnes omnium <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas per­<lb/>uagatur. </s> <s>&longs;iquidem omnia per &longs;eip&longs;a, aut quàm ad v&longs;um <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> applicentur, <expan abbr="cõtemplationi">contemplationi</expan> &longs;ubii­<lb/>ciantur. </s> <s>& prius hoc in contemplationem cecidi&longs;&longs;e oportet, quàm nos moueat ad agendum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Sic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg473"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg473"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg474"></arrow.to.target><lb/>& caduca & contingentia &longs;ubiacent contemplationi, <expan abbr="de&qacute;">deque</expan>. </s> <s>illis philo&longs;ophia exi&longs;tet, quia &longs;ic etiam <lb/>nece&longs;sitatem quandam præ&longs;eferunt. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> tamen cùm ea qu&ecedil; contemplati &longs;umus, ad v&longs;um <expan abbr="traduc&etilde;da">traducenda</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg474"></arrow.to.target><lb/>& caduca & contingentia &longs;ubiacent contemplationi, <expan abbr="de&qacute;">deque</expan>. </s> <s>illis philo&longs;ophia exi&longs;tet, quia &longs;ic etiam <lb/>nece&longs;sitatem quandam præ&longs;eferunt. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> tamen cùm ea qu&ecedil; contemplati &longs;umus, ad v&longs;um <expan abbr="traduc&etilde;da">traducenda</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg475"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, philo&longs;ophia &longs;e&longs;e tenet in ijs quæ agi po&longs;&longs;unt <expan abbr="faci&etilde;da">facienda</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> vilia re&longs;puit, nec libero homine <lb/>digna. </s> <s>Quocirca animi perfectio, non &longs;ine optima cau&longs;&longs;a philo&longs;ophia perhibetur. </s> <s>Nam tùm res <lb/>perfecta exi&longs;timatur, vbi &longs;it idonea fungi munerib. illis ad quæ in&longs;tituta e&longs;t à natura velut equus, <lb/>cum à domitore factus idoneus e&longs;t ad vehendum placidè &longs;e&longs;&longs;orem, & ad currendum, aut certan­<lb/>dum & domus, &longs;i commodè inhabitari queat. </s> <s>huius enim rei gratia exædificata e&longs;t. </s> <s>&longs;ic homo per­<lb/>fectus e&longs;t, po&longs;tquàm ea præ&longs;tare pote&longs;t quæ hominis propria &longs;unt & quorum gratia producitur à <lb/>natura. </s> <s>Atqui duo &longs;unt in homine principia, mens & appetitus. </s> <s>atque hic quidem homini datus <lb/>e&longs;t, vt bona per&longs;equatur, mala declinet: illa verò vt <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas percipiat, & agenda fugiendaúe <lb/>præ&longs;cribat. </s> <s>Hominis ergo perfectio po&longs;ita erit in eo, vt bona per&longs;equi, mala autem vitare con&longs;ue­<lb/>&longs;cat, & <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas optimè &longs;crutetur. </s> <s><expan abbr="primũ">primum</expan> agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, quòd Græci dixerunt <foreign lang="greek">prai\ttein</foreign>, <lb/>alterum contemplando, quod ijdem appellarunt <foreign lang="greek">qewrei)/n</foreign>. </s> <s>Hæc officia &longs;ola homine libero digna <lb/>reputarunt, & ad ea prærogatiuam philo&longs;ophia pertinere voluerunt. </s> <s>&longs;iquidem ab hi&longs;ce duobus <lb/> | <arrow.to.target n="marg475"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, philo&longs;ophia &longs;e&longs;e tenet in ijs quæ agi po&longs;&longs;unt <expan abbr="faci&etilde;da">facienda</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> vilia re&longs;puit, nec libero homine <lb/>digna. </s> <s>Quocirca animi perfectio, non &longs;ine optima cau&longs;&longs;a philo&longs;ophia perhibetur. </s> <s>Nam tùm res <lb/>perfecta exi&longs;timatur, vbi &longs;it idonea fungi munerib. illis ad quæ in&longs;tituta e&longs;t à natura velut equus, <lb/>cum à domitore factus idoneus e&longs;t ad vehendum placidè &longs;e&longs;&longs;orem, & ad currendum, aut certan­<lb/>dum & domus, &longs;i commodè inhabitari queat. </s> <s>huius enim rei gratia exædificata e&longs;t. </s> <s>&longs;ic homo per­<lb/>fectus e&longs;t, po&longs;tquàm ea præ&longs;tare pote&longs;t quæ hominis propria &longs;unt & quorum gratia producitur à <lb/>natura. </s> <s>Atqui duo &longs;unt in homine principia, mens & appetitus. </s> <s>atque hic quidem homini datus <lb/>e&longs;t, vt bona per&longs;equatur, mala declinet: illa verò vt <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas percipiat, & agenda fugiendaúe <lb/>præ&longs;cribat. </s> <s>Hominis ergo perfectio po&longs;ita erit in eo, vt bona per&longs;equi, mala autem vitare con&longs;ue­<lb/>&longs;cat, & <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas optimè &longs;crutetur. </s> <s><expan abbr="primũ">primum</expan> agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, quòd Græci dixerunt <foreign lang="greek">prai\ttein</foreign>, <lb/>alterum contemplando, quod ijdem appellarunt <foreign lang="greek">qewrei)/n</foreign>. </s> <s>Hæc officia &longs;ola homine libero digna <lb/>reputarunt, & ad ea prærogatiuam philo&longs;ophia pertinere voluerunt. </s> <s>&longs;iquidem ab hi&longs;ce duobus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg476"></arrow.to.target><lb/>officiis extitit duplex philo&longs;ophandi genus, alterum quod appellatur practicum, atque alterum, <lb/>quod dicitur contemplans, quod per habitus illos pertinet qui &longs;cientiæ vocantur. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur hoc <lb/>philo&longs;ophandi genus, in rerum naturis & e&longs;&longs;entiis explorandis <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> &longs;it, planum e&longs;t, quòd quot <lb/>erunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiarũ">e&longs;&longs;entiarum</expan> genera, totidem quoque habitus <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, &longs;iue &longs;cientias e&longs;&longs;e oportet. </s> <s>quandò <lb/>habitus ex fine & obiecta &longs;pecie di&longs;tinguuntur. </s> <s>At verò rerum <expan abbr="definiendarũ">definiendarum</expan> & <expan abbr="quarũ">quarum</expan> definitio & <lb/>quid e&longs;t a&longs;signatur, aliæ ita cum corpore & materia &longs;en&longs;ili coniunctæ &longs;unt, vt &longs;ine illis neque con­<lb/>&longs;i&longs;tere, neque concipi queant, vt &longs;imum & ambulare, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> in altero nares, in altero crura conti­<lb/>nentur. </s> <s>Ali&ecedil; &longs;unt in materia, vt &longs;ine ip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;eruentur, veruntamen &longs;ine ip&longs;a intelligan­<lb/>tur, veluti <expan abbr="rectũ">rectum</expan> & curuum, quæ &longs;unt &longs;emper in ligno & lapide, nihilominus, non &longs;emper lapidi <lb/>lignoúe affiguntur; &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> corpore cogitantur à qualitatibus &longs;en&longs;ilibus ab&longs;oluto & citra <expan abbr="motũ">motum</expan> .i. <lb/></s> <s>non includunt <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, <expan abbr="&longs;olo&qacute;">&longs;oloque</expan>. </s> <s>interuallo <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> &longs;unt; <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teræ form&ecedil; <lb/>&longs;int, aut in certa materia, aut præ&longs;eferant <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, vt prim&ecedil; qualitates, aut certè <lb/>ratio agendi <expan abbr="pati&etilde;di&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>ip&longs;is &longs;upponatur, vt reliquis quæ ex primis qualitatib. oriuntur. </s> <s>Aliæ &longs;unt, <lb/>quæ <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> obtinent ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> materia <expan abbr="liberã">liberam</expan>. </s> <s>vt D. O. M. <expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur aliqua &longs;int quæ principia motus <lb/>in &longs;e contineant, motus verò <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;it natura. </s> <s>ex hoc &longs;cientia quæ in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> poni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg476"></arrow.to.target><lb/>officiis extitit duplex philo&longs;ophandi genus, alterum quod appellatur practicum, atque alterum, <lb/>quod dicitur contemplans, quod per habitus illos pertinet qui &longs;cientiæ vocantur. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur hoc <lb/>philo&longs;ophandi genus, in rerum naturis & e&longs;&longs;entiis explorandis <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> &longs;it, planum e&longs;t, quòd quot <lb/>erunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiarũ">e&longs;&longs;entiarum</expan> genera, totidem quoque habitus <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, &longs;iue &longs;cientias e&longs;&longs;e oportet. </s> <s>quandò <lb/>habitus ex fine & obiecta &longs;pecie di&longs;tinguuntur. </s> <s>At verò rerum <expan abbr="definiendarũ">definiendarum</expan> & <expan abbr="quarũ">quarum</expan> definitio & <lb/>quid e&longs;t a&longs;signatur, aliæ ita cum corpore & materia &longs;en&longs;ili coniunctæ &longs;unt, vt &longs;ine illis neque con­<lb/>&longs;i&longs;tere, neque concipi queant, vt &longs;imum & ambulare, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> in altero nares, in altero crura conti­<lb/>nentur. </s> <s>Ali&ecedil; &longs;unt in materia, vt &longs;ine ip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;eruentur, veruntamen &longs;ine ip&longs;a intelligan­<lb/>tur, veluti <expan abbr="rectũ">rectum</expan> & curuum, quæ &longs;unt &longs;emper in ligno & lapide, nihilominus, non &longs;emper lapidi <lb/>lignoúe affiguntur; &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> corpore cogitantur à qualitatibus &longs;en&longs;ilibus ab&longs;oluto & citra <expan abbr="motũ">motum</expan> .i. <lb/></s> <s>non includunt <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, <expan abbr="&longs;olo&qacute;">&longs;oloque</expan>. </s> <s>interuallo <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> &longs;unt; <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teræ form&ecedil; <lb/>&longs;int, aut in certa materia, aut præ&longs;eferant <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, vt prim&ecedil; qualitates, aut certè <lb/>ratio agendi <expan abbr="pati&etilde;di&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>ip&longs;is &longs;upponatur, vt reliquis quæ ex primis qualitatib. oriuntur. </s> <s>Aliæ &longs;unt, <lb/>quæ <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> obtinent ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> materia <expan abbr="liberã">liberam</expan>. </s> <s>vt D. O. M. <expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur aliqua &longs;int quæ principia motus <lb/>in &longs;e contineant, motus verò <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;it natura. </s> <s>ex hoc &longs;cientia quæ in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> poni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg477"></arrow.to.target><lb/>tur, appellatur naturalis, quæ verò tractat res quæ &longs;ine motu <expan abbr="cõcipi">concipi</expan> po&longs;&longs;unt, dicitur à certitudine <lb/>mathematica, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ea quæ &longs;ine motu concipiuntur in abaco de&longs;cribi & oculis &longs;ubijci po&longs;sint, <lb/><foreign lang="greek">maqei_n</foreign> enim idem valet àc videre; qu&ecedil; con&longs;iderat ea <expan abbr="quorũ">quorum</expan> e&longs;&longs;entia vel ratione, vel reip&longs;a &longs;epara­<lb/>tur à materia &longs;en&longs;ili, cuiu&longs;modi &longs;unt vniuer&longs;alia <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> & natura diuina à <expan abbr="rerũ">rerum</expan> gradu prima phi­<lb/>lo&longs;ophia, &longs;eu theologia; ab ordine doctrinæ po&longs;t naturalia vocatur. </s> <s>Eius methodi partes du&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> item ea quæ à materia &longs;en&longs;ili &longs;eparantur, vel vniuer&longs;alia &longs;unt quæ idcirco indiffe­<lb/>rentia dicuntur, vel ab omni concretione materiæ &longs;ecreta, vt Deus. </s> <s>cuius <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> <expan abbr="per&longs;equ&etilde;s">per&longs;equens</expan> <lb/>humana mens, & huc omnia <expan abbr="dirig&etilde;s">dirigens</expan> ex illius intelligentiæ præ&longs;cripto <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> di&longs;ponit. </s> <s>itaque duas <lb/>partes &longs;u&ecedil; methodi facit, <expan abbr="alterã">alteram</expan> quæ e&longs;t <foreign lang="greek">paraskeuh\</foreign> & apparatus qua exponitur, quid ip&longs;i conue­<lb/>niat, quatenus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio qu&ecedil; tractantur, habet <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> in c&ecedil;teras, atque <expan abbr="alterã">alteram</expan> qua res ip&longs;&ecedil; <expan abbr="iã">iam</expan> <lb/>explicantur. </s> <s>Mathematicæ multæ &longs;unt partes. </s> <s>Nam &longs;icut duplex e&longs;t genus quantitatis, <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <lb/>&longs;. </s> <s>& <expan abbr="di&longs;cretũ">di&longs;cretum</expan>, & vtrunque vel per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;ideratur">con&longs;ideratur</expan>, vel vt re&longs;picit aliud, &longs;ic per &longs;e geometria de conti­<lb/>nuo di&longs;&longs;erit, arithmetica de di&longs;creto. </s> <s>In &longs;en&longs;ilibus quantitas di&longs;creta ab harmonico &longs;pectatur, con­<lb/>tinua ab A&longs;trologo & optico. </s> <s>multas alias eius partes con&longs;ultò dimitto, <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> pr&ecedil;cipuis, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> | <arrow.to.target n="marg477"></arrow.to.target><lb/>tur, appellatur naturalis, quæ verò tractat res quæ &longs;ine motu <expan abbr="cõcipi">concipi</expan> po&longs;&longs;unt, dicitur à certitudine <lb/>mathematica, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ea quæ &longs;ine motu concipiuntur in abaco de&longs;cribi & oculis &longs;ubijci po&longs;sint, <lb/><foreign lang="greek">maqei=n</foreign> enim idem valet àc videre; qu&ecedil; con&longs;iderat ea <expan abbr="quorũ">quorum</expan> e&longs;&longs;entia vel ratione, vel reip&longs;a &longs;epara­<lb/>tur à materia &longs;en&longs;ili, cuiu&longs;modi &longs;unt vniuer&longs;alia <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> & natura diuina à <expan abbr="rerũ">rerum</expan> gradu prima phi­<lb/>lo&longs;ophia, &longs;eu theologia; ab ordine doctrinæ po&longs;t naturalia vocatur. </s> <s>Eius methodi partes du&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> item ea quæ à materia &longs;en&longs;ili &longs;eparantur, vel vniuer&longs;alia &longs;unt quæ idcirco indiffe­<lb/>rentia dicuntur, vel ab omni concretione materiæ &longs;ecreta, vt Deus. </s> <s>cuius <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> <expan abbr="per&longs;equ&etilde;s">per&longs;equens</expan> <lb/>humana mens, & huc omnia <expan abbr="dirig&etilde;s">dirigens</expan> ex illius intelligentiæ præ&longs;cripto <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> di&longs;ponit. </s> <s>itaque duas <lb/>partes &longs;u&ecedil; methodi facit, <expan abbr="alterã">alteram</expan> quæ e&longs;t <foreign lang="greek">paraskeuh\</foreign> & apparatus qua exponitur, quid ip&longs;i conue­<lb/>niat, quatenus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio qu&ecedil; tractantur, habet <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> in c&ecedil;teras, atque <expan abbr="alterã">alteram</expan> qua res ip&longs;&ecedil; <expan abbr="iã">iam</expan> <lb/>explicantur. </s> <s>Mathematicæ multæ &longs;unt partes. </s> <s>Nam &longs;icut duplex e&longs;t genus quantitatis, <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <lb/>&longs;. </s> <s>& <expan abbr="di&longs;cretũ">di&longs;cretum</expan>, & vtrunque vel per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;ideratur">con&longs;ideratur</expan>, vel vt re&longs;picit aliud, &longs;ic per &longs;e geometria de conti­<lb/>nuo di&longs;&longs;erit, arithmetica de di&longs;creto. </s> <s>In &longs;en&longs;ilibus quantitas di&longs;creta ab harmonico &longs;pectatur, con­<lb/>tinua ab A&longs;trologo & optico. </s> <s>multas alias eius partes con&longs;ultò dimitto, <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> pr&ecedil;cipuis, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> |
| <pb pagenum="51"/> | <pb pagenum="51"/> |
| <arrow.to.target n="marg478"></arrow.to.target><lb/>reliquæ nihil ad Ari&longs;totelem. </s> <s>Practicarum finis e&longs;t generatim bonum humanum cuius habitus <lb/>prudentia nominatur. </s> <s>eius verò tria &longs;unt membra &longs;icut etiam bonum humanum tres <expan abbr="cõtinet">continet</expan> ha­<lb/>bitudines, aut enim habenti ip&longs;i bonum e&longs;t, quod cùm ex a&longs;&longs;uetudine partum &longs;it <expan abbr="quã">quam</expan> Gr&ecedil;ci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/><foreign lang="greek">e)/qos, h)qiko\n</foreign> appellatur, aut e&longs;t bonum familiæ & <foreign lang="greek">tw_| o_ikw|</foreign>. </s> <s>cuius gubernatio dicitur œconomia, <lb/>à qua prudentia œconomica denominatur aut e&longs;t bonum reip. </s> <s>cuius gubernatio cùm politia dica­<lb/>tur à Gr&ecedil;cis etiam facultati & prudenti&ecedil; politic&ecedil; nomen dedit. </s> <s>H&ecedil;c ergo philo&longs;ophia &longs;pectat, qu&ecedil; <lb/>in &longs;e&longs;e rationem continet boni, quod agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & pulchri quòd contemplando accedit, <lb/>nihil infra ip&longs;a re&longs;piciens, qua&longs;i quicquid infra e&longs;t, &longs;eruile habendum &longs;it. </s> <s>Cùm tamen & &longs;&ecedil;pe de <lb/>artibus incidat &longs;ermo, in methodis Ari&longs;toteleis, aliqua de ip&longs;is vniuersè &longs;cribere placet qu&ecedil; <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <lb/>&longs;cilicet ad pr&ecedil;ceptoris no&longs;tri &longs;ententias illu&longs;trandas. </s> <s>Iam docuimus, vt in artibus illæ quoque re­<lb/>ponantur qu&ecedil; <expan abbr="nullũ">nullum</expan> opus ex operatione relinquunt, quòd non ex con&longs;ilio & electione <expan abbr="profici&longs;cã-tur">profici&longs;can­<lb/>tur</expan>, vt illæ quas practicas propriè dicimus. </s> <s>& quòd imitantur. </s> <s>artes operando, non con&longs;ultantes <lb/>quid ex quo agendum &longs;it, & &longs;i nihil ex operatione relinquunt, non ex eo na&longs;citur, quia &longs;int actio­<lb/>nes animi, ex eorum genere quas immanentes vocant; &longs;ed quòd in ea materia &longs;e exercent qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>retinet &longs;peciem impre&longs;&longs;am ab artifice, vt lignum retinet &longs;camni formam, exempli g. &longs;oni <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>e&longs;t aër, &longs;ed eius &longs;pecies ex ab&longs;entia &longs;onantis euane&longs;cit. </s> <s>ita & motionis &longs;pecies quæ oritur ex arte <lb/> | <arrow.to.target n="marg478"></arrow.to.target><lb/>reliquæ nihil ad Ari&longs;totelem. </s> <s>Practicarum finis e&longs;t generatim bonum humanum cuius habitus <lb/>prudentia nominatur. </s> <s>eius verò tria &longs;unt membra &longs;icut etiam bonum humanum tres <expan abbr="cõtinet">continet</expan> ha­<lb/>bitudines, aut enim habenti ip&longs;i bonum e&longs;t, quod cùm ex a&longs;&longs;uetudine partum &longs;it <expan abbr="quã">quam</expan> Gr&ecedil;ci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/><foreign lang="greek">e)/qos, h)qiko\n</foreign> appellatur, aut e&longs;t bonum familiæ & <foreign lang="greek">tw=| o=ikw|</foreign>. </s> <s>cuius gubernatio dicitur œconomia, <lb/>à qua prudentia œconomica denominatur aut e&longs;t bonum reip. </s> <s>cuius gubernatio cùm politia dica­<lb/>tur à Gr&ecedil;cis etiam facultati & prudenti&ecedil; politic&ecedil; nomen dedit. </s> <s>H&ecedil;c ergo philo&longs;ophia &longs;pectat, qu&ecedil; <lb/>in &longs;e&longs;e rationem continet boni, quod agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & pulchri quòd contemplando accedit, <lb/>nihil infra ip&longs;a re&longs;piciens, qua&longs;i quicquid infra e&longs;t, &longs;eruile habendum &longs;it. </s> <s>Cùm tamen & &longs;&ecedil;pe de <lb/>artibus incidat &longs;ermo, in methodis Ari&longs;toteleis, aliqua de ip&longs;is vniuersè &longs;cribere placet qu&ecedil; <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <lb/>&longs;cilicet ad pr&ecedil;ceptoris no&longs;tri &longs;ententias illu&longs;trandas. </s> <s>Iam docuimus, vt in artibus illæ quoque re­<lb/>ponantur qu&ecedil; <expan abbr="nullũ">nullum</expan> opus ex operatione relinquunt, quòd non ex con&longs;ilio & electione <expan abbr="profici&longs;cã-tur">profici&longs;can­<lb/>tur</expan>, vt illæ quas practicas propriè dicimus. </s> <s>& quòd imitantur. </s> <s>artes operando, non con&longs;ultantes <lb/>quid ex quo agendum &longs;it, & &longs;i nihil ex operatione relinquunt, non ex eo na&longs;citur, quia &longs;int actio­<lb/>nes animi, ex eorum genere quas immanentes vocant; &longs;ed quòd in ea materia &longs;e exercent qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>retinet &longs;peciem impre&longs;&longs;am ab artifice, vt lignum retinet &longs;camni formam, exempli g. &longs;oni <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>e&longs;t aër, &longs;ed eius &longs;pecies ex ab&longs;entia &longs;onantis euane&longs;cit. </s> <s>ita & motionis &longs;pecies quæ oritur ex arte <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg479"></arrow.to.target><lb/>&longs;altandi, manet in ip&longs;a motione, & cum ip&longs;a tantum propagatur. </s> <s>itaque & mens qu&ecedil; in eiu&longs;modi <lb/>ver&longs;atur operationibus effectricis non autem practic&ecedil; nomine digna e&longs;t habita. </s> <s>Nunc eas multi­<lb/>fariam partiri philo&longs;ophi videntur. </s> <s>Primùm quidem ex modo quo finem &longs;uum <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan> po&longs;&longs;unt, <lb/>aut enim earum finis e&longs;t in facientis pote&longs;tate po&longs;itus, ita vt nunquàm artifex &longs;uo fine fru&longs;tretur, <lb/>&longs;i omnia aptè & appo&longs;itè fecerit, vt finem <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>. </s> <s>Sunt & artes quarum finis non ab artifice, <lb/>&longs;ed ab alio pendet, in quibus etiam magnam partem &longs;olet habere fortuna, has facultatis nomine <lb/>notare voluerunt, quia facultas incertum euentum præ&longs;eferat, & <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan>. </s> <s>& cùm incertos &longs;uc­<lb/>ce&longs;&longs;us habeant, locum dare <expan abbr="cõ&longs;ultationi">con&longs;ultationi</expan> videntur, qua vel &longs;ic vel aliter faciendum e&longs;&longs;e iudicetur, <lb/>vt propo&longs;ito fine potiantur, (&longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> re&longs;piciunt finem, licet ip&longs;um non &longs;emper a&longs;&longs;equi po&longs;sint) <lb/>à <expan abbr="cõiectura">coniectura</expan> coniectrices dictæ &longs;unt. </s> <s>tales &longs;unt Dialectica, Oratoria, Medicina, Nautica, Militaris. <lb/></s> <s>Proinde cùm finis in <expan abbr="earũ">earum</expan> pote&longs;tate non &longs;it, ab iis non &longs;olet finis, &longs;ed officium de&longs;iderati duntaxat. <lb/></s> <s>Secundò di&longs;tribuuntur artes ex modo faciendi. </s> <s>vt quamuis & marmorarius & lutarius & fu&longs;or <lb/>&longs;tatuam faciant, quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it idem omnium faciendi modus, artifices ijdem <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt. </s> <s>Non &longs;anè dico <lb/>eo&longs;dem non e&longs;&longs;e artifices, quòd <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> materiam non tractent: &longs;ed non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo. </s> <s>Nanque <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg479"></arrow.to.target><lb/>&longs;altandi, manet in ip&longs;a motione, & cum ip&longs;a tantum propagatur. </s> <s>itaque & mens qu&ecedil; in eiu&longs;modi <lb/>ver&longs;atur operationibus effectricis non autem practic&ecedil; nomine digna e&longs;t habita. </s> <s>Nunc eas multi­<lb/>fariam partiri philo&longs;ophi videntur. </s> <s>Primùm quidem ex modo quo finem &longs;uum <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan> po&longs;&longs;unt, <lb/>aut enim earum finis e&longs;t in facientis pote&longs;tate po&longs;itus, ita vt nunquàm artifex &longs;uo fine fru&longs;tretur, <lb/>&longs;i omnia aptè & appo&longs;itè fecerit, vt finem <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>. </s> <s>Sunt & artes quarum finis non ab artifice, <lb/>&longs;ed ab alio pendet, in quibus etiam magnam partem &longs;olet habere fortuna, has facultatis nomine <lb/>notare voluerunt, quia facultas incertum euentum præ&longs;eferat, & <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan>. </s> <s>& cùm incertos &longs;uc­<lb/>ce&longs;&longs;us habeant, locum dare <expan abbr="cõ&longs;ultationi">con&longs;ultationi</expan> videntur, qua vel &longs;ic vel aliter faciendum e&longs;&longs;e iudicetur, <lb/>vt propo&longs;ito fine potiantur, (&longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> re&longs;piciunt finem, licet ip&longs;um non &longs;emper a&longs;&longs;equi po&longs;sint) <lb/>à <expan abbr="cõiectura">coniectura</expan> coniectrices dictæ &longs;unt. </s> <s>tales &longs;unt Dialectica, Oratoria, Medicina, Nautica, Militaris. <lb/></s> <s>Proinde cùm finis in <expan abbr="earũ">earum</expan> pote&longs;tate non &longs;it, ab iis non &longs;olet finis, &longs;ed officium de&longs;iderati duntaxat. <lb/></s> <s>Secundò di&longs;tribuuntur artes ex modo faciendi. </s> <s>vt quamuis & marmorarius & lutarius & fu&longs;or <lb/>&longs;tatuam faciant, quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it idem omnium faciendi modus, artifices ijdem <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt. </s> <s>Non &longs;anè dico <lb/>eo&longs;dem non e&longs;&longs;e artifices, quòd <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> materiam non tractent: &longs;ed non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo. </s> <s>Nanque <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg480"></arrow.to.target><lb/>idem artifex e&longs;&longs;e pote&longs;t, qui fundendo &longs;tatuam facit ex auro & plumbo. </s> <s>Itaque notabat Galenus <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &ecedil;tatis &longs;u&ecedil; medicos qui <expan abbr="medicinã">medicinam</expan> &longs;ecarent in <expan abbr="totid&etilde;">totidem</expan> partes, quot &longs;unt corporis humani & <expan abbr="quidã">quidam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg480"></arrow.to.target><lb/>idem artifex e&longs;&longs;e pote&longs;t, qui fundendo &longs;tatuam facit ex auro & plumbo. </s> <s>Itaque notabat Galenus <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &ecedil;tatis &longs;u&ecedil; medicos qui <expan abbr="medicinã">medicinam</expan> &longs;ecarent in <expan abbr="totid&etilde;">totidem</expan> partes, quot &longs;unt corporis humani & <expan abbr="quidã">quidam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg481"></arrow.to.target><lb/>Rom&ecedil; e&longs;&longs;ent ocularij medici, nonnulli auricularij, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id ex artis natura cùm vna &longs;it <expan abbr="partiũ">partium</expan> <lb/><expan abbr="omniũ">omnium</expan> medicina: &longs;ed ex <expan abbr="cõmoditate">commoditate</expan> na&longs;cebatur. </s> <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eam artis <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> profiterentur è qua <lb/>victum &longs;ibi parare po&longs;&longs;e &longs;perarent, c&ecedil;teras negligebant. </s> <s>quòd &longs;i victui nece&longs;&longs;aria <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;uppedita&longs;&longs;et <lb/>ea portio medicin&ecedil;, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> euenire &longs;olebat in Gr&ecedil;cia, aut &longs;olum vertere cogebantur, aut <lb/>alias artis medic&ecedil; partes exercere. </s> <s>Tertiò vel artes materiam faciunt, vel parant, vel perficiunt id <lb/>quod natura <expan abbr="nõ">non</expan> potuit ab&longs;oluere, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> mini&longs;tr&ecedil; &longs;unt ad quas etiam referri dicimus organicas. <lb/></s> <s>faciunt <expan abbr="materiã">materiam</expan> figuli, dum lateres &ecedil;dificatori efficiunt, <expan abbr="materiã">materiam</expan> parant fabri qui <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> repurgant. <lb/></s> <s>ab&longs;oluunt ea qu&ecedil; natura pr&ecedil;&longs;tare non pote&longs;t, vt lanifices; mini&longs;trant, vel qu&ecedil; faciunt in&longs;trumenta. <lb/></s> <s>vt frenorum fabricatrix eque&longs;tri, vel qu&ecedil; impedimenta remouent, & applicant agentia principia <lb/>ad patientia. </s> <s>Quamobrem Medici clamant, Naturas e&longs;&longs;e <expan abbr="morborũ">morborum</expan> curatrices, modicos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> mini­<lb/>&longs;tros. </s> <s>Po&longs;tremò ex fine di&longs;tinguuntur. </s> <s>quòd variis modis ad humanos v&longs;us <expan abbr="accõmodentur">accommodentur</expan>. </s> <s>etenim <lb/>aut nece&longs;sitatis ergò operantur, aut <expan abbr="cõmodi">commodi</expan>, aut voluptatis. </s> <s>ex hoc ordine &longs;unt <foreign lang="greek">kosmhtikai\</foreign> dictæ, <lb/>ide&longs;t ornatrices & fortè <foreign lang="greek">memhtikai\</foreign>, i. </s> <s>imitatrices, vt poëtica. </s> <s>hæ qu&ecedil; in &longs;olam <expan abbr="voluptat&etilde;">voluptatem</expan> <expan abbr="collimãt">collimant</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg481"></arrow.to.target><lb/>Rom&ecedil; e&longs;&longs;ent ocularij medici, nonnulli auricularij, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id ex artis natura cùm vna &longs;it <expan abbr="partiũ">partium</expan> <lb/><expan abbr="omniũ">omnium</expan> medicina: &longs;ed ex <expan abbr="cõmoditate">commoditate</expan> na&longs;cebatur. </s> <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eam artis <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> profiterentur è qua <lb/>victum &longs;ibi parare po&longs;&longs;e &longs;perarent, c&ecedil;teras negligebant. </s> <s>quòd &longs;i victui nece&longs;&longs;aria <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;uppedita&longs;&longs;et <lb/>ea portio medicin&ecedil;, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> euenire &longs;olebat in Gr&ecedil;cia, aut &longs;olum vertere cogebantur, aut <lb/>alias artis medic&ecedil; partes exercere. </s> <s>Tertiò vel artes materiam faciunt, vel parant, vel perficiunt id <lb/>quod natura <expan abbr="nõ">non</expan> potuit ab&longs;oluere, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> mini&longs;tr&ecedil; &longs;unt ad quas etiam referri dicimus organicas. <lb/></s> <s>faciunt <expan abbr="materiã">materiam</expan> figuli, dum lateres &ecedil;dificatori efficiunt, <expan abbr="materiã">materiam</expan> parant fabri qui <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> repurgant. <lb/></s> <s>ab&longs;oluunt ea qu&ecedil; natura pr&ecedil;&longs;tare non pote&longs;t, vt lanifices; mini&longs;trant, vel qu&ecedil; faciunt in&longs;trumenta. <lb/></s> <s>vt frenorum fabricatrix eque&longs;tri, vel qu&ecedil; impedimenta remouent, & applicant agentia principia <lb/>ad patientia. </s> <s>Quamobrem Medici clamant, Naturas e&longs;&longs;e <expan abbr="morborũ">morborum</expan> curatrices, modicos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> mini­<lb/>&longs;tros. </s> <s>Po&longs;tremò ex fine di&longs;tinguuntur. </s> <s>quòd variis modis ad humanos v&longs;us <expan abbr="accõmodentur">accommodentur</expan>. </s> <s>etenim <lb/>aut nece&longs;sitatis ergò operantur, aut <expan abbr="cõmodi">commodi</expan>, aut voluptatis. </s> <s>ex hoc ordine &longs;unt <foreign lang="greek">kosmhtikai\</foreign> dictæ, <lb/>ide&longs;t ornatrices & fortè <foreign lang="greek">memhtikai\</foreign>, i. </s> <s>imitatrices, vt poëtica. </s> <s>hæ qu&ecedil; in &longs;olam <expan abbr="voluptat&etilde;">voluptatem</expan> <expan abbr="collimãt">collimant</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg482"></arrow.to.target><lb/>mea quidem &longs;ententia &longs;unt omnium abiecti&longs;sim&ecedil;; quippe qu&ecedil; &longs;olum illam animi no&longs;tri partem <lb/>re&longs;piciant, qu&ecedil; bruta e&longs;t. </s> <s>qu&ecedil; <expan abbr="cõmodum">commodum</expan> <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> intendunt, c&ecedil;teris pr&ecedil;ferendæ, &longs;unt enim vt bene ho­<lb/>mini &longs;it: atqui multò pr&ecedil;&longs;tantius e&longs;t e&longs;&longs;e bene, quàm e&longs;&longs;e &longs;impliciter. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Omnes <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vniuersè lon­<lb/> | <arrow.to.target n="marg482"></arrow.to.target><lb/>mea quidem &longs;ententia &longs;unt omnium abiecti&longs;sim&ecedil;; quippe qu&ecedil; &longs;olum illam animi no&longs;tri partem <lb/>re&longs;piciant, qu&ecedil; bruta e&longs;t. </s> <s>qu&ecedil; <expan abbr="cõmodum">commodum</expan> <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> intendunt, c&ecedil;teris pr&ecedil;ferendæ, &longs;unt enim vt bene ho­<lb/>mini &longs;it: atqui multò pr&ecedil;&longs;tantius e&longs;t e&longs;&longs;e bene, quàm e&longs;&longs;e &longs;impliciter. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Omnes <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vniuersè lon­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg483"></arrow.to.target><lb/>gi&longs;simo tractu practicis & contemplantibus cedunt, & ip&longs;is origine & natura po&longs;teriores, &longs;unt: <lb/>etenim politicæ &longs;eruiunt cuius vniuer&longs;a officia po&longs;ita &longs;unt in eo quòd ociosè contemplari valea­<lb/>mus, ill&ecedil; <expan abbr="omniũ">omnium</expan> infimæ qu&ecedil; reponuntur in mini&longs;tris, quòd natura cedant, <expan abbr="cũ">cum</expan> in aliarum <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> <expan abbr="in-u&etilde;tæ">in­<lb/>uentæ</expan> fuerint, & origine po&longs;teriores &longs;int. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> veri&longs;imile e&longs;t, ni&longs;i vtens e&longs;&longs;et, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> fore <expan abbr="officiũ">officium</expan> in&longs;tru­<lb/>menti, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt ni&longs;i fuerit qui colat domum, fru&longs;tra futura &longs;it domus. </s> <s>Omnibus his analytica vilior & <lb/> | <arrow.to.target n="marg483"></arrow.to.target><lb/>gi&longs;simo tractu practicis & contemplantibus cedunt, & ip&longs;is origine & natura po&longs;teriores, &longs;unt: <lb/>etenim politicæ &longs;eruiunt cuius vniuer&longs;a officia po&longs;ita &longs;unt in eo quòd ociosè contemplari valea­<lb/>mus, ill&ecedil; <expan abbr="omniũ">omnium</expan> infimæ qu&ecedil; reponuntur in mini&longs;tris, quòd natura cedant, <expan abbr="cũ">cum</expan> in aliarum <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> <expan abbr="in-u&etilde;tæ">in­<lb/>uentæ</expan> fuerint, & origine po&longs;teriores &longs;int. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> veri&longs;imile e&longs;t, ni&longs;i vtens e&longs;&longs;et, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> fore <expan abbr="officiũ">officium</expan> in&longs;tru­<lb/>menti, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt ni&longs;i fuerit qui colat domum, fru&longs;tra futura &longs;it domus. </s> <s>Omnibus his analytica vilior & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg484"></arrow.to.target><lb/>origine po&longs;terior. </s> <s><expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;cientiæ & artes recta ratione vtuntur, illæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, hæ verò <lb/>efficientes, & practicæ recta ratione agentes, quæ <expan abbr="prud&etilde;tia">prudentia</expan> nominatur. </s> <s>Porrò rectæ rationis regu­<lb/>las analytica docet: itaque omnibus ancillatur. </s> <s>& prius generatim bon&ecedil; <expan abbr="artificũ">artificum</expan> operationes exti­<lb/>terunt quàm regul&ecedil; traditæ, vt prius aliquis <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cont&etilde;plando">contemplando</expan> conclu&longs;it, ex hoc regul&ecedil; ob&longs;eruat&ecedil; <lb/>quibus <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> po&longs;&longs;et. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Igitur analytica omnibus his & origine & natura po&longs;terior. </s> <s>Sed his <lb/> | <arrow.to.target n="marg484"></arrow.to.target><lb/>origine po&longs;terior. </s> <s><expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;cientiæ & artes recta ratione vtuntur, illæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, hæ verò <lb/>efficientes, & practicæ recta ratione agentes, quæ <expan abbr="prud&etilde;tia">prudentia</expan> nominatur. </s> <s>Porrò rectæ rationis regu­<lb/>las analytica docet: itaque omnibus ancillatur. </s> <s>& prius generatim bon&ecedil; <expan abbr="artificũ">artificum</expan> operationes exti­<lb/>terunt quàm regul&ecedil; traditæ, vt prius aliquis <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cont&etilde;plando">contemplando</expan> conclu&longs;it, ex hoc regul&ecedil; ob&longs;eruat&ecedil; <lb/>quibus <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> po&longs;&longs;et. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Igitur analytica omnibus his & origine & natura po&longs;terior. </s> <s>Sed his <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in quæ nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus & eas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="cõparemus">comparemus</expan>. | <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in quæ nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus & eas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="cõparemus">comparemus</expan>. |
| <pb pagenum="52"/>Profectò &longs;i præ&longs;tantius e&longs;t imperare, quàm &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="cõ&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/> | <pb pagenum="52"/>Profectò &longs;i præ&longs;tantius e&longs;t imperare, quàm &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="cõ&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Iam verò dij ab&longs;ci&longs;si, exoleti, ver&longs;ipelles, fures, in vinculis habiti, fulminibus appetiti, vulnera­<lb/>ti, qui dies &longs;upremos obierint, <expan abbr="terrenas&qacute;">terrenasque</expan>. </s> <s>&longs;epulturas meruerint, omnes &longs;tultiti&ecedil; terminos &longs;uperat. <lb/></s> <s>Saturnus item cum obunca falce cu&longs;tos ruris, vt aliquis ramorum <expan abbr="luxuriantiũ">luxuriantium</expan> ton&longs;or; <expan abbr="cũ">cum</expan> peta&longs;o <lb/>gnatus Mai&ecedil;, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> vias aggredi pr&ecedil;paret; & <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <expan abbr="puluer&etilde;&qacute;">puluerenque</expan>. </s> <s>declinet, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> priuatus <foreign lang="greek">a)rgeifo/nths</foreign>. | <s>Iam verò dij ab&longs;ci&longs;si, exoleti, ver&longs;ipelles, fures, in vinculis habiti, fulminibus appetiti, vulnera­<lb/>ti, qui dies &longs;upremos obierint, <expan abbr="terrenas&qacute;">terrenasque</expan>. </s> <s>&longs;epulturas meruerint, omnes &longs;tultiti&ecedil; terminos &longs;uperat. <lb/></s> <s>Saturnus item cum obunca falce cu&longs;tos ruris, vt aliquis ramorum <expan abbr="luxuriantiũ">luxuriantium</expan> ton&longs;or; <expan abbr="cũ">cum</expan> peta&longs;o <lb/>gnatus Mai&ecedil;, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> vias aggredi pr&ecedil;paret; & <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <expan abbr="puluer&etilde;&qacute;">puluerenque</expan>. </s> <s>declinet, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> priuatus <foreign lang="greek">a)rgeifo/nths</foreign>. |
| <pb pagenum="53"/> | <pb pagenum="53"/> |
| <arrow.to.target n="marg492"></arrow.to.target><lb/>Deum mater cum tympano, cum tibijs & p&longs;alterijs mu&longs;æ. </s> <s>Meminit Plutarchus in eo libro, quo <lb/>di&longs;putat, &longs;it'ne &longs;eni admini&longs;tranda Re&longs;p. </s> <s>&longs;eniores Mercurios à veteribus, ita fingi &longs;olitos &longs;ine ma­<lb/>nibus & pedibus membris virilibus arrectis: quanquàm &longs;ignificare voluerunt &longs;enes à c&ecedil;teris mu­<lb/>neribus quæ corpore obeuntur, immunes; oratione, & con&longs;ilio remp. </s> <s>adiuuare, & publicorum <lb/>commodorum e&longs;&longs;e fœcundos: non erat nihil ominus quòd &longs;ymbolum tam ob&longs;cœnum excogita­<lb/>rent. </s> <s>Plena erant non modo poëtarum volumina con&longs;imilibus figmentis, &longs;ed ædes & templa. <lb/></s> <s>Quanto &longs;tultius illi qui brutorum formas attribuebant dijs immortalibus; qui error etiam per­<lb/>man&longs;it v&longs;que ad tempora Num&ecedil;. </s> <s>Quamobrem illi eo nomine gratia e&longs;t habenda, quòd primus <lb/>vetuerit Romanos (vt Plutarchi verbis vtar) <foreign lang="greek">anqrwpoeidh_ kai\ zwomo\rfon qeou_ di)kona nomi/zein</foreign>, <lb/>ide&longs;t imaginem Dei &longs;peciem præ&longs;eferre hominis aut bellu&ecedil; putare. </s> <s>Verùm h&ecedil;c mi&longs;&longs;a faciamus, & <lb/>redeamus ad Deos, quos neque otio contabe&longs;cere natura rerum patitur, neque ratione vti, aut <lb/>manere in officio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> imbecillitas humana requireret. </s> <s>Siqua igitur functio <expan abbr="propria&qacute;">propriaque</expan>. <lb/></s> <s>voluptas e&longs;t, eam omnem in contemplatione meritò collocabimus. </s> <s>Itaque c&ecedil;teris <expan abbr="hominũ">hominum</expan> fun­<lb/>ctionibus contemplatio præ&longs;tabit, & quamuis prudentia <expan abbr="politica&qacute;">politicaque</expan>. </s> <s>facultas de &longs;cientiis & con­<lb/>templandi ratione multa con&longs;tituat, vt ip&longs;i &longs;apienti&ecedil; quodammodo imperare videatur; &longs;cire licet <lb/>permagni intere&longs;&longs;e imperare de aliquo, & illi imperare. </s> <s>Nanque imperare de aliquo &longs;ignificat <lb/> | <arrow.to.target n="marg492"></arrow.to.target><lb/>Deum mater cum tympano, cum tibijs & p&longs;alterijs mu&longs;æ. </s> <s>Meminit Plutarchus in eo libro, quo <lb/>di&longs;putat, &longs;it'ne &longs;eni admini&longs;tranda Re&longs;p. </s> <s>&longs;eniores Mercurios à veteribus, ita fingi &longs;olitos &longs;ine ma­<lb/>nibus & pedibus membris virilibus arrectis: quanquàm &longs;ignificare voluerunt &longs;enes à c&ecedil;teris mu­<lb/>neribus quæ corpore obeuntur, immunes; oratione, & con&longs;ilio remp. </s> <s>adiuuare, & publicorum <lb/>commodorum e&longs;&longs;e fœcundos: non erat nihil ominus quòd &longs;ymbolum tam ob&longs;cœnum excogita­<lb/>rent. </s> <s>Plena erant non modo poëtarum volumina con&longs;imilibus figmentis, &longs;ed ædes & templa. <lb/></s> <s>Quanto &longs;tultius illi qui brutorum formas attribuebant dijs immortalibus; qui error etiam per­<lb/>man&longs;it v&longs;que ad tempora Num&ecedil;. </s> <s>Quamobrem illi eo nomine gratia e&longs;t habenda, quòd primus <lb/>vetuerit Romanos (vt Plutarchi verbis vtar) <foreign lang="greek">anqrwpoeidh= kai\ zwomo\rfon qeou= di)kona nomi/zein</foreign>, <lb/>ide&longs;t imaginem Dei &longs;peciem præ&longs;eferre hominis aut bellu&ecedil; putare. </s> <s>Verùm h&ecedil;c mi&longs;&longs;a faciamus, & <lb/>redeamus ad Deos, quos neque otio contabe&longs;cere natura rerum patitur, neque ratione vti, aut <lb/>manere in officio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> imbecillitas humana requireret. </s> <s>Siqua igitur functio <expan abbr="propria&qacute;">propriaque</expan>. <lb/></s> <s>voluptas e&longs;t, eam omnem in contemplatione meritò collocabimus. </s> <s>Itaque c&ecedil;teris <expan abbr="hominũ">hominum</expan> fun­<lb/>ctionibus contemplatio præ&longs;tabit, & quamuis prudentia <expan abbr="politica&qacute;">politicaque</expan>. </s> <s>facultas de &longs;cientiis & con­<lb/>templandi ratione multa con&longs;tituat, vt ip&longs;i &longs;apienti&ecedil; quodammodo imperare videatur; &longs;cire licet <lb/>permagni intere&longs;&longs;e imperare de aliquo, & illi imperare. </s> <s>Nanque imperare de aliquo &longs;ignificat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg493"></arrow.to.target><lb/>imperare gratia illius, alicui verò imperare idem e&longs;t atque illo vti tanquam mini&longs;tro. </s> <s>hoc &longs;upe­<lb/>rioris officium e&longs;t, illud arguit &longs;eruitutem. </s> <s>Porrò in ædibus atrien&longs;is omnibus præe&longs;t, <expan abbr="omnia&qacute;ue">omniaque</expan> <lb/>di&longs;pen&longs;at; &longs;ed nondum idem imperat omnibus; verùm domino otium parat, ne is præpeditus <lb/>rerum nece&longs;sitate di&longs;&longs;oluatur, quominus hone&longs;tè <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> & officio&longs;i agat. </s> <s>Sed dominus atrien&longs;i <lb/>imperat. </s> <s>Eadem ratione prudentia tanquam &longs;apientiæ quidam atrien&longs;is illi otium parat, vt &longs;uo <lb/>fungatur officio cohibendo affectus, <expan abbr="eos&qacute;">eosque</expan>. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> tollendo pror&longs;us, hoc enim neque fieri pote&longs;t, nec <lb/>humanum ingenium tolerat; &longs;ed temperando &longs;olùm. </s> <s>Non ergo præcipit politica &longs;apientiæ, &longs;ed <lb/>ip&longs;ius gratia tantum. </s> <s>Quare tantum abe&longs;t vt hic imperandi modus indicet politicæ nobilitatem, <lb/>vt potius conuincat oppo&longs;itum; &longs;icut etiam quòd Deos curet non &longs;ignificat ip&longs;am dijs e&longs;&longs;e præ­<lb/>&longs;tantiorem. </s> <s>nec quòd medicina magis eligenda <expan abbr="potior&qacute;">potiorque</expan>. </s> <s>&longs;it quàm bona valetudo, quamuis pa­<lb/>ret valetudinem & imperet ægro; quia imperat propter illam. </s> <s>Hactenus igitur o&longs;ten&longs;um e&longs;t con­<lb/>templationem actioni præ&longs;tare & idcirco &longs;cientias facultati ciuili anteponendas e&longs;&longs;e.</s></p> | <arrow.to.target n="marg493"></arrow.to.target><lb/>imperare gratia illius, alicui verò imperare idem e&longs;t atque illo vti tanquam mini&longs;tro. </s> <s>hoc &longs;upe­<lb/>rioris officium e&longs;t, illud arguit &longs;eruitutem. </s> <s>Porrò in ædibus atrien&longs;is omnibus præe&longs;t, <expan abbr="omnia&qacute;ue">omniaque</expan> <lb/>di&longs;pen&longs;at; &longs;ed nondum idem imperat omnibus; verùm domino otium parat, ne is præpeditus <lb/>rerum nece&longs;sitate di&longs;&longs;oluatur, quominus hone&longs;tè <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> & officio&longs;i agat. </s> <s>Sed dominus atrien&longs;i <lb/>imperat. </s> <s>Eadem ratione prudentia tanquam &longs;apientiæ quidam atrien&longs;is illi otium parat, vt &longs;uo <lb/>fungatur officio cohibendo affectus, <expan abbr="eos&qacute;">eosque</expan>. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> tollendo pror&longs;us, hoc enim neque fieri pote&longs;t, nec <lb/>humanum ingenium tolerat; &longs;ed temperando &longs;olùm. </s> <s>Non ergo præcipit politica &longs;apientiæ, &longs;ed <lb/>ip&longs;ius gratia tantum. </s> <s>Quare tantum abe&longs;t vt hic imperandi modus indicet politicæ nobilitatem, <lb/>vt potius conuincat oppo&longs;itum; &longs;icut etiam quòd Deos curet non &longs;ignificat ip&longs;am dijs e&longs;&longs;e præ­<lb/>&longs;tantiorem. </s> <s>nec quòd medicina magis eligenda <expan abbr="potior&qacute;">potiorque</expan>. </s> <s>&longs;it quàm bona valetudo, quamuis pa­<lb/>ret valetudinem & imperet ægro; quia imperat propter illam. </s> <s>Hactenus igitur o&longs;ten&longs;um e&longs;t con­<lb/>templationem actioni præ&longs;tare & idcirco &longs;cientias facultati ciuili anteponendas e&longs;&longs;e.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg492"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg492"></margin.target>A</s></p> |
| |
| <pb pagenum="58"/>Verùm fac illud fui&longs;&longs;e decretum Philo&longs;ophi ex numero &longs;ub&longs;tantiarum colligi &longs;cientiarum mul­<lb/> | <pb pagenum="58"/>Verùm fac illud fui&longs;&longs;e decretum Philo&longs;ophi ex numero &longs;ub&longs;tantiarum colligi &longs;cientiarum mul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg524"></arrow.to.target><lb/>titudinem: culpandi &longs;unt mathematici qui quantum ab omni &longs;ub&longs;tantiæ genere &longs;eparatum <expan abbr="cõ-mini&longs;cuntur">con­<lb/>mini&longs;cuntur</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>mathematico &longs;ub&longs;ternunt, neque ius &longs;uum retinent. </s> <s>Vt enim ante &longs;ignificaui­<lb/>mus, accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia neque e&longs;&longs;e, neque cogitari pote&longs;t, & in mathematica &longs;ic &longs;ubit ab&longs;tra­<lb/>ctionem, vt primùm fit in ab&longs;tractione aliorum accidentium, determinando notionem &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ tali forma accidentis, vt con&longs;iderando &longs;ub&longs;tantiam quatenus e&longs;t quanta, non vt &longs;ubiectum <lb/>quanti, deinde liberatur quantum conditionibus materiæ &longs;en&longs;ilis, hoc e&longs;t, alteratricibus calore & <lb/>frigore, & quæ na&longs;cuntur ex illis, &longs;ibi relinquens extentionem &longs;olam <foreign lang="greek">dia\sthma</foreign>, &longs;iue <foreign lang="greek">dia\stasi+n</foreign>, au­<lb/>xilio no&longs;træ mentis: e&longs;t autem di&longs;tantia infinitum quid, & intrin&longs;ecus inhæret in materia, immò <lb/>e&longs;t ip&longs;a materies, vt &longs;uo loco demon&longs;trabitur. </s> <s>& quamuis non &longs;it &longs;en&longs;ilis, e&longs;t <foreign lang="greek">nohth/</foreign>, & intelligen­<lb/>da: infinita verò non quòd omni termino excedat, &longs;ed quia mens in ea terminum vbicunque fi­<lb/>gere queat, & quadrans & rotundans. </s> <s>nam termini naturales &longs;unt in materia iam qualitatibus <lb/>alteratricibus & &longs;en&longs;ilibus affecta. </s> <s>Accedit eodem quòd nomen &longs;ub&longs;tanti&ecedil; multiplex e&longs;t, & inter <lb/>c&ecedil;tera comprehendit <foreign lang="greek">to\ ti/ e)sti\</foreign>, quod quid e&longs;t, atque hoc e&longs;t &longs;cientiæ caput, vt dixi. </s> <s>Proinde tria <lb/>&longs;unt genera ip&longs;ius quid e&longs;t, vnum formarum ab omni materiæ &longs;ecretarum, quod e&longs;t primi philo­<lb/>&longs;ophi, alterum quod e&longs;t in materia &longs;en&longs;ili & naturale, & tertium quod &longs;ecernitur à materia &longs;en&longs;i­<lb/> | <arrow.to.target n="marg524"></arrow.to.target><lb/>titudinem: culpandi &longs;unt mathematici qui quantum ab omni &longs;ub&longs;tantiæ genere &longs;eparatum <expan abbr="cõ-mini&longs;cuntur">con­<lb/>mini&longs;cuntur</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>mathematico &longs;ub&longs;ternunt, neque ius &longs;uum retinent. </s> <s>Vt enim ante &longs;ignificaui­<lb/>mus, accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia neque e&longs;&longs;e, neque cogitari pote&longs;t, & in mathematica &longs;ic &longs;ubit ab&longs;tra­<lb/>ctionem, vt primùm fit in ab&longs;tractione aliorum accidentium, determinando notionem &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ tali forma accidentis, vt con&longs;iderando &longs;ub&longs;tantiam quatenus e&longs;t quanta, non vt &longs;ubiectum <lb/>quanti, deinde liberatur quantum conditionibus materiæ &longs;en&longs;ilis, hoc e&longs;t, alteratricibus calore & <lb/>frigore, & quæ na&longs;cuntur ex illis, &longs;ibi relinquens extentionem &longs;olam <foreign lang="greek">dia\sthma</foreign>, &longs;iue <foreign lang="greek">dia\stasi+n</foreign>, au­<lb/>xilio no&longs;træ mentis: e&longs;t autem di&longs;tantia infinitum quid, & intrin&longs;ecus inhæret in materia, immò <lb/>e&longs;t ip&longs;a materies, vt &longs;uo loco demon&longs;trabitur. </s> <s>& quamuis non &longs;it &longs;en&longs;ilis, e&longs;t <foreign lang="greek">nohth/</foreign>, & intelligen­<lb/>da: infinita verò non quòd omni termino excedat, &longs;ed quia mens in ea terminum vbicunque fi­<lb/>gere queat, & quadrans & rotundans. </s> <s>nam termini naturales &longs;unt in materia iam qualitatibus <lb/>alteratricibus & &longs;en&longs;ilibus affecta. </s> <s>Accedit eodem quòd nomen &longs;ub&longs;tanti&ecedil; multiplex e&longs;t, & inter <lb/>c&ecedil;tera comprehendit <foreign lang="greek">to\ ti/ e)sti\</foreign>, quod quid e&longs;t, atque hoc e&longs;t &longs;cientiæ caput, vt dixi. </s> <s>Proinde tria <lb/>&longs;unt genera ip&longs;ius quid e&longs;t, vnum formarum ab omni materiæ &longs;ecretarum, quod e&longs;t primi philo­<lb/>&longs;ophi, alterum quod e&longs;t in materia &longs;en&longs;ili & naturale, & tertium quod &longs;ecernitur à materia &longs;en&longs;i­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg525"></arrow.to.target><lb/>li, & e&longs;t mathematicum. </s> <s>Quòd &longs;i accidens &longs;pectare dicuntur; ita accipito, quia <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;oluunt &longs;uas <lb/>demon&longs;trationes in principia &longs;ub&longs;tantiæ, quemadmodum aliæ &longs;cientiæ, &longs;ed in principia quanti <lb/><expan abbr="tãtummodò">tantummodò</expan>; nihilominus & ip&longs;a rei principia <expan abbr="perhib&etilde;tur">perhibentur</expan> ab Ari&longs;totele; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt quid tetragoni&longs;mus? <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg525"></arrow.to.target><lb/>li, & e&longs;t mathematicum. </s> <s>Quòd &longs;i accidens &longs;pectare dicuntur; ita accipito, quia <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;oluunt &longs;uas <lb/>demon&longs;trationes in principia &longs;ub&longs;tantiæ, quemadmodum aliæ &longs;cientiæ, &longs;ed in principia quanti <lb/><expan abbr="tãtummodò">tantummodò</expan>; nihilominus & ip&longs;a rei principia <expan abbr="perhib&etilde;tur">perhibentur</expan> ab Ari&longs;totele; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt quid tetragoni&longs;mus? <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg526"></arrow.to.target><lb/>inuentio mediæ. </s> <s>Quanquam illud &longs;atis e&longs;&longs;e poterat ad per&longs;uadendum in mathematicis e&longs;&longs;e rei <lb/>cau&longs;&longs;am & &longs;i illis <expan abbr="cõcedebatur">concedebatur</expan> quid e&longs;t. </s> <s>Hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt Ari&longs;totelis verba 5. primæ phil. </s> <s>c. de termino. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">to\ ti/ e)sti\ pe/rws gnw/seas, kai\ tou_ pragma/tos</foreign>. </s> <s>Ip&longs;um quid e&longs;t e&longs;&longs;e terminum cognitionis, &longs;i verò <lb/>cognitionis & rei. </s> <s>Et planè &longs;i ita res e&longs;t veram habeat cau&longs;&longs;am tetragoni&longs;mus; propter quam &longs;it <lb/>oportet, aut &longs;it <foreign lang="greek">a)nai/tios</foreign> & &longs;ine cau&longs;&longs;a, quod e&longs;t principium. </s> <s>Quapropter et&longs;i non &longs;unt ver&ecedil; cau&longs;­<lb/>&longs;æ, ide&longs;t, præcipu&ecedil;, &longs;unt tamen primæ, &longs;i referantur ad &longs;uos effectus, id quod <expan abbr="demõ&longs;trationi">demon&longs;trationi</expan> &longs;at e&longs;t. <lb/></s> <s>Memento verò ip&longs;um quid e&longs;t e&longs;&longs;e duplex vel propriè, quod rei formam <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, vel logicè, quod <lb/>per omnia cau&longs;&longs;arum genera &longs;eor&longs;um tradi pote&longs;t. </s> <s>Atqui ea definitio, quæ continet formam, &longs;u­<lb/>mitur à Mathematicis, nec à phy&longs;ica definitione differt: quandò non aliter definiret phy&longs;icus re­<lb/>ctum, aut curuum, vel Sexagonum, cum docet cur iris lapis &longs;it Hexagonus; itaque etiam nos do­<lb/>cuit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;um cur in ip&longs;um quid e&longs;t re&longs;olui, vt in definitionem recti, & eius, cuius po­<lb/> | <arrow.to.target n="marg526"></arrow.to.target><lb/>inuentio mediæ. </s> <s>Quanquam illud &longs;atis e&longs;&longs;e poterat ad per&longs;uadendum in mathematicis e&longs;&longs;e rei <lb/>cau&longs;&longs;am & &longs;i illis <expan abbr="cõcedebatur">concedebatur</expan> quid e&longs;t. </s> <s>Hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt Ari&longs;totelis verba 5. primæ phil. </s> <s>c. de termino. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">to\ ti/ e)sti\ pe/rws gnw/seas, kai\ tou= pragma/tos</foreign>. </s> <s>Ip&longs;um quid e&longs;t e&longs;&longs;e terminum cognitionis, &longs;i verò <lb/>cognitionis & rei. </s> <s>Et planè &longs;i ita res e&longs;t veram habeat cau&longs;&longs;am tetragoni&longs;mus; propter quam &longs;it <lb/>oportet, aut &longs;it <foreign lang="greek">a)nai/tios</foreign> & &longs;ine cau&longs;&longs;a, quod e&longs;t principium. </s> <s>Quapropter et&longs;i non &longs;unt ver&ecedil; cau&longs;­<lb/>&longs;æ, ide&longs;t, præcipu&ecedil;, &longs;unt tamen primæ, &longs;i referantur ad &longs;uos effectus, id quod <expan abbr="demõ&longs;trationi">demon&longs;trationi</expan> &longs;at e&longs;t. <lb/></s> <s>Memento verò ip&longs;um quid e&longs;t e&longs;&longs;e duplex vel propriè, quod rei formam <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, vel logicè, quod <lb/>per omnia cau&longs;&longs;arum genera &longs;eor&longs;um tradi pote&longs;t. </s> <s>Atqui ea definitio, quæ continet formam, &longs;u­<lb/>mitur à Mathematicis, nec à phy&longs;ica definitione differt: quandò non aliter definiret phy&longs;icus re­<lb/>ctum, aut curuum, vel Sexagonum, cum docet cur iris lapis &longs;it Hexagonus; itaque etiam nos do­<lb/>cuit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;um cur in ip&longs;um quid e&longs;t re&longs;olui, vt in definitionem recti, & eius, cuius po­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg527"></arrow.to.target><lb/>te&longs;t e&longs;&longs;e commen&longs;io. </s> <s>Vtitur etiam materia Mathematicus, vt cùm totum rectum ex duobus &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg527"></arrow.to.target><lb/>te&longs;t e&longs;&longs;e commen&longs;io. </s> <s>Vtitur etiam materia Mathematicus, vt cùm totum rectum ex duobus &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg528"></arrow.to.target><lb/>mirectis concludit. </s> <s>& cùm in omni prædicamento contineatur ratio pote&longs;tatis & actus, & quod <lb/>e&longs;t in&longs;tar materiæ ac formæ, vtrunque principiorum genus v&longs;urpat; & quamuis non &longs;int ab&longs;olu­<lb/>tè prima, &longs;at e&longs;t &longs;i in &longs;uo genere &longs;int huiu&longs;modi. </s> <s>Neque tibi negotium face&longs;&longs;at, &longs;iquando ex nobis <lb/>audies dimidia, aut aliud &longs;imile partium genus e&longs;&longs;e toto po&longs;teriora; proptereà non po&longs;&longs;e ex illis <lb/>demon&longs;trationem confici; aut &longs;i <expan abbr="cõficit">conficit</expan> demon&longs;tratio; ex his tanquàm prioribus verearis ne falsò <lb/>pronunciatum &longs;it ab Ari&longs;totele, eas partes e&longs;&longs;e toto po&longs;teriores. </s> <s>Etenim alia ratio e&longs;t eiu&longs;modi <lb/>partium apud mathematicum & c&ecedil;teros philo&longs;ophos: apud hos enim &longs;unt accidentia e&longs;&longs;entiæ; <lb/>proptereà toto po&longs;teriores habentur; at apud mathematicum qui di&longs;tantiam per &longs;e con&longs;iderat <lb/> | <arrow.to.target n="marg528"></arrow.to.target><lb/>mirectis concludit. </s> <s>& cùm in omni prædicamento contineatur ratio pote&longs;tatis & actus, & quod <lb/>e&longs;t in&longs;tar materiæ ac formæ, vtrunque principiorum genus v&longs;urpat; & quamuis non &longs;int ab&longs;olu­<lb/>tè prima, &longs;at e&longs;t &longs;i in &longs;uo genere &longs;int huiu&longs;modi. </s> <s>Neque tibi negotium face&longs;&longs;at, &longs;iquando ex nobis <lb/>audies dimidia, aut aliud &longs;imile partium genus e&longs;&longs;e toto po&longs;teriora; proptereà non po&longs;&longs;e ex illis <lb/>demon&longs;trationem confici; aut &longs;i <expan abbr="cõficit">conficit</expan> demon&longs;tratio; ex his tanquàm prioribus verearis ne falsò <lb/>pronunciatum &longs;it ab Ari&longs;totele, eas partes e&longs;&longs;e toto po&longs;teriores. </s> <s>Etenim alia ratio e&longs;t eiu&longs;modi <lb/>partium apud mathematicum & c&ecedil;teros philo&longs;ophos: apud hos enim &longs;unt accidentia e&longs;&longs;entiæ; <lb/>proptereà toto po&longs;teriores habentur; at apud mathematicum qui di&longs;tantiam per &longs;e con&longs;iderat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg529"></arrow.to.target><lb/>quæ per &longs;e con&longs;tat ex iis partibus iure principia reputantur. </s> <s>In&longs;uper &longs;cire licet certitudinem &longs;eu <lb/>per&longs;picuitatem e&longs;&longs;e vel per <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan>, vel etiam multò maiorem, qualis e&longs;t principiorum, <lb/>qu&ecedil; &longs;anè per&longs;picuitas &longs;cientiam non oppugnat. </s> <s>hoc autem modo multa note&longs;cunt in mathema­<lb/> | <arrow.to.target n="marg529"></arrow.to.target><lb/>quæ per &longs;e con&longs;tat ex iis partibus iure principia reputantur. </s> <s>In&longs;uper &longs;cire licet certitudinem &longs;eu <lb/>per&longs;picuitatem e&longs;&longs;e vel per <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan>, vel etiam multò maiorem, qualis e&longs;t principiorum, <lb/>qu&ecedil; &longs;anè per&longs;picuitas &longs;cientiam non oppugnat. </s> <s>hoc autem modo multa note&longs;cunt in mathema­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg534"></arrow.to.target><lb/>afferunt mathematica theoremata ex communibus effici; negatur. </s> <s>&longs;iquidem ad rem propo&longs;itam <lb/>ex analytico præcepto contrahantur. </s> <s>Et illud etiam quòd medium non &longs;it ratio formalis conclu­<lb/>&longs;ionis; & quòd vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;a plurium effectuum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>An id &longs;ufficit, vt talis &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>qua po&longs;ita ponatur effectus, quæcunque illa cau&longs;&longs;a &longs;it, aut in eam re&longs;oluatur: & &longs;i plura &longs;int me­<lb/>dia, vt ex ijs vna cau&longs;&longs;a fiat, aut ni&longs;i res ita &longs;e habeat, vitium in ratione latebit; & erit p&longs;eudogra­<lb/>phema, neque mathematicæ conditio; &longs;ed demon&longs;trantis error erit culpandus. </s> <s>Quòd forma ca­<lb/> | <arrow.to.target n="marg534"></arrow.to.target><lb/>afferunt mathematica theoremata ex communibus effici; negatur. </s> <s>&longs;iquidem ad rem propo&longs;itam <lb/>ex analytico præcepto contrahantur. </s> <s>Et illud etiam quòd medium non &longs;it ratio formalis conclu­<lb/>&longs;ionis; & quòd vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;a plurium effectuum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>An id &longs;ufficit, vt talis &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>qua po&longs;ita ponatur effectus, quæcunque illa cau&longs;&longs;a &longs;it, aut in eam re&longs;oluatur: & &longs;i plura &longs;int me­<lb/>dia, vt ex ijs vna cau&longs;&longs;a fiat, aut ni&longs;i res ita &longs;e habeat, vitium in ratione latebit; & erit p&longs;eudogra­<lb/>phema, neque mathematicæ conditio; &longs;ed demon&longs;trantis error erit culpandus. </s> <s>Quòd forma ca­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg535"></arrow.to.target><lb/>reant mathematicæ, aut materia: tùm patebit, cum docebimus terminos e&longs;&longs;e formam interualli <lb/>quod mathematico &longs;ubijcitur. </s> <s>& in rebus mathematicis e&longs;t materia, &longs;i non &longs;en&longs;ilis; at quæ men­<lb/>te comprehendi queat; & partes quæ materiæ vim obtinent: carent planè fine & efficiente, quo­<lb/>niam cau&longs;&longs;æ i&longs;tæ &longs;unt principia motus; mathematica verò &longs;unt immobilia: &longs;ed materia quæ &longs;ub <lb/>mentem cadit & forma quæ re&longs;pondeat illi, nequaquàm. </s> <s>& id fal&longs;um e&longs;t, quòd talium <expan abbr="quantorũ">quantorum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg535"></arrow.to.target><lb/>reant mathematicæ, aut materia: tùm patebit, cum docebimus terminos e&longs;&longs;e formam interualli <lb/>quod mathematico &longs;ubijcitur. </s> <s>& in rebus mathematicis e&longs;t materia, &longs;i non &longs;en&longs;ilis; at quæ men­<lb/>te comprehendi queat; & partes quæ materiæ vim obtinent: carent planè fine & efficiente, quo­<lb/>niam cau&longs;&longs;æ i&longs;tæ &longs;unt principia motus; mathematica verò &longs;unt immobilia: &longs;ed materia quæ &longs;ub <lb/>mentem cadit & forma quæ re&longs;pondeat illi, nequaquàm. </s> <s>& id fal&longs;um e&longs;t, quòd talium <expan abbr="quantorũ">quantorum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg536"></arrow.to.target><lb/>non &longs;it definitio. </s> <s>Ea, quæ probantur externa e&longs;&longs;e; &longs;i extrà idem &longs;ubiectum, fateor. </s> <s>&longs;i verò extra <lb/>genus; id verò pernego. </s> <s>Addis auctoritatem Ari&longs;totelis negantis principia propria mathemati­<lb/> | <arrow.to.target n="marg536"></arrow.to.target><lb/>non &longs;it definitio. </s> <s>Ea, quæ probantur externa e&longs;&longs;e; &longs;i extrà idem &longs;ubiectum, fateor. </s> <s>&longs;i verò extra <lb/>genus; id verò pernego. </s> <s>Addis auctoritatem Ari&longs;totelis negantis principia propria mathemati­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg537"></arrow.to.target><lb/>cis, te deludit ambiguum, quod culpa interpretis in codicem latinum irrep&longs;it. </s> <s>nanque duæ &longs;unt <lb/>voces apud Græcos, quas vnico nomine proprij Latini verterunt. <foreign lang="greek">ku/rion & o/ikei_on</foreign>. </s> <s>Porrò <foreign lang="greek">oi)kei_a</foreign><lb/>requiruntur in &longs;cientiis; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ku/ria</foreign> non in omni &longs;cientia, &longs;unt verò <foreign lang="greek">ku/ria</foreign> præcipua & poti&longs;sima <lb/> | <arrow.to.target n="marg537"></arrow.to.target><lb/>cis, te deludit ambiguum, quod culpa interpretis in codicem latinum irrep&longs;it. </s> <s>nanque duæ &longs;unt <lb/>voces apud Græcos, quas vnico nomine proprij Latini verterunt. <foreign lang="greek">ku/rion & o/ikei=on</foreign>. </s> <s>Porrò <foreign lang="greek">oi)kei=a</foreign><lb/>requiruntur in &longs;cientiis; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ku/ria</foreign> non in omni &longs;cientia, &longs;unt verò <foreign lang="greek">ku/ria</foreign> præcipua & poti&longs;sima <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg538"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg538"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg539"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;arum genera nimirum finis & efficiens, & <foreign lang="greek">ku/rion</foreign> e&longs;t auctor & caput. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hæc ergo negantur <lb/> | <arrow.to.target n="marg539"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;arum genera nimirum finis & efficiens, & <foreign lang="greek">ku/rion</foreign> e&longs;t auctor & caput. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hæc ergo negantur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg540"></arrow.to.target><lb/>ab Ari&longs;totele mathematicis. </s> <s>Dices hæc e&longs;&longs;e principia metaphoricè. </s> <s>An &longs;unt principia metapho­<lb/>ricè mutationis, non principia &longs;impliciter accepta, quòd aliquid de illorum ratione minuatur. <lb/></s> <s>immò &longs;unt principia maximè; vnde aliquid pendeat; cuius &longs;ignum quòd illo immutato, aliquid <lb/>etiam &longs;ecum immutetur, quæ nonnulli è Latinis &longs;ic explicant, quòd &longs;int efficientia formaliter, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>effectiuè. </s> <s>quemadmodum forma & priuatio dicuntur agere, non quia moueant; &longs;ed quòd &longs;ui pr&ecedil;­<lb/>&longs;entia faciant aliud. </s> <s>& ratio peccat à coniunctis ad diui&longs;a. </s> <s>De his ergo, quæ <foreign lang="greek">ku/ria</foreign> &longs;unt; agebat <lb/>Ari&longs;toteles, non de propriis, quæ quatenus ip&longs;um in&longs;unt. </s> <s>Neque verò rationem &longs;cientiæ tollit, <lb/>quòd principia &longs;int metaphoricè; &longs;iquidem etiam inibi conce&longs;&longs;erit Philo&longs;ophus idem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> <lb/>genus primæ philo&longs;ophiæ, quæ e&longs;t omnium maximè &longs;cientia. </s> <s>Quanquàm non erat etiam, vt ve­<lb/>reremur a&longs;signare principia propria mathematicis, qui ob&longs;erua&longs;&longs;emus notari <expan abbr="Bry&longs;&longs;on&etilde;">Bry&longs;&longs;onem</expan> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quòd in <lb/> | <arrow.to.target n="marg540"></arrow.to.target><lb/>ab Ari&longs;totele mathematicis. </s> <s>Dices hæc e&longs;&longs;e principia metaphoricè. </s> <s>An &longs;unt principia metapho­<lb/>ricè mutationis, non principia &longs;impliciter accepta, quòd aliquid de illorum ratione minuatur. <lb/></s> <s>immò &longs;unt principia maximè; vnde aliquid pendeat; cuius &longs;ignum quòd illo immutato, aliquid <lb/>etiam &longs;ecum immutetur, quæ nonnulli è Latinis &longs;ic explicant, quòd &longs;int efficientia formaliter, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>effectiuè. </s> <s>quemadmodum forma & priuatio dicuntur agere, non quia moueant; &longs;ed quòd &longs;ui pr&ecedil;­<lb/>&longs;entia faciant aliud. </s> <s>& ratio peccat à coniunctis ad diui&longs;a. </s> <s>De his ergo, quæ <foreign lang="greek">ku/ria</foreign> &longs;unt; agebat <lb/>Ari&longs;toteles, non de propriis, quæ quatenus ip&longs;um in&longs;unt. </s> <s>Neque verò rationem &longs;cientiæ tollit, <lb/>quòd principia &longs;int metaphoricè; &longs;iquidem etiam inibi conce&longs;&longs;erit Philo&longs;ophus idem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> <lb/>genus primæ philo&longs;ophiæ, quæ e&longs;t omnium maximè &longs;cientia. </s> <s>Quanquàm non erat etiam, vt ve­<lb/>reremur a&longs;signare principia propria mathematicis, qui ob&longs;erua&longs;&longs;emus notari <expan abbr="Bry&longs;&longs;on&etilde;">Bry&longs;&longs;onem</expan> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quòd in <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg570"></arrow.to.target><lb/>Accedit eodem, quòd termini communes qui ab Ari&longs;totele 5. primæ philo&longs;ophiæ de&longs;cribuntur, <lb/>ex omnium philo&longs;ophorum &longs;ententia &longs;unt eius methodi. </s> <s>ergo & cau&longs;&longs;æ. </s> <s>quare etiam cau&longs;&longs;a effi­<lb/>ciens. </s> <s>Atqui genus hoc cau&longs;&longs;æ per motum definitur. </s> <s>& eius igitur definitio <expan abbr="partes&qacute;">partesque</expan>. </s> <s>definitionis. <lb/></s> <s>quamobrem & motus per quem cau&longs;&longs;a efficiens definitur. </s> <s>Po&longs;tremò &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ aliquid <lb/>efficiunt in entibus & rebus naturalibus per motum. </s> <s>itaque etiam phy&longs;ice mouent. </s> <s><emph type="sup"/>p<emph.end type="sup"/> Sed à pri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg570"></arrow.to.target><lb/>Accedit eodem, quòd termini communes qui ab Ari&longs;totele 5. primæ philo&longs;ophiæ de&longs;cribuntur, <lb/>ex omnium philo&longs;ophorum &longs;ententia &longs;unt eius methodi. </s> <s>ergo & cau&longs;&longs;æ. </s> <s>quare etiam cau&longs;&longs;a effi­<lb/>ciens. </s> <s>Atqui genus hoc cau&longs;&longs;æ per motum definitur. </s> <s>& eius igitur definitio <expan abbr="partes&qacute;">partesque</expan>. </s> <s>definitionis. <lb/></s> <s>quamobrem & motus per quem cau&longs;&longs;a efficiens definitur. </s> <s>Po&longs;tremò &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ aliquid <lb/>efficiunt in entibus & rebus naturalibus per motum. </s> <s>itaque etiam phy&longs;ice mouent. </s> <s><emph type="sup"/>p<emph.end type="sup"/> Sed à pri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg571"></arrow.to.target><lb/>mo philo&longs;opho cogno&longs;cendæ &longs;unt, vt efficiunt: ergo & per motum cogno&longs;cantur oportet. </s> <s>Motus <lb/>igitur ad primum philo&longs;ophum pertinebit. </s> <s>ergo & demon&longs;tratio quæ vtitur motu, non erit ab <lb/>ip&longs;o aliena. </s> <s>Sed hæc &longs;atis hactenus dubitata &longs;int. </s> <s>nunc docebo quid &longs;entiam. </s> <s>id verò <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="capitũ">capitum</expan> | <arrow.to.target n="marg571"></arrow.to.target><lb/>mo philo&longs;opho cogno&longs;cendæ &longs;unt, vt efficiunt: ergo & per motum cogno&longs;cantur oportet. </s> <s>Motus <lb/>igitur ad primum philo&longs;ophum pertinebit. </s> <s>ergo & demon&longs;tratio quæ vtitur motu, non erit ab <lb/>ip&longs;o aliena. </s> <s>Sed hæc &longs;atis hactenus dubitata &longs;int. </s> <s>nunc docebo quid &longs;entiam. </s> <s>id verò <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="capitũ">capitum</expan> |
| <pb pagenum="61"/> | <pb pagenum="61"/> |
| <arrow.to.target n="marg572"></arrow.to.target><lb/>explicatione continetur. </s> <s>Primo quidem. </s> <s>Philo&longs;ophum naturalem no&longs;&longs;e &longs;olum quòd &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>materiæ immunes exi&longs;tant. </s> <s>Altero verò Philo&longs;ophum diuinum no&longs;&longs;e quòd &longs;unt & quid &longs;int. </s> <s>Ve­<lb/>runtamen <expan abbr="admodũ">admodum</expan> di&longs;parem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> qua illas e&longs;&longs;e vtrique <expan abbr="cogno&longs;cũt">cogno&longs;cunt</expan>. </s> <s>quandò naturalis illas <lb/>e&longs;&longs;e cogno&longs;cit per accidens potius <expan abbr="quã">quam</expan> per &longs;e, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ex &longs;olo motu. </s> <s>C&ecedil;terùm non id dico, <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan> <lb/>in earum <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> ex &longs;olo motu peruenire, tanquam medio, cùm & id etiam in diuina methodo <lb/>contingat: &longs;ed quòd notio <expan abbr="quã">quam</expan> habet de &longs;ub&longs;tantia illa philo&longs;ophus naturalis, &longs;emper includit mo­<lb/>tum, vel quòd efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, mouet <expan abbr=".n.">enim</expan> phy&longs;icè; vel quia notatur per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> motus. </s> <s>Nam quia <lb/>e&longs;t nobis ignota, &longs;ic de&longs;cribatur oportet per ea qu&ecedil; &longs;unt nota nobis. </s> <s>ob <expan abbr="eã&qacute;">eanque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am octauus phy­<lb/>&longs;icorum pars erit methodi naturalis, tamet&longs;i explicat <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à materia <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan>. </s> <s><expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> verò tale <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; genus non modò mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed habet functiones proprias citrà <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> materi&ecedil; co­<lb/>gnationem; neque &longs;unt <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> principia &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mobilis, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter & &longs;unt <lb/>entia beati&longs;sima; nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it alia &longs;cientia qu&ecedil; in <expan abbr="earũ">earum</expan> &longs;peculatione ver&longs;etur qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;piciat <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>, licet auxilio motus eius <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> adipi&longs;catur. </s> <s>Itaque vt hanc <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferunt, &longs;pectat <lb/>ad <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> no&longs;&longs;e, quòd e&longs;t hoc &longs;ub&longs;tantiæ genus. </s> <s>Ita fit, vt eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ab&longs;oluere <lb/>nequeat philo&longs;ophus naturalis, quòd habeat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alias functiones qu&ecedil; lateant ip&longs;um, quia non in­<lb/>cludant <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>cùm verò primus philo&longs;ophus con&longs;ideret ens quod e&longs;t, vel &longs;en&longs;ile, vel &longs;eparatum, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg572"></arrow.to.target><lb/>explicatione continetur. </s> <s>Primo quidem. </s> <s>Philo&longs;ophum naturalem no&longs;&longs;e &longs;olum quòd &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>materiæ immunes exi&longs;tant. </s> <s>Altero verò Philo&longs;ophum diuinum no&longs;&longs;e quòd &longs;unt & quid &longs;int. </s> <s>Ve­<lb/>runtamen <expan abbr="admodũ">admodum</expan> di&longs;parem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> qua illas e&longs;&longs;e vtrique <expan abbr="cogno&longs;cũt">cogno&longs;cunt</expan>. </s> <s>quandò naturalis illas <lb/>e&longs;&longs;e cogno&longs;cit per accidens potius <expan abbr="quã">quam</expan> per &longs;e, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ex &longs;olo motu. </s> <s>C&ecedil;terùm non id dico, <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan> <lb/>in earum <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> ex &longs;olo motu peruenire, tanquam medio, cùm & id etiam in diuina methodo <lb/>contingat: &longs;ed quòd notio <expan abbr="quã">quam</expan> habet de &longs;ub&longs;tantia illa philo&longs;ophus naturalis, &longs;emper includit mo­<lb/>tum, vel quòd efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, mouet <expan abbr=".n.">enim</expan> phy&longs;icè; vel quia notatur per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> motus. </s> <s>Nam quia <lb/>e&longs;t nobis ignota, &longs;ic de&longs;cribatur oportet per ea qu&ecedil; &longs;unt nota nobis. </s> <s>ob <expan abbr="eã&qacute;">eanque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am octauus phy­<lb/>&longs;icorum pars erit methodi naturalis, tamet&longs;i explicat <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à materia <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan>. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò tale <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; genus non modò mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed habet functiones proprias citrà <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> materi&ecedil; co­<lb/>gnationem; neque &longs;unt <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> principia &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mobilis, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter & &longs;unt <lb/>entia beati&longs;sima; nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it alia &longs;cientia qu&ecedil; in <expan abbr="earũ">earum</expan> &longs;peculatione ver&longs;etur qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;piciat <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>, licet auxilio motus eius <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> adipi&longs;catur. </s> <s>Itaque vt hanc <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferunt, &longs;pectat <lb/>ad <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> no&longs;&longs;e, quòd e&longs;t hoc &longs;ub&longs;tantiæ genus. </s> <s>Ita fit, vt eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ab&longs;oluere <lb/>nequeat philo&longs;ophus naturalis, quòd habeat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alias functiones qu&ecedil; lateant ip&longs;um, quia non in­<lb/>cludant <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>cùm verò primus philo&longs;ophus con&longs;ideret ens quod e&longs;t, vel &longs;en&longs;ile, vel &longs;eparatum, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg573"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;as eius, liceat illi eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab&longs;olutè tractare. </s> <s>& quà <expan abbr="principiũ">principium</expan> e&longs;t <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium, & qua e&longs;t <lb/>res <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> à materia &longs;ecreta. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de qu&ecedil;&longs;tione quid e&longs;t, a&longs;&longs;ero <expan abbr="eã">eam</expan> nullo modo ad <expan abbr="phy&longs;i-cũ">phy&longs;i­<lb/>cum</expan> pertinere. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> ver&longs;atur in eius cognitione per accidens, & <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="tantũ">tantum</expan> cogno&longs;cit, quà re&longs;picit <expan abbr="motũ">motum</expan>. <lb/></s> <s>Sed primus philo&longs;ophus illius vniuer&longs;as functiones intelligens attingit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. (&longs;iquidem in his <lb/>operari & e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia.) & ita per &longs;eip&longs;am cogno&longs;cit & quid &longs;it, & <lb/>quòd &longs;it. </s> <s>quanquàm habitus huiu&longs;ce notiti&ecedil; nulla methodo explicatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed eò nos deducit me­<lb/> | <arrow.to.target n="marg573"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;as eius, liceat illi eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab&longs;olutè tractare. </s> <s>& quà <expan abbr="principiũ">principium</expan> e&longs;t <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium, & qua e&longs;t <lb/>res <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> à materia &longs;ecreta. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de qu&ecedil;&longs;tione quid e&longs;t, a&longs;&longs;ero <expan abbr="eã">eam</expan> nullo modo ad <expan abbr="phy&longs;i-cũ">phy&longs;i­<lb/>cum</expan> pertinere. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> ver&longs;atur in eius cognitione per accidens, & <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="tantũ">tantum</expan> cogno&longs;cit, quà re&longs;picit <expan abbr="motũ">motum</expan>. <lb/></s> <s>Sed primus philo&longs;ophus illius vniuer&longs;as functiones intelligens attingit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. (&longs;iquidem in his <lb/>operari & e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia.) & ita per &longs;eip&longs;am cogno&longs;cit & quid &longs;it, & <lb/>quòd &longs;it. </s> <s>quanquàm habitus huiu&longs;ce notiti&ecedil; nulla methodo explicatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed eò nos deducit me­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg574"></arrow.to.target><lb/>thodus, vt <expan abbr="po&longs;tquã">po&longs;tquam</expan> notuerit, maximè intelligatur, & per &longs;eip&longs;am. </s> <s>Ergo, inquies tu, cogno&longs;cetur à <lb/>nobis e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> à probatioribus philo&longs;ophis <expan abbr="nõ">non</expan> conceditur. </s> <s>Pr&ecedil;tereà <lb/>&longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e, & e&longs;&longs;entia in hoc genere &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Si igitur nouit phy&longs;icus quae &longs;unt; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque <expan abbr="e&longs;-&longs;entiã">e&longs;­<lb/>&longs;entiam</expan> no&longs;cat oportet. </s> <s>Velim <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> h&ecedil;c dicta accipi in <expan abbr="bonã">bonam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>. </s> <s>quae .&longs;. </s> <s>illam attingimus, quia &longs;e&longs;e <lb/>nobis maximè prodit: attamen quia mens <expan abbr="tantũ">tantum</expan> lumen &longs;u&longs;tinere nequit; ideo negant philo&longs;ophi <lb/><expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> &longs;eparatorum e&longs;&longs;entias. </s> <s>Et planè <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> oculus noctu&ecedil; <expan abbr="font&etilde;">fontem</expan> lucis attingit, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;um ferre pote&longs;t ob <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan>; &longs;ic menti no&longs;træ dicimus euenire. </s> <s>Iam verò quòd phy­<lb/>&longs;icus no&longs;&longs;e nequeat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil;, id omne na&longs;citur ex notione quam habet de illa, <lb/> | <arrow.to.target n="marg574"></arrow.to.target><lb/>thodus, vt <expan abbr="po&longs;tquã">po&longs;tquam</expan> notuerit, maximè intelligatur, & per &longs;eip&longs;am. </s> <s>Ergo, inquies tu, cogno&longs;cetur à <lb/>nobis e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> à probatioribus philo&longs;ophis <expan abbr="nõ">non</expan> conceditur. </s> <s>Pr&ecedil;tereà <lb/>&longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e, & e&longs;&longs;entia in hoc genere &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Si igitur nouit phy&longs;icus quae &longs;unt; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque <expan abbr="e&longs;-&longs;entiã">e&longs;­<lb/>&longs;entiam</expan> no&longs;cat oportet. </s> <s>Velim <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> h&ecedil;c dicta accipi in <expan abbr="bonã">bonam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>. </s> <s>quae .&longs;. </s> <s>illam attingimus, quia &longs;e&longs;e <lb/>nobis maximè prodit: attamen quia mens <expan abbr="tantũ">tantum</expan> lumen &longs;u&longs;tinere nequit; ideo negant philo&longs;ophi <lb/><expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> &longs;eparatorum e&longs;&longs;entias. </s> <s>Et planè <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> oculus noctu&ecedil; <expan abbr="font&etilde;">fontem</expan> lucis attingit, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;um ferre pote&longs;t ob <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan>; &longs;ic menti no&longs;træ dicimus euenire. </s> <s>Iam verò quòd phy­<lb/>&longs;icus no&longs;&longs;e nequeat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil;, id omne na&longs;citur ex notione quam habet de illa, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg575"></arrow.to.target><lb/>cogno&longs;cit <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;am cum habitudine ad materiam, atqui illa habitudo facit, quominus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int e&longs;&longs;e <lb/>& e&longs;&longs;entia in &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata. </s> <s>&longs;iue vt rectius dicam, quòd nos h&ecedil;c, veluti diuer&longs;a concipimus <lb/>qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> idem reip&longs;a &longs;unt; & quod per &longs;eip&longs;um <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;t, diuiduè <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>; neque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>ea &longs;it <expan abbr="cõplexa">complexa</expan> notitia, & in quam cadere valeat error: &longs;ed per integumenta cogno&longs;citur, vt &longs;i <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <lb/>per nubem ad&longs;pexeris, totus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cernitur, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> dilucidè: ac veluti notitia &longs;implici no&longs;cuntur <lb/>homo & animal rationis compos, & ex toto, &longs;ed homo <expan abbr="cõfusè">confusè</expan>, & imperfectè, animal vtens <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>di&longs;tinctè & perfectè; &longs;ic mentes diuin&ecedil; tot&ecedil;, &longs;ed confusè no&longs;cuntur à phy&longs;ico, à primo verò philo­<lb/>&longs;opho di&longs;tinctè. </s> <s>Itaque accurata explicatio <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> &longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t muneris naturalis, &longs;ed diuini: <lb/>& id &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, vbi <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> philo&longs;opho naturali denegauit. </s> <s>Ex his <expan abbr="cõuerto">conuerto</expan> <lb/>me ad rationes in fronte capitis allatas. </s> <s>Et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> dicimus e&longs;&longs;e no&longs;&longs;e &longs;it'ne res, & quid <lb/>e&longs;t, vbi ip&longs;am per &longs;e cogno&longs;camus; &longs;ecus &longs;i no&longs;catur per accidens; <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> eiu&longs;modi verborum <lb/>verus e&longs;t &longs;en&longs;us, &longs;icuti quòd e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it qu&ecedil;&longs;tio &longs;implex, &longs;yllogi&longs;mo non o&longs;tenditur; &longs;ic neque ip&longs;um <lb/>quid e&longs;t: ideò nihil ad nos: &longs;ed detur hoc. </s> <s>Ergo quia primus philo&longs;ophus nouit &longs;ub&longs;tantias &longs;epa­<lb/>ratas per &longs;e, &longs;imul explicat vtranque qu&ecedil;&longs;tionem. </s> <s>non &longs;ic philo&longs;ophus naturalis. </s> <s>cùm ens ex acci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg575"></arrow.to.target><lb/>cogno&longs;cit <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;am cum habitudine ad materiam, atqui illa habitudo facit, quominus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int e&longs;&longs;e <lb/>& e&longs;&longs;entia in &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata. </s> <s>&longs;iue vt rectius dicam, quòd nos h&ecedil;c, veluti diuer&longs;a concipimus <lb/>qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> idem reip&longs;a &longs;unt; & quod per &longs;eip&longs;um <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;t, diuiduè <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>; neque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>ea &longs;it <expan abbr="cõplexa">complexa</expan> notitia, & in quam cadere valeat error: &longs;ed per integumenta cogno&longs;citur, vt &longs;i <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <lb/>per nubem ad&longs;pexeris, totus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cernitur, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> dilucidè: ac veluti notitia &longs;implici no&longs;cuntur <lb/>homo & animal rationis compos, & ex toto, &longs;ed homo <expan abbr="cõfusè">confusè</expan>, & imperfectè, animal vtens <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>di&longs;tinctè & perfectè; &longs;ic mentes diuin&ecedil; tot&ecedil;, &longs;ed confusè no&longs;cuntur à phy&longs;ico, à primo verò philo­<lb/>&longs;opho di&longs;tinctè. </s> <s>Itaque accurata explicatio <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> &longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t muneris naturalis, &longs;ed diuini: <lb/>& id &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, vbi <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> philo&longs;opho naturali denegauit. </s> <s>Ex his <expan abbr="cõuerto">conuerto</expan> <lb/>me ad rationes in fronte capitis allatas. </s> <s>Et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> dicimus e&longs;&longs;e no&longs;&longs;e &longs;it'ne res, & quid <lb/>e&longs;t, vbi ip&longs;am per &longs;e cogno&longs;camus; &longs;ecus &longs;i no&longs;catur per accidens; <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> eiu&longs;modi verborum <lb/>verus e&longs;t &longs;en&longs;us, &longs;icuti quòd e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it qu&ecedil;&longs;tio &longs;implex, &longs;yllogi&longs;mo non o&longs;tenditur; &longs;ic neque ip&longs;um <lb/>quid e&longs;t: ideò nihil ad nos: &longs;ed detur hoc. </s> <s>Ergo quia primus philo&longs;ophus nouit &longs;ub&longs;tantias &longs;epa­<lb/>ratas per &longs;e, &longs;imul explicat vtranque qu&ecedil;&longs;tionem. </s> <s>non &longs;ic philo&longs;ophus naturalis. </s> <s>cùm ens ex acci­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg592"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg592"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg593"></arrow.to.target><lb/>de natura ferè plurima videtur circum corpora & magnitudines & horum pa&longs;siones atque mo­<lb/>tus; adhuc autem circum principia quæ talis &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt.” & cùm ignotum &longs;it, &longs;it'ne corpus <lb/> | <arrow.to.target n="marg593"></arrow.to.target><lb/>de natura ferè plurima videtur circum corpora & magnitudines & horum pa&longs;siones atque mo­<lb/>tus; adhuc autem circum principia quæ talis &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt.” & cùm ignotum &longs;it, &longs;it'ne corpus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg594"></arrow.to.target><lb/>hoc & probandum: &longs;ubiectum verò noti&longs;simum e&longs;&longs;e velit, mihi &longs;it veri&longs;imile illud &longs;tatui po&longs;&longs;e <lb/>&longs;ub&longs;tantiam naturalem, &longs;eu &longs;ub&longs;tantiam mobilem. </s> <s>Cæterùm dicet qui&longs;piam, veluti ens repu­<lb/>diatum e&longs;t, quia non e&longs;t proprium mobilitaris &longs;ubiectum, nec bene congruit, cùm ratione forma­<lb/>li; &longs;ic neque &longs;ub&longs;tantia, quiddam enim amplius e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, quàm mobilitas. </s> <s>&longs;iquidem aliquæ <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;int ad quas nullo modo pertineat motus, vt illæ &longs;unt quæ ab omni materiæ concre­<lb/>tione vindicantur. </s> <s>audiet is, quantum hoc valeat, &longs;i antè con&longs;tituatur, quemadmodum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia naturalis, &longs;eu mobilis &longs;it &longs;ubiectum. </s> <s>Nam tres leges adhibendas e&longs;&longs;e cen&longs;eo, &longs;i defendere <lb/>velimus tale &longs;ubiectum. </s> <s>Primùm quidem, vt totum hoc coniunctum quod dicimus &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam mobilem, pro &longs;ubiecto ponatur. </s> <s>Neque enim &longs;ub&longs;tantia &longs;eor&longs;um, neque &longs;eor&longs;um mobile <lb/>&longs;unt &longs;ubiectum; &longs;ed totum hoc quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia mobilis; atque adeò, vt æquiualeat hoc ter­<lb/>mino cuidam &longs;implici, itaque neque mobile de &longs;ub&longs;tantia, neque &longs;ub&longs;tantia de mobili probari <lb/>po&longs;&longs;unt; id autem notum nobis e&longs;t notitia confu&longs;a qua ope &longs;en&longs;us accedit, dum cogno&longs;cimus <lb/>omnia, aut quædam moueri, vel dum nouimus e&longs;&longs;e motum. </s> <s>nam &longs;imul nouimus hoc aut illud <lb/>moueri. </s> <s>Ex quo efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia non &longs;impliciter & vniuersè ponatur &longs;ubiectum, &longs;ed &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg594"></arrow.to.target><lb/>hoc & probandum: &longs;ubiectum verò noti&longs;simum e&longs;&longs;e velit, mihi &longs;it veri&longs;imile illud &longs;tatui po&longs;&longs;e <lb/>&longs;ub&longs;tantiam naturalem, &longs;eu &longs;ub&longs;tantiam mobilem. </s> <s>Cæterùm dicet qui&longs;piam, veluti ens repu­<lb/>diatum e&longs;t, quia non e&longs;t proprium mobilitaris &longs;ubiectum, nec bene congruit, cùm ratione forma­<lb/>li; &longs;ic neque &longs;ub&longs;tantia, quiddam enim amplius e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, quàm mobilitas. </s> <s>&longs;iquidem aliquæ <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;int ad quas nullo modo pertineat motus, vt illæ &longs;unt quæ ab omni materiæ concre­<lb/>tione vindicantur. </s> <s>audiet is, quantum hoc valeat, &longs;i antè con&longs;tituatur, quemadmodum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia naturalis, &longs;eu mobilis &longs;it &longs;ubiectum. </s> <s>Nam tres leges adhibendas e&longs;&longs;e cen&longs;eo, &longs;i defendere <lb/>velimus tale &longs;ubiectum. </s> <s>Primùm quidem, vt totum hoc coniunctum quod dicimus &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam mobilem, pro &longs;ubiecto ponatur. </s> <s>Neque enim &longs;ub&longs;tantia &longs;eor&longs;um, neque &longs;eor&longs;um mobile <lb/>&longs;unt &longs;ubiectum; &longs;ed totum hoc quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia mobilis; atque adeò, vt æquiualeat hoc ter­<lb/>mino cuidam &longs;implici, itaque neque mobile de &longs;ub&longs;tantia, neque &longs;ub&longs;tantia de mobili probari <lb/>po&longs;&longs;unt; id autem notum nobis e&longs;t notitia confu&longs;a qua ope &longs;en&longs;us accedit, dum cogno&longs;cimus <lb/>omnia, aut quædam moueri, vel dum nouimus e&longs;&longs;e motum. </s> <s>nam &longs;imul nouimus hoc aut illud <lb/>moueri. </s> <s>Ex quo efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia non &longs;impliciter & vniuersè ponatur &longs;ubiectum, &longs;ed &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg595"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia in qua motus ine&longs;t qu&ecedil; e&longs;t &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis, &longs;eu &longs;implex, &longs;eu compo&longs;ita, & primò &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, &longs;i non &longs;ecundum naturam, at nobis vndè ordine quodam c&ecedil;ter&ecedil; &longs;ub&longs;tantiæ quæ &longs;en&longs;um fu­<lb/>giunt & exortes materiæ &longs;unt, nuncupantur. </s> <s>Itaque Platonici Deum non &longs;ub&longs;tantiam, &longs;ed <foreign lang="greek">u)po <lb/>ou_sion</foreign>, ide&longs;t, &longs;upra &longs;ub&longs;tantiam vocant naturam proprietatem attendentes & vt e&longs;t à no&longs;trate <lb/>&longs;ub&longs;tantia &longs;eparantes. </s> <s>Proinde vt in communibus ad vnum (id verò infrà docebimus) notio <lb/>&longs;implex ad primum in illo ordine coarctatur, &longs;ic euenit in notione &longs;ub&longs;tantiæ, hæc enim quæ &longs;en­<lb/>&longs;ilis e&longs;t, primò concipitur, & hæc pro &longs;ubiecto con&longs;tituitur. </s> <s>Neque ob&longs;tat, &longs;i nos armis no&longs;tris op­<lb/>pugnare coneris; quia &longs;i &longs;uppo&longs;itum ex adiectione conditionis arctatur; erit item confu&longs;io in par­<lb/>tibus methodi naturalis; quandò generalior erit animi commentatio, in qua res con&longs;iderantur, vt <lb/>&longs;en&longs;iles, quàm libri de elementis: oportet enim rationem formalem vniuer&longs;a complecti. </s> <s>necnon <lb/>aliquid per accidens &longs;cientiæ &longs;upponetur: nam &longs;ub&longs;tantia per accidens e&longs;t &longs;en&longs;ilis: euitamus enim <lb/>hæc omnia &longs;umentes &longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem &longs;ecundum materiam: cùm in his obiectionibus accipia­<lb/>tur &longs;en&longs;ile &longs;ecundum formam. </s> <s>Tertiò mobilitas in hac &longs;ub&longs;tantia, ide&longs;t habilitas ad motum nota­<lb/>tur, non actus ip&longs;e mouendi. </s> <s>quapropter idem e&longs;t e&longs;&longs;e mobile, ac naturale; hoc e&longs;t, quod habet | <arrow.to.target n="marg595"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia in qua motus ine&longs;t qu&ecedil; e&longs;t &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis, &longs;eu &longs;implex, &longs;eu compo&longs;ita, & primò &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, &longs;i non &longs;ecundum naturam, at nobis vndè ordine quodam c&ecedil;ter&ecedil; &longs;ub&longs;tantiæ quæ &longs;en&longs;um fu­<lb/>giunt & exortes materiæ &longs;unt, nuncupantur. </s> <s>Itaque Platonici Deum non &longs;ub&longs;tantiam, &longs;ed <foreign lang="greek">u)po <lb/>ou=sion</foreign>, ide&longs;t, &longs;upra &longs;ub&longs;tantiam vocant naturam proprietatem attendentes & vt e&longs;t à no&longs;trate <lb/>&longs;ub&longs;tantia &longs;eparantes. </s> <s>Proinde vt in communibus ad vnum (id verò infrà docebimus) notio <lb/>&longs;implex ad primum in illo ordine coarctatur, &longs;ic euenit in notione &longs;ub&longs;tantiæ, hæc enim quæ &longs;en­<lb/>&longs;ilis e&longs;t, primò concipitur, & hæc pro &longs;ubiecto con&longs;tituitur. </s> <s>Neque ob&longs;tat, &longs;i nos armis no&longs;tris op­<lb/>pugnare coneris; quia &longs;i &longs;uppo&longs;itum ex adiectione conditionis arctatur; erit item confu&longs;io in par­<lb/>tibus methodi naturalis; quandò generalior erit animi commentatio, in qua res con&longs;iderantur, vt <lb/>&longs;en&longs;iles, quàm libri de elementis: oportet enim rationem formalem vniuer&longs;a complecti. </s> <s>necnon <lb/>aliquid per accidens &longs;cientiæ &longs;upponetur: nam &longs;ub&longs;tantia per accidens e&longs;t &longs;en&longs;ilis: euitamus enim <lb/>hæc omnia &longs;umentes &longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem &longs;ecundum materiam: cùm in his obiectionibus accipia­<lb/>tur &longs;en&longs;ile &longs;ecundum formam. </s> <s>Tertiò mobilitas in hac &longs;ub&longs;tantia, ide&longs;t habilitas ad motum nota­<lb/>tur, non actus ip&longs;e mouendi. </s> <s>quapropter idem e&longs;t e&longs;&longs;e mobile, ac naturale; hoc e&longs;t, quod habet |
| <pb pagenum="65"/> | <pb pagenum="65"/> |
| <arrow.to.target n="marg596"></arrow.to.target><lb/>in &longs;eip&longs;o principia motus. </s> <s>& cùm motus &longs;it duplex, verus & metaphoricus, vt verus e&longs;t notior <lb/>nobis ita mobilitas habilitatem indicabit ad verum motum primò & præcipuè, non autem ad <lb/>non autem ad metaphoricum. </s> <s>hæc &longs;ub&longs;tantia mobilis nece&longs;&longs;ariò corpus e&longs;t, &longs;olùm ab eo differt, <lb/>modo <expan abbr="cõcipiendi">concipiendi</expan>, &longs;iquidem, vniuer&longs;alior e&longs;t notio &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, quàm corporis, atque vniuer&longs;alior <lb/>quidem, non vniuer&longs;itate pr&ecedil;dicationis; totidem enim &longs;ubiecta comprehendit &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis, <lb/>quot corpus de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;ed vniuer&longs;itate modi, quia &longs;ine limitatione, &longs;cilicet ea­<lb/>dem &longs;ub&longs;tantia comprehenditur quæ &longs;ub nomine corporis quantitare quodammodo limitatur. <lb/></s> <s>Et cùm ens etiam in prima notione &longs;ub&longs;tantiam &longs;ignificet, atque illam quidem &longs;en&longs;ilem, efficitur <lb/>item, vt ens ad eandem &longs;ub&longs;tantiam contrahatur. </s> <s>Ergo re uera idem &longs;unt ens mobile &longs;eu natura­<lb/>le. </s> <s>&longs;ub&longs;tantia mobilis, &longs;eu naturalis: & corpus mobile, &longs;eu naturale. </s> <s>Nec vllum argumentum po­<lb/>te&longs;t opponi, quin his &longs;tantibus euerti po&longs;sit. </s> <s>Ac primùm, quod extremo loco oppo&longs;itum e&longs;t, quòd <lb/>&longs;ub&longs;tantia non e&longs;t &longs;ubiectum congruens cum mobilitate. </s> <s>Iam enim patuit &longs;ub&longs;tantiam accipi, vt <lb/>in prima &longs;ui notione & vt id ad quod c&ecedil;teræ &longs;ub&longs;tantiæ referuntur. </s> <s>ea verò e&longs;t &longs;en&longs;ilis &longs;ub&longs;tantia <lb/>cum qua motus conuertitur: nulla enim talis &longs;ub&longs;tantia e&longs;t quæ non &longs;it mobilis, nec vllum mo­<lb/>bile, quin &longs;it &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Sic contra nos argumentum D. Thomæ non valet, vbi probat <lb/>ens e&longs;&longs;e &longs;ubiectum, non &longs;ub&longs;tantiam, aut corpus, quia &longs;it ens proprium motus &longs;ubiectum, vt ex <lb/> | <arrow.to.target n="marg596"></arrow.to.target><lb/>in &longs;eip&longs;o principia motus. </s> <s>& cùm motus &longs;it duplex, verus & metaphoricus, vt verus e&longs;t notior <lb/>nobis ita mobilitas habilitatem indicabit ad verum motum primò & præcipuè, non autem ad <lb/>non autem ad metaphoricum. </s> <s>hæc &longs;ub&longs;tantia mobilis nece&longs;&longs;ariò corpus e&longs;t, &longs;olùm ab eo differt, <lb/>modo <expan abbr="cõcipiendi">concipiendi</expan>, &longs;iquidem, vniuer&longs;alior e&longs;t notio &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, quàm corporis, atque vniuer&longs;alior <lb/>quidem, non vniuer&longs;itate pr&ecedil;dicationis; totidem enim &longs;ubiecta comprehendit &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis, <lb/>quot corpus de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;ed vniuer&longs;itate modi, quia &longs;ine limitatione, &longs;cilicet ea­<lb/>dem &longs;ub&longs;tantia comprehenditur quæ &longs;ub nomine corporis quantitare quodammodo limitatur. <lb/></s> <s>Et cùm ens etiam in prima notione &longs;ub&longs;tantiam &longs;ignificet, atque illam quidem &longs;en&longs;ilem, efficitur <lb/>item, vt ens ad eandem &longs;ub&longs;tantiam contrahatur. </s> <s>Ergo re uera idem &longs;unt ens mobile &longs;eu natura­<lb/>le. </s> <s>&longs;ub&longs;tantia mobilis, &longs;eu naturalis: & corpus mobile, &longs;eu naturale. </s> <s>Nec vllum argumentum po­<lb/>te&longs;t opponi, quin his &longs;tantibus euerti po&longs;sit. </s> <s>Ac primùm, quod extremo loco oppo&longs;itum e&longs;t, quòd <lb/>&longs;ub&longs;tantia non e&longs;t &longs;ubiectum congruens cum mobilitate. </s> <s>Iam enim patuit &longs;ub&longs;tantiam accipi, vt <lb/>in prima &longs;ui notione & vt id ad quod c&ecedil;teræ &longs;ub&longs;tantiæ referuntur. </s> <s>ea verò e&longs;t &longs;en&longs;ilis &longs;ub&longs;tantia <lb/>cum qua motus conuertitur: nulla enim talis &longs;ub&longs;tantia e&longs;t quæ non &longs;it mobilis, nec vllum mo­<lb/>bile, quin &longs;it &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Sic contra nos argumentum D. Thomæ non valet, vbi probat <lb/>ens e&longs;&longs;e &longs;ubiectum, non &longs;ub&longs;tantiam, aut corpus, quia &longs;it ens proprium motus &longs;ubiectum, vt ex <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg597"></arrow.to.target><lb/>definitione apparet. </s> <s>quandò ens, quod in illa definitione &longs;umitur, aut adæquat &longs;ub&longs;tantiam &longs;en­<lb/>&longs;ilem, aut vt rectius dixerim, e&longs;&longs;e ibi e&longs;t non res, &longs;ed apprædicatum, ide&longs;t, non &longs;ignificat vt termi­<lb/>nus, &longs;ed vt copula: &longs;ed cùm dicitur eius, quod e&longs;t, & re&longs;oluitur copula in terminum & copulam, <lb/>& hoc quid communius e&longs;&longs;e videtur, quàm corpus & &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>dico ip&longs;um non vniuer&longs;itate <lb/>prædicationis e&longs;&longs;e <expan abbr="cõmunius">communius</expan>, &longs;ed vniuer&longs;itate modi. </s> <s>Sic quoque defendetur D. Thomas qui ens <lb/>pro &longs;ubiecto &longs;ump&longs;it: neque enim ens vniuersè accepit, &longs;ed quod æqui pollet &longs;ub&longs;tantiæ &longs;en&longs;ili. <lb/></s> <s>Iam verò quòd accipitur corpus, etiam facilè re&longs;pondere licet; &longs;i &longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem idem e&longs;&longs;e <lb/>re cum corpore cogitemus. </s> <s>Itaque dum corpus efficitur &longs;ubiectum motus, dum principia, partes, <lb/>& proprietates afferuntur, etiam talis &longs;ub&longs;tantia &longs;ubiectum motus efficitur; & eius principia, par­<lb/>tes, & proprietates explicantur. </s> <s>Nec ea nos perturbant, quæ D. Thomas oppo&longs;uit qui in prima <lb/>notione mobilitatem re&longs;picere volumus, motum verum qui corporis e&longs;t, non metaphoricum qui <lb/>e&longs;t animi. </s> <s>Atque vbi opponitur demon&longs;trari id quod mouetur e&longs;&longs;e corpus, multos exitus habet <lb/>oppo&longs;itio: tùm quia probatur de corpore motus qui e&longs;t actus, in ratione verò &longs;ubiecti accipitur <lb/>mobilitas quæ e&longs;t habilitas. </s> <s>Prætereà non idem probatur & con&longs;tituitur. </s> <s>con&longs;tituitur &longs;anè in cor­<lb/> | <arrow.to.target n="marg597"></arrow.to.target><lb/>definitione apparet. </s> <s>quandò ens, quod in illa definitione &longs;umitur, aut adæquat &longs;ub&longs;tantiam &longs;en­<lb/>&longs;ilem, aut vt rectius dixerim, e&longs;&longs;e ibi e&longs;t non res, &longs;ed apprædicatum, ide&longs;t, non &longs;ignificat vt termi­<lb/>nus, &longs;ed vt copula: &longs;ed cùm dicitur eius, quod e&longs;t, & re&longs;oluitur copula in terminum & copulam, <lb/>& hoc quid communius e&longs;&longs;e videtur, quàm corpus & &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>dico ip&longs;um non vniuer&longs;itate <lb/>prædicationis e&longs;&longs;e <expan abbr="cõmunius">communius</expan>, &longs;ed vniuer&longs;itate modi. </s> <s>Sic quoque defendetur D. Thomas qui ens <lb/>pro &longs;ubiecto &longs;ump&longs;it: neque enim ens vniuersè accepit, &longs;ed quod æqui pollet &longs;ub&longs;tantiæ &longs;en&longs;ili. <lb/></s> <s>Iam verò quòd accipitur corpus, etiam facilè re&longs;pondere licet; &longs;i &longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem idem e&longs;&longs;e <lb/>re cum corpore cogitemus. </s> <s>Itaque dum corpus efficitur &longs;ubiectum motus, dum principia, partes, <lb/>& proprietates afferuntur, etiam talis &longs;ub&longs;tantia &longs;ubiectum motus efficitur; & eius principia, par­<lb/>tes, & proprietates explicantur. </s> <s>Nec ea nos perturbant, quæ D. Thomas oppo&longs;uit qui in prima <lb/>notione mobilitatem re&longs;picere volumus, motum verum qui corporis e&longs;t, non metaphoricum qui <lb/>e&longs;t animi. </s> <s>Atque vbi opponitur demon&longs;trari id quod mouetur e&longs;&longs;e corpus, multos exitus habet <lb/>oppo&longs;itio: tùm quia probatur de corpore motus qui e&longs;t actus, in ratione verò &longs;ubiecti accipitur <lb/>mobilitas quæ e&longs;t habilitas. </s> <s>Prætereà non idem probatur & con&longs;tituitur. </s> <s>con&longs;tituitur &longs;anè in cor­<lb/> |
| |
| <pb pagenum="76"/>quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Si igitur aliquorum e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; neque mens illam à materia &longs;e­<lb/> | <pb pagenum="76"/>quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Si igitur aliquorum e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; neque mens illam à materia &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg696"></arrow.to.target><lb/>parabit: aliter id quod non e&longs;t, <expan abbr="concipere&ttilde;">conciperetur</expan>, & fal&longs;itas in termino &longs;implici extaret: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;entia <lb/>materi&ecedil; adnexa, ea tamen no&longs;citur, vt extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et quanuis ad terminos &longs;implices ignoratio <lb/>pertineat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int indiuidui, vel pror&longs;us attinguntur, vel penitus <expan abbr="ignorãtur">ignorantur</expan>; in hac notione <lb/> | <arrow.to.target n="marg696"></arrow.to.target><lb/>parabit: aliter id quod non e&longs;t, <expan abbr="concipere&ttilde;">conciperetur</expan>, & fal&longs;itas in termino &longs;implici extaret: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;entia <lb/>materi&ecedil; adnexa, ea tamen no&longs;citur, vt extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et quanuis ad terminos &longs;implices ignoratio <lb/>pertineat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int indiuidui, vel pror&longs;us attinguntur, vel penitus <expan abbr="ignorãtur">ignorantur</expan>; in hac notione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg697"></arrow.to.target><lb/>fal&longs;itas inerit, quòd partim res ip&longs;a attingetur, partim ignorabitur: attingetur &longs;anè, dum <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>comprehenditur, ignorabitur <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõcipietur">concipietur</expan> aliter àc &longs;it. </s> <s>Sed eius ignoratio quod <lb/>ab&longs;trahere vocatur, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <expan abbr="oĩs">omnis</expan> erroris: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ille qui ab&longs;trahit, ita &longs;eparat, quia cogitet <lb/>rem aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a &longs;it; &longs;ed con&longs;eruat e&longs;&longs;entiam & rei naturam vt &longs;e habet, non cogitat de oppo&longs;i­<lb/>to; non accipit ac &longs;i hoc &longs;ine illo &longs;it, &longs;ed quod e&longs;t in illo, accipiens <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> id quod ine&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, <lb/>in quo ine&longs;t, omittit; non enunciat hoc <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in hoc: nam &longs;ic &longs;implex <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan> non e&longs;&longs;et, & <lb/>includeret fal&longs;itatem: verùm videt hoc in illo e&longs;&longs;e, & <expan abbr="totũ">totum</expan> concipit primùm; partes facit qu&ecedil; ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò vinculo iunct&ecedil; &longs;unt, & eas ita iunctas intelligit, &longs;ed <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem &longs;e conuertit, quam & &longs;i <lb/>&longs;ine altera con&longs;iderat; non idcirco &longs;ine altera concipit. </s> <s>Con&longs;iderare <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t <expan abbr="cont&etilde;plari">contemplari</expan> naturam, <lb/>& procedere à confu&longs;o ad <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan>; concipere e&longs;t &longs;olummodò informari, &longs;iue in prima & confu&longs;a <lb/>notitia, &longs;eu cùm <expan abbr="iã">iam</expan> di&longs;tinctè nouimus, & notionibus di&longs;tinctis informamur. </s> <s>Ecce <expan abbr="nũc">nunc</expan> tibi <expan abbr="domi-nũ">domi­<lb/>num</expan>; quis <expan abbr="eũ">eum</expan> concipiet &longs;ine &longs;eruo? </s> <s>vna e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan>; <expan abbr="dominũ">dominum</expan> tamen con&longs;idero <expan abbr="nõ">non</expan> con­<lb/>&longs;iderato &longs;eruo, ide&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> domini exploro, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;erui, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> tamen &longs;ine &longs;eruo non concipio propter <lb/> | <arrow.to.target n="marg697"></arrow.to.target><lb/>fal&longs;itas inerit, quòd partim res ip&longs;a attingetur, partim ignorabitur: attingetur &longs;anè, dum <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>comprehenditur, ignorabitur <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõcipietur">concipietur</expan> aliter àc &longs;it. </s> <s>Sed eius ignoratio quod <lb/>ab&longs;trahere vocatur, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <expan abbr="oĩs">omnis</expan> erroris: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ille qui ab&longs;trahit, ita &longs;eparat, quia cogitet <lb/>rem aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a &longs;it; &longs;ed con&longs;eruat e&longs;&longs;entiam & rei naturam vt &longs;e habet, non cogitat de oppo&longs;i­<lb/>to; non accipit ac &longs;i hoc &longs;ine illo &longs;it, &longs;ed quod e&longs;t in illo, accipiens <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> id quod ine&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, <lb/>in quo ine&longs;t, omittit; non enunciat hoc <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in hoc: nam &longs;ic &longs;implex <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan> non e&longs;&longs;et, & <lb/>includeret fal&longs;itatem: verùm videt hoc in illo e&longs;&longs;e, & <expan abbr="totũ">totum</expan> concipit primùm; partes facit qu&ecedil; ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò vinculo iunct&ecedil; &longs;unt, & eas ita iunctas intelligit, &longs;ed <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem &longs;e conuertit, quam & &longs;i <lb/>&longs;ine altera con&longs;iderat; non idcirco &longs;ine altera concipit. </s> <s>Con&longs;iderare <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t <expan abbr="cont&etilde;plari">contemplari</expan> naturam, <lb/>& procedere à confu&longs;o ad <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan>; concipere e&longs;t &longs;olummodò informari, &longs;iue in prima & confu&longs;a <lb/>notitia, &longs;eu cùm <expan abbr="iã">iam</expan> di&longs;tinctè nouimus, & notionibus di&longs;tinctis informamur. </s> <s>Ecce <expan abbr="nũc">nunc</expan> tibi <expan abbr="domi-nũ">domi­<lb/>num</expan>; quis <expan abbr="eũ">eum</expan> concipiet &longs;ine &longs;eruo? </s> <s>vna e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan>; <expan abbr="dominũ">dominum</expan> tamen con&longs;idero <expan abbr="nõ">non</expan> con­<lb/>&longs;iderato &longs;eruo, ide&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> domini exploro, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;erui, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> tamen &longs;ine &longs;eruo non concipio propter <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg698"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> quæ inter illos intercedit. </s> <s>alia e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> & ratio, &longs;ed ade&longs;t penden­<lb/>tia mutua; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ re&longs;piciat e&longs;&longs;entiam; propter hanc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ine altero <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> concipi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>; &longs;ed propter variam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> rationem vnum &longs;ine altero con&longs;iderare licet; hoc non illud con­<lb/>templor, & &longs;i non &longs;ine illo cogno&longs;co. </s> <s>&longs;ic ab&longs;trahendo non dico <expan abbr="mendaciũ">mendacium</expan>, quia &longs;implex appre­<lb/>hendo (huius <expan abbr=".n.">enim</expan> notio &longs;implex e&longs;t, cùm de huius domino cogito) vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõcipio">concipio</expan>; <lb/>quod ad hoc pertinet, &longs;eor&longs;um contemplor, quod &longs;cilicet illius e&longs;t proprium, & in hoc munere &longs;ic <lb/>affectus &longs;um, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam ignorantiæ redargui po&longs;sim, quòd rem aliter intelligam, àc &longs;it. </s> <s>quin <lb/>&longs;i <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entias &longs;eor&longs;um &longs;umàm. </s> <s>non quòd exi&longs;tant, &longs;ed ratione &longs;olas animaduertam, quod vulgò <lb/>dici &longs;olet formaliter; &longs;ic ob&longs;eruabo &longs;eparatas; vt altera, tamet&longs;i manet &longs;imul & indi&longs;&longs;olubiliter; <lb/>nihilominus de altera negari po&longs;sit: hac <expan abbr=".n.">enim</expan> ratione licet dicere <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod hu­<lb/>ius ratio non e&longs;t ratio alterius; quanuis huius ratio &longs;ine alterius ratione non <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, & ita licet <lb/>dicere accidens non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, & dominum non e&longs;&longs;e &longs;eruum, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> accidens e&longs;t aliquid <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, & dominus &longs;erui dominus, quod genus ab&longs;tractionis, quia negatione exprimi pote&longs;t, <lb/>non &longs;ine cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> vocabimus. </s> <s>Itaque <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t concipere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab&longs;trahere & con&longs;ide­<lb/>rate, &longs;iquidem concipere &longs;it rerum formas accipere, vel vt re ip&longs;a per &longs;en&longs;us offeruntur, vel vt e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg698"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> quæ inter illos intercedit. </s> <s>alia e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> & ratio, &longs;ed ade&longs;t penden­<lb/>tia mutua; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ re&longs;piciat e&longs;&longs;entiam; propter hanc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ine altero <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> concipi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>; &longs;ed propter variam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> rationem vnum &longs;ine altero con&longs;iderare licet; hoc non illud con­<lb/>templor, & &longs;i non &longs;ine illo cogno&longs;co. </s> <s>&longs;ic ab&longs;trahendo non dico <expan abbr="mendaciũ">mendacium</expan>, quia &longs;implex appre­<lb/>hendo (huius <expan abbr=".n.">enim</expan> notio &longs;implex e&longs;t, cùm de huius domino cogito) vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõcipio">concipio</expan>; <lb/>quod ad hoc pertinet, &longs;eor&longs;um contemplor, quod &longs;cilicet illius e&longs;t proprium, & in hoc munere &longs;ic <lb/>affectus &longs;um, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam ignorantiæ redargui po&longs;sim, quòd rem aliter intelligam, àc &longs;it. </s> <s>quin <lb/>&longs;i <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entias &longs;eor&longs;um &longs;umàm. </s> <s>non quòd exi&longs;tant, &longs;ed ratione &longs;olas animaduertam, quod vulgò <lb/>dici &longs;olet formaliter; &longs;ic ob&longs;eruabo &longs;eparatas; vt altera, tamet&longs;i manet &longs;imul & indi&longs;&longs;olubiliter; <lb/>nihilominus de altera negari po&longs;sit: hac <expan abbr=".n.">enim</expan> ratione licet dicere <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod hu­<lb/>ius ratio non e&longs;t ratio alterius; quanuis huius ratio &longs;ine alterius ratione non <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, & ita licet <lb/>dicere accidens non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, & dominum non e&longs;&longs;e &longs;eruum, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> accidens e&longs;t aliquid <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, & dominus &longs;erui dominus, quod genus ab&longs;tractionis, quia negatione exprimi pote&longs;t, <lb/>non &longs;ine cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> vocabimus. </s> <s>Itaque <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t concipere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab&longs;trahere & con&longs;ide­<lb/>rate, &longs;iquidem concipere &longs;it rerum formas accipere, vel vt re ip&longs;a per &longs;en&longs;us offeruntur, vel vt e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg699"></arrow.to.target><lb/>&longs;entiæ à materia &longs;egregatæ & e&longs;t officium mentis patibilis; con&longs;iderare & ab&longs;trahere e&longs;t &longs;epara­<lb/>te conceptas, & pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> mentem qu&ecedil; vocatur agens. </s> <s>aut e&longs;t &longs;altem in actu, <expan abbr="neq.">neque</expan> conceptæ <lb/>omnes formæ &longs;eparantur, vt &longs;imitas, &longs;ed planè &longs;eparatas anteà conceptas fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: conci­<lb/>pere <expan abbr="etiã">etiam</expan> mentis e&longs;t rudis, ab&longs;trahere fœcund&ecedil;: concipere pendet ex obiectis; ab&longs;trahere de&longs;cen­<lb/>dit à mente; tamet&longs;i quae ab&longs;trahi queat, inh&ecedil;ret in rei natura. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res mathematica talis, vt ad <expan abbr="cer-tã">cer­<lb/>tam</expan> materiam &longs;e non applicet & form&ecedil; ex &longs;eip&longs;is habent, vt & inter &longs;e & ab altis rebus &longs;eiugentur, <lb/>&longs;ed ab&longs;trahendi actus e&longs;t ex mente & ad obiecta ip&longs;a procedit. </s> <s><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> totum, re&longs;oluitur in par­<lb/>tes ab&longs;trahendo: conceptui confu&longs;o &longs;uccedit ab&longs;tractio, eadem conceptui di&longs;tinctio præcedit. <lb/></s> <s>Quoniam verò triplex e&longs;t ab&longs;tractio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docuimus olim, & ea cuius ope concipitur <lb/>vniuer&longs;ale confu&longs;um, & vbi <expan abbr="conceptũ">conceptum</expan> cùm &longs;en&longs;ilis materiæ &longs;imulachris ab ip&longs;is ab&longs;oluitur, vel <lb/>vt &longs;en&longs;ilis e&longs;t, vt mathematici faciunt, vel &longs;impliciter, quod præ&longs;tat primus philo&longs;ophus: de po­<lb/>&longs;tremis agitur in pr&ecedil;&longs;entia, quæ &longs;unt propria mentis <expan abbr="cũ">cum</expan> alioquin illa &longs;it naturæ: etenim ex vi <expan abbr="for-marũ">for­<lb/>marum</expan> e&longs;t, vt hoc modo moueant &longs;en&longs;us, illo verò <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, ad <expan abbr="obeũdas">obeundas</expan> c&ecedil;teras ab&longs;tractiones opera <lb/>mentis requiritur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> nec mens per &longs;eip&longs;am &longs;ufficit: nam flagitat <expan abbr="mini&longs;teriũ">mini&longs;terium</expan> naturæ: vt mox <lb/>indicabimus: proinde efficitur, vt quot modis res ip&longs;&ecedil; di&longs;tinguantur, totidem ab&longs;tractio fiat. </s> <s>& <lb/> | <arrow.to.target n="marg699"></arrow.to.target><lb/>&longs;entiæ à materia &longs;egregatæ & e&longs;t officium mentis patibilis; con&longs;iderare & ab&longs;trahere e&longs;t &longs;epara­<lb/>te conceptas, & pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> mentem qu&ecedil; vocatur agens. </s> <s>aut e&longs;t &longs;altem in actu, <expan abbr="neq.">neque</expan> conceptæ <lb/>omnes formæ &longs;eparantur, vt &longs;imitas, &longs;ed planè &longs;eparatas anteà conceptas fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: conci­<lb/>pere <expan abbr="etiã">etiam</expan> mentis e&longs;t rudis, ab&longs;trahere fœcund&ecedil;: concipere pendet ex obiectis; ab&longs;trahere de&longs;cen­<lb/>dit à mente; tamet&longs;i quae ab&longs;trahi queat, inh&ecedil;ret in rei natura. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res mathematica talis, vt ad <expan abbr="cer-tã">cer­<lb/>tam</expan> materiam &longs;e non applicet & form&ecedil; ex &longs;eip&longs;is habent, vt & inter &longs;e & ab altis rebus &longs;eiugentur, <lb/>&longs;ed ab&longs;trahendi actus e&longs;t ex mente & ad obiecta ip&longs;a procedit. </s> <s><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> totum, re&longs;oluitur in par­<lb/>tes ab&longs;trahendo: conceptui confu&longs;o &longs;uccedit ab&longs;tractio, eadem conceptui di&longs;tinctio præcedit. <lb/></s> <s>Quoniam verò triplex e&longs;t ab&longs;tractio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docuimus olim, & ea cuius ope concipitur <lb/>vniuer&longs;ale confu&longs;um, & vbi <expan abbr="conceptũ">conceptum</expan> cùm &longs;en&longs;ilis materiæ &longs;imulachris ab ip&longs;is ab&longs;oluitur, vel <lb/>vt &longs;en&longs;ilis e&longs;t, vt mathematici faciunt, vel &longs;impliciter, quod præ&longs;tat primus philo&longs;ophus: de po­<lb/>&longs;tremis agitur in pr&ecedil;&longs;entia, quæ &longs;unt propria mentis <expan abbr="cũ">cum</expan> alioquin illa &longs;it naturæ: etenim ex vi <expan abbr="for-marũ">for­<lb/>marum</expan> e&longs;t, vt hoc modo moueant &longs;en&longs;us, illo verò <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, ad <expan abbr="obeũdas">obeundas</expan> c&ecedil;teras ab&longs;tractiones opera <lb/>mentis requiritur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> nec mens per &longs;eip&longs;am &longs;ufficit: nam flagitat <expan abbr="mini&longs;teriũ">mini&longs;terium</expan> naturæ: vt mox <lb/>indicabimus: proinde efficitur, vt quot modis res ip&longs;&ecedil; di&longs;tinguantur, totidem ab&longs;tractio fiat. </s> <s>& <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg700"></arrow.to.target><lb/>prima di&longs;tinctio in eo quòd &longs;unt: E&longs;&longs;e verò duplex e&longs;t, vel exi&longs;tere, vel id quod indicat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. <lb/></s> <s>quod ad <expan abbr="primũ">primum</expan> pertinet, ea &longs;eor&longs;um con&longs;iderantur quæ &longs;ubiecto di&longs;cernuntur, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quæ re, vt <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> diuer&longs;a &longs;unt genera, veluti <expan abbr="quantũ">quantum</expan> & quale. </s> <s>E&longs;&longs;entia <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> explicans quid e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, vel &longs;impliciter, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dialectici di&longs;perata <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, vel formaliter, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e vnius non <lb/>&longs;it <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e alterius, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, quia &longs;int indifferentia, vt <expan abbr="cõmunia">communia</expan> ad vnum. </s> <s>Ex his illa qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>natura priora, & <expan abbr="ab&longs;trahũtur">ab&longs;trahuntur</expan>, & <expan abbr="cõcipiuntur">concipiuntur</expan> &longs;ine po&longs;terioribus: qu&ecedil; vero po&longs;teriora <expan abbr="ab&longs;trahun&ttilde;">ab&longs;trahuntur</expan> <lb/>&longs;anè, &longs;ed concipi nequeunt &longs;ine illis. </s> <s>Ergo elementa extra <expan abbr="mixturã">mixturam</expan> cogitantur, & &longs;ine po&longs;te <lb/>&longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ine mu&longs;ico & cygno, & cygnus &longs;ine albedine, vt vbi <expan abbr="cũ">cum</expan> oppo&longs;ita nigredine <expan abbr="cõ-cipitur">con­<lb/>cipitur</expan>, etenim nihil prohibet illi concedi <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum eo <expan abbr="nõ">non</expan> implicet <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/><expan abbr="logicã">logicam</expan> vocant. </s> <s>Ita Deus &longs;ine c&ecedil;teris à mente quæ &longs;u&longs;tineat <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan> & <expan abbr="cõcipi">concipi</expan>, & <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>, non &longs;ic homo &longs;ine animali. </s> <s>Nam Deus nulli refert <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, quae &longs;it rationis <expan abbr="cõpos">compos</expan>, continet ani­<lb/>mal <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>: huic &longs;imilis e&longs;t materiæ <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan>, vt mox docebimus. </s> <s>Quibus &longs;ic &longs;tantibus | <arrow.to.target n="marg700"></arrow.to.target><lb/>prima di&longs;tinctio in eo quòd &longs;unt: E&longs;&longs;e verò duplex e&longs;t, vel exi&longs;tere, vel id quod indicat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. <lb/></s> <s>quod ad <expan abbr="primũ">primum</expan> pertinet, ea &longs;eor&longs;um con&longs;iderantur quæ &longs;ubiecto di&longs;cernuntur, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quæ re, vt <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> diuer&longs;a &longs;unt genera, veluti <expan abbr="quantũ">quantum</expan> & quale. </s> <s>E&longs;&longs;entia <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> explicans quid e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, vel &longs;impliciter, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dialectici di&longs;perata <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, vel formaliter, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e vnius non <lb/>&longs;it <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e alterius, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, quia &longs;int indifferentia, vt <expan abbr="cõmunia">communia</expan> ad vnum. </s> <s>Ex his illa qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>natura priora, & <expan abbr="ab&longs;trahũtur">ab&longs;trahuntur</expan>, & <expan abbr="cõcipiuntur">concipiuntur</expan> &longs;ine po&longs;terioribus: qu&ecedil; vero po&longs;teriora <expan abbr="ab&longs;trahun&ttilde;">ab&longs;trahuntur</expan> <lb/>&longs;anè, &longs;ed concipi nequeunt &longs;ine illis. </s> <s>Ergo elementa extra <expan abbr="mixturã">mixturam</expan> cogitantur, & &longs;ine po&longs;te <lb/>&longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ine mu&longs;ico & cygno, & cygnus &longs;ine albedine, vt vbi <expan abbr="cũ">cum</expan> oppo&longs;ita nigredine <expan abbr="cõ-cipitur">con­<lb/>cipitur</expan>, etenim nihil prohibet illi concedi <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum eo <expan abbr="nõ">non</expan> implicet <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/><expan abbr="logicã">logicam</expan> vocant. </s> <s>Ita Deus &longs;ine c&ecedil;teris à mente quæ &longs;u&longs;tineat <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan> & <expan abbr="cõcipi">concipi</expan>, & <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>, non &longs;ic homo &longs;ine animali. </s> <s>Nam Deus nulli refert <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, quae &longs;it rationis <expan abbr="cõpos">compos</expan>, continet ani­<lb/>mal <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>: huic &longs;imilis e&longs;t materiæ <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan>, vt mox docebimus. </s> <s>Quibus &longs;ic &longs;tantibus |
| <pb pagenum="77"/> | <pb pagenum="77"/> |
| <arrow.to.target n="marg701"></arrow.to.target><lb/>hoc etiam maneat <expan abbr="firmũ">firmum</expan>. </s> <s>Cùm aliud &longs;it concipi ab eo quod e&longs;t con&longs;iderari; vt negamus po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi, &longs;ic damus &longs;ine priore con&longs;iderari. </s> <s>Nec me latet à nonnullis concedi po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi po&longs;&longs;e, in notitia confu&longs;a. </s> <s>noui <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, ignoro tamen &longs;it'ne animal rationis <lb/>compos. </s> <s>Cæterùm quia &longs;unt idem homo & animal rationis compos; mihi videtur is qui <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> <lb/>confusè nouit, etiam <expan abbr="cõfusè">confusè</expan> no&longs;&longs;e animal rationis compos. </s> <s>cuius rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, quòd ille qui nouit <expan abbr="ho-min&etilde;">ho­<lb/>minem</expan> confusè, non audebit negare ip&longs;um animal e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea notitia quamuis rudi, concipiet <lb/>aut enuntiabit <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod &longs;anè facere po&longs;&longs;et, &longs;i in ea notitia hominis notio ab <lb/>animalis notione non penderet: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> foret àc &longs;i per accidens coniuncta e&longs;&longs;ent in quibus non <lb/>repugnat oppo&longs;itum, veluti de cygno & nigro dictum fuit. </s> <s>quòd &longs;i nouit mens inferri repugnan­<lb/>tiam, vbi animal hominem non e&longs;&longs;e cogiter, iam hominem &longs;ub animalis notione comprehendit. <lb/></s> <s>Ex his Philoponi rationes facilè diluuntur. </s> <s>Nam tres illæ primæ confundunt id quod e&longs;t conci­<lb/>pere, cum eo quod e&longs;t ab&longs;trahere. </s> <s>Tùm deinde ab&longs;tractio illa eorum e&longs;t, vt formaliter accipiun­<lb/>tur, in iis verò nihil ob&longs;tat, quominus alterum &longs;ine altero concipi nequeat. </s> <s>At verò locus 2. Phy&longs;. <lb/>non magis &longs;tat à Philopono quàm à nobis, nam variis legitur modis & diuer&longs;as interpretationes <lb/>admittit. </s> <s>Docet enim ibi Ari&longs;toteles phy&longs;ici munus e&longs;&longs;e &longs;pectare formam non &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>quatenus refertur ad materiam. </s> <s>itaque formæ quæ ad materiam &longs;e&longs;e applicarunt, vt in illa &longs;int <lb/> | <arrow.to.target n="marg701"></arrow.to.target><lb/>hoc etiam maneat <expan abbr="firmũ">firmum</expan>. </s> <s>Cùm aliud &longs;it concipi ab eo quod e&longs;t con&longs;iderari; vt negamus po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi, &longs;ic damus &longs;ine priore con&longs;iderari. </s> <s>Nec me latet à nonnullis concedi po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi po&longs;&longs;e, in notitia confu&longs;a. </s> <s>noui <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, ignoro tamen &longs;it'ne animal rationis <lb/>compos. </s> <s>Cæterùm quia &longs;unt idem homo & animal rationis compos; mihi videtur is qui <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> <lb/>confusè nouit, etiam <expan abbr="cõfusè">confusè</expan> no&longs;&longs;e animal rationis compos. </s> <s>cuius rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, quòd ille qui nouit <expan abbr="ho-min&etilde;">ho­<lb/>minem</expan> confusè, non audebit negare ip&longs;um animal e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea notitia quamuis rudi, concipiet <lb/>aut enuntiabit <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod &longs;anè facere po&longs;&longs;et, &longs;i in ea notitia hominis notio ab <lb/>animalis notione non penderet: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> foret àc &longs;i per accidens coniuncta e&longs;&longs;ent in quibus non <lb/>repugnat oppo&longs;itum, veluti de cygno & nigro dictum fuit. </s> <s>quòd &longs;i nouit mens inferri repugnan­<lb/>tiam, vbi animal hominem non e&longs;&longs;e cogiter, iam hominem &longs;ub animalis notione comprehendit. <lb/></s> <s>Ex his Philoponi rationes facilè diluuntur. </s> <s>Nam tres illæ primæ confundunt id quod e&longs;t conci­<lb/>pere, cum eo quod e&longs;t ab&longs;trahere. </s> <s>Tùm deinde ab&longs;tractio illa eorum e&longs;t, vt formaliter accipiun­<lb/>tur, in iis verò nihil ob&longs;tat, quominus alterum &longs;ine altero concipi nequeat. </s> <s>At verò locus 2. Phy&longs;. <lb/>non magis &longs;tat à Philopono quàm à nobis, nam variis legitur modis & diuer&longs;as interpretationes <lb/>admittit. </s> <s>Docet enim ibi Ari&longs;toteles phy&longs;ici munus e&longs;&longs;e &longs;pectare formam non &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>quatenus refertur ad materiam. </s> <s>itaque formæ quæ ad materiam &longs;e&longs;e applicarunt, vt in illa &longs;int <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg705"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 81.</s></p> | <s><margin.target id="marg705"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 81.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*ga/nq) o(sa te h)_n, o(sa te e)sti\n, h) d) o(stage e)tsai o)pisw</foreign></s></p> | <s><foreign lang="greek">*ga/nq) o(sa te h)=n, o(sa te e)sti\n, h) d) o(stage e)tsai o)pisw</foreign></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*de/ndra/te, bebla/sthke kai\ a)ne/res, h) de/ gunai/kes</foreign></s></p> | <s><foreign lang="greek">*de/ndra/te, bebla/sthke kai\ a)ne/res, h) de/ gunai/kes</foreign></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*qh_res t' o)iwnoi\te kai\ u)dartorqere/mmones i)xqu)s</foreign>.<lb/> | <s><foreign lang="greek">*qh=res t' o)iwnoi\te kai\ u)dartorqere/mmones i)xqu)s</foreign>.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg706"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg706"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg706"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg706"></margin.target>D</s></p> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. </s> <s>Cap. </s> <s>XVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. </s> <s>Cap. </s> <s>XVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>ACCEPIMVS antè &longs;ic &longs;e habere formam naturalem, vt nulla ratione neque reip&longs;a, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>vi mentis &longs;ine materia &longs;en&longs;ili concipi queat. </s> <s>Attamen, vt opinor, à no&longs;tra methodo non <lb/>abhorrebit, &longs;i hoc loco &longs;ermonem no&longs;trum conuertamus ad explicandum vnde no&longs;catur, quid <lb/>ip&longs;a &longs;it, & doceamus etiam qua ratione tractetur: confert enim ad cogno&longs;cendam rationem & <lb/>viam qua res naturales &longs;unt definitione euoluendæ. </s> <s>Primùm igitur eam nemo ignorat e&longs;&longs;e mate­<lb/> | <s>ACCEPIMVS antè &longs;ic &longs;e habere formam naturalem, vt nulla ratione neque reip&longs;a, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>vi mentis &longs;ine materia &longs;en&longs;ili concipi queat. </s> <s>Attamen, vt opinor, à no&longs;tra methodo non <lb/>abhorrebit, &longs;i hoc loco &longs;ermonem no&longs;trum conuertamus ad explicandum vnde no&longs;catur, quid <lb/>ip&longs;a &longs;it, & doceamus etiam qua ratione tractetur: confert enim ad cogno&longs;cendam rationem & <lb/>viam qua res naturales &longs;unt definitione euoluendæ. </s> <s>Primùm igitur eam nemo ignorat e&longs;&longs;e mate­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg711"></arrow.to.target><lb/>riam &longs;en&longs;ilem quæ iam à qualitatibus cum actuo&longs;is, tum patibilibus occupatur, & motui <expan abbr="tran&longs;-mutationi&qacute;">tran&longs;­<lb/>mutationique</expan>. </s> <s>&longs;ubiicitur. </s> <s>nam &longs;ine his nulla vera mutatio videtur effici po&longs;&longs;e. </s> <s>ideò materia &longs;en&longs;i­<lb/>lis ab eiu&longs;modi qualitatib. & affectionib. non &longs;egregatur: reip&longs;a quidem per&longs;picuum e&longs;t, cogita­<lb/>tione verò dubium, &longs;iquidem materia principium eiu&longs;modi affectionum optimo iure ponatur: <lb/>quia verò natura prius à po&longs;teriore &longs;euocari queat, non erit culpæ alicuius affinis qui materiam <lb/>&longs;en&longs;ilem per qualitates &longs;en&longs;iles, non &longs;anè definiri, tanquam hæc eius principia &longs;int, &longs;ed vt per effe­<lb/>cta de&longs;cribi putabit. </s> <s>Præ&longs;ertim quòd &longs;i definiretur per accidentia, non po&longs;&longs;emus euitare quin ac­<lb/>cidens in &longs;ub&longs;tantiæ definitione &longs;umi po&longs;&longs;et; id verò oppugnat vniuer&longs;a præcepta analytica. </s> <s>Ete­<lb/>nim pp illum canonem. </s> <s>Quando alterum de altero prædicatur, vt de &longs;ubiecto; quæcunque de <lb/>illo prædicantur, etiam de &longs;ubiecto prædicentur oportebit. </s> <s>At verò materia &longs;en&longs;ilis e&longs;t pars &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ naturalis; ergo in eius definitione &longs;umenda e&longs;t: pone tu nunc accidens principium mate­<lb/>riæ &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Et principium igitur &longs;ub&longs;tantiæ naturalis. </s> <s>cùm cæteroqui de &longs;ubiecto debeat demon­<lb/>&longs;trari per &longs;ubiecti principia, & per &longs;ubiectum <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>principia definiatur. </s> <s>Neque hic tu elaberis <lb/>inquiens, eam regulam complecti principia e&longs;&longs;entiæ: materiam verò negans e&longs;&longs;e principium e&longs;­<lb/>&longs;entiæ, &longs;ed exi&longs;tentiæ <expan abbr="tantũ">tantum</expan> quæ po&longs;terior e&longs;t e&longs;&longs;entia: proinde nil vetare, quominus accidens in <lb/> | <arrow.to.target n="marg711"></arrow.to.target><lb/>riam &longs;en&longs;ilem quæ iam à qualitatibus cum actuo&longs;is, tum patibilibus occupatur, & motui <expan abbr="tran&longs;-mutationi&qacute;">tran&longs;­<lb/>mutationique</expan>. </s> <s>&longs;ubiicitur. </s> <s>nam &longs;ine his nulla vera mutatio videtur effici po&longs;&longs;e. </s> <s>ideò materia &longs;en&longs;i­<lb/>lis ab eiu&longs;modi qualitatib. & affectionib. non &longs;egregatur: reip&longs;a quidem per&longs;picuum e&longs;t, cogita­<lb/>tione verò dubium, &longs;iquidem materia principium eiu&longs;modi affectionum optimo iure ponatur: <lb/>quia verò natura prius à po&longs;teriore &longs;euocari queat, non erit culpæ alicuius affinis qui materiam <lb/>&longs;en&longs;ilem per qualitates &longs;en&longs;iles, non &longs;anè definiri, tanquam hæc eius principia &longs;int, &longs;ed vt per effe­<lb/>cta de&longs;cribi putabit. </s> <s>Præ&longs;ertim quòd &longs;i definiretur per accidentia, non po&longs;&longs;emus euitare quin ac­<lb/>cidens in &longs;ub&longs;tantiæ definitione &longs;umi po&longs;&longs;et; id verò oppugnat vniuer&longs;a præcepta analytica. </s> <s>Ete­<lb/>nim <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illum canonem. </s> <s>Quando alterum de altero prædicatur, vt de &longs;ubiecto; quæcunque de <lb/>illo prædicantur, etiam de &longs;ubiecto prædicentur oportebit. </s> <s>At verò materia &longs;en&longs;ilis e&longs;t pars &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ naturalis; ergo in eius definitione &longs;umenda e&longs;t: pone tu nunc accidens principium mate­<lb/>riæ &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Et principium igitur &longs;ub&longs;tantiæ naturalis. </s> <s>cùm cæteroqui de &longs;ubiecto debeat demon­<lb/>&longs;trari per &longs;ubiecti principia, & per &longs;ubiectum <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>principia definiatur. </s> <s>Neque hic tu elaberis <lb/>inquiens, eam regulam complecti principia e&longs;&longs;entiæ: materiam verò negans e&longs;&longs;e principium e&longs;­<lb/>&longs;entiæ, &longs;ed exi&longs;tentiæ <expan abbr="tantũ">tantum</expan> quæ po&longs;terior e&longs;t e&longs;&longs;entia: proinde nil vetare, quominus accidens in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg712"></arrow.to.target><lb/>explicatione &longs;en&longs;ilis materiæ ponatur: <expan abbr="qñ">quin</expan> nihilominus efficeretur, vt &longs;ub&longs;tantia fieret ex non <lb/>&longs;ub&longs;tantia: fieret <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuiduum ex materia &longs;en&longs;ili quæ componeretur ex accidentibus. </s> <s>Sed enim <lb/>&longs;i po&longs;teriora &longs;unt accidentia, &longs;eparari queunt à materia, vt &longs;ine ip&longs;is exi&longs;tat. </s> <s>Vel igitur erit mate­<lb/>ria &longs;en&longs;ilis &longs;ine po&longs;tib. & &longs;ic indiuiduum &longs;ub&longs;tantiæ nudum quod nos non approbamus, vel <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit amplius &longs;en&longs;ilis; verùm degenerabit in aliud materiæ genus. </s> <s>Idcirco &longs;ic de &longs;en&longs;ili materia <lb/>&longs;tatuendum puto. </s> <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectatur, quatenus habet vnde pellat &longs;en&longs;us. </s> <s>aut vt res huic facultati <lb/>&longs;ubiecta, vel &longs;ub ratione principij. </s> <s>habet autem, vnde moueat &longs;en&longs;us, initium duplex; alterum re­<lb/>motum, atque alterum proximum: ac remotum quidem e&longs;t ip&longs;a forma & actus; ex hoc enim ac­<lb/>cidentia pendent, quibus ine&longs;t proxima facultas excitandi &longs;en&longs;um. </s> <s>Quatenus igitur materia &longs;en­<lb/>&longs;ilis, non dubium e&longs;t, quin accidens in eius definitione comprehendatur, non &longs;ecus àc albedo in <lb/>definitione hominis albi. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim te&longs;tatur Ari&longs;toteles partes cuiu&longs;que coniuncti in eius defini­<lb/> | <arrow.to.target n="marg712"></arrow.to.target><lb/>explicatione &longs;en&longs;ilis materiæ ponatur: <expan abbr="qñ">quin</expan> nihilominus efficeretur, vt &longs;ub&longs;tantia fieret ex non <lb/>&longs;ub&longs;tantia: fieret <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuiduum ex materia &longs;en&longs;ili quæ componeretur ex accidentibus. </s> <s>Sed enim <lb/>&longs;i po&longs;teriora &longs;unt accidentia, &longs;eparari queunt à materia, vt &longs;ine ip&longs;is exi&longs;tat. </s> <s>Vel igitur erit mate­<lb/>ria &longs;en&longs;ilis &longs;ine po&longs;tib. & &longs;ic indiuiduum &longs;ub&longs;tantiæ nudum quod nos non approbamus, vel <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit amplius &longs;en&longs;ilis; verùm degenerabit in aliud materiæ genus. </s> <s>Idcirco &longs;ic de &longs;en&longs;ili materia <lb/>&longs;tatuendum puto. </s> <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectatur, quatenus habet vnde pellat &longs;en&longs;us. </s> <s>aut vt res huic facultati <lb/>&longs;ubiecta, vel &longs;ub ratione principij. </s> |