| version 1.26, 2007/06/22 17:28:43 |
version 1.27, 2007/06/25 12:34:03 |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> | <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> | <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg481"></arrow.to.target><lb/>Rom&ecedil; e&longs;&longs;ent ocularij medici, nonnulli auricularij, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id ex artis natura cùm vna &longs;it <expan abbr="partiũ">partium</expan> <lb/><expan abbr="omniũ">omnium</expan> medicina: &longs;ed ex <expan abbr="cõmoditate">commoditate</expan> na&longs;cebatur. </s> <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eam artis <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> profiterentur è qua <lb/>victum &longs;ibi parare po&longs;&longs;e &longs;perarent, c&ecedil;teras negligebant. </s> <s>quòd &longs;i victui nece&longs;&longs;aria <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;uppedita&longs;&longs;et <lb/>ea portio medicin&ecedil;, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> euenire &longs;olebat in Gr&ecedil;cia, aut &longs;olum vertere cogebantur, aut <lb/>alias artis medic&ecedil; partes exercere. </s> <s>Tertiò vel artes materiam faciunt, vel parant, vel perficiunt id <lb/>quod natura <expan abbr="nõ">non</expan> potuit ab&longs;oluere, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> mini&longs;tr&ecedil; &longs;unt ad quas etiam referri dicimus organicas. <lb/></s> <s>faciunt <expan abbr="materiã">materiam</expan> figuli, dum lateres &ecedil;dificatori efficiunt, <expan abbr="materiã">materiam</expan> parant fabri qui <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> repurgant. <lb/></s> <s>ab&longs;oluunt ea qu&ecedil; natura pr&ecedil;&longs;tare non pote&longs;t, vt lanifices; mini&longs;trant, vel qu&ecedil; faciunt in&longs;trumenta. <lb/></s> <s>vt frenorum fabricatrix eque&longs;tri, vel qu&ecedil; impedimenta remouent, & applicant agentia principia <lb/>ad patientia. </s> <s>Quamobrem Medici clamant, Naturas e&longs;&longs;e <expan abbr="morborũ">morborum</expan> curatrices, modicos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> mini­<lb/>&longs;tros. </s> <s>Po&longs;tremò ex fine di&longs;tinguuntur. </s> <s>quòd variis modis ad humanos v&longs;us <expan abbr="accõmodentur">accommodentur</expan>. </s> <s>etenim <lb/>aut nece&longs;sitatis ergò operantur, aut <expan abbr="cõmodi">commodi</expan>, aut voluptatis. </s> <s>ex hoc ordine &longs;unt <foreign lang="greek">kosmhtikai\</foreign> dictæ, <lb/>ide&longs;t ornatrices & fortè <foreign lang="greek">memhtikai\</foreign>, i. </s> <s>imitatrices, vt poëtica. </s> <s>hæ qu&ecedil; in &longs;olam <expan abbr="voluptat&etilde;">voluptatem</expan> <expan abbr="collimãt">collimant</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg481"></arrow.to.target><lb/>Rom&ecedil; e&longs;&longs;ent ocularij medici, nonnulli auricularij, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id ex artis natura cùm vna &longs;it <expan abbr="partiũ">partium</expan> <lb/><expan abbr="omniũ">omnium</expan> medicina: &longs;ed ex <expan abbr="cõmoditate">commoditate</expan> na&longs;cebatur. </s> <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eam artis <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> profiterentur è qua <lb/>victum &longs;ibi parare po&longs;&longs;e &longs;perarent, c&ecedil;teras negligebant. </s> <s>quòd &longs;i victui nece&longs;&longs;aria <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;uppedita&longs;&longs;et <lb/>ea portio medicin&ecedil;, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> euenire &longs;olebat in Gr&ecedil;cia, aut &longs;olum vertere cogebantur, aut <lb/>alias artis medic&ecedil; partes exercere. </s> <s>Tertiò vel artes materiam faciunt, vel parant, vel perficiunt id <lb/>quod natura <expan abbr="nõ">non</expan> potuit ab&longs;oluere, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> mini&longs;tr&ecedil; &longs;unt ad quas etiam referri dicimus organicas. <lb/></s> <s>faciunt <expan abbr="materiã">materiam</expan> figuli, dum lateres &ecedil;dificatori efficiunt, <expan abbr="materiã">materiam</expan> parant fabri qui <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> repurgant. <lb/></s> <s>ab&longs;oluunt ea qu&ecedil; natura pr&ecedil;&longs;tare non pote&longs;t, vt lanifices; mini&longs;trant, vel qu&ecedil; faciunt in&longs;trumenta. <lb/></s> <s>vt frenorum fabricatrix eque&longs;tri, vel qu&ecedil; impedimenta remouent, & applicant agentia principia <lb/>ad patientia. </s> <s>Quamobrem Medici clamant, Naturas e&longs;&longs;e <expan abbr="morborũ">morborum</expan> curatrices, modicos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> mini­<lb/>&longs;tros. </s> <s>Po&longs;tremò ex fine di&longs;tinguuntur. </s> <s>quòd variis modis ad humanos v&longs;us <expan abbr="accõmodentur">accommodentur</expan>. </s> <s>etenim <lb/>aut nece&longs;sitatis ergò operantur, aut <expan abbr="cõmodi">commodi</expan>, aut voluptatis. </s> <s>ex hoc ordine &longs;unt <foreign lang="greek">kosmhtikai\</foreign> dictæ, <lb/>ide&longs;t ornatrices & fortè <foreign lang="greek">memhtikai\</foreign>, i. </s> <s>imitatrices, vt poëtica. </s> <s>hæ qu&ecedil; in &longs;olam <expan abbr="voluptat&etilde;">voluptatem</expan> <expan abbr="collimãt">collimant</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg482"></arrow.to.target><lb/>mea quidem &longs;ententia &longs;unt omnium abiecti&longs;sim&ecedil;; quippe qu&ecedil; &longs;olum illam animi no&longs;tri partem <lb/>re&longs;piciant, qu&ecedil; bruta e&longs;t. </s> <s>qu&ecedil; <expan abbr="cõmodum">commodum</expan> <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> intendunt, c&ecedil;teris pr&ecedil;ferendæ, &longs;unt enim vt bene ho­<lb/>mini &longs;it: atqui multò pr&ecedil;&longs;tantius e&longs;t e&longs;&longs;e bene, quàm e&longs;&longs;e &longs;impliciter. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Omnes <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vniuersè lon­<lb/> | <arrow.to.target n="marg482"></arrow.to.target><lb/>mea quidem &longs;ententia &longs;unt omnium abiecti&longs;sim&ecedil;; quippe qu&ecedil; &longs;olum illam animi no&longs;tri partem <lb/>re&longs;piciant, qu&ecedil; bruta e&longs;t. </s> <s>qu&ecedil; <expan abbr="cõmodum">commodum</expan> <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> intendunt, c&ecedil;teris pr&ecedil;ferendæ, &longs;unt enim vt bene ho­<lb/>mini &longs;it: atqui multò pr&ecedil;&longs;tantius e&longs;t e&longs;&longs;e bene, quàm e&longs;&longs;e &longs;impliciter. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Omnes <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vniuersè lon­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg483"></arrow.to.target><lb/>gi&longs;simo tractu practicis & contemplantibus cedunt, & ip&longs;is origine & natura po&longs;teriores, &longs;unt: <lb/>etenim politicæ &longs;eruiunt cuius vniuer&longs;a officia po&longs;ita &longs;unt in eo quòd ociosè contemplari valea­<lb/>mus, ill&ecedil; <expan abbr="omniũ">omnium</expan> infimæ qu&ecedil; reponuntur in mini&longs;tris, quòd natura cedant, <expan abbr="cũ">cum</expan> in aliarum <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> <expan abbr="in-u&etilde;tæ">in­<lb/>uentæ</expan> fuerint, & origine po&longs;teriores &longs;int. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> veri&longs;imile e&longs;t, ni&longs;i vtens e&longs;&longs;et, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> fore <expan abbr="officiũ">officium</expan> in&longs;tru­<lb/>menti, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt ni&longs;i fuerit qui colat domum, fru&longs;tra futura &longs;it domus. </s> <s>Omnibus his analytica vilior & <lb/> | <arrow.to.target n="marg483"></arrow.to.target><lb/>gi&longs;simo tractu practicis & contemplantibus cedunt, & ip&longs;is origine & natura po&longs;teriores, &longs;unt: <lb/>etenim politicæ &longs;eruiunt cuius vniuer&longs;a officia po&longs;ita &longs;unt in eo quòd ociosè contemplari valea­<lb/>mus, ill&ecedil; <expan abbr="omniũ">omnium</expan> infimæ qu&ecedil; reponuntur in mini&longs;tris, quòd natura cedant, <expan abbr="cũ">cum</expan> in aliarum <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> <expan abbr="in-u&etilde;tæ">in­<lb/>uentæ</expan> fuerint, & origine po&longs;teriores &longs;int. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> veri&longs;imile e&longs;t, ni&longs;i vtens e&longs;&longs;et, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> fore <expan abbr="officiũ">officium</expan> in&longs;tru­<lb/>menti, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt ni&longs;i fuerit qui colat domum, fru&longs;tra futura &longs;it domus. </s> <s>Omnibus his analytica vilior & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg484"></arrow.to.target><lb/>origine po&longs;terior. </s> <s><expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;cientiæ & artes recta ratione vtuntur, illæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, hæ verò <lb/>efficientes, & practicæ recta ratione agentes, quæ <expan abbr="prud&etilde;tia">prudentia</expan> nominatur. </s> <s>Porrò rectæ rationis regu­<lb/>las analytica docet: itaque omnibus ancillatur. </s> <s>& prius generatim bon&ecedil; <expan abbr="artificũ">artificum</expan> operationes exti­<lb/>terunt quàm regul&ecedil; traditæ, vt prius aliquis <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cont&etilde;plando">contemplando</expan> conclu&longs;it, ex hoc regul&ecedil; ob&longs;eruat&ecedil; <lb/>quibus <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> po&longs;&longs;et. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Igitur analytica omnibus his & origine & natura po&longs;terior. </s> <s>Sed his <lb/> | <arrow.to.target n="marg484"></arrow.to.target><lb/>origine po&longs;terior. </s> <s><expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;cientiæ & artes recta ratione vtuntur, illæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, hæ verò <lb/>efficientes, & practicæ recta ratione agentes, quæ <expan abbr="prud&etilde;tia">prudentia</expan> nominatur. </s> <s>Porrò rectæ rationis regu­<lb/>las analytica docet: itaque omnibus ancillatur. </s> <s>& prius generatim bon&ecedil; <expan abbr="artificũ">artificum</expan> operationes exti­<lb/>terunt quàm regul&ecedil; traditæ, vt prius aliquis <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cont&etilde;plando">contemplando</expan> conclu&longs;it, ex hoc regul&ecedil; ob&longs;eruat&ecedil; <lb/>quibus <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> po&longs;&longs;et. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Igitur analytica omnibus his & origine & natura po&longs;terior. </s> <s>Sed his <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in quæ nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus & eas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="cõparemus">comparemus</expan>. | <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in quæ nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus & eas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="cõparemus">comparemus</expan>. |
| <pb pagenum="52"/>Profectò &longs;i præ&longs;tantius e&longs;t imperare, quàm &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="cõ&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/> | <pb pagenum="52"/>Profectò &longs;i præ&longs;tantius e&longs;t imperare, quàm &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="cõ&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg570"></arrow.to.target><lb/>Accedit eodem, quòd termini communes qui ab Ari&longs;totele 5. primæ philo&longs;ophiæ de&longs;cribuntur, <lb/>ex omnium philo&longs;ophorum &longs;ententia &longs;unt eius methodi. </s> <s>ergo & cau&longs;&longs;æ. </s> <s>quare etiam cau&longs;&longs;a effi­<lb/>ciens. </s> <s>Atqui genus hoc cau&longs;&longs;æ per motum definitur. </s> <s>& eius igitur definitio <expan abbr="partes&qacute;">partesque</expan>. </s> <s>definitionis. <lb/></s> <s>quamobrem & motus per quem cau&longs;&longs;a efficiens definitur. </s> <s>Po&longs;tremò &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ aliquid <lb/>efficiunt in entibus & rebus naturalibus per motum. </s> <s>itaque etiam phy&longs;ice mouent. </s> <s><emph type="sup"/>p<emph.end type="sup"/> Sed à pri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg570"></arrow.to.target><lb/>Accedit eodem, quòd termini communes qui ab Ari&longs;totele 5. primæ philo&longs;ophiæ de&longs;cribuntur, <lb/>ex omnium philo&longs;ophorum &longs;ententia &longs;unt eius methodi. </s> <s>ergo & cau&longs;&longs;æ. </s> <s>quare etiam cau&longs;&longs;a effi­<lb/>ciens. </s> <s>Atqui genus hoc cau&longs;&longs;æ per motum definitur. </s> <s>& eius igitur definitio <expan abbr="partes&qacute;">partesque</expan>. </s> <s>definitionis. <lb/></s> <s>quamobrem & motus per quem cau&longs;&longs;a efficiens definitur. </s> <s>Po&longs;tremò &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ aliquid <lb/>efficiunt in entibus & rebus naturalibus per motum. </s> <s>itaque etiam phy&longs;ice mouent. </s> <s><emph type="sup"/>p<emph.end type="sup"/> Sed à pri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg571"></arrow.to.target><lb/>mo philo&longs;opho cogno&longs;cendæ &longs;unt, vt efficiunt: ergo & per motum cogno&longs;cantur oportet. </s> <s>Motus <lb/>igitur ad primum philo&longs;ophum pertinebit. </s> <s>ergo & demon&longs;tratio quæ vtitur motu, non erit ab <lb/>ip&longs;o aliena. </s> <s>Sed hæc &longs;atis hactenus dubitata &longs;int. </s> <s>nunc docebo quid &longs;entiam. </s> <s>id verò <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="capitũ">capitum</expan> | <arrow.to.target n="marg571"></arrow.to.target><lb/>mo philo&longs;opho cogno&longs;cendæ &longs;unt, vt efficiunt: ergo & per motum cogno&longs;cantur oportet. </s> <s>Motus <lb/>igitur ad primum philo&longs;ophum pertinebit. </s> <s>ergo & demon&longs;tratio quæ vtitur motu, non erit ab <lb/>ip&longs;o aliena. </s> <s>Sed hæc &longs;atis hactenus dubitata &longs;int. </s> <s>nunc docebo quid &longs;entiam. </s> <s>id verò <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="capitũ">capitum</expan> |
| <pb pagenum="61"/> | <pb pagenum="61"/> |
| <arrow.to.target n="marg572"></arrow.to.target><lb/>explicatione continetur. </s> <s>Primo quidem. </s> <s>Philo&longs;ophum naturalem no&longs;&longs;e &longs;olum quòd &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>materiæ immunes exi&longs;tant. </s> <s>Altero verò Philo&longs;ophum diuinum no&longs;&longs;e quòd &longs;unt & quid &longs;int. </s> <s>Ve­<lb/>runtamen <expan abbr="admodũ">admodum</expan> di&longs;parem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> qua illas e&longs;&longs;e vtrique <expan abbr="cogno&longs;cũt">cogno&longs;cunt</expan>. </s> <s>quandò naturalis illas <lb/>e&longs;&longs;e cogno&longs;cit per accidens potius <expan abbr="quã">quam</expan> per &longs;e, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ex &longs;olo motu. </s> <s>C&ecedil;terùm non id dico, <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan> <lb/>in earum <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> ex &longs;olo motu peruenire, tanquam medio, cùm & id etiam in diuina methodo <lb/>contingat: &longs;ed quòd notio <expan abbr="quã">quam</expan> habet de &longs;ub&longs;tantia illa philo&longs;ophus naturalis, &longs;emper includit mo­<lb/>tum, vel quòd efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, mouet <expan abbr=".n.">enim</expan> phy&longs;icè; vel quia notatur per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> motus. </s> <s>Nam quia <lb/>e&longs;t nobis ignota, &longs;ic de&longs;cribatur oportet per ea qu&ecedil; &longs;unt nota nobis. </s> <s>ob <expan abbr="eã&qacute;">eanque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am octauus phy­<lb/>&longs;icorum pars erit methodi naturalis, tamet&longs;i explicat <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à materia <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan>. </s> <s><expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> verò tale <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; genus non modò mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed habet functiones proprias citrà <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> materi&ecedil; co­<lb/>gnationem; neque &longs;unt <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> principia &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mobilis, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter & &longs;unt <lb/>entia beati&longs;sima; nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it alia &longs;cientia qu&ecedil; in <expan abbr="earũ">earum</expan> &longs;peculatione ver&longs;etur qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;piciat <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>, licet auxilio motus eius <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> adipi&longs;catur. </s> <s>Itaque vt hanc <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferunt, &longs;pectat <lb/>ad <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> no&longs;&longs;e, quòd e&longs;t hoc &longs;ub&longs;tantiæ genus. </s> <s>Ita fit, vt eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ab&longs;oluere <lb/>nequeat philo&longs;ophus naturalis, quòd habeat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alias functiones qu&ecedil; lateant ip&longs;um, quia non in­<lb/>cludant <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>cùm verò primus philo&longs;ophus con&longs;ideret ens quod e&longs;t, vel &longs;en&longs;ile, vel &longs;eparatum, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg572"></arrow.to.target><lb/>explicatione continetur. </s> <s>Primo quidem. </s> <s>Philo&longs;ophum naturalem no&longs;&longs;e &longs;olum quòd &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>materiæ immunes exi&longs;tant. </s> <s>Altero verò Philo&longs;ophum diuinum no&longs;&longs;e quòd &longs;unt & quid &longs;int. </s> <s>Ve­<lb/>runtamen <expan abbr="admodũ">admodum</expan> di&longs;parem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> qua illas e&longs;&longs;e vtrique <expan abbr="cogno&longs;cũt">cogno&longs;cunt</expan>. </s> <s>quandò naturalis illas <lb/>e&longs;&longs;e cogno&longs;cit per accidens potius <expan abbr="quã">quam</expan> per &longs;e, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ex &longs;olo motu. </s> <s>C&ecedil;terùm non id dico, <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan> <lb/>in earum <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> ex &longs;olo motu peruenire, tanquam medio, cùm & id etiam in diuina methodo <lb/>contingat: &longs;ed quòd notio <expan abbr="quã">quam</expan> habet de &longs;ub&longs;tantia illa philo&longs;ophus naturalis, &longs;emper includit mo­<lb/>tum, vel quòd efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, mouet <expan abbr=".n.">enim</expan> phy&longs;icè; vel quia notatur per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> motus. </s> <s>Nam quia <lb/>e&longs;t nobis ignota, &longs;ic de&longs;cribatur oportet per ea qu&ecedil; &longs;unt nota nobis. </s> <s>ob <expan abbr="eã&qacute;">eanque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am octauus phy­<lb/>&longs;icorum pars erit methodi naturalis, tamet&longs;i explicat <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à materia <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan>. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò tale <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; genus non modò mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed habet functiones proprias citrà <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> materi&ecedil; co­<lb/>gnationem; neque &longs;unt <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> principia &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mobilis, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter & &longs;unt <lb/>entia beati&longs;sima; nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it alia &longs;cientia qu&ecedil; in <expan abbr="earũ">earum</expan> &longs;peculatione ver&longs;etur qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;piciat <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>, licet auxilio motus eius <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> adipi&longs;catur. </s> <s>Itaque vt hanc <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferunt, &longs;pectat <lb/>ad <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> no&longs;&longs;e, quòd e&longs;t hoc &longs;ub&longs;tantiæ genus. </s> <s>Ita fit, vt eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ab&longs;oluere <lb/>nequeat philo&longs;ophus naturalis, quòd habeat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alias functiones qu&ecedil; lateant ip&longs;um, quia non in­<lb/>cludant <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>cùm verò primus philo&longs;ophus con&longs;ideret ens quod e&longs;t, vel &longs;en&longs;ile, vel &longs;eparatum, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg573"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;as eius, liceat illi eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab&longs;olutè tractare. </s> <s>& quà <expan abbr="principiũ">principium</expan> e&longs;t <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium, & qua e&longs;t <lb/>res <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> à materia &longs;ecreta. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de qu&ecedil;&longs;tione quid e&longs;t, a&longs;&longs;ero <expan abbr="eã">eam</expan> nullo modo ad <expan abbr="phy&longs;i-cũ">phy&longs;i­<lb/>cum</expan> pertinere. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> ver&longs;atur in eius cognitione per accidens, & <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="tantũ">tantum</expan> cogno&longs;cit, quà re&longs;picit <expan abbr="motũ">motum</expan>. <lb/></s> <s>Sed primus philo&longs;ophus illius vniuer&longs;as functiones intelligens attingit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. (&longs;iquidem in his <lb/>operari & e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia.) & ita per &longs;eip&longs;am cogno&longs;cit & quid &longs;it, & <lb/>quòd &longs;it. </s> <s>quanquàm habitus huiu&longs;ce notiti&ecedil; nulla methodo explicatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed eò nos deducit me­<lb/> | <arrow.to.target n="marg573"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;as eius, liceat illi eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab&longs;olutè tractare. </s> <s>& quà <expan abbr="principiũ">principium</expan> e&longs;t <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium, & qua e&longs;t <lb/>res <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> à materia &longs;ecreta. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de qu&ecedil;&longs;tione quid e&longs;t, a&longs;&longs;ero <expan abbr="eã">eam</expan> nullo modo ad <expan abbr="phy&longs;i-cũ">phy&longs;i­<lb/>cum</expan> pertinere. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> ver&longs;atur in eius cognitione per accidens, & <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="tantũ">tantum</expan> cogno&longs;cit, quà re&longs;picit <expan abbr="motũ">motum</expan>. <lb/></s> <s>Sed primus philo&longs;ophus illius vniuer&longs;as functiones intelligens attingit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. (&longs;iquidem in his <lb/>operari & e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia.) & ita per &longs;eip&longs;am cogno&longs;cit & quid &longs;it, & <lb/>quòd &longs;it. </s> <s>quanquàm habitus huiu&longs;ce notiti&ecedil; nulla methodo explicatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed eò nos deducit me­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg574"></arrow.to.target><lb/>thodus, vt <expan abbr="po&longs;tquã">po&longs;tquam</expan> notuerit, maximè intelligatur, & per &longs;eip&longs;am. </s> <s>Ergo, inquies tu, cogno&longs;cetur à <lb/>nobis e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> à probatioribus philo&longs;ophis <expan abbr="nõ">non</expan> conceditur. </s> <s>Pr&ecedil;tereà <lb/>&longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e, & e&longs;&longs;entia in hoc genere &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Si igitur nouit phy&longs;icus quae &longs;unt; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque <expan abbr="e&longs;-&longs;entiã">e&longs;­<lb/>&longs;entiam</expan> no&longs;cat oportet. </s> <s>Velim <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> h&ecedil;c dicta accipi in <expan abbr="bonã">bonam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>. </s> <s>quae .&longs;. </s> <s>illam attingimus, quia &longs;e&longs;e <lb/>nobis maximè prodit: attamen quia mens <expan abbr="tantũ">tantum</expan> lumen &longs;u&longs;tinere nequit; ideo negant philo&longs;ophi <lb/><expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> &longs;eparatorum e&longs;&longs;entias. </s> <s>Et planè <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> oculus noctu&ecedil; <expan abbr="font&etilde;">fontem</expan> lucis attingit, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;um ferre pote&longs;t ob <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan>; &longs;ic menti no&longs;træ dicimus euenire. </s> <s>Iam verò quòd phy­<lb/>&longs;icus no&longs;&longs;e nequeat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil;, id omne na&longs;citur ex notione quam habet de illa, <lb/> | <arrow.to.target n="marg574"></arrow.to.target><lb/>thodus, vt <expan abbr="po&longs;tquã">po&longs;tquam</expan> notuerit, maximè intelligatur, & per &longs;eip&longs;am. </s> <s>Ergo, inquies tu, cogno&longs;cetur à <lb/>nobis e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> à probatioribus philo&longs;ophis <expan abbr="nõ">non</expan> conceditur. </s> <s>Pr&ecedil;tereà <lb/>&longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e, & e&longs;&longs;entia in hoc genere &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Si igitur nouit phy&longs;icus quae &longs;unt; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque <expan abbr="e&longs;-&longs;entiã">e&longs;­<lb/>&longs;entiam</expan> no&longs;cat oportet. </s> <s>Velim <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> h&ecedil;c dicta accipi in <expan abbr="bonã">bonam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>. </s> <s>quae .&longs;. </s> <s>illam attingimus, quia &longs;e&longs;e <lb/>nobis maximè prodit: attamen quia mens <expan abbr="tantũ">tantum</expan> lumen &longs;u&longs;tinere nequit; ideo negant philo&longs;ophi <lb/><expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> &longs;eparatorum e&longs;&longs;entias. </s> <s>Et planè <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> oculus noctu&ecedil; <expan abbr="font&etilde;">fontem</expan> lucis attingit, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="tñ">tantum</expan> ip&longs;um ferre pote&longs;t ob <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan>; &longs;ic menti no&longs;træ dicimus euenire. </s> <s>Iam verò quòd phy­<lb/>&longs;icus no&longs;&longs;e nequeat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil;, id omne na&longs;citur ex notione quam habet de illa, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg575"></arrow.to.target><lb/>cogno&longs;cit <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;am cum habitudine ad materiam, atqui illa habitudo facit, quominus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int e&longs;&longs;e <lb/>& e&longs;&longs;entia in &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata. </s> <s>&longs;iue vt rectius dicam, quòd nos h&ecedil;c, veluti diuer&longs;a concipimus <lb/>qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> idem reip&longs;a &longs;unt; & quod per &longs;eip&longs;um <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;t, diuiduè <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>; neque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>ea &longs;it <expan abbr="cõplexa">complexa</expan> notitia, & in quam cadere valeat error: &longs;ed per integumenta cogno&longs;citur, vt &longs;i <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <lb/>per nubem ad&longs;pexeris, totus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cernitur, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> dilucidè: ac veluti notitia &longs;implici no&longs;cuntur <lb/>homo & animal rationis compos, & ex toto, &longs;ed homo <expan abbr="cõfusè">confusè</expan>, & imperfectè, animal vtens <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>di&longs;tinctè & perfectè; &longs;ic mentes diuin&ecedil; tot&ecedil;, &longs;ed confusè no&longs;cuntur à phy&longs;ico, à primo verò philo­<lb/>&longs;opho di&longs;tinctè. </s> <s>Itaque accurata explicatio <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> &longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t muneris naturalis, &longs;ed diuini: <lb/>& id &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, vbi <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> philo&longs;opho naturali denegauit. </s> <s>Ex his <expan abbr="cõuerto">conuerto</expan> <lb/>me ad rationes in fronte capitis allatas. </s> <s>Et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> dicimus e&longs;&longs;e no&longs;&longs;e &longs;it'ne res, & quid <lb/>e&longs;t, vbi ip&longs;am per &longs;e cogno&longs;camus; &longs;ecus &longs;i no&longs;catur per accidens; <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> eiu&longs;modi verborum <lb/>verus e&longs;t &longs;en&longs;us, &longs;icuti quòd e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it qu&ecedil;&longs;tio &longs;implex, &longs;yllogi&longs;mo non o&longs;tenditur; &longs;ic neque ip&longs;um <lb/>quid e&longs;t: ideò nihil ad nos: &longs;ed detur hoc. </s> <s>Ergo quia primus philo&longs;ophus nouit &longs;ub&longs;tantias &longs;epa­<lb/>ratas per &longs;e, &longs;imul explicat vtranque qu&ecedil;&longs;tionem. </s> <s>non &longs;ic philo&longs;ophus naturalis. </s> <s>cùm ens ex acci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg575"></arrow.to.target><lb/>cogno&longs;cit <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;am cum habitudine ad materiam, atqui illa habitudo facit, quominus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int e&longs;&longs;e <lb/>& e&longs;&longs;entia in &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata. </s> <s>&longs;iue vt rectius dicam, quòd nos h&ecedil;c, veluti diuer&longs;a concipimus <lb/>qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> idem reip&longs;a &longs;unt; & quod per &longs;eip&longs;um <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;t, diuiduè <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>; neque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>ea &longs;it <expan abbr="cõplexa">complexa</expan> notitia, & in quam cadere valeat error: &longs;ed per integumenta cogno&longs;citur, vt &longs;i <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <lb/>per nubem ad&longs;pexeris, totus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cernitur, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> dilucidè: ac veluti notitia &longs;implici no&longs;cuntur <lb/>homo & animal rationis compos, & ex toto, &longs;ed homo <expan abbr="cõfusè">confusè</expan>, & imperfectè, animal vtens <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>di&longs;tinctè & perfectè; &longs;ic mentes diuin&ecedil; tot&ecedil;, &longs;ed confusè no&longs;cuntur à phy&longs;ico, à primo verò philo­<lb/>&longs;opho di&longs;tinctè. </s> <s>Itaque accurata explicatio <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> &longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t muneris naturalis, &longs;ed diuini: <lb/>& id &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, vbi <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> philo&longs;opho naturali denegauit. </s> <s>Ex his <expan abbr="cõuerto">conuerto</expan> <lb/>me ad rationes in fronte capitis allatas. </s> <s>Et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> dicimus e&longs;&longs;e no&longs;&longs;e &longs;it'ne res, & quid <lb/>e&longs;t, vbi ip&longs;am per &longs;e cogno&longs;camus; &longs;ecus &longs;i no&longs;catur per accidens; <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> eiu&longs;modi verborum <lb/>verus e&longs;t &longs;en&longs;us, &longs;icuti quòd e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it qu&ecedil;&longs;tio &longs;implex, &longs;yllogi&longs;mo non o&longs;tenditur; &longs;ic neque ip&longs;um <lb/>quid e&longs;t: ideò nihil ad nos: &longs;ed detur hoc. </s> <s>Ergo quia primus philo&longs;ophus nouit &longs;ub&longs;tantias &longs;epa­<lb/>ratas per &longs;e, &longs;imul explicat vtranque qu&ecedil;&longs;tionem. </s> <s>non &longs;ic philo&longs;ophus naturalis. </s> <s>cùm ens ex acci­<lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. </s> <s>Cap. </s> <s>XVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. </s> <s>Cap. </s> <s>XVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>ACCEPIMVS antè &longs;ic &longs;e habere formam naturalem, vt nulla ratione neque reip&longs;a, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>vi mentis &longs;ine materia &longs;en&longs;ili concipi queat. </s> <s>Attamen, vt opinor, à no&longs;tra methodo non <lb/>abhorrebit, &longs;i hoc loco &longs;ermonem no&longs;trum conuertamus ad explicandum vnde no&longs;catur, quid <lb/>ip&longs;a &longs;it, & doceamus etiam qua ratione tractetur: confert enim ad cogno&longs;cendam rationem & <lb/>viam qua res naturales &longs;unt definitione euoluendæ. </s> <s>Primùm igitur eam nemo ignorat e&longs;&longs;e mate­<lb/> | <s>ACCEPIMVS antè &longs;ic &longs;e habere formam naturalem, vt nulla ratione neque reip&longs;a, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>vi mentis &longs;ine materia &longs;en&longs;ili concipi queat. </s> <s>Attamen, vt opinor, à no&longs;tra methodo non <lb/>abhorrebit, &longs;i hoc loco &longs;ermonem no&longs;trum conuertamus ad explicandum vnde no&longs;catur, quid <lb/>ip&longs;a &longs;it, & doceamus etiam qua ratione tractetur: confert enim ad cogno&longs;cendam rationem & <lb/>viam qua res naturales &longs;unt definitione euoluendæ. </s> <s>Primùm igitur eam nemo ignorat e&longs;&longs;e mate­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg711"></arrow.to.target><lb/>riam &longs;en&longs;ilem quæ iam à qualitatibus cum actuo&longs;is, tum patibilibus occupatur, & motui <expan abbr="tran&longs;-mutationi&qacute;">tran&longs;­<lb/>mutationique</expan>. </s> <s>&longs;ubiicitur. </s> <s>nam &longs;ine his nulla vera mutatio videtur effici po&longs;&longs;e. </s> <s>ideò materia &longs;en&longs;i­<lb/>lis ab eiu&longs;modi qualitatib. & affectionib. non &longs;egregatur: reip&longs;a quidem per&longs;picuum e&longs;t, cogita­<lb/>tione verò dubium, &longs;iquidem materia principium eiu&longs;modi affectionum optimo iure ponatur: <lb/>quia verò natura prius à po&longs;teriore &longs;euocari queat, non erit culpæ alicuius affinis qui materiam <lb/>&longs;en&longs;ilem per qualitates &longs;en&longs;iles, non &longs;anè definiri, tanquam hæc eius principia &longs;int, &longs;ed vt per effe­<lb/>cta de&longs;cribi putabit. </s> <s>Præ&longs;ertim quòd &longs;i definiretur per accidentia, non po&longs;&longs;emus euitare quin ac­<lb/>cidens in &longs;ub&longs;tantiæ definitione &longs;umi po&longs;&longs;et; id verò oppugnat vniuer&longs;a præcepta analytica. </s> <s>Ete­<lb/>nim pp illum canonem. </s> <s>Quando alterum de altero prædicatur, vt de &longs;ubiecto; quæcunque de <lb/>illo prædicantur, etiam de &longs;ubiecto prædicentur oportebit. </s> <s>At verò materia &longs;en&longs;ilis e&longs;t pars &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ naturalis; ergo in eius definitione &longs;umenda e&longs;t: pone tu nunc accidens principium mate­<lb/>riæ &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Et principium igitur &longs;ub&longs;tantiæ naturalis. </s> <s>cùm cæteroqui de &longs;ubiecto debeat demon­<lb/>&longs;trari per &longs;ubiecti principia, & per &longs;ubiectum <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>principia definiatur. </s> <s>Neque hic tu elaberis <lb/>inquiens, eam regulam complecti principia e&longs;&longs;entiæ: materiam verò negans e&longs;&longs;e principium e&longs;­<lb/>&longs;entiæ, &longs;ed exi&longs;tentiæ <expan abbr="tantũ">tantum</expan> quæ po&longs;terior e&longs;t e&longs;&longs;entia: proinde nil vetare, quominus accidens in <lb/> | <arrow.to.target n="marg711"></arrow.to.target><lb/>riam &longs;en&longs;ilem quæ iam à qualitatibus cum actuo&longs;is, tum patibilibus occupatur, & motui <expan abbr="tran&longs;-mutationi&qacute;">tran&longs;­<lb/>mutationique</expan>. </s> <s>&longs;ubiicitur. </s> <s>nam &longs;ine his nulla vera mutatio videtur effici po&longs;&longs;e. </s> <s>ideò materia &longs;en&longs;i­<lb/>lis ab eiu&longs;modi qualitatib. & affectionib. non &longs;egregatur: reip&longs;a quidem per&longs;picuum e&longs;t, cogita­<lb/>tione verò dubium, &longs;iquidem materia principium eiu&longs;modi affectionum optimo iure ponatur: <lb/>quia verò natura prius à po&longs;teriore &longs;euocari queat, non erit culpæ alicuius affinis qui materiam <lb/>&longs;en&longs;ilem per qualitates &longs;en&longs;iles, non &longs;anè definiri, tanquam hæc eius principia &longs;int, &longs;ed vt per effe­<lb/>cta de&longs;cribi putabit. </s> <s>Præ&longs;ertim quòd &longs;i definiretur per accidentia, non po&longs;&longs;emus euitare quin ac­<lb/>cidens in &longs;ub&longs;tantiæ definitione &longs;umi po&longs;&longs;et; id verò oppugnat vniuer&longs;a præcepta analytica. </s> <s>Ete­<lb/>nim <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illum canonem. </s> <s>Quando alterum de altero prædicatur, vt de &longs;ubiecto; quæcunque de <lb/>illo prædicantur, etiam de &longs;ubiecto prædicentur oportebit. </s> <s>At verò materia &longs;en&longs;ilis e&longs;t pars &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ naturalis; ergo in eius definitione &longs;umenda e&longs;t: pone tu nunc accidens principium mate­<lb/>riæ &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Et principium igitur &longs;ub&longs;tantiæ naturalis. </s> <s>cùm cæteroqui de &longs;ubiecto debeat demon­<lb/>&longs;trari per &longs;ubiecti principia, & per &longs;ubiectum <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>principia definiatur. </s> <s>Neque hic tu elaberis <lb/>inquiens, eam regulam complecti principia e&longs;&longs;entiæ: materiam verò negans e&longs;&longs;e principium e&longs;­<lb/>&longs;entiæ, &longs;ed exi&longs;tentiæ <expan abbr="tantũ">tantum</expan> quæ po&longs;terior e&longs;t e&longs;&longs;entia: proinde nil vetare, quominus accidens in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg712"></arrow.to.target><lb/>explicatione &longs;en&longs;ilis materiæ ponatur: <expan abbr="qñ">quin</expan> nihilominus efficeretur, vt &longs;ub&longs;tantia fieret ex non <lb/>&longs;ub&longs;tantia: fieret <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuiduum ex materia &longs;en&longs;ili quæ componeretur ex accidentibus. </s> <s>Sed enim <lb/>&longs;i po&longs;teriora &longs;unt accidentia, &longs;eparari queunt à materia, vt &longs;ine ip&longs;is exi&longs;tat. </s> <s>Vel igitur erit mate­<lb/>ria &longs;en&longs;ilis &longs;ine po&longs;tib. & &longs;ic indiuiduum &longs;ub&longs;tantiæ nudum quod nos non approbamus, vel <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit amplius &longs;en&longs;ilis; verùm degenerabit in aliud materiæ genus. </s> <s>Idcirco &longs;ic de &longs;en&longs;ili materia <lb/>&longs;tatuendum puto. </s> <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectatur, quatenus habet vnde pellat &longs;en&longs;us. </s> <s>aut vt res huic facultati <lb/>&longs;ubiecta, vel &longs;ub ratione principij. </s> <s>habet autem, vnde moueat &longs;en&longs;us, initium duplex; alterum re­<lb/>motum, atque alterum proximum: ac remotum quidem e&longs;t ip&longs;a forma & actus; ex hoc enim ac­<lb/>cidentia pendent, quibus ine&longs;t proxima facultas excitandi &longs;en&longs;um. </s> <s>Quatenus igitur materia &longs;en­<lb/>&longs;ilis, non dubium e&longs;t, quin accidens in eius definitione comprehendatur, non &longs;ecus àc albedo in <lb/>definitione hominis albi. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim te&longs;tatur Ari&longs;toteles partes cuiu&longs;que coniuncti in eius defini­<lb/> | <arrow.to.target n="marg712"></arrow.to.target><lb/>explicatione &longs;en&longs;ilis materiæ ponatur: <expan abbr="qñ">quin</expan> nihilominus efficeretur, vt &longs;ub&longs;tantia fieret ex non <lb/>&longs;ub&longs;tantia: fieret <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuiduum ex materia &longs;en&longs;ili quæ componeretur ex accidentibus. </s> <s>Sed enim <lb/>&longs;i po&longs;teriora &longs;unt accidentia, &longs;eparari queunt à materia, vt &longs;ine ip&longs;is exi&longs;tat. </s> <s>Vel igitur erit mate­<lb/>ria &longs;en&longs;ilis &longs;ine po&longs;tib. & &longs;ic indiuiduum &longs;ub&longs;tantiæ nudum quod nos non approbamus, vel <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit amplius &longs;en&longs;ilis; verùm degenerabit in aliud materiæ genus. </s> <s>Idcirco &longs;ic de &longs;en&longs;ili materia <lb/>&longs;tatuendum puto. </s> <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectatur, quatenus habet vnde pellat &longs;en&longs;us. </s> <s>aut vt res huic facultati <lb/>&longs;ubiecta, vel &longs;ub ratione principij. </s> <s>habet autem, vnde moueat &longs;en&longs;us, initium duplex; alterum re­<lb/>motum, atque alterum proximum: ac remotum quidem e&longs;t ip&longs;a forma & actus; ex hoc enim ac­<lb/>cidentia pendent, quibus ine&longs;t proxima facultas excitandi &longs;en&longs;um. </s> <s>Quatenus igitur materia &longs;en­<lb/>&longs;ilis, non dubium e&longs;t, quin accidens in eius definitione comprehendatur, non &longs;ecus àc albedo in <lb/>definitione hominis albi. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim te&longs;tatur Ari&longs;toteles partes cuiu&longs;que coniuncti in eius defini­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg713"></arrow.to.target><lb/>tione ponendæ &longs;unt. </s> <s>Ex hoc effectum e&longs;&longs;e putant <expan abbr="quidã">quidam</expan>, vt tale materiæ genus motu de&longs;ignetur; | <arrow.to.target n="marg713"></arrow.to.target><lb/>tione ponendæ &longs;unt. </s> <s>Ex hoc effectum e&longs;&longs;e putant <expan abbr="quidã">quidam</expan>, vt tale materiæ genus motu de&longs;ignetur; |
| <pb pagenum="79"/> | <pb pagenum="79"/> |
| <arrow.to.target n="marg714"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea verò cùm in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturalium definitione requiratur; &longs;&ecedil;pius item ab Ari&longs;t. </s> <s>pronuntiatum <lb/> | <arrow.to.target n="marg714"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea verò cùm in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturalium definitione requiratur; &longs;&ecedil;pius item ab Ari&longs;t. </s> <s>pronuntiatum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanque</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s> <s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;it accidentium bene­<lb/>ficio; pp allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proximè fluit. </s> <s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>per motum probè definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, & id cuius e&longs;t principium. </s> <s>&longs;i ea &longs;ecundùm <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecundùm materiam: <expan abbr="tñ">tantum</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin­<lb/>cipioque</expan>. </s> <s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui hæc comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e­<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed cùm tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplere">complere</expan> negabo, & a&longs;&longs;euerabo Phi­<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignotã">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe­<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s> <s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui hæc accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proximò <lb/>exi&longs;tunt accidentia quæ pellunt &longs;en&longs;us. </s> <s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s> <s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi­<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, & ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i­<lb/>gnificatur. </s> <s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s> <s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretandũ">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanque</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s> <s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;it accidentium bene­<lb/>ficio; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proximè fluit. </s> <s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>per motum probè definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, & id cuius e&longs;t principium. </s> <s>&longs;i ea &longs;ecundùm <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecundùm materiam: <expan abbr="tñ">tantum</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin­<lb/>cipioque</expan>. </s> <s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui hæc comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e­<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed cùm tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplere">complere</expan> negabo, & a&longs;&longs;euerabo Phi­<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignotã">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe­<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s> <s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui hæc accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proximò <lb/>exi&longs;tunt accidentia quæ pellunt &longs;en&longs;us. </s> <s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s> <s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi­<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, & ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i­<lb/>gnificatur. </s> <s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s> <s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretandũ">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis quæ nos alioqui latet eo planè <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan­<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut ægrè admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ in&longs;unt perpetuò, ab illis <expan abbr="quib.">quibus</expan> in&longs;unt, vt hominis formam à carnib. & o&longs;sib. quae<lb/> | <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis quæ nos alioqui latet eo planè <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan­<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut ægrè admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ in&longs;unt perpetuò, ab illis <expan abbr="quib.">quibus</expan> in&longs;unt, vt hominis formam à carnib. & o&longs;sib. quae<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>efficeret mens in circulo, quæ forma nulli cert&ecedil; materiæ per &longs;e ad­<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in ære extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s> <s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli­<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im­<lb/>pliciter, & ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uaptè natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s> <s>cu­<lb/>ius affectio cùm moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis quæ alio­<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, à quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am­<lb/>plius &longs;en&longs;ilis & &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, & vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>cùm &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motus quà de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre­<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente quàm captui no&longs;tro. <lb/></s> <s>Quoniam verò accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt & contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s> <s>in eadem &longs;pecie <lb/> | <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>efficeret mens in circulo, quæ forma nulli cert&ecedil; materiæ per &longs;e ad­<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in ære extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s> <s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli­<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im­<lb/>pliciter, & ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uaptè natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s> <s>cu­<lb/>ius affectio cùm moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis quæ alio­<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, à quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am­<lb/>plius &longs;en&longs;ilis & &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, & vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>cùm &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motus quà de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre­<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente quàm captui no&longs;tro. <lb/></s> <s>Quoniam verò accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt & contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s> <s>in eadem &longs;pecie <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg755"></arrow.to.target><lb/>quam partem e&longs;&longs;entiæ naturalis; in c&ecedil;teris methodis quæ materiam &longs;en&longs;ilem non &longs;pectant; ex ne­<lb/>ce&longs;sitate con&longs;ecutionis &longs;olum: c&ecedil;terùm &longs;ine materia &longs;en&longs;ili definitionem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, atque <lb/>illam in &longs;uo genere ab&longs;olutam, vt in prima philo&longs;ophia, & mathematicis; veruntamen non natu­<lb/>ralem: nam con&longs;ideratio materiæ naturalis e&longs;t propria: & hoc nomine philo&longs;ophus naturalis à <lb/>c&ecedil;teris &longs;eparatur; ex eo enim quòd applicat c&ecedil;teras cau&longs;&longs;as ad materiam, naturalis appellatur: nec <lb/>&longs;anè quòd &longs;olam materiam con&longs;ideret; quòd e&longs;&longs;et hæc imperfecta con&longs;ideratio; &longs;ed quia cum reli­<lb/>quis cau&longs;sis &longs;peculetur materiam. </s> <s>Ari&longs;totelem verò puto in libris prim&ecedil; philo&longs;ophiæ &longs;æpè <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>& e&longs;&longs;entiam accepi&longs;&longs;e pro eodem, & formæ &longs;olius in hoc officio memini&longs;&longs;e, neglexi&longs;&longs;e materiam <lb/>non vna de cau&longs;&longs;a. </s> <s>Cùm enim &longs;it &longs;peculator communis & vniuer&longs;alis & generalem <expan abbr="per&longs;onã">per&longs;onam</expan> &longs;u­<lb/>&longs;tineat, neque addictam cuipiam con&longs;iderationi &longs;peciali, cuiu&longs;modi in phy&longs;icis, aut mathematicis <lb/>habetur, ea debet tradere qu&ecedil; generalia &longs;unt: generale verò cuique &longs;peculatori e&longs;t definire per for­<lb/>mam: materiam nonnulli negligunt; idcirco definitiones & quid e&longs;t ex &longs;ola forma a&longs;signat. </s> <s>Aut &longs;i <lb/>tibi &longs;u&longs;pecta e&longs;t hæc &longs;olutio, quia nimirum logicus, etiam &longs;it artifex, eodem planè modo commu­<lb/>nis, & tamen dicitur per omne cau&longs;&longs;arum genus definire; accipito ip&longs;um con&longs;iderare e&longs;&longs;entiam vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg755"></arrow.to.target><lb/>quam partem e&longs;&longs;entiæ naturalis; in c&ecedil;teris methodis quæ materiam &longs;en&longs;ilem non &longs;pectant; ex ne­<lb/>ce&longs;sitate con&longs;ecutionis &longs;olum: c&ecedil;terùm &longs;ine materia &longs;en&longs;ili definitionem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, atque <lb/>illam in &longs;uo genere ab&longs;olutam, vt in prima philo&longs;ophia, & mathematicis; veruntamen non natu­<lb/>ralem: nam con&longs;ideratio materiæ naturalis e&longs;t propria: & hoc nomine philo&longs;ophus naturalis à <lb/>c&ecedil;teris &longs;eparatur; ex eo enim quòd applicat c&ecedil;teras cau&longs;&longs;as ad materiam, naturalis appellatur: nec <lb/>&longs;anè quòd &longs;olam materiam con&longs;ideret; quòd e&longs;&longs;et hæc imperfecta con&longs;ideratio; &longs;ed quia cum reli­<lb/>quis cau&longs;sis &longs;peculetur materiam. </s> <s>Ari&longs;totelem verò puto in libris prim&ecedil; philo&longs;ophiæ &longs;æpè <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>& e&longs;&longs;entiam accepi&longs;&longs;e pro eodem, & formæ &longs;olius in hoc officio memini&longs;&longs;e, neglexi&longs;&longs;e materiam <lb/>non vna de cau&longs;&longs;a. </s> <s>Cùm enim &longs;it &longs;peculator communis & vniuer&longs;alis & generalem <expan abbr="per&longs;onã">per&longs;onam</expan> &longs;u­<lb/>&longs;tineat, neque addictam cuipiam con&longs;iderationi &longs;peciali, cuiu&longs;modi in phy&longs;icis, aut mathematicis <lb/>habetur, ea debet tradere qu&ecedil; generalia &longs;unt: generale verò cuique &longs;peculatori e&longs;t definire per for­<lb/>mam: materiam nonnulli negligunt; idcirco definitiones & quid e&longs;t ex &longs;ola forma a&longs;signat. </s> <s>Aut &longs;i <lb/>tibi &longs;u&longs;pecta e&longs;t hæc &longs;olutio, quia nimirum logicus, etiam &longs;it artifex, eodem planè modo commu­<lb/>nis, & tamen dicitur per omne cau&longs;&longs;arum genus definire; accipito ip&longs;um con&longs;iderare e&longs;&longs;entiam vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg756"></arrow.to.target><lb/>totum &longs;ecundum formam, non &longs;ecundum materiam & extentum in &longs;uis partibus: e&longs;t enim non <lb/>in ip&longs;is partibus po&longs;ita e&longs;&longs;entiæ ratio, &longs;ed in ip&longs;a vniuer&longs;itate. </s> <s>& ita planè &longs;e habet in e&longs;&longs;entia, velut <lb/>in numeris; etenim &longs;i octo &longs;ump&longs;eris & cùm quatuor contuleris exi&longs;tit ratio dupli; atque ita hæc <lb/>ratio in octo con&longs;i&longs;tit, vt &longs;i vnum demas; continuò ratio commutetur, & vbi erat dupli efficiatur <lb/>&longs;uperpartiens quartas: proinde e&longs;&longs;entiæ po&longs;itæ &longs;unt in certa ratione. </s> <s>Aut etiam quòd non omittat <lb/>materiam, &longs;ed tribuat formæ quid e&longs;t, cùm forma ab&longs;oluat quiditatem, & &longs;it poti&longs;sima pars per <lb/>quam res e&longs;t, & ibi &longs;pectans proprietates entis, quatenus e&longs;t, tribuat vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiam formæ. <lb/></s> <s>& fortè ob omnes ha&longs;ce cau&longs;&longs;as ita factitarit. </s> <s>Nec quamuis aliæ methodi materiam omittant; id­<lb/>circo degenerant in dialecticen; nec earum definitiones communes <expan abbr="van&ecedil;&qacute;">van&ecedil;que</expan>. </s> <s>&longs;unt, quemadmodum <lb/>&longs;i in methodo naturali traderentur: optimè enim explent &longs;uum munus, quòd materiæ <expan abbr="nõ">non</expan> egeant; <lb/>&longs;ed in naturali planè non præ&longs;tarent id quod ip&longs;a de&longs;iderat. </s> <s>Proinde quamuis ad rem ip&longs;am qu&ecedil; <lb/>&longs;æpè e&longs;t in materia, forta&longs;&longs;e parum; at &longs;atis certè ad methodum. </s> <s>& hoc videtur fui&longs;&longs;e iudicium. <lb/></s> <s>Philo&longs;ophi 1. de Anim. </s> <s>Quanquàm alicui mirabile videri potuit: cur eam definitionem quæ ma­<lb/>teria &longs;ola con&longs;i&longs;teret; naturalem &longs;anè &longs;tatueret; &longs;ed imperfectam; & quæ per formam dialecti­<lb/>cam; quandò & naturalis &longs;pectat formam; <expan abbr="multo&qacute;ue">multoque</expan> magis habet eius rationem, quàm materiæ. | <arrow.to.target n="marg756"></arrow.to.target><lb/>totum &longs;ecundum formam, non &longs;ecundum materiam & extentum in &longs;uis partibus: e&longs;t enim non <lb/>in ip&longs;is partibus po&longs;ita e&longs;&longs;entiæ ratio, &longs;ed in ip&longs;a vniuer&longs;itate. </s> <s>& ita planè &longs;e habet in e&longs;&longs;entia, velut <lb/>in numeris; etenim &longs;i octo &longs;ump&longs;eris & cùm quatuor contuleris exi&longs;tit ratio dupli; atque ita hæc <lb/>ratio in octo con&longs;i&longs;tit, vt &longs;i vnum demas; continuò ratio commutetur, & vbi erat dupli efficiatur <lb/>&longs;uperpartiens quartas: proinde e&longs;&longs;entiæ po&longs;itæ &longs;unt in certa ratione. </s> <s>Aut etiam quòd non omittat <lb/>materiam, &longs;ed tribuat formæ quid e&longs;t, cùm forma ab&longs;oluat quiditatem, & &longs;it poti&longs;sima pars per <lb/>quam res e&longs;t, & ibi &longs;pectans proprietates entis, quatenus e&longs;t, tribuat vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiam formæ. <lb/></s> <s>& fortè ob omnes ha&longs;ce cau&longs;&longs;as ita factitarit. </s> <s>Nec quamuis aliæ methodi materiam omittant; id­<lb/>circo degenerant in dialecticen; nec earum definitiones communes <expan abbr="van&ecedil;&qacute;">van&ecedil;que</expan>. </s> <s>&longs;unt, quemadmodum <lb/>&longs;i in methodo naturali traderentur: optimè enim explent &longs;uum munus, quòd materiæ <expan abbr="nõ">non</expan> egeant; <lb/>&longs;ed in naturali planè non præ&longs;tarent id quod ip&longs;a de&longs;iderat. </s> <s>Proinde quamuis ad rem ip&longs;am qu&ecedil; <lb/>&longs;æpè e&longs;t in materia, forta&longs;&longs;e parum; at &longs;atis certè ad methodum. </s> <s>& hoc videtur fui&longs;&longs;e iudicium. <lb/></s> <s>Philo&longs;ophi 1. de Anim. </s> <s>Quanquàm alicui mirabile videri potuit: cur eam definitionem quæ ma­<lb/>teria &longs;ola con&longs;i&longs;teret; naturalem &longs;anè &longs;tatueret; &longs;ed imperfectam; & quæ per formam dialecti­<lb/>cam; quandò & naturalis &longs;pectat formam; <expan abbr="multo&qacute;ue">multoque</expan> magis habet eius rationem, quàm materiæ. |
| <pb pagenum="85"/> | <pb pagenum="85"/> |
| <arrow.to.target n="marg757"></arrow.to.target><lb/>Potuit ergo dici eam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e naturalem, &longs;ed <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, &longs;icuti dictum e&longs;t de ea quæ po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;ola materia. </s> <s>& dialecticus <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> cau&longs;&longs;æ genus tractare <expan abbr="põt">potest</expan>: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t quod ip&longs;e non attingere queat; & <lb/>apud <expan abbr="illũ">illum</expan> non minus ritè <expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan> fuerit de definitione, &longs;i interroget, aut <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan> an accen&longs;io &longs;an­<lb/>guinis &longs;it ir&ecedil; definitio, qu&ecedil; <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;i <expan abbr="qu&ecedil;ra&ttilde;">qu&ecedil;ratur</expan> &longs;it'ne eius definitio appetitus vltionis qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma. </s> <s>Addo <expan abbr="etiã">etiam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> dialecticus accipiat <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as; cur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma & mate­<lb/>ria, <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> phy&longs;ica, non dialectica? </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as &longs;eor&longs;um; quid ab&longs;urdi e&longs;t, &longs;i &longs;pe­<lb/>ctet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vtra&longs;que coniunctim? </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> pertinet ad primas illas obiectiones, fortè dici po&longs;&longs;et, Ari&longs;t. </s> <s>ibi <lb/>non di&longs;tinguere definitiones ex <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, &longs;ed è &longs;copo, hoc e&longs;t ex eo quod poti&longs;simè re­<lb/>&longs;picitur in methodo. </s> <s>Quòd igitur in dialectica illa definitio qu&ecedil; per <expan abbr="formã">formam</expan> traditur, e&longs;t perfecta; in <lb/>phy&longs;icis imperfecta, & a&longs;&longs;umptione materi&ecedil; <expan abbr="&longs;uppl&etilde;da">&longs;upplenda</expan>; &longs;ic definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> dialectico tribuit, ne­<lb/>que tollit hoc, quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dialecticus in &longs;uis di&longs;putationib. <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> aliud cau&longs;&longs;&ecedil; genus v&longs;urpet: neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <lb/>hoc <expan abbr="vetabi&ttilde;">vetabitur</expan>, quominus philo&longs;ophus naturalis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> definiat per <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed illud <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> <expan abbr="cõ&longs;titue&ttilde;">con&longs;tituetur</expan> <lb/><expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>. </s> <s>e&longs;t verò perfecta definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> in dialectica, quae abundè <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">prae&longs;tat</expan> <lb/>idquod à dialectico <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: vult <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;&longs;e quid e&longs;t, quod ip&longs;e ab omni <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genere &longs;eor&longs;um ducit. <lb/></s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="opponã">opponam</expan> & <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ex materia apud <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectã">perfectam</expan>; ergo & h&ecedil;c erat <lb/> | <arrow.to.target n="marg757"></arrow.to.target><lb/>Potuit ergo dici eam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e naturalem, &longs;ed <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, &longs;icuti dictum e&longs;t de ea quæ po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;ola materia. </s> <s>& dialecticus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> cau&longs;&longs;æ genus tractare <expan abbr="põt">potest</expan>: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t quod ip&longs;e non attingere queat; & <lb/>apud <expan abbr="illũ">illum</expan> non minus ritè <expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan> fuerit de definitione, &longs;i interroget, aut <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan> an accen&longs;io &longs;an­<lb/>guinis &longs;it ir&ecedil; definitio, qu&ecedil; <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;i <expan abbr="qu&ecedil;ra&ttilde;">qu&ecedil;ratur</expan> &longs;it'ne eius definitio appetitus vltionis qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma. </s> <s>Addo <expan abbr="etiã">etiam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> dialecticus accipiat <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as; cur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma & mate­<lb/>ria, <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> phy&longs;ica, non dialectica? </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as &longs;eor&longs;um; quid ab&longs;urdi e&longs;t, &longs;i &longs;pe­<lb/>ctet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vtra&longs;que coniunctim? </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> pertinet ad primas illas obiectiones, fortè dici po&longs;&longs;et, Ari&longs;t. </s> <s>ibi <lb/>non di&longs;tinguere definitiones ex <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, &longs;ed è &longs;copo, hoc e&longs;t ex eo quod poti&longs;simè re­<lb/>&longs;picitur in methodo. </s> <s>Quòd igitur in dialectica illa definitio qu&ecedil; per <expan abbr="formã">formam</expan> traditur, e&longs;t perfecta; in <lb/>phy&longs;icis imperfecta, & a&longs;&longs;umptione materi&ecedil; <expan abbr="&longs;uppl&etilde;da">&longs;upplenda</expan>; &longs;ic definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> dialectico tribuit, ne­<lb/>que tollit hoc, quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dialecticus in &longs;uis di&longs;putationib. <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> aliud cau&longs;&longs;&ecedil; genus v&longs;urpet: neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <lb/>hoc <expan abbr="vetabi&ttilde;">vetabitur</expan>, quominus philo&longs;ophus naturalis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> definiat per <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed illud <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> <expan abbr="cõ&longs;titue&ttilde;">con&longs;tituetur</expan> <lb/><expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>. </s> <s>e&longs;t verò perfecta definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> in dialectica, quae abundè <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">prae&longs;tat</expan> <lb/>idquod à dialectico <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: vult <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;&longs;e quid e&longs;t, quod ip&longs;e ab omni <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genere &longs;eor&longs;um ducit. <lb/></s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="opponã">opponam</expan> & <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ex materia apud <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectã">perfectam</expan>; ergo & h&ecedil;c erat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s> <s>magis, quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis à natu­<lb/>rali. </s> <s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque & &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="noĩe">nomine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="officiũ">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="quã">quam</expan> formæ; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="cõmitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> dialectico. </s> <s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, & <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s> <s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa quæ &longs;unt &longs;copi; pò&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s> <s>Illud <expan abbr="vnũ">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> & vana <lb/>reputetur. </s> <s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ab&longs;tractè; neque applicarentur ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s> <s>magis, quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis à natu­<lb/>rali. </s> <s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque & &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="noĩe">nomine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="officiũ">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="quã">quam</expan> formæ; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="cõmitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> dialectico. </s> <s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, & <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s> <s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa quæ &longs;unt &longs;copi; pò&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s> <s>Illud <expan abbr="vnũ">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> & vana <lb/>reputetur. </s> <s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ab&longs;tractè; neque applicarentur ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s> <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s> <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s> <s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s> <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s> <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s> <s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cendũ">cogno&longs;cendum</expan> tantùm pertinent, aliæ verò ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, & ne­<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pectãt">&longs;pectant</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="sũt">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor­<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> munus e&longs;t, & hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_| kai\ ra_|sta</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s> <s>vtar, ide&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cendũ">cogno&longs;cendum</expan> tantùm pertinent, aliæ verò ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, & ne­<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pectãt">&longs;pectant</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="sũt">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor­<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> munus e&longs;t, & hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_| kai\ ra_|sta</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s> <s>vtar, ide&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="100"/>via & facile &longs;cientiæ doceri <expan abbr="queãt">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie_n</foreign>, quod <lb/> | <pb pagenum="100"/>via & facile &longs;cientiæ doceri <expan abbr="queãt">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie_n</foreign>, quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via & <expan abbr="rõne">ratione</expan> per&longs;equi. </s> <s>Hinc <expan abbr="etiã">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae à me­<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> contineatur. </s> <s>Igitur &longs;cientia, <lb/>& <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: agere & efficere <expan abbr="iã">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s> <s>Proinde <lb/>cùm pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s> <s>&longs;it <expan abbr="cõ&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, licèt fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i eædem viæ <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="artiũ">artium</expan> & &longs;cientiarum do­<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s> <s>tradenda teneantur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere quæ <expan abbr="oĩa">omnia</expan> præ&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="doctrinã">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s> <s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat quæ iam flagitatur in addi&longs;cente. </s> <s>De hac, et&longs;i multa præclarè &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i­<lb/>quid valeant ad <expan abbr="naturã">naturam</expan> & vim methodi <expan abbr="percipiendã">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/deuoi+s, & paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> & puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titutæ reip. </s> <s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, cùm ad <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, & pictura de <expan abbr="quib.">quibus</expan> 8. Poli. </s> <s>multa di&longs;­<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione quæ anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cientiæ my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/deusi/s</foreign>. </s> <s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s> <s>videtur <expan abbr="aũt">aut</expan> prima fronte nobis of­<lb/> | <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via & <expan abbr="rõne">ratione</expan> per&longs;equi. </s> <s>Hinc <expan abbr="etiã">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae à me­<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> contineatur. </s> <s>Igitur &longs;cientia, <lb/>& <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: agere & efficere <expan abbr="iã">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s> <s>Proinde <lb/>cùm pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s> <s>&longs;it <expan abbr="cõ&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, licèt fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i eædem viæ <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="artiũ">artium</expan> & &longs;cientiarum do­<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s> <s>tradenda teneantur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere quæ <expan abbr="oĩa">omnia</expan> præ&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="doctrinã">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s> <s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat quæ iam flagitatur in addi&longs;cente. </s> <s>De hac, et&longs;i multa præclarè &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i­<lb/>quid valeant ad <expan abbr="naturã">naturam</expan> & vim methodi <expan abbr="percipiendã">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/deuoi+s, & paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> & puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titutæ reip. </s> <s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, cùm ad <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, & pictura de <expan abbr="quib.">quibus</expan> 8. Poli. </s> <s>multa di&longs;­<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione quæ anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cientiæ my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/deusi/s</foreign>. </s> <s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s> <s>videtur <expan abbr="aũt">aut</expan> prima fronte nobis of­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="notitiā">notitiam</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, & citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="verũ">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="aũt">aut</expan> ex v&longs;u & experientia vel <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinitæ, nec cer­<lb/>to genere <expan abbr="cõprehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, & de &longs;ingulis, & de vniuer&longs;is. <lb/></s> <s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;æ <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s> <s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru­<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e)mpeirian</foreign> ille vocat, cùm <expan abbr="coquinariã">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="peritiã">peritiam</expan>, quia <expan abbr="nullã">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro­<lb/>ptereà <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>artis <expan abbr="noīe">nomine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quodã">quodam</expan> & expe­<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s> <s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s> <s>proinde &longs;imulachrum artis & <lb/>&longs;cientiæ potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s> <s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi­<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="aũt">aut</expan> ad iudicium. </s> <s>At verò iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente & docente; atque aliud in addi&longs;cente & rudi, & <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente & docente, <lb/>vt de quaque re verè & rectè iudicare queat & cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="oībus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s> <s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> verò & rudi imperfectum, <lb/>& <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;anè viro denegatum. </s> <s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, & accu&longs;are, & purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiiciũt">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue­<lb/> | <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="notitiā">notitiam</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, & citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="verũ">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="aũt">aut</expan> ex v&longs;u & experientia vel <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinitæ, nec cer­<lb/>to genere <expan abbr="cõprehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, & de &longs;ingulis, & de vniuer&longs;is. <lb/></s> <s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;æ <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s> <s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru­<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e)mpeirian</foreign> ille vocat, cùm <expan abbr="coquinariã">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="peritiã">peritiam</expan>, quia <expan abbr="nullã">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro­<lb/>ptereà <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>artis <expan abbr="noīe">nomine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quodã">quodam</expan> & expe­<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s> <s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s> <s>proinde &longs;imulachrum artis & <lb/>&longs;cientiæ potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s> <s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi­<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="aũt">aut</expan> ad iudicium. </s> <s>At verò iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente & docente; atque aliud in addi&longs;cente & rudi, & <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente & docente, <lb/>vt de quaque re verè & rectè iudicare queat & cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="oībus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s> <s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> verò & rudi imperfectum, <lb/>& <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;anè viro denegatum. </s> <s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, & accu&longs;are, & purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiiciũt">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg893"></arrow.to.target><lb/>vnde &longs;ciens nequeat permutari, &longs;ed ex nece&longs;&longs;ariò notionum nexu, vt quotie&longs;cunque &longs;e referat <lb/>ad contemplandum, &longs;emper ex hoc illud &longs;equi per&longs;piciat. </s> <s>Id in <expan abbr="quadã">quadam</expan> relatione po&longs;itum e&longs;&longs;e vi­<lb/>detur. </s> <s>Quamobrem videamus quemadmodum motus pertineat ad relationem. </s> <s>Non pertinet <lb/>autem motus ad illam per &longs;e, &longs;ed alio <expan abbr="quodã">quodam</expan> motu fundetur oportet in quo &longs;it agens, quod de­<lb/>ducat de pote&longs;tate ad actum mobile, & dum actum vnius motus contribuit, etiam ad <expan abbr="actũ">actum</expan> alte­<lb/>rius con&longs;equentis promoueat. </s> <s>vt dum me impellit, etiam faciat, vt columna dextera euadat, & <lb/>ego expul&longs;us termino præ&longs;ente, qui eram nuper à dextris, &longs;im nunc à &longs;ini&longs;tris. </s> <s>Sim ego pote&longs;tate <lb/>&longs;cibile, quod actu &longs;cibile fit per &longs;peciei <expan abbr="repurgation&etilde;">repurgationem</expan>, mens mouens impellens &longs;it columna <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan>, <lb/>quæ pote&longs;tate e&longs;t, & vt columna ex mea certa po&longs;itura facta e&longs;t dextra; &longs;ic mens ex obiecti præ­<lb/>&longs;entia facta &longs;it &longs;ciens. </s> <s>Hi&longs;ce &longs;ic &longs;tantibus &longs;icut in aliis motibus cum per &longs;e, tum per accidens e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>vnde & quo fit motus, qui &longs;unt termini, & quod inter <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos interiacet, tanquam &longs;pa­<lb/>tium per quod fertur, dum è pote&longs;tate traducendum e&longs;t ad actum, atque hoc etiam diuiditur in <lb/>terminos <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> qui deinceps, & ordinatè accedunt (gradus appellare liceat) & hos omneis <expan abbr="cõ-tinet">con­<lb/>tinet</expan> vna forma qua&longs;i compo&longs;ita ex illis, ita vt producens qualitatem nil aliud propemodum fa­<lb/>cere videatur, àc colligere gradus omneis in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ummum qui reliquos inferioreis <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan>; <lb/>&longs;ic in &longs;cientia facienda mens e&longs;t mouens, qu&ecedil; cùm actu &longs;it, di&longs;iungendo, & copulando &longs;pecies il­<lb/> | <arrow.to.target n="marg893"></arrow.to.target><lb/>vnde &longs;ciens nequeat permutari, &longs;ed ex nece&longs;&longs;ariò notionum nexu, vt quotie&longs;cunque &longs;e referat <lb/>ad contemplandum, &longs;emper ex hoc illud &longs;equi per&longs;piciat. </s> <s>Id in <expan abbr="quadã">quadam</expan> relatione po&longs;itum e&longs;&longs;e vi­<lb/>detur. </s> <s>Quamobrem videamus quemadmodum motus pertineat ad relationem. </s> <s>Non pertinet <lb/>autem motus ad illam per &longs;e, &longs;ed alio <expan abbr="quodã">quodam</expan> motu fundetur oportet in quo &longs;it agens, quod de­<lb/>ducat de pote&longs;tate ad actum mobile, & dum actum vnius motus contribuit, etiam ad <expan abbr="actũ">actum</expan> alte­<lb/>rius con&longs;equentis promoueat. </s> <s>vt dum me impellit, etiam faciat, vt columna dextera euadat, & <lb/>ego expul&longs;us termino præ&longs;ente, qui eram nuper à dextris, &longs;im nunc à &longs;ini&longs;tris. </s> <s>Sim ego pote&longs;tate <lb/>&longs;cibile, quod actu &longs;cibile fit per &longs;peciei <expan abbr="repurgation&etilde;">repurgationem</expan>, mens mouens impellens &longs;it columna <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan>, <lb/>quæ pote&longs;tate e&longs;t, & vt columna ex mea certa po&longs;itura facta e&longs;t dextra; &longs;ic mens ex obiecti præ­<lb/>&longs;entia facta &longs;it &longs;ciens. </s> <s>Hi&longs;ce &longs;ic &longs;tantibus &longs;icut in aliis motibus cum per &longs;e, tum per accidens e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>vnde & quo fit motus, qui &longs;unt termini, & quod inter <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos interiacet, tanquam &longs;pa­<lb/>tium per quod fertur, dum è pote&longs;tate traducendum e&longs;t ad actum, atque hoc etiam diuiditur in <lb/>terminos <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> qui deinceps, & ordinatè accedunt (gradus appellare liceat) & hos omneis <expan abbr="cõ-tinet">con­<lb/>tinet</expan> vna forma qua&longs;i compo&longs;ita ex illis, ita vt producens qualitatem nil aliud propemodum fa­<lb/>cere videatur, àc colligere gradus omneis in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ummum qui reliquos inferioreis <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan>; <lb/>&longs;ic in &longs;cientia facienda mens e&longs;t mouens, qu&ecedil; cùm actu &longs;it, di&longs;iungendo, & copulando &longs;pecies il­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg894"></arrow.to.target><lb/>lu&longs;trat, &longs;iue in &longs;ciente, dum per &longs;e <expan abbr="cont&etilde;platur">contemplatur</expan>, &longs;iue in di&longs;cente, cùm docetur; <expan abbr="eæ&qacute;">eæque</expan>. </s> <s>illu&longs;trat&ecedil; mo­<lb/>uent mentem patibilem, & promonent ad actum; atque ita mouere e&longs;t docere, & ita moueri di­<lb/>&longs;cere & comparare &longs;cientiam. </s> <s>Cùm igitur &longs;it cognitio collocata in habitudine <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;cibilium, <lb/>& mentis in potentia quæ &longs;unt veluti fundamenta relationis; ex hoc na&longs;citur, vt in vtroque fun­<lb/>damento progre&longs;&longs;us quidam cogitari po&longs;sit, licèt in rebus &longs;cibilibus primò (&longs;unt enim actus) in <lb/>mente po&longs;terius; ac, mea quidem &longs;ententia, progre&longs;&longs;us in <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> qui &longs;imilis e&longs;t mutationi po&longs;itur&ecedil; <lb/><foreign lang="greek">diano/ias</foreign>, & cogitationis nomine notatur; in rebus ip&longs;is, &longs;eu potius notionibus appellatur via <lb/>&longs;impliciter, &longs;icut inter eos terminos in quorum altero columna erat &longs;ini&longs;tra, in altero <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> dextra <lb/>qua &longs;cienti&ecedil; partes per &longs;ucce&longs;sionem comparantur. </s> <s>In his progre&longs;sibus media &longs;unt rerum form&ecedil; <lb/>ac notiones inter quas ordo exi&longs;tit; ex his autem &longs;cientia, ceu cumulus <expan abbr="quidã">quidam</expan> conflatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <lb/> | <arrow.to.target n="marg894"></arrow.to.target><lb/>lu&longs;trat, &longs;iue in &longs;ciente, dum per &longs;e <expan abbr="cont&etilde;platur">contemplatur</expan>, &longs;iue in di&longs;cente, cùm docetur; <expan abbr="eæ&qacute;">eæque</expan>. </s> <s>illu&longs;trat&ecedil; mo­<lb/>uent mentem patibilem, & promonent ad actum; atque ita mouere e&longs;t docere, & ita moueri di­<lb/>&longs;cere & comparare &longs;cientiam. </s> <s>Cùm igitur &longs;it cognitio collocata in habitudine <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;cibilium, <lb/>& mentis in potentia quæ &longs;unt veluti fundamenta relationis; ex hoc na&longs;citur, vt in vtroque fun­<lb/>damento progre&longs;&longs;us quidam cogitari po&longs;sit, licèt in rebus &longs;cibilibus primò (&longs;unt enim actus) in <lb/>mente po&longs;terius; ac, mea quidem &longs;ententia, progre&longs;&longs;us in <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> qui &longs;imilis e&longs;t mutationi po&longs;itur&ecedil; <lb/><foreign lang="greek">diano/ias</foreign>, & cogitationis nomine notatur; in rebus ip&longs;is, &longs;eu potius notionibus appellatur via <lb/>&longs;impliciter, &longs;icut inter eos terminos in quorum altero columna erat &longs;ini&longs;tra, in altero <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> dextra <lb/>qua &longs;cienti&ecedil; partes per &longs;ucce&longs;sionem comparantur. </s> <s>In his progre&longs;sibus media &longs;unt rerum form&ecedil; <lb/>ac notiones inter quas ordo exi&longs;tit; ex his autem &longs;cientia, ceu cumulus <expan abbr="quidã">quidam</expan> conflatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg895"></arrow.to.target><lb/>multò &longs;ecus, àc in form&ecedil; naturalis productione fieri contingat: ni&longs;i quòd gradus in hac materi&ecedil; <lb/>cau&longs;&longs;a diuiduntur, & in eo motu <expan abbr="cõtinuantur">continuantur</expan>, actiones actu &longs;eiunct&ecedil; &longs;unt, nec accipiunt diui&longs;io­<lb/>nem: prætereà gradus in forma naturali quò priores, eò pius obtinent pote&longs;tatis patibilis & im­<lb/>perfectionis; notiones quò priores, eò plus habent actuo&longs;&ecedil; virtutis <expan abbr="atq.">atque</expan> præ&longs;tantiæ; <expan abbr="quãdò">quandò</expan> prio­<lb/>res illu&longs;trant po&longs;teriores, &longs;iue eæ &longs;int nobis notæ, &longs;iue natura, pro &longs;ua qualibet <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, quòd e&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg895"></arrow.to.target><lb/>multò &longs;ecus, àc in form&ecedil; naturalis productione fieri contingat: ni&longs;i quòd gradus in hac materi&ecedil; <lb/>cau&longs;&longs;a diuiduntur, & in eo motu <expan abbr="cõtinuantur">continuantur</expan>, actiones actu &longs;eiunct&ecedil; &longs;unt, nec accipiunt diui&longs;io­<lb/>nem: prætereà gradus in forma naturali quò priores, eò pius obtinent pote&longs;tatis patibilis & im­<lb/>perfectionis; notiones quò priores, eò plus habent actuo&longs;&ecedil; virtutis <expan abbr="atq.">atque</expan> præ&longs;tantiæ; <expan abbr="quãdò">quandò</expan> prio­<lb/>res illu&longs;trant po&longs;teriores, &longs;iue eæ &longs;int nobis notæ, &longs;iue natura, pro &longs;ua qualibet <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, quòd e&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg896"></arrow.to.target><lb/>quæ &longs;unt nobis, afferunt lucem iis quæ nobis ignotæ &longs;unt, & eæ quæ &longs;unt not&ecedil; natura, notas effi­<lb/>ciunt eas quæ &longs;unt ignotæ natura. </s> <s>C&ecedil;terùm huiu&longs;modi notioni<gap/> quæ per progre&longs;&longs;um &longs;e&longs;e of­<lb/>ferunt, & ex quatum collectione exi&longs;tit ille habitus, quam dicimus e&longs;&longs;e &longs;cientiam, di&longs;po&longs;itio di­<lb/>uer&longs;os terminos e&longs;t con&longs;ecuta, <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan>, & definitionem. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> notiones in gignen­<lb/>da &longs;cientia &longs;unt principia duobus modis, vt materia, <expan abbr="dũ">dum</expan> conueniunt in definitionem, vel demon­<lb/>&longs;trationem, & vt efficiens, dum aperiunt & illu&longs;trant ea quæ ignorantur, & afficiunt in <expan abbr="ent&etilde;">entem</expan> quæ <lb/>pote&longs;tas e&longs;t (neque enim ab&longs;urdum e&longs;t diuer&longs;is modis efficiens & materiam in vno &longs;ubiecto re­<lb/>periri, vt audies in lib. de incremento) nec aliud reip&longs;a e&longs;t demon&longs;tratio definitioúe, àc &longs;cientia; <lb/>cùm in demon&longs;tratione & definitione contineantur ill&ecedil; notiones quas habendo &longs;cimus: proinde <lb/>&longs;cimus habentes demon&longs;trationem & definitionem. </s> <s>Quòd &longs;it definitio & demon&longs;tratio <expan abbr="vocan&ttilde;">vocantur</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan>, & à &longs;cientia &longs;eparantur; aduertas ob&longs;ecro, in &longs;cientia non quid ip&longs;e cogno&longs;cas atten­<lb/>di, &longs;ed quid docere po&longs;sis. </s> <s>Scire tuum nil e&longs;t, ait ille, ni &longs;cire tuum &longs;ciat alter: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt in c&ecedil;teris <lb/>actus actum &longs;imilem facere &longs;tudet, &longs;ic actu &longs;ciens in id in&longs;titutus e&longs;t, vt alterum &longs;cientem faciat, <lb/>quod e&longs;t docere, & id cum pr&ecedil;&longs;tare valeat; tum didici&longs;&longs;e & &longs;cire cen&longs;etur. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & &longs;ignum &longs;cientis e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg896"></arrow.to.target><lb/>quæ &longs;unt nobis, afferunt lucem iis quæ nobis ignotæ &longs;unt, & eæ quæ &longs;unt not&ecedil; natura, notas effi­<lb/>ciunt eas quæ &longs;unt ignotæ natura. </s> <s>C&ecedil;terùm huiu&longs;modi notionum quæ per progre&longs;&longs;um &longs;e&longs;e of­<lb/>ferunt, & ex quatum collectione exi&longs;tit ille habitus, quam dicimus e&longs;&longs;e &longs;cientiam, di&longs;po&longs;itio di­<lb/>uer&longs;os terminos e&longs;t con&longs;ecuta, <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan>, & definitionem. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> notiones in gignen­<lb/>da &longs;cientia &longs;unt principia duobus modis, vt materia, <expan abbr="dũ">dum</expan> conueniunt in definitionem, vel demon­<lb/>&longs;trationem, & vt efficiens, dum aperiunt & illu&longs;trant ea quæ ignorantur, & afficiunt in <expan abbr="ent&etilde;">entem</expan> quæ <lb/>pote&longs;tas e&longs;t (neque enim ab&longs;urdum e&longs;t diuer&longs;is modis efficiens & materiam in vno &longs;ubiecto re­<lb/>periri, vt audies in lib. de incremento) nec aliud reip&longs;a e&longs;t demon&longs;tratio definitioúe, àc &longs;cientia; <lb/>cùm in demon&longs;tratione & definitione contineantur ill&ecedil; notiones quas habendo &longs;cimus: proinde <lb/>&longs;cimus habentes demon&longs;trationem & definitionem. </s> <s>Quòd &longs;it definitio & demon&longs;tratio <expan abbr="vocan&ttilde;">vocantur</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan>, & à &longs;cientia &longs;eparantur; aduertas ob&longs;ecro, in &longs;cientia non quid ip&longs;e cogno&longs;cas atten­<lb/>di, &longs;ed quid docere po&longs;sis. </s> <s>Scire tuum nil e&longs;t, ait ille, ni &longs;cire tuum &longs;ciat alter: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt in c&ecedil;teris <lb/>actus actum &longs;imilem facere &longs;tudet, &longs;ic actu &longs;ciens in id in&longs;titutus e&longs;t, vt alterum &longs;cientem faciat, <lb/>quod e&longs;t docere, & id cum pr&ecedil;&longs;tare valeat; tum didici&longs;&longs;e & &longs;cire cen&longs;etur. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & &longs;ignum &longs;cientis e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg897"></arrow.to.target><lb/>&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;">creditur</expan> po&longs;&longs;e docere: atqui doctrina poti&longs;simè efficitur oratione, quo factum e&longs;t, vt dialectici <lb/> | <arrow.to.target n="marg897"></arrow.to.target><lb/>&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;">creditur</expan> po&longs;&longs;e docere: atqui doctrina poti&longs;simè efficitur oratione, quo factum e&longs;t, vt dialectici <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg898"></arrow.to.target><lb/>præcepta faciendæ &longs;cientiæ tradituri pr&ecedil;cipuam rationem vocum & orationis habuerint. </s> <s>Igitur <lb/>in demon&longs;tratione & definitione duæ &longs;unt partes, altera quæ e&longs;t &longs;ignum, nempe vox; <expan abbr="atq.">atque</expan> altera <lb/>cuius ea vox e&longs;t &longs;ignum, quæ e&longs;t notio & &longs;imilitudo rerum quæ &longs;unt extra animum & definitio, <lb/>quiditas & forma &longs;ic &longs;e habent, vt reip&longs;a <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e videantur, & ratione &longs;eiugentur & per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s> <s>Etenim definitio &longs;ignum e&longs;t; quiditas notio & &longs;imilitudo, forma res. </s> <s>Quà igitur e&longs;t vox & <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, <lb/>&longs;ic bene habetur in&longs;trumentum; quà verò notiones includit; nihil omnino differt à <expan abbr="&longs;ci&etilde;tia">&longs;cientia</expan>. </s> <s>Pro­<lb/>ptereà, cùm dicunt philo&longs;ophi &longs;cientiam e&longs;&longs;e habitum qui demon&longs;tratione <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>; demon­<lb/>&longs;trationem tanquam &longs;ignum accipiunt; nam &longs;ic e&longs;t <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan>: quanquam multò melius Ari­<lb/>&longs;toteles habitum demon&longs;tratiuum nuncupauit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> qua&longs;i demon&longs;tratio quæ pertinaciter in&longs;edit, <lb/> | <arrow.to.target n="marg898"></arrow.to.target><lb/>præcepta faciendæ &longs;cientiæ tradituri pr&ecedil;cipuam rationem vocum & orationis habuerint. </s> <s>Igitur <lb/>in demon&longs;tratione & definitione duæ &longs;unt partes, altera quæ e&longs;t &longs;ignum, nempe vox; <expan abbr="atq.">atque</expan> altera <lb/>cuius ea vox e&longs;t &longs;ignum, quæ e&longs;t notio & &longs;imilitudo rerum quæ &longs;unt extra animum & definitio, <lb/>quiditas & forma &longs;ic &longs;e habent, vt reip&longs;a <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e videantur, & ratione &longs;eiugentur & per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s> <s>Etenim definitio &longs;ignum e&longs;t; quiditas notio & &longs;imilitudo, forma res. </s> <s>Quà igitur e&longs;t vox & <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, <lb/>&longs;ic bene habetur in&longs;trumentum; quà verò notiones includit; nihil omnino differt à <expan abbr="&longs;ci&etilde;tia">&longs;cientia</expan>. </s> <s>Pro­<lb/>ptereà, cùm dicunt philo&longs;ophi &longs;cientiam e&longs;&longs;e habitum qui demon&longs;tratione <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>; demon­<lb/>&longs;trationem tanquam &longs;ignum accipiunt; nam &longs;ic e&longs;t <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan>: quanquam multò melius Ari­<lb/>&longs;toteles habitum demon&longs;tratiuum nuncupauit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> qua&longs;i demon&longs;tratio quæ pertinaciter in&longs;edit, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg899"></arrow.to.target><lb/>&longs;it ip&longs;a &longs;cientia. </s> <s>Sed enim &longs;cientia, tamet&longs;i &longs;ingularum <expan abbr="rerũ">rerum</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t, vt hominis & trianguli; <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> idcirco methodus appellatur, &longs;ed vbi multæ rerum cognitiones inter quas &longs;it affinitas; in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>collectæ fuerint, & per incrementa hac nunc inuenta, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> mox alia &longs;ubiecta, vt ad <expan abbr="quandã">quandam</expan> magni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg899"></arrow.to.target><lb/>&longs;it ip&longs;a &longs;cientia. </s> <s>Sed enim &longs;cientia, tamet&longs;i &longs;ingularum <expan abbr="rerũ">rerum</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t, vt hominis & trianguli; <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> idcirco methodus appellatur, &longs;ed vbi multæ rerum cognitiones inter quas &longs;it affinitas; in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>collectæ fuerint, & per incrementa hac nunc inuenta, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> mox alia &longs;ubiecta, vt ad <expan abbr="quandã">quandam</expan> magni­<lb/> |
| |
| <pb pagenum="107"/> | <pb pagenum="107"/> |
| <arrow.to.target n="marg901"></arrow.to.target><lb/>tudinem excreuerint theoremata, & aptam di&longs;po&longs;itionem con&longs;ecuta fuerint, ea certè methodus <lb/>e&longs;t, &longs;ic ethica methodus, & politica, & &longs;yllogi&longs;tica, & naturalis, vt &longs;æpius appellauit Ari&longs;toteles, in <lb/>qua &longs;ubiectum vnum cuius principia, partes, & proprietates per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;iderentur">con&longs;iderentur</expan>; ac &longs;iquis aliquid <lb/>ex his &longs;eor&longs;um &longs;pectans methodum vocauerit, is certè eo nomine abutetur, & vocem non rei cu­<lb/>ius e&longs;t index, &longs;ed imagini a&longs;signabit; &longs;icut etiam doctrina abutetur, cùm &longs;eor&longs;um hæc ip&longs;a tracta­<lb/>bit; quandò &longs;unt certa &longs;cientiarum &longs;ubiecta, & reliqua ad illa referuntur, nec per &longs;e tractari &longs;olent; <lb/>aut, &longs;i tractantur, &longs;ubeant vicem &longs;ubiecti accipientia proprietates & principia. </s> <s>Quapropter cùm <lb/>dicitur ab Ari&longs;totele methodos <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quarum &longs;unt principia, cau&longs;&longs;&ecedil;, & elementa; non idcirco dicitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg901"></arrow.to.target><lb/>tudinem excreuerint theoremata, & aptam di&longs;po&longs;itionem con&longs;ecuta fuerint, ea certè methodus <lb/>e&longs;t, &longs;ic ethica methodus, & politica, & &longs;yllogi&longs;tica, & naturalis, vt &longs;æpius appellauit Ari&longs;toteles, in <lb/>qua &longs;ubiectum vnum cuius principia, partes, & proprietates per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;iderentur">con&longs;iderentur</expan>; ac &longs;iquis aliquid <lb/>ex his &longs;eor&longs;um &longs;pectans methodum vocauerit, is certè eo nomine abutetur, & vocem non rei cu­<lb/>ius e&longs;t index, &longs;ed imagini a&longs;signabit; &longs;icut etiam doctrina abutetur, cùm &longs;eor&longs;um hæc ip&longs;a tracta­<lb/>bit; quandò &longs;unt certa &longs;cientiarum &longs;ubiecta, & reliqua ad illa referuntur, nec per &longs;e tractari &longs;olent; <lb/>aut, &longs;i tractantur, &longs;ubeant vicem &longs;ubiecti accipientia proprietates & principia. </s> <s>Quapropter cùm <lb/>dicitur ab Ari&longs;totele methodos <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quarum &longs;unt principia, cau&longs;&longs;&ecedil;, & elementa; non idcirco dicitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg902"></arrow.to.target><lb/>quòd aliqua &longs;it in qua non &longs;int principia cau&longs;&longs;æ & elementa; nulla enim e&longs;t huiu&longs;modi in qua <lb/>vel principia propriè non &longs;int, vel metaphoricè, v&longs;que adeò vt etiam Dialectica & Rhetorica <lb/>(quicquid dicat Philoponus) habeant &longs;ua principia finem, quid e&longs;t, terminos & hypothe&longs;es; ali­<lb/>ter non e&longs;&longs;et ordo, & id etiam contineant quod quæ&longs;itum &longs;it & &longs;it ratione concludendum, &longs;ed ita <lb/>pronunciatur ab Ari&longs;totele, Methodos quarum, vt proprium, ex quo methodum con&longs;equentia <lb/>deducantur; veluti &longs;iquis diceret hominis, cuius e&longs;&longs;entia pendet ex ratione, exploraturis <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, <lb/>de ratione dicendum e&longs;t: & tamen homo & rationis v&longs;us commeant inter &longs;e. </s> <s>Nec quanuis dicat <lb/> | <arrow.to.target n="marg902"></arrow.to.target><lb/>quòd aliqua &longs;it in qua non &longs;int principia cau&longs;&longs;æ & elementa; nulla enim e&longs;t huiu&longs;modi in qua <lb/>vel principia propriè non &longs;int, vel metaphoricè, v&longs;que adeò vt etiam Dialectica & Rhetorica <lb/>(quicquid dicat Philoponus) habeant &longs;ua principia finem, quid e&longs;t, terminos & hypothe&longs;es; ali­<lb/>ter non e&longs;&longs;et ordo, & id etiam contineant quod quæ&longs;itum &longs;it & &longs;it ratione concludendum, &longs;ed ita <lb/>pronunciatur ab Ari&longs;totele, Methodos quarum, vt proprium, ex quo methodum con&longs;equentia <lb/>deducantur; veluti &longs;iquis diceret hominis, cuius e&longs;&longs;entia pendet ex ratione, exploraturis <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, <lb/>de ratione dicendum e&longs;t: & tamen homo & rationis v&longs;us commeant inter &longs;e. </s> <s>Nec quanuis dicat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg903"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles 8. Phy&longs;. vtilem e&longs;&longs;e con&longs;iderationem motus non modo ad veritatem naturalem, &longs;ed <lb/><foreign lang="greek">pzo(s th_n me/qodon th_n pezi\ a)zxh_s th_s pzw/ths</foreign>. </s> <s>ad <expan abbr="methodũ">methodum</expan> de <expan abbr="methodũ">methodum</expan> de primo principio; notat vniuer&longs;æ <lb/>methodi <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, aut vniuer&longs;am <expan abbr="methodũ">methodum</expan>, &longs;ed <expan abbr="methodũ">methodum</expan>, ide&longs;t, viam qua peruenimus in <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> <lb/>primi principij, qu&ecedil; e&longs;t analy&longs;is exordiens à motu. </s> <s>Ergo ordo e&longs;t e&longs;&longs;entia methodi, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;cientiæ, de­<lb/>mon&longs;tratio & definitio, vt voces, non &longs;unt pars &longs;cientiæ, &longs;ed in&longs;trumenta; &longs;unt verò partes propter <lb/>notiones quas ip&longs;æ comprehendunt; & principia &longs;unt, & partes &longs;cienti&ecedil;, dum fiunt; &longs;cientia verò, <lb/>cùm confectæ fuerint. </s> <s>Proinde cùm via partes has ex &longs;ucce&longs;sione contineat; & illa vocum cau&longs;&longs;a <lb/>erit in&longs;trumenti pars; cau&longs;&longs;a verò notionum quas ip&longs;a deinceps &longs;ubmini&longs;trat, erit pars, &longs;iue prin­<lb/>cipium &longs;cientiæ. </s> <s>quocirca eiu&longs;dem generis erunt cuius totum &longs;olet e&longs;&longs;e, &longs;ed per reductionem: ne­<lb/>que enim quod e&longs;t vt pars, & in potentia, per &longs;eip&longs;um e&longs;t in prædicamento, vel generis nuncupa­<lb/>tione potitur. </s> <s>Itaque &longs;ingulorum genus hoc pacto facilè colligetur cognito genere in&longs;trumenti <lb/>& &longs;cienti&ecedil;, cuius partes & principia continentur in via. </s> <s>Caue autem ne cen&longs;eas viam e&longs;&longs;e affectio­<lb/>nem ad &longs;cientiam, quia differat à &longs;cientia, tanquam &longs;ine vllo negotio tolli po&longs;sit, &longs;ed illa e&longs;t affe­<lb/>ctio, cùm eadem cognitio nondum penitus in&longs;edit: vt eiu&longs;dem theorematis cognitio, veluti quòd <lb/>angulus in &longs;emicirculo &longs;it rectus, in me & in Philippo Fantonio mathematico in&longs;igni eadem e&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg903"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles 8. Phy&longs;. vtilem e&longs;&longs;e con&longs;iderationem motus non modo ad veritatem naturalem, &longs;ed <lb/><foreign lang="greek">pro/s th_n me/qodon th_n pezi\ a)rxh_s th_s pzw/ths</foreign>. </s> <s>ad <expan abbr="methodũ">methodum</expan> de <expan abbr="methodũ">methodum</expan> de primo principio; notat vniuer&longs;æ <lb/>methodi <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, aut vniuer&longs;am <expan abbr="methodũ">methodum</expan>, &longs;ed <expan abbr="methodũ">methodum</expan>, ide&longs;t, viam qua peruenimus in <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> <lb/>primi principij, qu&ecedil; e&longs;t analy&longs;is exordiens à motu. </s> <s>Ergo ordo e&longs;t e&longs;&longs;entia methodi, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;cientiæ, de­<lb/>mon&longs;tratio & definitio, vt voces, non &longs;unt pars &longs;cientiæ, &longs;ed in&longs;trumenta; &longs;unt verò partes propter <lb/>notiones quas ip&longs;æ comprehendunt; & principia &longs;unt, & partes &longs;cienti&ecedil;, dum fiunt; &longs;cientia verò, <lb/>cùm confectæ fuerint. </s> <s>Proinde cùm via partes has ex &longs;ucce&longs;sione contineat; & illa vocum cau&longs;&longs;a <lb/>erit in&longs;trumenti pars; cau&longs;&longs;a verò notionum quas ip&longs;a deinceps &longs;ubmini&longs;trat, erit pars, &longs;iue prin­<lb/>cipium &longs;cientiæ. </s> <s>quocirca eiu&longs;dem generis erunt cuius totum &longs;olet e&longs;&longs;e, &longs;ed per reductionem: ne­<lb/>que enim quod e&longs;t vt pars, & in potentia, per &longs;eip&longs;um e&longs;t in prædicamento, vel generis nuncupa­<lb/>tione potitur. </s> <s>Itaque &longs;ingulorum genus hoc pacto facilè colligetur cognito genere in&longs;trumenti <lb/>& &longs;cienti&ecedil;, cuius partes & principia continentur in via. </s> <s>Caue autem ne cen&longs;eas viam e&longs;&longs;e affectio­<lb/>nem ad &longs;cientiam, quia differat à &longs;cientia, tanquam &longs;ine vllo negotio tolli po&longs;sit, &longs;ed illa e&longs;t affe­<lb/>ctio, cùm eadem cognitio nondum penitus in&longs;edit: vt eiu&longs;dem theorematis cognitio, veluti quòd <lb/>angulus in &longs;emicirculo &longs;it rectus, in me & in Philippo Fantonio mathematico in&longs;igni eadem e&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg904"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in me e&longs;t affectio, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>. </s> <s>mouebitur, in illo immobilis & fixa permanebit. </s> <s>Ex his etiam quæ <lb/>con&longs;tituta &longs;unt; illud explicare licebit, cur demon&longs;tratio & definitio naturalis, vel mathematica <lb/>dicatur, via & ordo non item. </s> <s>Nam cùm demon&longs;tratio ac definitio &longs;int reip&longs;a &longs;cientiæ, nec &longs;ine il­<lb/>lis &longs;e &longs;cientia tueatur; prout &longs;cientiæ &longs;unt determinati generis & phy&longs;ica & mathematica, &longs;ic de­<lb/>mon&longs;tratio & definitio phy&longs;ica erit, aut mathematica: &longs;ed viæ, quòd potentiam præ&longs;eferunt; ea <lb/>verò non habet propriam denominationem, & ip&longs;æ con&longs;imiliter denominatione carebunt. </s> <s>Ordo <lb/>&longs;cientiæ totus externus, quippe quòd &longs;cientia non &longs;impliciter ordinem requirat, vt cùm e&longs;t vnius <lb/>theorematis, veluti quòd continuum diuidatur in infinitum. </s> <s>ordo enim in pluribus exi&longs;tit: nec­<lb/>non quòd eadem res variis ordinibus tradi pote&longs;t, vt de arte medica nos admonuit Galenus: nam <lb/>quod ip&longs;e methodo re&longs;oluente &longs;crip&longs;it in libro de con&longs;titutione artis, idem po&longs;teà tractauit in li­<lb/>bro artis medicæ ordine methodo definitiua, atque Auicennæ placuit ordo compo&longs;itiuus. </s> <s>Sed <lb/>planè ordo e&longs;t e&longs;&longs;entia methodi, ide&longs;t, &longs;cientiæ qua docetur; quemadmodum & &longs;imilitum bonus <lb/>numerus, dum palantur, & pa&longs;sim vagantur &longs;ine duce, idem e&longs;t, atque dum ordinatè procedunt; <lb/>ille tamen numerus &longs;ine ordine non vocatur exercitus, &longs;ed latrones & manus, tùm nominatur <lb/> | <arrow.to.target n="marg904"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in me e&longs;t affectio, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>. </s> <s>mouebitur, in illo immobilis & fixa permanebit. </s> <s>Ex his etiam quæ <lb/>con&longs;tituta &longs;unt; illud explicare licebit, cur demon&longs;tratio & definitio naturalis, vel mathematica <lb/>dicatur, via & ordo non item. </s> <s>Nam cùm demon&longs;tratio ac definitio &longs;int reip&longs;a &longs;cientiæ, nec &longs;ine il­<lb/>lis &longs;e &longs;cientia tueatur; prout &longs;cientiæ &longs;unt determinati generis & phy&longs;ica & mathematica, &longs;ic de­<lb/>mon&longs;tratio & definitio phy&longs;ica erit, aut mathematica: &longs;ed viæ, quòd potentiam præ&longs;eferunt; ea <lb/>verò non habet propriam denominationem, & ip&longs;æ con&longs;imiliter denominatione carebunt. </s> <s>Ordo <lb/>&longs;cientiæ totus externus, quippe quòd &longs;cientia non &longs;impliciter ordinem requirat, vt cùm e&longs;t vnius <lb/>theorematis, veluti quòd continuum diuidatur in infinitum. </s> <s>ordo enim in pluribus exi&longs;tit: nec­<lb/>non quòd eadem res variis ordinibus tradi pote&longs;t, vt de arte medica nos admonuit Galenus: nam <lb/>quod ip&longs;e methodo re&longs;oluente &longs;crip&longs;it in libro de con&longs;titutione artis, idem po&longs;teà tractauit in li­<lb/>bro artis medicæ ordine methodo definitiua, atque Auicennæ placuit ordo compo&longs;itiuus. </s> <s>Sed <lb/>planè ordo e&longs;t e&longs;&longs;entia methodi, ide&longs;t, &longs;cientiæ qua docetur; quemadmodum & &longs;imilitum bonus <lb/>numerus, dum palantur, & pa&longs;sim vagantur &longs;ine duce, idem e&longs;t, atque dum ordinatè procedunt; <lb/>ille tamen numerus &longs;ine ordine non vocatur exercitus, &longs;ed latrones & manus, tùm nominatur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg905"></arrow.to.target><lb/>exercitus, vbi ducem ordine con&longs;equantur; &longs;ic multa quidem theoremata &longs;ine ordine &longs;unt &longs;cien­<lb/>tia, <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> methodus. </s> <s>Itaque methodus per &longs;e in ordine con&longs;i&longs;tit, & e&longs;t ad aliquid, & <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> <lb/>appelletur methodus naturalis, aut ciuilis; non idcirco e&longs;t, vt vereamur ordinem dici ciuilem, vel <lb/>naturalem; &longs;iquidem non ordinis meritò &longs;ic dicatur, qui rebus tractandis ine&longs;t quoquomodo per <lb/>accidens, &longs;ed rerum quas ip&longs;a contemplatur, & eorum nomine quæ cadunt in contemplationem. <lb/></s> <s>Sed cùm & &longs;ic in ordinem redigatur, vt litterarum monumentis commendetur, & denique docea­<lb/>tur, & addi&longs;ci queat; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>flagitat in docente doctrinam velut actum, & in addi&longs;cente peritiam <lb/>&longs;icut affectionem; in docente, & addi&longs;cente &longs;eor&longs;um &longs;pecimen obtinet habitus affectionis, & ge­<lb/>neratim qualitatis. </s> <s>comparatè, e&longs;t habitudo doctoris ad di&longs;cipulum, vt efficientis ad patiens, vel <lb/>habitudo &longs;pecierum, &longs;eu notionum ad mentem, quæ pote&longs;tate e&longs;t &longs;icuti formæ ad materiam. <lb/></s> <s>Et hæc pro ratione in&longs;tituti no&longs;tri &longs;ufficiant.</s></p> | <arrow.to.target n="marg905"></arrow.to.target><lb/>exercitus, vbi ducem ordine con&longs;equantur; &longs;ic multa quidem theoremata &longs;ine ordine &longs;unt &longs;cien­<lb/>tia, <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> methodus. </s> <s>Itaque methodus per &longs;e in ordine con&longs;i&longs;tit, & e&longs;t ad aliquid, & <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> <lb/>appelletur methodus naturalis, aut ciuilis; non idcirco e&longs;t, vt vereamur ordinem dici ciuilem, vel <lb/>naturalem; &longs;iquidem non ordinis meritò &longs;ic dicatur, qui rebus tractandis ine&longs;t quoquomodo per <lb/>accidens, &longs;ed rerum quas ip&longs;a contemplatur, & eorum nomine quæ cadunt in contemplationem. <lb/></s> <s>Sed cùm & &longs;ic in ordinem redigatur, vt litterarum monumentis commendetur, & denique docea­<lb/>tur, & addi&longs;ci queat; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>flagitat in docente doctrinam velut actum, & in addi&longs;cente peritiam <lb/>&longs;icut affectionem; in docente, & addi&longs;cente &longs;eor&longs;um &longs;pecimen obtinet habitus affectionis, & ge­<lb/>neratim qualitatis. </s> <s>comparatè, e&longs;t habitudo doctoris ad di&longs;cipulum, vt efficientis ad patiens, vel <lb/>habitudo &longs;pecierum, &longs;eu notionum ad mentem, quæ pote&longs;tate e&longs;t &longs;icuti formæ ad materiam. <lb/></s> <s>Et hæc pro ratione in&longs;tituti no&longs;tri &longs;ufficiant.</s></p> |
| <pb pagenum="108"/> | |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg880"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg880"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg904"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg904"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg905"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg905"></margin.target>D</s></p><pb pagenum="108"/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Nonnulla ad &longs;ententias veterum pertinentia notantur, & eorum primum qui ens vnum<emph.end type="italics"/><lb/> | <s><emph type="italics"/>Nonnulla ad &longs;ententias veterum pertinentia notantur, & eorum primum qui ens vnum<emph.end type="italics"/><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg906"></arrow.to.target><lb/><emph type="italics"/>& immobile po&longs;uerunt. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg906"></arrow.to.target><lb/><emph type="italics"/>& immobile po&longs;uerunt. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| |
| <pb pagenum="109"/> | <pb pagenum="109"/> |
| <arrow.to.target n="marg914"></arrow.to.target><lb/>principio <expan abbr="fine&qacute;">fineque</expan>. </s> <s>caret. </s> <s>Si infinitum, & vnum. </s> <s>Nam &longs;i vel etiam duo &longs;int; extrema habeant ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, ex quo efficitur illa terminos habere, quod quidem infiniti rationem tollit. </s> <s>Si vnum & <lb/>&longs;imile item. </s> <s>Nam &longs;i di&longs;similia fuerint; iam non erit vnum, &longs;ed plura. </s> <s>Idem quoque immobile &longs;it <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: proptereà quòd ip&longs;um aliquò &longs;ecedere oporteat: id verò aut plenum erit, aut inane: <lb/>plenum non capiet. </s> <s>Inane nihil e&longs;t, ni&longs;i inane, ide&longs;t, quod corpore vacat; at tùm corpore non va­<lb/>caret. </s> <s>Si moueri non pote&longs;t, neque igitur affici: &longs;i non afficitur, neque dolet, neque ægrotat: ac &longs;i <lb/>dolet & ægrotat, neque dolor nec ægritudo pelli poterunt. </s> <s>Neque item erit mixtio, vel adiectio: <lb/>non &longs;anè mixtio, quòd inter &longs;e &longs;implicia penetrare nequeunt, vt coëant ad mixturam, neque adie­<lb/>ctio, cùm id quod adiicitur, extaret in adiectione. </s> <s>Sed hoc non e&longs;t; itaque in nihilum abiret. </s> <s>Ve­<lb/>rùm &longs;icut ex nihilo nihil fit naturaliter, &longs;ic in nihilum nihil abit naturaliter. </s> <s>Igitur nihil omnino <lb/>mutatur, nam cæteroqui &longs;emper efficietur aliquid ex nihilo fieri, aut abire in nihil. </s> <s>Hæc e&longs;t, vt­<lb/>puto, ratio Xenophanis, licet difficilè po&longs;sit exprimi è verbis Ari&longs;totelis, quòd mendo&longs;a <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/>&longs;int. </s> <s>Parmenidis ratio &longs;ic colligitur ex Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quicquid e&longs;t præter ens, e&longs;t non ens. </s> <s>nec contra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg914"></arrow.to.target><lb/>principio <expan abbr="fine&qacute;">fineque</expan>. </s> <s>caret. </s> <s>Si infinitum, & vnum. </s> <s>Nam &longs;i vel etiam duo &longs;int; extrema habeant ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, ex quo efficitur illa terminos habere, quod quidem infiniti rationem tollit. </s> <s>Si vnum & <lb/>&longs;imile item. </s> <s>Nam &longs;i di&longs;similia fuerint; iam non erit vnum, &longs;ed plura. </s> <s>Idem quoque immobile &longs;it <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: proptereà quòd ip&longs;um aliquò &longs;ecedere oporteat: id verò aut plenum erit, aut inane: <lb/>plenum non capiet. </s> <s>Inane nihil e&longs;t, ni&longs;i inane, ide&longs;t, quod corpore vacat; at tùm corpore non va­<lb/>caret. </s> <s>Si moueri non pote&longs;t, neque igitur affici: &longs;i non afficitur, neque dolet, neque ægrotat: ac &longs;i <lb/>dolet & ægrotat, neque dolor nec ægritudo pelli poterunt. </s> <s>Neque item erit mixtio, vel adiectio: <lb/>non &longs;anè mixtio, quòd inter &longs;e &longs;implicia penetrare nequeunt, vt coëant ad mixturam, neque adie­<lb/>ctio, cùm id quod adiicitur, extaret in adiectione. </s> <s>Sed hoc non e&longs;t; itaque in nihilum abiret. </s> <s>Ve­<lb/>rùm &longs;icut ex nihilo nihil fit naturaliter, &longs;ic in nihilum nihil abit naturaliter. </s> <s>Igitur nihil omnino <lb/>mutatur, nam cæteroqui &longs;emper efficietur aliquid ex nihilo fieri, aut abire in nihil. </s> <s>Hæc e&longs;t, vt­<lb/>puto, ratio Xenophanis, licet difficilè po&longs;sit exprimi è verbis Ari&longs;totelis, quòd mendo&longs;a <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/>&longs;int. </s> <s>Parmenidis ratio &longs;ic colligitur ex Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quicquid e&longs;t præter ens, e&longs;t non ens. </s> <s>nec contra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg915"></arrow.to.target><lb/>dicentia po&longs;&longs;unt vnà con&longs;i&longs;tere. </s> <s>Ergo non ens erit, ide&longs;t nihil. </s> <s>Itaque ens vnum. </s> <s>Idem quoque (vt <lb/>aiunt Græci) addidit aliam rationem qua vnum & indiuiduum e&longs;&longs;e <expan abbr="cõfirmaret">confirmaret</expan>, hoc modo. </s> <s>Nam <lb/>&longs;i diuideretur; ergo bifariam diuidatur, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>pacto ducatur diui&longs;io partium: &longs;i hoc continuè <lb/> | <arrow.to.target n="marg915"></arrow.to.target><lb/>dicentia po&longs;&longs;unt vnà con&longs;i&longs;tere. </s> <s>Ergo non ens erit, ide&longs;t nihil. </s> <s>Itaque ens vnum. </s> <s>Idem quoque (vt <lb/>aiunt Græci) addidit aliam rationem qua vnum & indiuiduum e&longs;&longs;e <expan abbr="cõfirmaret">confirmaret</expan>, hoc modo. </s> <s>Nam <lb/>&longs;i diuideretur; ergo bifariam diuidatur, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>pacto ducatur diui&longs;io partium: &longs;i hoc continuè <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg916"></arrow.to.target><lb/>fiat, vel &longs;uper&longs;unt extremæ quædam magnitudines minimæ & numero infinitæ, è quibus exi&longs;tet <lb/>totum, vel erit inane, & in nihil planè di&longs;&longs;oluetur, & ex nihilo igitur exi&longs;tet: non deducetur <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>ad infinitas illas <expan abbr="minimas&qacute;">minimasque</expan>. </s> <s>magnitudines: quod enim vndequaque &longs;ui &longs;imile e&longs;t, id vndequaque <lb/>etiam vult e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Quapropter erit inane, & rur&longs;us ex nihilo con&longs;tabit. </s> <s>Et vnum igitur. <lb/></s> <s>Hanc rationem, quòd vtitur &longs;ectione cuiu&longs;que partis in duas; <foreign lang="greek">e)x dixotomias</foreign> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dictã">dictam</expan> fui&longs;&longs;e <lb/>volunt. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> At verò cùm hæc ratio, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab ip&longs;o, nec in lib. de plac. neque 1. Phy&longs;. aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg916"></arrow.to.target><lb/>fiat, vel &longs;uper&longs;unt extremæ quædam magnitudines minimæ & numero infinitæ, è quibus exi&longs;tet <lb/>totum, vel erit inane, & in nihil planè di&longs;&longs;oluetur, & ex nihilo igitur exi&longs;tet: non deducetur <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>ad infinitas illas <expan abbr="minimas&qacute;">minimasque</expan>. </s> <s>magnitudines: quod enim vndequaque &longs;ui &longs;imile e&longs;t, id vndequaque <lb/>etiam vult e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Quapropter erit inane, & rur&longs;us ex nihilo con&longs;tabit. </s> <s>Et vnum igitur. <lb/></s> <s>Hanc rationem, quòd vtitur &longs;ectione cuiu&longs;que partis in duas; <foreign lang="greek">e)k dixotomi/as</foreign> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dictã">dictam</expan> fui&longs;&longs;e <lb/>volunt. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> At verò cùm hæc ratio, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab ip&longs;o, nec in lib. de plac. neque 1. Phy&longs;. aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg917"></arrow.to.target><lb/>1. Met. nam particulam 33. Primi Phy&longs;. cen&longs;eo &longs;ecus atque ip&longs;i fecerint, <expan abbr="expon&etilde;dam">exponendam</expan>, nec <expan abbr="v&longs;quã">v&longs;quam</expan> à <lb/>Platone <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;ignificetur; accipiatur vt po&longs;teriorum philo&longs;ophorum ratio duntaxat, & ex peruer&longs;a <lb/> | <arrow.to.target n="marg917"></arrow.to.target><lb/>1. Met. nam particulam 33. Primi Phy&longs;. cen&longs;eo &longs;ecus atque ip&longs;i fecerint, <expan abbr="expon&etilde;dam">exponendam</expan>, nec <expan abbr="v&longs;quã">v&longs;quam</expan> à <lb/>Platone <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;ignificetur; accipiatur vt po&longs;teriorum philo&longs;ophorum ratio duntaxat, & ex peruer&longs;a <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg918"></arrow.to.target><lb/>verborum interpretatione de&longs;umpta. </s> <s>Verumenimuerò multis vitiis &longs;catet argumentatio Xeno­<lb/>phanis, quorum magna pars, vt eorum opinio con&longs;entit; in ratione Meli&longs;si notantur. </s> <s>At verò <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/>duo &longs;unt capita reprehen&longs;ionis Ari&longs;totelicæ a&longs;&longs;umptorum fal&longs;itas, & carentia formæ &longs;yllogi&longs;ticæ; <lb/>cùm a&longs;&longs;umptorum fal&longs;itas patefacta veritate detegatur, & habita &longs;cientia per&longs;picua fiat; nos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>in primo aditu <expan abbr="ve&longs;tibulo&qacute;">ve&longs;tibuloque</expan>. </s> <s>naturalis philo&longs;ophiæ ver&longs;emur; adde etiam quòd multa ad horum <lb/>certa notitiam requiruntur; hac parte dimi&longs;&longs;a alteram aggrediemur quam etiam diligenter per­<lb/> | <arrow.to.target n="marg918"></arrow.to.target><lb/>verborum interpretatione de&longs;umpta. </s> <s>Verumenimuerò multis vitiis &longs;catet argumentatio Xeno­<lb/>phanis, quorum magna pars, vt eorum opinio con&longs;entit; in ratione Meli&longs;si notantur. </s> <s>At verò <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>duo &longs;unt capita reprehen&longs;ionis Ari&longs;totelicæ a&longs;&longs;umptorum fal&longs;itas, & carentia formæ &longs;yllogi&longs;ticæ; <lb/>cùm a&longs;&longs;umptorum fal&longs;itas patefacta veritate detegatur, & habita &longs;cientia per&longs;picua fiat; nos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>in primo aditu <expan abbr="ve&longs;tibulo&qacute;">ve&longs;tibuloque</expan>. </s> <s>naturalis philo&longs;ophiæ ver&longs;emur; adde etiam quòd multa ad horum <lb/>certa notitiam requiruntur; hac parte dimi&longs;&longs;a alteram aggrediemur quam etiam diligenter per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg919"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecutum fui&longs;&longs;e videmus Ari&longs;t. </s> <s>cum 1. Phy&longs;. tùm <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in libello &longs;eparato de veterum placiti. </s> <s>Atque <lb/>eam quidem partem di&longs;putationis ita tractat Ari&longs;t. </s> <s>vt aliorum <expan abbr="cõ&longs;en&longs;u">con&longs;en&longs;u</expan> philo&longs;ophorum mon&longs;tret <lb/>nullam ine&longs;&longs;e nece&longs;sitatem in ijs qu&ecedil; à Xenophane illata fuerint. </s> <s>Ac primum illud. </s> <s>Tamet&longs;i ex ni­<lb/>hilo nihil fit; attamen e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e ortum & interitum rerum, &longs;iue rectum & in infinitum ortus <expan abbr="in-teritus&qacute;">in­<lb/>teritusque</expan>. </s> <s>principiis &longs;uppetentibus, vt apud illos, qui vel infinita po&longs;uere principia, &longs;eu con&longs;imilia, <lb/>quemadmodum Democritus atomos eiu&longs;dem generis infinitas, vel contraria, &longs;icut infinitas <expan abbr="con-trariorũ">con­<lb/>trariorum</expan> &longs;pecies Anaxagoras, & fortè Anaximander, vel etiam apud eos qui vnum po&longs;uere prin­<lb/>cipium mobile, & den&longs;i <expan abbr="rari&qacute;">rarique</expan>. </s> <s>vici&longs;situdine varias <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;pecies iugiter oriri & interire voluerunt, <lb/>&longs;iue etiam, vt ij po&longs;uere qui circulo quodam facto ortum & interitum ire ac redire crediderunt, <lb/>quod dixit Empedocles. </s> <s>Neque ob&longs;tat infinitum ortui rerum: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> circulus ille Empedocleus <lb/>etiam ad æternitatem con&longs;eruandam multum valet. </s> <s>Neque item &ecedil;terno repugnat finitas. </s> <s><expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <lb/>et&longs;i terminis caret durationis; at non ideò caret terminis magnitudinis. </s> <s>Rur&longs;us neque infinito <lb/>multitudinem repugnare &longs;ic manife&longs;tum e&longs;t, vt protinus tanquam ab&longs;urdum &longs;it habendum, pro­<lb/>ptereà quòd non modo Empedocles infinita duo, terram, &longs;cilicet, & æthera, vel aëra vtraque infi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg919"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecutum fui&longs;&longs;e videmus Ari&longs;t. </s> <s>cum 1. Phy&longs;. tùm <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in libello &longs;eparato de veterum placiti. </s> <s>Atque <lb/>eam quidem partem di&longs;putationis ita tractat Ari&longs;t. </s> <s>vt aliorum <expan abbr="cõ&longs;en&longs;u">con&longs;en&longs;u</expan> philo&longs;ophorum mon&longs;tret <lb/>nullam ine&longs;&longs;e nece&longs;sitatem in ijs qu&ecedil; à Xenophane illata fuerint. </s> <s>Ac primum illud. </s> <s>Tamet&longs;i ex ni­<lb/>hilo nihil fit; attamen e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e ortum & interitum rerum, &longs;iue rectum & in infinitum ortus <expan abbr="in-teritus&qacute;">in­<lb/>teritusque</expan>. </s> <s>principiis &longs;uppetentibus, vt apud illos, qui vel infinita po&longs;uere principia, &longs;eu con&longs;imilia, <lb/>quemadmodum Democritus atomos eiu&longs;dem generis infinitas, vel contraria, &longs;icut infinitas <expan abbr="con-trariorũ">con­<lb/>trariorum</expan> &longs;pecies Anaxagoras, & fortè Anaximander, vel etiam apud eos qui vnum po&longs;uere prin­<lb/>cipium mobile, & den&longs;i <expan abbr="rari&qacute;">rarique</expan>. </s> <s>vici&longs;situdine varias <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;pecies iugiter oriri & interire voluerunt, <lb/>&longs;iue etiam, vt ij po&longs;uere qui circulo quodam facto ortum & interitum ire ac redire crediderunt, <lb/>quod dixit Empedocles. </s> <s>Neque ob&longs;tat infinitum ortui rerum: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> circulus ille Empedocleus <lb/>etiam ad æternitatem con&longs;eruandam multum valet. </s> <s>Neque item &ecedil;terno repugnat finitas. </s> <s><expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <lb/>et&longs;i terminis caret durationis; at non ideò caret terminis magnitudinis. </s> <s>Rur&longs;us neque infinito <lb/>multitudinem repugnare &longs;ic manife&longs;tum e&longs;t, vt protinus tanquam ab&longs;urdum &longs;it habendum, pro­<lb/>ptereà quòd non modo Empedocles infinita duo, terram, &longs;cilicet, & æthera, vel aëra vtraque infi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg920"></arrow.to.target><lb/>nita po&longs;uit, verumetiam Xenophanes ip&longs;e conce&longs;sit. </s> <s>non ita dico, quin infinita duo <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="pugn&etilde;t">pugnent</expan>: <lb/>&longs;ed quòd à quibu&longs;dam philo&longs;ophis & quod plus valet, ab ip&longs;o quoque Xenophane, cùm fuerit <lb/>po&longs;itum, vt ab&longs;urdum po&longs;teà &longs;it inductum. </s> <s>Non pugnant hæc quoque &longs;ecum. </s> <s>non e&longs;&longs;e &longs;imile & <lb/>vnum; neque enim <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> e&longs;t id quod <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, vt vnus homo partes habere quæ diuer&longs;is, immò <lb/>contrariis qualitatibus affectæ &longs;int. </s> <s>pote&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> fieri, vt quanuis totum &longs;ibi &longs;imile &longs;it, multa <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, <lb/>quia partes habeat &longs;imiles, neque idcircò vacuo &longs;int inter&longs;tinctæ, licet raritate <expan abbr="den&longs;itate&qacute;">den&longs;itateque</expan>. </s> <s>&longs;eparen­<lb/>tur, atque ita &longs;eparentur, vt etiam vnum totum maneat &longs;iue <expan abbr="finitũ">finitum</expan>, &longs;iue infinitum: nec ob id plu­<lb/>ra &longs;int infinita, quia partes in infinito non nece&longs;&longs;ariò &longs;unt infinitæ. </s> <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>&longs;iue &longs;it vacuum, &longs;iue non &longs;it: non nece&longs;&longs;e e&longs;t ip&longs;um e&longs;&longs;e immobile, quòd & in &longs;e ip&longs;o mutationem <lb/>aliquid accipere pote&longs;t: & motus item &longs;ine vacuo fieri po&longs;&longs;e cen&longs;etur. </s> <s>Nec quominus vnum, <expan abbr="infi-nitum&qacute;">infi­<lb/>nitumque</expan>. </s> <s>& mobile e&longs;&longs;e &longs;ecum non pugnent, impediunt, quia nihil à &longs;eip&longs;o moueatur, aut quòd <lb/>infinitum non po&longs;sit moueri, quod o&longs;ten&longs;um e&longs;t 3. Phy&longs;. nanque hic merita corporis &longs;impliciter <lb/>expendimus, non &longs;en&longs;ilis, vt 3. Phy. </s> <s>& <expan abbr="motũ">motum</expan>, quatenus exi&longs;tit in mobili, &longs;pectamus in quo exi&longs;tit, <lb/>quod & vnum & infinitum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>Hæc modo è tantis tenebris, verum educere potuerimus, <lb/>aut paullò plura contra Xenophanem dixit Ari&longs;t. </s> <s>Vnus Zeno re&longs;tat. </s> <s>nanque contra Parmenidem | <arrow.to.target n="marg920"></arrow.to.target><lb/>nita po&longs;uit, verumetiam Xenophanes ip&longs;e conce&longs;sit. </s> <s>non ita dico, quin infinita duo <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="pugn&etilde;t">pugnent</expan>: <lb/>&longs;ed quòd à quibu&longs;dam philo&longs;ophis & quod plus valet, ab ip&longs;o quoque Xenophane, cùm fuerit <lb/>po&longs;itum, vt ab&longs;urdum po&longs;teà &longs;it inductum. </s> <s>Non pugnant hæc quoque &longs;ecum. </s> <s>non e&longs;&longs;e &longs;imile & <lb/>vnum; neque enim <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> e&longs;t id quod <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, vt vnus homo partes habere quæ diuer&longs;is, immò <lb/>contrariis qualitatibus affectæ &longs;int. </s> <s>pote&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> fieri, vt quanuis totum &longs;ibi &longs;imile &longs;it, multa <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, <lb/>quia partes habeat &longs;imiles, neque idcircò vacuo &longs;int inter&longs;tinctæ, licet raritate <expan abbr="den&longs;itate&qacute;">den&longs;itateque</expan>. </s> <s>&longs;eparen­<lb/>tur, atque ita &longs;eparentur, vt etiam vnum totum maneat &longs;iue <expan abbr="finitũ">finitum</expan>, &longs;iue infinitum: nec ob id plu­<lb/>ra &longs;int infinita, quia partes in infinito non nece&longs;&longs;ariò &longs;unt infinitæ. </s> <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>&longs;iue &longs;it vacuum, &longs;iue non &longs;it: non nece&longs;&longs;e e&longs;t ip&longs;um e&longs;&longs;e immobile, quòd & in &longs;e ip&longs;o mutationem <lb/>aliquid accipere pote&longs;t: & motus item &longs;ine vacuo fieri po&longs;&longs;e cen&longs;etur. </s> <s>Nec quominus vnum, <expan abbr="infi-nitum&qacute;">infi­<lb/>nitumque</expan>. </s> <s>& mobile e&longs;&longs;e &longs;ecum non pugnent, impediunt, quia nihil à &longs;eip&longs;o moueatur, aut quòd <lb/>infinitum non po&longs;sit moueri, quod o&longs;ten&longs;um e&longs;t 3. Phy&longs;. nanque hic merita corporis &longs;impliciter <lb/>expendimus, non &longs;en&longs;ilis, vt 3. Phy. </s> <s>& <expan abbr="motũ">motum</expan>, quatenus exi&longs;tit in mobili, &longs;pectamus in quo exi&longs;tit, <lb/>quod & vnum & infinitum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>Hæc modo è tantis tenebris, verum educere potuerimus, <lb/>aut paullò plura contra Xenophanem dixit Ari&longs;t. </s> <s>Vnus Zeno re&longs;tat. </s> <s>nanque contra Parmenidem |
| <pb pagenum="110"/>quæ attulerit idem philo&longs;ophus, vulgò nota &longs;unt: & &longs;i quid e&longs;t, quod de ip&longs;o priuatum dici queat <lb/> | <pb pagenum="110"/>quæ attulerit idem philo&longs;ophus, vulgò nota &longs;unt: & &longs;i quid e&longs;t, quod de ip&longs;o priuatum dici queat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg921"></arrow.to.target><lb/>ad illa referetur quæ ad eius defen&longs;ionem po&longs;teà dicentur. </s> <s>Zeno igitur, vt antea &longs;ignificauimus <lb/>duplici rationum genere v&longs;us e&longs;t, altero <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non naturali &longs;impliciter, atque altero non natural<gap/><lb/>quoddam ex parte; primum di&longs;putandi genus expo&longs;uit Ari&longs;t. </s> <s>in eo libro quo <expan abbr="Xenophan&etilde;">Xenophanem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>& vnà Gorgiam confutat; alterum tractat in phy&longs;icis. </s> <s>Nos hî primùm di&longs;putationis genus attin­<lb/>gemus, in quod more dialectico inuehemur, vt item fecit præceptor, dum primo de Natura, & in <lb/>libro de placitis contra principia naturæ tollentes inuectus e&longs;t. </s> <s>Sed prius illius argumenta recite­<lb/>mus. </s> <s>Ille <expan abbr="cõi">coni</expan> principio &longs;umpto, nimirum, nihil ex nihilo fieri po&longs;&longs;e &longs;ic ducit <expan abbr="argum&etilde;tam">argumentam</expan>. </s> <s>Id quod <lb/>fit, aut fit ex &longs;imilibus aut ex di&longs;similib. Atqui nihil horum fieri pote&longs;t. </s> <s>Non &longs;anè ex familib. Nam <lb/>&longs;i &longs;imilia fuerint, nulla cau&longs;&longs;a e&longs;t cur hoc magis genitum &longs;it quàm gignat. </s> <s>&longs;iquidem <expan abbr="&longs;imiliũ">&longs;imilium</expan> rerum <lb/>conditiones &longs;imiles e&longs;&longs;e &longs;oleant. </s> <s>Neque item ex di&longs;similib. quod <expan abbr=".n.">enim</expan> di&longs;simile e&longs;t, non e&longs;t id quod <lb/>gigni oportet. </s> <s>Ergo non ens. </s> <s>At ex non ente nihil gigni pote&longs;t. </s> <s>Si non gignitur & æternum &longs;it ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, & cùm hoc æternum, vt ip&longs;e vult, &longs;it Deus. </s> <s>Deus verò omnium optimus, & hoc <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <lb/>erit omnium <expan abbr="optimũ">optimum</expan>. </s> <s>& vnum igitur. </s> <s>Nam &longs;i duo pluresúe &longs;int, iam non <expan abbr="omniũ">omnium</expan> erit optimum & <lb/>pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum, quae vel &longs;imiles forent, vel di&longs;similes; ac &longs;i fuerint &longs;imiles, <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> & <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <lb/>omnium e&longs;&longs;e nequeat, plures <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;ent <expan abbr="omniũ">omnium</expan> pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simi, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non patitur. <lb/></s> <s>&longs;i verò di&longs;similes: ij qui cedunt, Dij futuri non &longs;int. </s> <s>Etenim ea e&longs;t Dei conditio, vt &longs;uperet, non &longs;u­<lb/> | <arrow.to.target n="marg921"></arrow.to.target><lb/>ad illa referetur quæ ad eius defen&longs;ionem po&longs;teà dicentur. </s> <s>Zeno igitur, vt antea &longs;ignificauimus <lb/>duplici rationum genere v&longs;us e&longs;t, altero <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non naturali &longs;impliciter, atque altero non naturali <lb/>quoddam ex parte; primum di&longs;putandi genus expo&longs;uit Ari&longs;t. </s> <s>in eo libro quo <expan abbr="Xenophan&etilde;">Xenophanem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>& vnà Gorgiam confutat; alterum tractat in phy&longs;icis. </s> <s>Nos hî primùm di&longs;putationis genus attin­<lb/>gemus, in quod more dialectico inuehemur, vt item fecit præceptor, dum primo de Natura, & in <lb/>libro de placitis contra principia naturæ tollentes inuectus e&longs;t. </s> <s>Sed prius illius argumenta recite­<lb/>mus. </s> <s>Ille <expan abbr="cõi">coni</expan> principio &longs;umpto, nimirum, nihil ex nihilo fieri po&longs;&longs;e &longs;ic ducit <expan abbr="argum&etilde;tam">argumentam</expan>. </s> <s>Id quod <lb/>fit, aut fit ex &longs;imilibus aut ex di&longs;similib. Atqui nihil horum fieri pote&longs;t. </s> <s>Non &longs;anè ex familib. Nam <lb/>&longs;i &longs;imilia fuerint, nulla cau&longs;&longs;a e&longs;t cur hoc magis genitum &longs;it quàm gignat. </s> <s>&longs;iquidem <expan abbr="&longs;imiliũ">&longs;imilium</expan> rerum <lb/>conditiones &longs;imiles e&longs;&longs;e &longs;oleant. </s> <s>Neque item ex di&longs;similib. quod <expan abbr=".n.">enim</expan> di&longs;simile e&longs;t, non e&longs;t id quod <lb/>gigni oportet. </s> <s>Ergo non ens. </s> <s>At ex non ente nihil gigni pote&longs;t. </s> <s>Si non gignitur & æternum &longs;it ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, & cùm hoc æternum, vt ip&longs;e vult, &longs;it Deus. </s> <s>Deus verò omnium optimus, & hoc <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <lb/>erit omnium <expan abbr="optimũ">optimum</expan>. </s> <s>& vnum igitur. </s> <s>Nam &longs;i duo pluresúe &longs;int, iam non <expan abbr="omniũ">omnium</expan> erit optimum & <lb/>pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum, quae vel &longs;imiles forent, vel di&longs;similes; ac &longs;i fuerint &longs;imiles, <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> & <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <lb/>omnium e&longs;&longs;e nequeat, plures <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;ent <expan abbr="omniũ">omnium</expan> pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simi, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non patitur. <lb/></s> <s>&longs;i verò di&longs;similes: ij qui cedunt, Dij futuri non &longs;int. </s> <s>Etenim ea e&longs;t Dei conditio, vt &longs;uperet, non &longs;u­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg922"></arrow.to.target><lb/>peretur, quia igitur omnia &longs;uperat Deus (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> talem <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> de Deo nos anticipauimus, & ea <lb/>po&longs;&longs;e qu&ecedil; velit) aut non <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;uperabit, &longs;i plures Dij &longs;int, nec Deus igitur: aut ij qui &longs;uperantur, Dij <lb/>non erunt. </s> <s>Idem quoque quæ vult non poterit: quandò & alij Dij &longs;imiles idem aut <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> vo­<lb/>lent & <expan abbr="poterũt">poterunt</expan>. </s> <s>Vnus igitur. </s> <s>Ergo <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s> <s>&longs;ui &longs;imilis omnibus &longs;en&longs;ibus. </s> <s>Itaque & globo&longs;us. </s> <s>Iam &longs;i <lb/>æternus vnus, & globo&longs;us; neque finitus, neque infinitus. </s> <s>Neque &longs;anè finitus eo quòd ad alterum <lb/>finiretur. </s> <s>&longs;ic vno plura e&longs;&longs;ent. </s> <s>Neque infinitus item; quòd infinitum &longs;it non ens. </s> <s>caret <expan abbr=".n.">enim</expan> principio <lb/>medio ac fine, quocirca negatione exprimitur. </s> <s>quòd verò e&longs;t <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, non ens e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur infinitus <lb/>Deus. </s> <s>Idem quoque neque mobilis, neque immobilis. </s> <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vbi motus, ibi plura. </s> <s>At hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, <lb/>immobile verò ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> cau&longs;&longs;am ob <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> non e&longs;&longs;e diximus, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>& cùm <lb/>quie&longs;cere &longs;it, vel non moueri, & <expan abbr="nõ">non</expan> ens igitur, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> etiam id quie&longs;cere dicatur quod pote&longs;t <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> <lb/>moueri; Deus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> non mouetur. </s> <s>Itaque nec quie&longs;cit Deus. </s> <s>Vt igitur in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> Dei attributa col­<lb/>ligamus. </s> <s>Hoc quod e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="Deũ">Deum</expan> po&longs;uit Zeno. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;imile, globo&longs;um, nec <expan abbr="finitũ">finitum</expan>, neque <lb/><expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, neque <expan abbr="quie&longs;c&etilde;s">quie&longs;cens</expan>, nec immobile. </s> <s>Hæc Zeno profitetur, quæ <expan abbr="tñ">tantum</expan> nullam <expan abbr="nece&longs;sitat&etilde;">nece&longs;sitatem</expan> <expan abbr="adiunctã">adiunctam</expan> <lb/>habere demon&longs;tret Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;igillatim &longs;ingula percurrat. </s> <s>Sed vt ingenuè fatear, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;ic perturbata <lb/> | <arrow.to.target n="marg922"></arrow.to.target><lb/>peretur, quia igitur omnia &longs;uperat Deus (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> talem <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> de Deo nos anticipauimus, & ea <lb/>po&longs;&longs;e qu&ecedil; velit) aut non <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;uperabit, &longs;i plures Dij &longs;int, nec Deus igitur: aut ij qui &longs;uperantur, Dij <lb/>non erunt. </s> <s>Idem quoque quæ vult non poterit: quandò & alij Dij &longs;imiles idem aut <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> vo­<lb/>lent & <expan abbr="poterũt">poterunt</expan>. </s> <s>Vnus igitur. </s> <s>Ergo <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s> <s>&longs;ui &longs;imilis omnibus &longs;en&longs;ibus. </s> <s>Itaque & globo&longs;us. </s> <s>Iam &longs;i <lb/>æternus vnus, & globo&longs;us; neque finitus, neque infinitus. </s> <s>Neque &longs;anè finitus eo quòd ad alterum <lb/>finiretur. </s> <s>&longs;ic vno plura e&longs;&longs;ent. </s> <s>Neque infinitus item; quòd infinitum &longs;it non ens. </s> <s>caret <expan abbr=".n.">enim</expan> principio <lb/>medio ac fine, quocirca negatione exprimitur. </s> <s>quòd verò e&longs;t <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, non ens e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur infinitus <lb/>Deus. </s> <s>Idem quoque neque mobilis, neque immobilis. </s> <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vbi motus, ibi plura. </s> <s>At hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, <lb/>immobile verò ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> cau&longs;&longs;am ob <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> non e&longs;&longs;e diximus, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>& cùm <lb/>quie&longs;cere &longs;it, vel non moueri, & <expan abbr="nõ">non</expan> ens igitur, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> etiam id quie&longs;cere dicatur quod pote&longs;t <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> <lb/>moueri; Deus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> non mouetur. </s> <s>Itaque nec quie&longs;cit Deus. </s> <s>Vt igitur in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan> Dei attributa col­<lb/>ligamus. </s> <s>Hoc quod e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="Deũ">Deum</expan> po&longs;uit Zeno. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;imile, globo&longs;um, nec <expan abbr="finitũ">finitum</expan>, neque <lb/><expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, neque <expan abbr="quie&longs;c&etilde;s">quie&longs;cens</expan>, nec immobile. </s> <s>Hæc Zeno profitetur, quæ <expan abbr="tñ">tantum</expan> nullam <expan abbr="nece&longs;sitat&etilde;">nece&longs;sitatem</expan> <expan abbr="adiunctã">adiunctam</expan> <lb/>habere demon&longs;tret Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;igillatim &longs;ingula percurrat. </s> <s>Sed vt ingenuè fatear, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;ic perturbata <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg923"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, vt <expan abbr="re&longs;pon&longs;ionũ">re&longs;pon&longs;ionum</expan> vis difficilè colligatur. </s> <s>conabimur ergo, quoad fieri poterit, <expan abbr="quã">quam</expan> maximè &longs;en­<lb/>&longs;a Ari&longs;t. </s> <s>exprimere, ac &longs;i non &longs;uccedat accedere ad id <expan abbr="quã">quam</expan> maximè, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> hoc experiri, vt <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="argu-mentorũ">argu­<lb/>mentorum</expan> vitia quoquopacto detegantur. </s> <s>In prima igitur con&longs;ecutione, fallacia <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> ine&longs;t: <lb/>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> diui&longs;io debeat <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan> <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, primùm fallit accipiens <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> id quod fit, fieri <lb/>aut ex &longs;imili, aut ex di&longs;simili. </s> <s>Nam fit id quod fit ex non ente, de quo nec &longs;imile, neque di&longs;simile <lb/>prædicantur, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i ex nihilo nihil fiat. </s> <s>Sed e&longs;to, &longs;it Deus ingenitus, nunquid ex hoc vnus? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>vetat, quominus plura con&longs;imili <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;int ingenita? </s> <s>An'ne ex eo, quae e&longs;t <expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tanti&longs;simus? </s> <s>mi­<lb/>nimè profectò. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>, & id quod <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> <expan abbr="&longs;uperlatiuũ">&longs;uperlatiuum</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> &longs;umi po&longs;sit, <lb/>vel ad aliud, vel &longs;impliciter, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, neque <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> certe e&longs;&longs;e oportet, id quod <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg923"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, vt <expan abbr="re&longs;pon&longs;ionũ">re&longs;pon&longs;ionum</expan> vis difficilè colligatur. </s> <s>conabimur ergo, quoad fieri poterit, <expan abbr="quã">quam</expan> maximè &longs;en­<lb/>&longs;a Ari&longs;t. </s> <s>exprimere, ac &longs;i non &longs;uccedat accedere ad id <expan abbr="quã">quam</expan> maximè, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> hoc experiri, vt <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="argu-mentorũ">argu­<lb/>mentorum</expan> vitia quoquopacto detegantur. </s> <s>In prima igitur con&longs;ecutione, fallacia <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> ine&longs;t: <lb/>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> diui&longs;io debeat <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan> <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, primùm fallit accipiens <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod fit, fieri <lb/>aut ex &longs;imili, aut ex di&longs;simili. </s> <s>Nam fit id quod fit ex non ente, de quo nec &longs;imile, neque di&longs;simile <lb/>prædicantur, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i ex nihilo nihil fiat. </s> <s>Sed e&longs;to, &longs;it Deus ingenitus, nunquid ex hoc vnus? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>vetat, quominus plura con&longs;imili <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;int ingenita? </s> <s>An'ne ex eo, quae e&longs;t <expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tanti&longs;simus? </s> <s>mi­<lb/>nimè profectò. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>, & id quod <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> <expan abbr="&longs;uperlatiuũ">&longs;uperlatiuum</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> &longs;umi po&longs;sit, <lb/>vel ad aliud, vel &longs;impliciter, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, neque <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> certe e&longs;&longs;e oportet, id quod <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg924"></arrow.to.target><lb/>&longs;i ita dicatur ad alia. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> erit, &longs;i ad alia dicatur; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> illa quibus <expan abbr="cũ">cum</expan> confertur, e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;sint infima, qu&ecedil; <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> id &longs;uperet quod <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> dicitur; non idcirco &longs;it præ&longs;tans, ne <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: cur non <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ic plura erunt affecta con&longs;imiliter? </s> <s>Quòd &longs;i ita dicitur, quia talis &longs;it <lb/>eius natura, quod .&longs;. </s> <s>optimè &longs;e habeat: quid prohibet, quin multa quoque &longs;int <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vt hæc char­<lb/>ta, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> alijs conferatur, quæ ruri &longs;unt, albi&longs;sima dicetur, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> cæteræ &longs;int minus albæ, nihilominus <lb/> | <arrow.to.target n="marg924"></arrow.to.target><lb/>&longs;i ita dicatur ad alia. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> erit, &longs;i ad alia dicatur; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> illa quibus <expan abbr="cũ">cum</expan> confertur, e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;sint infima, qu&ecedil; <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> id &longs;uperet quod <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> dicitur; non idcirco &longs;it præ&longs;tans, ne <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: cur non <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ic plura erunt affecta con&longs;imiliter? </s> <s>Quòd &longs;i ita dicitur, quia talis &longs;it <lb/>eius natura, quod .&longs;. </s> <s>optimè &longs;e habeat: quid prohibet, quin multa quoque &longs;int <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vt hæc char­<lb/>ta, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> alijs conferatur, quæ ruri &longs;unt, albi&longs;sima dicetur, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> cæteræ &longs;int minus albæ, nihilominus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg925"></arrow.to.target><lb/>adhuc albior fieri poterit, & multæ hac ip&longs;a &longs;unt albiores? </s> <s>verum &longs;i albi&longs;simum &longs;it id quod omne <lb/>punctum tulit albedinis, cur non erunt alia con&longs;imilia, & &longs;ic plura? </s> <s>Neque illud nece&longs;sarium. </s> <s>Si <lb/>vnus fuerit, vt <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s> <s>&longs;en&longs;us habeat, & &longs;ui &longs;imilis &longs;it: quandò etiam, vt totum &longs;entiat, &longs;ufficiat, &longs;i <lb/>vna ex parte videat, quemadmodum animal oculis cernens & auribus <expan abbr="audi&etilde;s">audiens</expan> totum &longs;entit. </s> <s>Tùm <lb/>etiam cur nece&longs;&longs;arium putat id quod &longs;ui &longs;imile <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s> <s>e&longs;t, e&longs;&longs;e globo&longs;um? </s> <s>non'ne ceru&longs;&longs;a vndique <lb/>alba e&longs;t, neque tamen globo&longs;a? </s> <s>Quid etiam refert, vt &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quòd &longs;it globo&longs;um? </s> <s>qua&longs;i verò <lb/>omnis cau&longs;&longs;a debeat e&longs;&longs;e globo&longs;a; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõnem">rationem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> globus. </s> <s>Porrò &longs;i <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ponitur Deus à <lb/>Zenone, aut terminos habet, aut caret terminis. </s> <s>Itaque nece&longs;&longs;ariò finitum, aut infinitum e&longs;t, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>finitum & <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> definiuntur quòd &longs;it <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> vel terminos habeat, vel ijs careat. </s> <s>At glo­<lb/>bo&longs;um terminos habet, vt <expan abbr="centrũ">centrum</expan> & <expan abbr="circunferentiã">circunferentiam</expan>, ergo <expan abbr="finitũ">finitum</expan>. </s> <s>Neque illud <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, quae ad aliud <lb/>finiatur: in &longs;eip&longs;o <expan abbr=".n.">enim</expan> terminos habere <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Neque termini <expan abbr="fundãtur">fundantur</expan> externo & eo quo illud cuius <lb/>&longs;unt, <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, &longs;ed eo cuius ip&longs;i &longs;unt. </s> <s>Quòd verò non &longs;it immobile, <expan abbr="neq;">neque</expan> quie&longs;cat; hoc &longs;uperat <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <lb/><expan abbr="tarditat&etilde;">tarditatem</expan>. </s> <s>quippe quae ex <expan abbr="analyticorũ">analyticorum</expan> ignorantia di&longs;tinguere ne&longs;ciant <expan abbr="negant&etilde;">negantem</expan> à priuante, & infinita; <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> calleant negantis <expan abbr="vsũ">vsum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="etiã">etiam</expan> de verè non ente, <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> de ente nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="prædice&ttilde;">prædicetur</expan>, | <arrow.to.target n="marg925"></arrow.to.target><lb/>adhuc albior fieri poterit, & multæ hac ip&longs;a &longs;unt albiores? </s> <s>verum &longs;i albi&longs;simum &longs;it id quod omne <lb/>punctum tulit albedinis, cur non erunt alia con&longs;imilia, & &longs;ic plura? </s> <s>Neque illud nece&longs;sarium. </s> <s>Si <lb/>vnus fuerit, vt <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s> <s>&longs;en&longs;us habeat, & &longs;ui &longs;imilis &longs;it: quandò etiam, vt totum &longs;entiat, &longs;ufficiat, &longs;i <lb/>vna ex parte videat, quemadmodum animal oculis cernens & auribus <expan abbr="audi&etilde;s">audiens</expan> totum &longs;entit. </s> <s>Tùm <lb/>etiam cur nece&longs;&longs;arium putat id quod &longs;ui &longs;imile <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s> <s>e&longs;t, e&longs;&longs;e globo&longs;um? </s> <s>non'ne ceru&longs;&longs;a vndique <lb/>alba e&longs;t, neque tamen globo&longs;a? </s> <s>Quid etiam refert, vt &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quòd &longs;it globo&longs;um? </s> <s>qua&longs;i verò <lb/>omnis cau&longs;&longs;a debeat e&longs;&longs;e globo&longs;a; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõnem">rationem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> globus. </s> <s>Porrò &longs;i <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ponitur Deus à <lb/>Zenone, aut terminos habet, aut caret terminis. </s> <s>Itaque nece&longs;&longs;ariò finitum, aut infinitum e&longs;t, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>finitum & <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> definiuntur quòd &longs;it <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> vel terminos habeat, vel ijs careat. </s> <s>At glo­<lb/>bo&longs;um terminos habet, vt <expan abbr="centrũ">centrum</expan> & <expan abbr="circunferentiã">circunferentiam</expan>, ergo <expan abbr="finitũ">finitum</expan>. </s> <s>Neque illud <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, quae ad aliud <lb/>finiatur: in &longs;eip&longs;o <expan abbr=".n.">enim</expan> terminos habere <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Neque termini <expan abbr="fundãtur">fundantur</expan> externo & eo quo illud cuius <lb/>&longs;unt, <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, &longs;ed eo cuius ip&longs;i &longs;unt. </s> <s>Quòd verò non &longs;it immobile, <expan abbr="neq;">neque</expan> quie&longs;cat; hoc &longs;uperat <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <lb/><expan abbr="tarditat&etilde;">tarditatem</expan>. </s> <s>quippe quae ex <expan abbr="analyticorũ">analyticorum</expan> ignorantia di&longs;tinguere ne&longs;ciant <expan abbr="negant&etilde;">negantem</expan> à priuante, & infinita; <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> calleant negantis <expan abbr="vsũ">vsum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="etiã">etiam</expan> de verè non ente, <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> de ente nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="prædice&ttilde;">prædicetur</expan>, |
| <pb pagenum="111"/> | <pb pagenum="111"/> |
| <arrow.to.target n="marg926"></arrow.to.target><lb/>etenim affirmatione &longs;ignificatur. </s> <s>Nam, quod inquiunt <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> dici tam de eo quod e&longs;t, quàm de <lb/>eo quod non e&longs;t, non pertinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> enunciationis quod negatione exprimitur, &longs;ed ad illud <lb/>quod ab ip&longs;o &longs;ignificatur, & vt dici con&longs;ueuit, pro quo &longs;upponit: tollit enim <expan abbr="nõ">non</expan> album <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>. <lb/></s> <s>non hominem de quo prædicatur. </s> <s>& id e&longs;&longs;e aliquid pote&longs;t. </s> <s>Reliqua, quòd globo&longs;um & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, <lb/>atque idem non mobile communiter contra reliquos eiu&longs;dem &longs;ectæ philo&longs;ophos anteà peracta <lb/>&longs;unt. </s> <s>Rationes illas extremas Parmenidis à <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> auctoribus Græcis fui&longs;&longs;e defen&longs;as &longs;ignificat <lb/>Ari&longs;toteles, &longs;iquidem ijs implicati manus dederint, & verè concludi conce&longs;&longs;erint. </s> <s>Itaque Plato <lb/>quod erat præter ens non ens, ide&longs;t, nihil e&longs;&longs;e dicebat, & po&longs;terior illa ratio, quæ è <foreign lang="greek">dixotomias</foreign> af­<lb/>fertur; re&longs;oluatur in qua&longs;dam magnitudines in&longs;ectiles à Platone, Xenocrate, & Zenone, vnde <lb/>efficiatur & ip&longs;um totum in infinitum &longs;ecari po&longs;&longs;e bifariam, & nihilominus vnum remanere. <lb/></s> <s>Quocirca philo&longs;ophus eleuat hunc conatum mon&longs;trans etiam &longs;i detur Parmenidi præter ens e&longs;&longs;e <lb/>non ens, & contradicentia &longs;imul con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e; <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco effici, vt <expan abbr="nõ">non</expan> ens &longs;it nihil; quandò <lb/>pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> ens quodammodo quod e&longs;t aliquid. </s> <s>Rur&longs;us o&longs;tendit neque illud &longs;equi. </s> <s>Si nihil e&longs;t <lb/>præter ens, omnia fore vnum: nanque ip&longs;i vnum ponunt <foreign lang="greek">au)to\ to\ o)/n</foreign>, ide&longs;t, ens ip&longs;um; id verò <lb/>valet idem ac <foreign lang="greek">o(/per o)/n</foreign>, ide&longs;t, verè vnum, alia multa &longs;unt, qu&ecedil; non &longs;unt &longs;impliciter & verè vna, &longs;ed <lb/>quodammodo. </s> <s>Proinde multa &longs;unt ea qu&ecedil; &longs;unt. </s> <s>Verùm quia locus ille &longs;alebro&longs;us e&longs;t, nec (vt mea <lb/> | <arrow.to.target n="marg926"></arrow.to.target><lb/>etenim affirmatione &longs;ignificatur. </s> <s>Nam, quod inquiunt <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> dici tam de eo quod e&longs;t, quàm de <lb/>eo quod non e&longs;t, non pertinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> enunciationis quod negatione exprimitur, &longs;ed ad illud <lb/>quod ab ip&longs;o &longs;ignificatur, & vt dici con&longs;ueuit, pro quo &longs;upponit: tollit enim <expan abbr="nõ">non</expan> album <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>. <lb/></s> <s>non hominem de quo prædicatur. </s> <s>& id e&longs;&longs;e aliquid pote&longs;t. </s> <s>Reliqua, quòd globo&longs;um & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, <lb/>atque idem non mobile communiter contra reliquos eiu&longs;dem &longs;ectæ philo&longs;ophos anteà peracta <lb/>&longs;unt. </s> <s>Rationes illas extremas Parmenidis à <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> auctoribus Græcis fui&longs;&longs;e defen&longs;as &longs;ignificat <lb/>Ari&longs;toteles, &longs;iquidem ijs implicati manus dederint, & verè concludi conce&longs;&longs;erint. </s> <s>Itaque Plato <lb/>quod erat præter ens non ens, ide&longs;t, nihil e&longs;&longs;e dicebat, & po&longs;terior illa ratio, quæ è <foreign lang="greek">dikotomias</foreign> af­<lb/>fertur; re&longs;oluatur in qua&longs;dam magnitudines in&longs;ectiles à Platone, Xenocrate, & Zenone, vnde <lb/>efficiatur & ip&longs;um totum in infinitum &longs;ecari po&longs;&longs;e bifariam, & nihilominus vnum remanere. <lb/></s> <s>Quocirca philo&longs;ophus eleuat hunc conatum mon&longs;trans etiam &longs;i detur Parmenidi præter ens e&longs;&longs;e <lb/>non ens, & contradicentia &longs;imul con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e; <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco effici, vt <expan abbr="nõ">non</expan> ens &longs;it nihil; quandò <lb/>pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> ens quodammodo quod e&longs;t aliquid. </s> <s>Rur&longs;us o&longs;tendit neque illud &longs;equi. </s> <s>Si nihil e&longs;t <lb/>præter ens, omnia fore vnum: nanque ip&longs;i vnum ponunt <foreign lang="greek">au)to\ to\ o)/n</foreign>, ide&longs;t, ens ip&longs;um; id verò <lb/>valet idem ac <foreign lang="greek">o(/per o)/n</foreign>, ide&longs;t, verè vnum, alia multa &longs;unt, qu&ecedil; non &longs;unt &longs;impliciter & verè vna, &longs;ed <lb/>quodammodo. </s> <s>Proinde multa &longs;unt ea qu&ecedil; &longs;unt. </s> <s>Verùm quia locus ille &longs;alebro&longs;us e&longs;t, nec (vt mea <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg927"></arrow.to.target><lb/>fert opinio) conuenienter tralatus ab interpretibus non grauabor hic item aliquam lucem illi af­<lb/>ferre. </s> <s>Gr&ecedil;ca verba &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">Alla\ to\ oper o)/n ti e)\stw mhdeni\ sumbebhko\s, kai\ kaq' o(\ a)/mfw <lb/> | <arrow.to.target n="marg927"></arrow.to.target><lb/>fert opinio) conuenienter tralatus ab interpretibus non grauabor hic item aliquam lucem illi af­<lb/>ferre. </s> <s>Gr&ecedil;ca verba &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">Alla\ to\ oper o)/n ti e)\stw mhdeni\ sumbebhko\s, kai\ kaq' ou(\ a)/mfw <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg928"></arrow.to.target><lb/>kai\ e(ka/teron, kai\ to\ e)k tou/tou lege/sqw. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)c a)diare/twn a)/ra to\ pa=n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">*/)Enioi de\ e)ne/dosan toi=s lo/­<lb/>gois a)mfote/rois tw=| me\n o(/ti pa/nta e(\n, ei) to\ o)\n e(/n shmai/nei, o(/ti e)sti\ to\ mh\ o)\n, tw=| de\ e)k th=s dixo­<lb/>tomi/as a)/toma poih/santes ta\ mege/qh. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">fanero\n de\, kai\ o(/ti ou)k a)mhqe\s, w(s ei) e(\n shmai/nei to\ o)/n, kai\ <lb/>mh\ oi(=o/n te a(\ma th\n a)ntifasi\n ei)=nai, ou)k e)/stai ou)de\n mh\ o)\n, ou)de\n ga\r kwlu/ei mh\ a(plw=s, a(ma\ mh\ o(/n te <lb/>ei)=nai to\ mh\ o)\n</foreign>. </s> <s>“ Sed quod verè e&longs;t, e&longs;to accidens nulli, & de quo ambo”, ide&longs;t, [&longs;eparatim genus & <lb/>differentia,] & quod ex his [qu&ecedil; e&longs;t definitio quæ ex genere & differentia <expan abbr="cõflatur">conflatur</expan>. </s> <s>careant enim <lb/>magnitudine; aliter enim erunt plura non vnum.] ergo omne quod e&longs;t, erit ex indiuiduis. </s> <s>Hoc <lb/>planè &longs;equitur ex anteà con&longs;titutis, quia &longs;cilicet vnum erit &longs;impliciter, & vt verè ens, atque &longs;ub­<lb/>&longs;tantia: infertur autem à Gr&ecedil;cis, vt communiter item à Parmenide conclu&longs;um. </s> <s>Proinde &longs;equitur. <lb/></s> <s>“Quidam verò manus dederunt vtrique rationi, huic quidem, quòd omnia vnum”, &longs;i ens vnum &longs;i­<lb/>gnificat, quòd erit non ens, [ide&longs;t nihil] ei verò qu&ecedil; colligitur ab Ari&longs;t. </s> <s>ex &longs;ectione in duas partes, <lb/>&longs;tatuentes indiuiduas magnitudines; proptereà &longs;ic vertimus <expan abbr="vt&etilde;tes">vtentes</expan> di&longs;iunctione <foreign lang="greek">tw=|de\</foreign>, huic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg928"></arrow.to.target><lb/>kai\ e(ka/teron, kai\ to\ e)k tou/tou lege/qw. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)c a)diare/twn a)/ra to\ pa=n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">*Enioi de\ e)ne/dosan toi=s lo/­<lb/>gois a)mfote/rois tw=| me\n o(/ti pa/nta e(\n, ei) to\ o)\n e(/n shmai/nei, o(/ti e)sti\ to\ mh\ o)\n, tw=| de\ e)k th=s dixo­<lb/>tomi/as a)/rma poih/santes ta\ mege/qh. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">fhnero\n de\, kai\ o(/ti ou)k a)mhqe\s, w(s ei) e(\n shmai/nei to\ o)/n, kai\ <lb/>mh\ oi(=o/n te a(\ma th\n a)ntifasi\n ei)=nai, ou)k e)/stai ou)de\n mh\ o)\n, ou)de\n ga\r kwlu/ei mh\ a(plw=s, a(ma\ mh\ o(/n te <lb/>ei)=nai to\ mh\ o)\n</foreign>. </s> <s>“ Sed quod verè e&longs;t, e&longs;to accidens nulli, & de quo ambo”, ide&longs;t, [&longs;eparatim genus & <lb/>differentia,] & quod ex his [qu&ecedil; e&longs;t definitio quæ ex genere & differentia <expan abbr="cõflatur">conflatur</expan>. </s> <s>careant enim <lb/>magnitudine; aliter enim erunt plura non vnum.] ergo omne quod e&longs;t, erit ex indiuiduis. </s> <s>Hoc <lb/>planè &longs;equitur ex anteà con&longs;titutis, quia &longs;cilicet vnum erit &longs;impliciter, & vt verè ens, atque &longs;ub­<lb/>&longs;tantia: infertur autem à Gr&ecedil;cis, vt communiter item à Parmenide conclu&longs;um. </s> <s>Proinde &longs;equitur. <lb/></s> <s>“Quidam verò manus dederunt vtrique rationi, huic quidem, quòd omnia vnum”, &longs;i ens vnum &longs;i­<lb/>gnificat, quòd erit non ens, [ide&longs;t nihil] ei verò qu&ecedil; colligitur ab Ari&longs;t. </s> <s>ex &longs;ectione in duas partes, <lb/>&longs;tatuentes indiuiduas magnitudines; proptereà &longs;ic vertimus <expan abbr="vt&etilde;tes">vtentes</expan> di&longs;iunctione <foreign lang="greek">tw=| de\</foreign>, huic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg929"></arrow.to.target><lb/>[illi &longs;cilicet quam &longs;uperius attulit ip&longs;e Ari&longs;t.] <foreign lang="greek">e)k dixomi/a|</foreign>, ide&longs;t, ex &longs;ectione in duas partes indiui­<lb/>duas facientes magnitudines, qua&longs;i dicant etiam &longs;i &longs;it ex indiuiduis; & quantum e&longs;&longs;e poterit, & ni­<lb/>hilominus vnum. </s> <s>Planum igitur quòd neque verum, quòd &longs;i vnum &longs;ignificat ens & contradicen­<lb/>tia &longs;imul con&longs;i&longs;tere nequeunt [qu&ecedil; vtraque ponuntur à Parmenide] non erit nihil non ens. [&longs;ed <lb/>aliquid nihilominus.] “Nihil enim prohibet non ens non e&longs;&longs;e &longs;impliciter non ens. [ide&longs;t nihil] <lb/>&longs;ed poterit aliquid e&longs;&longs;e.” Hæc &longs;anè profe&longs;&longs;us e&longs;t Plato. </s> <s>Quanquam ip&longs;e fortè ænigmaticè rerum <lb/>e&longs;&longs;entias indicauit, cùm quibus impartibilis vnitas iuncta foret, & more con&longs;uero, vt liber ille ad­<lb/>monet, cui Tim&ecedil;o titulus e&longs;t in quo multa my&longs;teria velauit notionibus mathematicis, etiam ma­<lb/>gnitudinibus hi&longs;ce indiuiduis e&longs;&longs;entiarum vires occultauit. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic de cæteris audeo dicere. </s> <s>Nunc <lb/>facilè apparet, quàm irritus & inanis &longs;it <expan abbr="eorũ">eorum</expan> conatus qui veterum &longs;ententias dirigere voluerunt: <lb/>faciunt enim h&ecedil;c corpora quæ ponunt, vnum. </s> <s>Neque e&longs;t, quòd qui&longs;piam acerbi animi vitio notet <lb/>Ari&longs;totelem, quòd illos impudenter in&longs;imulet. </s> <s>Nam &longs;imul etiam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan>, <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, <expan abbr="Galenũ">Galenum</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg929"></arrow.to.target><lb/>[illi &longs;cilicet quam &longs;uperius attulit ip&longs;e Ari&longs;t.] <foreign lang="greek">e)k dixomi/a|</foreign>, ide&longs;t, ex &longs;ectione in duas partes indiui­<lb/>duas facientes magnitudines, qua&longs;i dicant etiam &longs;i &longs;it ex indiuiduis; & quantum e&longs;&longs;e poterit, & ni­<lb/>hilominus vnum. </s> <s>Planum igitur quòd neque verum, quòd &longs;i vnum &longs;ignificat ens & contradicen­<lb/>tia &longs;imul con&longs;i&longs;tere nequeunt [qu&ecedil; vtraque ponuntur à Parmenide] non erit nihil non ens. [&longs;ed <lb/>aliquid nihilominus.] “Nihil enim prohibet non ens non e&longs;&longs;e &longs;impliciter non ens. [ide&longs;t nihil] <lb/>&longs;ed poterit aliquid e&longs;&longs;e.” Hæc &longs;anè profe&longs;&longs;us e&longs;t Plato. </s> <s>Quanquam ip&longs;e fortè ænigmaticè rerum <lb/>e&longs;&longs;entias indicauit, cùm quibus impartibilis vnitas iuncta foret, & more con&longs;uero, vt liber ille ad­<lb/>monet, cui Tim&ecedil;o titulus e&longs;t in quo multa my&longs;teria velauit notionibus mathematicis, etiam ma­<lb/>gnitudinibus hi&longs;ce indiuiduis e&longs;&longs;entiarum vires occultauit. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic de cæteris audeo dicere. </s> <s>Nunc <lb/>facilè apparet, quàm irritus & inanis &longs;it <expan abbr="eorũ">eorum</expan> conatus qui veterum &longs;ententias dirigere voluerunt: <lb/>faciunt enim h&ecedil;c corpora quæ ponunt, vnum. </s> <s>Neque e&longs;t, quòd qui&longs;piam acerbi animi vitio notet <lb/>Ari&longs;totelem, quòd illos impudenter in&longs;imulet. </s> <s>Nam &longs;imul etiam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan>, <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, <expan abbr="Galenũ">Galenum</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg930"></arrow.to.target><lb/>& M. Tullium ad quorum manus veterum &longs;cripta peruenere, eiu&longs;dem criminis accu&longs;abit. </s> <s>Neque <lb/>e&longs;t, quòd qui&longs;quam obiiciat eos è numero phy&longs;icorum fui&longs;&longs;e ex punctos, aut quòd <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> fateatur <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>eos de <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non fui&longs;&longs;e locutos, &longs;ed de alia &longs;ub&longs;tantia; quapropter arbitremur <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg930"></arrow.to.target><lb/>& M. Tullium ad quorum manus veterum &longs;cripta peruenere, eiu&longs;dem criminis accu&longs;abit. </s> <s>Neque <lb/>e&longs;t, quòd qui&longs;quam obiiciat eos è numero phy&longs;icorum fui&longs;&longs;e ex punctos, aut quòd <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> fateatur <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>eos de <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non fui&longs;&longs;e locutos, &longs;ed de alia &longs;ub&longs;tantia; quapropter arbitremur <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg931"></arrow.to.target><lb/>verba aliud &longs;onare, ac vulgò exi&longs;timetur. </s> <s>Nam de &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili disserunt: &longs;ed enim illi tales <lb/>proprietates attribuunt, quæ alij &longs;ub&longs;tantiæ, ac &longs;en&longs;ili <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan>, nihilominus illis ignot&ecedil;, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>nullam aliam ip&longs;i &longs;ub&longs;tantiam nouerint &longs;upra &longs;en&longs;ilem. </s> <s>Nam <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Parmenides ip&longs;e Deum vocat, <lb/>non e&longs;t illa &longs;ub&longs;tantia quæ ab omni materiæ concretione libera &longs;it, &longs;ed <expan abbr="cõtinens">continens</expan> ardore lucis orbis <lb/>qui cingit c&ecedil;lum, Stephanen appellat. </s> <s>planè verum illud e&longs;t, ip&longs;um in eo differre à Meli&longs;&longs;o, quòd <lb/>ille vnum accipit, quod pertinet ad materiam; ip&longs;e verò vnum &longs;pectat, quòd e&longs;t form&ecedil;: <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> non attigit. </s> <s>id effecit, vt cùm exquireret principia rerum &longs;en&longs;ilium, illis attribueret, <lb/>quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, &longs;ed &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> ignorauit, verùm vt &longs;cientiæ munera tue­<lb/>rentur, inter &longs;ub&longs;tantias &longs;en&longs;iles po&longs;uere nonnullas, vnde &longs;cientiæ leges ad ip&longs;am permanarent: <lb/>attamen illæ conditiones rei &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> inhærent; &longs;ed ei, quæ cadit in mentem, & e&longs;t &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>cuiu&longs;modi ip&longs;i non cognouerunt. </s> <s>Et <expan abbr="omniũ">omnium</expan> primus Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quanuis fal­<lb/>&longs;is hypothe&longs;ibus v&longs;us fuerit, nobis indicauit. </s> <s>Neque id <expan abbr="mirũ">mirum</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> ex fal&longs;is <expan abbr="etiã">etiam</expan> nil prohibeat colligi <lb/>verum. </s> <s>Quod verò plerique faciunt, vt veritate iam ab Ari&longs;t. </s> <s>patefacta, velint <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>concordare; iam hoc e&longs;t <expan abbr="operã">operam</expan> ludere. </s> <s>velim <expan abbr=".n.">enim</expan> eos hîc &longs;uo marte, <expan abbr="nõ">non</expan> Ari&longs;t. </s> <s>auxilio fretos, ex | <arrow.to.target n="marg931"></arrow.to.target><lb/>verba aliud &longs;onare, ac vulgò exi&longs;timetur. </s> <s>Nam de &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili disserunt: &longs;ed enim illi tales <lb/>proprietates attribuunt, quæ alij &longs;ub&longs;tantiæ, ac &longs;en&longs;ili <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan>, nihilominus illis ignot&ecedil;, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>nullam aliam ip&longs;i &longs;ub&longs;tantiam nouerint &longs;upra &longs;en&longs;ilem. </s> <s>Nam <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Parmenides ip&longs;e Deum vocat, <lb/>non e&longs;t illa &longs;ub&longs;tantia quæ ab omni materiæ concretione libera &longs;it, &longs;ed <expan abbr="cõtinens">continens</expan> ardore lucis orbis <lb/>qui cingit c&ecedil;lum, Stephanen appellat. </s> <s>planè verum illud e&longs;t, ip&longs;um in eo differre à Meli&longs;&longs;o, quòd <lb/>ille vnum accipit, quod pertinet ad materiam; ip&longs;e verò vnum &longs;pectat, quòd e&longs;t form&ecedil;: <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> non attigit. </s> <s>id effecit, vt cùm exquireret principia rerum &longs;en&longs;ilium, illis attribueret, <lb/>quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, &longs;ed &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> ignorauit, verùm vt &longs;cientiæ munera tue­<lb/>rentur, inter &longs;ub&longs;tantias &longs;en&longs;iles po&longs;uere nonnullas, vnde &longs;cientiæ leges ad ip&longs;am permanarent: <lb/>attamen illæ conditiones rei &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> inhærent; &longs;ed ei, quæ cadit in mentem, & e&longs;t &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>cuiu&longs;modi ip&longs;i non cognouerunt. </s> <s>Et <expan abbr="omniũ">omnium</expan> primus Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quanuis fal­<lb/>&longs;is hypothe&longs;ibus v&longs;us fuerit, nobis indicauit. </s> <s>Neque id <expan abbr="mirũ">mirum</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> ex fal&longs;is <expan abbr="etiã">etiam</expan> nil prohibeat colligi <lb/>verum. </s> <s>Quod verò plerique faciunt, vt veritate iam ab Ari&longs;t. </s> <s>patefacta, velint <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>concordare; iam hoc e&longs;t <expan abbr="operã">operam</expan> ludere. </s> <s>velim <expan abbr=".n.">enim</expan> eos hîc &longs;uo marte, <expan abbr="nõ">non</expan> Ari&longs;t. </s> <s>auxilio fretos, ex |
| <pb pagenum="112"/>antiquorum &longs;ententiis veros &longs;en&longs;us exprimere. </s> <s>Aperuit ergo veritatem Ari&longs;toteles; v&longs;que adeò, <lb/> | <pb pagenum="112"/>antiquorum &longs;ententiis veros &longs;en&longs;us exprimere. </s> <s>Aperuit ergo veritatem Ari&longs;toteles; v&longs;que adeò, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg932"></arrow.to.target><lb/>vt non defuerint, qui illi exprobarint, quòd philo&longs;ophiam pro&longs;tituerit. </s> <s>Sed quàm magna Deo <lb/>gratia &longs;it habenda, &longs;i multi fuerint qui &longs;ic philo&longs;ophiam <expan abbr="veritatem&qacute;">veritatemque</expan>. </s> <s>pro&longs;tituant. </s> <s>Hæc &longs;unt quæ <lb/>patitur no&longs;tra methodus hoc loco po&longs;&longs;e dici contra veteres. </s> <s>Nam quæ de lineis in &longs;ectilibus op­<lb/>po&longs;uit Parmenides, quod item à natura motus accepit Zeno, &longs;uis locis exponentur. </s> <s>No&longs;&longs;e hîc <lb/>enim naturam motus & magnitudinis oportebit; nec ni&longs;i phy&longs;icè mathematiceúe <expan abbr="cõfici">confici</expan> po&longs;&longs;unt.</s></p> | <arrow.to.target n="marg932"></arrow.to.target><lb/>vt non defuerint, qui illi exprobarint, quòd philo&longs;ophiam pro&longs;tituerit. </s> <s>Sed quàm magna Deo <lb/>gratia &longs;it habenda, &longs;i multi fuerint qui &longs;ic philo&longs;ophiam <expan abbr="veritatem&qacute;">veritatemque</expan>. </s> <s>pro&longs;tituant. </s> <s>Hæc &longs;unt quæ <lb/>patitur no&longs;tra methodus hoc loco po&longs;&longs;e dici contra veteres. </s> <s>Nam quæ de lineis in &longs;ectilibus op­<lb/>po&longs;uit Parmenides, quod item à natura motus accepit Zeno, &longs;uis locis exponentur. </s> <s>No&longs;&longs;e hîc <lb/>enim naturam motus & magnitudinis oportebit; nec ni&longs;i phy&longs;icè mathematiceúe <expan abbr="cõfici">confici</expan> po&longs;&longs;unt.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg949"></arrow.to.target><lb/>quia mouentem cau&longs;&longs;am non adiecerit? </s> <s>&longs;i minus, nil eius opinio ab Anaxagora <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> opinione di&longs;ta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg949"></arrow.to.target><lb/>quia mouentem cau&longs;&longs;am non adiecerit? </s> <s>&longs;i minus, nil eius opinio ab Anaxagora <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> opinione di&longs;ta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg950"></arrow.to.target><lb/>ret, quantum mon&longs;trant ea qu&ecedil; diligentes expo&longs;itores de illius dictis in medio ponunt. </s> <s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> me <lb/>per&longs;uadet, vt ita credam quod ijs poti&longs;simum nominibus agitatur Anaxagoras, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;i &longs;int hæc <lb/> | <arrow.to.target n="marg950"></arrow.to.target><lb/>ret, quantum mon&longs;trant ea qu&ecedil; diligentes expo&longs;itores de illius dictis in medio ponunt. </s> <s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> me <lb/>per&longs;uadet, vt ita credam quod ijs poti&longs;simum nominibus agitatur Anaxagoras, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;i &longs;int hæc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg951"></arrow.to.target><lb/>illius propria & peculiaria, cùm cætera notentur communiter &longs;ibi cum aliis, qui infinita po&longs;uere <lb/>principia. </s> <s>vnde etiam ma&longs;&longs;a, &longs;iue congeries illa <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ ex infinitis principiis con&longs;tat, tàm apud <lb/> | <arrow.to.target n="marg951"></arrow.to.target><lb/>illius propria & peculiaria, cùm cætera notentur communiter &longs;ibi cum aliis, qui infinita po&longs;uere <lb/>principia. </s> <s>vnde etiam ma&longs;&longs;a, &longs;iue congeries illa <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ ex infinitis principiis con&longs;tat, tàm apud <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg952"></arrow.to.target><lb/>Anaxagoram, quàm apud Democritum nomine <foreign lang="greek">panspermi/as</foreign> in&longs;ignita &longs;it, quæ &longs;peciatim apud <lb/>Anaxagoram <foreign lang="greek">o(moi mezei/as</foreign> nomine &longs;ignificatur, quæ &longs;anè vox ob Latini nominis ege&longs;tatem, La­<lb/>tinè exprimi non potuit. </s> <s>Ip&longs;e igitur ma&longs;&longs;am illam ex omnibus contrariorum partibus <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>; <lb/>partes autem vniformes e&longs;&longs;e voluit, vt carnes, o&longs;&longs;a, aurum, æs; neque minus in illa exi&longs;tere <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tias">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tias</expan> quàm colores, &longs;apores, & cætera id genus. </s> <s>ita verò vniformes eas partes e&longs;&longs;e cen&longs;uit, vt <lb/>&longs;imul e&longs;&longs;ent confu&longs;æ, neque vna &longs;ic ab aliis &longs;eparata foret, quin alias partes vniformes, atque illas <lb/>infinitas in &longs;eip&longs;a contineret. </s> <s>&longs;ed latere eas qu&ecedil; continerentur ob paruitatem, os verò aut carnem <lb/>vnumquodque appellati, non &longs;anè quin & aliæ con&longs;imiles partes <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>; infinitæ in ip&longs;a exi&longs;te­<lb/>rent, &longs;ed ab ea parte quæ dominaretur, & vt Lucretij verbis vtar.</s></p> | <arrow.to.target n="marg952"></arrow.to.target><lb/>Anaxagoram, quàm apud Democritum nomine <foreign lang="greek">panspermi/as</foreign> in&longs;ignita &longs;it, quæ &longs;peciatim apud <lb/>Anaxagoram <foreign lang="greek">o(moi merei/as</foreign> nomine &longs;ignificatur, quæ &longs;anè vox ob Latini nominis ege&longs;tatem, La­<lb/>tinè exprimi non potuit. </s> <s>Ip&longs;e igitur ma&longs;&longs;am illam ex omnibus contrariorum partibus <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>; <lb/>partes autem vniformes e&longs;&longs;e voluit, vt carnes, o&longs;&longs;a, aurum, æs; neque minus in illa exi&longs;tere <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tias">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tias</expan> quàm colores, &longs;apores, & cætera id genus. </s> <s>ita verò vniformes eas partes e&longs;&longs;e cen&longs;uit, vt <lb/>&longs;imul e&longs;&longs;ent confu&longs;æ, neque vna &longs;ic ab aliis &longs;eparata foret, quin alias partes vniformes, atque illas <lb/>infinitas in &longs;eip&longs;a contineret. </s> <s>&longs;ed latere eas qu&ecedil; continerentur ob paruitatem, os verò aut carnem <lb/>vnumquodque appellati, non &longs;anè quin & aliæ con&longs;imiles partes <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>; infinitæ in ip&longs;a exi&longs;te­<lb/>rent, &longs;ed ab ea parte quæ dominaretur, & vt Lucretij verbis vtar.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg948"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15.</s></p> | <s><margin.target id="marg948"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><margin.target id="marg953"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg953"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Has igitur particulas quæ in vniuer&longs;a ma&longs;&longs;a in aliis immixtæ latitarent, inde &longs;ecerni, & in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>componi à mente quæ rerum omnium de&longs;criptionem <expan abbr="modum&qacute;">modumque</expan>. </s> <s>de&longs;ignaret & <expan abbr="cõficeret">conficeret</expan>. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. <lb/></s> <s>mens illa, vt dominari po&longs;&longs;et, immixta erat. </s> <s>Atque item vnum & infinita <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> erant principia quæ <arrow.to.target n="marg954"></arrow.to.target><lb/>locum materiæ &longs;ibi vendicarent: proinde hoc nomine prælatus e&longs;t nonnunquam ijs qui me­<lb/>dium voluerunt e&longs;&longs;e principium; præter illa vnum mouens quod ab ijs qui vnum principium <lb/>mobile po&longs;ui&longs;&longs;ent, omi&longs;&longs;um fuerat. </s> <s>Cæterùm & materia &longs;ola etiam ab Anaxagora po&longs;ita, quòd <lb/>nunquam efficiente cau&longs;&longs;a vteretur in reddenda ratione problematum naturalium, aut rarò ad­<lb/>modum, vt poëtæ Tragici machina, &longs;iquando nodum fabulæ ne&longs;ciant explicare. </s> <s>Duobus verò <lb/>principiis commotus iuit in eam &longs;ententiam Anaxagoras. </s> <s>vno illo valde trito. </s> <s>Nihil &longs;cilicet ex <lb/>nihilo fieri, atque altero. </s> <s>Quodlibet ex quolibet gigni. </s> <s>Si nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> pote&longs;t ex quo fiant ea qu&ecedil; <lb/>fiunt: erant igitur antè. </s> <s>Si ex quolibet quodque fit; ergo & in quolibet quodque ine&longs;t. </s> <s>H&ecedil;c igitur <lb/>Anaxagor&ecedil; &longs;ententia cuius tria &longs;unt pr&ecedil;cipua capita quòd initium habuerit &longs;ecretio: quòd quod­<lb/>libet in quoque in&longs;it. </s> <s>quòd &longs;ecretio fiat opera mentis cuiu&longs;dam immixt&ecedil;. </s> <s>Venio nunc ad Demo­<lb/>critum. </s> <s>Ac de ip&longs;o quidem multa &longs;uccurrerent quæ dici po&longs;&longs;ent, quòd plurimum ei tribuerit in <lb/> | <s>Has igitur particulas quæ in vniuer&longs;a ma&longs;&longs;a in aliis immixtæ latitarent, inde &longs;ecerni, & in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>componi à mente quæ rerum omnium de&longs;criptionem <expan abbr="modum&qacute;">modumque</expan>. </s> <s>de&longs;ignaret & <expan abbr="cõficeret">conficeret</expan>. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. <lb/></s> <s>mens illa, vt dominari po&longs;&longs;et, immixta erat. </s> <s>Atque item vnum & infinita <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> erant principia quæ <arrow.to.target n="marg954"></arrow.to.target><lb/>locum materiæ &longs;ibi vendicarent: proinde hoc nomine prælatus e&longs;t nonnunquam ijs qui me­<lb/>dium voluerunt e&longs;&longs;e principium; præter illa vnum mouens quod ab ijs qui vnum principium <lb/>mobile po&longs;ui&longs;&longs;ent, omi&longs;&longs;um fuerat. </s> <s>Cæterùm & materia &longs;ola etiam ab Anaxagora po&longs;ita, quòd <lb/>nunquam efficiente cau&longs;&longs;a vteretur in reddenda ratione problematum naturalium, aut rarò ad­<lb/>modum, vt poëtæ Tragici machina, &longs;iquando nodum fabulæ ne&longs;ciant explicare. </s> <s>Duobus verò <lb/>principiis commotus iuit in eam &longs;ententiam Anaxagoras. </s> <s>vno illo valde trito. </s> <s>Nihil &longs;cilicet ex <lb/>nihilo fieri, atque altero. </s> <s>Quodlibet ex quolibet gigni. </s> <s>Si nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> pote&longs;t ex quo fiant ea qu&ecedil; <lb/>fiunt: erant igitur antè. </s> <s>Si ex quolibet quodque fit; ergo & in quolibet quodque ine&longs;t. </s> <s>H&ecedil;c igitur <lb/>Anaxagor&ecedil; &longs;ententia cuius tria &longs;unt pr&ecedil;cipua capita quòd initium habuerit &longs;ecretio: quòd quod­<lb/>libet in quoque in&longs;it. </s> <s>quòd &longs;ecretio fiat opera mentis cuiu&longs;dam immixt&ecedil;. </s> <s>Venio nunc ad Demo­<lb/>critum. </s> <s>Ac de ip&longs;o quidem multa &longs;uccurrerent quæ dici po&longs;&longs;ent, quòd plurimum ei tribuerit in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg955"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;iologia Philo&longs;ophus. </s> <s>& quod eius &longs;ententiæ à Lucretio primùm, deinde à M. Tullio fuerint <lb/>& illu&longs;tratæ & eleganti&longs;simè explicatæ propter affinitatem quam Epicuri doctrina habuit cum <lb/>Democritica quam profe&longs;&longs;us e&longs;t Lucretius, & M. Tullius probabiliter &longs;ub Balbi per&longs;ona defen­<lb/>dit, &longs;ed &longs;umma rerum capita nunc paucis per&longs;tringere certum e&longs;t. </s> <s>Itaque duo &longs;unt apud ip&longs;um <lb/>prima principia quæ tamen infinitè &longs;eparari po&longs;sint, horum alterum plenum dicit, & in entibus <lb/>numerat; alterum inane quod non ens ip&longs;e <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>. </s> <s>Porrò plenum in infinitas partes &longs;ecari vult <lb/>quæ &longs;anè &longs;int quantæ, non puncta, &longs;ed indiuidua quidem nihilominus magnitudines quæ ob id <lb/>atomi vocentur. </s> <s>certis figuris, &longs;ed innumeris pr&ecedil;ditæ; has verò ferri per inane quod pateat in im­<lb/>men&longs;um, ita vt etiam modos innumerabiles qui ex infinitis i&longs;tis magnitudinibus exi&longs;tunt, com­<lb/>plectatur. </s> <s>Atomi verò per &longs;eip&longs;as &longs;unt impatibiles omni qualitate & affectione expertes, præter <lb/>molem, figuram, & pondus quo deor&longs;um vergunt: nihil e&longs;&longs;e colores aut &longs;apores; &longs;ed propter eo­<lb/>rum mutationem quæ atomis attribuit, omnia variari: &longs;ic vt ex varia mutatione contingat, vt <lb/>hoc mihi, aliud tibi eodem tempore videatur, mutationem verò à tribus occa&longs;ionibus originem <lb/>ducere quas Abdericè &longs;ic expre&longs;&longs;as fui&longs;&longs;e &longs;cimus <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">r(usmw\n e(zoph/n diaqigh/n</foreign> communi Græc&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg955"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;iologia Philo&longs;ophus. </s> <s>& quod eius &longs;ententiæ à Lucretio primùm, deinde à M. Tullio fuerint <lb/>& illu&longs;tratæ & eleganti&longs;simè explicatæ propter affinitatem quam Epicuri doctrina habuit cum <lb/>Democritica quam profe&longs;&longs;us e&longs;t Lucretius, & M. Tullius probabiliter &longs;ub Balbi per&longs;ona defen­<lb/>dit, &longs;ed &longs;umma rerum capita nunc paucis per&longs;tringere certum e&longs;t. </s> <s>Itaque duo &longs;unt apud ip&longs;um <lb/>prima principia quæ tamen infinitè &longs;eparari po&longs;sint, horum alterum plenum dicit, & in entibus <lb/>numerat; alterum inane quod non ens ip&longs;e <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>. </s> <s>Porrò plenum in infinitas partes &longs;ecari vult <lb/>quæ &longs;anè &longs;int quantæ, non puncta, &longs;ed indiuidua quidem nihilominus magnitudines quæ ob id <lb/>atomi vocentur. </s> <s>certis figuris, &longs;ed innumeris pr&ecedil;ditæ; has verò ferri per inane quod pateat in im­<lb/>men&longs;um, ita vt etiam modos innumerabiles qui ex infinitis i&longs;tis magnitudinibus exi&longs;tunt, com­<lb/>plectatur. </s> <s>Atomi verò per &longs;eip&longs;as &longs;unt impatibiles omni qualitate & affectione expertes, præter <lb/>molem, figuram, & pondus quo deor&longs;um vergunt: nihil e&longs;&longs;e colores aut &longs;apores; &longs;ed propter eo­<lb/>rum mutationem quæ atomis attribuit, omnia variari: &longs;ic vt ex varia mutatione contingat, vt <lb/>hoc mihi, aliud tibi eodem tempore videatur, mutationem verò à tribus occa&longs;ionibus originem <lb/>ducere quas Abdericè &longs;ic expre&longs;&longs;as fui&longs;&longs;e &longs;cimus <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">r(usmw\n e(roph/n diaqigh/n</foreign> communi Græc&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg956"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg956"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg957"></arrow.to.target><lb/>linguæ v&longs;u <foreign lang="greek">sxh_ma</foreign>, ide&longs;t figuram <foreign lang="greek">jesi)n</foreign>, ide&longs;t po&longs;ituram, <foreign lang="greek">ta/cin</foreign>, ide&longs;t, ordinem quibus diffe­<lb/>rentiis atomi di&longs;tinguerentur infinitis modis. </s> <s>Cæterùm &longs;ic &longs;uoptè nutu atomos ferri per inane; <lb/>contingere autem, vt propter varietatem figuræ, ordinem, & po&longs;ituram ip&longs;arum diuer&longs;a gignan­<lb/>tur, imo gigni videantur; & ex variatione figuræ variæ &longs;ub&longs;tantiarum &longs;pecies exi&longs;tant; &longs;itus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>& ordinis variatione &longs;pecies accidentis: & cùm duo &longs;int quæ inter &longs;en&longs;ilia nobis ob&longs;eruari po&longs;­<lb/>&longs;int; ea quæ recta feruntur, & quod in orbem voluitur, & mundi partes elementa & c&ecedil;lum, à na­<lb/>tura &longs;eu mente quæ apud ip&longs;um idem e&longs;t, atque animus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> effici ea quæ rectos motus habent; <lb/> | <arrow.to.target n="marg957"></arrow.to.target><lb/>linguæ v&longs;u <foreign lang="greek">sxh_ma</foreign>, ide&longs;t figuram <foreign lang="greek">qesi)n</foreign>, ide&longs;t po&longs;ituram, <foreign lang="greek">ta/cin</foreign>, ide&longs;t, ordinem quibus diffe­<lb/>rentiis atomi di&longs;tinguerentur infinitis modis. </s> <s>Cæterùm &longs;ic &longs;uoptè nutu atomos ferri per inane; <lb/>contingere autem, vt propter varietatem figuræ, ordinem, & po&longs;ituram ip&longs;arum diuer&longs;a gignan­<lb/>tur, imo gigni videantur; & ex variatione figuræ variæ &longs;ub&longs;tantiarum &longs;pecies exi&longs;tant; &longs;itus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>& ordinis variatione &longs;pecies accidentis: & cùm duo &longs;int quæ inter &longs;en&longs;ilia nobis ob&longs;eruari po&longs;­<lb/>&longs;int; ea quæ recta feruntur, & quod in orbem voluitur, & mundi partes elementa & c&ecedil;lum, à na­<lb/>tura &longs;eu mente quæ apud ip&longs;um idem e&longs;t, atque animus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> effici ea quæ rectos motus habent; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg958"></arrow.to.target><lb/>mundos verò & c&ecedil;lum fortuito <expan abbr="temere&qacute;">temereque</expan>. </s> <s>agitari. </s> <s>Hæc aut non ab his di&longs;similia Democritus au­<lb/>ctore Ari&longs;totele profitetur, quæ nonnullis, neque id &longs;ine cau&longs;&longs;a, mole&longs;tiam in hac philo&longs;ophia vi­<lb/>dentur attuli&longs;&longs;e. </s> <s>Nimirùm &longs;int'ne atomorum figuræ po&longs;itæ à Democrito infinitæ. </s> <s>Tùm etiam <lb/>po&longs;uerit'ne cau&longs;&longs;am aliquam efficientem. </s> <s>Atque hoc quidem dubitari potuit, cùm M. Tullius <lb/><expan abbr="alii&qacute;">aliique</expan>. </s> <s>graues auctores locu pleti&longs;simi te&longs;tes &longs;int, eam fui&longs;&longs;e Democriti &longs;ententiam cuncta ex ato­<lb/>mis effici nulla cogente natura, &longs;ed quodam fortuito concur&longs;u. </s> <s>& quod maius e&longs;t, animum <expan abbr="c&ecedil;lũ&qacute;">c&ecedil;lunque</expan>. <lb/></s> <s>eodem pacto con&longs;titutum e&longs;&longs;e puta&longs;&longs;e. </s> <s>Idem quoque fertur accipere malui&longs;&longs;e nece&longs;sitate omnia | <arrow.to.target n="marg958"></arrow.to.target><lb/>mundos verò & c&ecedil;lum fortuito <expan abbr="temere&qacute;">temereque</expan>. </s> <s>agitari. </s> <s>Hæc aut non ab his di&longs;similia Democritus au­<lb/>ctore Ari&longs;totele profitetur, quæ nonnullis, neque id &longs;ine cau&longs;&longs;a, mole&longs;tiam in hac philo&longs;ophia vi­<lb/>dentur attuli&longs;&longs;e. </s> <s>Nimirùm &longs;int'ne atomorum figuræ po&longs;itæ à Democrito infinitæ. </s> <s>Tùm etiam <lb/>po&longs;uerit'ne cau&longs;&longs;am aliquam efficientem. </s> <s>Atque hoc quidem dubitari potuit, cùm M. Tullius <lb/><expan abbr="alii&qacute;">aliique</expan>. </s> <s>graues auctores locu pleti&longs;simi te&longs;tes &longs;int, eam fui&longs;&longs;e Democriti &longs;ententiam cuncta ex ato­<lb/>mis effici nulla cogente natura, &longs;ed quodam fortuito concur&longs;u. </s> <s>& quod maius e&longs;t, animum <expan abbr="c&ecedil;lũ&qacute;">c&ecedil;lunque</expan>. <lb/></s> <s>eodem pacto con&longs;titutum e&longs;&longs;e puta&longs;&longs;e. </s> <s>Idem quoque fertur accipere malui&longs;&longs;e nece&longs;sitate omnia |
| <pb pagenum="115"/> | <pb pagenum="115"/> |
| <arrow.to.target n="marg959"></arrow.to.target><lb/>fieri quàm ab ijs naturalis motus euellere: & omnia &longs;ic fato produci, vt id fatum afferat vim ne­<lb/>ce&longs;sitati. </s> <s>quæ cùm &longs;uperioribus pugnare valdè videntur: tùm quia cau&longs;&longs;a alia præter naturam <lb/>ponitur; tùm etiam quòd nece&longs;sitas <expan abbr="fatum&qacute;">fatumque</expan>. </s> <s>recipitur quod vim fortunæ <expan abbr="ca&longs;us&qacute;ue">ca&longs;usque</expan> demolitur. <lb/></s> <s>Illud autem: quod è Democriti fontibus hau&longs;ta e&longs;t Epicuri doctrina; ip&longs;e verò Lucretio <expan abbr="cõpro-bante">compro­<lb/>bante</expan> figuras certo numero claudi argumento illo confirmat, quod item generaliter ab Ari&longs;tote­<lb/>le <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> de oppo&longs;itorum terminis &longs;cimus fui&longs;&longs;e conclu&longs;um. </s> <s>Nimirum nullibi naturam generando <lb/> | <arrow.to.target n="marg959"></arrow.to.target><lb/>fieri quàm ab ijs naturalis motus euellere: & omnia &longs;ic fato produci, vt id fatum afferat vim ne­<lb/>ce&longs;sitati. </s> <s>quæ cùm &longs;uperioribus pugnare valdè videntur: tùm quia cau&longs;&longs;a alia præter naturam <lb/>ponitur; tùm etiam quòd nece&longs;sitas <expan abbr="fatum&qacute;">fatumque</expan>. </s> <s>recipitur quod vim fortunæ <expan abbr="ca&longs;us&qacute;ue">ca&longs;usque</expan> demolitur. <lb/></s> <s>Illud autem: quod è Democriti fontibus hau&longs;ta e&longs;t Epicuri doctrina; ip&longs;e verò Lucretio <expan abbr="cõpro-bante">compro­<lb/>bante</expan> figuras certo numero claudi argumento illo confirmat, quod item generaliter ab Ari&longs;tote­<lb/>le <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> de oppo&longs;itorum terminis &longs;cimus fui&longs;&longs;e conclu&longs;um. </s> <s>Nimirum nullibi naturam generando <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg974"></margin.target>b 2. Rhet.</s></p> | <s><margin.target id="marg974"></margin.target>b 2. Rhet.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“<foreign lang="greek">*z<gap/>s a)zghs, h(\zhte feze/sbios, h\d a)i)dwn<gap/>'s<lb/> | <s>“<foreign lang="greek">*zeu_s a)rghs, h(\rhte fere/sbios, h\d' a)i)dwneu/s<lb/> |
| *nh_sis q) h( dakzuo/is e\kpikzo_i o)/mma bzo/thon</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *nh_stis q) h( dakruo/is e\kpikro_i o)/mma bro/thon</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Iuppiter albus, & alma Iuno, tùm pallidus Orcus</s></p> | <s><emph type="italics"/>Iuppiter albus, & alma Iuno, tùm pallidus Orcus</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“<foreign lang="greek">*h)dh ga/z pot) e)gw\ geno/mlw ko^_zo/s <gap/>e ko^/zhte | <s>“<foreign lang="greek">*h)dh ga/r pot) e)gw\ geno/mhn kou_ro/s te kou/rhte |
| <lb/> | <lb/> |
| *qa_mno/s t) o)iwno/s te, k<gap/>i\ e)c a(lo\s e)/mpuzos i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *qa_mno/s t' o)iwno/s te, kai\ e)c a(lo\s e)/mpuros i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Nanque olim tener ip&longs;e fui puer, atque puella</s></p> | <s><emph type="italics"/>Nanque olim tener ip&longs;e fui puer, atque puella</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Ea verò &longs;ic fiunt, quòd<emph.end type="italics"/></s></p> | <s><emph type="italics"/>Ea verò &longs;ic fiunt, quòd<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*a)\llote me\n filo/thti swuezxo/men ei)s e,\n a(|panta:<lb/> | <s><foreign lang="greek">*a)\llote me\n filo/thti sunezxo/men ei)s e)\n a(/panta:<lb/> |
| *a)/llote d) au)_ dix) e(\kasa foz<gap/>mena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *a)/llote d) au)_ dix' e(\kasta foreumena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> | <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> |
| |
| <pb pagenum="120"/> | <pb pagenum="120"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et illud perpetuò &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo­<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, & ne commutentur. </s> <s>Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. </s> <s>Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea quæ longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, quàm commodè &longs;ua placita tueri valeant. </s> <s>Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. </s> <s>Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. </s> <s>interim illa repe­<lb/>tantur quæ de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. </s> <s>Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materiæ, cùm ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. </s> <s>Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>quæ prædicati locum occupare debuerunt. </s> <s>Idem, aut non di&longs;tinxit à materia priuationem quæ <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. </s> <s>neque enim me­<lb/>minit de priuatione. </s> <s>Neque priuatio, tanquàm maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia quò excitata properat ad formam. </s> <s>Illud etiam Platoni vitio vertitur, quòd <lb/>cùm duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do­<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. </s> <s>Medius enim e&longs;t, inter nume­<lb/>rum idearum & numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma­<lb/>gno, & paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, planè non di&longs;crepabit. </s> <s>Dicet fortè aliud e&longs;&longs;e ma­<lb/>gnum & paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed tùm plura elementa inducet. <lb/></s> <s> | <s>Et illud perpetuò &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo­<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, & ne commutentur. </s> <s>Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. </s> <s>Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea quæ longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, quàm commodè &longs;ua placita tueri valeant. </s> <s>Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. </s> <s>Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. </s> <s>interim illa repe­<lb/>tantur quæ de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. </s> <s>Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materiæ, cùm ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. </s> <s>Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>quæ prædicati locum occupare debuerunt. </s> <s>Idem, aut non di&longs;tinxit à materia priuationem quæ <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. </s> <s>neque enim me­<lb/>minit de priuatione. </s> <s>Neque priuatio, tanquàm maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia quò excitata properat ad formam. </s> <s>Illud etiam Platoni vitio vertitur, quòd <lb/>cùm duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do­<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. </s> <s>Medius enim e&longs;t, inter nume­<lb/>rum idearum & numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma­<lb/>gno, & paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, planè non di&longs;crepabit. </s> <s>Dicet fortè aliud e&longs;&longs;e ma­<lb/>gnum & paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed tùm plura elementa inducet. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg978"></arrow.to.target><lb/>Dabit forta&longs;&longs;e vtrorumque vnum e&longs;&longs;e commune principium. </s> <s>Atqui docendum fuit, quemadmo­<lb/>dum ex vno multa euadant. </s> <s>ip&longs;e verò non alium modum docet, ac quòd numerus ex vno & <lb/>duernione infinito procreatur. </s> <s>Erit etiam violens magni & parui &longs;eparatio, cùm ad vnum cuncta <lb/>&longs;uaptè natura vergant. </s> <s>Ita cùm hæc principia rerum naturæ aduer&longs;entur, & eius viri &longs;ententias <lb/>euertant, planum e&longs;t Platonis opinionem de rerum naturalium principiis & elementis e&longs;&longs;e explo­<lb/>deridam. </s> <s>Po&longs;&longs;et Pythagor&ecedil;orum placitum &longs;ine offen&longs;ione prætermitti, quòd illorum principia <lb/>quærunt quæ ab omni motu &longs;oluta <expan abbr="libera&qacute;">liberaque</expan>. </s> <s>&longs;unt; nos autem mobilia tractamus. </s> <s>prætereà quòd <lb/>nihil certi colligitur ex aliorum &longs;criptis quod ad earum po&longs;itionum vim percipiendam valeat. </s> <s>& <lb/>eorum philo&longs;ophia iam pridem ob&longs;oleuit; cùm tamen hæc aliquid ad Peripatericæ doctrinæ ex­<lb/>planationem faciant nonnulla libare con&longs;tituimus. </s> <s>Ip&longs;i igitur pr&ecedil;ter id quòd &longs;en&longs;ilibus principia <lb/>&longs;en&longs;ilia non adhibeat, accipiunt numeros qui nulla grauitate, aut leuitate &longs;int præditi, aut igitur <lb/>grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>corporum & omnino &longs;en&longs;ilium principia non &longs;unt, aut cum eos c&ecedil;li <expan abbr="elemen-torum&qacute;">elemen­<lb/>torumque</expan>. </s> <s>principia faciunt, aliud c&ecedil;lum <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>elementa, quàm no&longs;tra accipiunt. </s> <s>Neque enim fit <lb/>apud illos quippiam ex non ente, neque igitur ex non graui graue. </s> <s>Nanque nondum per&longs;pecta <lb/>erat vis pote&longs;tatis & actus (&longs;iquidem primus omnium hæc nobis mon&longs;trauerit Ari&longs;t.) <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex quo <lb/> | <arrow.to.target n="marg978"></arrow.to.target><lb/>Dabit forta&longs;&longs;e vtrorumque vnum e&longs;&longs;e commune principium. </s> <s>Atqui docendum fuit, quemadmo­<lb/>dum ex vno multa euadant. </s> <s>ip&longs;e verò non alium modum docet, ac quòd numerus ex vno & <lb/>duernione infinito procreatur. </s> <s>Erit etiam violens magni & parui &longs;eparatio, cùm ad vnum cuncta <lb/>&longs;uaptè natura vergant. </s> <s>Ita cùm hæc principia rerum naturæ aduer&longs;entur, & eius viri &longs;ententias <lb/>euertant, planum e&longs;t Platonis opinionem de rerum naturalium principiis & elementis e&longs;&longs;e explo­<lb/>dendam. </s> <s>Po&longs;&longs;et Pythagor&ecedil;orum placitum &longs;ine offen&longs;ione prætermitti, quòd illorum principia <lb/>quærunt quæ ab omni motu &longs;oluta <expan abbr="libera&qacute;">liberaque</expan>. </s> <s>&longs;unt; nos autem mobilia tractamus. </s> <s>prætereà quòd <lb/>nihil certi colligitur ex aliorum &longs;criptis quod ad earum po&longs;itionum vim percipiendam valeat. </s> <s>& <lb/>eorum philo&longs;ophia iam pridem ob&longs;oleuit; cùm tamen hæc aliquid ad Peripatericæ doctrinæ ex­<lb/>planationem faciant nonnulla libare con&longs;tituimus. </s> <s>Ip&longs;i igitur pr&ecedil;ter id quòd &longs;en&longs;ilibus principia <lb/>&longs;en&longs;ilia non adhibeat, accipiunt numeros qui nulla grauitate, aut leuitate &longs;int præditi, aut igitur <lb/>grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>corporum & omnino &longs;en&longs;ilium principia non &longs;unt, aut cum eos c&ecedil;li <expan abbr="elemen-torum&qacute;">elemen­<lb/>torumque</expan>. </s> <s>principia faciunt, aliud c&ecedil;lum <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>elementa, quàm no&longs;tra accipiunt. </s> <s>Neque enim fit <lb/>apud illos quippiam ex non ente, neque igitur ex non graui graue. </s> <s>Nanque nondum per&longs;pecta <lb/>erat vis pote&longs;tatis & actus (&longs;iquidem primus omnium hæc nobis mon&longs;trauerit Ari&longs;t.) <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex quo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg979"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg979"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg980"></arrow.to.target><lb/>efficitur, vt ex non ente quippiam fieri po&longs;sit. </s> <s>Et quanuis ab Ari&longs;totele conclu&longs;um &longs;it c&ecedil;lum non <lb/>e&longs;&longs;e neque graue, neque leue, vnde nil referre videretur, quòd c&ecedil;lum <expan abbr="cõponeretur">componeretur</expan> è numeris qui <lb/>neque graues, neque leues e&longs;&longs;ent, & terram quoque ip&longs;i ponerent quæ in orbem volueretur; ea <lb/>verò quæ &longs;ic mouentur, neque leuia, neque grauia &longs;unt. </s> <s>Tamen hæc ignota fuerunt antiquitus, & <lb/>c&ecedil;lum aut leue, quòd omnibus emineret, habitum e&longs;t, aut quòd impetus innatus ad motum, &longs;eu <lb/>quietem illis denegari non potuit, cuius auctores e&longs;&longs;e numeri nequiuerunt, cùm ab omni impetu <lb/>per &longs;e liberi ponerentur. </s> <s>Prætereà ponunt numeros e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, & tamen de illorum genere <lb/>con&longs;tat e&longs;&longs;e quæ &longs;ub&longs;tanti&ecedil; comitantur & illi &longs;olent attribui, quandò cuiu&longs;piam rei numerus e&longs;t, <lb/>vt hominum, aut equorum. </s> <s>In&longs;uper erit prius vnum quàm bonum, immò &longs;i vnum principium <lb/>& vt ip&longs;i aiunt, e&longs;&longs;entia ex eo quòd vnum, bonum quoque &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Atqui <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco, quòd <lb/>vnum e&longs;t, bonum e&longs;t: &longs;ed ex eo, quòd primum e&longs;t & æternum, <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. </s> <s>ip&longs;o contentum, quòd in &longs;e <lb/>&longs;atis præ&longs;idij habet, <expan abbr="&longs;alus&qacute;ue">&longs;alusque</expan> e&longs;t, & ex eo denique, quòd bene con&longs;titutum &longs;it & affectum, <lb/>hoc verò, quod ita &longs;e habet, vnum e&longs;t. </s> <s>aliter efficeretur, vt vnum à ratione boni &longs;egregatum e&longs;&longs;et <lb/>principium numeri mathematici. </s> <s>id verò dicere non licet: cùm ex hoc vno mira bonorum con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg980"></arrow.to.target><lb/>efficitur, vt ex non ente quippiam fieri po&longs;sit. </s> <s>Et quanuis ab Ari&longs;totele conclu&longs;um &longs;it c&ecedil;lum non <lb/>e&longs;&longs;e neque graue, neque leue, vnde nil referre videretur, quòd c&ecedil;lum <expan abbr="cõponeretur">componeretur</expan> è numeris qui <lb/>neque graues, neque leues e&longs;&longs;ent, & terram quoque ip&longs;i ponerent quæ in orbem volueretur; ea <lb/>verò quæ &longs;ic mouentur, neque leuia, neque grauia &longs;unt. </s> <s>Tamen hæc ignota fuerunt antiquitus, & <lb/>c&ecedil;lum aut leue, quòd omnibus emineret, habitum e&longs;t, aut quòd impetus innatus ad motum, &longs;eu <lb/>quietem illis denegari non potuit, cuius auctores e&longs;&longs;e numeri nequiuerunt, cùm ab omni impetu <lb/>per &longs;e liberi ponerentur. </s> <s>Prætereà ponunt numeros e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, & tamen de illorum genere <lb/>con&longs;tat e&longs;&longs;e quæ &longs;ub&longs;tanti&ecedil; comitantur & illi &longs;olent attribui, quandò cuiu&longs;piam rei numerus e&longs;t, <lb/>vt hominum, aut equorum. </s> <s>In&longs;uper erit prius vnum quàm bonum, immò &longs;i vnum principium <lb/>& vt ip&longs;i aiunt, e&longs;&longs;entia ex eo quòd vnum, bonum quoque &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Atqui <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco, quòd <lb/>vnum e&longs;t, bonum e&longs;t: &longs;ed ex eo, quòd primum e&longs;t & æternum, <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. </s> <s>ip&longs;o contentum, quòd in &longs;e <lb/>&longs;atis præ&longs;idij habet, <expan abbr="&longs;alus&qacute;ue">&longs;alusque</expan> e&longs;t, & ex eo denique, quòd bene con&longs;titutum &longs;it & affectum, <lb/>hoc verò, quod ita &longs;e habet, vnum e&longs;t. </s> <s>aliter efficeretur, vt vnum à ratione boni &longs;egregatum e&longs;&longs;et <lb/>principium numeri mathematici. </s> <s>id verò dicere non licet: cùm ex hoc vno mira bonorum con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg981"></arrow.to.target><lb/>iunctio na&longs;catur quæ in quaque &longs;pecie per&longs;picitur. </s> <s>Quin etiam &longs;i &longs;ub&longs;tantia foret atque princi­<lb/>pium, in aliquod genus cau&longs;&longs;æ referretur, neque &longs;anè e&longs;t forma, nam forma rationem complecti­<lb/>tur, numeri verò &longs;unt materia rationis, vt tria & &longs;ex proportionis materia &longs;unt: proportio verò <lb/>e&longs;t habitudo trium ad &longs;ex. </s> <s>& cùm forma, finis, <expan abbr="efficiens&qacute;">efficiensque</expan>. </s> <s>conueniant, &longs;i non e&longs;t forma, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>efficiens, aut finis e&longs;&longs;e poterit, &longs;ed materia &longs;olum. </s> <s>Nec non apud eos incertum e&longs;t, &longs;it'ne vnum <lb/>caput numerorum, an potius <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ex numero producatur, & vtroque modo na&longs;cuntur ab&longs;urda. <lb/></s> <s>Nam &longs;i vnum ex numero ducat originem, cùm ex contrariis quodammodo pullulet, nimirum ex <lb/>non vno quorum &longs;i vnum bonum e&longs;t, alterum malum &longs;it oportet: inde effici vt malum <expan abbr="cõtineat">contineat</expan>, <lb/>aut ergo vnum bonum non erit, aut ex numero non orietur. </s> <s>Neque verò vt ex materia quæ ma­<lb/>lum &longs;it; quippe quòd vbi quidpiam ex materia fiat quæ imperfecta qu&ecedil;dam res e&longs;t; etiam nece&longs;&longs;e <lb/>&longs;it, aliquid aliud perfectum præ&longs;tò e&longs;&longs;e à quo producatur. </s> <s>Non po&longs;&longs;unt item multa fieri ex vno. <lb/></s> <s>neque enim permixtione, quia &longs;ic plura e&longs;&longs;ent; neque compo&longs;itione, quoniam &longs;i res fuerint, &longs;itum <lb/>eas habere oportebit; in mente verò vna multa & vnum concipientur, nempe plura quæ coëant <lb/>in vnum. </s> <s>Adhuc ea quæ fiunt ex alio, &longs;iue fiant ex contrariis, &longs;iue ex &longs;ubiecto, nece&longs;&longs;e e&longs;t ex aliquo | <arrow.to.target n="marg981"></arrow.to.target><lb/>iunctio na&longs;catur quæ in quaque &longs;pecie per&longs;picitur. </s> <s>Quin etiam &longs;i &longs;ub&longs;tantia foret atque princi­<lb/>pium, in aliquod genus cau&longs;&longs;æ referretur, neque &longs;anè e&longs;t forma, nam forma rationem complecti­<lb/>tur, numeri verò &longs;unt materia rationis, vt tria & &longs;ex proportionis materia &longs;unt: proportio verò <lb/>e&longs;t habitudo trium ad &longs;ex. </s> <s>& cùm forma, finis, <expan abbr="efficiens&qacute;">efficiensque</expan>. </s> <s>conueniant, &longs;i non e&longs;t forma, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>efficiens, aut finis e&longs;&longs;e poterit, &longs;ed materia &longs;olum. </s> <s>Nec non apud eos incertum e&longs;t, &longs;it'ne vnum <lb/>caput numerorum, an potius <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ex numero producatur, & vtroque modo na&longs;cuntur ab&longs;urda. <lb/></s> <s>Nam &longs;i vnum ex numero ducat originem, cùm ex contrariis quodammodo pullulet, nimirum ex <lb/>non vno quorum &longs;i vnum bonum e&longs;t, alterum malum &longs;it oportet: inde effici vt malum <expan abbr="cõtineat">contineat</expan>, <lb/>aut ergo vnum bonum non erit, aut ex numero non orietur. </s> <s>Neque verò vt ex materia quæ ma­<lb/>lum &longs;it; quippe quòd vbi quidpiam ex materia fiat quæ imperfecta qu&ecedil;dam res e&longs;t; etiam nece&longs;&longs;e <lb/>&longs;it, aliquid aliud perfectum præ&longs;tò e&longs;&longs;e à quo producatur. </s> <s>Non po&longs;&longs;unt item multa fieri ex vno. <lb/></s> <s>neque enim permixtione, quia &longs;ic plura e&longs;&longs;ent; neque compo&longs;itione, quoniam &longs;i res fuerint, &longs;itum <lb/>eas habere oportebit; in mente verò vna multa & vnum concipientur, nempe plura quæ coëant <lb/>in vnum. </s> <s>Adhuc ea quæ fiunt ex alio, &longs;iue fiant ex contrariis, &longs;iue ex &longs;ubiecto, nece&longs;&longs;e e&longs;t ex aliquo |
| <pb pagenum="121"/> | <pb pagenum="121"/> |
| <arrow.to.target n="marg982"></arrow.to.target><lb/>vt &longs;uper&longs;tite fiant. </s> <s>Ita quoque numerus producetur. </s> <s>nec principium igitur. </s> <s>Et quod illorum <lb/>&longs;ententi&ecedil; caput e&longs;t, numerorum vires <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s> <s>maximam faciunt. </s> <s>Sed hæc aut non nece&longs;&longs;a­<lb/>ria &longs;unt, aut multò prius rerum numeratarum virtute tribuenda &longs;unt. </s> <s>Neque &longs;apientis iudicio <lb/>dignum. </s> <s>&longs;iqua perfectio conueniat numeris, quatenus numeri &longs;unt, eam ad res ip&longs;as numeratas <lb/>continuò traducere. </s> <s>Magna quidem vis e&longs;t &longs;enarij, quòd varijs modis re&longs;oluitur & <expan abbr="cõfiguratur">configuratur</expan>. <lb/></s> <s>Num qui &longs;ex filios habet idcirco præ&longs;tantior erit eo qui nullos habet? </s> <s>Hæc non iniuria maiores <lb/>no&longs;tri de&longs;pexerunt, quòd lubricis admodum fundamentis nil per&longs;picerent. </s> <s>Itaque ea mi&longs;&longs;a fa­<lb/>ciamus & ex ijs quæ collegimus de placitis antiquorum fructum Ari&longs;totelico more metamus. <lb/></s> <s>Omnes enim puerorum in&longs;tar naturalis philo&longs;ophiæ principia balbutierunt, vnum & contraria <lb/>ponentes, quæ in eum &longs;en&longs;um &longs;ic accipienda e&longs;&longs;e ratio dictat, vt vnum &longs;it contrariorum <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>in quaque mutatione permanens, & reliqua duo contraria quæ de illius &longs;ubiecti po&longs;&longs;e&longs;sione cer­<lb/>tent: horum vnum quod perfectius e&longs;&longs;et ens vocabant quod formæ re&longs;pondebat, alterum quod <lb/>erat imperfectius non ens quod idem valebat, àc priuatio. </s> <s>Sed cùm ex ip&longs;is aliqui &longs;en&longs;ilia magis <lb/>ob&longs;eruarent, nonnulli ratione priora per&longs;equerentur; in eo di&longs;creparunt, quòd illi principia ma­<lb/>gis &longs;en&longs;ilia receperunt, vt calidum & frigidum, &longs;iccum & humidum. </s> <s>alij contrà minus &longs;en&longs;ilia, & <lb/>quæ rationi &longs;oli cognita forent, vt l;tem & amicitiam, par & impar. </s> <s><expan abbr="alia&qacute;ue">aliaque</expan> contrariorum iuga <lb/> | <arrow.to.target n="marg982"></arrow.to.target><lb/>vt &longs;uper&longs;tite fiant. </s> <s>Ita quoque numerus producetur. </s> <s>nec principium igitur. </s> <s>Et quod illorum <lb/>&longs;ententi&ecedil; caput e&longs;t, numerorum vires <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s> <s>maximam faciunt. </s> <s>Sed hæc aut non nece&longs;&longs;a­<lb/>ria &longs;unt, aut multò prius rerum numeratarum virtute tribuenda &longs;unt. </s> <s>Neque &longs;apientis iudicio <lb/>dignum. </s> <s>&longs;iqua perfectio conueniat numeris, quatenus numeri &longs;unt, eam ad res ip&longs;as numeratas <lb/>continuò traducere. </s> <s>Magna quidem vis e&longs;t &longs;enarij, quòd varijs modis re&longs;oluitur & <expan abbr="cõfiguratur">configuratur</expan>. <lb/></s> <s>Num qui &longs;ex filios habet idcirco præ&longs;tantior erit eo qui nullos habet? </s> <s>Hæc non iniuria maiores <lb/>no&longs;tri de&longs;pexerunt, quòd lubricis admodum fundamentis nil per&longs;picerent. </s> <s>Itaque ea mi&longs;&longs;a fa­<lb/>ciamus & ex ijs quæ collegimus de placitis antiquorum fructum Ari&longs;totelico more metamus. <lb/></s> <s>Omnes enim puerorum in&longs;tar naturalis philo&longs;ophiæ principia balbutierunt, vnum & contraria <lb/>ponentes, quæ in eum &longs;en&longs;um &longs;ic accipienda e&longs;&longs;e ratio dictat, vt vnum &longs;it contrariorum <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>in quaque mutatione permanens, & reliqua duo contraria quæ de illius &longs;ubiecti po&longs;&longs;e&longs;sione cer­<lb/>tent: horum vnum quod perfectius e&longs;&longs;et ens vocabant quod formæ re&longs;pondebat, alterum quod <lb/>erat imperfectius non ens quod idem valebat, àc priuatio. </s> <s>Sed cùm ex ip&longs;is aliqui &longs;en&longs;ilia magis <lb/>ob&longs;eruarent, nonnulli ratione priora per&longs;equerentur; in eo di&longs;creparunt, quòd illi principia ma­<lb/>gis &longs;en&longs;ilia receperunt, vt calidum & frigidum, &longs;iccum & humidum. </s> <s>alij contrà minus &longs;en&longs;ilia, & <lb/>quæ rationi &longs;oli cognita forent, vt litem & amicitiam, par & impar. </s> <s><expan abbr="alia&qacute;ue">aliaque</expan> contrariorum iuga <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg983"></arrow.to.target><lb/>quibus ip&longs;i principij conditiones conuenire magis putarent, aut quæ magis eorum mentis acies, <lb/>eruditio, &longs;iue experientia con&longs;ecuta e&longs;&longs;ent. </s> <s>Nam calidum & frigidum aliqui fecere principia quæ <lb/>magis entia credebant, quippe magis &longs;en&longs;ilia quàm humidum & &longs;iccum aut rarum aut den&longs;um. <lb/></s> <s>alij contrà litem & amicitiam quæ magis à &longs;en&longs;u di&longs;tarent, <expan abbr="ideo&qacute;ue">ideoque</expan> priora &longs;ecundum rationem, <lb/>quàm par & impar, plenum & vacuum, magnum & paruum. </s> <s>Itaque in eorum con&longs;titutione <lb/>quædam analogia &longs;pectabatur, & quanuis &longs;ententiæ di&longs;similes e&longs;&longs;ent: neque &longs;impliciter eadem <lb/>principia ponerentur; extabat tamen aliqua &longs;imilitudo, <expan abbr="cõuenientia">conuenientia</expan>, atque con&longs;en&longs;us à quo nec <lb/>tot &longs;apientum auctoritas, nec rerum natura patiebatur <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> aberrare, & generale <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <lb/>inuenire quod omnes, cùm per&longs;pexi&longs;&longs;ent, aut approbarent, aut tanquam non repugnans, neque <lb/>ip&longs;i reiicerent. </s> <s>Subiectum &longs;cilicet quod po&longs;&longs;et vtraque contraria vici&longs;sim capere, & contraria, <lb/>vnum ens & formam, atque alterum priuationem quæ omnia forent fons & origo motus natu­<lb/>ralis eo modo qui po&longs;thàc de&longs;cribetur à nobis. </s> <s>Libet hoc loco parumper digredi, & ex dictis iu­<lb/>dicare progre&longs;&longs;um methodi Ari&longs;totelicæ in rerum naturalium principiis euoluendis. </s> <s>Nam cùm <lb/>ab initio &longs;ignifica&longs;&longs;et innatam e&longs;&longs;e nobis viam, vt à notis nobis ad ignota nobis quæ &longs;unt princi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg983"></arrow.to.target><lb/>quibus ip&longs;i principij conditiones conuenire magis putarent, aut quæ magis eorum mentis acies, <lb/>eruditio, &longs;iue experientia con&longs;ecuta e&longs;&longs;ent. </s> <s>Nam calidum & frigidum aliqui fecere principia quæ <lb/>magis entia credebant, quippe magis &longs;en&longs;ilia quàm humidum & &longs;iccum aut rarum aut den&longs;um. <lb/></s> <s>alij contrà litem & amicitiam quæ magis à &longs;en&longs;u di&longs;tarent, <expan abbr="ideo&qacute;ue">ideoque</expan> priora &longs;ecundum rationem, <lb/>quàm par & impar, plenum & vacuum, magnum & paruum. </s> <s>Itaque in eorum con&longs;titutione <lb/>quædam analogia &longs;pectabatur, & quanuis &longs;ententiæ di&longs;similes e&longs;&longs;ent: neque &longs;impliciter eadem <lb/>principia ponerentur; extabat tamen aliqua &longs;imilitudo, <expan abbr="cõuenientia">conuenientia</expan>, atque con&longs;en&longs;us à quo nec <lb/>tot &longs;apientum auctoritas, nec rerum natura patiebatur <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> aberrare, & generale <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <lb/>inuenire quod omnes, cùm per&longs;pexi&longs;&longs;ent, aut approbarent, aut tanquam non repugnans, neque <lb/>ip&longs;i reiicerent. </s> <s>Subiectum &longs;cilicet quod po&longs;&longs;et vtraque contraria vici&longs;sim capere, & contraria, <lb/>vnum ens & formam, atque alterum priuationem quæ omnia forent fons & origo motus natu­<lb/>ralis eo modo qui po&longs;thàc de&longs;cribetur à nobis. </s> <s>Libet hoc loco parumper digredi, & ex dictis iu­<lb/>dicare progre&longs;&longs;um methodi Ari&longs;totelicæ in rerum naturalium principiis euoluendis. </s> <s>Nam cùm <lb/>ab initio &longs;ignifica&longs;&longs;et innatam e&longs;&longs;e nobis viam, vt à notis nobis ad ignota nobis quæ &longs;unt princi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg984"></arrow.to.target><lb/>pia, tenderemus, vt ijs per&longs;pectis illa per &longs;e note&longs;cerent quæ tamet&longs;i nobis nota, per &longs;e tamen <expan abbr="erãt">erant</expan> <lb/>ignota. </s> <s>Nunc cùm ab antiquorum placitis, tanquàm à notis nobis exor&longs;us fuerit Ari&longs;toteles, & <lb/>eorum auxilio principia ve&longs;tigauerit; ea verò cognita confirment illa nota nobis vnde or&longs;i fui­<lb/>mus, & efficiant illum rationis gyrum quem regre&longs;&longs;um vocant; quærat qui&longs;piam, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>id præ&longs;tet Ari&longs;toteles. </s> <s>Etenim veteres principiis contraria tribuebant; ex hoc conclu&longs;um prima <lb/>contraria e&longs;&longs;e principia. </s> <s>Idem quoque via motus contraria principiorum conditiones e&longs;&longs;e do­<lb/>cuit: vbi regre&longs;&longs;us? </s> <s>An ita procedemus, &longs;icut iubet Ari&longs;toteles in ea ratione qua primum ex eo <lb/>quòd planetæ non &longs;cintillent, coniicitur eos e&longs;&longs;e vicinos; mox ex eo, quòd propè &longs;int, non &longs;cintil­<lb/>lare, vbi &longs;ubiectum planetæ, medium cum pr&ecedil;dicato commutatur. </s> <s>Ita cùm veteres &longs;uis principiis <lb/>aëri, aquæ, igni, atomis, & reliquis contraria tribui&longs;&longs;ent: hoc &longs;umpto Ari&longs;toteles ex definitione <lb/>formali terminorum &longs;truxit pro&longs;yllogi&longs;mum in quo medium e&longs;&longs;et huiu&longs;modi. </s> <s>Non fieri ex aliis, <lb/>neque alia ex ip&longs;is. </s> <s>Itaque cùm e&longs;&longs;ent eiu&longs;modi prima contraria, efficiebatur, vt ea principia &longs;ta­<lb/>tuenda forent. </s> <s>Ergo contraria prima erunt principia. </s> <s>Quocirca forma, priuatio, & materies (h&ecedil;c <lb/>enim cum contrariis hic numeranda e&longs;t) erunt principia. </s> <s>Cùm igitur ex principiis ad contraria <lb/> | <arrow.to.target n="marg984"></arrow.to.target><lb/>pia, tenderemus, vt ijs per&longs;pectis illa per &longs;e note&longs;cerent quæ tamet&longs;i nobis nota, per &longs;e tamen <expan abbr="erãt">erant</expan> <lb/>ignota. </s> <s>Nunc cùm ab antiquorum placitis, tanquàm à notis nobis exor&longs;us fuerit Ari&longs;toteles, & <lb/>eorum auxilio principia ve&longs;tigauerit; ea verò cognita confirment illa nota nobis vnde or&longs;i fui­<lb/>mus, & efficiant illum rationis gyrum quem regre&longs;&longs;um vocant; quærat qui&longs;piam, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>id præ&longs;tet Ari&longs;toteles. </s> <s>Etenim veteres principiis contraria tribuebant; ex hoc conclu&longs;um prima <lb/>contraria e&longs;&longs;e principia. </s> <s>Idem quoque via motus contraria principiorum conditiones e&longs;&longs;e do­<lb/>cuit: vbi regre&longs;&longs;us? </s> <s>An ita procedemus, &longs;icut iubet Ari&longs;toteles in ea ratione qua primum ex eo <lb/>quòd planetæ non &longs;cintillent, coniicitur eos e&longs;&longs;e vicinos; mox ex eo, quòd propè &longs;int, non &longs;cintil­<lb/>lare, vbi &longs;ubiectum planetæ, medium cum pr&ecedil;dicato commutatur. </s> <s>Ita cùm veteres &longs;uis principiis <lb/>aëri, aquæ, igni, atomis, & reliquis contraria tribui&longs;&longs;ent: hoc &longs;umpto Ari&longs;toteles ex definitione <lb/>formali terminorum &longs;truxit pro&longs;yllogi&longs;mum in quo medium e&longs;&longs;et huiu&longs;modi. </s> <s>Non fieri ex aliis, <lb/>neque alia ex ip&longs;is. </s> <s>Itaque cùm e&longs;&longs;ent eiu&longs;modi prima contraria, efficiebatur, vt ea principia &longs;ta­<lb/>tuenda forent. </s> <s>Ergo contraria prima erunt principia. </s> <s>Quocirca forma, priuatio, & materies (h&ecedil;c <lb/>enim cum contrariis hic numeranda e&longs;t) erunt principia. </s> <s>Cùm igitur ex principiis ad contraria <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg985"></arrow.to.target><lb/>deducti fui&longs;&longs;emus ab antiquis; Ari&longs;toteles terminis commutatis ex contrariis à priori principia <lb/>conclu&longs;it. </s> <s>Deinde cùm venatus e&longs;&longs;et ex motu contraria, tanquam principia, regre&longs;&longs;um neglexi&longs;&longs;e <lb/>videtur: attamen & fieri poterat, quòd contraria forent cau&longs;&longs;æ motus. </s> <s>Igitur & forma & priua­<lb/>tio & materia cau&longs;&longs;æ motus habebuntur. </s> <s>Quamobrem hactenus continentur duo progre&longs;&longs;us. <lb/></s> <s>Sed ille tertius quo ex vniuer&longs;ali progre&longs;&longs;u colligitur &longs;pecialis in quaque re pertractanda; nimi­<lb/>rum, quòd cùm hæc &longs;int principia &longs;ub&longs;tantiæ naturalis & motus, ex ijs quæ in quaque re &longs;unt <lb/>nota nobis, inuenienda propria ip&longs;ius principia quibus cognitis quæque res per &longs;eip&longs;am ignota <lb/>per cau&longs;&longs;am per&longs;picua fiet, & in hoc po&longs;ita erit &longs;cientia naturalis. </s> <s>At verò ne di&longs;cedam à pro­<lb/>po&longs;ito quod in hoc primo libro in&longs;tituimus, vt generatim principia no&longs;træ methodi con&longs;titue­<lb/>rentur in quibus etiam reponitur motus, & hoc loco de illius notitia di&longs;&longs;eramus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg985"></arrow.to.target><lb/>deducti fui&longs;&longs;emus ab antiquis; Ari&longs;toteles terminis commutatis ex contrariis à priori principia <lb/>conclu&longs;it. </s> <s>Deinde cùm venatus e&longs;&longs;et ex motu contraria, tanquam principia, regre&longs;&longs;um neglexi&longs;&longs;e <lb/>videtur: attamen & fieri poterat, quòd contraria forent cau&longs;&longs;æ motus. </s> <s>Igitur & forma & priua­<lb/>tio & materia cau&longs;&longs;æ motus habebuntur. </s> <s>Quamobrem hactenus continentur duo progre&longs;&longs;us. <lb/></s> <s>Sed ille tertius quo ex vniuer&longs;ali progre&longs;&longs;u colligitur &longs;pecialis in quaque re pertractanda; nimi­<lb/>rum, quòd cùm hæc &longs;int principia &longs;ub&longs;tantiæ naturalis & motus, ex ijs quæ in quaque re &longs;unt <lb/>nota nobis, inuenienda propria ip&longs;ius principia quibus cognitis quæque res per &longs;eip&longs;am ignota <lb/>per cau&longs;&longs;am per&longs;picua fiet, & in hoc po&longs;ita erit &longs;cientia naturalis. </s> <s>At verò ne di&longs;cedam à pro­<lb/>po&longs;ito quod in hoc primo libro in&longs;tituimus, vt generatim principia no&longs;træ methodi con&longs;titue­<lb/>rentur in quibus etiam reponitur motus, & hoc loco de illius notitia di&longs;&longs;eramus.</s></p> |
| |
| <s>COMMODVM verò dicendorum exordium inde &longs;umetur, vt ex pr&ecedil;cepto dialectico &longs;ta­<lb/>tuamus an'ne &longs;it motus. </s> <s>hoc enim ex ijs quæ &longs;iue præno&longs;cenda, &longs;eu quærenda occurrunt, | <s>COMMODVM verò dicendorum exordium inde &longs;umetur, vt ex pr&ecedil;cepto dialectico &longs;ta­<lb/>tuamus an'ne &longs;it motus. </s> <s>hoc enim ex ijs quæ &longs;iue præno&longs;cenda, &longs;eu quærenda occurrunt, |
| <pb pagenum="122"/>primum &longs;e&longs;e offert, & ni&longs;i ante alia con&longs;tituatur, fru&longs;tra cætera quærentur. </s> <s>Quoniam verò mo­<lb/> | <pb pagenum="122"/>primum &longs;e&longs;e offert, & ni&longs;i ante alia con&longs;tituatur, fru&longs;tra cætera quærentur. </s> <s>Quoniam verò mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg986"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e &longs;cire contingit bifariam; primum quidem ex euento & per accidens, vbi &longs;cilicet &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-&longs;tet">con­<lb/>&longs;tet</expan>, atque inductione confirmetur: quo pacto nota &longs;tatuuntur &longs;trata cuiu&longs;que methodi, vt inde <lb/>reliqua de illis, tanquam nobis omnium maximè per&longs;picuis o&longs;tendi queant, tale enim e&longs;t &longs;ubie­<lb/>ctum & &longs;tratum, quod &longs;tatuitur e&longs;&longs;e in quaque &longs;cientia, vt fit manife&longs;ti&longs;simum, non quidem na­<lb/>tura, &longs;ed nobis: v&longs;que adeò, vt etiam &longs;uperet axiomata in eo genere cognitionis; neque enim &longs;ine <lb/>&longs;ubiecto concipi po&longs;&longs;unt, & ita v&longs;urpantur, vt ad certum genus contrahenda &longs;int. </s> <s>Deinde verò <lb/>contingit &longs;cire motum e&longs;&longs;e etiam per &longs;e; hoc autem euenit, vbi confecta definitione in ip&longs;ius rei <lb/>cau&longs;sis rem e&longs;&longs;e nouimus, velut in interuentu terræ labores Lunæ ea methodo quam Græci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/>circulum, no&longs;tri veror regre&longs;&longs;um. </s> <s>Sed quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt res ip&longs;a per accidens note&longs;cat priu&longs;­<lb/>quam per definitionem; ita & motum &longs;e habere a&longs;&longs;eueramus, vt de eo, quòd ip&longs;e &longs;it aliquid, nul­<lb/>la po&longs;sit e&longs;&longs;e dubitatio, ni&longs;i planè &longs;en&longs;u careamus: nec vllus vnquam fuerit, aut admodum pauci, <lb/>qui motum expulerint è theatro Naturæ; ac præter eos, qui vnum id quod e&longs;&longs;et, ponebant, atque <lb/>illud quidem immobile; Parmenidem, inquam, & Meli&longs;&longs;um, <expan abbr="eorum&qacute;ue">eorumque</expan> &longs;ectatorem Zenonem <lb/>(&longs;i Hippocrati, Ari&longs;toteli, <expan abbr="Galeno&qacute;">Galenoque</expan>. </s> <s>credere dignum e&longs;t) quos ob id è numero naturalium philo­<lb/>&longs;ophorum ex punctos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, qui etiam non omnino motum euertebant; &longs;ed ab eo quod <lb/>e&longs;&longs;et, quod verum appellabant, in eo quod dicebant &longs;ecundum opinionem principia ponentes af­<lb/> | <arrow.to.target n="marg986"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e &longs;cire contingit bifariam; primum quidem ex euento & per accidens, vbi &longs;cilicet &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-&longs;tet">con­<lb/>&longs;tet</expan>, atque inductione confirmetur: quo pacto nota &longs;tatuuntur &longs;trata cuiu&longs;que methodi, vt inde <lb/>reliqua de illis, tanquam nobis omnium maximè per&longs;picuis o&longs;tendi queant, tale enim e&longs;t &longs;ubie­<lb/>ctum & &longs;tratum, quod &longs;tatuitur e&longs;&longs;e in quaque &longs;cientia, vt fit manife&longs;ti&longs;simum, non quidem na­<lb/>tura, &longs;ed nobis: v&longs;que adeò, vt etiam &longs;uperet axiomata in eo genere cognitionis; neque enim &longs;ine <lb/>&longs;ubiecto concipi po&longs;&longs;unt, & ita v&longs;urpantur, vt ad certum genus contrahenda &longs;int. </s> <s>Deinde verò <lb/>contingit &longs;cire motum e&longs;&longs;e etiam per &longs;e; hoc autem euenit, vbi confecta definitione in ip&longs;ius rei <lb/>cau&longs;sis rem e&longs;&longs;e nouimus, velut in interuentu terræ labores Lunæ ea methodo quam Græci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/>circulum, no&longs;tri veror regre&longs;&longs;um. </s> <s>Sed quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt res ip&longs;a per accidens note&longs;cat priu&longs;­<lb/>quam per definitionem; ita & motum &longs;e habere a&longs;&longs;eueramus, vt de eo, quòd ip&longs;e &longs;it aliquid, nul­<lb/>la po&longs;sit e&longs;&longs;e dubitatio, ni&longs;i planè &longs;en&longs;u careamus: nec vllus vnquam fuerit, aut admodum pauci, <lb/>qui motum expulerint è theatro Naturæ; ac præter eos, qui vnum id quod e&longs;&longs;et, ponebant, atque <lb/>illud quidem immobile; Parmenidem, inquam, & Meli&longs;&longs;um, <expan abbr="eorum&qacute;ue">eorumque</expan> &longs;ectatorem Zenonem <lb/>(&longs;i Hippocrati, Ari&longs;toteli, <expan abbr="Galeno&qacute;">Galenoque</expan>. </s> <s>credere dignum e&longs;t) quos ob id è numero naturalium philo­<lb/>&longs;ophorum ex punctos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, qui etiam non omnino motum euertebant; &longs;ed ab eo quod <lb/>e&longs;&longs;et, quod verum appellabant, in eo quod dicebant &longs;ecundum opinionem principia ponentes af­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg987"></arrow.to.target><lb/>fectionis calidum & frigidum; omnes ita compertum habent e&longs;&longs;e motum, vt illo tanquam &longs;en&longs;us <lb/>ope noti&longs;simo, & per inductionem con&longs;tituto principio no&longs;tr&ecedil; cognitionis in intima &longs;cientiarum <lb/>penetralia nos manuducant. </s> <s>Nullus etiam e&longs;t animi no&longs;tri habitus ad quem quoquo pacto non <lb/>pertineat motus: nam mitto nunc artes illas quas effectrices appellant quæ cùm relinquere de­<lb/>beant po&longs;t operam aliquod opus, exercentur omnes per motum: practicæ item quæ &longs;olum &longs;e ha­<lb/>bent in operam, nil ab actione relinquentes in extranea materia, &longs;unt & ip&longs;æ quidam motus: at­<lb/>que ita denique peruagatur, vt <foreign lang="greek">to\ gi|nesi</foreign>, ide&longs;t fieri, quæ &longs;pecies e&longs;t qu&ecedil;dam motionis ab <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>exili&longs;sima arte Analytica receptum fuerit; neque minus forta&longs;&longs;e rarò v&longs;urpatur à mathematicis, <lb/>quanuis immobilia pertractent, dum problematicè res mathematicas expediunt: &longs;ic etiam dum <lb/>ex fluxu puncti lineam &longs;tatuunt, aut ex conuer&longs;ione quadranguli cylindrum; proinde, inquit, <lb/>Ari&longs;tot. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">oi( de/ maqhmatikoi\ <expan abbr="plattousi+">pla/ttousi</expan> to\ ginesqai</foreign>. </s> <s>Quin & ip&longs;æ &longs;cientiæ, quarum numerus e&longs;t in <lb/> | <arrow.to.target n="marg987"></arrow.to.target><lb/>fectionis calidum & frigidum; omnes ita compertum habent e&longs;&longs;e motum, vt illo tanquam &longs;en&longs;us <lb/>ope noti&longs;simo, & per inductionem con&longs;tituto principio no&longs;tr&ecedil; cognitionis in intima &longs;cientiarum <lb/>penetralia nos manuducant. </s> <s>Nullus etiam e&longs;t animi no&longs;tri habitus ad quem quoquo pacto non <lb/>pertineat motus: nam mitto nunc artes illas quas effectrices appellant quæ cùm relinquere de­<lb/>beant po&longs;t operam aliquod opus, exercentur omnes per motum: practicæ item quæ &longs;olum &longs;e ha­<lb/>bent in operam, nil ab actione relinquentes in extranea materia, &longs;unt & ip&longs;æ quidam motus: at­<lb/>que ita denique peruagatur, vt <foreign lang="greek">to\ gi/nesti</foreign>, ide&longs;t fieri, quæ &longs;pecies e&longs;t qu&ecedil;dam motionis ab <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>exili&longs;sima arte Analytica receptum fuerit; neque minus forta&longs;&longs;e rarò v&longs;urpatur à mathematicis, <lb/>quanuis immobilia pertractent, dum problematicè res mathematicas expediunt: &longs;ic etiam dum <lb/>ex fluxu puncti lineam &longs;tatuunt, aut ex conuer&longs;ione quadranguli cylindrum; proinde, inquit, <lb/>Ari&longs;tot. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">oi( de/ maqhmatikoi\ <expan abbr="plattousi+">pla/ttousi</expan> to\ ginesqai</foreign>. </s> <s>Quin & ip&longs;æ &longs;cientiæ, quarum numerus e&longs;t in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg988"></arrow.to.target><lb/>veri per&longs;picientia ver&longs;ari, vel vtuntur motu, vel &longs;altem aliquam ip&longs;ius &longs;peciem pr&ecedil;&longs;eferunt; dum <lb/>aut via motus principiorum notitiam &longs;ibi parant, aut tractant motum, aut &longs;eparant à motu, aut <lb/>demum procedentes à noto ad ignotum, quod fit cogitando, aut vero fal&longs;um commutantes mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg988"></arrow.to.target><lb/>veri per&longs;picientia ver&longs;ari, vel vtuntur motu, vel &longs;altem aliquam ip&longs;ius &longs;peciem pr&ecedil;&longs;eferunt; dum <lb/>aut via motus principiorum notitiam &longs;ibi parant, aut tractant motum, aut &longs;eparant à motu, aut <lb/>demum procedentes à noto ad ignotum, quod fit cogitando, aut vero fal&longs;um commutantes mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg989"></arrow.to.target><lb/>tum experiuntur; hoc quidem omnibus &longs;cientiis commune e&longs;t. </s> <s>Illud etiam primum, quandò <lb/>nulli &longs;cienti&ecedil; negatus e&longs;t v&longs;us &longs;en&longs;us & fabrica inductionis, cuius &longs;tratum e&longs;t materies ip&longs;a &longs;en&longs;ilis <lb/>in qua motus ine&longs;t, vt ab ea &longs;eparari non po&longs;sit, vt neque etiam in illa animi opera quæ rudior <lb/>e&longs;t; ab&longs;trahi queat à motu, & à proprietatibus quæ &longs;ibi &longs;unt affixæ. </s> <s>Proinde omnis inductio e&longs;t <lb/>de rebus phy&longs;icis: & quanquam altior aliquantò e&longs;t opera mentis illius quæ tractat res mathema­<lb/>ticas, atque diuinas, veruntamen origine po&longs;terior; flagitat tamen quacunque ratione motum. <lb/></s> <s>Quare cùm Geometer o&longs;tendere vult angulum externum trianguli æquum e&longs;&longs;e internis, aut li­<lb/>neam pedalem; de&longs;cribit in abaco notas quæ lineas imitentur; & lineæ imaginem quandam ex­<lb/>ponit, imago <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s> <s>ita &longs;en&longs;um adhibet, & vtitur motu. </s> <s>Tale declarandi genus <foreign lang="greek"><expan abbr="e)xqesi\s">e)/kqesis</expan></foreign>, <lb/>ide&longs;t expo&longs;itio vocata e&longs;t, non di&longs;simile ab inductione naturali; ni&longs;i quòd id quod e&longs;t hic &longs;en&longs;ile, <lb/>accipitur vt nota quædam quæ res ip&longs;a e&longs;t in phy&longs;icis. </s> <s>Mathematicæ igitur atque diuina, licet <lb/>ver&longs;entur in rebus quæ &longs;eiunguntur à motu; tamen eas aliter ferè concipere nequeunt. </s> <s>quàm <lb/>per motus priuationem. </s> <s>Sic pertentat motus omnes &longs;cientias. </s> <s>Sed hæc forta&longs;&longs;e plura quàm po­<lb/>&longs;tulet hic locus. </s> <s>Vnum illud nobis modò con&longs;titutum &longs;it; quia tam latè pateat motus, & à nulla <lb/> | <arrow.to.target n="marg989"></arrow.to.target><lb/>tum experiuntur; hoc quidem omnibus &longs;cientiis commune e&longs;t. </s> <s>Illud etiam primum, quandò <lb/>nulli &longs;cienti&ecedil; negatus e&longs;t v&longs;us &longs;en&longs;us & fabrica inductionis, cuius &longs;tratum e&longs;t materies ip&longs;a &longs;en&longs;ilis <lb/>in qua motus ine&longs;t, vt ab ea &longs;eparari non po&longs;sit, vt neque etiam in illa animi opera quæ rudior <lb/>e&longs;t; ab&longs;trahi queat à motu, & à proprietatibus quæ &longs;ibi &longs;unt affixæ. </s> <s>Proinde omnis inductio e&longs;t <lb/>de rebus phy&longs;icis: & quanquam altior aliquantò e&longs;t opera mentis illius quæ tractat res mathema­<lb/>ticas, atque diuinas, veruntamen origine po&longs;terior; flagitat tamen quacunque ratione motum. <lb/></s> <s>Quare cùm Geometer o&longs;tendere vult angulum externum trianguli æquum e&longs;&longs;e internis, aut li­<lb/>neam pedalem; de&longs;cribit in abaco notas quæ lineas imitentur; & lineæ imaginem quandam ex­<lb/>ponit, imago <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s> <s>ita &longs;en&longs;um adhibet, & vtitur motu. </s> <s>Tale declarandi genus <foreign lang="greek"><expan abbr="e)xqesi\s">e)/kqesis</expan></foreign>, <lb/>ide&longs;t expo&longs;itio vocata e&longs;t, non di&longs;simile ab inductione naturali; ni&longs;i quòd id quod e&longs;t hic &longs;en&longs;ile, <lb/>accipitur vt nota quædam quæ res ip&longs;a e&longs;t in phy&longs;icis. </s> <s>Mathematicæ igitur atque diuina, licet <lb/>ver&longs;entur in rebus quæ &longs;eiunguntur à motu; tamen eas aliter ferè concipere nequeunt. </s> <s>quàm <lb/>per motus priuationem. </s> <s>Sic pertentat motus omnes &longs;cientias. </s> <s>Sed hæc forta&longs;&longs;e plura quàm po­<lb/>&longs;tulet hic locus. </s> <s>Vnum illud nobis modò con&longs;titutum &longs;it; quia tam latè pateat motus, & à nulla <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg990"></arrow.to.target><lb/>re &longs;en&longs;ili &longs;eiungatur; omnium rerum quæ nobis occurrunt, e&longs;&longs;e noti&longs;simum. </s> <s>Quanuis autem na­<lb/>tura comparatum &longs;it, vt priuatio &longs;it ignotior habitu, quies autem, &longs;i non omnis, at illa quæ &longs;ecun­<lb/>dum naturam e&longs;t, &longs;it tanquam habitus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>priuatio motus; quippe quòd ea &longs;it natura prior, <lb/>ac perfectior, cùm motus omnis dirigatur in quietem, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>gratia &longs;it in&longs;titutus; attamen illa no­<lb/>tior e&longs;t motu eo genere cognitionis quod e&longs;t &longs;ecundum naturam, at nos de notitia motus hîc <lb/>agimus quo ad nos: qua certè motus &longs;uperat quietem, &longs;peciem imprimens efficaciorem &longs;en&longs;ibus <lb/>no&longs;tris, dum propter natiuam &longs;ucce&longs;sionem, aut nouas res obiectas, aut antiquas nouis modis <lb/>a&longs;siduè ponit ante oculos. </s> <s>Idcirco motus in ea cognitione qu&ecedil; &longs;pectat ad nos, tanquam habitus <lb/>exi&longs;timandus e&longs;t, quies autem vt priuatio. </s> <s>Quapropter motum, non autem quietem &longs;cientiæ & <lb/>artes v&longs;urpare &longs;olent. </s> <s>Neque illud ob&longs;tat, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> quies &longs;it naturalis; quippe quae natura &longs;it quo­<lb/>que quietis origo non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> motus: <expan abbr="nã">nam</expan> magis &longs;ic naturalis e&longs;t motus; quia magis adiuitat <expan abbr="me-thodũ">me­<lb/>thodum</expan> de natura, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> methodus <expan abbr="nõ">non</expan> modo res ex ordine tractat, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> <expan abbr="accõmodat">accommodat</expan> <expan abbr="ad-di&longs;centiũ">ad­<lb/>di&longs;centium</expan> mentes, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am minus <expan abbr="corrũpit">corrumpit</expan> <expan abbr="methodũ">methodum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> ille quid emit à <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/>naturali quietem, vt fecit Heraclitus <expan abbr="quã">quam</expan> is qui tollit <expan abbr="motũ">motum</expan>, quod <expan abbr="fecerũt">fecerunt</expan> Parmenides & Meli&longs;&longs;us. | <arrow.to.target n="marg990"></arrow.to.target><lb/>re &longs;en&longs;ili &longs;eiungatur; omnium rerum quæ nobis occurrunt, e&longs;&longs;e noti&longs;simum. </s> <s>Quanuis autem na­<lb/>tura comparatum &longs;it, vt priuatio &longs;it ignotior habitu, quies autem, &longs;i non omnis, at illa quæ &longs;ecun­<lb/>dum naturam e&longs;t, &longs;it tanquam habitus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>priuatio motus; quippe quòd ea &longs;it natura prior, <lb/>ac perfectior, cùm motus omnis dirigatur in quietem, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>gratia &longs;it in&longs;titutus; attamen illa no­<lb/>tior e&longs;t motu eo genere cognitionis quod e&longs;t &longs;ecundum naturam, at nos de notitia motus hîc <lb/>agimus quo ad nos: qua certè motus &longs;uperat quietem, &longs;peciem imprimens efficaciorem &longs;en&longs;ibus <lb/>no&longs;tris, dum propter natiuam &longs;ucce&longs;sionem, aut nouas res obiectas, aut antiquas nouis modis <lb/>a&longs;siduè ponit ante oculos. </s> <s>Idcirco motus in ea cognitione qu&ecedil; &longs;pectat ad nos, tanquam habitus <lb/>exi&longs;timandus e&longs;t, quies autem vt priuatio. </s> <s>Quapropter motum, non autem quietem &longs;cientiæ & <lb/>artes v&longs;urpare &longs;olent. </s> <s>Neque illud ob&longs;tat, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> quies &longs;it naturalis; quippe quae natura &longs;it quo­<lb/>que quietis origo non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> motus: <expan abbr="nã">nam</expan> magis &longs;ic naturalis e&longs;t motus; quia magis adiuitat <expan abbr="me-thodũ">me­<lb/>thodum</expan> de natura, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> methodus <expan abbr="nõ">non</expan> modo res ex ordine tractat, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> <expan abbr="accõmodat">accommodat</expan> <expan abbr="ad-di&longs;centiũ">ad­<lb/>di&longs;centium</expan> mentes, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am minus <expan abbr="corrũpit">corrumpit</expan> <expan abbr="methodũ">methodum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> ille quid emit à <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/>naturali quietem, vt fecit Heraclitus <expan abbr="quã">quam</expan> is qui tollit <expan abbr="motũ">motum</expan>, quod <expan abbr="fecerũt">fecerunt</expan> Parmenides & Meli&longs;&longs;us. |
| </s> <s><pb pagenum="123"/> | </s> <s><pb pagenum="123"/> |
| <arrow.to.target n="marg991"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg991"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Diuiditur ens in actum, & pote&longs;tatem, vt in motus definitione &longs;umitur. </s> <s>Cap. </s> <s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Diuiditur ens in actum, & pote&longs;tatem, vt in motus definitione &longs;umitur. </s> <s>Cap. </s> <s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HACTENVS illa con&longs;tituta &longs;unt quibus ea pars phy&longs;icæ metho­<lb/>di comprehenditur quæ continet modum &longs;ciendi, <foreign lang="greek">tzo/pon e)pish\­<lb/>mns</foreign> vocat Ari&longs;toteles. </s> <s>Nanque eius principia more mathematico <lb/>po&longs;ita &longs;unt; dictum quoque e&longs;t quibus terminis definiatur, qua <lb/>via, quoúe ordine tractetur; expo&longs;itum e&longs;t item quid di&longs;criminis, <lb/>affinitatisúe habeat cum reliquis methodis: & veterum &longs;ententiis <lb/>breuiter confutatis motus auxilio &longs;en&longs;us acceptus, ad cuius natu­<lb/>ram hic omnia forent exploranda; & eius <expan abbr="rerum&qacute;ue">rerumque</expan> naturalium <lb/>prima principia præmon&longs;trante Ari&longs;totele &longs;umpta materia nimi­<lb/> | <s>HACTENVS illa con&longs;tituta &longs;unt quibus ea pars phy&longs;icæ metho­<lb/>di comprehenditur quæ continet modum &longs;ciendi, <foreign lang="greek">tro/pon e)pisth\­<lb/>mns</foreign> vocat Ari&longs;toteles. </s> <s>Nanque eius principia more mathematico <lb/>po&longs;ita &longs;unt; dictum quoque e&longs;t quibus terminis definiatur, qua <lb/>via, quoúe ordine tractetur; expo&longs;itum e&longs;t item quid di&longs;criminis, <lb/>affinitatisúe habeat cum reliquis methodis: & veterum &longs;ententiis <lb/>breuiter confutatis motus auxilio &longs;en&longs;us acceptus, ad cuius natu­<lb/>ram hic omnia forent exploranda; & eius <expan abbr="rerum&qacute;ue">rerumque</expan> naturalium <lb/>prima principia præmon&longs;trante Ari&longs;totele &longs;umpta materia nimi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1002"></arrow.to.target><lb/>rum, forma & priuatio, quæ nos omnia, veluti fundamenta pro­<lb/>po&longs;uimus quibus vniuer&longs;a hæc de motu di&longs;ceptatio niteretur. <lb/></s> <s>Quare con&longs;equens e&longs;t, vt mox ad euoluenda motus elementa conuertamur; huius verò in&longs;tituti <lb/>ratio po&longs;ita erit in quatuor partibus. </s> <s>Nam primo loco motus ip&longs;e per &longs;e &longs;pectabitur. </s> <s>Deinde ex­<lb/>plicabitur quemadmodum pendeat ex &longs;uis principiis materia primum & efficiente. </s> <s>ex his, vt <lb/>aptus &longs;it ex forma & fine. </s> <s>Mox ea quæ de motu generatim di&longs;putata fuerant, in &longs;uas partes <expan abbr="&longs;pe-cies&qacute;">&longs;pe­<lb/>ciesque</expan>. </s> <s>digerenda. </s> <s>In quo item præceptorem no&longs;trum conabimur imitari qui in ijs explanandis <lb/>quæ &longs;unt ad vnum, iubet etiam nos per&longs;equi &longs;pecies nec tractationi communis acquie&longs;cere, quæ <lb/>&longs;ic exponentur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ordini naturæ quantum licuit, con&longs;ultum fui&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Ab ip&longs;ius verò <lb/> | <arrow.to.target n="marg1002"></arrow.to.target><lb/>rum, forma & priuatio, quæ nos omnia, veluti fundamenta pro­<lb/>po&longs;uimus quibus vniuer&longs;a hæc de motu di&longs;ceptatio niteretur. <lb/></s> <s>Quare con&longs;equens e&longs;t, vt mox ad euoluenda motus elementa conuertamur; huius verò in&longs;tituti <lb/>ratio po&longs;ita erit in quatuor partibus. </s> <s>Nam primo loco motus ip&longs;e per &longs;e &longs;pectabitur. </s> <s>Deinde ex­<lb/>plicabitur quemadmodum pendeat ex &longs;uis principiis materia primum & efficiente. </s> <s>ex his, vt <lb/>aptus &longs;it ex forma & fine. </s> <s>Mox ea quæ de motu generatim di&longs;putata fuerant, in &longs;uas partes <expan abbr="&longs;pe-cies&qacute;">&longs;pe­<lb/>ciesque</expan>. </s> <s>digerenda. </s> <s>In quo item præceptorem no&longs;trum conabimur imitari qui in ijs explanandis <lb/>quæ &longs;unt ad vnum, iubet etiam nos per&longs;equi &longs;pecies nec tractationi communis acquie&longs;cere, quæ <lb/>&longs;ic exponentur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ordini naturæ quantum licuit, con&longs;ultum fui&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Ab ip&longs;ius verò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1003"></arrow.to.target><lb/>motus definitione exordium ducere con&longs;tituimus. </s> <s>Nam, præterquam quòd motum e&longs;&longs;e certi&longs;­<lb/>&longs;imè con&longs;tabit: cùm intellectum quoque fuerit, quid e&longs;t illud de quo di&longs;&longs;erendum e&longs;t; tùm op­<lb/>portunè poterunt expediri difficultates quibus natura motus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>attributorum implicita e&longs;t <lb/>quæ propemodum infinitæ &longs;unt: tùm etiam quia non &longs;ine motu vis naturæ probè teneatur, eo <lb/>luculenter explicato natura ip&longs;a pror&longs;us patefiet, in qua item illa clari&longs;simè apparebunt qu&ecedil; na­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1003"></arrow.to.target><lb/>motus definitione exordium ducere con&longs;tituimus. </s> <s>Nam, præterquam quòd motum e&longs;&longs;e certi&longs;­<lb/>&longs;imè con&longs;tabit: cùm intellectum quoque fuerit, quid e&longs;t illud de quo di&longs;&longs;erendum e&longs;t; tùm op­<lb/>portunè poterunt expediri difficultates quibus natura motus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>attributorum implicita e&longs;t <lb/>quæ propemodum infinitæ &longs;unt: tùm etiam quia non &longs;ine motu vis naturæ probè teneatur, eo <lb/>luculenter explicato natura ip&longs;a pror&longs;us patefiet, in qua item illa clari&longs;simè apparebunt qu&ecedil; na­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1004"></arrow.to.target><lb/>tura con&longs;tant, quorum notitiam quærimus; hæc enim prima &longs;e&longs;e nobis offerunt pellentia &longs;en&longs;us, <lb/>& &longs;ui cognitionis cupidinem nobis incutiunt quam adepta <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> cognitione paramus, cau&longs;&longs;æ <lb/>verò &longs;unt ip&longs;a natura. </s> <s>Quòd igitur ea quæ naturam habent, non &longs;ine cognitione naturæ con&longs;e­<lb/>quimur; natura autem motu non per&longs;pecto ignoratur: ab eius definitione principium tracta­<lb/>tionis no&longs;træ capietur. </s> <s>Ita verò definitur motus. </s> <s>Actus eius quod e&longs;t pote&longs;tate, quatenus pote­<lb/>&longs;tate, qu&ecedil; &longs;anè oratione, maiore qua fieri potuit, breuitate natura & e&longs;&longs;entia motus explanata e&longs;t. <lb/></s> <s>Sed hoc patebit melius, &longs;i particulæ qu&ecedil; po&longs;itæ &longs;unt in ea definitione dilucidentur. </s> <s>Po&longs;tulant ve­<lb/>rò antè alia generalem partitionem eorum qu&ecedil; &longs;unt; ea verò fit pluribus modis: etenim quando­<lb/>que di&longs;tribuuntur in figuras dictionis, & decem prædicamenta; in vnum & multa, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>generis <lb/>eiu&longs;dem; necnon in pote&longs;tatem & actum; ea methodo (ni fallor) quod &longs;ecatur in res, aut <expan abbr="accid&etilde;-tia">acciden­<lb/>tia</expan>, vel modos: & in res quidem, vel &longs;ecundum naturam, vel quo ad nos nobis notiores &longs;unt fi­<lb/>guræ dictionis. </s> <s>Illa entis diui&longs;io, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>prior quæ fit in res, quippe quòd accidens & modus acce­<lb/>dant rebus & &longs;int & re & cogitatione po&longs;teriora: alicuius enim rei modus e&longs;t; & accidens accidit <lb/>alicui, &longs;ed & earum prima, quæ fit in actum, & pote&longs;tatem; quando hæc &longs;unt generalia principia | <arrow.to.target n="marg1004"></arrow.to.target><lb/>tura con&longs;tant, quorum notitiam quærimus; hæc enim prima &longs;e&longs;e nobis offerunt pellentia &longs;en&longs;us, <lb/>& &longs;ui cognitionis cupidinem nobis incutiunt quam adepta <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> cognitione paramus, cau&longs;&longs;æ <lb/>verò &longs;unt ip&longs;a natura. </s> <s>Quòd igitur ea quæ naturam habent, non &longs;ine cognitione naturæ con&longs;e­<lb/>quimur; natura autem motu non per&longs;pecto ignoratur: ab eius definitione principium tracta­<lb/>tionis no&longs;træ capietur. </s> <s>Ita verò definitur motus. </s> <s>Actus eius quod e&longs;t pote&longs;tate, quatenus pote­<lb/>&longs;tate, qu&ecedil; &longs;anè oratione, maiore qua fieri potuit, breuitate natura & e&longs;&longs;entia motus explanata e&longs;t. <lb/></s> <s>Sed hoc patebit melius, &longs;i particulæ qu&ecedil; po&longs;itæ &longs;unt in ea definitione dilucidentur. </s> <s>Po&longs;tulant ve­<lb/>rò antè alia generalem partitionem eorum qu&ecedil; &longs;unt; ea verò fit pluribus modis: etenim quando­<lb/>que di&longs;tribuuntur in figuras dictionis, & decem prædicamenta; in vnum & multa, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>generis <lb/>eiu&longs;dem; necnon in pote&longs;tatem & actum; ea methodo (ni fallor) quod &longs;ecatur in res, aut <expan abbr="accid&etilde;-tia">acciden­<lb/>tia</expan>, vel modos: & in res quidem, vel &longs;ecundum naturam, vel quo ad nos nobis notiores &longs;unt fi­<lb/>guræ dictionis. </s> <s>Illa entis diui&longs;io, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>prior quæ fit in res, quippe quòd accidens & modus acce­<lb/>dant rebus & &longs;int & re & cogitatione po&longs;teriora: alicuius enim rei modus e&longs;t; & accidens accidit <lb/>alicui, &longs;ed & earum prima, quæ fit in actum, & pote&longs;tatem; quando hæc &longs;unt generalia principia |
| |
| <arrow.to.target n="marg1006"></arrow.to.target><lb/>gularum oppo&longs;itionum per quas illud commune &longs;ecatur, à communi facienda e&longs;t. </s> <s>veluti quo­<lb/>niam ex mortalibus quædam ratione vtuntur, nonnulla &longs;unt rationis expertia; atque ex ratione <lb/>vtentibus aliqua mortalia &longs;unt, & alia perpetuò viuunt: idcircò non licet ita diuidere animal aut <lb/>mortale e&longs;t, aut immortale. </s> <s>rur&longs;us mortale aut ratione vtitur, aut caret. </s> <s>Neque etiam &longs;ic animal <lb/>ratione vtitur aut caret. </s> <s>Deinde ratione vtens, aut e&longs;t mortale, aut immortale: &longs;ed bis animal re­<lb/>petere oportet; & bis diuidere per vtranque oppo&longs;itionem; & bis ab eodem capite &longs;ingularum <lb/>oppo&longs;itionum membra arce&longs;&longs;ere hoc modo. </s> <s>Animal aut ratione vtitur, aut caret. </s> <s>Iterum idem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1006"></arrow.to.target><lb/>gularum oppo&longs;itionum per quas illud commune &longs;ecatur, à communi facienda e&longs;t. </s> <s>veluti quo­<lb/>niam ex mortalibus quædam ratione vtuntur, nonnulla &longs;unt rationis expertia; atque ex ratione <lb/>vtentibus aliqua mortalia &longs;unt, & alia perpetuò viuunt: idcircò non licet ita diuidere animal aut <lb/>mortale e&longs;t, aut immortale. </s> <s>rur&longs;us mortale aut ratione vtitur, aut caret. </s> <s>Neque etiam &longs;ic animal <lb/>ratione vtitur aut caret. </s> <s>Deinde ratione vtens, aut e&longs;t mortale, aut immortale: &longs;ed bis animal re­<lb/>petere oportet; & bis diuidere per vtranque oppo&longs;itionem; & bis ab eodem capite &longs;ingularum <lb/>oppo&longs;itionum membra arce&longs;&longs;ere hoc modo. </s> <s>Animal aut ratione vtitur, aut caret. </s> <s>Iterum idem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1007"></arrow.to.target><lb/>animal aut mortale e&longs;t, aut immortale. </s> <s>aliter generum diuer&longs;orum & quorum vnum alteri genus <lb/>non e&longs;t &longs;pecies & differentiæ forent eædem contra præcepta dialectica. </s> <s>&longs;ic in re no&longs;tra factum e&longs;­<lb/>&longs;et, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cum rerum natura fortè congruenter; &longs;ed tamen, vti dictum e&longs;t, è verbis Græcis elici <lb/>non pote&longs;t ea di&longs;tributio. </s> <s>Nanque apud interprætes Græcos, Alexandrum, Themi&longs;tium, & Sim­<lb/>plicium &longs;ic &longs;criptum comperimus. [Hoc e&longs;t actu &longs;olum, illud pote&longs;tate & actu] quibus verbis <lb/>di&longs;tinguitur primo loco id quod actu &longs;olum e&longs;t, ab eo quod &longs;imul e&longs;t pote&longs;tate & actu. </s> <s>Deinceps <lb/>membri po&longs;terioris partitio &longs;ub&longs;equitur in &longs;ub&longs;tantiam, quantum, quale, & reliqua genera com­<lb/>muni&longs;sima. </s> <s>Apud Porphyrium verò &longs;ic legitur. [Hoc e&longs;t actu &longs;olùm, illud pote&longs;tate] facta pri­<lb/>mùm diui&longs;ione bimembri, deinde [& actu] quo diuidatur id quod e&longs;t actu in &longs;ub&longs;tantiam, quan­<lb/>tum, quale, & quæ &longs;equuntur. </s> <s>In quibu&longs;dam verò codicibus parùm differenter al<gap/> &longs;ecunda, <lb/>dimi&longs;&longs;a illa particula [& actu;] veruntamen, vt eiu&longs;dem po&longs;terior diui&longs;io facta &longs;it, cuius facta e&longs;t <lb/>apud Porphyrium. </s> <s>Cæterùm in primam illam lectionem inuehebatur Porphyrius; quia &longs;ic di­<lb/>uideretur &longs;olùm in decem cathegorias id quod e&longs;t actu, aut compo&longs;itum ex actu & pote&longs;tate: & <lb/>tamen non negat Ari&longs;toteles id etiam quod e&longs;t pote&longs;tate pertinere ad decem prædicamenta. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg1007"></arrow.to.target><lb/>animal aut mortale e&longs;t, aut immortale. </s> <s>aliter generum diuer&longs;orum & quorum vnum alteri genus <lb/>non e&longs;t &longs;pecies & differentiæ forent eædem contra præcepta dialectica. </s> <s>&longs;ic in re no&longs;tra factum e&longs;­<lb/>&longs;et, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cum rerum natura fortè congruenter; &longs;ed tamen, vti dictum e&longs;t, è verbis Græcis elici <lb/>non pote&longs;t ea di&longs;tributio. </s> <s>Nanque apud interprætes Græcos, Alexandrum, Themi&longs;tium, & Sim­<lb/>plicium &longs;ic &longs;criptum comperimus. [Hoc e&longs;t actu &longs;olum, illud pote&longs;tate & actu] quibus verbis <lb/>di&longs;tinguitur primo loco id quod actu &longs;olum e&longs;t, ab eo quod &longs;imul e&longs;t pote&longs;tate & actu. </s> <s>Deinceps <lb/>membri po&longs;terioris partitio &longs;ub&longs;equitur in &longs;ub&longs;tantiam, quantum, quale, & reliqua genera com­<lb/>muni&longs;sima. </s> <s>Apud Porphyrium verò &longs;ic legitur. [Hoc e&longs;t actu &longs;olùm, illud pote&longs;tate] facta pri­<lb/>mùm diui&longs;ione bimembri, deinde [& actu] quo diuidatur id quod e&longs;t actu in &longs;ub&longs;tantiam, quan­<lb/>tum, quale, & quæ &longs;equuntur. </s> <s>In quibu&longs;dam verò codicibus parùm differenter al<gap/> &longs;ecunda, <lb/>dimi&longs;&longs;a illa particula [& actu;] veruntamen, vt eiu&longs;dem po&longs;terior diui&longs;io facta &longs;it, cuius facta e&longs;t <lb/>apud Porphyrium. </s> <s>Cæterùm in primam illam lectionem inuehebatur Porphyrius; quia &longs;ic di­<lb/>uideretur &longs;olùm in decem cathegorias id quod e&longs;t actu, aut compo&longs;itum ex actu & pote&longs;tate: & <lb/>tamen non negat Ari&longs;toteles id etiam quod e&longs;t pote&longs;tate pertinere ad decem prædicamenta. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg1008"></arrow.to.target><lb/>Contra Porphyrium Simplicius, quia redundaret ea vox &longs;olùm. </s> <s>quandò non modo id quod e&longs;t <lb/>actu, di&longs;iungitur ab eo quod e&longs;t vtroque modo, verùm etiam id quod e&longs;t pote&longs;tate. </s> <s>Necnon ad­<lb/>uer&longs;us illam tertiam lectionem facit imparilitas &longs;tructuræ. </s> <s>Nam &longs;ecunda diui&longs;io in decem præ­<lb/>dicamenta præcipuè redundat in actum, mox in pote&longs;tatem. </s> <s>Pote&longs;t quoque Simplicius oppu­<lb/>gnari eo quòd illa qu&ecedil; actu &longs;olum exi&longs;tunt, non &longs;unt actu propriè, &longs;ed actus. </s> <s>Neque <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> e&longs;t, <lb/>quod &longs;it actu &longs;olùm beatis mentibus aut ad &longs;ummum c&ecedil;lo exceptis, de quibus agendum hoc <expan abbr="t&etilde;-pore">ten­<lb/>pore</expan> non videbatur: quoniam &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ à materia nondum ex vi no&longs;træ ex vi no&longs;træ methodi no­<lb/>tuerunt, vt pro compertis a&longs;&longs;umi debeant; aut non &longs;ine præfatione loci, aut methodi in qua res <lb/>illa tractata &longs;it, accipi; & denique non citra hypothe&longs;in, quemadmodum &longs;emel atque iterum de <lb/>eodem genere formarum & de actu & pote&longs;tate factum e&longs;t 1. Phy&longs;. Neque item c&ecedil;lum. </s> <s>Nanque <lb/>et&longs;i datur ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam actu. (nihil enim, opinor, ab&longs;urdi con&longs;equitur; &longs;i in genere &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ corporeæ &longs;tatuatur actus) at pote&longs;tatem habet ad locum. </s> <s>Erit igitur cœlum ex his quæ <lb/>&longs;unt actu & pote&longs;tate &longs;imul. </s> <s>præterquam quòd dubium adhuc e&longs;t in hac methodo, &longs;it'ne <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <lb/>c&ecedil;lum, an aliquando interiturum, & ex motu & repugnantia probandum. </s> <s>Quamobrem inanis <lb/> | <arrow.to.target n="marg1008"></arrow.to.target><lb/>Contra Porphyrium Simplicius, quia redundaret ea vox &longs;olùm. </s> <s>quandò non modo id quod e&longs;t <lb/>actu, di&longs;iungitur ab eo quod e&longs;t vtroque modo, verùm etiam id quod e&longs;t pote&longs;tate. </s> <s>Necnon ad­<lb/>uer&longs;us illam tertiam lectionem facit imparilitas &longs;tructuræ. </s> <s>Nam &longs;ecunda diui&longs;io in decem præ­<lb/>dicamenta præcipuè redundat in actum, mox in pote&longs;tatem. </s> <s>Pote&longs;t quoque Simplicius oppu­<lb/>gnari eo quòd illa qu&ecedil; actu &longs;olum exi&longs;tunt, non &longs;unt actu propriè, &longs;ed actus. </s> <s>Neque <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> e&longs;t, <lb/>quod &longs;it actu &longs;olùm beatis mentibus aut ad &longs;ummum c&ecedil;lo exceptis, de quibus agendum hoc <expan abbr="t&etilde;-pore">ten­<lb/>pore</expan> non videbatur: quoniam &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ à materia nondum ex vi no&longs;træ ex vi no&longs;træ methodi no­<lb/>tuerunt, vt pro compertis a&longs;&longs;umi debeant; aut non &longs;ine præfatione loci, aut methodi in qua res <lb/>illa tractata &longs;it, accipi; & denique non citra hypothe&longs;in, quemadmodum &longs;emel atque iterum de <lb/>eodem genere formarum & de actu & pote&longs;tate factum e&longs;t 1. Phy&longs;. Neque item c&ecedil;lum. </s> <s>Nanque <lb/>et&longs;i datur ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam actu. (nihil enim, opinor, ab&longs;urdi con&longs;equitur; &longs;i in genere &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ corporeæ &longs;tatuatur actus) at pote&longs;tatem habet ad locum. </s> <s>Erit igitur cœlum ex his quæ <lb/>&longs;unt actu & pote&longs;tate &longs;imul. </s> <s>præterquam quòd dubium adhuc e&longs;t in hac methodo, &longs;it'ne <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <lb/>c&ecedil;lum, an aliquando interiturum, & ex motu & repugnantia probandum. </s> <s>Quamobrem inanis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1009"></arrow.to.target><lb/>demon&longs;tratio foret remeans in &longs;eip&longs;am; quæ &longs;anè, cùm perturbent & methodum & &longs;ententias <lb/>Ari&longs;totelis, veterum viam libenter relinquimus, & aliam quæ multò planior futura &longs;it, ingredi <lb/>con&longs;tituimus. </s> <s>Nos igitur Alexandri lectione recepta longè alio pacto, quàm vulgò con&longs;uerit, in­<lb/>terpr&ecedil;tanda exi&longs;timamus hæc verba. </s> <s>Scire ergo licet ens & actum & pote&longs;tatem pluribus modis <lb/>accipi: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am recipere varias partitiones. </s> <s>Etenim accipitur ens communi&longs;simè & ita <lb/>complectitur e&longs;&longs;entiam & e&longs;&longs;e quod Græci dixere <foreign lang="greek">to( u(pa/zxen</foreign>, cuicuimodi illa fuerint, vel in <lb/>materia, vel à materia &longs;eparata, vel &longs;ub&longs;tantiæ, vel accidentia, omnibus enim hi&longs;ce analogicè con­<lb/>ueniunt e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia. </s> <s>& &longs;ic acceptum di&longs;tribuitur in tot parteis, actum, pote&longs;tatem & compo&longs;i­<lb/>tum ex actu & pote&longs;tate; quæ &longs;anè omnia inter &longs;e ratione & e&longs;&longs;entia <expan abbr="&longs;eparãtur">&longs;eparantur</expan>. </s> <s>Nanque e&longs;t actus <lb/>quidam ab omni pote&longs;tate &longs;ecretus, ni&longs;i pote&longs;tatem ambiguè dixeris; cuiu&longs;modi Deus ip&longs;e e&longs;t. <lb/></s> <s>E&longs;t & ex altera parte pote&longs;tas ab omni actu di&longs;iuncta, ni&longs;i actum quendam entitatiuum ip&longs;i tri­<lb/>buamus de quo po&longs;teà di&longs;&longs;eretur. </s> <s>&longs;ed nos hîc accipimus eum qui con&longs;equitur formam. </s> <s>di&longs;iun­<lb/>cta verò &longs;ic; non quia &longs;ine omni actu &longs;impliciter exi&longs;tat: &longs;emper enim e&longs;t cum altero è contrariis, <lb/>&longs;ed &longs;ecundum rationem propriam quæ mentis auxilio pote&longs;t ab omni forma &longs;egregari; &longs;eu con­<lb/>cipi, vt res quædam, quæ &longs;it natura prior, quàm forma. </s> <s>E&longs;t & id quod e&longs;t actu & pote&longs;tate &longs;imul: | <arrow.to.target n="marg1009"></arrow.to.target><lb/>demon&longs;tratio foret remeans in &longs;eip&longs;am; quæ &longs;anè, cùm perturbent & methodum & &longs;ententias <lb/>Ari&longs;totelis, veterum viam libenter relinquimus, & aliam quæ multò planior futura &longs;it, ingredi <lb/>con&longs;tituimus. </s> <s>Nos igitur Alexandri lectione recepta longè alio pacto, quàm vulgò con&longs;uerit, in­<lb/>terpr&ecedil;tanda exi&longs;timamus hæc verba. </s> <s>Scire ergo licet ens & actum & pote&longs;tatem pluribus modis <lb/>accipi: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am recipere varias partitiones. </s> <s>Etenim accipitur ens communi&longs;simè & ita <lb/>complectitur e&longs;&longs;entiam & e&longs;&longs;e quod Græci dixere <foreign lang="greek">to( u(pa/rxen</foreign>, cuicuimodi illa fuerint, vel in <lb/>materia, vel à materia &longs;eparata, vel &longs;ub&longs;tantiæ, vel accidentia, omnibus enim hi&longs;ce analogicè con­<lb/>ueniunt e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia. </s> <s>& &longs;ic acceptum di&longs;tribuitur in tot parteis, actum, pote&longs;tatem & compo&longs;i­<lb/>tum ex actu & pote&longs;tate; quæ &longs;anè omnia inter &longs;e ratione & e&longs;&longs;entia <expan abbr="&longs;eparãtur">&longs;eparantur</expan>. </s> <s>Nanque e&longs;t actus <lb/>quidam ab omni pote&longs;tate &longs;ecretus, ni&longs;i pote&longs;tatem ambiguè dixeris; cuiu&longs;modi Deus ip&longs;e e&longs;t. <lb/></s> <s>E&longs;t & ex altera parte pote&longs;tas ab omni actu di&longs;iuncta, ni&longs;i actum quendam entitatiuum ip&longs;i tri­<lb/>buamus de quo po&longs;teà di&longs;&longs;eretur. </s> <s>&longs;ed nos hîc accipimus eum qui con&longs;equitur formam. </s> <s>di&longs;iun­<lb/>cta verò &longs;ic; non quia &longs;ine omni actu &longs;impliciter exi&longs;tat: &longs;emper enim e&longs;t cum altero è contrariis, <lb/>&longs;ed &longs;ecundum rationem propriam quæ mentis auxilio pote&longs;t ab omni forma &longs;egregari; &longs;eu con­<lb/>cipi, vt res quædam, quæ &longs;it natura prior, quàm forma. </s> <s>E&longs;t & id quod e&longs;t actu & pote&longs;tate &longs;imul: |
| <pb pagenum="128"/>hoc autem duplex e&longs;t; aut enim e&longs;t actu &longs;ub&longs;tantia & corpus, vt nullo modo &longs;it pote&longs;tate id ge­<lb/> | <pb pagenum="128"/>hoc autem duplex e&longs;t; aut enim e&longs;t actu &longs;ub&longs;tantia & corpus, vt nullo modo &longs;it pote&longs;tate id ge­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1010"></arrow.to.target><lb/>nus, quemadmodum c&ecedil;lum, pote&longs;tate verò aliud prædicamentum, vt puta, e&longs;&longs;e alicubi, aut e&longs;t <lb/>actu & pote&longs;tate &longs;ecundum vnumquodque prædicamentum, qualia &longs;unt ea quæ ortui & in­<lb/>teritui &longs;unt obnoxia. </s> <s>Accipitur ens &longs;ecundo loco pre&longs;sius, id quod &longs;cilicet <foreign lang="greek">u(pa/zxei</foreign>, ide&longs;t exi­<lb/>&longs;tit: & hoc &longs;emper e&longs;t ex actu & pote&longs;tate compo&longs;itum. </s> <s>Nam re vera pote&longs;tas & actus elementa <lb/>&longs;unt eius quod ita e&longs;t. </s> <s>& ita ens accipi &longs;olet in philo&longs;ophia diuina, & e&longs;t materia talis philo&longs;o­<lb/>phiæ, quòd illius ibi principia partes & affectiones explorantur. </s> <s>Neque prætereà ne&longs;ciendum <lb/>e&longs;t. </s> <s>actum item & pote&longs;tatem dici multipliciter: aut enim tanquam partes habentur eius quod <lb/>e&longs;t, aut tanquam modi & differentiæ rerum & eorum quæ &longs;unt. </s> <s>Nanque et&longs;i in Socrate e&longs;t <lb/>vtrunque &longs;imul ita vt ex actu & pote&longs;tate compo&longs;itus &longs;it, atque ita vnum extet ex illis, vt &longs;it <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>per &longs;e; tamen ita compo&longs;itus ex his e&longs;t, vt no&longs;tra mens, & natura facilè di&longs;tinguant modum quo <lb/>res ip&longs;æ &longs;unt; & optimè per&longs;piciatur quo pacto &longs;int in Socrate &longs;imul cum actus, tum etiam po­<lb/>te&longs;tas. </s> <s>e&longs;t enim homo actu, pote&longs;tate verò cadauer. </s> <s>& in eodem e&longs;t vtraque habitudo, nec <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>re, aut &longs;ubiecto di&longs;tincta; &longs;ed ratione & habitudine duntaxat. </s> <s>Quòd &longs;i hæc re ip&longs;a di&longs;tincta con­<lb/>cipiantur, veluti cum diui&longs;imus ens communi&longs;simè &longs;umptum, &longs;icuti Deus à c&ecedil;lo, & c&ecedil;lum à ma­<lb/>teria prima &longs;unt iam partes entis, non autem modi, in illis enim aliqua eius ratio, quod e&longs;t e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1010"></arrow.to.target><lb/>nus, quemadmodum c&ecedil;lum, pote&longs;tate verò aliud prædicamentum, vt puta, e&longs;&longs;e alicubi, aut e&longs;t <lb/>actu & pote&longs;tate &longs;ecundum vnumquodque prædicamentum, qualia &longs;unt ea quæ ortui & in­<lb/>teritui &longs;unt obnoxia. </s> <s>Accipitur ens &longs;ecundo loco pre&longs;sius, id quod &longs;cilicet <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, ide&longs;t exi­<lb/>&longs;tit: & hoc &longs;emper e&longs;t ex actu & pote&longs;tate compo&longs;itum. </s> <s>Nam re vera pote&longs;tas & actus elementa <lb/>&longs;unt eius quod ita e&longs;t. </s> <s>& ita ens accipi &longs;olet in philo&longs;ophia diuina, & e&longs;t materia talis philo&longs;o­<lb/>phiæ, quòd illius ibi principia partes & affectiones explorantur. </s> <s>Neque prætereà ne&longs;ciendum <lb/>e&longs;t. </s> <s>actum item & pote&longs;tatem dici multipliciter: aut enim tanquam partes habentur eius quod <lb/>e&longs;t, aut tanquam modi & differentiæ rerum & eorum quæ &longs;unt. </s> <s>Nanque et&longs;i in Socrate e&longs;t <lb/>vtrunque &longs;imul ita vt ex actu & pote&longs;tate compo&longs;itus &longs;it, atque ita vnum extet ex illis, vt &longs;it <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>per &longs;e; tamen ita compo&longs;itus ex his e&longs;t, vt no&longs;tra mens, & natura facilè di&longs;tinguant modum quo <lb/>res ip&longs;æ &longs;unt; & optimè per&longs;piciatur quo pacto &longs;int in Socrate &longs;imul cum actus, tum etiam po­<lb/>te&longs;tas. </s> <s>e&longs;t enim homo actu, pote&longs;tate verò cadauer. </s> <s>& in eodem e&longs;t vtraque habitudo, nec <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>re, aut &longs;ubiecto di&longs;tincta; &longs;ed ratione & habitudine duntaxat. </s> <s>Quòd &longs;i hæc re ip&longs;a di&longs;tincta con­<lb/>cipiantur, veluti cum diui&longs;imus ens communi&longs;simè &longs;umptum, &longs;icuti Deus à c&ecedil;lo, & c&ecedil;lum à ma­<lb/>teria prima &longs;unt iam partes entis, non autem modi, in illis enim aliqua eius ratio, quod e&longs;t e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1011"></arrow.to.target><lb/>per &longs;e con&longs;picitur: h&ecedil;c &longs;emper id quod &longs;unt, &longs;unt alterius, & vt puto, referuntur ad tempus quo <lb/>po&longs;&longs;e dicitur id de quo po&longs;t liceat dicere e&longs;t, e&longs;&longs;e verò actu quod re&longs;picit tempus præ&longs;ens, quate­<lb/>nus præ&longs;ens. </s> <s>Sed quanquam modi &longs;unt duo primi, tertius ex his compo&longs;itus, omnis tamen di­<lb/>&longs;tinctio re&longs;oluitur in actum. </s> <s>atque id optimo iure. </s> <s>Nam quæcunque di&longs;tinctio ine&longs;t in pote&longs;tate <lb/>e&longs;t gratia actus. </s> <s>Siquidem imperfectum pendeat à perfecto; & in ip&longs;um intendatur. </s> <s>& omnis <lb/>denominatio vnde cathegoriæ conflatæ &longs;unt, petitur ab actu. </s> <s>His prælibatis confero me nunc ad <lb/>explicationem loci propo&longs;iti. </s> <s>Dico verò Ari&longs;totelem accipere ens quod amplectitur &longs;ub&longs;tantias <lb/>compo&longs;itas & &longs;en&longs;iles; atque illas quidem caducas, quia &longs;int res noti&longs;simæ nobis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>excludi <lb/>& excipi &longs;ub&longs;tantias exortes materiæ, necnon c&ecedil;lum, quæ adhuc egent per&longs;picuis demon&longs;tratio­<lb/>nibus, vt ip&longs;orum e&longs;&longs;entiæ ab humana mente comprehendantur. </s> <s>Deinde ens non &longs;anè diuidí <lb/>per parteis, id quod interpretes faciunt, &longs;ed per modos & differentias; v&longs;que adeò vt etiam &longs;i nil <lb/>aliud e&longs;&longs;et in vniuer&longs;o, quàm Socrates, tamen partiri liceret ens, per eo&longs;dem modos, & dicere ens <lb/>aut actu, aut pote&longs;tate exi&longs;tere: quod quidem e&longs;&longs;et in prædicamento & e&longs;&longs;et compo&longs;itum, quod <lb/>tamen non &longs;uccederet, &longs;i di&longs;tinguere velimus ens in parteis quæ per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;terent. </s> <s>Rur&longs;us illo <lb/>accepto quod e&longs;t actu, à quo pendet omnis ratio di&longs;tinctionis, obiri di&longs;tributionem in decem pr&ecedil;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1011"></arrow.to.target><lb/>per &longs;e con&longs;picitur: h&ecedil;c &longs;emper id quod &longs;unt, &longs;unt alterius, & vt puto, referuntur ad tempus quo <lb/>po&longs;&longs;e dicitur id de quo po&longs;t liceat dicere e&longs;t, e&longs;&longs;e verò actu quod re&longs;picit tempus præ&longs;ens, quate­<lb/>nus præ&longs;ens. </s> <s>Sed quanquam modi &longs;unt duo primi, tertius ex his compo&longs;itus, omnis tamen di­<lb/>&longs;tinctio re&longs;oluitur in actum. </s> <s>atque id optimo iure. </s> <s>Nam quæcunque di&longs;tinctio ine&longs;t in pote&longs;tate <lb/>e&longs;t gratia actus. </s> <s>Siquidem imperfectum pendeat à perfecto; & in ip&longs;um intendatur. </s> <s>& omnis <lb/>denominatio vnde cathegoriæ conflatæ &longs;unt, petitur ab actu. </s> <s>His prælibatis confero me nunc ad <lb/>explicationem loci propo&longs;iti. </s> <s>Dico verò Ari&longs;totelem accipere ens quod amplectitur &longs;ub&longs;tantias <lb/>compo&longs;itas & &longs;en&longs;iles; atque illas quidem caducas, quia &longs;int res noti&longs;simæ nobis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>excludi <lb/>& excipi &longs;ub&longs;tantias exortes materiæ, necnon c&ecedil;lum, quæ adhuc egent per&longs;picuis demon&longs;tratio­<lb/>nibus, vt ip&longs;orum e&longs;&longs;entiæ ab humana mente comprehendantur. </s> <s>Deinde ens non &longs;anè diuidí <lb/>per parteis, id quod interpretes faciunt, &longs;ed per modos & differentias; v&longs;que adeò vt etiam &longs;i nil <lb/>aliud e&longs;&longs;et in vniuer&longs;o, quàm Socrates, tamen partiri liceret ens, per eo&longs;dem modos, & dicere ens <lb/>aut actu, aut pote&longs;tate exi&longs;tere: quod quidem e&longs;&longs;et in prædicamento & e&longs;&longs;et compo&longs;itum, quod <lb/>tamen non &longs;uccederet, &longs;i di&longs;tinguere velimus ens in parteis quæ per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;terent. </s> <s>Rur&longs;us illo <lb/>accepto quod e&longs;t actu, à quo pendet omnis ratio di&longs;tinctionis, obiri di&longs;tributionem in decem pr&ecedil;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1012"></arrow.to.target><lb/>dicamenta, tanquam in ea qu&ecedil; &longs;int ad vnum, non autem vniuoca. </s> <s>Actus autem & pote&longs;tas erunt <lb/>eius principia quod ita e&longs;t, & à cuiu&longs;que prædicamenti latere, non &longs;ecus àc à generum latere &longs;uæ <lb/>cuiu&longs;que differentiæ ponentur. </s> <s>Sed hoc intere&longs;t quòd differentiæ &longs;unt &longs;igillatim cuiu&longs;que gene­<lb/>ris, cùm omne genus, &longs;iue &longs;upremum, &longs;iue &longs;ub altero genere contineatur, quatenus genus per <lb/>oppo&longs;itas differentias &longs;ecetur: actus autem & pote&longs;tas pertinere per &longs;e &longs;olum ad &longs;umma genera <lb/>videantur; tùm etiam quòd differentiæ &longs;unt natura priores partibus generis; actus verò & pote­<lb/>&longs;tas, &longs;i &longs;umantur vt parteis entis, &longs;unt priores natura partibus prædicamentorum; &longs;ed &longs;i fuerint <lb/>modi, &longs;unt natura quidem po&longs;teriores, priores autem ratione duntaxat, cùm &longs;eparari po&longs;sint, <lb/>velut in differentia eo modo quem libro &longs;uperiore tradidimus. </s> <s>Ex quo efficitur, vt vniuocatio­<lb/>ne, & rationis communione carentia, &longs;ingula quidem &longs;int cuiu&longs;que prædicamenti &longs;eor&longs;um, nec <lb/>eadem fit quanti pote&longs;tas & &longs;ub&longs;tantiæ, nec ob id &longs;ubeant illa diui&longs;ionum pr&ecedil;cepta quæ &longs;uperius <lb/>ex 1. de par. </s> <s>allata fuerunt: erant enim propria vniuocorum. </s> <s>Hac ergo ratione, &longs;i hic locus ex­<lb/>plicetur, nulla nos opprimit difficultas, neque in a&longs;&longs;equenda veritate &longs;ententiæ, neque in &longs;tructu­<lb/>ra verborum, neque &longs;æpius confugiendum erit ad emendationes <expan abbr="cõtextuum">contextuum</expan>, quod aliqui <expan abbr="faciũt">faciunt</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg1012"></arrow.to.target><lb/>dicamenta, tanquam in ea qu&ecedil; &longs;int ad vnum, non autem vniuoca. </s> <s>Actus autem & pote&longs;tas erunt <lb/>eius principia quod ita e&longs;t, & à cuiu&longs;que prædicamenti latere, non &longs;ecus àc à generum latere &longs;uæ <lb/>cuiu&longs;que differentiæ ponentur. </s> <s>Sed hoc intere&longs;t quòd differentiæ &longs;unt &longs;igillatim cuiu&longs;que gene­<lb/>ris, cùm omne genus, &longs;iue &longs;upremum, &longs;iue &longs;ub altero genere contineatur, quatenus genus per <lb/>oppo&longs;itas differentias &longs;ecetur: actus autem & pote&longs;tas pertinere per &longs;e &longs;olum ad &longs;umma genera <lb/>videantur; tùm etiam quòd differentiæ &longs;unt natura priores partibus generis; actus verò & pote­<lb/>&longs;tas, &longs;i &longs;umantur vt parteis entis, &longs;unt priores natura partibus prædicamentorum; &longs;ed &longs;i fuerint <lb/>modi, &longs;unt natura quidem po&longs;teriores, priores autem ratione duntaxat, cùm &longs;eparari po&longs;sint, <lb/>velut in differentia eo modo quem libro &longs;uperiore tradidimus. </s> <s>Ex quo efficitur, vt vniuocatio­<lb/>ne, & rationis communione carentia, &longs;ingula quidem &longs;int cuiu&longs;que prædicamenti &longs;eor&longs;um, nec <lb/>eadem fit quanti pote&longs;tas & &longs;ub&longs;tantiæ, nec ob id &longs;ubeant illa diui&longs;ionum pr&ecedil;cepta quæ &longs;uperius <lb/>ex 1. de par. </s> <s>allata fuerunt: erant enim propria vniuocorum. </s> <s>Hac ergo ratione, &longs;i hic locus ex­<lb/>plicetur, nulla nos opprimit difficultas, neque in a&longs;&longs;equenda veritate &longs;ententiæ, neque in &longs;tructu­<lb/>ra verborum, neque &longs;æpius confugiendum erit ad emendationes <expan abbr="cõtextuum">contextuum</expan>, quod aliqui <expan abbr="faciũt">faciunt</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg1013"></arrow.to.target><lb/>Hîc mihi in mentem venit diuer&longs;a illu&longs;trium virorum iudicia de actu accidentis indicare. </s> <s>Cùm <lb/>enim duplex &longs;it actus in materia nempe &longs;ub&longs;tantiæ & accidentis; nanque e&longs;t actu homo, & actu <lb/>album, à Bononien&longs;ibus di&longs;putatum e&longs;t, &longs;it'ne vnus vtriu&longs;que actus, an actus accidentis ab actu <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatus, Achillino opinante hos actus ad propria prædicamenta referri, vt actu al­<lb/>bum, ad qualitatem. </s> <s>Buccaferrea verò accidentis actum negligente, quòd ex actu &longs;ub&longs;tantiæ & <lb/>accidentis vnum per &longs;e fieret. </s> <s>Atqui non &longs;emper è &longs;ub&longs;tantia & accidente fit vnum per &longs;e, &longs;ed non <lb/>rarò per accidens. </s> <s>Neque item &longs;i per &longs;e communius accipiatur, ide&longs;t &longs;ecundum <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quatenus <lb/>&longs;cilicet aptum e&longs;t exi&longs;tere in alio, fit vnum per &longs;e, quandò in&longs;unt multa accidentia præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>vt calor in aqua. </s> <s>Pr&ecedil;tereà facit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> per &longs;e è duobus actibus. </s> <s>Neque dicere pote&longs;t, actum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ &longs;ubire vicem pote&longs;tatis ad accidens; quia &longs;ic accidens e&longs;&longs;et perfectio &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Præterquam <lb/>quòd Ari&longs;toteles partitionem in actum & pote&longs;tatem per &longs;ingula pr&ecedil;dicamenta diducit. </s> <s>Ille verò <lb/>notandus, quòd actum accidentis ab actu &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparet. </s> <s>Idcircò vniu&longs;cuiu&longs;que prædicamen­<lb/>ti proprius quidam actus e&longs;t ponendus; veruntamen actus accidentis ab actu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; di&longs;iun­<lb/>gendus non e&longs;t; nam quòd accidens actu &longs;it, ab actu &longs;ub&longs;tantia impetrauit: ab illo enim pendet | <arrow.to.target n="marg1013"></arrow.to.target><lb/>Hîc mihi in mentem venit diuer&longs;a illu&longs;trium virorum iudicia de actu accidentis indicare. </s> <s>Cùm <lb/>enim duplex &longs;it actus in materia nempe &longs;ub&longs;tantiæ & accidentis; nanque e&longs;t actu homo, & actu <lb/>album, à Bononien&longs;ibus di&longs;putatum e&longs;t, &longs;it'ne vnus vtriu&longs;que actus, an actus accidentis ab actu <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatus, Achillino opinante hos actus ad propria prædicamenta referri, vt actu al­<lb/>bum, ad qualitatem. </s> <s>Buccaferrea verò accidentis actum negligente, quòd ex actu &longs;ub&longs;tantiæ & <lb/>accidentis vnum per &longs;e fieret. </s> <s>Atqui non &longs;emper è &longs;ub&longs;tantia & accidente fit vnum per &longs;e, &longs;ed non <lb/>rarò per accidens. </s> <s>Neque item &longs;i per &longs;e communius accipiatur, ide&longs;t &longs;ecundum <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quatenus <lb/>&longs;cilicet aptum e&longs;t exi&longs;tere in alio, fit vnum per &longs;e, quandò in&longs;unt multa accidentia præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>vt calor in aqua. </s> <s>Pr&ecedil;tereà facit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> per &longs;e è duobus actibus. </s> <s>Neque dicere pote&longs;t, actum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ &longs;ubire vicem pote&longs;tatis ad accidens; quia &longs;ic accidens e&longs;&longs;et perfectio &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Præterquam <lb/>quòd Ari&longs;toteles partitionem in actum & pote&longs;tatem per &longs;ingula pr&ecedil;dicamenta diducit. </s> <s>Ille verò <lb/>notandus, quòd actum accidentis ab actu &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparet. </s> <s>Idcircò vniu&longs;cuiu&longs;que prædicamen­<lb/>ti proprius quidam actus e&longs;t ponendus; veruntamen actus accidentis ab actu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; di&longs;iun­<lb/>gendus non e&longs;t; nam quòd accidens actu &longs;it, ab actu &longs;ub&longs;tantia impetrauit: ab illo enim pendet |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Percen&longs;entur reliqua motus elementa, & aliqua etiam ad&longs;cribuntur de ratione qua colligitur <lb/>definitio motus. </s> <s>Cap. </s> <s>II<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Percen&longs;entur reliqua motus elementa, & aliqua etiam ad&longs;cribuntur de ratione qua colligitur <lb/>definitio motus. </s> <s>Cap. </s> <s>II<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>IN motu quoque duo &longs;pectantur; primum quidem illud e&longs;t; nanque motus ip&longs;e per &longs;e non <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tit, &longs;ed e&longs;t in altero, aut alterius. </s> <s>e&longs;t enim quiddam quod mouetur, vt Socrates & <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan>, <lb/>& omnino &longs;ub&longs;tantia, quòd ab hac nullum aliud genus eorum quæ &longs;unt, ab&longs;trahi pote&longs;t. </s> <s>Sed <lb/>prætereà dum Socrates mouetur, aliqua forma priuatur quam habet, & accipit aliam qua caret; <lb/>&longs;iquidem talis &longs;it prima notio motus, vnde generaliter exprimi con&longs;ueuit à Græcis eo nomine <lb/>quod &longs;ignificat aliud po&longs;t aliud; <foreign lang="greek">metaboliw\</foreign>, ip&longs;i dicunt; quandoquidem pote&longs;t mutari Socra­<lb/>tes, quòd amittat eam formam quam habet ad e&longs;&longs;entiam pertinentem, & tran&longs;eat in cadauer, <lb/>aut vt amittat nigredinem, & fiat albus. </s> <s>Ad quod igitur prædicamentum eæ formæ referuntur <lb/>&longs;ecundum quas ip&longs;e mutabitur, in illo quoque pr&ecedil;dicamento collocabitur motus. </s> <s>Ita vt in qua­<lb/>libet mutatione præ&longs;tò &longs;int duo &longs;ubiecta, primum quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia &longs;iue compo&longs;ita, &longs;iue etiam <lb/> | <s>IN motu quoque duo &longs;pectantur; primum quidem illud e&longs;t; nanque motus ip&longs;e per &longs;e non <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tit, &longs;ed e&longs;t in altero, aut alterius. </s> <s>e&longs;t enim quiddam quod mouetur, vt Socrates & <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan>, <lb/>& omnino &longs;ub&longs;tantia, quòd ab hac nullum aliud genus eorum quæ &longs;unt, ab&longs;trahi pote&longs;t. </s> <s>Sed <lb/>prætereà dum Socrates mouetur, aliqua forma priuatur quam habet, & accipit aliam qua caret; <lb/>&longs;iquidem talis &longs;it prima notio motus, vnde generaliter exprimi con&longs;ueuit à Græcis eo nomine <lb/>quod &longs;ignificat aliud po&longs;t aliud; <foreign lang="greek">metabolh\n</foreign>, ip&longs;i dicunt; quandoquidem pote&longs;t mutari Socra­<lb/>tes, quòd amittat eam formam quam habet ad e&longs;&longs;entiam pertinentem, & tran&longs;eat in cadauer, <lb/>aut vt amittat nigredinem, & fiat albus. </s> <s>Ad quod igitur prædicamentum eæ formæ referuntur <lb/>&longs;ecundum quas ip&longs;e mutabitur, in illo quoque pr&ecedil;dicamento collocabitur motus. </s> <s>Ita vt in qua­<lb/>libet mutatione præ&longs;tò &longs;int duo &longs;ubiecta, primum quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia &longs;iue compo&longs;ita, &longs;iue etiam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1015"></arrow.to.target><lb/>&longs;implex; hac enim omnia fundantur; &longs;iue proximè, &longs;iue remotè; & hoc e&longs;t &longs;ubiectum quod ap­<lb/>pellatur, vt quod, & propriè tran&longs;mutatur; alterum videlicet prædicamentum cuius formæ &longs;ibi <lb/>vici&longs;sim in &longs;ub&longs;tantia &longs;uccedunt, quod dicitur. <foreign lang="greek">kaq) o(\</foreign>, ide&longs;t, per quod & &longs;ecundum quod: non <lb/>enim e&longs;t id quod mutari dicimus, verbigratia qualitas; &longs;ed ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia mutatur &longs;ecundum <lb/>qualitatem. </s> <s>Alterum autem, quod &longs;ecundo loco animaduertendum e&longs;t, in eo quod mouetur, <lb/>quod diximus e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>nam præ&longs;efert in motu rationem mobilis, quod item patibile <lb/>nominatur. </s> <s>At verò cùm mobile, tùm patibile &longs;ignificant aliquid à quo moueantur & patiantur. <lb/></s> <s>Ideò quoque in ip&longs;o motu notio continetur habitudinis, quòd fiat motus ab hoc quod habet <lb/>vim mouendi, in hoc quod e&longs;t mobile. </s> <s>Ex quo efficitur, vt non &longs;ine habitudine tradenda &longs;it de­<lb/>finitio motus. </s> <s>Verumenimuerò, &longs;icuti res variæ &longs;unt &longs;ecundum quas fit motus quarum genus <lb/>commune nullum e&longs;t; &longs;ic & variæ &longs;unt &longs;pecies motus quarum commune genus, hoc e&longs;t, prædica­<lb/>tum vniuocum afferri non pote&longs;t: ob id expectanda e&longs;t definitio motus, tanquam eius quod &longs;it <lb/>ad vnum, quemadmodum etiam &longs;unt ad vnum & non vniuoca illa &longs;ecundum quæ fit motus. <lb/></s> <s>Nil enim e&longs;t quod prædicetur vniuocè de pluribus prædicamentis: vtpotè, quòd vbi quippiam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1015"></arrow.to.target><lb/>&longs;implex; hac enim omnia fundantur; &longs;iue proximè, &longs;iue remotè; & hoc e&longs;t &longs;ubiectum quod ap­<lb/>pellatur, vt quod, & propriè tran&longs;mutatur; alterum videlicet prædicamentum cuius formæ &longs;ibi <lb/>vici&longs;sim in &longs;ub&longs;tantia &longs;uccedunt, quod dicitur. <foreign lang="greek">kaq' o(\</foreign>, ide&longs;t, per quod & &longs;ecundum quod: non <lb/>enim e&longs;t id quod mutari dicimus, verbigratia qualitas; &longs;ed ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia mutatur &longs;ecundum <lb/>qualitatem. </s> <s>Alterum autem, quod &longs;ecundo loco animaduertendum e&longs;t, in eo quod mouetur, <lb/>quod diximus e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>nam præ&longs;efert in motu rationem mobilis, quod item patibile <lb/>nominatur. </s> <s>At verò cùm mobile, tùm patibile &longs;ignificant aliquid à quo moueantur & patiantur. <lb/></s> <s>Ideò quoque in ip&longs;o motu notio continetur habitudinis, quòd fiat motus ab hoc quod habet <lb/>vim mouendi, in hoc quod e&longs;t mobile. </s> <s>Ex quo efficitur, vt non &longs;ine habitudine tradenda &longs;it de­<lb/>finitio motus. </s> <s>Verumenimuerò, &longs;icuti res variæ &longs;unt &longs;ecundum quas fit motus quarum genus <lb/>commune nullum e&longs;t; &longs;ic & variæ &longs;unt &longs;pecies motus quarum commune genus, hoc e&longs;t, prædica­<lb/>tum vniuocum afferri non pote&longs;t: ob id expectanda e&longs;t definitio motus, tanquam eius quod &longs;it <lb/>ad vnum, quemadmodum etiam &longs;unt ad vnum & non vniuoca illa &longs;ecundum quæ fit motus. <lb/></s> <s>Nil enim e&longs;t quod prædicetur vniuocè de pluribus prædicamentis: vtpotè, quòd vbi quippiam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1016"></arrow.to.target><lb/>vel primum voce exprimitur, &longs;eu mente concipitur, aut per &longs;e &longs;ub&longs;tans, aut in per &longs;e &longs;ub&longs;tante <lb/>po&longs;itum repræ&longs;entetur, quæ &longs;anè tota natura di&longs;crepant. </s> <s>Sed de his olim dictum e&longs;t &longs;atis. </s> <s>Ad de­<lb/>finitionem redeo. </s> <s>In illa verò mihi &longs;e&longs;e offert quiddam &longs;umma animaduer&longs;ione dignum, tamet&longs;i <lb/>in omnium accidentium definitionem communiter pertinere pote&longs;t. </s> <s>Nam cùm omnium acci­<lb/>dentium definitio plena & omnibus partibus ab&longs;oluta ex demon&longs;tratione exprimatur, <expan abbr="videndũ">videndum</expan> <lb/>e&longs;t etiam, quemadmodum ex ea colligi po&longs;sit definitio motus. </s> <s>In primis autem non videtur id <lb/>in controuer&longs;iam reuocari po&longs;&longs;e, quin in accidentis e&longs;&longs;entia definitione euoluenda demon&longs;tra­<lb/>tionem definitioni præcurrere oporteat; quia notius &longs;it accidens, vt in &longs;ubiecto qua ratione de­<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiicitur, quàm vbi quid per &longs;e con&longs;i&longs;tens & &longs;ub imagine &longs;ub&longs;tantiæ concipitur, <lb/>quod in definitione faciendum e&longs;t. </s> <s>hîc enim quadam &longs;egregatione opus e&longs;t, dum albedo defi­<lb/>nienda concipitur quam, vt hoc album, &longs;en&longs;us obiecit. </s> <s>Ita igitur cùm motus habeatur vt <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/>quia &longs;it in eo quod mouetur, & moueri de &longs;ubiecto quod e&longs;t corpus naturale, &longs;eu &longs;ub&longs;tantia na­<lb/>turalis per cau&longs;&longs;as & principia propria concludi queat, idem iudicium de motu faciendum vide­<lb/>tur. </s> <s>Sed num hic progre&longs;&longs;us ab Ari&longs;totele neglectus e&longs;t? </s> <s>haud profectò, & eo loco <expan abbr="modo&qacute;ue">modoque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1016"></arrow.to.target><lb/>vel primum voce exprimitur, &longs;eu mente concipitur, aut per &longs;e &longs;ub&longs;tans, aut in per &longs;e &longs;ub&longs;tante <lb/>po&longs;itum repræ&longs;entetur, quæ &longs;anè tota natura di&longs;crepant. </s> <s>Sed de his olim dictum e&longs;t &longs;atis. </s> <s>Ad de­<lb/>finitionem redeo. </s> <s>In illa verò mihi &longs;e&longs;e offert quiddam &longs;umma animaduer&longs;ione dignum, tamet&longs;i <lb/>in omnium accidentium definitionem communiter pertinere pote&longs;t. </s> <s>Nam cùm omnium acci­<lb/>dentium definitio plena & omnibus partibus ab&longs;oluta ex demon&longs;tratione exprimatur, <expan abbr="videndũ">videndum</expan> <lb/>e&longs;t etiam, quemadmodum ex ea colligi po&longs;sit definitio motus. </s> <s>In primis autem non videtur id <lb/>in controuer&longs;iam reuocari po&longs;&longs;e, quin in accidentis e&longs;&longs;entia definitione euoluenda demon&longs;tra­<lb/>tionem definitioni præcurrere oporteat; quia notius &longs;it accidens, vt in &longs;ubiecto qua ratione de­<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiicitur, quàm vbi quid per &longs;e con&longs;i&longs;tens & &longs;ub imagine &longs;ub&longs;tantiæ concipitur, <lb/>quod in definitione faciendum e&longs;t. </s> <s>hîc enim quadam &longs;egregatione opus e&longs;t, dum albedo defi­<lb/>nienda concipitur quam, vt hoc album, &longs;en&longs;us obiecit. </s> <s>Ita igitur cùm motus habeatur vt <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/>quia &longs;it in eo quod mouetur, & moueri de &longs;ubiecto quod e&longs;t corpus naturale, &longs;eu &longs;ub&longs;tantia na­<lb/>turalis per cau&longs;&longs;as & principia propria concludi queat, idem iudicium de motu faciendum vide­<lb/>tur. </s> <s>Sed num hic progre&longs;&longs;us ab Ari&longs;totele neglectus e&longs;t? </s> <s>haud profectò, & eo loco <expan abbr="modo&qacute;ue">modoque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1017"></arrow.to.target><lb/>v&longs;urpatus e&longs;t, vt ex illo quod demon&longs;tratio repr&ecedil;&longs;entat, id intelligendum fit quod per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <lb/>explicatur. </s> <s>Nam 3. Phy&longs;. T. 7. ita confirmauit Ari&longs;toteles e&longs;&longs;e motum, id quod definitio ip&longs;a pro­<lb/>ponit, quia quod mouetur, ita &longs;e habeat: hoc verò aliud certè non e&longs;t, quàm ex demon&longs;tratione <lb/>colligere definitionem, vt ex eo quod notius &longs;it. </s> <s>Quamobrem primo loco &longs;tatuetur &longs;ubiectum <lb/>de quo moueri pr&ecedil;dicatur; accipio verò nunc &longs;ub&longs;tantiam mobilem, quæ &longs;en&longs;ilis e&longs;t & per &longs;e exi­<lb/>&longs;tit & partibilis, indiuiduam omitto & eam quæ quomodocunque e&longs;t in alio. </s> <s>quo pacto etiam <lb/>fecit Ari&longs;toteles 6. Phy&longs;. & quod e&longs;t moueri, tanquam actum &longs;umo, vt & hic motus per actu &longs;um­<lb/>ptus e&longs;t, in quo maximè differt ab eo mobili quod e&longs;t ratio &longs;ubiecti phy&longs;ici. </s> <s>Nam mobile quod <lb/>&longs;ignificat facultatem, demon&longs;trari non pote&longs;t, cùm ex illo & mobili fiat vnum per &longs;e & incom­<lb/>plexum, & facultas, vt alio loco docebimus, non differat à &longs;ub&longs;tantia; & idem valeat mobile àc <lb/>naturale quod e&longs;t habens naturam quæ e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s> <s>Et cùm mobile &longs;ignificet pote&longs;tatem <lb/>quæ &longs;uaptè natura re&longs;picit oppo&longs;ita; hic verò e&longs;t quies, ita vt quod &longs;impliciter & quatenus ip­<lb/>&longs;um de &longs;ub&longs;tantia mobili demon&longs;trari conueniat, &longs;it coniunctum, moueri nimirum & quie&longs;cere: <lb/>accipio moueri &longs;eor&longs;um, tanquam notius nobis non ne&longs;cius demon&longs;trationem non minus re&longs;pi­<lb/>cere nota nobis quàm nota natura, ex cuius ab&longs;entia, & proximè ex ab&longs;entia cau&longs;&longs;arum motus, | <arrow.to.target n="marg1017"></arrow.to.target><lb/>v&longs;urpatus e&longs;t, vt ex illo quod demon&longs;tratio repr&ecedil;&longs;entat, id intelligendum fit quod per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <lb/>explicatur. </s> <s>Nam 3. Phy&longs;. T. 7. ita confirmauit Ari&longs;toteles e&longs;&longs;e motum, id quod definitio ip&longs;a pro­<lb/>ponit, quia quod mouetur, ita &longs;e habeat: hoc verò aliud certè non e&longs;t, quàm ex demon&longs;tratione <lb/>colligere definitionem, vt ex eo quod notius &longs;it. </s> <s>Quamobrem primo loco &longs;tatuetur &longs;ubiectum <lb/>de quo moueri pr&ecedil;dicatur; accipio verò nunc &longs;ub&longs;tantiam mobilem, quæ &longs;en&longs;ilis e&longs;t & per &longs;e exi­<lb/>&longs;tit & partibilis, indiuiduam omitto & eam quæ quomodocunque e&longs;t in alio. </s> <s>quo pacto etiam <lb/>fecit Ari&longs;toteles 6. Phy&longs;. & quod e&longs;t moueri, tanquam actum &longs;umo, vt & hic motus per actu &longs;um­<lb/>ptus e&longs;t, in quo maximè differt ab eo mobili quod e&longs;t ratio &longs;ubiecti phy&longs;ici. </s> <s>Nam mobile quod <lb/>&longs;ignificat facultatem, demon&longs;trari non pote&longs;t, cùm ex illo & mobili fiat vnum per &longs;e & incom­<lb/>plexum, & facultas, vt alio loco docebimus, non differat à &longs;ub&longs;tantia; & idem valeat mobile àc <lb/>naturale quod e&longs;t habens naturam quæ e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s> <s>Et cùm mobile &longs;ignificet pote&longs;tatem <lb/>quæ &longs;uaptè natura re&longs;picit oppo&longs;ita; hic verò e&longs;t quies, ita vt quod &longs;impliciter & quatenus ip­<lb/>&longs;um de &longs;ub&longs;tantia mobili demon&longs;trari conueniat, &longs;it coniunctum, moueri nimirum & quie&longs;cere: <lb/>accipio moueri &longs;eor&longs;um, tanquam notius nobis non ne&longs;cius demon&longs;trationem non minus re&longs;pi­<lb/>cere nota nobis quàm nota natura, ex cuius ab&longs;entia, & proximè ex ab&longs;entia cau&longs;&longs;arum motus, |
| <pb pagenum="130"/>note&longs;cet e&longs;&longs;e quietem, & colligi facillimè poterit quid &longs;it etiam quies. </s> <s>Nanque et&longs;i vnum e&longs;t op­<lb/> | <pb pagenum="130"/>note&longs;cet e&longs;&longs;e quietem, & colligi facillimè poterit quid &longs;it etiam quies. </s> <s>Nanque et&longs;i vnum e&longs;t op­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1019"></arrow.to.target><lb/>Nanque vniuer&longs;itas e&longs;t qualitas quædam, vt apparet ex capite de &longs;ub&longs;tantia, nimirum habilitas <lb/>ad id, vt in pluribus in&longs;it. </s> <s>& æternum illud e&longs;t quod tempore non circun&longs;cribitur, quatenus hu­<lb/>iu&longs;modi, vt te docuit Ari&longs;toteles in extremo 4. Phy&longs;. Quòd autem dicitur mobile idem valere àc <lb/>naturale, ide&longs;t, quod in &longs;eip&longs;o habet principia motus non demon&longs;trabitur, &longs;ed &longs;tabit à principiis. <lb/></s> <s>Illud igitur &longs;it huius demon&longs;trationis &longs;tratum, quod facultatem continet & rationem formalem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1019"></arrow.to.target><lb/>Nanque vniuer&longs;itas e&longs;t qualitas quædam, vt apparet ex capite de &longs;ub&longs;tantia, nimirum habilitas <lb/>ad id, vt in pluribus in&longs;it. </s> <s>& æternum illud e&longs;t quod tempore non circun&longs;cribitur, quatenus hu­<lb/>iu&longs;modi, vt te docuit Ari&longs;toteles in extremo 4. Phy&longs;. Quòd autem dicitur mobile idem valere àc <lb/>naturale, ide&longs;t, quod in &longs;eip&longs;o habet principia motus non demon&longs;trabitur, &longs;ed &longs;tabit à principiis. <lb/></s> <s>Illud igitur &longs;it huius demon&longs;trationis &longs;tratum, quod facultatem continet & rationem formalem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1020"></arrow.to.target><lb/>no&longs;tri &longs;ubiecti; de illo prædicetur moueri cuius cau&longs;&longs;as indagare volumus & definitione com­<lb/>plecti quæ &longs;ola po&longs;itura differat à demon&longs;tratione. </s> <s>Et illud inquiratur. </s> <s>Cur talis &longs;ub&longs;tantia mo­<lb/>uetur, neque &longs;anè omni genere motus; quia non fortuitò, neque etiam violento; &longs;unt enim vtri­<lb/>que motus per accidens; ea verò re&longs;puit methodus; non animali; quia proprius e&longs;&longs;et cuiu&longs;dam <lb/>partis, nec vniuer&longs;as &longs;ub&longs;tantias mobiles amplecteretur, neque ine&longs;&longs;et, quatenus ip&longs;um; non item <lb/>artificio&longs;o; tractamus enim &longs;cientiam qua rerum naturæ explorantur, non quoad &longs;ubiiciuntur <lb/>no&longs;træ voluntati: &longs;ed quoad mouetur ex natura &longs;ua, quod eius proprium e&longs;t; quippe quòd per­<lb/>tineat ad vniuer&longs;as &longs;ub&longs;tantias naturales, cuius ab&longs;entia quies e&longs;t: <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>non modo vniuer­<lb/>&longs;as &longs;ub&longs;tantias naturales peruagatur, verùm in nullum aliud &longs;ub&longs;tantiæ, corporisúe genus perti­<lb/>net. </s> <s>Nam quicquid tali motu agitur, id aut e&longs;t &longs;ub&longs;tantia naturalis, aut con&longs;tat è &longs;ub&longs;tantia natu­<lb/>rali, vt animal & &longs;camnum. </s> <s>Nec quicquam e&longs;t quod in &longs;eip&longs;o naturam contineat, quin protinus <lb/>moueatur, aut quie&longs;cat, & certas quietis <expan abbr="motus&qacute;">motusque</expan>. </s> <s>&longs;ui cau&longs;&longs;as habeat. </s> <s>Proinde & per &longs;e, & qua­<lb/>tenus ip&longs;um, ine&longs;t motus in eo genere &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Cur mouetur, inquam, talis &longs;ub&longs;tantia? </s> <s>An <lb/>quòd, cùm &longs;it in potentia ad aliquam formam (e&longs;t verò in potentia, quòd cùm &longs;it id quod moue­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1020"></arrow.to.target><lb/>no&longs;tri &longs;ubiecti; de illo prædicetur moueri cuius cau&longs;&longs;as indagare volumus & definitione com­<lb/>plecti quæ &longs;ola po&longs;itura differat à demon&longs;tratione. </s> <s>Et illud inquiratur. </s> <s>Cur talis &longs;ub&longs;tantia mo­<lb/>uetur, neque &longs;anè omni genere motus; quia non fortuitò, neque etiam violento; &longs;unt enim vtri­<lb/>que motus per accidens; ea verò re&longs;puit methodus; non animali; quia proprius e&longs;&longs;et cuiu&longs;dam <lb/>partis, nec vniuer&longs;as &longs;ub&longs;tantias mobiles amplecteretur, neque ine&longs;&longs;et, quatenus ip&longs;um; non item <lb/>artificio&longs;o; tractamus enim &longs;cientiam qua rerum naturæ explorantur, non quoad &longs;ubiiciuntur <lb/>no&longs;træ voluntati: &longs;ed quoad mouetur ex natura &longs;ua, quod eius proprium e&longs;t; quippe quòd per­<lb/>tineat ad vniuer&longs;as &longs;ub&longs;tantias naturales, cuius ab&longs;entia quies e&longs;t: <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>non modo vniuer­<lb/>&longs;as &longs;ub&longs;tantias naturales peruagatur, verùm in nullum aliud &longs;ub&longs;tantiæ, corporisúe genus perti­<lb/>net. </s> <s>Nam quicquid tali motu agitur, id aut e&longs;t &longs;ub&longs;tantia naturalis, aut con&longs;tat è &longs;ub&longs;tantia natu­<lb/>rali, vt animal & &longs;camnum. </s> <s>Nec quicquam e&longs;t quod in &longs;eip&longs;o naturam contineat, quin protinus <lb/>moueatur, aut quie&longs;cat, & certas quietis <expan abbr="motus&qacute;">motusque</expan>. </s> <s>&longs;ui cau&longs;&longs;as habeat. </s> <s>Proinde & per &longs;e, & qua­<lb/>tenus ip&longs;um, ine&longs;t motus in eo genere &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Cur mouetur, inquam, talis &longs;ub&longs;tantia? </s> <s>An <lb/>quòd, cùm &longs;it in potentia ad aliquam formam (e&longs;t verò in potentia, quòd cùm &longs;it id quod moue­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1021"></arrow.to.target><lb/>tur, &longs;eu quod moueri pote&longs;t motu naturali, certo quodam genere præfinitum, atque <expan abbr="cõclu&longs;um">conclu&longs;um</expan>, <lb/>habet etiam certam pote&longs;tatem ad certas formas quæ &longs;cilicet in eo genere &longs;int oppo&longs;itæ) exerceat <lb/>eam pote&longs;tatem quam habet ad talem formam. </s> <s>Quocirca &longs;ubiectum duas partes amplectetur, <lb/>vnam generalem, qua moueri quidem pote&longs;t; &longs;ed remotam admodum & propè infinitam; alte­<lb/>ram &longs;pecialem, per quam &longs;ubcerto genere comprehenditur quod, cùm primo illi &longs;ubiecto acce­<lb/>dat, & qua&longs;i informet ip&longs;um, ac determinet; non &longs;ubiectum &longs;impliciter, & vt quod &longs;ed <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <lb/>quod appellatur. </s> <s>mox cau&longs;&longs;a &longs;uccedit quæ primùm excipit prædicatum, & &longs;ui præ&longs;entia ponit in <lb/>&longs;ubiecto quod inquit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am huius huic. </s> <s>Quocirca &longs;ic omnis ratio con&longs;trui <lb/> | <arrow.to.target n="marg1021"></arrow.to.target><lb/>tur, &longs;eu quod moueri pote&longs;t motu naturali, certo quodam genere præfinitum, atque <expan abbr="cõclu&longs;um">conclu&longs;um</expan>, <lb/>habet etiam certam pote&longs;tatem ad certas formas quæ &longs;cilicet in eo genere &longs;int oppo&longs;itæ) exerceat <lb/>eam pote&longs;tatem quam habet ad talem formam. </s> <s>Quocirca &longs;ubiectum duas partes amplectetur, <lb/>vnam generalem, qua moueri quidem pote&longs;t; &longs;ed remotam admodum & propè infinitam; alte­<lb/>ram &longs;pecialem, per quam &longs;ubcerto genere comprehenditur quod, cùm primo illi &longs;ubiecto acce­<lb/>dat, & qua&longs;i informet ip&longs;um, ac determinet; non &longs;ubiectum &longs;impliciter, & vt quod &longs;ed <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <lb/>quod appellatur. </s> <s>mox cau&longs;&longs;a &longs;uccedit quæ primùm excipit prædicatum, & &longs;ui præ&longs;entia ponit in <lb/>&longs;ubiecto quod inquit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am huius huic. </s> <s>Quocirca &longs;ic omnis ratio con&longs;trui <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1022"></arrow.to.target><lb/>poterit. </s> <s>Omnis &longs;ub&longs;tantia naturalis exercet eam pote&longs;tatem quam habet ad certam <expan abbr="formã">formam</expan> quæ <lb/>&longs;ub certo genere continetur. </s> <s>At omne id quod exercet eam pote&longs;tatem (exercere autem &longs;ignifi­<lb/>catur ea voce <foreign lang="greek">go^_e)nezgei_n</foreign>, ide&longs;t agere & fungi & e&longs;&longs;e in officio) ad certam formam, mouetur. <lb/></s> <s>Omnis igitur &longs;ub&longs;tantia naturalis mouetur. </s> <s>nec quidem ita mouetur, vt nunc moueatur, &longs;ed &longs;i­<lb/>ne vlla præfinitione loci, aut temporis; hoc autem omni &longs;ub&longs;tanti&ecedil; naturali conuenit, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> per­<lb/>petuò. </s> <s>Verùm quamuis omnis &longs;ub&longs;tantia naturalis de pote&longs;tate traducatur, aut traduci po&longs;sit <lb/> | <arrow.to.target n="marg1022"></arrow.to.target><lb/>poterit. </s> <s>Omnis &longs;ub&longs;tantia naturalis exercet eam pote&longs;tatem quam habet ad certam <expan abbr="formã">formam</expan> quæ <lb/>&longs;ub certo genere continetur. </s> <s>At omne id quod exercet eam pote&longs;tatem (exercere autem &longs;ignifi­<lb/>catur ea voce <foreign lang="greek">tou_ e)nergei_n</foreign>, ide&longs;t agere & fungi & e&longs;&longs;e in officio) ad certam formam, mouetur. <lb/></s> <s>Omnis igitur &longs;ub&longs;tantia naturalis mouetur. </s> <s>nec quidem ita mouetur, vt nunc moueatur, &longs;ed &longs;i­<lb/>ne vlla præfinitione loci, aut temporis; hoc autem omni &longs;ub&longs;tanti&ecedil; naturali conuenit, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> per­<lb/>petuò. </s> <s>Verùm quamuis omnis &longs;ub&longs;tantia naturalis de pote&longs;tate traducatur, aut traduci po&longs;sit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1023"></arrow.to.target><lb/>ad actum, ob <expan abbr="eam&qacute;ue">eamque</expan> rem moueatur; non tamen hæc ratio continet ab&longs;olutam cau&longs;&longs;am motus; <lb/><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>& eius ab&longs;oluta cau&longs;&longs;a petenda e&longs;t, iubente Ari&longs;totele, ex aliis rationibus. </s> <s>Itaque hîc ego <lb/>illud addendum prætereà puto, efficiens, quod cùm &longs;it actu, vim habeat traducendi de pote&longs;tate <lb/>ad actum &longs;ub&longs;tantiam naturalem quam ponimus e&longs;&longs;e pote&longs;tate finem qu&ecedil; e&longs;t con&longs;ecutio & ade­<lb/>ptio illius actus ad quem e&longs;t pote&longs;tate; hic enim terminus e&longs;t continuati motus & non impediti <lb/>qui, cùm præ&longs;tò e&longs;t, nihil vltrà agit efficiens; neque naturalis &longs;ub&longs;tantia mouetur. </s> <s>Sed illò cùm <lb/>venerit quo tendebat, omnino quie&longs;cit. </s> <s>Idcircò tum &longs;ub&longs;tantia mouetur, cum ab efficiente tra­<lb/>ducitur de &longs;ua natiua pote&longs;tate ad illum actum quo pote&longs;tas ip&longs;a dirigitur. </s> <s>Hæc verò omnia &longs;en­<lb/>&longs;u & inductione per&longs;picua &longs;unt, vt nihil, aut ad &longs;ummam admonitio qu&ecedil;dam ad ea per&longs;uadenda <lb/>requiratur; nec vllum genus in&longs;trumenti quod afferat vim menti no&longs;træ, de&longs;ideretur ad confir­<lb/>mationem huiu&longs;modi propo&longs;itionum, vt etiam patet ex Ari&longs;toteleo contextu. </s> <s>Etenim certum <lb/>e&longs;&longs;e genus &longs;ecundum quod fit motus, ide&longs;t, commutatio formarum oppo&longs;itarum 1. Phy&longs;. ab Ari­<lb/>&longs;totele &longs;ola inductione confirmatum e&longs;t. </s> <s>Moueri quoque, nil aliud e&longs;&longs;e, quàm &longs;ic agere, & exer­<lb/>cere facultatem quam habet in eo genere, nullius alterius in&longs;trumenti, quàm inductionis auxilio | <arrow.to.target n="marg1023"></arrow.to.target><lb/>ad actum, ob <expan abbr="eam&qacute;ue">eamque</expan> rem moueatur; non tamen hæc ratio continet ab&longs;olutam cau&longs;&longs;am motus; <lb/><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>& eius ab&longs;oluta cau&longs;&longs;a petenda e&longs;t, iubente Ari&longs;totele, ex aliis rationibus. </s> <s>Itaque hîc ego <lb/>illud addendum prætereà puto, efficiens, quod cùm &longs;it actu, vim habeat traducendi de pote&longs;tate <lb/>ad actum &longs;ub&longs;tantiam naturalem quam ponimus e&longs;&longs;e pote&longs;tate finem qu&ecedil; e&longs;t con&longs;ecutio & ade­<lb/>ptio illius actus ad quem e&longs;t pote&longs;tate; hic enim terminus e&longs;t continuati motus & non impediti <lb/>qui, cùm præ&longs;tò e&longs;t, nihil vltrà agit efficiens; neque naturalis &longs;ub&longs;tantia mouetur. </s> <s>Sed illò cùm <lb/>venerit quo tendebat, omnino quie&longs;cit. </s> <s>Idcircò tum &longs;ub&longs;tantia mouetur, cum ab efficiente tra­<lb/>ducitur de &longs;ua natiua pote&longs;tate ad illum actum quo pote&longs;tas ip&longs;a dirigitur. </s> <s>Hæc verò omnia &longs;en­<lb/>&longs;u & inductione per&longs;picua &longs;unt, vt nihil, aut ad &longs;ummam admonitio qu&ecedil;dam ad ea per&longs;uadenda <lb/>requiratur; nec vllum genus in&longs;trumenti quod afferat vim menti no&longs;træ, de&longs;ideretur ad confir­<lb/>mationem huiu&longs;modi propo&longs;itionum, vt etiam patet ex Ari&longs;toteleo contextu. </s> <s>Etenim certum <lb/>e&longs;&longs;e genus &longs;ecundum quod fit motus, ide&longs;t, commutatio formarum oppo&longs;itarum 1. Phy&longs;. ab Ari­<lb/>&longs;totele &longs;ola inductione confirmatum e&longs;t. </s> <s>Moueri quoque, nil aliud e&longs;&longs;e, quàm &longs;ic agere, & exer­<lb/>cere facultatem quam habet in eo genere, nullius alterius in&longs;trumenti, quàm inductionis auxilio |
| <pb pagenum="131"/> | <pb pagenum="131"/> |
| <arrow.to.target n="marg1024"></arrow.to.target><lb/>Phy&longs;icorum 3. con&longs;titutum. </s> <s>Ea quoque naturali philo&longs;opho partim &longs;ic comperta &longs;unt, vt pa­<lb/>làm accipiat, ac &longs;ibi gratis dari velit, partim con&longs;tituta, &longs;cilicet, Efficiens actu e&longs;&longs;e & actu conti­<lb/>nere, &longs;eu nobiliore modo effectum, aut formam, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cæteris communicare, illud actu efficien­<lb/>do, vt &longs;it quod e&longs;&longs;e pote&longs;t: <expan abbr="finis&qacute;">finisque</expan>. </s> <s>cuiu&longs;dam gratia efficiens omne efficere, <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. </s> <s>omnem na­<lb/>turalem gratia cuiu&longs;piam finis e&longs;&longs;e. </s> <s>Vnde na&longs;citur, vt &longs;i nullum rationis cogentis genus adhibea­<lb/>tur confirmationi talium propo&longs;itionum, aut etiam &longs;i ex ante o&longs;ten&longs;is efficiantur; <expan abbr="eæ&qacute;ue">eæque</expan> cau&longs;&longs;as <lb/>vniuer&longs;as motus amplectantur, pror&longs;us medio vacent; quia nimirum notæ &longs;int nobis <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>. <lb/></s> <s>natura priores, & &longs;int aptæ demon&longs;trationi quam in præ&longs;entia venamur; tamet&longs;i propter <expan abbr="motuũ">motuum</expan> <lb/>varietatem in &longs;uas parteis hæc demon&longs;tratio re&longs;oluenda e&longs;t, & cuique &longs;eor&longs;um aptanda. </s> <s>Nos au­<lb/>tem nihilominus præ&longs;enti progre&longs;&longs;u contenti &longs;imus. </s> <s>nam quicquid reliquum e&longs;t, ex iis &longs;upplebi­<lb/>tur quæ mox in explicanda motus definitione &longs;ubiungemus. </s> <s>Hac igitur demon&longs;tratione po&longs;ita <lb/> | <arrow.to.target n="marg1024"></arrow.to.target><lb/>Phy&longs;icorum 3. con&longs;titutum. </s> <s>Ea quoque naturali philo&longs;opho partim &longs;ic comperta &longs;unt, vt pa­<lb/>làm accipiat, ac &longs;ibi gratis dari velit, partim con&longs;tituta, &longs;cilicet, Efficiens actu e&longs;&longs;e & actu conti­<lb/>nere, &longs;eu nobiliore modo effectum, aut formam, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cæteris communicare, illud actu efficien­<lb/>do, vt &longs;it quod e&longs;&longs;e pote&longs;t: <expan abbr="finis&qacute;">finisque</expan>. </s> <s>cuiu&longs;dam gratia efficiens omne efficere, <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. </s> <s>omnem na­<lb/>turalem gratia cuiu&longs;piam finis e&longs;&longs;e. </s> <s>Vnde na&longs;citur, vt &longs;i nullum rationis cogentis genus adhibea­<lb/>tur confirmationi talium propo&longs;itionum, aut etiam &longs;i ex ante o&longs;ten&longs;is efficiantur; <expan abbr="eæ&qacute;ue">eæque</expan> cau&longs;&longs;as <lb/>vniuer&longs;as motus amplectantur, pror&longs;us medio vacent; quia nimirum notæ &longs;int nobis <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>. <lb/></s> <s>natura priores, & &longs;int aptæ demon&longs;trationi quam in præ&longs;entia venamur; tamet&longs;i propter <expan abbr="motuũ">motuum</expan> <lb/>varietatem in &longs;uas parteis hæc demon&longs;tratio re&longs;oluenda e&longs;t, & cuique &longs;eor&longs;um aptanda. </s> <s>Nos au­<lb/>tem nihilominus præ&longs;enti progre&longs;&longs;u contenti &longs;imus. </s> <s>nam quicquid reliquum e&longs;t, ex iis &longs;upplebi­<lb/>tur quæ mox in explicanda motus definitione &longs;ubiungemus. </s> <s>Hac igitur demon&longs;tratione po&longs;ita <lb/> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Latiore quadam &longs;pecie definitio motus explanatur. </s> <s>Cap. </s> <s>III<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Latiore quadam &longs;pecie definitio motus explanatur. </s> <s>Cap. </s> <s>III<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CVM igitur motus &longs;it affectio quædam quæ latè patet, & complura prædicamenta peruaga­<lb/>tur quibus nihil commune vninocum e&longs;t, neque ip&longs;e item communi vniuoco &longs;ubiicietur. <lb/></s> <s>Ergo &longs;icut ille qui cogniturus e&longs;t ens, &longs;ub&longs;tantiam, quantum & quale no&longs;cat oportet; &longs;ic ei qui <lb/>cogniturus e&longs;t motum, nece&longs;&longs;e e&longs;t norit &longs;pecies eius; & communem illius notionem quæ tamen <lb/>vniuoca non e&longs;t, re&longs;oluat in proprias &longs;ingulorum motuum definitiones. </s> <s>Et quanquam motus na­<lb/>turalis qui e&longs;t no&longs;tri in&longs;tituti &longs;pecies & modi plures &longs;unt; e&longs;t enim motus &longs;ecundum <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, <lb/>quantum, quale, & locum, & qui ad locum e&longs;t, vel in orbem fit, vel e&longs;t rectus; atque hic &longs;implex, <lb/>aut mixtus. </s> <s>cùm ille qui e&longs;t ad locum &longs;it prior & notior omnibus aliis, & &longs;implex compo&longs;ito: is <lb/>qui ad locum e&longs;t & &longs;implex in hac methodo præponetur. </s> <s>Quia verò e&longs;t vel motus in orbem, qui <lb/>conuer&longs;io propriè vocatur, vel recta fit; quanuis <expan abbr="cõuer&longs;io">conuer&longs;io</expan> prior &longs;it ab&longs;olutè c&ecedil;teris motibus, quòd <lb/>dubium, ide&longs;t, & longo &longs;ermone <expan abbr="demon&longs;trandũ">demon&longs;trandum</expan>, <expan abbr="maximè&qacute;">maximèque</expan>. </s> <s>di&longs;tat à nobis in hac methodo in qua <lb/>poti&longs;simum con&longs;ulitur ordini doctrin&ecedil;, & pr&ecedil;cipitur, vt à notis nobis in&longs;titutio petatur; de motu <lb/> | <s>CVM igitur motus &longs;it affectio quædam quæ latè patet, & complura prædicamenta peruaga­<lb/>tur quibus nihil commune vniuocum e&longs;t, neque ip&longs;e item communi vniuoco &longs;ubiicietur. <lb/></s> <s>Ergo &longs;icut ille qui cogniturus e&longs;t ens, &longs;ub&longs;tantiam, quantum & quale no&longs;cat oportet; &longs;ic ei qui <lb/>cogniturus e&longs;t motum, nece&longs;&longs;e e&longs;t norit &longs;pecies eius; & communem illius notionem quæ tamen <lb/>vniuoca non e&longs;t, re&longs;oluat in proprias &longs;ingulorum motuum definitiones. </s> <s>Et quanquam motus na­<lb/>turalis qui e&longs;t no&longs;tri in&longs;tituti &longs;pecies & modi plures &longs;unt; e&longs;t enim motus &longs;ecundum <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, <lb/>quantum, quale, & locum, & qui ad locum e&longs;t, vel in orbem fit, vel e&longs;t rectus; atque hic &longs;implex, <lb/>aut mixtus. </s> <s>cùm ille qui e&longs;t ad locum &longs;it prior & notior omnibus aliis, & &longs;implex compo&longs;ito: is <lb/>qui ad locum e&longs;t & &longs;implex in hac methodo præponetur. </s> <s>Quia verò e&longs;t vel motus in orbem, qui <lb/>conuer&longs;io propriè vocatur, vel recta fit; quanuis <expan abbr="cõuer&longs;io">conuer&longs;io</expan> prior &longs;it ab&longs;olutè c&ecedil;teris motibus, quòd <lb/>dubium, ide&longs;t, & longo &longs;ermone <expan abbr="demon&longs;trandũ">demon&longs;trandum</expan>, <expan abbr="maximè&qacute;">maximèque</expan>. </s> <s>di&longs;tat à nobis in hac methodo in qua <lb/>poti&longs;simum con&longs;ulitur ordini doctrin&ecedil;, & pr&ecedil;cipitur, vt à notis nobis in&longs;titutio petatur; de motu <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1034"></arrow.to.target><lb/>recto, atque illo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;implici pr&ecedil;cepta dabuntur, & theoremata concludentur; eiu&longs;modi <expan abbr="tñ">tantum</expan>, vt <lb/>ex analogia ad alias parteis & modos transferri po&longs;sint. </s> <s>Atque <expan abbr="hũc">hunc</expan> credimus (&longs;iquid veri à nobis <lb/><expan abbr="cõ&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> fuit de <expan abbr="per&longs;equ&etilde;da">per&longs;equenda</expan> vi & natura <expan abbr="illorũ">illorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>) ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;as & initia ve&longs;tigata, & definitiones Ari&longs;totelicas qu&ecedil; plures &longs;unt, huic <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> fui&longs;&longs;e aptatas; <lb/>tamet&longs;i multa generalia nobis occurrunt qu&ecedil; ip&longs;i conuer&longs;ioni <expan abbr="c&ecedil;teris&qacute;">c&ecedil;terisque</expan>. </s> <s><expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="caducarũ">caducarum</expan> motibus <expan abbr="tũ">tum</expan> <lb/>per locum, tùm etiam per c&ecedil;tera prædicamenta <expan abbr="cõiter">coniter</expan> accidant, ex quibus facile <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> &longs;u&longs;picari <lb/>po&longs;sit non hunc motum primò, &longs;ed <expan abbr="aliũ">alium</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan> generaliorem fui&longs;&longs;e <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>. </s> <s>In hoc verò expli­<lb/>cando hunc <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> tenere in&longs;tituimus: vt in primis illa perpenderemus quæ ad <expan abbr="con&longs;tituendã">con&longs;tituendam</expan> ip­<lb/>&longs;ius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> generaliter <expan abbr="pertiner&etilde;t">pertinerent</expan>: deinde qu&ecedil; ip&longs;i inh&ecedil;rerent <expan abbr="cõiter">coniter</expan>: inde nos ad ea <expan abbr="cõferremus">conferremus</expan> <lb/>qu&ecedil; vniu&longs;cuiu&longs;que propria forent, &longs;iue <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;eor&longs;um, &longs;eu proprias affectiones re&longs;picerent. </s> <s>Sed <lb/>his po&longs;itis ad <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ip&longs;am cominus accedamus. </s> <s>Tribus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> modis <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> ab <lb/>Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, primo illo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qui &longs;criptus e&longs;tanteà, qui <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan> generatim; altero verò <lb/>quo &longs;ingul&ecedil; eius definitionis partes &longs;igillatim afferuntur, & quo quæque motus &longs;pecies &longs;eor&longs;um <lb/>explicatur: ac tertio qui talis e&longs;t. </s> <s>Actus pote&longs;tate actuo&longs;i & patibilis, quatenus tale: <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> & <lb/> | <arrow.to.target n="marg1034"></arrow.to.target><lb/>recto, atque illo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;implici pr&ecedil;cepta dabuntur, & theoremata concludentur; eiu&longs;modi <expan abbr="tñ">tantum</expan>, vt <lb/>ex analogia ad alias parteis & modos transferri po&longs;sint. </s> <s>Atque <expan abbr="hũc">hunc</expan> credimus (&longs;iquid veri à nobis <lb/><expan abbr="cõ&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> fuit de <expan abbr="per&longs;equ&etilde;da">per&longs;equenda</expan> vi & natura <expan abbr="illorũ">illorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>) ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. <lb/></s> <s>cau&longs;&longs;as & initia ve&longs;tigata, & definitiones Ari&longs;totelicas qu&ecedil; plures &longs;unt, huic <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> fui&longs;&longs;e aptatas; <lb/>tamet&longs;i multa generalia nobis occurrunt qu&ecedil; ip&longs;i conuer&longs;ioni <expan abbr="c&ecedil;teris&qacute;">c&ecedil;terisque</expan>. </s> <s><expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="caducarũ">caducarum</expan> motibus <expan abbr="tũ">tum</expan> <lb/>per locum, tùm etiam per c&ecedil;tera prædicamenta <expan abbr="cõiter">coniter</expan> accidant, ex quibus facile <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> &longs;u&longs;picari <lb/>po&longs;sit non hunc motum primò, &longs;ed <expan abbr="aliũ">alium</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan> generaliorem fui&longs;&longs;e <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>. </s> <s>In hoc verò expli­<lb/>cando hunc <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> tenere in&longs;tituimus: vt in primis illa perpenderemus quæ ad <expan abbr="con&longs;tituendã">con&longs;tituendam</expan> ip­<lb/>&longs;ius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> generaliter <expan abbr="pertiner&etilde;t">pertinerent</expan>: deinde qu&ecedil; ip&longs;i inh&ecedil;rerent <expan abbr="cõiter">coniter</expan>: inde nos ad ea <expan abbr="cõferremus">conferremus</expan> <lb/>qu&ecedil; vniu&longs;cuiu&longs;que propria forent, &longs;iue <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;eor&longs;um, &longs;eu proprias affectiones re&longs;picerent. </s> <s>Sed <lb/>his po&longs;itis ad <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ip&longs;am cominus accedamus. </s> <s>Tribus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> modis <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> ab <lb/>Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, primo illo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qui &longs;criptus e&longs;tanteà, qui <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõtinet">continet</expan> generatim; altero verò <lb/>quo &longs;ingul&ecedil; eius definitionis partes &longs;igillatim afferuntur, & quo quæque motus &longs;pecies &longs;eor&longs;um <lb/>explicatur: ac tertio qui talis e&longs;t. </s> <s>Actus pote&longs;tate actuo&longs;i & patibilis, quatenus tale: <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1035"></arrow.to.target><lb/>hanc <expan abbr="po&longs;tremã">po&longs;tremam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> modo vniuersè, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;peciatim &longs;umi po&longs;&longs;e monet Philo&longs;ophus. </s> <s>Di­<lb/>uer&longs;a verò <expan abbr="interpretũ">interpretum</expan> iudicia de his ob&longs;eruamus: &longs;ingula per&longs;equi nimis <expan abbr="putidũ">putidum</expan> e&longs;&longs;et: &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> illa <lb/>afferre qu&ecedil; viri <expan abbr="omniũ">omnium</expan> opinione periti&longs;simi tulerint, <expan abbr="nõ">non</expan> inutile, inter quæ illud omnino repudian­<lb/>dum quod Lynconien&longs;is ætate &longs;ua <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> princeps habitus pronunciauit: quippe <expan abbr="cõem">conem</expan> <lb/><expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan>, &longs;peciales verò principia & propo&longs;itiones: vtpotè deceptus ijs ver­<lb/>bis quæ &longs;cribuntur ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="cõ&longs;imili">con&longs;imili</expan> ratione tractauit animi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> dicebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan> eius <lb/> | <arrow.to.target n="marg1035"></arrow.to.target><lb/>hanc <expan abbr="po&longs;tremã">po&longs;tremam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> modo vniuersè, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;peciatim &longs;umi po&longs;&longs;e monet Philo&longs;ophus. </s> <s>Di­<lb/>uer&longs;a verò <expan abbr="interpretũ">interpretum</expan> iudicia de his ob&longs;eruamus: &longs;ingula per&longs;equi nimis <expan abbr="putidũ">putidum</expan> e&longs;&longs;et: &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> illa <lb/>afferre qu&ecedil; viri <expan abbr="omniũ">omnium</expan> opinione periti&longs;simi tulerint, <expan abbr="nõ">non</expan> inutile, inter quæ illud omnino repudian­<lb/>dum quod Lynconien&longs;is ætate &longs;ua <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> princeps habitus pronunciauit: quippe <expan abbr="cõem">conem</expan> <lb/><expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan>, &longs;peciales verò principia & propo&longs;itiones: vtpotè deceptus ijs ver­<lb/>bis quæ &longs;cribuntur ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="cõ&longs;imili">con&longs;imili</expan> ratione tractauit animi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> dicebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan> eius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1036"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> è &longs;ingulis definitionibus <expan abbr="&longs;ingularũ">&longs;ingularum</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> colligi. </s> <s>Nec meminit i&longs;te vir <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>po&longs;&longs;e ratiocinatione <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan>, ac &longs;i fortè <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fui&longs;&longs;et ab Ari&longs;t. <foreign lang="greek">sullogizejai</foreign>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> i. </s> <s>colligi defini­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1036"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> è &longs;ingulis definitionibus <expan abbr="&longs;ingularũ">&longs;ingularum</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> colligi. </s> <s>Nec meminit i&longs;te vir <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>po&longs;&longs;e ratiocinatione <expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan>, ac &longs;i fortè <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fui&longs;&longs;et ab Ari&longs;t. <foreign lang="greek">sullogizeqai</foreign>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> i. </s> <s>colligi defini­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1037"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tion&etilde;">tionem</expan>, &longs;ic <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan>, vt valeat <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque elicere & exprimere <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> è &longs;yllogi&longs;­<lb/>mo, aut coniungere, & in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> redigere parteis definitionis qu&ecedil; prius di&longs;per&longs;&ecedil; <expan abbr="fuerãt">fuerant</expan>, aut in partib. <lb/></s> <s>&longs;ubiectis, propo&longs;itionibusúe latebant. </s> <s>Aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> docere quae e&longs;t, & <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ani­<lb/>mi <expan abbr="cõem">conem</expan>; <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> de definitione in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="locutũ">locutum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; e&longs;t demon&longs;tratio in actu, in qua defi­<lb/>nitio in potentia <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, vel vt <expan abbr="mediũ">medium</expan>, vel vt tota ratio po&longs;itione <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan>, vel vt <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan>; <lb/>continet <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> conclu&longs;io <expan abbr="information&etilde;">informationem</expan> rei, & <expan abbr="primã">primam</expan> eius <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, nec e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan>. </s> <s>Quare dat e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1037"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tion&etilde;">tionem</expan>, &longs;ic <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan>, vt valeat <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque elicere & exprimere <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> è &longs;yllogi&longs;­<lb/>mo, aut coniungere, & in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> redigere parteis definitionis qu&ecedil; prius di&longs;per&longs;&ecedil; <expan abbr="fuerãt">fuerant</expan>, aut in partib. <lb/></s> <s>&longs;ubiectis, propo&longs;itionibusúe latebant. </s> <s>Aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> docere quae e&longs;t, & <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ani­<lb/>mi <expan abbr="cõem">conem</expan>; <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> de definitione in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="locutũ">locutum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; e&longs;t demon&longs;tratio in actu, in qua defi­<lb/>nitio in potentia <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, vel vt <expan abbr="mediũ">medium</expan>, vel vt tota ratio po&longs;itione <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan>, vel vt <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan>; <lb/>continet <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> conclu&longs;io <expan abbr="information&etilde;">informationem</expan> rei, & <expan abbr="primã">primam</expan> eius <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, nec e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan>. </s> <s>Quare dat e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1038"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan>, quia demon&longs;trat id quod habetur in conclu&longs;ione: huic igitur &longs;imilis definitio <expan abbr="cõis">conis</expan>, &longs;peciales <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;e habent vt <expan abbr="mediũ">medium</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> longè aptius Auerroës, adiiciebat <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> qua&longs;i. </s> <s>quia .&longs;. <lb/></s> <s>ratiocinationis progre&longs;&longs;um imitaretur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;et ratiocinatio. </s> <s>Di&longs;tinguunt de iis & alij &longs;ic, <lb/>quae prima definitio &longs;it primi philo&longs;ophi, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> continet ens, <expan abbr="actũ">actum</expan>, & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> qui &longs;unt termini primi <lb/>philo&longs;ophi: &longs;ecunda verò magis huius methodi propria, cùm con&longs;tet ex mouente & mobili qui <lb/>&longs;unt termini naturales: tertia verò &longs;eparetur à c&ecedil;teris, quia &longs;it apertior, & nos in motus initia ma­<lb/>gis in&longs;inuet. </s> <s>At verò, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, differentiæ quæ à <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> ingenio petuntur, inanes <lb/><expan abbr="oĩno">oinno</expan> &longs;unt: nec &longs;atis <expan abbr="cõgruūt">congruunt</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> decretis Ari&longs;totelicis. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> et&longs;i ens, actus & pote&longs;tas &longs;int termini <lb/>primi philo&longs;ophi; at vbi <expan abbr="cõtrahantur">contrahantur</expan>, nec amplius vniuersè & latè accipiantur, proprij <expan abbr="reddun&ttilde;">redduntur</expan> <lb/>alterius methodi. </s> <s>Sic e&longs;t quidam actus & potentia naturalis, qu&ecedil; poterit e&longs;&longs;e methodi naturalis. <lb/></s> <s>& &longs;ic fit, vt multa controuer&longs;iæ de <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura in hac ip&longs;a methodo <expan abbr="exitũ">exitum</expan> ex actu & pote&longs;tate in­<lb/>ueniant. </s> <s>Mitto quae illi termini, aut <expan abbr="cõiter">coniter</expan> accipiuntur, aut vt iam coiërint in <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>. </s> <s>quae &longs;i <expan abbr="cõiter">coniter</expan> <lb/>accipiantur, quid v&longs;us afferunt in <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> i&longs;ta? </s> <s>&longs;i iam coiëre in <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, &longs;unt partes mo­<lb/>tus, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ac motus. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> idem definitio ac definitum; <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> in eo differunt, quae in definito e&longs;&longs;entia <lb/>continetur implicitè, qu&ecedil; euoluitur in definitione. </s> <s>Nunc &longs;i definitio motus e&longs;t ex terminis primæ <lb/>philo&longs;ophi&ecedil;; ergo & tota definitio, & <expan abbr="definitũ">definitum</expan> igitur. </s> <s>&longs;olent <expan abbr="tñ">tantum</expan> illi cauere, ne faciant <expan abbr="cõ&longs;iderationē">con&longs;iderationem</expan> | <arrow.to.target n="marg1038"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan>, quia demon&longs;trat id quod habetur in conclu&longs;ione: huic igitur &longs;imilis definitio <expan abbr="cõis">conis</expan>, &longs;peciales <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;e habent vt <expan abbr="mediũ">medium</expan>. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> longè aptius Auerroës, adiiciebat <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> qua&longs;i. </s> <s>quia .&longs;. <lb/></s> <s>ratiocinationis progre&longs;&longs;um imitaretur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;et ratiocinatio. </s> <s>Di&longs;tinguunt de iis & alij &longs;ic, <lb/>quae prima definitio &longs;it primi philo&longs;ophi, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> continet ens, <expan abbr="actũ">actum</expan>, & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> qui &longs;unt termini primi <lb/>philo&longs;ophi: &longs;ecunda verò magis huius methodi propria, cùm con&longs;tet ex mouente & mobili qui <lb/>&longs;unt termini naturales: tertia verò &longs;eparetur à c&ecedil;teris, quia &longs;it apertior, & nos in motus initia ma­<lb/>gis in&longs;inuet. </s> <s>At verò, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, differentiæ quæ à <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> ingenio petuntur, inanes <lb/><expan abbr="oĩno">omnino</expan> &longs;unt: nec &longs;atis <expan abbr="cõgruūt">congruunt</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> decretis Ari&longs;totelicis. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> et&longs;i ens, actus & pote&longs;tas &longs;int termini <lb/>primi philo&longs;ophi; at vbi <expan abbr="cõtrahantur">contrahantur</expan>, nec amplius vniuersè & latè accipiantur, proprij <expan abbr="reddun&ttilde;">redduntur</expan> <lb/>alterius methodi. </s> <s>Sic e&longs;t quidam actus & potentia naturalis, qu&ecedil; poterit e&longs;&longs;e methodi naturalis. <lb/></s> <s>& &longs;ic fit, vt multa controuer&longs;iæ de <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura in hac ip&longs;a methodo <expan abbr="exitũ">exitum</expan> ex actu & pote&longs;tate in­<lb/>ueniant. </s> <s>Mitto quae illi termini, aut <expan abbr="cõiter">coniter</expan> accipiuntur, aut vt iam coiërint in <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>. </s> <s>quae &longs;i <expan abbr="cõiter">coniter</expan> <lb/>accipiantur, quid v&longs;us afferunt in <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> i&longs;ta? </s> <s>&longs;i iam coiëre in <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, &longs;unt partes mo­<lb/>tus, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ac motus. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> idem definitio ac definitum; <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> in eo differunt, quae in definito e&longs;&longs;entia <lb/>continetur implicitè, qu&ecedil; euoluitur in definitione. </s> <s>Nunc &longs;i definitio motus e&longs;t ex terminis primæ <lb/>philo&longs;ophi&ecedil;; ergo & tota definitio, & <expan abbr="definitũ">definitum</expan> igitur. </s> <s>&longs;olent <expan abbr="tñ">tantum</expan> illi cauere, ne faciant <expan abbr="cõ&longs;iderationē">con&longs;iderationem</expan> |
| <pb pagenum="134"/>motus e&longs;&longs;e primi philo&longs;ophi. </s> <s>Nec minus ea definitio, quæ <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex actuo&longs;o & patibili e&longs;t primi <lb/> | <pb pagenum="134"/>motus e&longs;&longs;e primi philo&longs;ophi. </s> <s>Nec minus ea definitio, quæ <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex actuo&longs;o & patibili e&longs;t primi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1039"></arrow.to.target><lb/>philo&longs;ophi, <expan abbr="quã">quam</expan> naturalis. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quae actuo&longs;am & <expan abbr="patibil&etilde;">patibilem</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> nobis ex po&longs;uit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>cum 1. tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> 9. Met. Placeret mihi, &longs;i poneremus <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="notior&etilde;">notiorem</expan> &longs;anè nobis, &longs;ed na­<lb/>tura <expan abbr="ob&longs;curior&etilde;">ob&longs;curiorem</expan>; atque Ari&longs;t. </s> <s>profici&longs;ci gradatim ab ignotioribus ad notiora natura, vt demum in <lb/>illa tertia qu&ecedil; reliquis e&longs;t illu&longs;trior, re&longs;oluat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> motus in <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;ua principia propter habitudi­<lb/>nem qu&ecedil; e&longs;t inter efficiens & <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> motus quæ &longs;ignificatur ab actu & pote&longs;tate. </s> <s>Sed venio iam <lb/>ad primam. </s> <s>Hæc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo collecta <expan abbr="quã">quam</expan> docuit Ari&longs;t. </s> <s>in Analyticis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vtpotè diuidente, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1039"></arrow.to.target><lb/>philo&longs;ophi, <expan abbr="quã">quam</expan> naturalis. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quae actuo&longs;am & <expan abbr="patibil&etilde;">patibilem</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> nobis ex po&longs;uit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>cum 1. tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> 9. Met. Placeret mihi, &longs;i poneremus <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="notior&etilde;">notiorem</expan> &longs;anè nobis, &longs;ed na­<lb/>tura <expan abbr="ob&longs;curior&etilde;">ob&longs;curiorem</expan>; atque Ari&longs;t. </s> <s>profici&longs;ci gradatim ab ignotioribus ad notiora natura, vt demum in <lb/>illa tertia qu&ecedil; reliquis e&longs;t illu&longs;trior, re&longs;oluat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> motus in <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;ua principia propter habitudi­<lb/>nem qu&ecedil; e&longs;t inter efficiens & <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> motus quæ &longs;ignificatur ab actu & pote&longs;tate. </s> <s>Sed venio iam <lb/>ad primam. </s> <s>Hæc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo collecta <expan abbr="quã">quam</expan> docuit Ari&longs;t. </s> <s>in Analyticis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vtpotè diuidente, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1040"></arrow.to.target><lb/>&longs;ic re&longs;oluetur à nobis. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> in iis qu&ecedil; &longs;unt, duo principia &longs;pectentur & qua&longs;i elementa pote&longs;tas <lb/>& actus, &longs;iue &longs;eor&longs;um, &longs;iue iuncta &longs;imul. </s> <s>quod iam e&longs;t actu, non e&longs;t motus: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> quæ &longs;unt actu <lb/>permanent <expan abbr="cõ&longs;eruantia">con&longs;eruantia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan>, quicunque ille fuerit, &longs;eu fixus & &longs;tabilis, velut ædificij, &longs;eu flu­<lb/>xus & labilis, &longs;icut certaminis & diei. </s> <s>Nanque & dies, quatenus e&longs;t, actu e&longs;t. </s> <s>& eius e&longs;t quippiam <lb/>omnino inuariabile <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod e&longs;t id quod e&longs;t, nec tran&longs;mutatur in aliud. </s> <s>Neque nosij &longs;umus <lb/>qui <expan abbr="cũ">cum</expan> Heraclito nil pror&longs;us manere credamus, neque <expan abbr="aliũ">alium</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> e&longs;&longs;e fatemur qui nunc ea me­<lb/>moriæ mandat qu&ecedil; <expan abbr="quondã">quondam</expan> lucubrauit. </s> <s>Et quanuis materia fluat a&longs;siduè, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> ip&longs;am res è <lb/>materia con&longs;tantes; at permanet forma, & per <expan abbr="illã">illam</expan> ea quæ habent <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Motus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> non e&longs;t pote­<lb/>&longs;tate, tùm quia qu&ecedil; talia &longs;unt, non &longs;unt quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; ideò, &longs;i pote&longs;tate motus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;e quidem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1040"></arrow.to.target><lb/>&longs;ic re&longs;oluetur à nobis. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> in iis qu&ecedil; &longs;unt, duo principia &longs;pectentur & qua&longs;i elementa pote&longs;tas <lb/>& actus, &longs;iue &longs;eor&longs;um, &longs;iue iuncta &longs;imul. </s> <s>quod iam e&longs;t actu, non e&longs;t motus: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> quæ &longs;unt actu <lb/>permanent <expan abbr="cõ&longs;eruantia">con&longs;eruantia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan>, quicunque ille fuerit, &longs;eu fixus & &longs;tabilis, velut ædificij, &longs;eu flu­<lb/>xus & labilis, &longs;icut certaminis & diei. </s> <s>Nanque & dies, quatenus e&longs;t, actu e&longs;t. </s> <s>& eius e&longs;t quippiam <lb/>omnino inuariabile <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod e&longs;t id quod e&longs;t, nec tran&longs;mutatur in aliud. </s> <s>Neque nosij &longs;umus <lb/>qui <expan abbr="cũ">cum</expan> Heraclito nil pror&longs;us manere credamus, neque <expan abbr="aliũ">alium</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> e&longs;&longs;e fatemur qui nunc ea me­<lb/>moriæ mandat qu&ecedil; <expan abbr="quondã">quondam</expan> lucubrauit. </s> <s>Et quanuis materia fluat a&longs;siduè, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> ip&longs;am res è <lb/>materia con&longs;tantes; at permanet forma, & per <expan abbr="illã">illam</expan> ea quæ habent <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Motus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> non e&longs;t pote­<lb/>&longs;tate, tùm quia qu&ecedil; talia &longs;unt, non &longs;unt quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; ideò, &longs;i pote&longs;tate motus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;e quidem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1041"></arrow.to.target><lb/>po&longs;&longs;et, nec <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;et. </s> <s>tùm etiam quia quod e&longs;t pote&longs;tate, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> habet <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> quæ &longs;emper e&longs;t <expan abbr="cõ-iuncta">con­<lb/>iuncta</expan> cum actu in <expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> & mobilibus de quibus agitur nunc: quo fit, vt etiam quod tale e&longs;t, <lb/>permanere po&longs;sit nulli dum mutationi <expan abbr="obnoxiũ">obnoxium</expan>; veluti ego nunc <expan abbr="vxor&etilde;">vxorem</expan> habere po&longs;&longs;um, nec <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>duco; permaneo certè in quodam &longs;tatu qui illi contrarius e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> a&longs;&longs;equi cupio. </s> <s>Sed motus erit <lb/>actus alicuius pote&longs;tatis. </s> <s><expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> verò forma e&longs;t quæ e&longs;t actus materiæ quæ e&longs;t potentia, non ob id <lb/>talis actus e&longs;t motus. </s> <s>fieri <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;t, vt pr&ecedil;&longs;ens &longs;it forma in materia: tùm verò ce&longs;&longs;auit motus. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> <lb/>motus e&longs;t actus alicuius pote&longs;tatis, i. </s> <s>eius quod e&longs;t pote&longs;tate, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, i. </s> <s>motus e&longs;t <expan abbr="qñ">qnm</expan> con­<lb/>&longs;eruatur adhuc in re mobili pote&longs;tas, &longs;ed ea exercetur: exercetur verò tum, cum tendit ad actum: <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> pote&longs;tate <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> e&longs;t, non actu; neque actu &longs;olum, &longs;ed progreditur à pote&longs;tate ad <lb/>actum. </s> <s>Ille igitur progre&longs;&longs;us à pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan> in mobili e&longs;t ip&longs;e motus. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> illo actu confe­<lb/>ratur <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> forma affert; hic imperfectus e&longs;t, nec dum terminatus, ille terminatus & perfectus. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> <lb/>verò pote&longs;tas & actus &longs;int ad vnum de quibus ex &longs;uis partibus reddimur certiores, non explicat <lb/>&longs;atis <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am <expan abbr="quã">quam</expan> volumus, h&ecedil;c definitio: atque e&longs;t de&longs;criptio potius & natura po&longs;terior. </s> <s>Idcircò <lb/>&longs;i de actu & pote&longs;tate di&longs;tinguatur per &longs;ingula <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> in quibus ob&longs;eruatur motus, exacta, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1041"></arrow.to.target><lb/>po&longs;&longs;et, nec <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;et. </s> <s>tùm etiam quia quod e&longs;t pote&longs;tate, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> habet <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> quæ &longs;emper e&longs;t <expan abbr="cõ-iuncta">con­<lb/>iuncta</expan> cum actu in <expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> & mobilibus de quibus agitur nunc: quo fit, vt etiam quod tale e&longs;t, <lb/>permanere po&longs;sit nulli dum mutationi <expan abbr="obnoxiũ">obnoxium</expan>; veluti ego nunc <expan abbr="vxor&etilde;">vxorem</expan> habere po&longs;&longs;um, nec <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>duco; permaneo certè in quodam &longs;tatu qui illi contrarius e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> a&longs;&longs;equi cupio. </s> <s>Sed motus erit <lb/>actus alicuius pote&longs;tatis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> verò forma e&longs;t quæ e&longs;t actus materiæ quæ e&longs;t potentia, non ob id <lb/>talis actus e&longs;t motus. </s> <s>fieri <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;t, vt pr&ecedil;&longs;ens &longs;it forma in materia: tùm verò ce&longs;&longs;auit motus. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> <lb/>motus e&longs;t actus alicuius pote&longs;tatis, i. </s> <s>eius quod e&longs;t pote&longs;tate, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, i. </s> <s>motus e&longs;t <expan abbr="qñ">quin</expan> con­<lb/>&longs;eruatur adhuc in re mobili pote&longs;tas, &longs;ed ea exercetur: exercetur verò tum, cum tendit ad actum: <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> pote&longs;tate <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> e&longs;t, non actu; neque actu &longs;olum, &longs;ed progreditur à pote&longs;tate ad <lb/>actum. </s> <s>Ille igitur progre&longs;&longs;us à pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan> in mobili e&longs;t ip&longs;e motus. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> illo actu confe­<lb/>ratur <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> forma affert; hic imperfectus e&longs;t, nec dum terminatus, ille terminatus & perfectus. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> <lb/>verò pote&longs;tas & actus &longs;int ad vnum de quibus ex &longs;uis partibus reddimur certiores, non explicat <lb/>&longs;atis <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am <expan abbr="quã">quam</expan> volumus, h&ecedil;c definitio: atque e&longs;t de&longs;criptio potius & natura po&longs;terior. </s> <s>Idcircò <lb/>&longs;i de actu & pote&longs;tate di&longs;tinguatur per &longs;ingula <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> in quibus ob&longs;eruatur motus, exacta, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1042"></arrow.to.target><lb/>quantum rei fluxilis natura tolerat, motus definitio <expan abbr="cõparabitur">comparabitur</expan>. </s> <s>Ideò, cùm &longs;it in &longs;ub&longs;tantia po­<lb/>te&longs;tas & actus: motus item qui e&longs;t generatio: hæc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;it generabilis rei; actus igitur generabi­<lb/>lis, quatenus generabile e&longs;t, erit generatio. </s> <s>& in qualitate &longs;imiliter affectio erit actus rei quæ <expan abbr="põt">potest</expan> <lb/>affici, quatenus talis. </s> <s>&longs;ic dicemus de reliquis; ita vt quemadmodum actus & pote&longs;tas & ens qu&ecedil; <lb/>&longs;unt prima elementa motus, pro portione reperiuntur in &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, & vbi (&longs;ola <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>hæc motui propriè dicto &longs;ubiacent) &longs;ic vniu&longs;cuiu&longs;que partis eius definitio <expan abbr="cõpleatur">compleatur</expan> adiecta illa <lb/>particula quæ propria e&longs;t eius prædicamenti, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod &longs;it motus, quæ particula notat cer­<lb/>tum progre&longs;&longs;um in eo prædicamento. </s> <s>Nam generari propriè e&longs;t mutari <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> &longs;ub&longs;tantiam, & <lb/>affici e&longs;t mutari &longs;ecundum <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, & ferri e&longs;t migrare de loco ad locum, vnde motus <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, generatio dictus e&longs;t, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quale affectio, ad locum verò latio. </s> <s>Neque verò in illa <lb/>definitione <expan abbr="cõi">coni</expan> D. Thomam <expan abbr="audiendũ">audiendum</expan> puto qui &longs;umens ex vetere tralatione ens in potentia cre­<lb/>didit illud ens e&longs;&longs;e prædicatum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <expan abbr="cõmuni&longs;simum">communi&longs;simum</expan>, & in ea definitione <expan abbr="cõmuni&longs;simè">communi&longs;simè</expan> accipi; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> omnia <expan abbr="cõplecti">complecti</expan> quæ cuicunque tran&longs;mutationi, &longs;eu veræ, &longs;eu metaphoricæ &longs;ubiiceren­<lb/>tur; vnde etiam negauit <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> mobilem e&longs;&longs;e materiam no&longs;tr&ecedil; methodi; &longs;tatuit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ens mo­<lb/>bile quod e&longs;&longs;et quiddam <expan abbr="cõmunius">communius</expan>: neque vidit hîc <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> illam, qu&ecedil; Gr&ecedil;cè e&longs;t <foreign lang="greek">o(itos</foreign> accipi non <lb/> | <arrow.to.target n="marg1042"></arrow.to.target><lb/>quantum rei fluxilis natura tolerat, motus definitio <expan abbr="cõparabitur">comparabitur</expan>. </s> <s>Ideò, cùm &longs;it in &longs;ub&longs;tantia po­<lb/>te&longs;tas & actus: motus item qui e&longs;t generatio: hæc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;it generabilis rei; actus igitur generabi­<lb/>lis, quatenus generabile e&longs;t, erit generatio. </s> <s>& in qualitate &longs;imiliter affectio erit actus rei quæ <expan abbr="põt">potest</expan> <lb/>affici, quatenus talis. </s> <s>&longs;ic dicemus de reliquis; ita vt quemadmodum actus & pote&longs;tas & ens qu&ecedil; <lb/>&longs;unt prima elementa motus, pro portione reperiuntur in &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, & vbi (&longs;ola <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>hæc motui propriè dicto &longs;ubiacent) &longs;ic vniu&longs;cuiu&longs;que partis eius definitio <expan abbr="cõpleatur">compleatur</expan> adiecta illa <lb/>particula quæ propria e&longs;t eius prædicamenti, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod &longs;it motus, quæ particula notat cer­<lb/>tum progre&longs;&longs;um in eo prædicamento. </s> <s>Nam generari propriè e&longs;t mutari <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> &longs;ub&longs;tantiam, & <lb/>affici e&longs;t mutari &longs;ecundum <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, & ferri e&longs;t migrare de loco ad locum, vnde motus <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, generatio dictus e&longs;t, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quale affectio, ad locum verò latio. </s> <s>Neque verò in illa <lb/>definitione <expan abbr="cõi">coni</expan> D. Thomam <expan abbr="audiendũ">audiendum</expan> puto qui &longs;umens ex vetere tralatione ens in potentia cre­<lb/>didit illud ens e&longs;&longs;e prædicatum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <expan abbr="cõmuni&longs;simum">communi&longs;simum</expan>, & in ea definitione <expan abbr="cõmuni&longs;simè">communi&longs;simè</expan> accipi; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> omnia <expan abbr="cõplecti">complecti</expan> quæ cuicunque tran&longs;mutationi, &longs;eu veræ, &longs;eu metaphoricæ &longs;ubiiceren­<lb/>tur; vnde etiam negauit <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> mobilem e&longs;&longs;e materiam no&longs;tr&ecedil; methodi; &longs;tatuit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ens mo­<lb/>bile quod e&longs;&longs;et quiddam <expan abbr="cõmunius">communius</expan>: neque vidit hîc <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> illam, qu&ecedil; Gr&ecedil;cè e&longs;t <foreign lang="greek">o(\itos</foreign> accipi non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1043"></arrow.to.target><lb/>tanquam <foreign lang="greek">pza_gma</foreign> (&longs;ic verò dialectici nuncupant omne id quod in enunciatione &longs;ignificat, reliquas <lb/>eius parteis appellantes <expan abbr="modũ">modum</expan>, aut <expan abbr="copulã">copulam</expan>) &longs;ed locum copulæ obtinere. </s> <s>Et quanuis à definitione <lb/>copula pellatur, non omnis omnino excluditur, &longs;ed ea <expan abbr="tantũ">tantum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan> quid e&longs;t <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>re definienda coniungit. </s> <s>Neque <expan abbr="etiã">etiam</expan> laudo Philoponum qui in eum &longs;en&longs;um accepit hanc <expan abbr="defini-tion&etilde;">defini­<lb/>tionem</expan>, quòd motus permaneat, nec interrumpatur à quiete, illucu&longs;que <expan abbr="dũ">dum</expan> per&longs;euerat pote&longs;tas in <lb/>mobili; ne fateri cogatur mobile <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> motui præcedere, &longs;i fortè intelligeretur id quod e&longs;t in po­<lb/>tentia, tum e&longs;&longs;e, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nondũ">nondum</expan> &longs;ubiit <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Sed <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> h&ecedil;c po&longs;teà tractanda &longs;unt vberius: his <expan abbr="cõtenti">contenti</expan> <lb/>quæ &longs;unt expo&longs;ita, nos <expan abbr="cõuertamus">conuertamus</expan> ad <expan abbr="accuratã">accuratam</expan> propo&longs;it&ecedil; definitionis <expan abbr="interpr&ecedil;tation&etilde;">interpr&ecedil;tationem</expan>. </s> <s>H&ecedil;c verò, <lb/>vt quadrare po&longs;sit in <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus, qu&ecedil;cunque illa &longs;it, facilè vt puto, con&longs;tabit, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> pote&longs;tas <lb/>& actus &longs;int termini <expan abbr="cõmunes">communes</expan>, <expan abbr="multas&qacute;">multasque</expan>. </s> <s>notiones pr&ecedil;&longs;eferant, à nobis anteà <expan abbr="dilig&etilde;ter">diligenter</expan> aperiantur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1043"></arrow.to.target><lb/>tanquam <foreign lang="greek">pra_gma</foreign> (&longs;ic verò dialectici nuncupant omne id quod in enunciatione &longs;ignificat, reliquas <lb/>eius parteis appellantes <expan abbr="modũ">modum</expan>, aut <expan abbr="copulã">copulam</expan>) &longs;ed locum copulæ obtinere. </s> <s>Et quanuis à definitione <lb/>copula pellatur, non omnis omnino excluditur, &longs;ed ea <expan abbr="tantũ">tantum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan> quid e&longs;t <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>re definienda coniungit. </s> <s>Neque <expan abbr="etiã">etiam</expan> laudo Philoponum qui in eum &longs;en&longs;um accepit hanc <expan abbr="defini-tion&etilde;">defini­<lb/>tionem</expan>, quòd motus permaneat, nec interrumpatur à quiete, illucu&longs;que <expan abbr="dũ">dum</expan> per&longs;euerat pote&longs;tas in <lb/>mobili; ne fateri cogatur mobile <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> motui præcedere, &longs;i fortè intelligeretur id quod e&longs;t in po­<lb/>tentia, tum e&longs;&longs;e, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nondũ">nondum</expan> &longs;ubiit <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Sed <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> h&ecedil;c po&longs;teà tractanda &longs;unt vberius: his <expan abbr="cõtenti">contenti</expan> <lb/>quæ &longs;unt expo&longs;ita, nos <expan abbr="cõuertamus">conuertamus</expan> ad <expan abbr="accuratã">accuratam</expan> propo&longs;it&ecedil; definitionis <expan abbr="interpr&ecedil;tation&etilde;">interpr&ecedil;tationem</expan>. </s> <s>H&ecedil;c verò, <lb/>vt quadrare po&longs;sit in <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus, qu&ecedil;cunque illa &longs;it, facilè vt puto, con&longs;tabit, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> pote&longs;tas <lb/>& actus &longs;int termini <expan abbr="cõmunes">communes</expan>, <expan abbr="multas&qacute;">multasque</expan>. </s> <s>notiones pr&ecedil;&longs;eferant, à nobis anteà <expan abbr="dilig&etilde;ter">diligenter</expan> aperiantur.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1034"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg1034"></margin.target>B</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Exponuntur termini in definitione motus accepti actus, &longs;cilicet, & potestas. </s> <s>Cap. </s> <s>IIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Exponuntur termini in definitione motus accepti actus, &longs;cilicet, & potestas. </s> <s>Cap. </s> <s>IIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EXORDIAMVR autem ab actu; hic verò apud Gr&ecedil;cos duplex nomen obtinuit; quan­<lb/>doquidem modo <foreign lang="greek">e)vezgeian</foreign> aliàs <foreign lang="greek">e(ntele/xeian</foreign> ab ip&longs;is vocatum ob&longs;eruamus. </s> <s>Quamuis | <s>EXORDIAMVR autem ab actu; hic verò apud Gr&ecedil;cos duplex nomen obtinuit; quan­<lb/>doquidem modo <foreign lang="greek">e)ve/rgeian</foreign> aliàs <foreign lang="greek">e(ntele/xeian</foreign> ab ip&longs;is vocatum ob&longs;eruamus. </s> <s>Quamuis |
| <pb pagenum="135"/> | <pb pagenum="135"/> |
| <arrow.to.target n="marg1044"></arrow.to.target><lb/>autem po&longs;sint <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> vtræque voces: quia tamen hanc <expan abbr="po&longs;terior&etilde;">po&longs;teriorem</expan> v&longs;urpat Ari&longs;toteles in definitione <lb/>motus; de ip&longs;a nunc aliqua dicamus aliò reiectis iis quæ ad alterius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> quoquo pacto <lb/>pertineant. </s> <s>In ea tractanda laborauit M. Tullius, dum &longs;upra captum &longs;uum philo&longs;ophari voluit, <lb/>& plura <expan abbr="cõ&longs;crip&longs;ere">con&longs;crip&longs;ere</expan> maiores no&longs;tri qui politiores litteras cum philo&longs;ophica mu&longs;a <expan abbr="coniunxerũt">coniunxerunt</expan>; <lb/>ita vt &longs;i vnquam ad rem attineret dictum illud, Quam qui&longs;que norit artem, in hac &longs;e exerceat. <lb/></s> <s>nunc mirum in modum congruere videatur cum ingenio M. Tullij, & eorum qui pro ip&longs;o dice­<lb/>bant. </s> <s>Etenim ille nobis aliquando, &longs;ic animi definitionem expre&longs;sit, vt pro eo quod à nobis dici­<lb/>tur actus, & à Græcis entelechia, deceptus à &longs;imilitudine vocis promentiarit, endelechian, & ver­<lb/>terit perennem motionem, talis enim e&longs;t vis <foreign lang="greek">e)ndelexei/as</foreign>. </s> <s>Vnde tritum illud</s></p> | <arrow.to.target n="marg1044"></arrow.to.target><lb/>autem po&longs;sint <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> vtræque voces: quia tamen hanc <expan abbr="po&longs;terior&etilde;">po&longs;teriorem</expan> v&longs;urpat Ari&longs;toteles in definitione <lb/>motus; de ip&longs;a nunc aliqua dicamus aliò reiectis iis quæ ad alterius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> quoquo pacto <lb/>pertineant. </s> <s>In ea tractanda laborauit M. Tullius, dum &longs;upra captum &longs;uum philo&longs;ophari voluit, <lb/>& plura <expan abbr="cõ&longs;crip&longs;ere">con&longs;crip&longs;ere</expan> maiores no&longs;tri qui politiores litteras cum philo&longs;ophica mu&longs;a <expan abbr="coniunxerũt">coniunxerunt</expan>; <lb/>ita vt &longs;i vnquam ad rem attineret dictum illud, Quam qui&longs;que norit artem, in hac &longs;e exerceat. <lb/></s> <s>nunc mirum in modum congruere videatur cum ingenio M. Tullij, & eorum qui pro ip&longs;o dice­<lb/>bant. </s> <s>Etenim ille nobis aliquando, &longs;ic animi definitionem expre&longs;sit, vt pro eo quod à nobis dici­<lb/>tur actus, & à Græcis entelechia, deceptus à &longs;imilitudine vocis promentiarit, endelechian, & ver­<lb/>terit perennem motionem, talis enim e&longs;t vis <foreign lang="greek">e)ndelexei/as</foreign>. </s> <s>Vnde tritum illud</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1044"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg1044"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*ge/tzlw xoilai/nei r(anis u(datos e)ndelexei/<gap/></foreign>, ide&longs;t,</s></p> | <s><foreign lang="greek">*ge/trhn xoilai/nei r(anis u(datos e)ndelexei/h|</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>A&longs;&longs;iduo cotem diffringit guttula ca&longs;u<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>A&longs;&longs;iduo cotem diffringit guttula ca&longs;u<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1047"></arrow.to.target><lb/>non &longs;it calidus, quia &longs;it perfectio calidi, qua&longs;i verò perfectiore, & eminentiore quodammodo <expan abbr="cõ-tineat">con­<lb/>tineat</expan> calorem, quàm ip&longs;e &longs;it, po&longs;tquam erupit è &longs;inu &longs;uarum cau&longs;&longs;arum. </s> <s>quid ergo &longs;ibi vellet h&ecedil;c <lb/>di&longs;tributio cau&longs;&longs;arum in eas quæ &longs;unt vniuoc&ecedil;, & alias quæ &longs;unt perennes motiones? </s> <s>certè nihil. <lb/></s> <s><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè quòd forma, per quam resip&longs;a e&longs;t, tali nomine in&longs;ignitur, cuius præ&longs;entiæ certè nil <lb/> | <arrow.to.target n="marg1047"></arrow.to.target><lb/>non &longs;it calidus, quia &longs;it perfectio calidi, qua&longs;i verò perfectiore, & eminentiore quodammodo <expan abbr="cõ-tineat">con­<lb/>tineat</expan> calorem, quàm ip&longs;e &longs;it, po&longs;tquam erupit è &longs;inu &longs;uarum cau&longs;&longs;arum. </s> <s>quid ergo &longs;ibi vellet h&ecedil;c <lb/>di&longs;tributio cau&longs;&longs;arum in eas quæ &longs;unt vniuoc&ecedil;, & alias quæ &longs;unt perennes motiones? </s> <s>certè nihil. <lb/></s> <s><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè quòd forma, per quam resip&longs;a e&longs;t, tali nomine in&longs;ignitur, cuius præ&longs;entiæ certè nil <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1048"></arrow.to.target><lb/>repugnat magis quàm motio. </s> <s>Habitibus enim (inquit Ari&longs;t. 1. de Gen.) præ&longs;entibus in materia <lb/>ce&longs;&longs;at omnis motus. </s> <s>Peccatur item à M. Tullio quia reputer animam ab Ari&longs;t. </s> <s>po&longs;itam fui&longs;&longs;e pe­<lb/>rennem motionem, quando per&longs;picuum e&longs;t, ip&longs;um, cùm entelechiam norit, e&longs;&longs;e primam quæ e&longs;t <lb/>vt habitus: vel &longs;ecundam quæ e&longs;t vt actus & functio, ne dum &longs;tatuerit animam e&longs;&longs;e <expan abbr="perenn&etilde;">perennem</expan> mo­<lb/>tionem, &longs;ed voluerit planè eam e&longs;&longs;e actum illum primum qui per &longs;e otio&longs;us e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>Nec <expan abbr="nouã">nouam</expan> <lb/>aut inauditam e&longs;&longs;e talem vocem &longs;atis per&longs;uadeat nobis eius v&longs;us apud Ari&longs;t. </s> <s>frequenti&longs;simus, & <lb/>præ&longs;ertim in definitionibus quæ &longs;olum recipiunt, aut plurimum voces v&longs;itatas, & illu&longs;tres, & ab <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>quidem re&longs;titutam potius quàm innouatam cum Simplicio fatebor, quanuis in &longs;chola &longs;ua <lb/>tritam, & iam v&longs;u approbatam. </s> <s>præ&longs;ertim quòd eius con&longs;uetudo &longs;olet e&longs;&longs;e, cum voces innouat <lb/>admonere lectorem con&longs;imilibus vocibus dico, & dicimus. </s> <s>&longs;icut enim in omni arte, cuius v&longs;us <lb/>vulgaris <expan abbr="cõmunis&qacute;">communisque</expan>. </s> <s>non &longs;it, multa nominum nouitas e&longs;&longs;e &longs;olet, vt in primis <expan abbr="cõ&longs;tituenda">con&longs;tituenda</expan> &longs;int <expan abbr="earũ">earum</expan> <lb/>rerum vocabula qu&ecedil; in quaque arte tractantur, & non modo Dialectici & Phy&longs;ici, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> Geo­<lb/>metræ, Mu&longs;ici, & Grammatici verbis vtuntur vulgo ignotis, & &longs;uo quodam more loquuntur, &longs;ic <lb/>& dicendi facultas qu&ecedil; popularis e&longs;t, verba priuata v&longs;urpat, vt &longs;ua, <expan abbr="eodem&qacute;ue">eodemque</expan> modo alij omnes <lb/> | <arrow.to.target n="marg1048"></arrow.to.target><lb/>repugnat magis quàm motio. </s> <s>Habitibus enim (inquit Ari&longs;t. 1. de Gen.) præ&longs;entibus in materia <lb/>ce&longs;&longs;at omnis motus. </s> <s>Peccatur item à M. Tullio quia reputer animam ab Ari&longs;t. </s> <s>po&longs;itam fui&longs;&longs;e pe­<lb/>rennem motionem, quando per&longs;picuum e&longs;t, ip&longs;um, cùm entelechiam norit, e&longs;&longs;e primam quæ e&longs;t <lb/>vt habitus: vel &longs;ecundam quæ e&longs;t vt actus & functio, ne dum &longs;tatuerit animam e&longs;&longs;e <expan abbr="perenn&etilde;">perennem</expan> mo­<lb/>tionem, &longs;ed voluerit planè eam e&longs;&longs;e actum illum primum qui per &longs;e otio&longs;us e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>Nec <expan abbr="nouã">nouam</expan> <lb/>aut inauditam e&longs;&longs;e talem vocem &longs;atis per&longs;uadeat nobis eius v&longs;us apud Ari&longs;t. </s> <s>frequenti&longs;simus, & <lb/>præ&longs;ertim in definitionibus quæ &longs;olum recipiunt, aut plurimum voces v&longs;itatas, & illu&longs;tres, & ab <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>quidem re&longs;titutam potius quàm innouatam cum Simplicio fatebor, quanuis in &longs;chola &longs;ua <lb/>tritam, & iam v&longs;u approbatam. </s> <s>præ&longs;ertim quòd eius con&longs;uetudo &longs;olet e&longs;&longs;e, cum voces innouat <lb/>admonere lectorem con&longs;imilibus vocibus dico, & dicimus. </s> <s>&longs;icut enim in omni arte, cuius v&longs;us <lb/>vulgaris <expan abbr="cõmunis&qacute;">communisque</expan>. </s> <s>non &longs;it, multa nominum nouitas e&longs;&longs;e &longs;olet, vt in primis <expan abbr="cõ&longs;tituenda">con&longs;tituenda</expan> &longs;int <expan abbr="earũ">earum</expan> <lb/>rerum vocabula qu&ecedil; in quaque arte tractantur, & non modo Dialectici & Phy&longs;ici, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> Geo­<lb/>metræ, Mu&longs;ici, & Grammatici verbis vtuntur vulgo ignotis, & &longs;uo quodam more loquuntur, &longs;ic <lb/>& dicendi facultas qu&ecedil; popularis e&longs;t, verba priuata v&longs;urpat, vt &longs;ua, <expan abbr="eodem&qacute;ue">eodemque</expan> modo alij omnes <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1049"></arrow.to.target><lb/>opifices, qui abhorrent ab omni politiore elegantia, res in quibus &longs;unt, nominibus notant nouis, <lb/>qu&ecedil; ignorentur ab aliis, &longs;ibi &longs;int v&longs;itata tantummodo: <expan abbr="nõ">non</expan> aliter in hanc vocem eueni&longs;&longs;e <expan abbr="credendũ">credendum</expan> <lb/>e&longs;t. </s> <s>Itaque te&longs;tatur Sextus Empiricus <foreign lang="greek">e)ntele/xeian, & ou)de\nma_llon</foreign>, e&longs;&longs;e &longs;cientia vocabula. </s> <s>At­<lb/>tigit hanc di&longs;putationem quoque Bud&ecedil;us cuius dicta vberrimè <expan abbr="rec&etilde;&longs;et">recen&longs;et</expan>, & doctè examinat Vico­<lb/>mercatus, vt nihil amplius de&longs;iderari po&longs;sit. </s> <s>Quanquam & illud ego noto ob viri auctoritatem, <lb/>etiam ab eo tertij erroris in&longs;imulatum fui&longs;&longs;e M. Tullium quia &longs;tatuerit in di&longs;ciplina Peripatetica, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1049"></arrow.to.target><lb/>opifices, qui abhorrent ab omni politiore elegantia, res in quibus &longs;unt, nominibus notant nouis, <lb/>qu&ecedil; ignorentur ab aliis, &longs;ibi &longs;int v&longs;itata tantummodo: <expan abbr="nõ">non</expan> aliter in hanc vocem eueni&longs;&longs;e <expan abbr="credendũ">credendum</expan> <lb/>e&longs;t. </s> <s>Itaque te&longs;tatur Sextus Empiricus <foreign lang="greek">e)ntele/xeian, & ou)de\nma_llon</foreign>, e&longs;&longs;e &longs;cientia vocabula. </s> <s>At­<lb/>tigit hanc di&longs;putationem quoque Bud&ecedil;us cuius dicta vberrimè <expan abbr="rec&etilde;&longs;et">recen&longs;et</expan>, & doctè examinat Vico­<lb/>mercatus, vt nihil amplius de&longs;iderari po&longs;sit. </s> <s>Quanquam & illud ego noto ob viri auctoritatem, <lb/>etiam ab eo tertij erroris in&longs;imulatum fui&longs;&longs;e M. Tullium quia &longs;tatuerit in di&longs;ciplina Peripatetica, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1050"></arrow.to.target><lb/>animum è quinta quadam e&longs;&longs;entia con&longs;titutum quæ ab elementis di&longs;creta &longs;it, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> nullibi re­<lb/>periatur. </s> <s>Nos autem id optimè ex Ari&longs;t. </s> <s>expre&longs;&longs;um dicimus, vbi è calore illo, non quidem igneo, <lb/>conflatum e&longs;&longs;e te&longs;tatur animum ip&longs;um, &longs;ed ex eiu&longs;modi qui proportione &longs;tellarum elemento re­<lb/>&longs;pondeat. </s> <s>Ergo cùm Simplicio dicemus entelechiam ita <expan abbr="nuncupatã">nuncupatam</expan>, quod <foreign lang="greek">e(\nte/leion e)/xei</foreign>, ide&longs;t, <lb/>vnum perfectum continet. </s> <s>vel quòd <foreign lang="greek">e(\xeito\e)ntele\s</foreign>, ide&longs;t, habet perfectionem. </s> <s>aut quia <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;">qu&ecedil;que</expan>. <lb/></s> <s>res per actum con&longs;ecuta fuerit quòd vna &longs;it, atque illa quidem perfecta, aut continuatio perfe­<lb/>ctionis, ide&longs;t, habitus &longs;ecundum <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> &longs;eu po&longs;&longs;e&longs;sio finis. </s> <s>Quicquid &longs;it, iudicio no&longs;tro no­<lb/>tat aliquid cuius ip&longs;a &longs;it, non quidem vt pendeat ab illo, &longs;ed alicuius, quod <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> pendeat ab ip&longs;a: <lb/>ita vt habitudo hæc &longs;it potius <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> nos, quàm <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> natura, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, or­<lb/>dinat <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> ad <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>, & vult <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> à perfecto pendere <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> &longs;ine ip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, id qpro | <arrow.to.target n="marg1050"></arrow.to.target><lb/>animum è quinta quadam e&longs;&longs;entia con&longs;titutum quæ ab elementis di&longs;creta &longs;it, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> nullibi re­<lb/>periatur. </s> <s>Nos autem id optimè ex Ari&longs;t. </s> <s>expre&longs;&longs;um dicimus, vbi è calore illo, non quidem igneo, <lb/>conflatum e&longs;&longs;e te&longs;tatur animum ip&longs;um, &longs;ed ex eiu&longs;modi qui proportione &longs;tellarum elemento re­<lb/>&longs;pondeat. </s> <s>Ergo cùm Simplicio dicemus entelechiam ita <expan abbr="nuncupatã">nuncupatam</expan>, quod <foreign lang="greek">e(\nte/leion e)/xei</foreign>, ide&longs;t, <lb/>vnum perfectum continet. </s> <s>vel quòd <foreign lang="greek">e(\xei to\ e)ntele\s</foreign>, ide&longs;t, habet perfectionem. </s> <s>aut quia <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;">qu&ecedil;que</expan>. <lb/></s> <s>res per actum con&longs;ecuta fuerit quòd vna &longs;it, atque illa quidem perfecta, aut continuatio perfe­<lb/>ctionis, ide&longs;t, habitus &longs;ecundum <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> &longs;eu po&longs;&longs;e&longs;sio finis. </s> <s>Quicquid &longs;it, iudicio no&longs;tro no­<lb/>tat aliquid cuius ip&longs;a &longs;it, non quidem vt pendeat ab illo, &longs;ed alicuius, quod <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> pendeat ab ip&longs;a: <lb/>ita vt habitudo hæc &longs;it potius <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> nos, quàm <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> natura, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, or­<lb/>dinat <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> ad <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>, & vult <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> à perfecto pendere <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> &longs;ine ip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, id <expan abbr="qd">quod</expan> |
| <pb pagenum="136"/>bene &longs;e habet, qd genus cau&longs;&longs;&ecedil;, vt po&longs;teà dicemus, habet duas <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, <expan abbr="primã">primam</expan> quidem, vt non <lb/> | <pb pagenum="136"/>bene &longs;e habet, <expan abbr="qd">quod</expan> genus cau&longs;&longs;&ecedil;, vt po&longs;teà dicemus, habet duas <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, <expan abbr="primã">primam</expan> quidem, vt non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1051"></arrow.to.target><lb/>pendeat ab alio, <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò vt alia pendeant ab ip&longs;o. </s> <s>Idcircò Deus, cùm &longs;it eiu&longs;modi &longs;impliciter, <lb/>& <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> prima, & &longs;umma e&longs;t, & &longs;impliciter entelechia, quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> excepta <lb/>e&longs;t ab omni habitudine, licet à nobis propter <expan abbr="captũ">captum</expan> <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> opinor, cum aliqua habitudine <expan abbr="cõpre-henda&ttilde;">compre­<lb/>hendatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;ummas illas e&longs;&longs;entias, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e ip&longs;as (non <expan abbr=".n.">enim</expan> id humano ingenio licet, aut &ecedil;grè) <lb/>&longs;ed in inferioribus, & obnoxiis &longs;en&longs;ui concipimus; ac &longs;iquid e&longs;t quod vndequaque perfectum, <lb/>& ab&longs;olutum numeris omnibus humana capiat mens, id notat nomine <foreign lang="greek">tou_ ei(\dous</foreign>, quod &longs;ignificat <lb/>&longs;peciem, cui &longs;anè propter &longs;en&longs;ilis materiæ coniunctionem accidit, vt per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tat, & &longs;imul per­<lb/>&longs;picua nobis &longs;it. </s> <s>Di&longs;tribuitur autem entelechia in primam ac &longs;ecundam: & primam &longs;anè quæ <lb/>e&longs;t vt habitus qui quidem in viuente quid &longs;ignificantius e&longs;t, quàm in animo carentibus; expri­<lb/>mit enim <foreign lang="greek">to\ ku/zion</foreign>, & imperium quoddam in corpus, cuiu&longs;modi non e&longs;t in animo carentibus, <lb/>&longs;ecundam verò quæ dicitur energia &longs;ic nuncupata <foreign lang="greek">a)po\ tou_ h)zgs</foreign>, quod e&longs;t officium, quia per ip­<lb/>&longs;am in officio &longs;it res, quam item ego non verebor in agendo &longs;olùm con&longs;tituere, verumetiam in <lb/>patiendo. </s> <s>Quocirca &longs;en&longs;um & mentem energian appellatam fui&longs;&longs;e puto, quicquid de hac re de­<lb/>cernant Græci interpretes, quæ propriè &longs;ignificat pr&ecedil;&longs;entiam actuo&longs;i in patibili. </s> <s>Quanquam quid <lb/>ego id a&longs;&longs;euerare verear, cùm idem ore &longs;uo pronunciet Ari&longs;toteles? </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> præter ea qu&ecedil; de &longs;en&longs;itrice <lb/> | <arrow.to.target n="marg1051"></arrow.to.target><lb/>pendeat ab alio, <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò vt alia pendeant ab ip&longs;o. </s> <s>Idcircò Deus, cùm &longs;it eiu&longs;modi &longs;impliciter, <lb/>& <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> prima, & &longs;umma e&longs;t, & &longs;impliciter entelechia, quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> excepta <lb/>e&longs;t ab omni habitudine, licet à nobis propter <expan abbr="captũ">captum</expan> <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> opinor, cum aliqua habitudine <expan abbr="cõpre-henda&ttilde;">compre­<lb/>hendatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;ummas illas e&longs;&longs;entias, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e ip&longs;as (non <expan abbr=".n.">enim</expan> id humano ingenio licet, aut &ecedil;grè) <lb/>&longs;ed in inferioribus, & obnoxiis &longs;en&longs;ui concipimus; ac &longs;iquid e&longs;t quod vndequaque perfectum, <lb/>& ab&longs;olutum numeris omnibus humana capiat mens, id notat nomine <foreign lang="greek">tou_ ei(\dous</foreign>, quod &longs;ignificat <lb/>&longs;peciem, cui &longs;anè propter &longs;en&longs;ilis materiæ coniunctionem accidit, vt per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tat, & &longs;imul per­<lb/>&longs;picua nobis &longs;it. </s> <s>Di&longs;tribuitur autem entelechia in primam ac &longs;ecundam: & primam &longs;anè quæ <lb/>e&longs;t vt habitus qui quidem in viuente quid &longs;ignificantius e&longs;t, quàm in animo carentibus; expri­<lb/>mit enim <foreign lang="greek">to\ ku/rion</foreign>, & imperium quoddam in corpus, cuiu&longs;modi non e&longs;t in animo carentibus, <lb/>&longs;ecundam verò quæ dicitur energia &longs;ic nuncupata <foreign lang="greek">a)po\ tou_ h)rgou</foreign>, quod e&longs;t officium, quia per ip­<lb/>&longs;am in officio &longs;it res, quam item ego non verebor in agendo &longs;olùm con&longs;tituere, verumetiam in <lb/>patiendo. </s> <s>Quocirca &longs;en&longs;um & mentem energian appellatam fui&longs;&longs;e puto, quicquid de hac re de­<lb/>cernant Græci interpretes, quæ propriè &longs;ignificat pr&ecedil;&longs;entiam actuo&longs;i in patibili. </s> <s>Quanquam quid <lb/>ego id a&longs;&longs;euerare verear, cùm idem ore &longs;uo pronunciet Ari&longs;toteles? </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> præter ea qu&ecedil; de &longs;en&longs;itrice <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1052"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1052"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1053"></arrow.to.target><lb/>facultate te&longs;tatus e&longs;t, quam in perpe&longs;sionis genere ab&longs;olutè collocarat, & po&longs;teà videre & audire <lb/>vocauit <foreign lang="greek">e)n<gap/>gou_n</foreign>. </s> <s>hæc addidit etiam, vt nihil expre&longs;sius eloqui potuerit. </s> <s>“<foreign lang="greek">*gzw_ton me\n ou)_nw(stou_ <lb/>au)tou_ s)/itos tou_ pasxein kai\ tou_ xinei_ain, kai\ tou_ e)nezgei_n</foreign>”, & quæ &longs;equuntur, ide&longs;t. </s> <s>Primum quidem <lb/>tanquam idem &longs;it pati & moueri & agere vel operari. </s> <s>Ergo etiam entelechia, & energia &longs;impli­<lb/>citer actuo&longs;i præ&longs;entiam in patibili &longs;ignificat, & communiter amplectitur omnem gradum, quo <lb/>resip&longs;æ &longs;unt, quicunque ille &longs;it, quo licet dicere hoc e&longs;&longs;e nunc, &longs;iue ad id &longs;it in&longs;tituta aliqua certa <lb/>pote&longs;tas, quemadmodum in rebus natura con&longs;tantibus, &longs;iue nullus ad eam &longs;it ordo, velut in arti­<lb/>ficio&longs;is. </s> <s>Hæc rur&longs;us aut e&longs;t imperfecta, & cum &longs;ucce&longs;sione quadam, & &longs;ignificatione diuer&longs;orum <lb/>temporum, vt &longs;ub&longs;tructio nauis, ædificatio, in qua pars aliqua fit, nec dum facta e&longs;t. </s> <s>Idcircò non <lb/>licet dicere, ædificat &longs;imul, & &ecedil;dificauit; aut perfecta, & tota &longs;imul, vt nullis temporis differentiis <lb/>inter&longs;tinguatur, veluti vi&longs;io, nanque in hoc officio & videre & vidi&longs;&longs;e &longs;unt &longs;imul; neque ei quod <lb/>e&longs;t vidi&longs;&longs;e antece&longs;sit id quod e&longs;t videre, quemadmodum ei, quod e&longs;t ædificatum e&longs;&longs;e, præce&longs;sit <lb/>ædificari. </s> <s>Ex altera parte pote&longs;tas e&longs;t principium agendi, aut patiendi quam à &longs;ub&longs;tantia re ip&longs;a <lb/>non differre po&longs;thàc o&longs;tendemus, vel habitudo &longs;cilicet ad functionem, quæ item duplex e&longs;t, aut <lb/>remota & indeterminata ad oppo&longs;ita, qu&ecedil; quidem ab Auerroë nomine po&longs;sibilitatis exprimitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1053"></arrow.to.target><lb/>facultate te&longs;tatus e&longs;t, quam in perpe&longs;sionis genere ab&longs;olutè collocarat, & po&longs;teà videre & audire <lb/>vocauit <foreign lang="greek">e)n<gap/>gou_n</foreign>. </s> <s>hæc addidit etiam, vt nihil expre&longs;sius eloqui potuerit. </s> <s>“<foreign lang="greek">*prw_ton me\n ou)_n w(s tou_ <lb/>au)tou_ o)/itos tou_ pasxein kai\ tou_ xinei_ain, kai\ tou_ e)nergei_n</foreign>”, & quæ &longs;equuntur, ide&longs;t. </s> <s>Primum quidem <lb/>tanquam idem &longs;it pati & moueri & agere vel operari. </s> <s>Ergo etiam entelechia, & energia &longs;impli­<lb/>citer actuo&longs;i præ&longs;entiam in patibili &longs;ignificat, & communiter amplectitur omnem gradum, quo <lb/>resip&longs;æ &longs;unt, quicunque ille &longs;it, quo licet dicere hoc e&longs;&longs;e nunc, &longs;iue ad id &longs;it in&longs;tituta aliqua certa <lb/>pote&longs;tas, quemadmodum in rebus natura con&longs;tantibus, &longs;iue nullus ad eam &longs;it ordo, velut in arti­<lb/>ficio&longs;is. </s> <s>Hæc rur&longs;us aut e&longs;t imperfecta, & cum &longs;ucce&longs;sione quadam, & &longs;ignificatione diuer&longs;orum <lb/>temporum, vt &longs;ub&longs;tructio nauis, ædificatio, in qua pars aliqua fit, nec dum facta e&longs;t. </s> <s>Idcircò non <lb/>licet dicere, ædificat &longs;imul, & &ecedil;dificauit; aut perfecta, & tota &longs;imul, vt nullis temporis differentiis <lb/>inter&longs;tinguatur, veluti vi&longs;io, nanque in hoc officio & videre & vidi&longs;&longs;e &longs;unt &longs;imul; neque ei quod <lb/>e&longs;t vidi&longs;&longs;e antece&longs;sit id quod e&longs;t videre, quemadmodum ei, quod e&longs;t ædificatum e&longs;&longs;e, præce&longs;sit <lb/>ædificari. </s> <s>Ex altera parte pote&longs;tas e&longs;t principium agendi, aut patiendi quam à &longs;ub&longs;tantia re ip&longs;a <lb/>non differre po&longs;thàc o&longs;tendemus, vel habitudo &longs;cilicet ad functionem, quæ item duplex e&longs;t, aut <lb/>remota & indeterminata ad oppo&longs;ita, qu&ecedil; quidem ab Auerroë nomine po&longs;sibilitatis exprimitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1054"></arrow.to.target><lb/>aut e&longs;t proxima, & iam determinata ad alteram partem contradictionis, qu&ecedil; propriè potentia di­<lb/>cebatur ab Auerroë, &longs;ignificat autem ab&longs;entiam quidem actus, &longs;ed notat tamen <expan abbr="eũ">eum</expan> ip&longs;um impen­<lb/>dere, quæ item duplex e&longs;t, vel e&longs;&longs;entialis, hoc e&longs;t, in&longs;tituta in actum quæ e&longs;t forma: vel accidenta­<lb/>ria, ide&longs;t in&longs;tituta in actum, qui e&longs;t functio. </s> <s>Quanquam pote&longs;tas etiam &longs;umitur pro illo &longs;ubiecto <lb/>in quo e&longs;t ordo ad actum, &longs;eu pro illo in quo pote&longs;t recipi actus, quod item bipartito &longs;e habet; <lb/>etenim id in quo pote&longs;t recipi actus, aut habet ordinem ad ip&longs;um actum, quemadmodum in na­<lb/>turalibus, aut eo caret, velut in artificio&longs;is. </s> <s>Ex quo etiam duplex actus erui pote&longs;t, alter qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>perficiat potentiam ad &longs;eip&longs;um directam qui conuenit rebus naturalibus, atque alter qui perficit <lb/>&longs;anè aliquam pote&longs;tatem, &longs;ed illam quidem non ad &longs;eip&longs;um directam, & qua&longs;i per accidens: id <lb/>quod v&longs;uuenit in iis quæ fiunt ab arte. </s> <s>vnde etiam progre&longs;&longs;us à tali potentia ad <expan abbr="eũ">eum</expan> actum expre&longs;­<lb/>&longs;us e&longs;t nomine in dicante <expan abbr="motion&etilde;">motionem</expan>, velut actionis, factionis, & generationis. </s> <s>Quocirca, &longs;iquis velit <lb/>omnes motiones cum à natura factas, tum etiam <expan abbr="nõ">non</expan> naturales &longs;ub hac definitione comprehendi, <lb/>cogetur item a&longs;&longs;umere actum & potentiam in communi&longs;simo &longs;ignificato. </s> <s>Ea verò quæ in defini­<lb/>tione motus accipitur, non e&longs;t vt &longs;ubiectum &longs;ed vt habitudo ad actum & ab&longs;entia quædam actus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1054"></arrow.to.target><lb/>aut e&longs;t proxima, & iam determinata ad alteram partem contradictionis, qu&ecedil; propriè potentia di­<lb/>cebatur ab Auerroë, &longs;ignificat autem ab&longs;entiam quidem actus, &longs;ed notat tamen <expan abbr="eũ">eum</expan> ip&longs;um impen­<lb/>dere, quæ item duplex e&longs;t, vel e&longs;&longs;entialis, hoc e&longs;t, in&longs;tituta in actum quæ e&longs;t forma: vel accidenta­<lb/>ria, ide&longs;t in&longs;tituta in actum, qui e&longs;t functio. </s> <s>Quanquam pote&longs;tas etiam &longs;umitur pro illo &longs;ubiecto <lb/>in quo e&longs;t ordo ad actum, &longs;eu pro illo in quo pote&longs;t recipi actus, quod item bipartito &longs;e habet; <lb/>etenim id in quo pote&longs;t recipi actus, aut habet ordinem ad ip&longs;um actum, quemadmodum in na­<lb/>turalibus, aut eo caret, velut in artificio&longs;is. </s> <s>Ex quo etiam duplex actus erui pote&longs;t, alter qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>perficiat potentiam ad &longs;eip&longs;um directam qui conuenit rebus naturalibus, atque alter qui perficit <lb/>&longs;anè aliquam pote&longs;tatem, &longs;ed illam quidem non ad &longs;eip&longs;um directam, & qua&longs;i per accidens: id <lb/>quod v&longs;uuenit in iis quæ fiunt ab arte. </s> <s>vnde etiam progre&longs;&longs;us à tali potentia ad <expan abbr="eũ">eum</expan> actum expre&longs;­<lb/>&longs;us e&longs;t nomine in dicante <expan abbr="motion&etilde;">motionem</expan>, velut actionis, factionis, & generationis. </s> <s>Quocirca, &longs;iquis velit <lb/>omnes motiones cum à natura factas, tum etiam <expan abbr="nõ">non</expan> naturales &longs;ub hac definitione comprehendi, <lb/>cogetur item a&longs;&longs;umere actum & potentiam in communi&longs;simo &longs;ignificato. </s> <s>Ea verò quæ in defini­<lb/>tione motus accipitur, non e&longs;t vt &longs;ubiectum &longs;ed vt habitudo ad actum & ab&longs;entia quædam actus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1055"></arrow.to.target><lb/>qui tamen impendeat, &longs;iue e&longs;&longs;entialis &longs;it, &longs;eu accidentarius. </s> <s>An'ne verò actus ille primus &longs;it, an &longs;e­<lb/>cundus, an item pote&longs;tas proxima aut remota, &longs;i di&longs;tinctio qu&ecedil;dam adhibeatur, facilè digno&longs;ci po­<lb/>terit. </s> <s>Etenim &longs;i re&longs;piciamus id à quo profici&longs;citur motus, negari nequit eum e&longs;&longs;e actum <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan>: <lb/>oportet enim id quod mouetur, ab eo moueri quod e&longs;t non modo actu per &longs;uam certam <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>&longs;ed eiu&longs;modi etiam, vt &longs;ecundum illam agat: at pote&longs;tas in mobili cùm &longs;it ad formam & <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, <lb/>pror&longs;us erit prima, &longs;ed cùm exerceatur ad vlteriorem actum <expan abbr="perfectiorem&qacute;">perfectioremque</expan>. </s> <s>procedens; erit mo­<lb/>tus actus ille in mobili qui re&longs;pondet prim&ecedil; potenti&ecedil;, &longs;ed imperfectus: quia porrò talis actus, vbi <lb/>perfectus fuerit, iam extinctus e&longs;t motus, & quies ei &longs;ucce&longs;sit. </s> <s>Quamobrem motus e&longs;t actus pri­<lb/>mus imperfectus eius quod e&longs;t in potentia prima, ad actum perfectum. </s> <s>Ex quo pote&longs;t defendi <lb/>Alexander ab impetu Simplicij, <expan abbr="no&longs;tr&ecedil;&qacute;">no&longs;tr&ecedil;que</expan>. </s> <s>&ecedil;tatis &longs;criptorum, quia definiuerit motum primam mu­<lb/>tationem eius quod e&longs;t in potentia, quatenus tale: &longs;i modò <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> accipiamus, & <lb/>vt tria &longs;ignificat, primò quidem motum qui pr&ecedil;&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> quandam <expan abbr="cũ">cum</expan> continuatione <expan abbr="cõ-iunctam">con­<lb/>iunctam</expan>, deinde <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> &longs;ine continuatione, & eiu&longs;modi quæ &longs;ubitò fiat, veluti <expan abbr="cũ">cum</expan> vltimum <lb/>non e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; corrumpebatur, <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan> cum primo e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; genita e&longs;t, po&longs;tremò <expan abbr="tran&longs;itũ">tran&longs;itum</expan> <lb/>de pote&longs;tate &longs;ecunda ad actum &longs;ecundum, & ex otio ad negotium, quæ quidem per &longs;e temporis | <arrow.to.target n="marg1055"></arrow.to.target><lb/>qui tamen impendeat, &longs;iue e&longs;&longs;entialis &longs;it, &longs;eu accidentarius. </s> <s>An'ne verò actus ille primus &longs;it, an &longs;e­<lb/>cundus, an item pote&longs;tas proxima aut remota, &longs;i di&longs;tinctio qu&ecedil;dam adhibeatur, facilè digno&longs;ci po­<lb/>terit. </s> <s>Etenim &longs;i re&longs;piciamus id à quo profici&longs;citur motus, negari nequit eum e&longs;&longs;e actum <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan>: <lb/>oportet enim id quod mouetur, ab eo moueri quod e&longs;t non modo actu per &longs;uam certam <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>&longs;ed eiu&longs;modi etiam, vt &longs;ecundum illam agat: at pote&longs;tas in mobili cùm &longs;it ad formam & <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, <lb/>pror&longs;us erit prima, &longs;ed cùm exerceatur ad vlteriorem actum <expan abbr="perfectiorem&qacute;">perfectioremque</expan>. </s> <s>procedens; erit mo­<lb/>tus actus ille in mobili qui re&longs;pondet prim&ecedil; potenti&ecedil;, &longs;ed imperfectus: quia porrò talis actus, vbi <lb/>perfectus fuerit, iam extinctus e&longs;t motus, & quies ei &longs;ucce&longs;sit. </s> <s>Quamobrem motus e&longs;t actus pri­<lb/>mus imperfectus eius quod e&longs;t in potentia prima, ad actum perfectum. </s> <s>Ex quo pote&longs;t defendi <lb/>Alexander ab impetu Simplicij, <expan abbr="no&longs;tr&ecedil;&qacute;">no&longs;tr&ecedil;que</expan>. </s> <s>&ecedil;tatis &longs;criptorum, quia definiuerit motum primam mu­<lb/>tationem eius quod e&longs;t in potentia, quatenus tale: &longs;i modò <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> accipiamus, & <lb/>vt tria &longs;ignificat, primò quidem motum qui pr&ecedil;&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> quandam <expan abbr="cũ">cum</expan> continuatione <expan abbr="cõ-iunctam">con­<lb/>iunctam</expan>, deinde <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> &longs;ine continuatione, & eiu&longs;modi quæ &longs;ubitò fiat, veluti <expan abbr="cũ">cum</expan> vltimum <lb/>non e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; corrumpebatur, <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan> cum primo e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; genita e&longs;t, po&longs;tremò <expan abbr="tran&longs;itũ">tran&longs;itum</expan> <lb/>de pote&longs;tate &longs;ecunda ad actum &longs;ecundum, & ex otio ad negotium, quæ quidem per &longs;e temporis |
| <pb pagenum="137"/> | |