Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to buona_demot_014_la_1591.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

Colored diff for /texts/archimedes/xml/buona_demot_014_la_1591.xml between version 1.26 and 1.27

version 1.26, 2007/06/22 17:28:43 version 1.27, 2007/06/25 12:34:03
Line 72 
Line 72 
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus &agrave; &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga&shy;<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s>                                                                <s>Vly&longs;&longs;e &amp; Achille mirandis inter &longs;e modis al&shy;<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent,  &amp; Age&longs;ilai <expan abbr="prudenti&atilde;">prudentiam</expan> <expan abbr="o&itilde;">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui &aelig;mulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s>                                                                <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu&shy;<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia ver&ograve; <expan abbr="c&otilde;-ciliante">con&shy;<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s>                                                                <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri&shy;<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;ol&ugrave;m <lb/>iniurium, &longs;ed impium  &amp; nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, qu&agrave;m ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="ali&ograve;&qacute;">ali&ograve;que</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanqu&agrave;m di&longs;putata contentius aditum ad ve&shy;<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmod&ograve; &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de&shy;<lb/>bet. </s>                                                                <s>Nam latet veritas in profundo, &amp; diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo&shy;<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, &amp; in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s>                                                                <s>C&ugrave;m igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &agrave; Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra pr&aelig;clari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus &amp; adhuc auctoritate tua <lb/>negocium public&egrave; <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, &amp; in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu&shy;<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; pr&aelig;dico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, &amp; ea narrandi qu&aelig; <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, &amp; v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, &amp; grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, &amp; in alios, &longs;i fieri <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="c&otilde;ditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum qu&ograve;d plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>lectio &verbar; iterata librorum, <expan abbr="c&otilde;plura">complura</expan> nou&aelig; di&longs;ceptationes,  &amp; <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simor&utilde;">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> qu&aelig; <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="venieb&atilde;t">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt c&aelig;teris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt me&aelig; ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ign&utilde;">&longs;ignum</expan> darem. </s>                                                                <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor&shy;<lb/>tationes <expan abbr="amicor&utilde;">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="moment&utilde;">momentum</expan> attulit huic me&aelig; deliberationi, &amp; <expan abbr="cor&atilde;">coram</expan> Pi&longs;is, &amp; per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudici&utilde;">iudicium</expan> c&ugrave;m &longs;emper maximi fe&shy;<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s>                                                                <s>Quapropter &egrave; no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> mundus quidam Empedocleus &egrave; lite exortus hic liber ad te rect&agrave; con&shy;<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudi&utilde;">&longs;tudium</expan>, &amp; <expan abbr="indu&longs;tri&atilde;">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id &agrave; te hilar&egrave; &longs;e <expan abbr="acce-pt&utilde;">acce&shy;<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s>                                                                <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam prim&ugrave;m aduolent, &amp; perpe&shy;<lb/>tu&aelig; erga te pietatis no&longs;tr&aelig; &longs;int optimi te&longs;tes. </s>                                                                <s>Vale. </s>                                                                <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s>                                                                <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus &agrave; &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga&shy;<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s>                                                                <s>Vly&longs;&longs;e &amp; Achille mirandis inter &longs;e modis al&shy;<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent,  &amp; Age&longs;ilai <expan abbr="prudenti&atilde;">prudentiam</expan> <expan abbr="o&itilde;">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui &aelig;mulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s>                                                                <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu&shy;<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia ver&ograve; <expan abbr="c&otilde;-ciliante">con&shy;<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s>                                                                <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri&shy;<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;ol&ugrave;m <lb/>iniurium, &longs;ed impium  &amp; nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, qu&agrave;m ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="ali&ograve;&qacute;">ali&ograve;que</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanqu&agrave;m di&longs;putata contentius aditum ad ve&shy;<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmod&ograve; &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de&shy;<lb/>bet. </s>                                                                <s>Nam latet veritas in profundo, &amp; diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo&shy;<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, &amp; in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s>                                                                <s>C&ugrave;m igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &agrave; Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra pr&aelig;clari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus &amp; adhuc auctoritate tua <lb/>negocium public&egrave; <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, &amp; in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu&shy;<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; pr&aelig;dico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, &amp; ea narrandi qu&aelig; <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, &amp; v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, &amp; grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, &amp; in alios, &longs;i fieri <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="c&otilde;ditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum qu&ograve;d plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>lectio &verbar; iterata librorum, <expan abbr="c&otilde;plura">complura</expan> nou&aelig; di&longs;ceptationes,  &amp; <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simor&utilde;">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> qu&aelig; <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="venieb&atilde;t">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt c&aelig;teris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt me&aelig; ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ign&utilde;">&longs;ignum</expan> darem. </s>                                                                <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor&shy;<lb/>tationes <expan abbr="amicor&utilde;">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="moment&utilde;">momentum</expan> attulit huic me&aelig; deliberationi, &amp; <expan abbr="cor&atilde;">coram</expan> Pi&longs;is, &amp; per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudici&utilde;">iudicium</expan> c&ugrave;m &longs;emper maximi fe&shy;<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s>                                                                <s>Quapropter &egrave; no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> mundus quidam Empedocleus &egrave; lite exortus hic liber ad te rect&agrave; con&shy;<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudi&utilde;">&longs;tudium</expan>, &amp; <expan abbr="indu&longs;tri&atilde;">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id &agrave; te hilar&egrave; &longs;e <expan abbr="acce-pt&utilde;">acce&shy;<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s>                                                                <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam prim&ugrave;m aduolent, &amp; perpe&shy;<lb/>tu&aelig; erga te pietatis no&longs;tr&aelig; &longs;int optimi te&longs;tes. </s>                                                                <s>Vale. </s>                                                                <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s>                                                                <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p>
 <pb/> <pb/>
 <p type="head"> <p type="head">
 <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p>
Line 2311 
Line 2311 
 <arrow.to.target n="marg481"></arrow.to.target><lb/>Rom&ecedil; e&longs;&longs;ent ocularij medici, nonnulli auricularij, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id ex artis natura c&ugrave;m vna &longs;it <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> <lb/><expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> medicina: &longs;ed ex <expan abbr="c&otilde;moditate">commoditate</expan> na&longs;cebatur. </s>                                                                <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eam artis <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> profiterentur &egrave; qua <lb/>victum &longs;ibi parare po&longs;&longs;e &longs;perarent, c&ecedil;teras negligebant. </s>                                                                <s>qu&ograve;d &longs;i victui nece&longs;&longs;aria <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;uppedita&longs;&longs;et <lb/>ea portio medicin&ecedil;, <expan abbr="quemadmod&utilde;">quemadmodum</expan> euenire &longs;olebat in Gr&ecedil;cia, aut &longs;olum vertere cogebantur, aut <lb/>alias artis medic&ecedil; partes exercere. </s>                                                                <s>Terti&ograve; vel artes materiam faciunt, vel parant, vel perficiunt id <lb/>quod natura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> potuit ab&longs;oluere, vel <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> mini&longs;tr&ecedil; &longs;unt ad quas etiam referri dicimus organicas. <lb/></s>                                                                <s>faciunt <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> figuli, dum lateres &ecedil;dificatori efficiunt, <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> parant fabri qui <expan abbr="ferr&utilde;">ferrum</expan> repurgant. <lb/></s>                                                                <s>ab&longs;oluunt ea qu&ecedil; natura pr&ecedil;&longs;tare non pote&longs;t, vt lanifices; mini&longs;trant, vel qu&ecedil; faciunt in&longs;trumenta. <lb/></s>                                                                <s>vt frenorum fabricatrix eque&longs;tri, vel qu&ecedil; impedimenta remouent, &amp; applicant agentia principia <lb/>ad patientia. </s>                                                                <s>Quamobrem Medici clamant, Naturas e&longs;&longs;e <expan abbr="morbor&utilde;">morborum</expan> curatrices, modicos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> mini&shy;<lb/>&longs;tros. </s>                                                                <s>Po&longs;trem&ograve; ex fine di&longs;tinguuntur. </s>                                                                <s>qu&ograve;d variis modis ad humanos v&longs;us <expan abbr="acc&otilde;modentur">accommodentur</expan>. </s>                                                                <s>etenim <lb/>aut nece&longs;sitatis erg&ograve; operantur, aut <expan abbr="c&otilde;modi">commodi</expan>, aut voluptatis. </s>                                                                <s>ex hoc ordine &longs;unt <foreign lang="greek">kosmhtikai\</foreign> dict&aelig;, <lb/>ide&longs;t ornatrices &amp; fort&egrave; <foreign lang="greek">memhtikai\</foreign>, i. </s>                                                                <s>imitatrices, vt po&euml;tica. </s>                                                                <s>h&aelig; qu&ecedil; in &longs;olam <expan abbr="voluptat&etilde;">voluptatem</expan> <expan abbr="collim&atilde;t">collimant</expan>, <lb/> <arrow.to.target n="marg481"></arrow.to.target><lb/>Rom&ecedil; e&longs;&longs;ent ocularij medici, nonnulli auricularij, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> id ex artis natura c&ugrave;m vna &longs;it <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> <lb/><expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> medicina: &longs;ed ex <expan abbr="c&otilde;moditate">commoditate</expan> na&longs;cebatur. </s>                                                                <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eam artis <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> profiterentur &egrave; qua <lb/>victum &longs;ibi parare po&longs;&longs;e &longs;perarent, c&ecedil;teras negligebant. </s>                                                                <s>qu&ograve;d &longs;i victui nece&longs;&longs;aria <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;uppedita&longs;&longs;et <lb/>ea portio medicin&ecedil;, <expan abbr="quemadmod&utilde;">quemadmodum</expan> euenire &longs;olebat in Gr&ecedil;cia, aut &longs;olum vertere cogebantur, aut <lb/>alias artis medic&ecedil; partes exercere. </s>                                                                <s>Terti&ograve; vel artes materiam faciunt, vel parant, vel perficiunt id <lb/>quod natura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> potuit ab&longs;oluere, vel <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> mini&longs;tr&ecedil; &longs;unt ad quas etiam referri dicimus organicas. <lb/></s>                                                                <s>faciunt <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> figuli, dum lateres &ecedil;dificatori efficiunt, <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> parant fabri qui <expan abbr="ferr&utilde;">ferrum</expan> repurgant. <lb/></s>                                                                <s>ab&longs;oluunt ea qu&ecedil; natura pr&ecedil;&longs;tare non pote&longs;t, vt lanifices; mini&longs;trant, vel qu&ecedil; faciunt in&longs;trumenta. <lb/></s>                                                                <s>vt frenorum fabricatrix eque&longs;tri, vel qu&ecedil; impedimenta remouent, &amp; applicant agentia principia <lb/>ad patientia. </s>                                                                <s>Quamobrem Medici clamant, Naturas e&longs;&longs;e <expan abbr="morbor&utilde;">morborum</expan> curatrices, modicos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> mini&shy;<lb/>&longs;tros. </s>                                                                <s>Po&longs;trem&ograve; ex fine di&longs;tinguuntur. </s>                                                                <s>qu&ograve;d variis modis ad humanos v&longs;us <expan abbr="acc&otilde;modentur">accommodentur</expan>. </s>                                                                <s>etenim <lb/>aut nece&longs;sitatis erg&ograve; operantur, aut <expan abbr="c&otilde;modi">commodi</expan>, aut voluptatis. </s>                                                                <s>ex hoc ordine &longs;unt <foreign lang="greek">kosmhtikai\</foreign> dict&aelig;, <lb/>ide&longs;t ornatrices &amp; fort&egrave; <foreign lang="greek">memhtikai\</foreign>, i. </s>                                                                <s>imitatrices, vt po&euml;tica. </s>                                                                <s>h&aelig; qu&ecedil; in &longs;olam <expan abbr="voluptat&etilde;">voluptatem</expan> <expan abbr="collim&atilde;t">collimant</expan>, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg482"></arrow.to.target><lb/>mea quidem &longs;ententia &longs;unt omnium abiecti&longs;sim&ecedil;; quippe qu&ecedil; &longs;olum illam animi no&longs;tri partem <lb/>re&longs;piciant, qu&ecedil; bruta e&longs;t. </s>                                                                <s>qu&ecedil; <expan abbr="c&otilde;modum">commodum</expan> <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> intendunt, c&ecedil;teris pr&ecedil;ferend&aelig;, &longs;unt enim vt bene ho&shy;<lb/>mini &longs;it: atqui mult&ograve; pr&ecedil;&longs;tantius e&longs;t e&longs;&longs;e bene, qu&agrave;m e&longs;&longs;e &longs;impliciter. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Omnes <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vniuers&egrave; lon&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg482"></arrow.to.target><lb/>mea quidem &longs;ententia &longs;unt omnium abiecti&longs;sim&ecedil;; quippe qu&ecedil; &longs;olum illam animi no&longs;tri partem <lb/>re&longs;piciant, qu&ecedil; bruta e&longs;t. </s>                                                                <s>qu&ecedil; <expan abbr="c&otilde;modum">commodum</expan> <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> intendunt, c&ecedil;teris pr&ecedil;ferend&aelig;, &longs;unt enim vt bene ho&shy;<lb/>mini &longs;it: atqui mult&ograve; pr&ecedil;&longs;tantius e&longs;t e&longs;&longs;e bene, qu&agrave;m e&longs;&longs;e &longs;impliciter. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Omnes <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vniuers&egrave; lon&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg483"></arrow.to.target><lb/>gi&longs;simo tractu practicis &amp; contemplantibus cedunt, &amp; ip&longs;is origine &amp; natura po&longs;teriores, &longs;unt: <lb/>etenim politic&aelig; &longs;eruiunt cuius vniuer&longs;a officia po&longs;ita &longs;unt in eo qu&ograve;d ocios&egrave; contemplari valea&shy;<lb/>mus, ill&ecedil; <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> infim&aelig; qu&ecedil; reponuntur in mini&longs;tris, qu&ograve;d natura cedant, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> in aliarum <expan abbr="grati&atilde;">gratiam</expan> <expan abbr="in-u&etilde;t&aelig;">in&shy;<lb/>uent&aelig;</expan> fuerint, &amp; origine po&longs;teriores &longs;int. </s>                                                                <s><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> veri&longs;imile e&longs;t, ni&longs;i vtens e&longs;&longs;et, <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> fore <expan abbr="offici&utilde;">officium</expan> in&longs;tru&shy;<lb/>menti, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt ni&longs;i fuerit qui colat domum, fru&longs;tra futura &longs;it domus. </s>                                                                <s>Omnibus his analytica vilior &amp; <lb/> <arrow.to.target n="marg483"></arrow.to.target><lb/>gi&longs;simo tractu practicis &amp; contemplantibus cedunt, &amp; ip&longs;is origine &amp; natura po&longs;teriores, &longs;unt: <lb/>etenim politic&aelig; &longs;eruiunt cuius vniuer&longs;a officia po&longs;ita &longs;unt in eo qu&ograve;d ocios&egrave; contemplari valea&shy;<lb/>mus, ill&ecedil; <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> infim&aelig; qu&ecedil; reponuntur in mini&longs;tris, qu&ograve;d natura cedant, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> in aliarum <expan abbr="grati&atilde;">gratiam</expan> <expan abbr="in-u&etilde;t&aelig;">in&shy;<lb/>uent&aelig;</expan> fuerint, &amp; origine po&longs;teriores &longs;int. </s>                                                                <s><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> veri&longs;imile e&longs;t, ni&longs;i vtens e&longs;&longs;et, <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> fore <expan abbr="offici&utilde;">officium</expan> in&longs;tru&shy;<lb/>menti, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt ni&longs;i fuerit qui colat domum, fru&longs;tra futura &longs;it domus. </s>                                                                <s>Omnibus his analytica vilior &amp; <lb/>
 <arrow.to.target n="marg484"></arrow.to.target><lb/>origine po&longs;terior. </s>                                                                <s><expan abbr="q&ntilde;">qnm</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;cienti&aelig; &amp; artes recta ratione vtuntur, ill&aelig; <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, h&aelig; ver&ograve; <lb/>efficientes, &amp; practic&aelig; recta ratione agentes, qu&aelig; <expan abbr="prud&etilde;tia">prudentia</expan> nominatur. </s>                                                                <s>Porr&ograve; rect&aelig; rationis regu&shy;<lb/>las analytica docet: itaque omnibus ancillatur. </s>                                                                <s>&amp; prius generatim bon&ecedil; <expan abbr="artific&utilde;">artificum</expan> operationes exti&shy;<lb/>terunt qu&agrave;m regul&ecedil; tradit&aelig;, vt prius aliquis <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> <expan abbr="cont&etilde;plando">contemplando</expan> conclu&longs;it, ex hoc regul&ecedil; ob&longs;eruat&ecedil; <lb/>quibus <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> <expan abbr="c&otilde;cludi">concludi</expan> po&longs;&longs;et. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Igitur analytica omnibus his &amp; origine &amp; natura po&longs;terior. </s>                                                                <s>Sed his <lb/> <arrow.to.target n="marg484"></arrow.to.target><lb/>origine po&longs;terior. </s>                                                                <s><expan abbr="q&ntilde;">quin</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> &longs;cienti&aelig; &amp; artes recta ratione vtuntur, ill&aelig; <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, h&aelig; ver&ograve; <lb/>efficientes, &amp; practic&aelig; recta ratione agentes, qu&aelig; <expan abbr="prud&etilde;tia">prudentia</expan> nominatur. </s>                                                                <s>Porr&ograve; rect&aelig; rationis regu&shy;<lb/>las analytica docet: itaque omnibus ancillatur. </s>                                                                <s>&amp; prius generatim bon&ecedil; <expan abbr="artific&utilde;">artificum</expan> operationes exti&shy;<lb/>terunt qu&agrave;m regul&ecedil; tradit&aelig;, vt prius aliquis <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> <expan abbr="cont&etilde;plando">contemplando</expan> conclu&longs;it, ex hoc regul&ecedil; ob&longs;eruat&ecedil; <lb/>quibus <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> <expan abbr="c&otilde;cludi">concludi</expan> po&longs;&longs;et. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Igitur analytica omnibus his &amp; origine &amp; natura po&longs;terior. </s>                                                                <s>Sed his <lb/>
 <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in qu&aelig; nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus &amp; eas <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="c&otilde;paremus">comparemus</expan>.  <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in qu&aelig; nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus &amp; eas <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="c&otilde;paremus">comparemus</expan>.
 <pb pagenum="52"/>Profect&ograve; &longs;i pr&aelig;&longs;tantius e&longs;t imperare, qu&agrave;m &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &amp; imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="c&otilde;&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/> <pb pagenum="52"/>Profect&ograve; &longs;i pr&aelig;&longs;tantius e&longs;t imperare, qu&agrave;m &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &amp; imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="c&otilde;&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/>
Line 2584 
Line 2584 
 <arrow.to.target n="marg570"></arrow.to.target><lb/>Accedit eodem, qu&ograve;d termini communes qui ab Ari&longs;totele 5. prim&aelig; philo&longs;ophi&aelig; de&longs;cribuntur, <lb/>ex omnium philo&longs;ophorum &longs;ententia &longs;unt eius methodi. </s>                                                                <s>ergo &amp; cau&longs;&longs;&aelig;. </s>                                                                <s>quare etiam cau&longs;&longs;a effi&shy;<lb/>ciens. </s>                                                                <s>Atqui genus hoc cau&longs;&longs;&aelig; per motum definitur. </s>                                                                <s>&amp; eius igitur definitio <expan abbr="partes&qacute;">partesque</expan>. </s>                                                                <s>definitionis. <lb/></s>                                                                <s>quamobrem &amp; motus per quem cau&longs;&longs;a efficiens definitur. </s>                                                                <s>Po&longs;trem&ograve; &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparat&aelig; aliquid <lb/>efficiunt in entibus &amp; rebus naturalibus per motum. </s>                                                                <s>itaque etiam phy&longs;ice mouent. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>p<emph.end type="sup"/> Sed &agrave; pri&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg570"></arrow.to.target><lb/>Accedit eodem, qu&ograve;d termini communes qui ab Ari&longs;totele 5. prim&aelig; philo&longs;ophi&aelig; de&longs;cribuntur, <lb/>ex omnium philo&longs;ophorum &longs;ententia &longs;unt eius methodi. </s>                                                                <s>ergo &amp; cau&longs;&longs;&aelig;. </s>                                                                <s>quare etiam cau&longs;&longs;a effi&shy;<lb/>ciens. </s>                                                                <s>Atqui genus hoc cau&longs;&longs;&aelig; per motum definitur. </s>                                                                <s>&amp; eius igitur definitio <expan abbr="partes&qacute;">partesque</expan>. </s>                                                                <s>definitionis. <lb/></s>                                                                <s>quamobrem &amp; motus per quem cau&longs;&longs;a efficiens definitur. </s>                                                                <s>Po&longs;trem&ograve; &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparat&aelig; aliquid <lb/>efficiunt in entibus &amp; rebus naturalibus per motum. </s>                                                                <s>itaque etiam phy&longs;ice mouent. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>p<emph.end type="sup"/> Sed &agrave; pri&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg571"></arrow.to.target><lb/>mo philo&longs;opho cogno&longs;cend&aelig; &longs;unt, vt efficiunt: ergo &amp; per motum cogno&longs;cantur oportet. </s>                                                                <s>Motus <lb/>igitur ad primum philo&longs;ophum pertinebit. </s>                                                                <s>ergo &amp; demon&longs;tratio qu&aelig; vtitur motu, non erit ab <lb/>ip&longs;o aliena. </s>                                                                <s>Sed h&aelig;c &longs;atis hactenus dubitata &longs;int. </s>                                                                <s>nunc docebo quid &longs;entiam. </s>                                                                <s>id ver&ograve; <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> <expan abbr="capit&utilde;">capitum</expan>  <arrow.to.target n="marg571"></arrow.to.target><lb/>mo philo&longs;opho cogno&longs;cend&aelig; &longs;unt, vt efficiunt: ergo &amp; per motum cogno&longs;cantur oportet. </s>                                                                <s>Motus <lb/>igitur ad primum philo&longs;ophum pertinebit. </s>                                                                <s>ergo &amp; demon&longs;tratio qu&aelig; vtitur motu, non erit ab <lb/>ip&longs;o aliena. </s>                                                                <s>Sed h&aelig;c &longs;atis hactenus dubitata &longs;int. </s>                                                                <s>nunc docebo quid &longs;entiam. </s>                                                                <s>id ver&ograve; <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> <expan abbr="capit&utilde;">capitum</expan>
 <pb pagenum="61"/> <pb pagenum="61"/>
 <arrow.to.target n="marg572"></arrow.to.target><lb/>explicatione continetur. </s>                                                                <s>Primo quidem. </s>                                                                <s>Philo&longs;ophum naturalem no&longs;&longs;e &longs;olum qu&ograve;d &longs;ub&longs;tanti&aelig; <lb/>materi&aelig; immunes exi&longs;tant. </s>                                                                <s>Altero ver&ograve; Philo&longs;ophum diuinum no&longs;&longs;e qu&ograve;d &longs;unt &amp; quid &longs;int. </s>                                                                <s>Ve&shy;<lb/>runtamen <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> di&longs;parem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> qua illas e&longs;&longs;e vtrique <expan abbr="cogno&longs;c&utilde;t">cogno&longs;cunt</expan>. </s>                                                                <s>quand&ograve; naturalis illas <lb/>e&longs;&longs;e cogno&longs;cit per accidens potius <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> per &longs;e, <expan abbr="nimir&utilde;">nimirum</expan> ex &longs;olo motu. </s>                                                                <s>C&ecedil;ter&ugrave;m non id dico, <expan abbr="phy&longs;ic&utilde;">phy&longs;icum</expan> <lb/>in earum <expan abbr="notiti&atilde;">notitiam</expan> ex &longs;olo motu peruenire, tanquam medio, c&ugrave;m &amp; id etiam in diuina methodo <lb/>contingat: &longs;ed qu&ograve;d notio <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> habet de &longs;ub&longs;tantia illa philo&longs;ophus naturalis, &longs;emper includit mo&shy;<lb/>tum, vel qu&ograve;d efficiat <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>, mouet <expan abbr=".n.">enim</expan> phy&longs;ic&egrave;; vel quia notatur per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> motus. </s>                                                                <s>Nam quia <lb/>e&longs;t nobis ignota, &longs;ic de&longs;cribatur oportet per ea qu&ecedil; &longs;unt nota nobis. </s>                                                                <s>ob <expan abbr="e&atilde;&qacute;">eanque</expan>. </s>                                                                <s>cau&longs;&longs;am octauus phy&shy;<lb/>&longs;icorum pars erit methodi naturalis, tamet&longs;i explicat <expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &agrave; materia <expan abbr="&longs;eparat&atilde;">&longs;eparatam</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> ver&ograve; tale <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; genus non mod&ograve; mouet <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan>, &longs;ed habet functiones proprias citr&agrave; <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> materi&ecedil; co&shy;<lb/>gnationem; neque &longs;unt <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> principia &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mobilis, <expan abbr="verumeti&atilde;">verumetiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter &amp; &longs;unt <lb/>entia beati&longs;sima; nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it alia &longs;cientia qu&ecedil; in <expan abbr="ear&utilde;">earum</expan> &longs;peculatione ver&longs;etur qu&ecedil; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> re&longs;piciat <lb/><expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>, licet auxilio motus eius <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> adipi&longs;catur. </s>                                                                <s>Itaque vt hanc <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferunt, &longs;pectat <lb/>ad <expan abbr="diuin&utilde;">diuinum</expan> <expan abbr="philo&longs;oph&utilde;">philo&longs;ophum</expan> no&longs;&longs;e, qu&ograve;d e&longs;t hoc &longs;ub&longs;tanti&aelig; genus. </s>                                                                <s>Ita fit, vt eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ab&longs;oluere <lb/>nequeat philo&longs;ophus naturalis, qu&ograve;d habeat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alias functiones qu&ecedil; lateant ip&longs;um, quia non in&shy;<lb/>cludant <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>. </s>                                                                <s>c&ugrave;m ver&ograve; primus philo&longs;ophus con&longs;ideret ens quod e&longs;t, vel &longs;en&longs;ile, vel &longs;eparatum, &amp; <lb/> <arrow.to.target n="marg572"></arrow.to.target><lb/>explicatione continetur. </s>                                                                <s>Primo quidem. </s>                                                                <s>Philo&longs;ophum naturalem no&longs;&longs;e &longs;olum qu&ograve;d &longs;ub&longs;tanti&aelig; <lb/>materi&aelig; immunes exi&longs;tant. </s>                                                                <s>Altero ver&ograve; Philo&longs;ophum diuinum no&longs;&longs;e qu&ograve;d &longs;unt &amp; quid &longs;int. </s>                                                                <s>Ve&shy;<lb/>runtamen <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> di&longs;parem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> qua illas e&longs;&longs;e vtrique <expan abbr="cogno&longs;c&utilde;t">cogno&longs;cunt</expan>. </s>                                                                <s>quand&ograve; naturalis illas <lb/>e&longs;&longs;e cogno&longs;cit per accidens potius <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> per &longs;e, <expan abbr="nimir&utilde;">nimirum</expan> ex &longs;olo motu. </s>                                                                <s>C&ecedil;ter&ugrave;m non id dico, <expan abbr="phy&longs;ic&utilde;">phy&longs;icum</expan> <lb/>in earum <expan abbr="notiti&atilde;">notitiam</expan> ex &longs;olo motu peruenire, tanquam medio, c&ugrave;m &amp; id etiam in diuina methodo <lb/>contingat: &longs;ed qu&ograve;d notio <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> habet de &longs;ub&longs;tantia illa philo&longs;ophus naturalis, &longs;emper includit mo&shy;<lb/>tum, vel qu&ograve;d efficiat <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>, mouet <expan abbr=".n.">enim</expan> phy&longs;ic&egrave;; vel quia notatur per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> motus. </s>                                                                <s>Nam quia <lb/>e&longs;t nobis ignota, &longs;ic de&longs;cribatur oportet per ea qu&ecedil; &longs;unt nota nobis. </s>                                                                <s>ob <expan abbr="e&atilde;&qacute;">eanque</expan>. </s>                                                                <s>cau&longs;&longs;am octauus phy&shy;<lb/>&longs;icorum pars erit methodi naturalis, tamet&longs;i explicat <expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &agrave; materia <expan abbr="&longs;eparat&atilde;">&longs;eparatam</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> ver&ograve; tale <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; genus non mod&ograve; mouet <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan>, &longs;ed habet functiones proprias citr&agrave; <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> materi&ecedil; co&shy;<lb/>gnationem; neque &longs;unt <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> principia &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mobilis, <expan abbr="verumeti&atilde;">verumetiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter &amp; &longs;unt <lb/>entia beati&longs;sima; nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it alia &longs;cientia qu&ecedil; in <expan abbr="ear&utilde;">earum</expan> &longs;peculatione ver&longs;etur qu&ecedil; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> re&longs;piciat <lb/><expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>, licet auxilio motus eius <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> adipi&longs;catur. </s>                                                                <s>Itaque vt hanc <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferunt, &longs;pectat <lb/>ad <expan abbr="diuin&utilde;">diuinum</expan> <expan abbr="philo&longs;oph&utilde;">philo&longs;ophum</expan> no&longs;&longs;e, qu&ograve;d e&longs;t hoc &longs;ub&longs;tanti&aelig; genus. </s>                                                                <s>Ita fit, vt eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ab&longs;oluere <lb/>nequeat philo&longs;ophus naturalis, qu&ograve;d habeat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alias functiones qu&ecedil; lateant ip&longs;um, quia non in&shy;<lb/>cludant <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>. </s>                                                                <s>c&ugrave;m ver&ograve; primus philo&longs;ophus con&longs;ideret ens quod e&longs;t, vel &longs;en&longs;ile, vel &longs;eparatum, &amp; <lb/>
 <arrow.to.target n="marg573"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;as eius, liceat illi eius <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> ab&longs;olut&egrave; tractare. </s>                                                                <s>&amp; qu&agrave; <expan abbr="principi&utilde;">principium</expan> e&longs;t <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium, &amp; qua e&longs;t <lb/>res <expan abbr="qu&ecedil;d&atilde;">qu&ecedil;dam</expan> &agrave; materia &longs;ecreta. </s>                                                                <s><expan abbr="Quant&utilde;">Quantum</expan> ver&ograve; e&longs;t de qu&ecedil;&longs;tione quid e&longs;t, a&longs;&longs;ero <expan abbr="e&atilde;">eam</expan> nullo modo ad <expan abbr="phy&longs;i-c&utilde;">phy&longs;i&shy;<lb/>cum</expan> pertinere. </s>                                                                <s><expan abbr="n&atilde;">nam</expan> ver&longs;atur in eius cognitione per accidens, &amp; <expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> cogno&longs;cit, qu&agrave; re&longs;picit <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>. <lb/></s>                                                                <s>Sed primus philo&longs;ophus illius vniuer&longs;as functiones intelligens attingit <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan>. (&longs;iquidem in his <lb/>operari &amp; e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int, &amp; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque e&longs;&longs;e &amp; e&longs;&longs;entia.) &amp; ita per &longs;eip&longs;am cogno&longs;cit &amp; quid &longs;it, &amp; <lb/>qu&ograve;d &longs;it. </s>                                                                <s>quanqu&agrave;m habitus huiu&longs;ce notiti&ecedil; nulla methodo explicatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed e&ograve; nos deducit me&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg573"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;as eius, liceat illi eius <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> ab&longs;olut&egrave; tractare. </s>                                                                <s>&amp; qu&agrave; <expan abbr="principi&utilde;">principium</expan> e&longs;t <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium, &amp; qua e&longs;t <lb/>res <expan abbr="qu&ecedil;d&atilde;">qu&ecedil;dam</expan> &agrave; materia &longs;ecreta. </s>                                                                <s><expan abbr="Quant&utilde;">Quantum</expan> ver&ograve; e&longs;t de qu&ecedil;&longs;tione quid e&longs;t, a&longs;&longs;ero <expan abbr="e&atilde;">eam</expan> nullo modo ad <expan abbr="phy&longs;i-c&utilde;">phy&longs;i&shy;<lb/>cum</expan> pertinere. </s>                                                                <s><expan abbr="n&atilde;">nam</expan> ver&longs;atur in eius cognitione per accidens, &amp; <expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> cogno&longs;cit, qu&agrave; re&longs;picit <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>. <lb/></s>                                                                <s>Sed primus philo&longs;ophus illius vniuer&longs;as functiones intelligens attingit <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan>. (&longs;iquidem in his <lb/>operari &amp; e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int, &amp; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque e&longs;&longs;e &amp; e&longs;&longs;entia.) &amp; ita per &longs;eip&longs;am cogno&longs;cit &amp; quid &longs;it, &amp; <lb/>qu&ograve;d &longs;it. </s>                                                                <s>quanqu&agrave;m habitus huiu&longs;ce notiti&ecedil; nulla methodo explicatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed e&ograve; nos deducit me&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg574"></arrow.to.target><lb/>thodus, vt <expan abbr="po&longs;tqu&atilde;">po&longs;tquam</expan> notuerit, maxim&egrave; intelligatur, &amp; per &longs;eip&longs;am. </s>                                                                <s>Ergo, inquies tu, cogno&longs;cetur &agrave; <lb/>nobis e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparat&aelig;, quod <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> &agrave; probatioribus philo&longs;ophis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> conceditur. </s>                                                                <s>Pr&ecedil;tere&agrave; <lb/>&longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e, &amp; e&longs;&longs;entia in hoc genere &longs;ub&longs;tanti&aelig;. </s>                                                                <s>Si igitur nouit phy&longs;icus quae &longs;unt; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque <expan abbr="e&longs;-&longs;enti&atilde;">e&longs;&shy;<lb/>&longs;entiam</expan> no&longs;cat oportet. </s>                                                                <s>Velim <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> h&ecedil;c dicta accipi in <expan abbr="bon&atilde;">bonam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>. </s>                                                                <s>quae .&longs;. </s>                                                                <s>illam attingimus, quia &longs;e&longs;e <lb/>nobis maxim&egrave; prodit: attamen quia mens <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> lumen &longs;u&longs;tinere nequit; ideo negant philo&longs;ophi <lb/><expan abbr="c&otilde;prehendi">comprehendi</expan> &longs;eparatorum e&longs;&longs;entias. </s>                                                                <s>Et plan&egrave; <expan abbr="quemadmod&utilde;">quemadmodum</expan> oculus noctu&ecedil; <expan abbr="font&etilde;">fontem</expan> lucis attingit, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/><expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> ip&longs;um ferre pote&longs;t ob <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan>; &longs;ic menti no&longs;tr&aelig; dicimus euenire. </s>                                                                <s>Iam ver&ograve; qu&ograve;d phy&shy;<lb/>&longs;icus no&longs;&longs;e nequeat <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil;, id omne na&longs;citur ex notione quam habet de illa, <lb/> <arrow.to.target n="marg574"></arrow.to.target><lb/>thodus, vt <expan abbr="po&longs;tqu&atilde;">po&longs;tquam</expan> notuerit, maxim&egrave; intelligatur, &amp; per &longs;eip&longs;am. </s>                                                                <s>Ergo, inquies tu, cogno&longs;cetur &agrave; <lb/>nobis e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparat&aelig;, quod <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> &agrave; probatioribus philo&longs;ophis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> conceditur. </s>                                                                <s>Pr&ecedil;tere&agrave; <lb/>&longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e, &amp; e&longs;&longs;entia in hoc genere &longs;ub&longs;tanti&aelig;. </s>                                                                <s>Si igitur nouit phy&longs;icus quae &longs;unt; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque <expan abbr="e&longs;-&longs;enti&atilde;">e&longs;&shy;<lb/>&longs;entiam</expan> no&longs;cat oportet. </s>                                                                <s>Velim <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> h&ecedil;c dicta accipi in <expan abbr="bon&atilde;">bonam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>. </s>                                                                <s>quae .&longs;. </s>                                                                <s>illam attingimus, quia &longs;e&longs;e <lb/>nobis maxim&egrave; prodit: attamen quia mens <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> lumen &longs;u&longs;tinere nequit; ideo negant philo&longs;ophi <lb/><expan abbr="c&otilde;prehendi">comprehendi</expan> &longs;eparatorum e&longs;&longs;entias. </s>                                                                <s>Et plan&egrave; <expan abbr="quemadmod&utilde;">quemadmodum</expan> oculus noctu&ecedil; <expan abbr="font&etilde;">fontem</expan> lucis attingit, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/><expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> ip&longs;um ferre pote&longs;t ob <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan>; &longs;ic menti no&longs;tr&aelig; dicimus euenire. </s>                                                                <s>Iam ver&ograve; qu&ograve;d phy&shy;<lb/>&longs;icus no&longs;&longs;e nequeat <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil;, id omne na&longs;citur ex notione quam habet de illa, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg575"></arrow.to.target><lb/>cogno&longs;cit <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;am cum habitudine ad materiam, atqui illa habitudo facit, quominus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int e&longs;&longs;e <lb/>&amp; e&longs;&longs;entia in &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata. </s>                                                                <s>&longs;iue vt rectius dicam, qu&ograve;d nos h&ecedil;c, veluti diuer&longs;a concipimus <lb/>qu&ecedil; <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> idem reip&longs;a &longs;unt; &amp; quod per &longs;eip&longs;um <expan abbr="indiuidu&utilde;">indiuiduum</expan> e&longs;t, diuidu&egrave; <expan abbr="c&otilde;prehendatur">comprehendatur</expan>; neque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>ea &longs;it <expan abbr="c&otilde;plexa">complexa</expan> notitia, &amp; in quam cadere valeat error: &longs;ed per integumenta cogno&longs;citur, vt &longs;i <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <lb/>per nubem ad&longs;pexeris, totus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cernitur, &longs;ed <expan abbr="n&otilde;">non</expan> dilucid&egrave;: ac veluti notitia &longs;implici no&longs;cuntur <lb/>homo &amp; animal rationis compos, &amp; ex toto, &longs;ed homo <expan abbr="c&otilde;fus&egrave;">confus&egrave;</expan>, &amp; imperfect&egrave;, animal vtens <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> <lb/>di&longs;tinct&egrave; &amp; perfect&egrave;; &longs;ic mentes diuin&ecedil; tot&ecedil;, &longs;ed confus&egrave; no&longs;cuntur &agrave; phy&longs;ico, &agrave; primo ver&ograve; philo&shy;<lb/>&longs;opho di&longs;tinct&egrave;. </s>                                                                <s>Itaque accurata explicatio <expan abbr="&longs;ub&longs;t&atilde;ti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> &longs;eparat&ecedil; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t muneris naturalis, &longs;ed diuini: <lb/>&amp; id &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, vbi <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan> philo&longs;opho naturali denegauit. </s>                                                                <s>Ex his <expan abbr="c&otilde;uerto">conuerto</expan> <lb/>me ad rationes in fronte capitis allatas. </s>                                                                <s>Et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> dicimus e&longs;&longs;e no&longs;&longs;e &longs;it'ne res, &amp; quid <lb/>e&longs;t, vbi ip&longs;am per &longs;e cogno&longs;camus; &longs;ecus &longs;i no&longs;catur per accidens; <expan abbr="quanqu&atilde;">quanquam</expan> eiu&longs;modi verborum <lb/>verus e&longs;t &longs;en&longs;us, &longs;icuti qu&ograve;d e&longs;t, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;it qu&ecedil;&longs;tio &longs;implex, &longs;yllogi&longs;mo non o&longs;tenditur; &longs;ic neque ip&longs;um <lb/>quid e&longs;t: ide&ograve; nihil ad nos: &longs;ed detur hoc. </s>                                                                <s>Ergo quia primus philo&longs;ophus nouit &longs;ub&longs;tantias &longs;epa&shy;<lb/>ratas per &longs;e, &longs;imul explicat vtranque qu&ecedil;&longs;tionem. </s>                                                                <s>non &longs;ic philo&longs;ophus naturalis. </s>                                                                <s>c&ugrave;m ens ex acci&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg575"></arrow.to.target><lb/>cogno&longs;cit <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;am cum habitudine ad materiam, atqui illa habitudo facit, quominus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int e&longs;&longs;e <lb/>&amp; e&longs;&longs;entia in &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata. </s>                                                                <s>&longs;iue vt rectius dicam, qu&ograve;d nos h&ecedil;c, veluti diuer&longs;a concipimus <lb/>qu&ecedil; <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> idem reip&longs;a &longs;unt; &amp; quod per &longs;eip&longs;um <expan abbr="indiuidu&utilde;">indiuiduum</expan> e&longs;t, diuidu&egrave; <expan abbr="c&otilde;prehendatur">comprehendatur</expan>; neque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>ea &longs;it <expan abbr="c&otilde;plexa">complexa</expan> notitia, &amp; in quam cadere valeat error: &longs;ed per integumenta cogno&longs;citur, vt &longs;i <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <lb/>per nubem ad&longs;pexeris, totus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cernitur, &longs;ed <expan abbr="n&otilde;">non</expan> dilucid&egrave;: ac veluti notitia &longs;implici no&longs;cuntur <lb/>homo &amp; animal rationis compos, &amp; ex toto, &longs;ed homo <expan abbr="c&otilde;fus&egrave;">confus&egrave;</expan>, &amp; imperfect&egrave;, animal vtens <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> <lb/>di&longs;tinct&egrave; &amp; perfect&egrave;; &longs;ic mentes diuin&ecedil; tot&ecedil;, &longs;ed confus&egrave; no&longs;cuntur &agrave; phy&longs;ico, &agrave; primo ver&ograve; philo&shy;<lb/>&longs;opho di&longs;tinct&egrave;. </s>                                                                <s>Itaque accurata explicatio <expan abbr="&longs;ub&longs;t&atilde;ti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> &longs;eparat&ecedil; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t muneris naturalis, &longs;ed diuini: <lb/>&amp; id &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, vbi <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan> philo&longs;opho naturali denegauit. </s>                                                                <s>Ex his <expan abbr="c&otilde;uerto">conuerto</expan> <lb/>me ad rationes in fronte capitis allatas. </s>                                                                <s>Et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> dicimus e&longs;&longs;e no&longs;&longs;e &longs;it'ne res, &amp; quid <lb/>e&longs;t, vbi ip&longs;am per &longs;e cogno&longs;camus; &longs;ecus &longs;i no&longs;catur per accidens; <expan abbr="quanqu&atilde;">quanquam</expan> eiu&longs;modi verborum <lb/>verus e&longs;t &longs;en&longs;us, &longs;icuti qu&ograve;d e&longs;t, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;it qu&ecedil;&longs;tio &longs;implex, &longs;yllogi&longs;mo non o&longs;tenditur; &longs;ic neque ip&longs;um <lb/>quid e&longs;t: ide&ograve; nihil ad nos: &longs;ed detur hoc. </s>                                                                <s>Ergo quia primus philo&longs;ophus nouit &longs;ub&longs;tantias &longs;epa&shy;<lb/>ratas per &longs;e, &longs;imul explicat vtranque qu&ecedil;&longs;tionem. </s>                                                                <s>non &longs;ic philo&longs;ophus naturalis. </s>                                                                <s>c&ugrave;m ens ex acci&shy;<lb/>
Line 3090 
Line 3090 
 <s><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, &amp; quemadmodum in naturali methodo accipienda. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>XVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> <s><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, &amp; quemadmodum in naturali methodo accipienda. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>XVIII<emph.end type="italics"/>.</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>ACCEPIMVS ant&egrave; &longs;ic &longs;e habere formam naturalem, vt nulla ratione neque reip&longs;a, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>vi mentis &longs;ine materia &longs;en&longs;ili concipi queat. </s>                                                                <s>Attamen, vt opinor, &agrave; no&longs;tra methodo non <lb/>abhorrebit, &longs;i hoc loco &longs;ermonem no&longs;trum conuertamus ad explicandum vnde no&longs;catur, quid <lb/>ip&longs;a &longs;it, &amp; doceamus etiam qua ratione tractetur: confert enim ad cogno&longs;cendam rationem &amp; <lb/>viam qua res naturales &longs;unt definitione euoluend&aelig;. </s>                                                                <s>Prim&ugrave;m igitur eam nemo ignorat e&longs;&longs;e mate&shy;<lb/> <s>ACCEPIMVS ant&egrave; &longs;ic &longs;e habere formam naturalem, vt nulla ratione neque reip&longs;a, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>vi mentis &longs;ine materia &longs;en&longs;ili concipi queat. </s>                                                                <s>Attamen, vt opinor, &agrave; no&longs;tra methodo non <lb/>abhorrebit, &longs;i hoc loco &longs;ermonem no&longs;trum conuertamus ad explicandum vnde no&longs;catur, quid <lb/>ip&longs;a &longs;it, &amp; doceamus etiam qua ratione tractetur: confert enim ad cogno&longs;cendam rationem &amp; <lb/>viam qua res naturales &longs;unt definitione euoluend&aelig;. </s>                                                                <s>Prim&ugrave;m igitur eam nemo ignorat e&longs;&longs;e mate&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg711"></arrow.to.target><lb/>riam &longs;en&longs;ilem qu&aelig; iam &agrave; qualitatibus cum actuo&longs;is, tum patibilibus occupatur, &amp; motui <expan abbr="tran&longs;-mutationi&qacute;">tran&longs;&shy;<lb/>mutationique</expan>. </s>                                                                <s>&longs;ubiicitur. </s>                                                                <s>nam &longs;ine his nulla vera mutatio videtur effici po&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>ide&ograve; materia &longs;en&longs;i&shy;<lb/>lis ab eiu&longs;modi qualitatib. &amp; affectionib. non &longs;egregatur: reip&longs;a quidem per&longs;picuum e&longs;t, cogita&shy;<lb/>tione ver&ograve; dubium, &longs;iquidem materia principium eiu&longs;modi affectionum optimo iure ponatur: <lb/>quia ver&ograve; natura prius &agrave; po&longs;teriore &longs;euocari queat, non erit culp&aelig; alicuius affinis qui materiam <lb/>&longs;en&longs;ilem per qualitates &longs;en&longs;iles, non &longs;an&egrave; definiri, tanquam h&aelig;c eius principia &longs;int, &longs;ed vt per effe&shy;<lb/>cta de&longs;cribi putabit. </s>                                                                <s>Pr&aelig;&longs;ertim qu&ograve;d &longs;i definiretur per accidentia, non po&longs;&longs;emus euitare quin ac&shy;<lb/>cidens in &longs;ub&longs;tanti&aelig; definitione &longs;umi po&longs;&longs;et; id ver&ograve; oppugnat vniuer&longs;a pr&aelig;cepta analytica. </s>                                                                <s>Ete&shy;<lb/>nim pp illum canonem. </s>                                                                <s>Quando alterum de altero pr&aelig;dicatur, vt de &longs;ubiecto; qu&aelig;cunque de <lb/>illo pr&aelig;dicantur, etiam de &longs;ubiecto pr&aelig;dicentur oportebit. </s>                                                                <s>At ver&ograve; materia &longs;en&longs;ilis e&longs;t pars &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tanti&aelig; naturalis; ergo in eius definitione &longs;umenda e&longs;t: pone tu nunc accidens principium mate&shy;<lb/>ri&aelig; &longs;en&longs;ilis. </s>                                                                <s>Et principium igitur &longs;ub&longs;tanti&aelig; naturalis. </s>                                                                <s>c&ugrave;m c&aelig;teroqui de &longs;ubiecto debeat demon&shy;<lb/>&longs;trari per &longs;ubiecti principia, &amp; per &longs;ubiectum <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s>principia definiatur. </s>                                                                <s>Neque hic tu elaberis <lb/>inquiens, eam regulam complecti principia e&longs;&longs;enti&aelig;: materiam ver&ograve; negans e&longs;&longs;e principium e&longs;&shy;<lb/>&longs;enti&aelig;, &longs;ed exi&longs;tenti&aelig; <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> qu&aelig; po&longs;terior e&longs;t e&longs;&longs;entia: proinde nil vetare, quominus accidens in <lb/> <arrow.to.target n="marg711"></arrow.to.target><lb/>riam &longs;en&longs;ilem qu&aelig; iam &agrave; qualitatibus cum actuo&longs;is, tum patibilibus occupatur, &amp; motui <expan abbr="tran&longs;-mutationi&qacute;">tran&longs;&shy;<lb/>mutationique</expan>. </s>                                                                <s>&longs;ubiicitur. </s>                                                                <s>nam &longs;ine his nulla vera mutatio videtur effici po&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>ide&ograve; materia &longs;en&longs;i&shy;<lb/>lis ab eiu&longs;modi qualitatib. &amp; affectionib. non &longs;egregatur: reip&longs;a quidem per&longs;picuum e&longs;t, cogita&shy;<lb/>tione ver&ograve; dubium, &longs;iquidem materia principium eiu&longs;modi affectionum optimo iure ponatur: <lb/>quia ver&ograve; natura prius &agrave; po&longs;teriore &longs;euocari queat, non erit culp&aelig; alicuius affinis qui materiam <lb/>&longs;en&longs;ilem per qualitates &longs;en&longs;iles, non &longs;an&egrave; definiri, tanquam h&aelig;c eius principia &longs;int, &longs;ed vt per effe&shy;<lb/>cta de&longs;cribi putabit. </s>                                                                <s>Pr&aelig;&longs;ertim qu&ograve;d &longs;i definiretur per accidentia, non po&longs;&longs;emus euitare quin ac&shy;<lb/>cidens in &longs;ub&longs;tanti&aelig; definitione &longs;umi po&longs;&longs;et; id ver&ograve; oppugnat vniuer&longs;a pr&aelig;cepta analytica. </s>                                                                <s>Ete&shy;<lb/>nim <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illum canonem. </s>                                                                <s>Quando alterum de altero pr&aelig;dicatur, vt de &longs;ubiecto; qu&aelig;cunque de <lb/>illo pr&aelig;dicantur, etiam de &longs;ubiecto pr&aelig;dicentur oportebit. </s>                                                                <s>At ver&ograve; materia &longs;en&longs;ilis e&longs;t pars &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tanti&aelig; naturalis; ergo in eius definitione &longs;umenda e&longs;t: pone tu nunc accidens principium mate&shy;<lb/>ri&aelig; &longs;en&longs;ilis. </s>                                                                <s>Et principium igitur &longs;ub&longs;tanti&aelig; naturalis. </s>                                                                <s>c&ugrave;m c&aelig;teroqui de &longs;ubiecto debeat demon&shy;<lb/>&longs;trari per &longs;ubiecti principia, &amp; per &longs;ubiectum <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s>principia definiatur. </s>                                                                <s>Neque hic tu elaberis <lb/>inquiens, eam regulam complecti principia e&longs;&longs;enti&aelig;: materiam ver&ograve; negans e&longs;&longs;e principium e&longs;&shy;<lb/>&longs;enti&aelig;, &longs;ed exi&longs;tenti&aelig; <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> qu&aelig; po&longs;terior e&longs;t e&longs;&longs;entia: proinde nil vetare, quominus accidens in <lb/>
 <arrow.to.target n="marg712"></arrow.to.target><lb/>explicatione &longs;en&longs;ilis materi&aelig; ponatur: <expan abbr="q&ntilde;">quin</expan> nihilominus efficeretur, vt &longs;ub&longs;tantia fieret ex non <lb/>&longs;ub&longs;tantia: fieret <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuiduum ex materia &longs;en&longs;ili qu&aelig; componeretur ex accidentibus. </s>                                                                <s>Sed enim <lb/>&longs;i po&longs;teriora &longs;unt accidentia, &longs;eparari queunt &agrave; materia, vt &longs;ine ip&longs;is exi&longs;tat. </s>                                                                <s>Vel igitur erit mate&shy;<lb/>ria &longs;en&longs;ilis &longs;ine po&longs;tib. &amp; &longs;ic indiuiduum &longs;ub&longs;tanti&aelig; nudum quod nos non approbamus, vel <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> erit amplius &longs;en&longs;ilis; ver&ugrave;m degenerabit in aliud materi&aelig; genus. </s>                                                                <s>Idcirco &longs;ic de &longs;en&longs;ili materia <lb/>&longs;tatuendum puto. </s>                                                                <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectatur, quatenus habet vnde pellat &longs;en&longs;us. </s>                                                                <s>aut vt res huic facultati <lb/>&longs;ubiecta, vel &longs;ub ratione principij. </s>                                                                <s>habet autem, vnde moueat &longs;en&longs;us, initium duplex; alterum re&shy;<lb/>motum, atque alterum proximum: ac remotum quidem e&longs;t ip&longs;a forma &amp; actus; ex hoc enim ac&shy;<lb/>cidentia pendent, quibus ine&longs;t proxima facultas excitandi &longs;en&longs;um. </s>                                                                <s>Quatenus igitur materia &longs;en&shy;<lb/>&longs;ilis, non dubium e&longs;t, quin accidens in eius definitione comprehendatur, non &longs;ecus &agrave;c albedo in <lb/>definitione hominis albi. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim te&longs;tatur Ari&longs;toteles partes cuiu&longs;que coniuncti in eius defini&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg712"></arrow.to.target><lb/>explicatione &longs;en&longs;ilis materi&aelig; ponatur: <expan abbr="q&ntilde;">quin</expan> nihilominus efficeretur, vt &longs;ub&longs;tantia fieret ex non <lb/>&longs;ub&longs;tantia: fieret <expan abbr=".n.">enim</expan> indiuiduum ex materia &longs;en&longs;ili qu&aelig; componeretur ex accidentibus. </s>                                                                <s>Sed enim <lb/>&longs;i po&longs;teriora &longs;unt accidentia, &longs;eparari queunt &agrave; materia, vt &longs;ine ip&longs;is exi&longs;tat. </s>                                                                <s>Vel igitur erit mate&shy;<lb/>ria &longs;en&longs;ilis &longs;ine po&longs;tib. &amp; &longs;ic indiuiduum &longs;ub&longs;tanti&aelig; nudum quod nos non approbamus, vel <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> erit amplius &longs;en&longs;ilis; ver&ugrave;m degenerabit in aliud materi&aelig; genus. </s>                                                                <s>Idcirco &longs;ic de &longs;en&longs;ili materia <lb/>&longs;tatuendum puto. </s>                                                                <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectatur, quatenus habet vnde pellat &longs;en&longs;us. </s>                                                                <s>aut vt res huic facultati <lb/>&longs;ubiecta, vel &longs;ub ratione principij. </s>                                                                <s>habet autem, vnde moueat &longs;en&longs;us, initium duplex; alterum re&shy;<lb/>motum, atque alterum proximum: ac remotum quidem e&longs;t ip&longs;a forma &amp; actus; ex hoc enim ac&shy;<lb/>cidentia pendent, quibus ine&longs;t proxima facultas excitandi &longs;en&longs;um. </s>                                                                <s>Quatenus igitur materia &longs;en&shy;<lb/>&longs;ilis, non dubium e&longs;t, quin accidens in eius definitione comprehendatur, non &longs;ecus &agrave;c albedo in <lb/>definitione hominis albi. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim te&longs;tatur Ari&longs;toteles partes cuiu&longs;que coniuncti in eius defini&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg713"></arrow.to.target><lb/>tione ponend&aelig; &longs;unt. </s>                                                                <s>Ex hoc effectum e&longs;&longs;e putant <expan abbr="quid&atilde;">quidam</expan>, vt tale materi&aelig; genus motu de&longs;ignetur;  <arrow.to.target n="marg713"></arrow.to.target><lb/>tione ponend&aelig; &longs;unt. </s>                                                                <s>Ex hoc effectum e&longs;&longs;e putant <expan abbr="quid&atilde;">quidam</expan>, vt tale materi&aelig; genus motu de&longs;ignetur;
 <pb pagenum="79"/> <pb pagenum="79"/>
 <arrow.to.target n="marg714"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea ver&ograve; c&ugrave;m in <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> naturalium definitione requiratur; &longs;&ecedil;pius item ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>pronuntiatum <lb/> <arrow.to.target n="marg714"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea ver&ograve; c&ugrave;m in <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> naturalium definitione requiratur; &longs;&ecedil;pius item ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>pronuntiatum <lb/>
 <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanque</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s>                                                                <s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan> &longs;it accidentium bene&shy;<lb/>ficio; pp allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio&shy;<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proxim&egrave; fluit. </s>                                                                <s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic &amp; <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principi&utilde;">principium</expan> <lb/>per motum prob&egrave; definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, &amp; id cuius e&longs;t principium. </s>                                                                <s>&longs;i ea &longs;ecund&ugrave;m <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecund&ugrave;m materiam: <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin&shy;<lb/>cipioque</expan>. </s>                                                                <s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui h&aelig;c comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e&shy;<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed c&ugrave;m tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="c&otilde;plere">complere</expan> negabo, &amp; a&longs;&longs;euerabo Phi&shy;<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignot&atilde;">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe&shy;<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s>                                                                <s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui h&aelig;c accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proxim&ograve; <lb/>exi&longs;tunt accidentia qu&aelig; pellunt &longs;en&longs;us. </s>                                                                <s><expan abbr="Ide&ograve;&qacute;">Ide&ograve;que</expan>. </s>                                                                <s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi&shy;<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, &amp; ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i&shy;<lb/>gnificatur. </s>                                                                <s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s>                                                                <s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretand&utilde;">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanque</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s>                                                                <s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan> &longs;it accidentium bene&shy;<lb/>ficio; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio&shy;<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proxim&egrave; fluit. </s>                                                                <s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic &amp; <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principi&utilde;">principium</expan> <lb/>per motum prob&egrave; definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, &amp; id cuius e&longs;t principium. </s>                                                                <s>&longs;i ea &longs;ecund&ugrave;m <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecund&ugrave;m materiam: <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin&shy;<lb/>cipioque</expan>. </s>                                                                <s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui h&aelig;c comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e&shy;<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed c&ugrave;m tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="c&otilde;plere">complere</expan> negabo, &amp; a&longs;&longs;euerabo Phi&shy;<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignot&atilde;">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe&shy;<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s>                                                                <s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui h&aelig;c accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proxim&ograve; <lb/>exi&longs;tunt accidentia qu&aelig; pellunt &longs;en&longs;us. </s>                                                                <s><expan abbr="Ide&ograve;&qacute;">Ide&ograve;que</expan>. </s>                                                                <s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi&shy;<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, &amp; ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i&shy;<lb/>gnificatur. </s>                                                                <s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s>                                                                <s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretand&utilde;">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/>
 <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="c&otilde;&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis qu&aelig; nos alioqui latet eo plan&egrave; <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan&shy;<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut &aelig;gr&egrave; admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> qu&aelig; in&longs;unt perpetu&ograve;, ab illis <expan abbr="quib.">quibus</expan> in&longs;unt, vt hominis formam &agrave; carnib. &amp; o&longs;sib. quae<lb/> <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="c&otilde;&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis qu&aelig; nos alioqui latet eo plan&egrave; <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan&shy;<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut &aelig;gr&egrave; admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> qu&aelig; in&longs;unt perpetu&ograve;, ab illis <expan abbr="quib.">quibus</expan> in&longs;unt, vt hominis formam &agrave; carnib. &amp; o&longs;sib. quae<lb/>
 <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s>                                                                <s>efficeret mens in circulo, qu&aelig; forma nulli cert&ecedil; materi&aelig; per &longs;e ad&shy;<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in &aelig;re extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s>                                                                <s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli&shy;<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im&shy;<lb/>pliciter, &amp; ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uapt&egrave; natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propri&egrave; &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s>                                                                <s>cu&shy;<lb/>ius affectio c&ugrave;m moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis qu&aelig; alio&shy;<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, &agrave; quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am&shy;<lb/>plius &longs;en&longs;ilis &amp; &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, &amp; vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>c&ugrave;m &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s>                                                                <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motus qu&agrave; de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre&shy;<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente qu&agrave;m captui no&longs;tro. <lb/></s>                                                                <s>Quoniam ver&ograve; accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt &amp; contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s>                                                                <s>in eadem &longs;pecie <lb/> <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s>                                                                <s>efficeret mens in circulo, qu&aelig; forma nulli cert&ecedil; materi&aelig; per &longs;e ad&shy;<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in &aelig;re extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s>                                                                <s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli&shy;<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im&shy;<lb/>pliciter, &amp; ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uapt&egrave; natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propri&egrave; &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s>                                                                <s>cu&shy;<lb/>ius affectio c&ugrave;m moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis qu&aelig; alio&shy;<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, &agrave; quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am&shy;<lb/>plius &longs;en&longs;ilis &amp; &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, &amp; vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>c&ugrave;m &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s>                                                                <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motus qu&agrave; de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre&shy;<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente qu&agrave;m captui no&longs;tro. <lb/></s>                                                                <s>Quoniam ver&ograve; accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt &amp; contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s>                                                                <s>in eadem &longs;pecie <lb/>
Line 3207 
Line 3207 
 <arrow.to.target n="marg755"></arrow.to.target><lb/>quam partem e&longs;&longs;enti&aelig; naturalis; in c&ecedil;teris methodis qu&aelig; materiam &longs;en&longs;ilem non &longs;pectant; ex ne&shy;<lb/>ce&longs;sitate con&longs;ecutionis &longs;olum: c&ecedil;ter&ugrave;m &longs;ine materia &longs;en&longs;ili definitionem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, atque <lb/>illam in &longs;uo genere ab&longs;olutam, vt in prima philo&longs;ophia, &amp; mathematicis; veruntamen non natu&shy;<lb/>ralem: nam con&longs;ideratio materi&aelig; naturalis e&longs;t propria: &amp; hoc nomine philo&longs;ophus naturalis &agrave; <lb/>c&ecedil;teris &longs;eparatur; ex eo enim qu&ograve;d applicat c&ecedil;teras cau&longs;&longs;as ad materiam, naturalis appellatur: nec <lb/>&longs;an&egrave; qu&ograve;d &longs;olam materiam con&longs;ideret; qu&ograve;d e&longs;&longs;et h&aelig;c imperfecta con&longs;ideratio; &longs;ed quia cum reli&shy;<lb/>quis cau&longs;sis &longs;peculetur materiam. </s>                                                                <s>Ari&longs;totelem ver&ograve; puto in libris prim&ecedil; philo&longs;ophi&aelig; &longs;&aelig;p&egrave; <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> <lb/>&amp; e&longs;&longs;entiam accepi&longs;&longs;e pro eodem, &amp; form&aelig; &longs;olius in hoc officio memini&longs;&longs;e, neglexi&longs;&longs;e materiam <lb/>non vna de cau&longs;&longs;a. </s>                                                                <s>C&ugrave;m enim &longs;it &longs;peculator communis &amp; vniuer&longs;alis &amp; generalem <expan abbr="per&longs;on&atilde;">per&longs;onam</expan> &longs;u&shy;<lb/>&longs;tineat, neque addictam cuipiam con&longs;iderationi &longs;peciali, cuiu&longs;modi in phy&longs;icis, aut mathematicis <lb/>habetur, ea debet tradere qu&ecedil; generalia &longs;unt: generale ver&ograve; cuique &longs;peculatori e&longs;t definire per for&shy;<lb/>mam: materiam nonnulli negligunt; idcirco definitiones &amp; quid e&longs;t ex &longs;ola forma a&longs;signat. </s>                                                                <s>Aut &longs;i <lb/>tibi &longs;u&longs;pecta e&longs;t h&aelig;c &longs;olutio, quia nimirum logicus, etiam &longs;it artifex, eodem plan&egrave; modo commu&shy;<lb/>nis, &amp; tamen dicitur per omne cau&longs;&longs;arum genus definire; accipito ip&longs;um con&longs;iderare e&longs;&longs;entiam vt <lb/> <arrow.to.target n="marg755"></arrow.to.target><lb/>quam partem e&longs;&longs;enti&aelig; naturalis; in c&ecedil;teris methodis qu&aelig; materiam &longs;en&longs;ilem non &longs;pectant; ex ne&shy;<lb/>ce&longs;sitate con&longs;ecutionis &longs;olum: c&ecedil;ter&ugrave;m &longs;ine materia &longs;en&longs;ili definitionem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, atque <lb/>illam in &longs;uo genere ab&longs;olutam, vt in prima philo&longs;ophia, &amp; mathematicis; veruntamen non natu&shy;<lb/>ralem: nam con&longs;ideratio materi&aelig; naturalis e&longs;t propria: &amp; hoc nomine philo&longs;ophus naturalis &agrave; <lb/>c&ecedil;teris &longs;eparatur; ex eo enim qu&ograve;d applicat c&ecedil;teras cau&longs;&longs;as ad materiam, naturalis appellatur: nec <lb/>&longs;an&egrave; qu&ograve;d &longs;olam materiam con&longs;ideret; qu&ograve;d e&longs;&longs;et h&aelig;c imperfecta con&longs;ideratio; &longs;ed quia cum reli&shy;<lb/>quis cau&longs;sis &longs;peculetur materiam. </s>                                                                <s>Ari&longs;totelem ver&ograve; puto in libris prim&ecedil; philo&longs;ophi&aelig; &longs;&aelig;p&egrave; <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> <lb/>&amp; e&longs;&longs;entiam accepi&longs;&longs;e pro eodem, &amp; form&aelig; &longs;olius in hoc officio memini&longs;&longs;e, neglexi&longs;&longs;e materiam <lb/>non vna de cau&longs;&longs;a. </s>                                                                <s>C&ugrave;m enim &longs;it &longs;peculator communis &amp; vniuer&longs;alis &amp; generalem <expan abbr="per&longs;on&atilde;">per&longs;onam</expan> &longs;u&shy;<lb/>&longs;tineat, neque addictam cuipiam con&longs;iderationi &longs;peciali, cuiu&longs;modi in phy&longs;icis, aut mathematicis <lb/>habetur, ea debet tradere qu&ecedil; generalia &longs;unt: generale ver&ograve; cuique &longs;peculatori e&longs;t definire per for&shy;<lb/>mam: materiam nonnulli negligunt; idcirco definitiones &amp; quid e&longs;t ex &longs;ola forma a&longs;signat. </s>                                                                <s>Aut &longs;i <lb/>tibi &longs;u&longs;pecta e&longs;t h&aelig;c &longs;olutio, quia nimirum logicus, etiam &longs;it artifex, eodem plan&egrave; modo commu&shy;<lb/>nis, &amp; tamen dicitur per omne cau&longs;&longs;arum genus definire; accipito ip&longs;um con&longs;iderare e&longs;&longs;entiam vt <lb/>
 <arrow.to.target n="marg756"></arrow.to.target><lb/>totum &longs;ecundum formam, non &longs;ecundum materiam &amp; extentum in &longs;uis partibus: e&longs;t enim non <lb/>in ip&longs;is partibus po&longs;ita e&longs;&longs;enti&aelig; ratio, &longs;ed in ip&longs;a vniuer&longs;itate. </s>                                                                <s>&amp; ita plan&egrave; &longs;e habet in e&longs;&longs;entia, velut <lb/>in numeris; etenim &longs;i octo &longs;ump&longs;eris &amp; c&ugrave;m quatuor contuleris exi&longs;tit ratio dupli; atque ita h&aelig;c <lb/>ratio in octo con&longs;i&longs;tit, vt &longs;i vnum demas; continu&ograve; ratio commutetur, &amp; vbi erat dupli efficiatur <lb/>&longs;uperpartiens quartas: proinde e&longs;&longs;enti&aelig; po&longs;it&aelig; &longs;unt in certa ratione. </s>                                                                <s>Aut etiam qu&ograve;d non omittat <lb/>materiam, &longs;ed tribuat form&aelig; quid e&longs;t, c&ugrave;m forma ab&longs;oluat quiditatem, &amp; &longs;it poti&longs;sima pars per <lb/>quam res e&longs;t, &amp; ibi &longs;pectans proprietates entis, quatenus e&longs;t, tribuat vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiam form&aelig;. <lb/></s>                                                                <s>&amp; fort&egrave; ob omnes ha&longs;ce cau&longs;&longs;as ita factitarit. </s>                                                                <s>Nec quamuis ali&aelig; methodi materiam omittant; id&shy;<lb/>circo degenerant in dialecticen; nec earum definitiones communes <expan abbr="van&ecedil;&qacute;">van&ecedil;que</expan>. </s>                                                                <s>&longs;unt, quemadmodum <lb/>&longs;i in methodo naturali traderentur: optim&egrave; enim explent &longs;uum munus, qu&ograve;d materi&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> egeant; <lb/>&longs;ed in naturali plan&egrave; non pr&aelig;&longs;tarent id quod ip&longs;a de&longs;iderat. </s>                                                                <s>Proinde quamuis ad rem ip&longs;am qu&ecedil; <lb/>&longs;&aelig;p&egrave; e&longs;t in materia, forta&longs;&longs;e parum; at &longs;atis cert&egrave; ad methodum. </s>                                                                <s>&amp; hoc videtur fui&longs;&longs;e iudicium. <lb/></s>                                                                <s>Philo&longs;ophi 1. de Anim. </s>                                                                <s>Quanqu&agrave;m alicui mirabile videri potuit: cur eam definitionem qu&aelig; ma&shy;<lb/>teria &longs;ola con&longs;i&longs;teret; naturalem &longs;an&egrave; &longs;tatueret; &longs;ed imperfectam; &amp; qu&aelig; per formam dialecti&shy;<lb/>cam; quand&ograve; &amp; naturalis &longs;pectat formam; <expan abbr="multo&qacute;ue">multoque</expan> magis habet eius rationem, qu&agrave;m materi&aelig;.  <arrow.to.target n="marg756"></arrow.to.target><lb/>totum &longs;ecundum formam, non &longs;ecundum materiam &amp; extentum in &longs;uis partibus: e&longs;t enim non <lb/>in ip&longs;is partibus po&longs;ita e&longs;&longs;enti&aelig; ratio, &longs;ed in ip&longs;a vniuer&longs;itate. </s>                                                                <s>&amp; ita plan&egrave; &longs;e habet in e&longs;&longs;entia, velut <lb/>in numeris; etenim &longs;i octo &longs;ump&longs;eris &amp; c&ugrave;m quatuor contuleris exi&longs;tit ratio dupli; atque ita h&aelig;c <lb/>ratio in octo con&longs;i&longs;tit, vt &longs;i vnum demas; continu&ograve; ratio commutetur, &amp; vbi erat dupli efficiatur <lb/>&longs;uperpartiens quartas: proinde e&longs;&longs;enti&aelig; po&longs;it&aelig; &longs;unt in certa ratione. </s>                                                                <s>Aut etiam qu&ograve;d non omittat <lb/>materiam, &longs;ed tribuat form&aelig; quid e&longs;t, c&ugrave;m forma ab&longs;oluat quiditatem, &amp; &longs;it poti&longs;sima pars per <lb/>quam res e&longs;t, &amp; ibi &longs;pectans proprietates entis, quatenus e&longs;t, tribuat vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiam form&aelig;. <lb/></s>                                                                <s>&amp; fort&egrave; ob omnes ha&longs;ce cau&longs;&longs;as ita factitarit. </s>                                                                <s>Nec quamuis ali&aelig; methodi materiam omittant; id&shy;<lb/>circo degenerant in dialecticen; nec earum definitiones communes <expan abbr="van&ecedil;&qacute;">van&ecedil;que</expan>. </s>                                                                <s>&longs;unt, quemadmodum <lb/>&longs;i in methodo naturali traderentur: optim&egrave; enim explent &longs;uum munus, qu&ograve;d materi&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> egeant; <lb/>&longs;ed in naturali plan&egrave; non pr&aelig;&longs;tarent id quod ip&longs;a de&longs;iderat. </s>                                                                <s>Proinde quamuis ad rem ip&longs;am qu&ecedil; <lb/>&longs;&aelig;p&egrave; e&longs;t in materia, forta&longs;&longs;e parum; at &longs;atis cert&egrave; ad methodum. </s>                                                                <s>&amp; hoc videtur fui&longs;&longs;e iudicium. <lb/></s>                                                                <s>Philo&longs;ophi 1. de Anim. </s>                                                                <s>Quanqu&agrave;m alicui mirabile videri potuit: cur eam definitionem qu&aelig; ma&shy;<lb/>teria &longs;ola con&longs;i&longs;teret; naturalem &longs;an&egrave; &longs;tatueret; &longs;ed imperfectam; &amp; qu&aelig; per formam dialecti&shy;<lb/>cam; quand&ograve; &amp; naturalis &longs;pectat formam; <expan abbr="multo&qacute;ue">multoque</expan> magis habet eius rationem, qu&agrave;m materi&aelig;.
 <pb pagenum="85"/> <pb pagenum="85"/>
 <arrow.to.target n="marg757"></arrow.to.target><lb/>Potuit ergo dici eam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e naturalem, &longs;ed <expan abbr="imperfect&atilde;">imperfectam</expan>, &longs;icuti dictum e&longs;t de ea qu&aelig; po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;ola materia. </s>                                                                <s>&amp; dialecticus <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> cau&longs;&longs;&aelig; genus tractare <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan>: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t quod ip&longs;e non attingere queat; &amp; <lb/>apud <expan abbr="ill&utilde;">illum</expan> non minus rit&egrave; <expan abbr="di&longs;putat&utilde;">di&longs;putatum</expan> fuerit de definitione, &longs;i interroget, aut <expan abbr="re&longs;p&otilde;deat">re&longs;pondeat</expan> an accen&longs;io &longs;an&shy;<lb/>guinis &longs;it ir&ecedil; definitio, qu&ecedil; <expan abbr="c&otilde;tinet">continet</expan> <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan>; <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> &longs;i <expan abbr="qu&ecedil;ra&ttilde;">qu&ecedil;ratur</expan> &longs;it'ne eius definitio appetitus vltionis qu&ecedil; <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma. </s>                                                                <s>Addo <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan>, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> dialecticus accipiat <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as; cur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea qu&ecedil; <expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma &amp; mate&shy;<lb/>ria, <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> phy&longs;ica, non dialectica? </s>                                                                <s><expan abbr="n&atilde;">nam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="c&otilde;&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as &longs;eor&longs;um; quid ab&longs;urdi e&longs;t, &longs;i &longs;pe&shy;<lb/>ctet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vtra&longs;que coniunctim? </s>                                                                <s><expan abbr="Quant&utilde;">Quantum</expan> pertinet ad primas illas obiectiones, fort&egrave; dici po&longs;&longs;et, Ari&longs;t. </s>                                                                <s>ibi <lb/>non di&longs;tinguere definitiones ex <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> formali <expan abbr="&longs;cientiar&utilde;">&longs;cientiarum</expan>, &longs;ed &egrave; &longs;copo, hoc e&longs;t ex eo quod poti&longs;sim&egrave; re&shy;<lb/>&longs;picitur in methodo. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d igitur in dialectica illa definitio qu&ecedil; per <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> traditur, e&longs;t perfecta; in <lb/>phy&longs;icis imperfecta, &amp; a&longs;&longs;umptione materi&ecedil; <expan abbr="&longs;uppl&etilde;da">&longs;upplenda</expan>; &longs;ic definitio per <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> dialectico tribuit, ne&shy;<lb/>que tollit hoc, quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dialecticus in &longs;uis di&longs;putationib. <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> aliud cau&longs;&longs;&ecedil; genus v&longs;urpet: neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <lb/>hoc <expan abbr="vetabi&ttilde;">vetabitur</expan>, quominus philo&longs;ophus naturalis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> definiat per <expan abbr="form&atilde;">formam</expan>, &longs;ed illud <expan abbr="tant&utilde;modo">tantummodo</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;titue&ttilde;">con&longs;tituetur</expan> <lb/><expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="imperfect&atilde;">imperfectam</expan>. </s>                                                                <s>e&longs;t ver&ograve; perfecta definitio per <expan abbr="&longs;ol&atilde;">&longs;olam</expan> <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> in dialectica, quae abund&egrave; <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">prae&longs;tat</expan> <lb/>idquod &agrave; dialectico <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: vult <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;&longs;e quid e&longs;t, quod ip&longs;e ab omni <expan abbr="cau&longs;&longs;ar&utilde;">cau&longs;&longs;arum</expan> genere &longs;eor&longs;um ducit. <lb/></s>                                                                <s><expan abbr="C&ecedil;ter&utilde;">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="oppon&atilde;">opponam</expan> &amp; <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ex materia apud <expan abbr="dialectic&utilde;">dialecticum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="perfect&atilde;">perfectam</expan>; ergo &amp; h&ecedil;c erat <lb/> <arrow.to.target n="marg757"></arrow.to.target><lb/>Potuit ergo dici eam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e naturalem, &longs;ed <expan abbr="imperfect&atilde;">imperfectam</expan>, &longs;icuti dictum e&longs;t de ea qu&aelig; po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;ola materia. </s>                                                                <s>&amp; dialecticus <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> cau&longs;&longs;&aelig; genus tractare <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan>: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t quod ip&longs;e non attingere queat; &amp; <lb/>apud <expan abbr="ill&utilde;">illum</expan> non minus rit&egrave; <expan abbr="di&longs;putat&utilde;">di&longs;putatum</expan> fuerit de definitione, &longs;i interroget, aut <expan abbr="re&longs;p&otilde;deat">re&longs;pondeat</expan> an accen&longs;io &longs;an&shy;<lb/>guinis &longs;it ir&ecedil; definitio, qu&ecedil; <expan abbr="c&otilde;tinet">continet</expan> <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan>; <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> &longs;i <expan abbr="qu&ecedil;ra&ttilde;">qu&ecedil;ratur</expan> &longs;it'ne eius definitio appetitus vltionis qu&ecedil; <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma. </s>                                                                <s>Addo <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan>, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> dialecticus accipiat <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as; cur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea qu&ecedil; <expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma &amp; mate&shy;<lb/>ria, <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> phy&longs;ica, non dialectica? </s>                                                                <s><expan abbr="n&atilde;">nam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="c&otilde;&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as &longs;eor&longs;um; quid ab&longs;urdi e&longs;t, &longs;i &longs;pe&shy;<lb/>ctet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vtra&longs;que coniunctim? </s>                                                                <s><expan abbr="Quant&utilde;">Quantum</expan> pertinet ad primas illas obiectiones, fort&egrave; dici po&longs;&longs;et, Ari&longs;t. </s>                                                                <s>ibi <lb/>non di&longs;tinguere definitiones ex <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> formali <expan abbr="&longs;cientiar&utilde;">&longs;cientiarum</expan>, &longs;ed &egrave; &longs;copo, hoc e&longs;t ex eo quod poti&longs;sim&egrave; re&shy;<lb/>&longs;picitur in methodo. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d igitur in dialectica illa definitio qu&ecedil; per <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> traditur, e&longs;t perfecta; in <lb/>phy&longs;icis imperfecta, &amp; a&longs;&longs;umptione materi&ecedil; <expan abbr="&longs;uppl&etilde;da">&longs;upplenda</expan>; &longs;ic definitio per <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> dialectico tribuit, ne&shy;<lb/>que tollit hoc, quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dialecticus in &longs;uis di&longs;putationib. <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> aliud cau&longs;&longs;&ecedil; genus v&longs;urpet: neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <lb/>hoc <expan abbr="vetabi&ttilde;">vetabitur</expan>, quominus philo&longs;ophus naturalis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> definiat per <expan abbr="form&atilde;">formam</expan>, &longs;ed illud <expan abbr="tant&utilde;modo">tantummodo</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;titue&ttilde;">con&longs;tituetur</expan> <lb/><expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="imperfect&atilde;">imperfectam</expan>. </s>                                                                <s>e&longs;t ver&ograve; perfecta definitio per <expan abbr="&longs;ol&atilde;">&longs;olam</expan> <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> in dialectica, quae abund&egrave; <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">prae&longs;tat</expan> <lb/>idquod &agrave; dialectico <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: vult <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;&longs;e quid e&longs;t, quod ip&longs;e ab omni <expan abbr="cau&longs;&longs;ar&utilde;">cau&longs;&longs;arum</expan> genere &longs;eor&longs;um ducit. <lb/></s>                                                                <s><expan abbr="C&ecedil;ter&utilde;">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="oppon&atilde;">opponam</expan> &amp; <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ex materia apud <expan abbr="dialectic&utilde;">dialecticum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="perfect&atilde;">perfectam</expan>; ergo &amp; h&ecedil;c erat <lb/>
 <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s>                                                                <s>magis, quant&ograve; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis &agrave; natu&shy;<lb/>rali. </s>                                                                <s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque &amp; &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="no&itilde;e">nomine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="c&otilde;&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="offici&utilde;">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> form&aelig;; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="c&otilde;mitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> dialectico. </s>                                                                <s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, &amp; <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s>                                                                <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s>                                                                <s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa qu&aelig; &longs;unt &longs;copi; p&ograve;&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s>                                                                <s>Illud <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicand&utilde;">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> <expan abbr="c&otilde;is">conis</expan> &amp; vana <lb/>reputetur. </s>                                                                <s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> ab&longs;tract&egrave;; neque applicarentur ad <lb/> <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s>                                                                <s>magis, quant&ograve; <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis &agrave; natu&shy;<lb/>rali. </s>                                                                <s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque &amp; &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="no&itilde;e">nomine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="c&otilde;&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="offici&utilde;">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> form&aelig;; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="c&otilde;mitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> dialectico. </s>                                                                <s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, &amp; <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s>                                                                <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s>                                                                <s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa qu&aelig; &longs;unt &longs;copi; p&ograve;&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s>                                                                <s>Illud <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicand&utilde;">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> <expan abbr="c&otilde;is">conis</expan> &amp; vana <lb/>reputetur. </s>                                                                <s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> ab&longs;tract&egrave;; neque applicarentur ad <lb/>
 <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s>                                                                <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rend&utilde;">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i ver&ograve; dialecticus &amp; de cau&longs;&longs;a &amp; de&shy;<lb/>finitione, &amp; <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="form&atilde;">formam</expan>, &amp; <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtr&utilde;">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a &amp; definitio; nec'ne. </s>                                                                <s><expan abbr="Dic&utilde;t">Dicunt</expan> alij <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s>                                                                <s><expan abbr="C&ecedil;ter&utilde;">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> ambigua <expan abbr="r&ntilde;&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanqu&atilde;">tanquam</expan> &agrave; materia &longs;eparata; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica &amp; eius philo&longs;ophi&aelig; <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="c&otilde;is">conis</expan>, quia forma <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> qu&aelig; &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="c&otilde;ibus">conibus</expan> &amp; ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; &amp; de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an &agrave; materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s>                                                                <s>Hic ego <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> ne difficul&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s>                                                                <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rend&utilde;">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i ver&ograve; dialecticus &amp; de cau&longs;&longs;a &amp; de&shy;<lb/>finitione, &amp; <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="form&atilde;">formam</expan>, &amp; <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtr&utilde;">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a &amp; definitio; nec'ne. </s>                                                                <s><expan abbr="Dic&utilde;t">Dicunt</expan> alij <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s>                                                                <s><expan abbr="C&ecedil;ter&utilde;">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> ambigua <expan abbr="r&ntilde;&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanqu&atilde;">tanquam</expan> &agrave; materia &longs;eparata; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica &amp; eius philo&longs;ophi&aelig; <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="c&otilde;is">conis</expan>, quia forma <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> qu&aelig; &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="c&otilde;ibus">conibus</expan> &amp; ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; &amp; de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an &agrave; materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s>                                                                <s>Hic ego <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> ne difficul&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s>                                                                <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s>                                                                <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>&agrave;c prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, &amp; &agrave; c&ecedil;teris facultatibus &amp; &longs;cientiis, <lb/>quippe quae ill&aelig; ex propriis <expan abbr="c&otilde;cludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanqu&atilde;">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="neque&utilde;t">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c ver&ograve; ex <expan abbr="c&otilde;ibus">conibus</expan> &amp; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve&shy;<lb/>ra; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> nece&longs;&longs;ari&ograve; <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s>                                                                <s>Terti&ograve; dialectica <expan abbr="c&otilde;prehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru&shy;<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiar&utilde;">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qu&aelig; <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logic&egrave;. </s>                                                                <s>Sed <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> analytic&egrave; &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s>                                                                <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s>                                                                <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>&agrave;c prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, &amp; &agrave; c&ecedil;teris facultatibus &amp; &longs;cientiis, <lb/>quippe quae ill&aelig; ex propriis <expan abbr="c&otilde;cludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanqu&atilde;">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="neque&utilde;t">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c ver&ograve; ex <expan abbr="c&otilde;ibus">conibus</expan> &amp; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve&shy;<lb/>ra; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> nece&longs;&longs;ari&ograve; <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s>                                                                <s>Terti&ograve; dialectica <expan abbr="c&otilde;prehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru&shy;<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiar&utilde;">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qu&aelig; <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logic&egrave;. </s>                                                                <s>Sed <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> analytic&egrave; &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/>
Line 3522 
Line 3522 
 <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>&amp; <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cend&utilde;">cogno&longs;cendum</expan> tant&ugrave;m pertinent, ali&aelig; ver&ograve; ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, &amp; ne&shy;<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pect&atilde;t">&longs;pectant</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="s&utilde;t">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor&shy;<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propri&utilde;">proprium</expan> munus e&longs;t, &amp; hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_| kai\ ra_|sta</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s>                                                                <s>vtar, ide&longs;t, <lb/> <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>&amp; <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cend&utilde;">cogno&longs;cendum</expan> tant&ugrave;m pertinent, ali&aelig; ver&ograve; ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, &amp; ne&shy;<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pect&atilde;t">&longs;pectant</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="s&utilde;t">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor&shy;<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propri&utilde;">proprium</expan> munus e&longs;t, &amp; hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_| kai\ ra_|sta</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s>                                                                <s>vtar, ide&longs;t, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target>
 <pb pagenum="100"/>via &amp; facile &longs;cienti&aelig; doceri <expan abbr="que&atilde;t">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie_n</foreign>, quod <lb/> <pb pagenum="100"/>via &amp; facile &longs;cienti&aelig; doceri <expan abbr="que&atilde;t">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie_n</foreign>, quod <lb/>
 <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via &amp; <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> per&longs;equi. </s>                                                                <s>Hinc <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae &agrave; me&shy;<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodor&utilde;">methodorum</expan> contineatur. </s>                                                                <s>Igitur &longs;cientia, <lb/>&amp; <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>: agere &amp; efficere <expan abbr="i&atilde;">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s>                                                                <s>Proinde <lb/>c&ugrave;m pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s>                                                                <s>&longs;it <expan abbr="c&otilde;&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, lic&egrave;t fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urd&utilde;">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i e&aelig;dem vi&aelig; <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="arti&utilde;">artium</expan> &amp; &longs;cientiarum do&shy;<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s>                                                                <s>tradenda teneantur. </s>                                                                <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere qu&aelig; <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> pr&aelig;&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="doctrin&atilde;">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s>                                                                <s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat qu&aelig; iam flagitatur in addi&longs;cente. </s>                                                                <s>De hac, et&longs;i multa pr&aelig;clar&egrave; &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i&shy;<lb/>quid valeant ad <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> &amp; vim methodi <expan abbr="percipiend&atilde;">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s>                                                                <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/deuoi+s, &amp; paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> &amp; puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titut&aelig; reip. </s>                                                                <s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, c&ugrave;m ad <expan abbr="&longs;u&atilde;">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, qu&aelig; <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, &amp; pictura de <expan abbr="quib.">quibus</expan> 8. Poli. </s>                                                                <s>multa di&longs;&shy;<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione qu&aelig; anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cienti&atilde;">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cienti&aelig; my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/deusi/s</foreign>. </s>                                                                <s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s>                                                                <s>videtur <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> prima fronte nobis of&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via &amp; <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> per&longs;equi. </s>                                                                <s>Hinc <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae &agrave; me&shy;<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodor&utilde;">methodorum</expan> contineatur. </s>                                                                <s>Igitur &longs;cientia, <lb/>&amp; <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>: agere &amp; efficere <expan abbr="i&atilde;">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s>                                                                <s>Proinde <lb/>c&ugrave;m pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s>                                                                <s>&longs;it <expan abbr="c&otilde;&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, lic&egrave;t fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urd&utilde;">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i e&aelig;dem vi&aelig; <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="arti&utilde;">artium</expan> &amp; &longs;cientiarum do&shy;<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s>                                                                <s>tradenda teneantur. </s>                                                                <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere qu&aelig; <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> pr&aelig;&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="doctrin&atilde;">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s>                                                                <s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat qu&aelig; iam flagitatur in addi&longs;cente. </s>                                                                <s>De hac, et&longs;i multa pr&aelig;clar&egrave; &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i&shy;<lb/>quid valeant ad <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> &amp; vim methodi <expan abbr="percipiend&atilde;">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s>                                                                <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/deuoi+s, &amp; paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> &amp; puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titut&aelig; reip. </s>                                                                <s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, c&ugrave;m ad <expan abbr="&longs;u&atilde;">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, qu&aelig; <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, &amp; pictura de <expan abbr="quib.">quibus</expan> 8. Poli. </s>                                                                <s>multa di&longs;&shy;<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione qu&aelig; anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cienti&atilde;">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cienti&aelig; my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/deusi/s</foreign>. </s>                                                                <s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s>                                                                <s>videtur <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> prima fronte nobis of&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/>
 <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quand&atilde;">quandam</expan> <expan abbr="notiti&amacr;">notitiam</expan> &amp; <expan abbr="imperfect&atilde;">imperfectam</expan>, &amp; citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> ex v&longs;u &amp; experientia vel <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> qu&aelig; &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;d&atilde;">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinit&aelig;, nec cer&shy;<lb/>to genere <expan abbr="c&otilde;prehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, &amp; de &longs;ingulis, &amp; de vniuer&longs;is. <lb/></s>                                                                <s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &amp; <expan abbr="imperfect&atilde;">imperfectam</expan> <expan abbr="notiti&atilde;">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;&aelig; <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru&shy;<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e)mpeirian</foreign> ille vocat, c&ugrave;m <expan abbr="coquinari&atilde;">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="periti&atilde;">peritiam</expan>, quia <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro&shy;<lb/>ptere&agrave; <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;s&atilde;">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ide&ograve;&qacute;">ide&ograve;que</expan>. </s>                                                                <s>artis <expan abbr="no&imacr;e">nomine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quod&atilde;">quodam</expan> &amp; expe&shy;<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s>                                                                <s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s>                                                                <s>proinde &longs;imulachrum artis &amp; <lb/>&longs;cienti&aelig; potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s>                                                                <s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi&shy;<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> ad iudicium. </s>                                                                <s>At ver&ograve; iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente &amp; docente; atque aliud in addi&longs;cente &amp; rudi, &amp; <expan abbr="perfect&utilde;">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente &amp; docente, <lb/>vt de quaque re ver&egrave; &amp; rect&egrave; iudicare queat &amp; cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="o&imacr;bus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s>                                                                <s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> ver&ograve; &amp; rudi imperfectum, <lb/>&amp; <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="termin&utilde;">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;an&egrave; viro denegatum. </s>                                                                <s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, &amp; accu&longs;are, &amp; purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &amp; ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiici&utilde;t">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quand&atilde;">quandam</expan> <expan abbr="notiti&amacr;">notitiam</expan> &amp; <expan abbr="imperfect&atilde;">imperfectam</expan>, &amp; citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> ex v&longs;u &amp; experientia vel <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> qu&aelig; &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;d&atilde;">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinit&aelig;, nec cer&shy;<lb/>to genere <expan abbr="c&otilde;prehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, &amp; de &longs;ingulis, &amp; de vniuer&longs;is. <lb/></s>                                                                <s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &amp; <expan abbr="imperfect&atilde;">imperfectam</expan> <expan abbr="notiti&atilde;">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;&aelig; <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru&shy;<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e)mpeirian</foreign> ille vocat, c&ugrave;m <expan abbr="coquinari&atilde;">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="periti&atilde;">peritiam</expan>, quia <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro&shy;<lb/>ptere&agrave; <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;s&atilde;">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ide&ograve;&qacute;">ide&ograve;que</expan>. </s>                                                                <s>artis <expan abbr="no&imacr;e">nomine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quod&atilde;">quodam</expan> &amp; expe&shy;<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s>                                                                <s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s>                                                                <s>proinde &longs;imulachrum artis &amp; <lb/>&longs;cienti&aelig; potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s>                                                                <s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi&shy;<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> ad iudicium. </s>                                                                <s>At ver&ograve; iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente &amp; docente; atque aliud in addi&longs;cente &amp; rudi, &amp; <expan abbr="perfect&utilde;">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente &amp; docente, <lb/>vt de quaque re ver&egrave; &amp; rect&egrave; iudicare queat &amp; cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="o&imacr;bus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s>                                                                <s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> ver&ograve; &amp; rudi imperfectum, <lb/>&amp; <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="termin&utilde;">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;an&egrave; viro denegatum. </s>                                                                <s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, &amp; accu&longs;are, &amp; purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &amp; ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiici&utilde;t">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/>
Line 3671 
Line 3671 
 <arrow.to.target n="marg893"></arrow.to.target><lb/>vnde &longs;ciens nequeat permutari, &longs;ed ex nece&longs;&longs;ari&ograve; notionum nexu, vt quotie&longs;cunque &longs;e referat <lb/>ad contemplandum, &longs;emper ex hoc illud &longs;equi per&longs;piciat. </s>                                                                <s>Id in <expan abbr="quad&atilde;">quadam</expan> relatione po&longs;itum e&longs;&longs;e vi&shy;<lb/>detur. </s>                                                                <s>Quamobrem videamus quemadmodum motus pertineat ad relationem. </s>                                                                <s>Non pertinet <lb/>autem motus ad illam per &longs;e, &longs;ed alio <expan abbr="quod&atilde;">quodam</expan> motu fundetur oportet in quo &longs;it agens, quod de&shy;<lb/>ducat de pote&longs;tate ad actum mobile, &amp; dum actum vnius motus contribuit, etiam ad <expan abbr="act&utilde;">actum</expan> alte&shy;<lb/>rius con&longs;equentis promoueat. </s>                                                                <s>vt dum me impellit, etiam faciat, vt columna dextera euadat, &amp; <lb/>ego expul&longs;us termino pr&aelig;&longs;ente, qui eram nuper &agrave; dextris, &longs;im nunc &agrave; &longs;ini&longs;tris. </s>                                                                <s>Sim ego pote&longs;tate <lb/>&longs;cibile, quod actu &longs;cibile fit per &longs;peciei <expan abbr="repurgation&etilde;">repurgationem</expan>, mens mouens impellens &longs;it columna <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan>, <lb/>qu&aelig; pote&longs;tate e&longs;t, &amp; vt columna ex mea certa po&longs;itura facta e&longs;t dextra; &longs;ic mens ex obiecti pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;entia facta &longs;it &longs;ciens. </s>                                                                <s>Hi&longs;ce &longs;ic &longs;tantibus &longs;icut in aliis motibus cum per &longs;e, tum per accidens e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>vnde &amp; quo fit motus, qui &longs;unt termini, &amp; quod inter <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos interiacet, tanquam &longs;pa&shy;<lb/>tium per quod fertur, dum &egrave; pote&longs;tate traducendum e&longs;t ad actum, atque hoc etiam diuiditur in <lb/>terminos <expan abbr="quo&longs;d&atilde;">quo&longs;dam</expan> qui deinceps, &amp; ordinat&egrave; accedunt (gradus appellare liceat) &amp; hos omneis <expan abbr="c&otilde;-tinet">con&shy;<lb/>tinet</expan> vna forma qua&longs;i compo&longs;ita ex illis, ita vt producens qualitatem nil aliud propemodum fa&shy;<lb/>cere videatur, &agrave;c colligere gradus omneis in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> &longs;ummum qui reliquos inferioreis <expan abbr="c&otilde;plectatur">complectatur</expan>; <lb/>&longs;ic in &longs;cientia facienda mens e&longs;t mouens, qu&ecedil; c&ugrave;m actu &longs;it, di&longs;iungendo, &amp; copulando &longs;pecies il&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg893"></arrow.to.target><lb/>vnde &longs;ciens nequeat permutari, &longs;ed ex nece&longs;&longs;ari&ograve; notionum nexu, vt quotie&longs;cunque &longs;e referat <lb/>ad contemplandum, &longs;emper ex hoc illud &longs;equi per&longs;piciat. </s>                                                                <s>Id in <expan abbr="quad&atilde;">quadam</expan> relatione po&longs;itum e&longs;&longs;e vi&shy;<lb/>detur. </s>                                                                <s>Quamobrem videamus quemadmodum motus pertineat ad relationem. </s>                                                                <s>Non pertinet <lb/>autem motus ad illam per &longs;e, &longs;ed alio <expan abbr="quod&atilde;">quodam</expan> motu fundetur oportet in quo &longs;it agens, quod de&shy;<lb/>ducat de pote&longs;tate ad actum mobile, &amp; dum actum vnius motus contribuit, etiam ad <expan abbr="act&utilde;">actum</expan> alte&shy;<lb/>rius con&longs;equentis promoueat. </s>                                                                <s>vt dum me impellit, etiam faciat, vt columna dextera euadat, &amp; <lb/>ego expul&longs;us termino pr&aelig;&longs;ente, qui eram nuper &agrave; dextris, &longs;im nunc &agrave; &longs;ini&longs;tris. </s>                                                                <s>Sim ego pote&longs;tate <lb/>&longs;cibile, quod actu &longs;cibile fit per &longs;peciei <expan abbr="repurgation&etilde;">repurgationem</expan>, mens mouens impellens &longs;it columna <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan>, <lb/>qu&aelig; pote&longs;tate e&longs;t, &amp; vt columna ex mea certa po&longs;itura facta e&longs;t dextra; &longs;ic mens ex obiecti pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;entia facta &longs;it &longs;ciens. </s>                                                                <s>Hi&longs;ce &longs;ic &longs;tantibus &longs;icut in aliis motibus cum per &longs;e, tum per accidens e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>vnde &amp; quo fit motus, qui &longs;unt termini, &amp; quod inter <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos interiacet, tanquam &longs;pa&shy;<lb/>tium per quod fertur, dum &egrave; pote&longs;tate traducendum e&longs;t ad actum, atque hoc etiam diuiditur in <lb/>terminos <expan abbr="quo&longs;d&atilde;">quo&longs;dam</expan> qui deinceps, &amp; ordinat&egrave; accedunt (gradus appellare liceat) &amp; hos omneis <expan abbr="c&otilde;-tinet">con&shy;<lb/>tinet</expan> vna forma qua&longs;i compo&longs;ita ex illis, ita vt producens qualitatem nil aliud propemodum fa&shy;<lb/>cere videatur, &agrave;c colligere gradus omneis in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> &longs;ummum qui reliquos inferioreis <expan abbr="c&otilde;plectatur">complectatur</expan>; <lb/>&longs;ic in &longs;cientia facienda mens e&longs;t mouens, qu&ecedil; c&ugrave;m actu &longs;it, di&longs;iungendo, &amp; copulando &longs;pecies il&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg894"></arrow.to.target><lb/>lu&longs;trat, &longs;iue in &longs;ciente, dum per &longs;e <expan abbr="cont&etilde;platur">contemplatur</expan>, &longs;iue in di&longs;cente, c&ugrave;m docetur; <expan abbr="e&aelig;&qacute;">e&aelig;que</expan>. </s>                                                                <s>illu&longs;trat&ecedil; mo&shy;<lb/>uent mentem patibilem, &amp; promonent ad actum; atque ita mouere e&longs;t docere, &amp; ita moueri di&shy;<lb/>&longs;cere &amp; comparare &longs;cientiam. </s>                                                                <s>C&ugrave;m igitur &longs;it cognitio collocata in habitudine <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;cibilium, <lb/>&amp; mentis in potentia qu&aelig; &longs;unt veluti fundamenta relationis; ex hoc na&longs;citur, vt in vtroque fun&shy;<lb/>damento progre&longs;&longs;us quidam cogitari po&longs;sit, lic&egrave;t in rebus &longs;cibilibus prim&ograve; (&longs;unt enim actus) in <lb/>mente po&longs;terius; ac, mea quidem &longs;ententia, progre&longs;&longs;us in <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> qui &longs;imilis e&longs;t mutationi po&longs;itur&ecedil; <lb/><foreign lang="greek">diano/ias</foreign>, &amp; cogitationis nomine notatur; in rebus ip&longs;is, &longs;eu potius notionibus appellatur via <lb/>&longs;impliciter, &longs;icut inter eos terminos in quorum altero columna erat &longs;ini&longs;tra, in altero <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> dextra <lb/>qua &longs;cienti&ecedil; partes per &longs;ucce&longs;sionem comparantur. </s>                                                                <s>In his progre&longs;sibus media &longs;unt rerum form&ecedil; <lb/>ac notiones inter quas ordo exi&longs;tit; ex his autem &longs;cientia, ceu cumulus <expan abbr="quid&atilde;">quidam</expan> conflatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <lb/> <arrow.to.target n="marg894"></arrow.to.target><lb/>lu&longs;trat, &longs;iue in &longs;ciente, dum per &longs;e <expan abbr="cont&etilde;platur">contemplatur</expan>, &longs;iue in di&longs;cente, c&ugrave;m docetur; <expan abbr="e&aelig;&qacute;">e&aelig;que</expan>. </s>                                                                <s>illu&longs;trat&ecedil; mo&shy;<lb/>uent mentem patibilem, &amp; promonent ad actum; atque ita mouere e&longs;t docere, &amp; ita moueri di&shy;<lb/>&longs;cere &amp; comparare &longs;cientiam. </s>                                                                <s>C&ugrave;m igitur &longs;it cognitio collocata in habitudine <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;cibilium, <lb/>&amp; mentis in potentia qu&aelig; &longs;unt veluti fundamenta relationis; ex hoc na&longs;citur, vt in vtroque fun&shy;<lb/>damento progre&longs;&longs;us quidam cogitari po&longs;sit, lic&egrave;t in rebus &longs;cibilibus prim&ograve; (&longs;unt enim actus) in <lb/>mente po&longs;terius; ac, mea quidem &longs;ententia, progre&longs;&longs;us in <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> qui &longs;imilis e&longs;t mutationi po&longs;itur&ecedil; <lb/><foreign lang="greek">diano/ias</foreign>, &amp; cogitationis nomine notatur; in rebus ip&longs;is, &longs;eu potius notionibus appellatur via <lb/>&longs;impliciter, &longs;icut inter eos terminos in quorum altero columna erat &longs;ini&longs;tra, in altero <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> dextra <lb/>qua &longs;cienti&ecedil; partes per &longs;ucce&longs;sionem comparantur. </s>                                                                <s>In his progre&longs;sibus media &longs;unt rerum form&ecedil; <lb/>ac notiones inter quas ordo exi&longs;tit; ex his autem &longs;cientia, ceu cumulus <expan abbr="quid&atilde;">quidam</expan> conflatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <lb/>
 <arrow.to.target n="marg895"></arrow.to.target><lb/>mult&ograve; &longs;ecus, &agrave;c in form&ecedil; naturalis productione fieri contingat: ni&longs;i qu&ograve;d gradus in hac materi&ecedil; <lb/>cau&longs;&longs;a diuiduntur, &amp; in eo motu <expan abbr="c&otilde;tinuantur">continuantur</expan>, actiones actu &longs;eiunct&ecedil; &longs;unt, nec accipiunt diui&longs;io&shy;<lb/>nem: pr&aelig;tere&agrave; gradus in forma naturali qu&ograve; priores, e&ograve; pius obtinent pote&longs;tatis patibilis &amp; im&shy;<lb/>perfectionis; notiones qu&ograve; priores, e&ograve; plus habent actuo&longs;&ecedil; virtutis <expan abbr="atq.">atque</expan> pr&aelig;&longs;tanti&aelig;; <expan abbr="qu&atilde;d&ograve;">quand&ograve;</expan> prio&shy;<lb/>res illu&longs;trant po&longs;teriores, &longs;iue e&aelig; &longs;int nobis not&aelig;, &longs;iue natura, pro &longs;ua qualibet <expan abbr="c&otilde;ditione">conditione</expan>, qu&ograve;d e&ecedil; <lb/> <arrow.to.target n="marg895"></arrow.to.target><lb/>mult&ograve; &longs;ecus, &agrave;c in form&ecedil; naturalis productione fieri contingat: ni&longs;i qu&ograve;d gradus in hac materi&ecedil; <lb/>cau&longs;&longs;a diuiduntur, &amp; in eo motu <expan abbr="c&otilde;tinuantur">continuantur</expan>, actiones actu &longs;eiunct&ecedil; &longs;unt, nec accipiunt diui&longs;io&shy;<lb/>nem: pr&aelig;tere&agrave; gradus in forma naturali qu&ograve; priores, e&ograve; pius obtinent pote&longs;tatis patibilis &amp; im&shy;<lb/>perfectionis; notiones qu&ograve; priores, e&ograve; plus habent actuo&longs;&ecedil; virtutis <expan abbr="atq.">atque</expan> pr&aelig;&longs;tanti&aelig;; <expan abbr="qu&atilde;d&ograve;">quand&ograve;</expan> prio&shy;<lb/>res illu&longs;trant po&longs;teriores, &longs;iue e&aelig; &longs;int nobis not&aelig;, &longs;iue natura, pro &longs;ua qualibet <expan abbr="c&otilde;ditione">conditione</expan>, qu&ograve;d e&ecedil; <lb/>
 <arrow.to.target n="marg896"></arrow.to.target><lb/>qu&aelig; &longs;unt nobis, afferunt lucem iis qu&aelig; nobis ignot&aelig; &longs;unt, &amp; e&aelig; qu&aelig; &longs;unt not&ecedil; natura, notas effi&shy;<lb/>ciunt eas qu&aelig; &longs;unt ignot&aelig; natura. </s>                                                                <s>C&ecedil;ter&ugrave;m huiu&longs;modi notioni<gap/> qu&aelig; per progre&longs;&longs;um &longs;e&longs;e of&shy;<lb/>ferunt, &amp; ex quatum collectione exi&longs;tit ille habitus, quam dicimus e&longs;&longs;e &longs;cientiam, di&longs;po&longs;itio di&shy;<lb/>uer&longs;os terminos e&longs;t con&longs;ecuta, <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan>, &amp; definitionem. </s>                                                                <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> notiones in gignen&shy;<lb/>da &longs;cientia &longs;unt principia duobus modis, vt materia, <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> conueniunt in definitionem, vel demon&shy;<lb/>&longs;trationem, &amp; vt efficiens, dum aperiunt &amp; illu&longs;trant ea qu&aelig; ignorantur, &amp; afficiunt in <expan abbr="ent&etilde;">entem</expan> qu&aelig; <lb/>pote&longs;tas e&longs;t (neque enim ab&longs;urdum e&longs;t diuer&longs;is modis efficiens &amp; materiam in vno &longs;ubiecto re&shy;<lb/>periri, vt audies in lib. de incremento) nec aliud reip&longs;a e&longs;t demon&longs;tratio definitio&uacute;e, &agrave;c &longs;cientia; <lb/>c&ugrave;m in demon&longs;tratione &amp; definitione contineantur ill&ecedil; notiones quas habendo &longs;cimus: proinde <lb/>&longs;cimus habentes demon&longs;trationem &amp; definitionem. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d &longs;it definitio &amp; demon&longs;tratio <expan abbr="vocan&ttilde;">vocantur</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan>, &amp; &agrave; &longs;cientia &longs;eparantur; aduertas ob&longs;ecro, in &longs;cientia non quid ip&longs;e cogno&longs;cas atten&shy;<lb/>di, &longs;ed quid docere po&longs;sis. </s>                                                                <s>Scire tuum nil e&longs;t, ait ille, ni &longs;cire tuum &longs;ciat alter: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt in c&ecedil;teris <lb/>actus actum &longs;imilem facere &longs;tudet, &longs;ic actu &longs;ciens in id in&longs;titutus e&longs;t, vt alterum &longs;cientem faciat, <lb/>quod e&longs;t docere, &amp; id cum pr&ecedil;&longs;tare valeat; tum didici&longs;&longs;e &amp; &longs;cire cen&longs;etur. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &amp; &longs;ignum &longs;cientis e&longs;&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg896"></arrow.to.target><lb/>qu&aelig; &longs;unt nobis, afferunt lucem iis qu&aelig; nobis ignot&aelig; &longs;unt, &amp; e&aelig; qu&aelig; &longs;unt not&ecedil; natura, notas effi&shy;<lb/>ciunt eas qu&aelig; &longs;unt ignot&aelig; natura. </s>                                                                <s>C&ecedil;ter&ugrave;m huiu&longs;modi notionum qu&aelig; per progre&longs;&longs;um &longs;e&longs;e of&shy;<lb/>ferunt, &amp; ex quatum collectione exi&longs;tit ille habitus, quam dicimus e&longs;&longs;e &longs;cientiam, di&longs;po&longs;itio di&shy;<lb/>uer&longs;os terminos e&longs;t con&longs;ecuta, <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan>, &amp; definitionem. </s>                                                                <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> notiones in gignen&shy;<lb/>da &longs;cientia &longs;unt principia duobus modis, vt materia, <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> conueniunt in definitionem, vel demon&shy;<lb/>&longs;trationem, &amp; vt efficiens, dum aperiunt &amp; illu&longs;trant ea qu&aelig; ignorantur, &amp; afficiunt in <expan abbr="ent&etilde;">entem</expan> qu&aelig; <lb/>pote&longs;tas e&longs;t (neque enim ab&longs;urdum e&longs;t diuer&longs;is modis efficiens &amp; materiam in vno &longs;ubiecto re&shy;<lb/>periri, vt audies in lib. de incremento) nec aliud reip&longs;a e&longs;t demon&longs;tratio definitio&uacute;e, &agrave;c &longs;cientia; <lb/>c&ugrave;m in demon&longs;tratione &amp; definitione contineantur ill&ecedil; notiones quas habendo &longs;cimus: proinde <lb/>&longs;cimus habentes demon&longs;trationem &amp; definitionem. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d &longs;it definitio &amp; demon&longs;tratio <expan abbr="vocan&ttilde;">vocantur</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan>, &amp; &agrave; &longs;cientia &longs;eparantur; aduertas ob&longs;ecro, in &longs;cientia non quid ip&longs;e cogno&longs;cas atten&shy;<lb/>di, &longs;ed quid docere po&longs;sis. </s>                                                                <s>Scire tuum nil e&longs;t, ait ille, ni &longs;cire tuum &longs;ciat alter: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt in c&ecedil;teris <lb/>actus actum &longs;imilem facere &longs;tudet, &longs;ic actu &longs;ciens in id in&longs;titutus e&longs;t, vt alterum &longs;cientem faciat, <lb/>quod e&longs;t docere, &amp; id cum pr&ecedil;&longs;tare valeat; tum didici&longs;&longs;e &amp; &longs;cire cen&longs;etur. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &amp; &longs;ignum &longs;cientis e&longs;&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg897"></arrow.to.target><lb/>&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;">creditur</expan> po&longs;&longs;e docere: atqui doctrina poti&longs;sim&egrave; efficitur oratione, quo factum e&longs;t, vt dialectici <lb/> <arrow.to.target n="marg897"></arrow.to.target><lb/>&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;">creditur</expan> po&longs;&longs;e docere: atqui doctrina poti&longs;sim&egrave; efficitur oratione, quo factum e&longs;t, vt dialectici <lb/>
 <arrow.to.target n="marg898"></arrow.to.target><lb/>pr&aelig;cepta faciend&aelig; &longs;cienti&aelig; tradituri pr&ecedil;cipuam rationem vocum &amp; orationis habuerint. </s>                                                                <s>Igitur <lb/>in demon&longs;tratione &amp; definitione du&aelig; &longs;unt partes, altera qu&aelig; e&longs;t &longs;ignum, nempe vox; <expan abbr="atq.">atque</expan> altera <lb/>cuius ea vox e&longs;t &longs;ignum, qu&aelig; e&longs;t notio &amp; &longs;imilitudo rerum qu&aelig; &longs;unt extra animum &amp; definitio, <lb/>quiditas &amp; forma &longs;ic &longs;e habent, vt reip&longs;a <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e videantur, &amp; ratione &longs;eiugentur &amp; per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s>                                                                <s>Etenim definitio &longs;ignum e&longs;t; quiditas notio &amp; &longs;imilitudo, forma res. </s>                                                                <s>Qu&agrave; igitur e&longs;t vox &amp; <expan abbr="&longs;ign&utilde;">&longs;ignum</expan>, <lb/>&longs;ic bene habetur in&longs;trumentum; qu&agrave; ver&ograve; notiones includit; nihil omnino differt &agrave; <expan abbr="&longs;ci&etilde;tia">&longs;cientia</expan>. </s>                                                                <s>Pro&shy;<lb/>ptere&agrave;, c&ugrave;m dicunt philo&longs;ophi &longs;cientiam e&longs;&longs;e habitum qui demon&longs;tratione <expan abbr="c&otilde;paratur">comparatur</expan>; demon&shy;<lb/>&longs;trationem tanquam &longs;ignum accipiunt; nam &longs;ic e&longs;t <expan abbr="in&longs;trument&utilde;">in&longs;trumentum</expan>: quanquam mult&ograve; melius Ari&shy;<lb/>&longs;toteles habitum demon&longs;tratiuum nuncupauit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> qua&longs;i demon&longs;tratio qu&aelig; pertinaciter in&longs;edit, <lb/> <arrow.to.target n="marg898"></arrow.to.target><lb/>pr&aelig;cepta faciend&aelig; &longs;cienti&aelig; tradituri pr&ecedil;cipuam rationem vocum &amp; orationis habuerint. </s>                                                                <s>Igitur <lb/>in demon&longs;tratione &amp; definitione du&aelig; &longs;unt partes, altera qu&aelig; e&longs;t &longs;ignum, nempe vox; <expan abbr="atq.">atque</expan> altera <lb/>cuius ea vox e&longs;t &longs;ignum, qu&aelig; e&longs;t notio &amp; &longs;imilitudo rerum qu&aelig; &longs;unt extra animum &amp; definitio, <lb/>quiditas &amp; forma &longs;ic &longs;e habent, vt reip&longs;a <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e videantur, &amp; ratione &longs;eiugentur &amp; per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s>                                                                <s>Etenim definitio &longs;ignum e&longs;t; quiditas notio &amp; &longs;imilitudo, forma res. </s>                                                                <s>Qu&agrave; igitur e&longs;t vox &amp; <expan abbr="&longs;ign&utilde;">&longs;ignum</expan>, <lb/>&longs;ic bene habetur in&longs;trumentum; qu&agrave; ver&ograve; notiones includit; nihil omnino differt &agrave; <expan abbr="&longs;ci&etilde;tia">&longs;cientia</expan>. </s>                                                                <s>Pro&shy;<lb/>ptere&agrave;, c&ugrave;m dicunt philo&longs;ophi &longs;cientiam e&longs;&longs;e habitum qui demon&longs;tratione <expan abbr="c&otilde;paratur">comparatur</expan>; demon&shy;<lb/>&longs;trationem tanquam &longs;ignum accipiunt; nam &longs;ic e&longs;t <expan abbr="in&longs;trument&utilde;">in&longs;trumentum</expan>: quanquam mult&ograve; melius Ari&shy;<lb/>&longs;toteles habitum demon&longs;tratiuum nuncupauit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> qua&longs;i demon&longs;tratio qu&aelig; pertinaciter in&longs;edit, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg899"></arrow.to.target><lb/>&longs;it ip&longs;a &longs;cientia. </s>                                                                <s>Sed enim &longs;cientia, tamet&longs;i &longs;ingularum <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t, vt hominis &amp; trianguli; <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> idcirco methodus appellatur, &longs;ed vbi mult&aelig; rerum cognitiones inter quas &longs;it affinitas; in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <lb/>collect&aelig; fuerint, &amp; per incrementa hac nunc inuenta, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> mox alia &longs;ubiecta, vt ad <expan abbr="quand&atilde;">quandam</expan> magni&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg899"></arrow.to.target><lb/>&longs;it ip&longs;a &longs;cientia. </s>                                                                <s>Sed enim &longs;cientia, tamet&longs;i &longs;ingularum <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t, vt hominis &amp; trianguli; <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> idcirco methodus appellatur, &longs;ed vbi mult&aelig; rerum cognitiones inter quas &longs;it affinitas; in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <lb/>collect&aelig; fuerint, &amp; per incrementa hac nunc inuenta, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> mox alia &longs;ubiecta, vt ad <expan abbr="quand&atilde;">quandam</expan> magni&shy;<lb/>
Line 3679 
Line 3679 
 <pb pagenum="107"/> <pb pagenum="107"/>
 <arrow.to.target n="marg901"></arrow.to.target><lb/>tudinem excreuerint theoremata, &amp; aptam di&longs;po&longs;itionem con&longs;ecuta fuerint, ea cert&egrave; methodus <lb/>e&longs;t, &longs;ic ethica methodus, &amp; politica, &amp; &longs;yllogi&longs;tica, &amp; naturalis, vt &longs;&aelig;pius appellauit Ari&longs;toteles, in <lb/>qua &longs;ubiectum vnum cuius principia, partes, &amp; proprietates per &longs;e <expan abbr="c&otilde;&longs;iderentur">con&longs;iderentur</expan>; ac &longs;iquis aliquid <lb/>ex his &longs;eor&longs;um &longs;pectans methodum vocauerit, is cert&egrave; eo nomine abutetur, &amp; vocem non rei cu&shy;<lb/>ius e&longs;t index, &longs;ed imagini a&longs;signabit; &longs;icut etiam doctrina abutetur, c&ugrave;m &longs;eor&longs;um h&aelig;c ip&longs;a tracta&shy;<lb/>bit; quand&ograve; &longs;unt certa &longs;cientiarum &longs;ubiecta, &amp; reliqua ad illa referuntur, nec per &longs;e tractari &longs;olent; <lb/>aut, &longs;i tractantur, &longs;ubeant vicem &longs;ubiecti accipientia proprietates &amp; principia. </s>                                                                <s>Quapropter c&ugrave;m <lb/>dicitur ab Ari&longs;totele methodos <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quarum &longs;unt principia, cau&longs;&longs;&ecedil;, &amp; elementa; non idcirco dicitur, <lb/> <arrow.to.target n="marg901"></arrow.to.target><lb/>tudinem excreuerint theoremata, &amp; aptam di&longs;po&longs;itionem con&longs;ecuta fuerint, ea cert&egrave; methodus <lb/>e&longs;t, &longs;ic ethica methodus, &amp; politica, &amp; &longs;yllogi&longs;tica, &amp; naturalis, vt &longs;&aelig;pius appellauit Ari&longs;toteles, in <lb/>qua &longs;ubiectum vnum cuius principia, partes, &amp; proprietates per &longs;e <expan abbr="c&otilde;&longs;iderentur">con&longs;iderentur</expan>; ac &longs;iquis aliquid <lb/>ex his &longs;eor&longs;um &longs;pectans methodum vocauerit, is cert&egrave; eo nomine abutetur, &amp; vocem non rei cu&shy;<lb/>ius e&longs;t index, &longs;ed imagini a&longs;signabit; &longs;icut etiam doctrina abutetur, c&ugrave;m &longs;eor&longs;um h&aelig;c ip&longs;a tracta&shy;<lb/>bit; quand&ograve; &longs;unt certa &longs;cientiarum &longs;ubiecta, &amp; reliqua ad illa referuntur, nec per &longs;e tractari &longs;olent; <lb/>aut, &longs;i tractantur, &longs;ubeant vicem &longs;ubiecti accipientia proprietates &amp; principia. </s>                                                                <s>Quapropter c&ugrave;m <lb/>dicitur ab Ari&longs;totele methodos <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quarum &longs;unt principia, cau&longs;&longs;&ecedil;, &amp; elementa; non idcirco dicitur, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg902"></arrow.to.target><lb/>qu&ograve;d aliqua &longs;it in qua non &longs;int principia cau&longs;&longs;&aelig; &amp; elementa; nulla enim e&longs;t huiu&longs;modi in qua <lb/>vel principia propri&egrave; non &longs;int, vel metaphoric&egrave;, v&longs;que ade&ograve; vt etiam Dialectica &amp; Rhetorica <lb/>(quicquid dicat Philoponus) habeant &longs;ua principia finem, quid e&longs;t, terminos &amp; hypothe&longs;es; ali&shy;<lb/>ter non e&longs;&longs;et ordo, &amp; id etiam contineant quod qu&aelig;&longs;itum &longs;it &amp; &longs;it ratione concludendum, &longs;ed ita <lb/>pronunciatur ab Ari&longs;totele, Methodos quarum, vt proprium, ex quo methodum con&longs;equentia <lb/>deducantur; veluti &longs;iquis diceret hominis, cuius e&longs;&longs;entia pendet ex ratione, exploraturis <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan>, <lb/>de ratione dicendum e&longs;t: &amp; tamen homo &amp; rationis v&longs;us commeant inter &longs;e. </s>                                                                <s>Nec quanuis dicat <lb/> <arrow.to.target n="marg902"></arrow.to.target><lb/>qu&ograve;d aliqua &longs;it in qua non &longs;int principia cau&longs;&longs;&aelig; &amp; elementa; nulla enim e&longs;t huiu&longs;modi in qua <lb/>vel principia propri&egrave; non &longs;int, vel metaphoric&egrave;, v&longs;que ade&ograve; vt etiam Dialectica &amp; Rhetorica <lb/>(quicquid dicat Philoponus) habeant &longs;ua principia finem, quid e&longs;t, terminos &amp; hypothe&longs;es; ali&shy;<lb/>ter non e&longs;&longs;et ordo, &amp; id etiam contineant quod qu&aelig;&longs;itum &longs;it &amp; &longs;it ratione concludendum, &longs;ed ita <lb/>pronunciatur ab Ari&longs;totele, Methodos quarum, vt proprium, ex quo methodum con&longs;equentia <lb/>deducantur; veluti &longs;iquis diceret hominis, cuius e&longs;&longs;entia pendet ex ratione, exploraturis <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan>, <lb/>de ratione dicendum e&longs;t: &amp; tamen homo &amp; rationis v&longs;us commeant inter &longs;e. </s>                                                                <s>Nec quanuis dicat <lb/>
 <arrow.to.target n="marg903"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles 8. Phy&longs;. vtilem e&longs;&longs;e con&longs;iderationem motus non modo ad veritatem naturalem, &longs;ed <lb/><foreign lang="greek">pzo(s th_n me/qodon th_n pezi\ a)zxh_s th_s pzw/ths</foreign>. </s>                                                                <s>ad <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan> de <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan> de primo principio; notat vniuer&longs;&aelig; <lb/>methodi <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan>, aut vniuer&longs;am <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan>, &longs;ed <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan>, ide&longs;t, viam qua peruenimus in <expan abbr="notiti&atilde;">notitiam</expan> <lb/>primi principij, qu&ecedil; e&longs;t analy&longs;is exordiens &agrave; motu. </s>                                                                <s>Ergo ordo e&longs;t e&longs;&longs;entia methodi, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;cienti&aelig;, de&shy;<lb/>mon&longs;tratio &amp; definitio, vt voces, non &longs;unt pars &longs;cienti&aelig;, &longs;ed in&longs;trumenta; &longs;unt ver&ograve; partes propter <lb/>notiones quas ip&longs;&aelig; comprehendunt; &amp; principia &longs;unt, &amp; partes &longs;cienti&ecedil;, dum fiunt; &longs;cientia ver&ograve;, <lb/>c&ugrave;m confect&aelig; fuerint. </s>                                                                <s>Proinde c&ugrave;m via partes has ex &longs;ucce&longs;sione contineat; &amp; illa vocum cau&longs;&longs;a <lb/>erit in&longs;trumenti pars; cau&longs;&longs;a ver&ograve; notionum quas ip&longs;a deinceps &longs;ubmini&longs;trat, erit pars, &longs;iue prin&shy;<lb/>cipium &longs;cienti&aelig;. </s>                                                                <s>quocirca eiu&longs;dem generis erunt cuius totum &longs;olet e&longs;&longs;e, &longs;ed per reductionem: ne&shy;<lb/>que enim quod e&longs;t vt pars, &amp; in potentia, per &longs;eip&longs;um e&longs;t in pr&aelig;dicamento, vel generis nuncupa&shy;<lb/>tione potitur. </s>                                                                <s>Itaque &longs;ingulorum genus hoc pacto facil&egrave; colligetur cognito genere in&longs;trumenti <lb/>&amp; &longs;cienti&ecedil;, cuius partes &amp; principia continentur in via. </s>                                                                <s>Caue autem ne cen&longs;eas viam e&longs;&longs;e affectio&shy;<lb/>nem ad &longs;cientiam, quia differat &agrave; &longs;cientia, tanquam &longs;ine vllo negotio tolli po&longs;sit, &longs;ed illa e&longs;t affe&shy;<lb/>ctio, c&ugrave;m eadem cognitio nondum penitus in&longs;edit: vt eiu&longs;dem theorematis cognitio, veluti qu&ograve;d <lb/>angulus in &longs;emicirculo &longs;it rectus, in me &amp; in Philippo Fantonio mathematico in&longs;igni eadem e&longs;t, <lb/> <arrow.to.target n="marg903"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles 8. Phy&longs;. vtilem e&longs;&longs;e con&longs;iderationem motus non modo ad veritatem naturalem, &longs;ed <lb/><foreign lang="greek">pro/s th_n me/qodon th_n pezi\ a)rxh_s th_s pzw/ths</foreign>. </s>                                                                <s>ad <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan> de <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan> de primo principio; notat vniuer&longs;&aelig; <lb/>methodi <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan>, aut vniuer&longs;am <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan>, &longs;ed <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan>, ide&longs;t, viam qua peruenimus in <expan abbr="notiti&atilde;">notitiam</expan> <lb/>primi principij, qu&ecedil; e&longs;t analy&longs;is exordiens &agrave; motu. </s>                                                                <s>Ergo ordo e&longs;t e&longs;&longs;entia methodi, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;cienti&aelig;, de&shy;<lb/>mon&longs;tratio &amp; definitio, vt voces, non &longs;unt pars &longs;cienti&aelig;, &longs;ed in&longs;trumenta; &longs;unt ver&ograve; partes propter <lb/>notiones quas ip&longs;&aelig; comprehendunt; &amp; principia &longs;unt, &amp; partes &longs;cienti&ecedil;, dum fiunt; &longs;cientia ver&ograve;, <lb/>c&ugrave;m confect&aelig; fuerint. </s>                                                                <s>Proinde c&ugrave;m via partes has ex &longs;ucce&longs;sione contineat; &amp; illa vocum cau&longs;&longs;a <lb/>erit in&longs;trumenti pars; cau&longs;&longs;a ver&ograve; notionum quas ip&longs;a deinceps &longs;ubmini&longs;trat, erit pars, &longs;iue prin&shy;<lb/>cipium &longs;cienti&aelig;. </s>                                                                <s>quocirca eiu&longs;dem generis erunt cuius totum &longs;olet e&longs;&longs;e, &longs;ed per reductionem: ne&shy;<lb/>que enim quod e&longs;t vt pars, &amp; in potentia, per &longs;eip&longs;um e&longs;t in pr&aelig;dicamento, vel generis nuncupa&shy;<lb/>tione potitur. </s>                                                                <s>Itaque &longs;ingulorum genus hoc pacto facil&egrave; colligetur cognito genere in&longs;trumenti <lb/>&amp; &longs;cienti&ecedil;, cuius partes &amp; principia continentur in via. </s>                                                                <s>Caue autem ne cen&longs;eas viam e&longs;&longs;e affectio&shy;<lb/>nem ad &longs;cientiam, quia differat &agrave; &longs;cientia, tanquam &longs;ine vllo negotio tolli po&longs;sit, &longs;ed illa e&longs;t affe&shy;<lb/>ctio, c&ugrave;m eadem cognitio nondum penitus in&longs;edit: vt eiu&longs;dem theorematis cognitio, veluti qu&ograve;d <lb/>angulus in &longs;emicirculo &longs;it rectus, in me &amp; in Philippo Fantonio mathematico in&longs;igni eadem e&longs;t, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg904"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in me e&longs;t affectio, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>. </s>                                                                <s>mouebitur, in illo immobilis &amp; fixa permanebit. </s>                                                                <s>Ex his etiam qu&aelig; <lb/>con&longs;tituta &longs;unt; illud explicare licebit, cur demon&longs;tratio &amp; definitio naturalis, vel mathematica <lb/>dicatur, via &amp; ordo non item. </s>                                                                <s>Nam c&ugrave;m demon&longs;tratio ac definitio &longs;int reip&longs;a &longs;cienti&aelig;, nec &longs;ine il&shy;<lb/>lis &longs;e &longs;cientia tueatur; prout &longs;cienti&aelig; &longs;unt determinati generis &amp; phy&longs;ica &amp; mathematica, &longs;ic de&shy;<lb/>mon&longs;tratio &amp; definitio phy&longs;ica erit, aut mathematica: &longs;ed vi&aelig;, qu&ograve;d potentiam pr&aelig;&longs;eferunt; ea <lb/>ver&ograve; non habet propriam denominationem, &amp; ip&longs;&aelig; con&longs;imiliter denominatione carebunt. </s>                                                                <s>Ordo <lb/>&longs;cienti&aelig; totus externus, quippe qu&ograve;d &longs;cientia non &longs;impliciter ordinem requirat, vt c&ugrave;m e&longs;t vnius <lb/>theorematis, veluti qu&ograve;d continuum diuidatur in infinitum. </s>                                                                <s>ordo enim in pluribus exi&longs;tit: nec&shy;<lb/>non qu&ograve;d eadem res variis ordinibus tradi pote&longs;t, vt de arte medica nos admonuit Galenus: nam <lb/>quod ip&longs;e methodo re&longs;oluente &longs;crip&longs;it in libro de con&longs;titutione artis, idem po&longs;te&agrave; tractauit in li&shy;<lb/>bro artis medic&aelig; ordine methodo definitiua, atque Auicenn&aelig; placuit ordo compo&longs;itiuus. </s>                                                                <s>Sed <lb/>plan&egrave; ordo e&longs;t e&longs;&longs;entia methodi, ide&longs;t, &longs;cienti&aelig; qua docetur; quemadmodum &amp; &longs;imilitum bonus <lb/>numerus, dum palantur, &amp; pa&longs;sim vagantur &longs;ine duce, idem e&longs;t, atque dum ordinat&egrave; procedunt; <lb/>ille tamen numerus &longs;ine ordine non vocatur exercitus, &longs;ed latrones &amp; manus, t&ugrave;m nominatur <lb/> <arrow.to.target n="marg904"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in me e&longs;t affectio, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>. </s>                                                                <s>mouebitur, in illo immobilis &amp; fixa permanebit. </s>                                                                <s>Ex his etiam qu&aelig; <lb/>con&longs;tituta &longs;unt; illud explicare licebit, cur demon&longs;tratio &amp; definitio naturalis, vel mathematica <lb/>dicatur, via &amp; ordo non item. </s>                                                                <s>Nam c&ugrave;m demon&longs;tratio ac definitio &longs;int reip&longs;a &longs;cienti&aelig;, nec &longs;ine il&shy;<lb/>lis &longs;e &longs;cientia tueatur; prout &longs;cienti&aelig; &longs;unt determinati generis &amp; phy&longs;ica &amp; mathematica, &longs;ic de&shy;<lb/>mon&longs;tratio &amp; definitio phy&longs;ica erit, aut mathematica: &longs;ed vi&aelig;, qu&ograve;d potentiam pr&aelig;&longs;eferunt; ea <lb/>ver&ograve; non habet propriam denominationem, &amp; ip&longs;&aelig; con&longs;imiliter denominatione carebunt. </s>                                                                <s>Ordo <lb/>&longs;cienti&aelig; totus externus, quippe qu&ograve;d &longs;cientia non &longs;impliciter ordinem requirat, vt c&ugrave;m e&longs;t vnius <lb/>theorematis, veluti qu&ograve;d continuum diuidatur in infinitum. </s>                                                                <s>ordo enim in pluribus exi&longs;tit: nec&shy;<lb/>non qu&ograve;d eadem res variis ordinibus tradi pote&longs;t, vt de arte medica nos admonuit Galenus: nam <lb/>quod ip&longs;e methodo re&longs;oluente &longs;crip&longs;it in libro de con&longs;titutione artis, idem po&longs;te&agrave; tractauit in li&shy;<lb/>bro artis medic&aelig; ordine methodo definitiua, atque Auicenn&aelig; placuit ordo compo&longs;itiuus. </s>                                                                <s>Sed <lb/>plan&egrave; ordo e&longs;t e&longs;&longs;entia methodi, ide&longs;t, &longs;cienti&aelig; qua docetur; quemadmodum &amp; &longs;imilitum bonus <lb/>numerus, dum palantur, &amp; pa&longs;sim vagantur &longs;ine duce, idem e&longs;t, atque dum ordinat&egrave; procedunt; <lb/>ille tamen numerus &longs;ine ordine non vocatur exercitus, &longs;ed latrones &amp; manus, t&ugrave;m nominatur <lb/>
 <arrow.to.target n="marg905"></arrow.to.target><lb/>exercitus, vbi ducem ordine con&longs;equantur; &longs;ic multa quidem theoremata &longs;ine ordine &longs;unt &longs;cien&shy;<lb/>tia, <expan abbr="neutiqu&atilde;">neutiquam</expan> methodus. </s>                                                                <s>Itaque methodus per &longs;e in ordine con&longs;i&longs;tit, &amp; e&longs;t ad aliquid, &amp; <expan abbr="qu&atilde;uis">quanuis</expan> <lb/>appelletur methodus naturalis, aut ciuilis; non idcirco e&longs;t, vt vereamur ordinem dici ciuilem, vel <lb/>naturalem; &longs;iquidem non ordinis merit&ograve; &longs;ic dicatur, qui rebus tractandis ine&longs;t quoquomodo per <lb/>accidens, &longs;ed rerum quas ip&longs;a contemplatur, &amp; eorum nomine qu&aelig; cadunt in contemplationem. <lb/></s>                                                                <s>Sed c&ugrave;m &amp; &longs;ic in ordinem redigatur, vt litterarum monumentis commendetur, &amp; denique docea&shy;<lb/>tur, &amp; addi&longs;ci queat; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s>                                                                <s>flagitat in docente doctrinam velut actum, &amp; in addi&longs;cente peritiam <lb/>&longs;icut affectionem; in docente, &amp; addi&longs;cente &longs;eor&longs;um &longs;pecimen obtinet habitus affectionis, &amp; ge&shy;<lb/>neratim qualitatis. </s>                                                                <s>comparat&egrave;, e&longs;t habitudo doctoris ad di&longs;cipulum, vt efficientis ad patiens, vel <lb/>habitudo &longs;pecierum, &longs;eu notionum ad mentem, qu&aelig; pote&longs;tate e&longs;t &longs;icuti form&aelig; ad materiam. <lb/></s>                                                                <s>Et h&aelig;c pro ratione in&longs;tituti no&longs;tri &longs;ufficiant.</s></p> <arrow.to.target n="marg905"></arrow.to.target><lb/>exercitus, vbi ducem ordine con&longs;equantur; &longs;ic multa quidem theoremata &longs;ine ordine &longs;unt &longs;cien&shy;<lb/>tia, <expan abbr="neutiqu&atilde;">neutiquam</expan> methodus. </s>                                                                <s>Itaque methodus per &longs;e in ordine con&longs;i&longs;tit, &amp; e&longs;t ad aliquid, &amp; <expan abbr="qu&atilde;uis">quanuis</expan> <lb/>appelletur methodus naturalis, aut ciuilis; non idcirco e&longs;t, vt vereamur ordinem dici ciuilem, vel <lb/>naturalem; &longs;iquidem non ordinis merit&ograve; &longs;ic dicatur, qui rebus tractandis ine&longs;t quoquomodo per <lb/>accidens, &longs;ed rerum quas ip&longs;a contemplatur, &amp; eorum nomine qu&aelig; cadunt in contemplationem. <lb/></s>                                                                <s>Sed c&ugrave;m &amp; &longs;ic in ordinem redigatur, vt litterarum monumentis commendetur, &amp; denique docea&shy;<lb/>tur, &amp; addi&longs;ci queat; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s>                                                                <s>flagitat in docente doctrinam velut actum, &amp; in addi&longs;cente peritiam <lb/>&longs;icut affectionem; in docente, &amp; addi&longs;cente &longs;eor&longs;um &longs;pecimen obtinet habitus affectionis, &amp; ge&shy;<lb/>neratim qualitatis. </s>                                                                <s>comparat&egrave;, e&longs;t habitudo doctoris ad di&longs;cipulum, vt efficientis ad patiens, vel <lb/>habitudo &longs;pecierum, &longs;eu notionum ad mentem, qu&aelig; pote&longs;tate e&longs;t &longs;icuti form&aelig; ad materiam. <lb/></s>                                                                <s>Et h&aelig;c pro ratione in&longs;tituti no&longs;tri &longs;ufficiant.</s></p>
 <pb pagenum="108"/> 
 <p type="margin"> <p type="margin">
 <s><margin.target id="marg880"></margin.target>C</s></p> <s><margin.target id="marg880"></margin.target>C</s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
Line 3734 
Line 3733 
 <p type="margin"> <p type="margin">
 <s><margin.target id="marg904"></margin.target>C</s></p> <s><margin.target id="marg904"></margin.target>C</s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
 <s><margin.target id="marg905"></margin.target>D</s></p> <s><margin.target id="marg905"></margin.target>D</s></p><pb pagenum="108"/>
 <p type="head"> <p type="head">
 <s><emph type="italics"/>Nonnulla ad &longs;ententias veterum pertinentia notantur, &amp; eorum primum qui ens vnum<emph.end type="italics"/><lb/> <s><emph type="italics"/>Nonnulla ad &longs;ententias veterum pertinentia notantur, &amp; eorum primum qui ens vnum<emph.end type="italics"/><lb/>
 <arrow.to.target n="marg906"></arrow.to.target><lb/><emph type="italics"/>&amp; immobile po&longs;uerunt. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> <arrow.to.target n="marg906"></arrow.to.target><lb/><emph type="italics"/>&amp; immobile po&longs;uerunt. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p>
Line 3752 
Line 3751 
 <pb pagenum="109"/> <pb pagenum="109"/>
 <arrow.to.target n="marg914"></arrow.to.target><lb/>principio <expan abbr="fine&qacute;">fineque</expan>. </s>                                                                <s>caret. </s>                                                                <s>Si infinitum, &amp; vnum. </s>                                                                <s>Nam &longs;i vel etiam duo &longs;int; extrema habeant ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, ex quo efficitur illa terminos habere, quod quidem infiniti rationem tollit. </s>                                                                <s>Si vnum &amp; <lb/>&longs;imile item. </s>                                                                <s>Nam &longs;i di&longs;similia fuerint; iam non erit vnum, &longs;ed plura. </s>                                                                <s>Idem quoque immobile &longs;it <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: proptere&agrave; qu&ograve;d ip&longs;um aliqu&ograve; &longs;ecedere oporteat: id ver&ograve; aut plenum erit, aut inane: <lb/>plenum non capiet. </s>                                                                <s>Inane nihil e&longs;t, ni&longs;i inane, ide&longs;t, quod corpore vacat; at t&ugrave;m corpore non va&shy;<lb/>caret. </s>                                                                <s>Si moueri non pote&longs;t, neque igitur affici: &longs;i non afficitur, neque dolet, neque &aelig;grotat: ac &longs;i <lb/>dolet &amp; &aelig;grotat, neque dolor nec &aelig;gritudo pelli poterunt. </s>                                                                <s>Neque item erit mixtio, vel adiectio: <lb/>non &longs;an&egrave; mixtio, qu&ograve;d inter &longs;e &longs;implicia penetrare nequeunt, vt co&euml;ant ad mixturam, neque adie&shy;<lb/>ctio, c&ugrave;m id quod adiicitur, extaret in adiectione. </s>                                                                <s>Sed hoc non e&longs;t; itaque in nihilum abiret. </s>                                                                <s>Ve&shy;<lb/>r&ugrave;m &longs;icut ex nihilo nihil fit naturaliter, &longs;ic in nihilum nihil abit naturaliter. </s>                                                                <s>Igitur nihil omnino <lb/>mutatur, nam c&aelig;teroqui &longs;emper efficietur aliquid ex nihilo fieri, aut abire in nihil. </s>                                                                <s>H&aelig;c e&longs;t, vt&shy;<lb/>puto, ratio Xenophanis, licet difficil&egrave; po&longs;sit exprimi &egrave; verbis Ari&longs;totelis, qu&ograve;d mendo&longs;a <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> <lb/>&longs;int. </s>                                                                <s>Parmenidis ratio &longs;ic colligitur ex Ari&longs;t. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quicquid e&longs;t pr&aelig;ter ens, e&longs;t non ens. </s>                                                                <s>nec contra&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg914"></arrow.to.target><lb/>principio <expan abbr="fine&qacute;">fineque</expan>. </s>                                                                <s>caret. </s>                                                                <s>Si infinitum, &amp; vnum. </s>                                                                <s>Nam &longs;i vel etiam duo &longs;int; extrema habeant ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, ex quo efficitur illa terminos habere, quod quidem infiniti rationem tollit. </s>                                                                <s>Si vnum &amp; <lb/>&longs;imile item. </s>                                                                <s>Nam &longs;i di&longs;similia fuerint; iam non erit vnum, &longs;ed plura. </s>                                                                <s>Idem quoque immobile &longs;it <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: proptere&agrave; qu&ograve;d ip&longs;um aliqu&ograve; &longs;ecedere oporteat: id ver&ograve; aut plenum erit, aut inane: <lb/>plenum non capiet. </s>                                                                <s>Inane nihil e&longs;t, ni&longs;i inane, ide&longs;t, quod corpore vacat; at t&ugrave;m corpore non va&shy;<lb/>caret. </s>                                                                <s>Si moueri non pote&longs;t, neque igitur affici: &longs;i non afficitur, neque dolet, neque &aelig;grotat: ac &longs;i <lb/>dolet &amp; &aelig;grotat, neque dolor nec &aelig;gritudo pelli poterunt. </s>                                                                <s>Neque item erit mixtio, vel adiectio: <lb/>non &longs;an&egrave; mixtio, qu&ograve;d inter &longs;e &longs;implicia penetrare nequeunt, vt co&euml;ant ad mixturam, neque adie&shy;<lb/>ctio, c&ugrave;m id quod adiicitur, extaret in adiectione. </s>                                                                <s>Sed hoc non e&longs;t; itaque in nihilum abiret. </s>                                                                <s>Ve&shy;<lb/>r&ugrave;m &longs;icut ex nihilo nihil fit naturaliter, &longs;ic in nihilum nihil abit naturaliter. </s>                                                                <s>Igitur nihil omnino <lb/>mutatur, nam c&aelig;teroqui &longs;emper efficietur aliquid ex nihilo fieri, aut abire in nihil. </s>                                                                <s>H&aelig;c e&longs;t, vt&shy;<lb/>puto, ratio Xenophanis, licet difficil&egrave; po&longs;sit exprimi &egrave; verbis Ari&longs;totelis, qu&ograve;d mendo&longs;a <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> <lb/>&longs;int. </s>                                                                <s>Parmenidis ratio &longs;ic colligitur ex Ari&longs;t. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quicquid e&longs;t pr&aelig;ter ens, e&longs;t non ens. </s>                                                                <s>nec contra&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg915"></arrow.to.target><lb/>dicentia po&longs;&longs;unt vn&agrave; con&longs;i&longs;tere. </s>                                                                <s>Ergo non ens erit, ide&longs;t nihil. </s>                                                                <s>Itaque ens vnum. </s>                                                                <s>Idem quoque (vt <lb/>aiunt Gr&aelig;ci) addidit aliam rationem qua vnum &amp; indiuiduum e&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;firmaret">confirmaret</expan>, hoc modo. </s>                                                                <s>Nam <lb/>&longs;i diuideretur; ergo bifariam diuidatur, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s>                                                                <s>pacto ducatur diui&longs;io partium: &longs;i hoc continu&egrave; <lb/> <arrow.to.target n="marg915"></arrow.to.target><lb/>dicentia po&longs;&longs;unt vn&agrave; con&longs;i&longs;tere. </s>                                                                <s>Ergo non ens erit, ide&longs;t nihil. </s>                                                                <s>Itaque ens vnum. </s>                                                                <s>Idem quoque (vt <lb/>aiunt Gr&aelig;ci) addidit aliam rationem qua vnum &amp; indiuiduum e&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;firmaret">confirmaret</expan>, hoc modo. </s>                                                                <s>Nam <lb/>&longs;i diuideretur; ergo bifariam diuidatur, <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s>                                                                <s>pacto ducatur diui&longs;io partium: &longs;i hoc continu&egrave; <lb/>
 <arrow.to.target n="marg916"></arrow.to.target><lb/>fiat, vel &longs;uper&longs;unt extrem&aelig; qu&aelig;dam magnitudines minim&aelig; &amp; numero infinit&aelig;, &egrave; quibus exi&longs;tet <lb/>totum, vel erit inane, &amp; in nihil plan&egrave; di&longs;&longs;oluetur, &amp; ex nihilo igitur exi&longs;tet: non deducetur <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>ad infinitas illas <expan abbr="minimas&qacute;">minimasque</expan>. </s>                                                                <s>magnitudines: quod enim vndequaque &longs;ui &longs;imile e&longs;t, id vndequaque <lb/>etiam vult e&longs;&longs;e diuiduum. </s>                                                                <s>Quapropter erit inane, &amp; rur&longs;us ex nihilo con&longs;tabit. </s>                                                                <s>Et vnum igitur. <lb/></s>                                                                <s>Hanc rationem, qu&ograve;d vtitur &longs;ectione cuiu&longs;que partis in duas; <foreign lang="greek">e)x dixotomias</foreign> ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="dict&atilde;">dictam</expan> fui&longs;&longs;e <lb/>volunt. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> At ver&ograve; c&ugrave;m h&aelig;c ratio, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab ip&longs;o, nec in lib. de plac. neque 1. Phy&longs;. aut <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg916"></arrow.to.target><lb/>fiat, vel &longs;uper&longs;unt extrem&aelig; qu&aelig;dam magnitudines minim&aelig; &amp; numero infinit&aelig;, &egrave; quibus exi&longs;tet <lb/>totum, vel erit inane, &amp; in nihil plan&egrave; di&longs;&longs;oluetur, &amp; ex nihilo igitur exi&longs;tet: non deducetur <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>ad infinitas illas <expan abbr="minimas&qacute;">minimasque</expan>. </s>                                                                <s>magnitudines: quod enim vndequaque &longs;ui &longs;imile e&longs;t, id vndequaque <lb/>etiam vult e&longs;&longs;e diuiduum. </s>                                                                <s>Quapropter erit inane, &amp; rur&longs;us ex nihilo con&longs;tabit. </s>                                                                <s>Et vnum igitur. <lb/></s>                                                                <s>Hanc rationem, qu&ograve;d vtitur &longs;ectione cuiu&longs;que partis in duas; <foreign lang="greek">e)k dixotomi/as</foreign> ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="dict&atilde;">dictam</expan> fui&longs;&longs;e <lb/>volunt. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> At ver&ograve; c&ugrave;m h&aelig;c ratio, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab ip&longs;o, nec in lib. de plac. neque 1. Phy&longs;. aut <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>
 <arrow.to.target n="marg917"></arrow.to.target><lb/>1. Met. nam particulam 33. Primi Phy&longs;. cen&longs;eo &longs;ecus atque ip&longs;i fecerint, <expan abbr="expon&etilde;dam">exponendam</expan>, nec <expan abbr="v&longs;qu&atilde;">v&longs;quam</expan> &agrave; <lb/>Platone <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;ignificetur; accipiatur vt po&longs;teriorum philo&longs;ophorum ratio duntaxat, &amp; ex peruer&longs;a <lb/> <arrow.to.target n="marg917"></arrow.to.target><lb/>1. Met. nam particulam 33. Primi Phy&longs;. cen&longs;eo &longs;ecus atque ip&longs;i fecerint, <expan abbr="expon&etilde;dam">exponendam</expan>, nec <expan abbr="v&longs;qu&atilde;">v&longs;quam</expan> &agrave; <lb/>Platone <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;ignificetur; accipiatur vt po&longs;teriorum philo&longs;ophorum ratio duntaxat, &amp; ex peruer&longs;a <lb/>
 <arrow.to.target n="marg918"></arrow.to.target><lb/>verborum interpretatione de&longs;umpta. </s>                                                                <s>Verumenimuer&ograve; multis vitiis &longs;catet argumentatio Xeno&shy;<lb/>phanis, quorum magna pars, vt eorum opinio con&longs;entit; in ratione Meli&longs;si notantur. </s>                                                                <s>At ver&ograve; <expan abbr="q&ntilde;">qnm</expan> <lb/>duo &longs;unt capita reprehen&longs;ionis Ari&longs;totelic&aelig; a&longs;&longs;umptorum fal&longs;itas, &amp; carentia form&aelig; &longs;yllogi&longs;tic&aelig;; <lb/>c&ugrave;m a&longs;&longs;umptorum fal&longs;itas patefacta veritate detegatur, &amp; habita &longs;cientia per&longs;picua fiat; nos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>in primo aditu <expan abbr="ve&longs;tibulo&qacute;">ve&longs;tibuloque</expan>. </s>                                                                <s>naturalis philo&longs;ophi&aelig; ver&longs;emur; adde etiam qu&ograve;d multa ad horum <lb/>certa notitiam requiruntur; hac parte dimi&longs;&longs;a alteram aggrediemur quam etiam diligenter per&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg918"></arrow.to.target><lb/>verborum interpretatione de&longs;umpta. </s>                                                                <s>Verumenimuer&ograve; multis vitiis &longs;catet argumentatio Xeno&shy;<lb/>phanis, quorum magna pars, vt eorum opinio con&longs;entit; in ratione Meli&longs;si notantur. </s>                                                                <s>At ver&ograve; <expan abbr="q&ntilde;">quin</expan> <lb/>duo &longs;unt capita reprehen&longs;ionis Ari&longs;totelic&aelig; a&longs;&longs;umptorum fal&longs;itas, &amp; carentia form&aelig; &longs;yllogi&longs;tic&aelig;; <lb/>c&ugrave;m a&longs;&longs;umptorum fal&longs;itas patefacta veritate detegatur, &amp; habita &longs;cientia per&longs;picua fiat; nos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>in primo aditu <expan abbr="ve&longs;tibulo&qacute;">ve&longs;tibuloque</expan>. </s>                                                                <s>naturalis philo&longs;ophi&aelig; ver&longs;emur; adde etiam qu&ograve;d multa ad horum <lb/>certa notitiam requiruntur; hac parte dimi&longs;&longs;a alteram aggrediemur quam etiam diligenter per&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg919"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecutum fui&longs;&longs;e videmus Ari&longs;t. </s>                                                                <s>cum 1. Phy&longs;. t&ugrave;m <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in libello &longs;eparato de veterum placiti. </s>                                                                <s>Atque <lb/>eam quidem partem di&longs;putationis ita tractat Ari&longs;t. </s>                                                                <s>vt aliorum <expan abbr="c&otilde;&longs;en&longs;u">con&longs;en&longs;u</expan> philo&longs;ophorum mon&longs;tret <lb/>nullam ine&longs;&longs;e nece&longs;sitatem in ijs qu&ecedil; &agrave; Xenophane illata fuerint. </s>                                                                <s>Ac primum illud. </s>                                                                <s>Tamet&longs;i ex ni&shy;<lb/>hilo nihil fit; attamen e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e ortum &amp; interitum rerum, &longs;iue rectum &amp; in infinitum ortus <expan abbr="in-teritus&qacute;">in&shy;<lb/>teritusque</expan>. </s>                                                                <s>principiis &longs;uppetentibus, vt apud illos, qui vel infinita po&longs;uere principia, &longs;eu con&longs;imilia, <lb/>quemadmodum Democritus atomos eiu&longs;dem generis infinitas, vel contraria, &longs;icut infinitas <expan abbr="con-trarior&utilde;">con&shy;<lb/>trariorum</expan> &longs;pecies Anaxagoras, &amp; fort&egrave; Anaximander, vel etiam apud eos qui vnum po&longs;uere prin&shy;<lb/>cipium mobile, &amp; den&longs;i <expan abbr="rari&qacute;">rarique</expan>. </s>                                                                <s>vici&longs;situdine varias <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;pecies iugiter oriri &amp; interire voluerunt, <lb/>&longs;iue etiam, vt ij po&longs;uere qui circulo quodam facto ortum &amp; interitum ire ac redire crediderunt, <lb/>quod dixit Empedocles. </s>                                                                <s>Neque ob&longs;tat infinitum ortui rerum: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> circulus ille Empedocleus <lb/>etiam ad &aelig;ternitatem con&longs;eruandam multum valet. </s>                                                                <s>Neque item &ecedil;terno repugnat finitas. </s>                                                                <s><expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> <lb/>et&longs;i terminis caret durationis; at non ide&ograve; caret terminis magnitudinis. </s>                                                                <s>Rur&longs;us neque infinito <lb/>multitudinem repugnare &longs;ic manife&longs;tum e&longs;t, vt protinus tanquam ab&longs;urdum &longs;it habendum, pro&shy;<lb/>ptere&agrave; qu&ograve;d non modo Empedocles infinita duo, terram, &longs;cilicet, &amp; &aelig;thera, vel a&euml;ra vtraque infi&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg919"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecutum fui&longs;&longs;e videmus Ari&longs;t. </s>                                                                <s>cum 1. Phy&longs;. t&ugrave;m <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in libello &longs;eparato de veterum placiti. </s>                                                                <s>Atque <lb/>eam quidem partem di&longs;putationis ita tractat Ari&longs;t. </s>                                                                <s>vt aliorum <expan abbr="c&otilde;&longs;en&longs;u">con&longs;en&longs;u</expan> philo&longs;ophorum mon&longs;tret <lb/>nullam ine&longs;&longs;e nece&longs;sitatem in ijs qu&ecedil; &agrave; Xenophane illata fuerint. </s>                                                                <s>Ac primum illud. </s>                                                                <s>Tamet&longs;i ex ni&shy;<lb/>hilo nihil fit; attamen e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e ortum &amp; interitum rerum, &longs;iue rectum &amp; in infinitum ortus <expan abbr="in-teritus&qacute;">in&shy;<lb/>teritusque</expan>. </s>                                                                <s>principiis &longs;uppetentibus, vt apud illos, qui vel infinita po&longs;uere principia, &longs;eu con&longs;imilia, <lb/>quemadmodum Democritus atomos eiu&longs;dem generis infinitas, vel contraria, &longs;icut infinitas <expan abbr="con-trarior&utilde;">con&shy;<lb/>trariorum</expan> &longs;pecies Anaxagoras, &amp; fort&egrave; Anaximander, vel etiam apud eos qui vnum po&longs;uere prin&shy;<lb/>cipium mobile, &amp; den&longs;i <expan abbr="rari&qacute;">rarique</expan>. </s>                                                                <s>vici&longs;situdine varias <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;pecies iugiter oriri &amp; interire voluerunt, <lb/>&longs;iue etiam, vt ij po&longs;uere qui circulo quodam facto ortum &amp; interitum ire ac redire crediderunt, <lb/>quod dixit Empedocles. </s>                                                                <s>Neque ob&longs;tat infinitum ortui rerum: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> circulus ille Empedocleus <lb/>etiam ad &aelig;ternitatem con&longs;eruandam multum valet. </s>                                                                <s>Neque item &ecedil;terno repugnat finitas. </s>                                                                <s><expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> <lb/>et&longs;i terminis caret durationis; at non ide&ograve; caret terminis magnitudinis. </s>                                                                <s>Rur&longs;us neque infinito <lb/>multitudinem repugnare &longs;ic manife&longs;tum e&longs;t, vt protinus tanquam ab&longs;urdum &longs;it habendum, pro&shy;<lb/>ptere&agrave; qu&ograve;d non modo Empedocles infinita duo, terram, &longs;cilicet, &amp; &aelig;thera, vel a&euml;ra vtraque infi&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg920"></arrow.to.target><lb/>nita po&longs;uit, verumetiam Xenophanes ip&longs;e conce&longs;sit. </s>                                                                <s>non ita dico, quin infinita duo <expan abbr="&longs;ec&utilde;">&longs;ecum</expan> <expan abbr="pugn&etilde;t">pugnent</expan>: <lb/>&longs;ed qu&ograve;d &agrave; quibu&longs;dam philo&longs;ophis &amp; quod plus valet, ab ip&longs;o quoque Xenophane, c&ugrave;m fuerit <lb/>po&longs;itum, vt ab&longs;urdum po&longs;te&agrave; &longs;it inductum. </s>                                                                <s>Non pugnant h&aelig;c quoque &longs;ecum. </s>                                                                <s>non e&longs;&longs;e &longs;imile &amp; <lb/>vnum; neque enim <expan abbr="ab&longs;urd&utilde;">ab&longs;urdum</expan> e&longs;t id quod <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> &longs;it, vt vnus homo partes habere qu&aelig; diuer&longs;is, imm&ograve; <lb/>contrariis qualitatibus affect&aelig; &longs;int. </s>                                                                <s>pote&longs;t <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> fieri, vt quanuis totum &longs;ibi &longs;imile &longs;it, multa <expan abbr="exi&longs;t&atilde;t">exi&longs;tant</expan>, <lb/>quia partes habeat &longs;imiles, neque idcirc&ograve; vacuo &longs;int inter&longs;tinct&aelig;, licet raritate <expan abbr="den&longs;itate&qacute;">den&longs;itateque</expan>. </s>                                                                <s>&longs;eparen&shy;<lb/>tur, atque ita &longs;eparentur, vt etiam vnum totum maneat &longs;iue <expan abbr="finit&utilde;">finitum</expan>, &longs;iue infinitum: nec ob id plu&shy;<lb/>ra &longs;int infinita, quia partes in infinito non nece&longs;&longs;ari&ograve; &longs;unt infinit&aelig;. </s>                                                                <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s>                                                                <s>ratione <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan>, <lb/>&longs;iue &longs;it vacuum, &longs;iue non &longs;it: non nece&longs;&longs;e e&longs;t ip&longs;um e&longs;&longs;e immobile, qu&ograve;d &amp; in &longs;e ip&longs;o mutationem <lb/>aliquid accipere pote&longs;t: &amp; motus item &longs;ine vacuo fieri po&longs;&longs;e cen&longs;etur. </s>                                                                <s>Nec quominus vnum, <expan abbr="infi-nitum&qacute;">infi&shy;<lb/>nitumque</expan>. </s>                                                                <s>&amp; mobile e&longs;&longs;e &longs;ecum non pugnent, impediunt, quia nihil &agrave; &longs;eip&longs;o moueatur, aut qu&ograve;d <lb/>infinitum non po&longs;sit moueri, quod o&longs;ten&longs;um e&longs;t 3. Phy&longs;. nanque hic merita corporis &longs;impliciter <lb/>expendimus, non &longs;en&longs;ilis, vt 3. Phy. </s>                                                                <s>&amp; <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>, quatenus exi&longs;tit in mobili, &longs;pectamus in quo exi&longs;tit, <lb/>quod &amp; vnum &amp; infinitum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s>                                                                <s>H&aelig;c modo &egrave; tantis tenebris, verum educere potuerimus, <lb/>aut paull&ograve; plura contra Xenophanem dixit Ari&longs;t. </s>                                                                <s>Vnus Zeno re&longs;tat. </s>                                                                <s>nanque contra Parmenidem  <arrow.to.target n="marg920"></arrow.to.target><lb/>nita po&longs;uit, verumetiam Xenophanes ip&longs;e conce&longs;sit. </s>                                                                <s>non ita dico, quin infinita duo <expan abbr="&longs;ec&utilde;">&longs;ecum</expan> <expan abbr="pugn&etilde;t">pugnent</expan>: <lb/>&longs;ed qu&ograve;d &agrave; quibu&longs;dam philo&longs;ophis &amp; quod plus valet, ab ip&longs;o quoque Xenophane, c&ugrave;m fuerit <lb/>po&longs;itum, vt ab&longs;urdum po&longs;te&agrave; &longs;it inductum. </s>                                                                <s>Non pugnant h&aelig;c quoque &longs;ecum. </s>                                                                <s>non e&longs;&longs;e &longs;imile &amp; <lb/>vnum; neque enim <expan abbr="ab&longs;urd&utilde;">ab&longs;urdum</expan> e&longs;t id quod <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> &longs;it, vt vnus homo partes habere qu&aelig; diuer&longs;is, imm&ograve; <lb/>contrariis qualitatibus affect&aelig; &longs;int. </s>                                                                <s>pote&longs;t <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> fieri, vt quanuis totum &longs;ibi &longs;imile &longs;it, multa <expan abbr="exi&longs;t&atilde;t">exi&longs;tant</expan>, <lb/>quia partes habeat &longs;imiles, neque idcirc&ograve; vacuo &longs;int inter&longs;tinct&aelig;, licet raritate <expan abbr="den&longs;itate&qacute;">den&longs;itateque</expan>. </s>                                                                <s>&longs;eparen&shy;<lb/>tur, atque ita &longs;eparentur, vt etiam vnum totum maneat &longs;iue <expan abbr="finit&utilde;">finitum</expan>, &longs;iue infinitum: nec ob id plu&shy;<lb/>ra &longs;int infinita, quia partes in infinito non nece&longs;&longs;ari&ograve; &longs;unt infinit&aelig;. </s>                                                                <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. </s>                                                                <s>ratione <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;i <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan>, <lb/>&longs;iue &longs;it vacuum, &longs;iue non &longs;it: non nece&longs;&longs;e e&longs;t ip&longs;um e&longs;&longs;e immobile, qu&ograve;d &amp; in &longs;e ip&longs;o mutationem <lb/>aliquid accipere pote&longs;t: &amp; motus item &longs;ine vacuo fieri po&longs;&longs;e cen&longs;etur. </s>                                                                <s>Nec quominus vnum, <expan abbr="infi-nitum&qacute;">infi&shy;<lb/>nitumque</expan>. </s>                                                                <s>&amp; mobile e&longs;&longs;e &longs;ecum non pugnent, impediunt, quia nihil &agrave; &longs;eip&longs;o moueatur, aut qu&ograve;d <lb/>infinitum non po&longs;sit moueri, quod o&longs;ten&longs;um e&longs;t 3. Phy&longs;. nanque hic merita corporis &longs;impliciter <lb/>expendimus, non &longs;en&longs;ilis, vt 3. Phy. </s>                                                                <s>&amp; <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>, quatenus exi&longs;tit in mobili, &longs;pectamus in quo exi&longs;tit, <lb/>quod &amp; vnum &amp; infinitum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s>                                                                <s>H&aelig;c modo &egrave; tantis tenebris, verum educere potuerimus, <lb/>aut paull&ograve; plura contra Xenophanem dixit Ari&longs;t. </s>                                                                <s>Vnus Zeno re&longs;tat. </s>                                                                <s>nanque contra Parmenidem
 <pb pagenum="110"/>qu&aelig; attulerit idem philo&longs;ophus, vulg&ograve; nota &longs;unt: &amp; &longs;i quid e&longs;t, quod de ip&longs;o priuatum dici queat <lb/> <pb pagenum="110"/>qu&aelig; attulerit idem philo&longs;ophus, vulg&ograve; nota &longs;unt: &amp; &longs;i quid e&longs;t, quod de ip&longs;o priuatum dici queat <lb/>
 <arrow.to.target n="marg921"></arrow.to.target><lb/>ad illa referetur qu&aelig; ad eius defen&longs;ionem po&longs;te&agrave; dicentur. </s>                                                                <s>Zeno igitur, vt antea &longs;ignificauimus <lb/>duplici rationum genere v&longs;us e&longs;t, altero <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non naturali &longs;impliciter, atque altero non natural<gap/><lb/>quoddam ex parte; primum di&longs;putandi genus expo&longs;uit Ari&longs;t. </s>                                                                <s>in eo libro quo <expan abbr="Xenophan&etilde;">Xenophanem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>&amp; vn&agrave; Gorgiam confutat; alterum tractat in phy&longs;icis. </s>                                                                <s>Nos h&icirc; prim&ugrave;m di&longs;putationis genus attin&shy;<lb/>gemus, in quod more dialectico inuehemur, vt item fecit pr&aelig;ceptor, dum primo de Natura, &amp; in <lb/>libro de placitis contra principia natur&aelig; tollentes inuectus e&longs;t. </s>                                                                <s>Sed prius illius argumenta recite&shy;<lb/>mus. </s>                                                                <s>Ille <expan abbr="c&otilde;i">coni</expan> principio &longs;umpto, nimirum, nihil ex nihilo fieri po&longs;&longs;e &longs;ic ducit <expan abbr="argum&etilde;tam">argumentam</expan>. </s>                                                                <s>Id quod <lb/>fit, aut fit ex &longs;imilibus aut ex di&longs;similib. Atqui nihil horum fieri pote&longs;t. </s>                                                                <s>Non &longs;an&egrave; ex familib. Nam <lb/>&longs;i &longs;imilia fuerint, nulla cau&longs;&longs;a e&longs;t cur hoc magis genitum &longs;it qu&agrave;m gignat. </s>                                                                <s>&longs;iquidem <expan abbr="&longs;imili&utilde;">&longs;imilium</expan> rerum <lb/>conditiones &longs;imiles e&longs;&longs;e &longs;oleant. </s>                                                                <s>Neque item ex di&longs;similib. quod <expan abbr=".n.">enim</expan> di&longs;simile e&longs;t, non e&longs;t id quod <lb/>gigni oportet. </s>                                                                <s>Ergo non ens. </s>                                                                <s>At ex non ente nihil gigni pote&longs;t. </s>                                                                <s>Si non gignitur &amp; &aelig;ternum &longs;it ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, &amp; c&ugrave;m hoc &aelig;ternum, vt ip&longs;e vult, &longs;it Deus. </s>                                                                <s>Deus ver&ograve; omnium optimus, &amp; hoc <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> <lb/>erit omnium <expan abbr="optim&utilde;">optimum</expan>. </s>                                                                <s>&amp; vnum igitur. </s>                                                                <s>Nam &longs;i duo plures&uacute;e &longs;int, iam non <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> erit optimum &amp; <lb/>pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum, quae vel &longs;imiles forent, vel di&longs;similes; ac &longs;i fuerint &longs;imiles, <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&utilde;">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> &amp; <expan abbr="optim&utilde;">optimum</expan> <lb/>omnium e&longs;&longs;e nequeat, plures <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;ent <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simi, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> natura non patitur. <lb/></s>                                                                <s>&longs;i ver&ograve; di&longs;similes: ij qui cedunt, Dij futuri non &longs;int. </s>                                                                <s>Etenim ea e&longs;t Dei conditio, vt &longs;uperet, non &longs;u&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg921"></arrow.to.target><lb/>ad illa referetur qu&aelig; ad eius defen&longs;ionem po&longs;te&agrave; dicentur. </s>                                                                <s>Zeno igitur, vt antea &longs;ignificauimus <lb/>duplici rationum genere v&longs;us e&longs;t, altero <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non naturali &longs;impliciter, atque altero non naturali <lb/>quoddam ex parte; primum di&longs;putandi genus expo&longs;uit Ari&longs;t. </s>                                                                <s>in eo libro quo <expan abbr="Xenophan&etilde;">Xenophanem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>&amp; vn&agrave; Gorgiam confutat; alterum tractat in phy&longs;icis. </s>                                                                <s>Nos h&icirc; prim&ugrave;m di&longs;putationis genus attin&shy;<lb/>gemus, in quod more dialectico inuehemur, vt item fecit pr&aelig;ceptor, dum primo de Natura, &amp; in <lb/>libro de placitis contra principia natur&aelig; tollentes inuectus e&longs;t. </s>                                                                <s>Sed prius illius argumenta recite&shy;<lb/>mus. </s>                                                                <s>Ille <expan abbr="c&otilde;i">coni</expan> principio &longs;umpto, nimirum, nihil ex nihilo fieri po&longs;&longs;e &longs;ic ducit <expan abbr="argum&etilde;tam">argumentam</expan>. </s>                                                                <s>Id quod <lb/>fit, aut fit ex &longs;imilibus aut ex di&longs;similib. Atqui nihil horum fieri pote&longs;t. </s>                                                                <s>Non &longs;an&egrave; ex familib. Nam <lb/>&longs;i &longs;imilia fuerint, nulla cau&longs;&longs;a e&longs;t cur hoc magis genitum &longs;it qu&agrave;m gignat. </s>                                                                <s>&longs;iquidem <expan abbr="&longs;imili&utilde;">&longs;imilium</expan> rerum <lb/>conditiones &longs;imiles e&longs;&longs;e &longs;oleant. </s>                                                                <s>Neque item ex di&longs;similib. quod <expan abbr=".n.">enim</expan> di&longs;simile e&longs;t, non e&longs;t id quod <lb/>gigni oportet. </s>                                                                <s>Ergo non ens. </s>                                                                <s>At ex non ente nihil gigni pote&longs;t. </s>                                                                <s>Si non gignitur &amp; &aelig;ternum &longs;it ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, &amp; c&ugrave;m hoc &aelig;ternum, vt ip&longs;e vult, &longs;it Deus. </s>                                                                <s>Deus ver&ograve; omnium optimus, &amp; hoc <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> <lb/>erit omnium <expan abbr="optim&utilde;">optimum</expan>. </s>                                                                <s>&amp; vnum igitur. </s>                                                                <s>Nam &longs;i duo plures&uacute;e &longs;int, iam non <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> erit optimum &amp; <lb/>pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum, quae vel &longs;imiles forent, vel di&longs;similes; ac &longs;i fuerint &longs;imiles, <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&utilde;">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> &amp; <expan abbr="optim&utilde;">optimum</expan> <lb/>omnium e&longs;&longs;e nequeat, plures <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;ent <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simi, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> natura non patitur. <lb/></s>                                                                <s>&longs;i ver&ograve; di&longs;similes: ij qui cedunt, Dij futuri non &longs;int. </s>                                                                <s>Etenim ea e&longs;t Dei conditio, vt &longs;uperet, non &longs;u&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg922"></arrow.to.target><lb/>peretur, quia igitur omnia &longs;uperat Deus (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> talem <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> de Deo nos anticipauimus, &amp; ea <lb/>po&longs;&longs;e qu&ecedil; velit) aut non <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> &longs;uperabit, &longs;i plures Dij &longs;int, nec Deus igitur: aut ij qui &longs;uperantur, Dij <lb/>non erunt. </s>                                                                <s>Idem quoque qu&aelig; vult non poterit: quand&ograve; &amp; alij Dij &longs;imiles idem aut <expan abbr="oppo&longs;it&utilde;">oppo&longs;itum</expan> vo&shy;<lb/>lent &amp; <expan abbr="poter&utilde;t">poterunt</expan>. </s>                                                                <s>Vnus igitur. </s>                                                                <s>Ergo <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s>                                                                <s>&longs;ui &longs;imilis omnibus &longs;en&longs;ibus. </s>                                                                <s>Itaque &amp; globo&longs;us. </s>                                                                <s>Iam &longs;i <lb/>&aelig;ternus vnus, &amp; globo&longs;us; neque finitus, neque infinitus. </s>                                                                <s>Neque &longs;an&egrave; finitus eo qu&ograve;d ad alterum <lb/>finiretur. </s>                                                                <s>&longs;ic vno plura e&longs;&longs;ent. </s>                                                                <s>Neque infinitus item; qu&ograve;d infinitum &longs;it non ens. </s>                                                                <s>caret <expan abbr=".n.">enim</expan> principio <lb/>medio ac fine, quocirca negatione exprimitur. </s>                                                                <s>qu&ograve;d ver&ograve; e&longs;t <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan>, non ens e&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="N&otilde;">non</expan> igitur infinitus <lb/>Deus. </s>                                                                <s>Idem quoque neque mobilis, neque immobilis. </s>                                                                <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vbi motus, ibi plura. </s>                                                                <s>At hoc <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> e&longs;t, <lb/>immobile ver&ograve; ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> cau&longs;&longs;am ob <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> non e&longs;&longs;e diximus, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s>                                                                <s>&amp; c&ugrave;m <lb/>quie&longs;cere &longs;it, vel non moueri, &amp; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ens igitur, vel <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> etiam id quie&longs;cere dicatur quod pote&longs;t <expan abbr="aliq&ntilde;">aliqnm</expan> <lb/>moueri; Deus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> non mouetur. </s>                                                                <s>Itaque nec quie&longs;cit Deus. </s>                                                                <s>Vt igitur in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> Dei attributa col&shy;<lb/>ligamus. </s>                                                                <s>Hoc quod e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="De&utilde;">Deum</expan> po&longs;uit Zeno. </s>                                                                <s>e&longs;t <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan>, &longs;imile, globo&longs;um, nec <expan abbr="finit&utilde;">finitum</expan>, neque <lb/><expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan>, neque <expan abbr="quie&longs;c&etilde;s">quie&longs;cens</expan>, nec immobile. </s>                                                                <s>H&aelig;c Zeno profitetur, qu&aelig; <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> nullam <expan abbr="nece&longs;sitat&etilde;">nece&longs;sitatem</expan> <expan abbr="adiunct&atilde;">adiunctam</expan> <lb/>habere demon&longs;tret Ari&longs;t. </s>                                                                <s>&amp; &longs;igillatim &longs;ingula percurrat. </s>                                                                <s>Sed vt ingenu&egrave; fatear, <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> &longs;ic perturbata <lb/> <arrow.to.target n="marg922"></arrow.to.target><lb/>peretur, quia igitur omnia &longs;uperat Deus (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> talem <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> de Deo nos anticipauimus, &amp; ea <lb/>po&longs;&longs;e qu&ecedil; velit) aut non <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> &longs;uperabit, &longs;i plures Dij &longs;int, nec Deus igitur: aut ij qui &longs;uperantur, Dij <lb/>non erunt. </s>                                                                <s>Idem quoque qu&aelig; vult non poterit: quand&ograve; &amp; alij Dij &longs;imiles idem aut <expan abbr="oppo&longs;it&utilde;">oppo&longs;itum</expan> vo&shy;<lb/>lent &amp; <expan abbr="poter&utilde;t">poterunt</expan>. </s>                                                                <s>Vnus igitur. </s>                                                                <s>Ergo <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s>                                                                <s>&longs;ui &longs;imilis omnibus &longs;en&longs;ibus. </s>                                                                <s>Itaque &amp; globo&longs;us. </s>                                                                <s>Iam &longs;i <lb/>&aelig;ternus vnus, &amp; globo&longs;us; neque finitus, neque infinitus. </s>                                                                <s>Neque &longs;an&egrave; finitus eo qu&ograve;d ad alterum <lb/>finiretur. </s>                                                                <s>&longs;ic vno plura e&longs;&longs;ent. </s>                                                                <s>Neque infinitus item; qu&ograve;d infinitum &longs;it non ens. </s>                                                                <s>caret <expan abbr=".n.">enim</expan> principio <lb/>medio ac fine, quocirca negatione exprimitur. </s>                                                                <s>qu&ograve;d ver&ograve; e&longs;t <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan>, non ens e&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="N&otilde;">non</expan> igitur infinitus <lb/>Deus. </s>                                                                <s>Idem quoque neque mobilis, neque immobilis. </s>                                                                <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vbi motus, ibi plura. </s>                                                                <s>At hoc <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> e&longs;t, <lb/>immobile ver&ograve; ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> cau&longs;&longs;am ob <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> non e&longs;&longs;e diximus, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s>                                                                <s>&amp; c&ugrave;m <lb/>quie&longs;cere &longs;it, vel non moueri, &amp; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ens igitur, vel <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> etiam id quie&longs;cere dicatur quod pote&longs;t <expan abbr="aliq&ntilde;">aliquando</expan> <lb/>moueri; Deus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> non mouetur. </s>                                                                <s>Itaque nec quie&longs;cit Deus. </s>                                                                <s>Vt igitur in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> Dei attributa col&shy;<lb/>ligamus. </s>                                                                <s>Hoc quod e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="De&utilde;">Deum</expan> po&longs;uit Zeno. </s>                                                                <s>e&longs;t <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan>, &longs;imile, globo&longs;um, nec <expan abbr="finit&utilde;">finitum</expan>, neque <lb/><expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan>, neque <expan abbr="quie&longs;c&etilde;s">quie&longs;cens</expan>, nec immobile. </s>                                                                <s>H&aelig;c Zeno profitetur, qu&aelig; <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> nullam <expan abbr="nece&longs;sitat&etilde;">nece&longs;sitatem</expan> <expan abbr="adiunct&atilde;">adiunctam</expan> <lb/>habere demon&longs;tret Ari&longs;t. </s>                                                                <s>&amp; &longs;igillatim &longs;ingula percurrat. </s>                                                                <s>Sed vt ingenu&egrave; fatear, <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> &longs;ic perturbata <lb/>
 <arrow.to.target n="marg923"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, vt <expan abbr="re&longs;pon&longs;ion&utilde;">re&longs;pon&longs;ionum</expan> vis difficil&egrave; colligatur. </s>                                                                <s>conabimur ergo, quoad fieri poterit, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> maxim&egrave; &longs;en&shy;<lb/>&longs;a Ari&longs;t. </s>                                                                <s>exprimere, ac &longs;i non &longs;uccedat accedere ad id <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> maxim&egrave;, <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> hoc experiri, vt <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="argu-mentor&utilde;">argu&shy;<lb/>mentorum</expan> vitia quoquopacto detegantur. </s>                                                                <s>In prima igitur con&longs;ecutione, fallacia <expan abbr="c&otilde;&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> ine&longs;t: <lb/>c&ugrave;m <expan abbr=".n.">enim</expan> diui&longs;io debeat <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan> <expan abbr="c&otilde;plecti">complecti</expan>, prim&ugrave;m fallit accipiens <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> id quod fit, fieri <lb/>aut ex &longs;imili, aut ex di&longs;simili. </s>                                                                <s>Nam fit id quod fit ex non ente, de quo nec &longs;imile, neque di&longs;simile <lb/>pr&aelig;dicantur, <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;i ex nihilo nihil fiat. </s>                                                                <s>Sed e&longs;to, &longs;it Deus ingenitus, nunquid ex hoc vnus? </s>                                                                <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>vetat, quominus plura con&longs;imili <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> &longs;int ingenita? </s>                                                                <s>An'ne ex eo, quae e&longs;t <expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> pr&aelig;&longs;tanti&longs;simus? </s>                                                                <s>mi&shy;<lb/>nim&egrave; profect&ograve;. </s>                                                                <s><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&utilde;">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>, &amp; id quod <expan abbr="Gr&atilde;matici">Grammatici</expan> <expan abbr="&longs;uperlatiu&utilde;">&longs;uperlatiuum</expan> <expan abbr="voc&atilde;t">vocant</expan>, <expan abbr="bifari&atilde;">bifariam</expan> &longs;umi po&longs;sit, <lb/>vel ad aliud, vel &longs;impliciter, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan>, neque <expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan> certe e&longs;&longs;e oportet, id quod <expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>. <lb/></s>                                                                <s> <arrow.to.target n="marg923"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, vt <expan abbr="re&longs;pon&longs;ion&utilde;">re&longs;pon&longs;ionum</expan> vis difficil&egrave; colligatur. </s>                                                                <s>conabimur ergo, quoad fieri poterit, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> maxim&egrave; &longs;en&shy;<lb/>&longs;a Ari&longs;t. </s>                                                                <s>exprimere, ac &longs;i non &longs;uccedat accedere ad id <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> maxim&egrave;, <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> hoc experiri, vt <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="argu-mentor&utilde;">argu&shy;<lb/>mentorum</expan> vitia quoquopacto detegantur. </s>                                                                <s>In prima igitur con&longs;ecutione, fallacia <expan abbr="c&otilde;&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> ine&longs;t: <lb/>c&ugrave;m <expan abbr=".n.">enim</expan> diui&longs;io debeat <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan> <expan abbr="c&otilde;plecti">complecti</expan>, prim&ugrave;m fallit accipiens <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod fit, fieri <lb/>aut ex &longs;imili, aut ex di&longs;simili. </s>                                                                <s>Nam fit id quod fit ex non ente, de quo nec &longs;imile, neque di&longs;simile <lb/>pr&aelig;dicantur, <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;i ex nihilo nihil fiat. </s>                                                                <s>Sed e&longs;to, &longs;it Deus ingenitus, nunquid ex hoc vnus? </s>                                                                <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>vetat, quominus plura con&longs;imili <expan abbr="r&otilde;ne">ratione</expan> &longs;int ingenita? </s>                                                                <s>An'ne ex eo, quae e&longs;t <expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> pr&aelig;&longs;tanti&longs;simus? </s>                                                                <s>mi&shy;<lb/>nim&egrave; profect&ograve;. </s>                                                                <s><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&utilde;">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>, &amp; id quod <expan abbr="Gr&atilde;matici">Grammatici</expan> <expan abbr="&longs;uperlatiu&utilde;">&longs;uperlatiuum</expan> <expan abbr="voc&atilde;t">vocant</expan>, <expan abbr="bifari&atilde;">bifariam</expan> &longs;umi po&longs;sit, <lb/>vel ad aliud, vel &longs;impliciter, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan>, neque <expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan> certe e&longs;&longs;e oportet, id quod <expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>. <lb/></s>                                                                <s>
 <arrow.to.target n="marg924"></arrow.to.target><lb/>&longs;i ita dicatur ad alia. </s>                                                                <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan> erit, &longs;i ad alia dicatur; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> illa quibus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> confertur, e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;sint infima, qu&ecedil; <expan abbr="qu&atilde;uis">quanuis</expan> id &longs;uperet quod <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&utilde;">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> dicitur; non idcirco &longs;it pr&aelig;&longs;tans, ne <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&utilde;">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: cur non <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;ic plura erunt affecta con&longs;imiliter? </s>                                                                <s>Qu&ograve;d &longs;i ita dicitur, quia talis &longs;it <lb/>eius natura, quod .&longs;. </s>                                                                <s>optim&egrave; &longs;e habeat: quid prohibet, quin multa quoque &longs;int <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan>, vt h&aelig;c char&shy;<lb/>ta, &longs;i <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> alijs conferatur, qu&aelig; ruri &longs;unt, albi&longs;sima dicetur, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> c&aelig;ter&aelig; &longs;int minus alb&aelig;, nihilominus <lb/> <arrow.to.target n="marg924"></arrow.to.target><lb/>&longs;i ita dicatur ad alia. </s>                                                                <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan> erit, &longs;i ad alia dicatur; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> illa quibus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> confertur, e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;sint infima, qu&ecedil; <expan abbr="qu&atilde;uis">quanuis</expan> id &longs;uperet quod <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&utilde;">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> dicitur; non idcirco &longs;it pr&aelig;&longs;tans, ne <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&utilde;">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: cur non <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;ic plura erunt affecta con&longs;imiliter? </s>                                                                <s>Qu&ograve;d &longs;i ita dicitur, quia talis &longs;it <lb/>eius natura, quod .&longs;. </s>                                                                <s>optim&egrave; &longs;e habeat: quid prohibet, quin multa quoque &longs;int <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan>, vt h&aelig;c char&shy;<lb/>ta, &longs;i <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> alijs conferatur, qu&aelig; ruri &longs;unt, albi&longs;sima dicetur, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> c&aelig;ter&aelig; &longs;int minus alb&aelig;, nihilominus <lb/>
 <arrow.to.target n="marg925"></arrow.to.target><lb/>adhuc albior fieri poterit, &amp; mult&aelig; hac ip&longs;a &longs;unt albiores? </s>                                                                <s>verum &longs;i albi&longs;simum &longs;it id quod omne <lb/>punctum tulit albedinis, cur non erunt alia con&longs;imilia, &amp; &longs;ic plura? </s>                                                                <s>Neque illud nece&longs;sarium. </s>                                                                <s>Si <lb/>vnus fuerit, vt <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s>                                                                <s>&longs;en&longs;us habeat, &amp; &longs;ui &longs;imilis &longs;it: quand&ograve; etiam, vt totum &longs;entiat, &longs;ufficiat, &longs;i <lb/>vna ex parte videat, quemadmodum animal oculis cernens &amp; auribus <expan abbr="audi&etilde;s">audiens</expan> totum &longs;entit. </s>                                                                <s>T&ugrave;m <lb/>etiam cur nece&longs;&longs;arium putat id quod &longs;ui &longs;imile <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s>                                                                <s>e&longs;t, e&longs;&longs;e globo&longs;um? </s>                                                                <s>non'ne ceru&longs;&longs;a vndique <lb/>alba e&longs;t, neque tamen globo&longs;a? </s>                                                                <s>Quid etiam refert, vt &longs;it <expan abbr="principi&utilde;">principium</expan>, qu&ograve;d &longs;it globo&longs;um? </s>                                                                <s>qua&longs;i ver&ograve; <lb/>omnis cau&longs;&longs;a debeat e&longs;&longs;e globo&longs;a; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="r&otilde;nem">rationem</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> globus. </s>                                                                <s>Porr&ograve; &longs;i <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan> ponitur Deus &agrave; <lb/>Zenone, aut terminos habet, aut caret terminis. </s>                                                                <s>Itaque nece&longs;&longs;ari&ograve; finitum, aut infinitum e&longs;t, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>finitum &amp; <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> definiuntur qu&ograve;d &longs;it <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan>, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> vel terminos habeat, vel ijs careat. </s>                                                                <s>At glo&shy;<lb/>bo&longs;um terminos habet, vt <expan abbr="centr&utilde;">centrum</expan> &amp; <expan abbr="circunferenti&atilde;">circunferentiam</expan>, ergo <expan abbr="finit&utilde;">finitum</expan>. </s>                                                                <s>Neque illud <expan abbr="nece&longs;&longs;ari&utilde;">nece&longs;&longs;arium</expan>, quae ad aliud <lb/>finiatur: in &longs;eip&longs;o <expan abbr=".n.">enim</expan> terminos habere <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan>. </s>                                                                <s>Neque termini <expan abbr="fund&atilde;tur">fundantur</expan> externo &amp; eo quo illud cuius <lb/>&longs;unt, <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, &longs;ed eo cuius ip&longs;i &longs;unt. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d ver&ograve; non &longs;it immobile, <expan abbr="neq;">neque</expan> quie&longs;cat; hoc &longs;uperat <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <lb/><expan abbr="tarditat&etilde;">tarditatem</expan>. </s>                                                                <s>quippe quae ex <expan abbr="analyticor&utilde;">analyticorum</expan> ignorantia di&longs;tinguere ne&longs;ciant <expan abbr="negant&etilde;">negantem</expan> &agrave; priuante, &amp; infinita; <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> calleant negantis <expan abbr="vs&utilde;">vsum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> de ver&egrave; non ente, <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> de ente nece&longs;&longs;ari&ograve; <expan abbr="pr&aelig;dice&ttilde;">pr&aelig;dicetur</expan>,  <arrow.to.target n="marg925"></arrow.to.target><lb/>adhuc albior fieri poterit, &amp; mult&aelig; hac ip&longs;a &longs;unt albiores? </s>                                                                <s>verum &longs;i albi&longs;simum &longs;it id quod omne <lb/>punctum tulit albedinis, cur non erunt alia con&longs;imilia, &amp; &longs;ic plura? </s>                                                                <s>Neque illud nece&longs;sarium. </s>                                                                <s>Si <lb/>vnus fuerit, vt <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s>                                                                <s>&longs;en&longs;us habeat, &amp; &longs;ui &longs;imilis &longs;it: quand&ograve; etiam, vt totum &longs;entiat, &longs;ufficiat, &longs;i <lb/>vna ex parte videat, quemadmodum animal oculis cernens &amp; auribus <expan abbr="audi&etilde;s">audiens</expan> totum &longs;entit. </s>                                                                <s>T&ugrave;m <lb/>etiam cur nece&longs;&longs;arium putat id quod &longs;ui &longs;imile <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s>                                                                <s>e&longs;t, e&longs;&longs;e globo&longs;um? </s>                                                                <s>non'ne ceru&longs;&longs;a vndique <lb/>alba e&longs;t, neque tamen globo&longs;a? </s>                                                                <s>Quid etiam refert, vt &longs;it <expan abbr="principi&utilde;">principium</expan>, qu&ograve;d &longs;it globo&longs;um? </s>                                                                <s>qua&longs;i ver&ograve; <lb/>omnis cau&longs;&longs;a debeat e&longs;&longs;e globo&longs;a; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="r&otilde;nem">rationem</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> globus. </s>                                                                <s>Porr&ograve; &longs;i <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan> ponitur Deus &agrave; <lb/>Zenone, aut terminos habet, aut caret terminis. </s>                                                                <s>Itaque nece&longs;&longs;ari&ograve; finitum, aut infinitum e&longs;t, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>finitum &amp; <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> definiuntur qu&ograve;d &longs;it <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan>, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> vel terminos habeat, vel ijs careat. </s>                                                                <s>At glo&shy;<lb/>bo&longs;um terminos habet, vt <expan abbr="centr&utilde;">centrum</expan> &amp; <expan abbr="circunferenti&atilde;">circunferentiam</expan>, ergo <expan abbr="finit&utilde;">finitum</expan>. </s>                                                                <s>Neque illud <expan abbr="nece&longs;&longs;ari&utilde;">nece&longs;&longs;arium</expan>, quae ad aliud <lb/>finiatur: in &longs;eip&longs;o <expan abbr=".n.">enim</expan> terminos habere <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan>. </s>                                                                <s>Neque termini <expan abbr="fund&atilde;tur">fundantur</expan> externo &amp; eo quo illud cuius <lb/>&longs;unt, <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, &longs;ed eo cuius ip&longs;i &longs;unt. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d ver&ograve; non &longs;it immobile, <expan abbr="neq;">neque</expan> quie&longs;cat; hoc &longs;uperat <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <lb/><expan abbr="tarditat&etilde;">tarditatem</expan>. </s>                                                                <s>quippe quae ex <expan abbr="analyticor&utilde;">analyticorum</expan> ignorantia di&longs;tinguere ne&longs;ciant <expan abbr="negant&etilde;">negantem</expan> &agrave; priuante, &amp; infinita; <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> calleant negantis <expan abbr="vs&utilde;">vsum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> de ver&egrave; non ente, <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> de ente nece&longs;&longs;ari&ograve; <expan abbr="pr&aelig;dice&ttilde;">pr&aelig;dicetur</expan>,
 <pb pagenum="111"/> <pb pagenum="111"/>
 <arrow.to.target n="marg926"></arrow.to.target><lb/>etenim affirmatione &longs;ignificatur. </s>                                                                <s>Nam, quod inquiunt <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> dici tam de eo quod e&longs;t, qu&agrave;m de <lb/>eo quod non e&longs;t, non pertinet ad <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan> enunciationis quod negatione exprimitur, &longs;ed ad illud <lb/>quod ab ip&longs;o &longs;ignificatur, &amp; vt dici con&longs;ueuit, pro quo &longs;upponit: tollit enim <expan abbr="n&otilde;">non</expan> album <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>. <lb/></s>                                                                <s>non hominem de quo pr&aelig;dicatur. </s>                                                                <s>&amp; id e&longs;&longs;e aliquid pote&longs;t. </s>                                                                <s>Reliqua, qu&ograve;d globo&longs;um &amp; <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> &longs;it, <lb/>atque idem non mobile communiter contra reliquos eiu&longs;dem &longs;ect&aelig; philo&longs;ophos ante&agrave; peracta <lb/>&longs;unt. </s>                                                                <s>Rationes illas extremas Parmenidis &agrave; <expan abbr="quibu&longs;d&atilde;">quibu&longs;dam</expan> auctoribus Gr&aelig;cis fui&longs;&longs;e defen&longs;as &longs;ignificat <lb/>Ari&longs;toteles, &longs;iquidem ijs implicati manus dederint, &amp; ver&egrave; concludi conce&longs;&longs;erint. </s>                                                                <s>Itaque Plato <lb/>quod erat pr&aelig;ter ens non ens, ide&longs;t, nihil e&longs;&longs;e dicebat, &amp; po&longs;terior illa ratio, qu&aelig; &egrave; <foreign lang="greek">dixotomias</foreign> af&shy;<lb/>fertur; re&longs;oluatur in qua&longs;dam magnitudines in&longs;ectiles &agrave; Platone, Xenocrate, &amp; Zenone, vnde <lb/>efficiatur &amp; ip&longs;um totum in infinitum &longs;ecari po&longs;&longs;e bifariam, &amp; nihilominus vnum remanere. <lb/></s>                                                                <s>Quocirca philo&longs;ophus eleuat hunc conatum mon&longs;trans etiam &longs;i detur Parmenidi pr&aelig;ter ens e&longs;&longs;e <lb/>non ens, &amp; contradicentia &longs;imul con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> idcirco effici, vt <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ens &longs;it nihil; quand&ograve; <lb/>pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ens quodammodo quod e&longs;t aliquid. </s>                                                                <s>Rur&longs;us o&longs;tendit neque illud &longs;equi. </s>                                                                <s>Si nihil e&longs;t <lb/>pr&aelig;ter ens, omnia fore vnum: nanque ip&longs;i vnum ponunt <foreign lang="greek">au)to\ to\ o)/n</foreign>, ide&longs;t, ens ip&longs;um; id ver&ograve; <lb/>valet idem ac <foreign lang="greek">o(/per o)/n</foreign>, ide&longs;t, ver&egrave; vnum, alia multa &longs;unt, qu&ecedil; non &longs;unt &longs;impliciter &amp; ver&egrave; vna, &longs;ed <lb/>quodammodo. </s>                                                                <s>Proinde multa &longs;unt ea qu&ecedil; &longs;unt. </s>                                                                <s>Ver&ugrave;m quia locus ille &longs;alebro&longs;us e&longs;t, nec (vt mea <lb/> <arrow.to.target n="marg926"></arrow.to.target><lb/>etenim affirmatione &longs;ignificatur. </s>                                                                <s>Nam, quod inquiunt <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> dici tam de eo quod e&longs;t, qu&agrave;m de <lb/>eo quod non e&longs;t, non pertinet ad <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan> enunciationis quod negatione exprimitur, &longs;ed ad illud <lb/>quod ab ip&longs;o &longs;ignificatur, &amp; vt dici con&longs;ueuit, pro quo &longs;upponit: tollit enim <expan abbr="n&otilde;">non</expan> album <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>. <lb/></s>                                                                <s>non hominem de quo pr&aelig;dicatur. </s>                                                                <s>&amp; id e&longs;&longs;e aliquid pote&longs;t. </s>                                                                <s>Reliqua, qu&ograve;d globo&longs;um &amp; <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> &longs;it, <lb/>atque idem non mobile communiter contra reliquos eiu&longs;dem &longs;ect&aelig; philo&longs;ophos ante&agrave; peracta <lb/>&longs;unt. </s>                                                                <s>Rationes illas extremas Parmenidis &agrave; <expan abbr="quibu&longs;d&atilde;">quibu&longs;dam</expan> auctoribus Gr&aelig;cis fui&longs;&longs;e defen&longs;as &longs;ignificat <lb/>Ari&longs;toteles, &longs;iquidem ijs implicati manus dederint, &amp; ver&egrave; concludi conce&longs;&longs;erint. </s>                                                                <s>Itaque Plato <lb/>quod erat pr&aelig;ter ens non ens, ide&longs;t, nihil e&longs;&longs;e dicebat, &amp; po&longs;terior illa ratio, qu&aelig; &egrave; <foreign lang="greek">dikotomias</foreign> af&shy;<lb/>fertur; re&longs;oluatur in qua&longs;dam magnitudines in&longs;ectiles &agrave; Platone, Xenocrate, &amp; Zenone, vnde <lb/>efficiatur &amp; ip&longs;um totum in infinitum &longs;ecari po&longs;&longs;e bifariam, &amp; nihilominus vnum remanere. <lb/></s>                                                                <s>Quocirca philo&longs;ophus eleuat hunc conatum mon&longs;trans etiam &longs;i detur Parmenidi pr&aelig;ter ens e&longs;&longs;e <lb/>non ens, &amp; contradicentia &longs;imul con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> idcirco effici, vt <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ens &longs;it nihil; quand&ograve; <lb/>pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ens quodammodo quod e&longs;t aliquid. </s>                                                                <s>Rur&longs;us o&longs;tendit neque illud &longs;equi. </s>                                                                <s>Si nihil e&longs;t <lb/>pr&aelig;ter ens, omnia fore vnum: nanque ip&longs;i vnum ponunt <foreign lang="greek">au)to\ to\ o)/n</foreign>, ide&longs;t, ens ip&longs;um; id ver&ograve; <lb/>valet idem ac <foreign lang="greek">o(/per o)/n</foreign>, ide&longs;t, ver&egrave; vnum, alia multa &longs;unt, qu&ecedil; non &longs;unt &longs;impliciter &amp; ver&egrave; vna, &longs;ed <lb/>quodammodo. </s>                                                                <s>Proinde multa &longs;unt ea qu&ecedil; &longs;unt. </s>                                                                <s>Ver&ugrave;m quia locus ille &longs;alebro&longs;us e&longs;t, nec (vt mea <lb/>
 <arrow.to.target n="marg927"></arrow.to.target><lb/>fert opinio) conuenienter tralatus ab interpretibus non grauabor hic item aliquam lucem illi af&shy;<lb/>ferre. </s>                                                                <s>Gr&ecedil;ca verba &longs;unt huiu&longs;modi. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">Alla\ to\ oper o)/n ti e)\stw mhdeni\ sumbebhko\s, kai\ kaq' o(\ a)/mfw <lb/> <arrow.to.target n="marg927"></arrow.to.target><lb/>fert opinio) conuenienter tralatus ab interpretibus non grauabor hic item aliquam lucem illi af&shy;<lb/>ferre. </s>                                                                <s>Gr&ecedil;ca verba &longs;unt huiu&longs;modi. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">Alla\ to\ oper o)/n ti e)\stw mhdeni\ sumbebhko\s, kai\ kaq' ou(\ a)/mfw <lb/>
 <arrow.to.target n="marg928"></arrow.to.target><lb/>kai\ e(ka/teron, kai\ to\ e)k tou/tou lege/sqw. </foreign></s>                                                                <s><foreign lang="greek">e)c a)diare/twn a)/ra to\ pa=n. </foreign></s>                                                                <s><foreign lang="greek">*/)Enioi de\ e)ne/dosan toi=s lo/&shy;<lb/>gois a)mfote/rois tw=| me\n o(/ti pa/nta e(\n, ei) to\ o)\n e(/n shmai/nei, o(/ti e)sti\ to\ mh\ o)\n, tw=| de\ e)k th=s dixo&shy;<lb/>tomi/as a)/toma poih/santes ta\ mege/qh. </foreign></s>                                                                <s><foreign lang="greek">fanero\n de\, kai\ o(/ti ou)k a)mhqe\s, w(s ei) e(\n shmai/nei to\ o)/n, kai\ <lb/>mh\ oi(=o/n te a(\ma th\n a)ntifasi\n ei)=nai, ou)k e)/stai ou)de\n mh\ o)\n, ou)de\n ga\r kwlu/ei mh\ a(plw=s, a(ma\ mh\ o(/n te <lb/>ei)=nai to\ mh\ o)\n</foreign>. </s>                                                                <s>&ldquo; Sed quod ver&egrave; e&longs;t, e&longs;to accidens nulli, &amp; de quo ambo&rdquo;, ide&longs;t, [&longs;eparatim genus &amp; <lb/>differentia,] &amp; quod ex his [qu&ecedil; e&longs;t definitio qu&aelig; ex genere &amp; differentia <expan abbr="c&otilde;flatur">conflatur</expan>. </s>                                                                <s>careant enim <lb/>magnitudine; aliter enim erunt plura non vnum.] ergo omne quod e&longs;t, erit ex indiuiduis. </s>                                                                <s>Hoc <lb/>plan&egrave; &longs;equitur ex ante&agrave; con&longs;titutis, quia &longs;cilicet vnum erit &longs;impliciter, &amp; vt ver&egrave; ens, atque &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia: infertur autem &agrave; Gr&ecedil;cis, vt communiter item &agrave; Parmenide conclu&longs;um. </s>                                                                <s>Proinde &longs;equitur. <lb/></s>                                                                <s>&ldquo;Quidam ver&ograve; manus dederunt vtrique rationi, huic quidem, qu&ograve;d omnia vnum&rdquo;, &longs;i ens vnum &longs;i&shy;<lb/>gnificat, qu&ograve;d erit non ens, [ide&longs;t nihil] ei ver&ograve; qu&ecedil; colligitur ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>ex &longs;ectione in duas partes, <lb/>&longs;tatuentes indiuiduas magnitudines; proptere&agrave; &longs;ic vertimus <expan abbr="vt&etilde;tes">vtentes</expan> di&longs;iunctione <foreign lang="greek">tw=|de\</foreign>, huic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg928"></arrow.to.target><lb/>kai\ e(ka/teron, kai\ to\ e)k tou/tou lege/qw. </foreign></s>                                                                <s><foreign lang="greek">e)c a)diare/twn a)/ra to\ pa=n. </foreign></s>                                                                <s><foreign lang="greek">*Enioi de\ e)ne/dosan toi=s lo/&shy;<lb/>gois a)mfote/rois tw=| me\n o(/ti pa/nta e(\n, ei) to\ o)\n e(/n shmai/nei, o(/ti e)sti\ to\ mh\ o)\n, tw=| de\ e)k th=s dixo&shy;<lb/>tomi/as a)/rma poih/santes ta\ mege/qh. </foreign></s>                                                                <s><foreign lang="greek">fhnero\n de\, kai\ o(/ti ou)k a)mhqe\s, w(s ei) e(\n shmai/nei to\ o)/n, kai\ <lb/>mh\ oi(=o/n te a(\ma th\n a)ntifasi\n ei)=nai, ou)k e)/stai ou)de\n mh\ o)\n, ou)de\n ga\r kwlu/ei mh\ a(plw=s, a(ma\ mh\ o(/n te <lb/>ei)=nai to\ mh\ o)\n</foreign>. </s>                                                                <s>&ldquo; Sed quod ver&egrave; e&longs;t, e&longs;to accidens nulli, &amp; de quo ambo&rdquo;, ide&longs;t, [&longs;eparatim genus &amp; <lb/>differentia,] &amp; quod ex his [qu&ecedil; e&longs;t definitio qu&aelig; ex genere &amp; differentia <expan abbr="c&otilde;flatur">conflatur</expan>. </s>                                                                <s>careant enim <lb/>magnitudine; aliter enim erunt plura non vnum.] ergo omne quod e&longs;t, erit ex indiuiduis. </s>                                                                <s>Hoc <lb/>plan&egrave; &longs;equitur ex ante&agrave; con&longs;titutis, quia &longs;cilicet vnum erit &longs;impliciter, &amp; vt ver&egrave; ens, atque &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia: infertur autem &agrave; Gr&ecedil;cis, vt communiter item &agrave; Parmenide conclu&longs;um. </s>                                                                <s>Proinde &longs;equitur. <lb/></s>                                                                <s>&ldquo;Quidam ver&ograve; manus dederunt vtrique rationi, huic quidem, qu&ograve;d omnia vnum&rdquo;, &longs;i ens vnum &longs;i&shy;<lb/>gnificat, qu&ograve;d erit non ens, [ide&longs;t nihil] ei ver&ograve; qu&ecedil; colligitur ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>ex &longs;ectione in duas partes, <lb/>&longs;tatuentes indiuiduas magnitudines; proptere&agrave; &longs;ic vertimus <expan abbr="vt&etilde;tes">vtentes</expan> di&longs;iunctione <foreign lang="greek">tw=| de\</foreign>, huic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>
 <arrow.to.target n="marg929"></arrow.to.target><lb/>[illi &longs;cilicet quam &longs;uperius attulit ip&longs;e Ari&longs;t.] <foreign lang="greek">e)k dixomi/a|</foreign>, ide&longs;t, ex &longs;ectione in duas partes indiui&shy;<lb/>duas facientes magnitudines, qua&longs;i dicant etiam &longs;i &longs;it ex indiuiduis; &amp; quantum e&longs;&longs;e poterit, &amp; ni&shy;<lb/>hilominus vnum. </s>                                                                <s>Planum igitur qu&ograve;d neque verum, qu&ograve;d &longs;i vnum &longs;ignificat ens &amp; contradicen&shy;<lb/>tia &longs;imul con&longs;i&longs;tere nequeunt [qu&ecedil; vtraque ponuntur &agrave; Parmenide] non erit nihil non ens. [&longs;ed <lb/>aliquid nihilominus.] &ldquo;Nihil enim prohibet non ens non e&longs;&longs;e &longs;impliciter non ens. [ide&longs;t nihil] <lb/>&longs;ed poterit aliquid e&longs;&longs;e.&rdquo; H&aelig;c &longs;an&egrave; profe&longs;&longs;us e&longs;t Plato. </s>                                                                <s>Quanquam ip&longs;e fort&egrave; &aelig;nigmatic&egrave; rerum <lb/>e&longs;&longs;entias indicauit, c&ugrave;m quibus impartibilis vnitas iuncta foret, &amp; more con&longs;uero, vt liber ille ad&shy;<lb/>monet, cui Tim&ecedil;o titulus e&longs;t in quo multa my&longs;teria velauit notionibus mathematicis, etiam ma&shy;<lb/>gnitudinibus hi&longs;ce indiuiduis e&longs;&longs;entiarum vires occultauit. </s>                                                                <s><expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ic de c&aelig;teris audeo dicere. </s>                                                                <s>Nunc <lb/>facil&egrave; apparet, qu&agrave;m irritus &amp; inanis &longs;it <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> conatus qui veterum &longs;ententias dirigere voluerunt: <lb/>faciunt enim h&ecedil;c corpora qu&aelig; ponunt, vnum. </s>                                                                <s>Neque e&longs;t, qu&ograve;d qui&longs;piam acerbi animi vitio notet <lb/>Ari&longs;totelem, qu&ograve;d illos impudenter in&longs;imulet. </s>                                                                <s>Nam &longs;imul etiam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan>, <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, <expan abbr="Galen&utilde;">Galenum</expan>, <lb/> <arrow.to.target n="marg929"></arrow.to.target><lb/>[illi &longs;cilicet quam &longs;uperius attulit ip&longs;e Ari&longs;t.] <foreign lang="greek">e)k dixomi/a|</foreign>, ide&longs;t, ex &longs;ectione in duas partes indiui&shy;<lb/>duas facientes magnitudines, qua&longs;i dicant etiam &longs;i &longs;it ex indiuiduis; &amp; quantum e&longs;&longs;e poterit, &amp; ni&shy;<lb/>hilominus vnum. </s>                                                                <s>Planum igitur qu&ograve;d neque verum, qu&ograve;d &longs;i vnum &longs;ignificat ens &amp; contradicen&shy;<lb/>tia &longs;imul con&longs;i&longs;tere nequeunt [qu&ecedil; vtraque ponuntur &agrave; Parmenide] non erit nihil non ens. [&longs;ed <lb/>aliquid nihilominus.] &ldquo;Nihil enim prohibet non ens non e&longs;&longs;e &longs;impliciter non ens. [ide&longs;t nihil] <lb/>&longs;ed poterit aliquid e&longs;&longs;e.&rdquo; H&aelig;c &longs;an&egrave; profe&longs;&longs;us e&longs;t Plato. </s>                                                                <s>Quanquam ip&longs;e fort&egrave; &aelig;nigmatic&egrave; rerum <lb/>e&longs;&longs;entias indicauit, c&ugrave;m quibus impartibilis vnitas iuncta foret, &amp; more con&longs;uero, vt liber ille ad&shy;<lb/>monet, cui Tim&ecedil;o titulus e&longs;t in quo multa my&longs;teria velauit notionibus mathematicis, etiam ma&shy;<lb/>gnitudinibus hi&longs;ce indiuiduis e&longs;&longs;entiarum vires occultauit. </s>                                                                <s><expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ic de c&aelig;teris audeo dicere. </s>                                                                <s>Nunc <lb/>facil&egrave; apparet, qu&agrave;m irritus &amp; inanis &longs;it <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> conatus qui veterum &longs;ententias dirigere voluerunt: <lb/>faciunt enim h&ecedil;c corpora qu&aelig; ponunt, vnum. </s>                                                                <s>Neque e&longs;t, qu&ograve;d qui&longs;piam acerbi animi vitio notet <lb/>Ari&longs;totelem, qu&ograve;d illos impudenter in&longs;imulet. </s>                                                                <s>Nam &longs;imul etiam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan>, <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, <expan abbr="Galen&utilde;">Galenum</expan>, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg930"></arrow.to.target><lb/>&amp; M. Tullium ad quorum manus veterum &longs;cripta peruenere, eiu&longs;dem criminis accu&longs;abit. </s>                                                                <s>Neque <lb/>e&longs;t, qu&ograve;d qui&longs;quam obiiciat eos &egrave; numero phy&longs;icorum fui&longs;&longs;e ex punctos, aut qu&ograve;d <expan abbr="aliq&ntilde;">aliqnm</expan> fateatur <lb/>Ari&longs;t. </s>                                                                <s>eos de <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> natura non fui&longs;&longs;e locutos, &longs;ed de alia &longs;ub&longs;tantia; quapropter arbitremur <expan abbr="ip&longs;or&utilde;">ip&longs;orum</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg930"></arrow.to.target><lb/>&amp; M. Tullium ad quorum manus veterum &longs;cripta peruenere, eiu&longs;dem criminis accu&longs;abit. </s>                                                                <s>Neque <lb/>e&longs;t, qu&ograve;d qui&longs;quam obiiciat eos &egrave; numero phy&longs;icorum fui&longs;&longs;e ex punctos, aut qu&ograve;d <expan abbr="aliq&ntilde;">aliquando</expan> fateatur <lb/>Ari&longs;t. </s>                                                                <s>eos de <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> natura non fui&longs;&longs;e locutos, &longs;ed de alia &longs;ub&longs;tantia; quapropter arbitremur <expan abbr="ip&longs;or&utilde;">ip&longs;orum</expan> <lb/>
 <arrow.to.target n="marg931"></arrow.to.target><lb/>verba aliud &longs;onare, ac vulg&ograve; exi&longs;timetur. </s>                                                                <s>Nam de &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili disserunt: &longs;ed enim illi tales <lb/>proprietates attribuunt, qu&aelig; alij &longs;ub&longs;tanti&aelig;, ac &longs;en&longs;ili <expan abbr="c&otilde;ueniunt">conueniunt</expan>, nihilominus illis ignot&ecedil;, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>nullam aliam ip&longs;i &longs;ub&longs;tantiam nouerint &longs;upra &longs;en&longs;ilem. </s>                                                                <s>Nam <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Parmenides ip&longs;e Deum vocat, <lb/>non e&longs;t illa &longs;ub&longs;tantia qu&aelig; ab omni materi&aelig; concretione libera &longs;it, &longs;ed <expan abbr="c&otilde;tinens">continens</expan> ardore lucis orbis <lb/>qui cingit c&ecedil;lum, Stephanen appellat. </s>                                                                <s>plan&egrave; verum illud e&longs;t, ip&longs;um in eo differre &agrave; Meli&longs;&longs;o, qu&ograve;d <lb/>ille vnum accipit, quod pertinet ad materiam; ip&longs;e ver&ograve; vnum &longs;pectat, qu&ograve;d e&longs;t form&ecedil;: <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tiam <expan abbr="&longs;eparat&atilde;">&longs;eparatam</expan> non attigit. </s>                                                                <s>id effecit, vt c&ugrave;m exquireret principia rerum &longs;en&longs;ilium, illis attribueret, <lb/>quod e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparat&aelig;, &longs;ed &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&longs;eparat&atilde;">&longs;eparatam</expan> ignorauit, ver&ugrave;m vt &longs;cienti&aelig; munera tue&shy;<lb/>rentur, inter &longs;ub&longs;tantias &longs;en&longs;iles po&longs;uere nonnullas, vnde &longs;cienti&aelig; leges ad ip&longs;am permanarent: <lb/>attamen ill&aelig; conditiones rei &longs;en&longs;ili <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inh&aelig;rent; &longs;ed ei, qu&aelig; cadit in mentem, &amp; e&longs;t &longs;upra <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, <lb/>cuiu&longs;modi ip&longs;i non cognouerunt. </s>                                                                <s>Et <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> primus Ari&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan> &longs;upra <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, quanuis fal&shy;<lb/>&longs;is hypothe&longs;ibus v&longs;us fuerit, nobis indicauit. </s>                                                                <s>Neque id <expan abbr="mir&utilde;">mirum</expan>: <expan abbr="q&ntilde;">qnm</expan> ex fal&longs;is <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> nil prohibeat colligi <lb/>verum. </s>                                                                <s>Quod ver&ograve; plerique faciunt, vt veritate iam ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>patefacta, velint <expan abbr="alior&utilde;">aliorum</expan> &longs;ententias <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>Ari&longs;t. </s>                                                                <s>concordare; iam hoc e&longs;t <expan abbr="oper&atilde;">operam</expan> ludere. </s>                                                                <s>velim <expan abbr=".n.">enim</expan> eos h&icirc;c &longs;uo marte, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> Ari&longs;t. </s>                                                                <s>auxilio fretos, ex  <arrow.to.target n="marg931"></arrow.to.target><lb/>verba aliud &longs;onare, ac vulg&ograve; exi&longs;timetur. </s>                                                                <s>Nam de &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili disserunt: &longs;ed enim illi tales <lb/>proprietates attribuunt, qu&aelig; alij &longs;ub&longs;tanti&aelig;, ac &longs;en&longs;ili <expan abbr="c&otilde;ueniunt">conueniunt</expan>, nihilominus illis ignot&ecedil;, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>nullam aliam ip&longs;i &longs;ub&longs;tantiam nouerint &longs;upra &longs;en&longs;ilem. </s>                                                                <s>Nam <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Parmenides ip&longs;e Deum vocat, <lb/>non e&longs;t illa &longs;ub&longs;tantia qu&aelig; ab omni materi&aelig; concretione libera &longs;it, &longs;ed <expan abbr="c&otilde;tinens">continens</expan> ardore lucis orbis <lb/>qui cingit c&ecedil;lum, Stephanen appellat. </s>                                                                <s>plan&egrave; verum illud e&longs;t, ip&longs;um in eo differre &agrave; Meli&longs;&longs;o, qu&ograve;d <lb/>ille vnum accipit, quod pertinet ad materiam; ip&longs;e ver&ograve; vnum &longs;pectat, qu&ograve;d e&longs;t form&ecedil;: <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tiam <expan abbr="&longs;eparat&atilde;">&longs;eparatam</expan> non attigit. </s>                                                                <s>id effecit, vt c&ugrave;m exquireret principia rerum &longs;en&longs;ilium, illis attribueret, <lb/>quod e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparat&aelig;, &longs;ed &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&longs;eparat&atilde;">&longs;eparatam</expan> ignorauit, ver&ugrave;m vt &longs;cienti&aelig; munera tue&shy;<lb/>rentur, inter &longs;ub&longs;tantias &longs;en&longs;iles po&longs;uere nonnullas, vnde &longs;cienti&aelig; leges ad ip&longs;am permanarent: <lb/>attamen ill&aelig; conditiones rei &longs;en&longs;ili <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inh&aelig;rent; &longs;ed ei, qu&aelig; cadit in mentem, &amp; e&longs;t &longs;upra <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, <lb/>cuiu&longs;modi ip&longs;i non cognouerunt. </s>                                                                <s>Et <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> primus Ari&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan> &longs;upra <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, quanuis fal&shy;<lb/>&longs;is hypothe&longs;ibus v&longs;us fuerit, nobis indicauit. </s>                                                                <s>Neque id <expan abbr="mir&utilde;">mirum</expan>: <expan abbr="q&ntilde;">quin</expan> ex fal&longs;is <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> nil prohibeat colligi <lb/>verum. </s>                                                                <s>Quod ver&ograve; plerique faciunt, vt veritate iam ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>patefacta, velint <expan abbr="alior&utilde;">aliorum</expan> &longs;ententias <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>Ari&longs;t. </s>                                                                <s>concordare; iam hoc e&longs;t <expan abbr="oper&atilde;">operam</expan> ludere. </s>                                                                <s>velim <expan abbr=".n.">enim</expan> eos h&icirc;c &longs;uo marte, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> Ari&longs;t. </s>                                                                <s>auxilio fretos, ex
 <pb pagenum="112"/>antiquorum &longs;ententiis veros &longs;en&longs;us exprimere. </s>                                                                <s>Aperuit ergo veritatem Ari&longs;toteles; v&longs;que ade&ograve;, <lb/> <pb pagenum="112"/>antiquorum &longs;ententiis veros &longs;en&longs;us exprimere. </s>                                                                <s>Aperuit ergo veritatem Ari&longs;toteles; v&longs;que ade&ograve;, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg932"></arrow.to.target><lb/>vt non defuerint, qui illi exprobarint, qu&ograve;d philo&longs;ophiam pro&longs;tituerit. </s>                                                                <s>Sed qu&agrave;m magna Deo <lb/>gratia &longs;it habenda, &longs;i multi fuerint qui &longs;ic philo&longs;ophiam <expan abbr="veritatem&qacute;">veritatemque</expan>. </s>                                                                <s>pro&longs;tituant. </s>                                                                <s>H&aelig;c &longs;unt qu&aelig; <lb/>patitur no&longs;tra methodus hoc loco po&longs;&longs;e dici contra veteres. </s>                                                                <s>Nam qu&aelig; de lineis in &longs;ectilibus op&shy;<lb/>po&longs;uit Parmenides, quod item &agrave; natura motus accepit Zeno, &longs;uis locis exponentur. </s>                                                                <s>No&longs;&longs;e h&icirc;c <lb/>enim naturam motus &amp; magnitudinis oportebit; nec ni&longs;i phy&longs;ic&egrave; mathematice&uacute;e <expan abbr="c&otilde;fici">confici</expan> po&longs;&longs;unt.</s></p> <arrow.to.target n="marg932"></arrow.to.target><lb/>vt non defuerint, qui illi exprobarint, qu&ograve;d philo&longs;ophiam pro&longs;tituerit. </s>                                                                <s>Sed qu&agrave;m magna Deo <lb/>gratia &longs;it habenda, &longs;i multi fuerint qui &longs;ic philo&longs;ophiam <expan abbr="veritatem&qacute;">veritatemque</expan>. </s>                                                                <s>pro&longs;tituant. </s>                                                                <s>H&aelig;c &longs;unt qu&aelig; <lb/>patitur no&longs;tra methodus hoc loco po&longs;&longs;e dici contra veteres. </s>                                                                <s>Nam qu&aelig; de lineis in &longs;ectilibus op&shy;<lb/>po&longs;uit Parmenides, quod item &agrave; natura motus accepit Zeno, &longs;uis locis exponentur. </s>                                                                <s>No&longs;&longs;e h&icirc;c <lb/>enim naturam motus &amp; magnitudinis oportebit; nec ni&longs;i phy&longs;ic&egrave; mathematice&uacute;e <expan abbr="c&otilde;fici">confici</expan> po&longs;&longs;unt.</s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
Line 3883 
Line 3882 
 <arrow.to.target n="marg949"></arrow.to.target><lb/>quia mouentem cau&longs;&longs;am non adiecerit? </s>                                                                <s>&longs;i minus, nil eius opinio ab Anaxagora <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> opinione di&longs;ta&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg949"></arrow.to.target><lb/>quia mouentem cau&longs;&longs;am non adiecerit? </s>                                                                <s>&longs;i minus, nil eius opinio ab Anaxagora <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> opinione di&longs;ta&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg950"></arrow.to.target><lb/>ret, quantum mon&longs;trant ea qu&ecedil; diligentes expo&longs;itores de illius dictis in medio ponunt. </s>                                                                <s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> me <lb/>per&longs;uadet, vt ita credam quod ijs poti&longs;simum nominibus agitatur Anaxagoras, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;i &longs;int h&aelig;c <lb/> <arrow.to.target n="marg950"></arrow.to.target><lb/>ret, quantum mon&longs;trant ea qu&ecedil; diligentes expo&longs;itores de illius dictis in medio ponunt. </s>                                                                <s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> me <lb/>per&longs;uadet, vt ita credam quod ijs poti&longs;simum nominibus agitatur Anaxagoras, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;i &longs;int h&aelig;c <lb/>
 <arrow.to.target n="marg951"></arrow.to.target><lb/>illius propria &amp; peculiaria, c&ugrave;m c&aelig;tera notentur communiter &longs;ibi cum aliis, qui infinita po&longs;uere <lb/>principia. </s>                                                                <s>vnde etiam ma&longs;&longs;a, &longs;iue congeries illa <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> qu&aelig; ex infinitis principiis con&longs;tat, t&agrave;m apud <lb/> <arrow.to.target n="marg951"></arrow.to.target><lb/>illius propria &amp; peculiaria, c&ugrave;m c&aelig;tera notentur communiter &longs;ibi cum aliis, qui infinita po&longs;uere <lb/>principia. </s>                                                                <s>vnde etiam ma&longs;&longs;a, &longs;iue congeries illa <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> qu&aelig; ex infinitis principiis con&longs;tat, t&agrave;m apud <lb/>
 <arrow.to.target n="marg952"></arrow.to.target><lb/>Anaxagoram, qu&agrave;m apud Democritum nomine <foreign lang="greek">panspermi/as</foreign> in&longs;ignita &longs;it, qu&aelig; &longs;peciatim apud <lb/>Anaxagoram <foreign lang="greek">o(moi mezei/as</foreign> nomine &longs;ignificatur, qu&aelig; &longs;an&egrave; vox ob Latini nominis ege&longs;tatem, La&shy;<lb/>tin&egrave; exprimi non potuit. </s>                                                                <s>Ip&longs;e igitur ma&longs;&longs;am illam ex omnibus contrariorum partibus <expan abbr="c&otilde;&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>; <lb/>partes autem vniformes e&longs;&longs;e voluit, vt carnes, o&longs;&longs;a, aurum, &aelig;s; neque minus in illa exi&longs;tere <expan abbr="&longs;ub&longs;t&atilde;-tias">&longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tias</expan> qu&agrave;m colores, &longs;apores, &amp; c&aelig;tera id genus. </s>                                                                <s>ita ver&ograve; vniformes eas partes e&longs;&longs;e cen&longs;uit, vt <lb/>&longs;imul e&longs;&longs;ent confu&longs;&aelig;, neque vna &longs;ic ab aliis &longs;eparata foret, quin alias partes vniformes, atque illas <lb/>infinitas in &longs;eip&longs;a contineret. </s>                                                                <s>&longs;ed latere eas qu&ecedil; continerentur ob paruitatem, os ver&ograve; aut carnem <lb/>vnumquodque appellati, non &longs;an&egrave; quin &amp; ali&aelig; con&longs;imiles partes <expan abbr="e&aelig;dem&qacute;">e&aelig;demque</expan>; infinit&aelig; in ip&longs;a exi&longs;te&shy;<lb/>rent, &longs;ed ab ea parte qu&aelig; dominaretur, &amp; vt Lucretij verbis vtar.</s></p> <arrow.to.target n="marg952"></arrow.to.target><lb/>Anaxagoram, qu&agrave;m apud Democritum nomine <foreign lang="greek">panspermi/as</foreign> in&longs;ignita &longs;it, qu&aelig; &longs;peciatim apud <lb/>Anaxagoram <foreign lang="greek">o(moi merei/as</foreign> nomine &longs;ignificatur, qu&aelig; &longs;an&egrave; vox ob Latini nominis ege&longs;tatem, La&shy;<lb/>tin&egrave; exprimi non potuit. </s>                                                                <s>Ip&longs;e igitur ma&longs;&longs;am illam ex omnibus contrariorum partibus <expan abbr="c&otilde;&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>; <lb/>partes autem vniformes e&longs;&longs;e voluit, vt carnes, o&longs;&longs;a, aurum, &aelig;s; neque minus in illa exi&longs;tere <expan abbr="&longs;ub&longs;t&atilde;-tias">&longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tias</expan> qu&agrave;m colores, &longs;apores, &amp; c&aelig;tera id genus. </s>                                                                <s>ita ver&ograve; vniformes eas partes e&longs;&longs;e cen&longs;uit, vt <lb/>&longs;imul e&longs;&longs;ent confu&longs;&aelig;, neque vna &longs;ic ab aliis &longs;eparata foret, quin alias partes vniformes, atque illas <lb/>infinitas in &longs;eip&longs;a contineret. </s>                                                                <s>&longs;ed latere eas qu&ecedil; continerentur ob paruitatem, os ver&ograve; aut carnem <lb/>vnumquodque appellati, non &longs;an&egrave; quin &amp; ali&aelig; con&longs;imiles partes <expan abbr="e&aelig;dem&qacute;">e&aelig;demque</expan>; infinit&aelig; in ip&longs;a exi&longs;te&shy;<lb/>rent, &longs;ed ab ea parte qu&aelig; dominaretur, &amp; vt Lucretij verbis vtar.</s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
 <s><margin.target id="marg948"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15.</s></p> <s><margin.target id="marg948"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15.</s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
Line 3903 
Line 3902 
 <s><margin.target id="marg953"></margin.target>F</s></p> <s><margin.target id="marg953"></margin.target>F</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>Has igitur particulas qu&aelig; in vniuer&longs;a ma&longs;&longs;a in aliis immixt&aelig; latitarent, inde &longs;ecerni, &amp; in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <lb/>componi &agrave; mente qu&aelig; rerum omnium de&longs;criptionem <expan abbr="modum&qacute;">modumque</expan>. </s>                                                                <s>de&longs;ignaret &amp; <expan abbr="c&otilde;ficeret">conficeret</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. <lb/></s>                                                                <s>mens illa, vt dominari po&longs;&longs;et, immixta erat. </s>                                                                <s>Atque item vnum &amp; infinita <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> erant principia qu&aelig; <arrow.to.target n="marg954"></arrow.to.target><lb/>locum materi&aelig; &longs;ibi vendicarent: proinde hoc nomine pr&aelig;latus e&longs;t nonnunquam ijs qui me&shy;<lb/>dium voluerunt e&longs;&longs;e principium; pr&aelig;ter illa vnum mouens quod ab ijs qui vnum principium <lb/>mobile po&longs;ui&longs;&longs;ent, omi&longs;&longs;um fuerat. </s>                                                                <s>C&aelig;ter&ugrave;m &amp; materia &longs;ola etiam ab Anaxagora po&longs;ita, qu&ograve;d <lb/>nunquam efficiente cau&longs;&longs;a vteretur in reddenda ratione problematum naturalium, aut rar&ograve; ad&shy;<lb/>modum, vt po&euml;t&aelig; Tragici machina, &longs;iquando nodum fabul&aelig; ne&longs;ciant explicare. </s>                                                                <s>Duobus ver&ograve; <lb/>principiis commotus iuit in eam &longs;ententiam Anaxagoras. </s>                                                                <s>vno illo valde trito. </s>                                                                <s>Nihil &longs;cilicet ex <lb/>nihilo fieri, atque altero. </s>                                                                <s>Quodlibet ex quolibet gigni. </s>                                                                <s>Si nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pote&longs;t ex quo fiant ea qu&ecedil; <lb/>fiunt: erant igitur ant&egrave;. </s>                                                                <s>Si ex quolibet quodque fit; ergo &amp; in quolibet quodque ine&longs;t. </s>                                                                <s>H&ecedil;c igitur <lb/>Anaxagor&ecedil; &longs;ententia cuius tria &longs;unt pr&ecedil;cipua capita qu&ograve;d initium habuerit &longs;ecretio: qu&ograve;d quod&shy;<lb/>libet in quoque in&longs;it. </s>                                                                <s>qu&ograve;d &longs;ecretio fiat opera mentis cuiu&longs;dam immixt&ecedil;. </s>                                                                <s>Venio nunc ad Demo&shy;<lb/>critum. </s>                                                                <s>Ac de ip&longs;o quidem multa &longs;uccurrerent qu&aelig; dici po&longs;&longs;ent, qu&ograve;d plurimum ei tribuerit in <lb/> <s>Has igitur particulas qu&aelig; in vniuer&longs;a ma&longs;&longs;a in aliis immixt&aelig; latitarent, inde &longs;ecerni, &amp; in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <lb/>componi &agrave; mente qu&aelig; rerum omnium de&longs;criptionem <expan abbr="modum&qacute;">modumque</expan>. </s>                                                                <s>de&longs;ignaret &amp; <expan abbr="c&otilde;ficeret">conficeret</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. <lb/></s>                                                                <s>mens illa, vt dominari po&longs;&longs;et, immixta erat. </s>                                                                <s>Atque item vnum &amp; infinita <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> erant principia qu&aelig; <arrow.to.target n="marg954"></arrow.to.target><lb/>locum materi&aelig; &longs;ibi vendicarent: proinde hoc nomine pr&aelig;latus e&longs;t nonnunquam ijs qui me&shy;<lb/>dium voluerunt e&longs;&longs;e principium; pr&aelig;ter illa vnum mouens quod ab ijs qui vnum principium <lb/>mobile po&longs;ui&longs;&longs;ent, omi&longs;&longs;um fuerat. </s>                                                                <s>C&aelig;ter&ugrave;m &amp; materia &longs;ola etiam ab Anaxagora po&longs;ita, qu&ograve;d <lb/>nunquam efficiente cau&longs;&longs;a vteretur in reddenda ratione problematum naturalium, aut rar&ograve; ad&shy;<lb/>modum, vt po&euml;t&aelig; Tragici machina, &longs;iquando nodum fabul&aelig; ne&longs;ciant explicare. </s>                                                                <s>Duobus ver&ograve; <lb/>principiis commotus iuit in eam &longs;ententiam Anaxagoras. </s>                                                                <s>vno illo valde trito. </s>                                                                <s>Nihil &longs;cilicet ex <lb/>nihilo fieri, atque altero. </s>                                                                <s>Quodlibet ex quolibet gigni. </s>                                                                <s>Si nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pote&longs;t ex quo fiant ea qu&ecedil; <lb/>fiunt: erant igitur ant&egrave;. </s>                                                                <s>Si ex quolibet quodque fit; ergo &amp; in quolibet quodque ine&longs;t. </s>                                                                <s>H&ecedil;c igitur <lb/>Anaxagor&ecedil; &longs;ententia cuius tria &longs;unt pr&ecedil;cipua capita qu&ograve;d initium habuerit &longs;ecretio: qu&ograve;d quod&shy;<lb/>libet in quoque in&longs;it. </s>                                                                <s>qu&ograve;d &longs;ecretio fiat opera mentis cuiu&longs;dam immixt&ecedil;. </s>                                                                <s>Venio nunc ad Demo&shy;<lb/>critum. </s>                                                                <s>Ac de ip&longs;o quidem multa &longs;uccurrerent qu&aelig; dici po&longs;&longs;ent, qu&ograve;d plurimum ei tribuerit in <lb/>
 <arrow.to.target n="marg955"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;iologia Philo&longs;ophus. </s>                                                                <s>&amp; quod eius &longs;ententi&aelig; &agrave; Lucretio prim&ugrave;m, deinde &agrave; M. Tullio fuerint <lb/>&amp; illu&longs;trat&aelig; &amp; eleganti&longs;sim&egrave; explicat&aelig; propter affinitatem quam Epicuri doctrina habuit cum <lb/>Democritica quam profe&longs;&longs;us e&longs;t Lucretius, &amp; M. Tullius probabiliter &longs;ub Balbi per&longs;ona defen&shy;<lb/>dit, &longs;ed &longs;umma rerum capita nunc paucis per&longs;tringere certum e&longs;t. </s>                                                                <s>Itaque duo &longs;unt apud ip&longs;um <lb/>prima principia qu&aelig; tamen infinit&egrave; &longs;eparari po&longs;sint, horum alterum plenum dicit, &amp; in entibus <lb/>numerat; alterum inane quod non ens ip&longs;e <expan abbr="c&otilde;&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>. </s>                                                                <s>Porr&ograve; plenum in infinitas partes &longs;ecari vult <lb/>qu&aelig; &longs;an&egrave; &longs;int quant&aelig;, non puncta, &longs;ed indiuidua quidem nihilominus magnitudines qu&aelig; ob id <lb/>atomi vocentur. </s>                                                                <s>certis figuris, &longs;ed innumeris pr&ecedil;dit&aelig;; has ver&ograve; ferri per inane quod pateat in im&shy;<lb/>men&longs;um, ita vt etiam modos innumerabiles qui ex infinitis i&longs;tis magnitudinibus exi&longs;tunt, com&shy;<lb/>plectatur. </s>                                                                <s>Atomi ver&ograve; per &longs;eip&longs;as &longs;unt impatibiles omni qualitate &amp; affectione expertes, pr&aelig;ter <lb/>molem, figuram, &amp; pondus quo deor&longs;um vergunt: nihil e&longs;&longs;e colores aut &longs;apores; &longs;ed propter eo&shy;<lb/>rum mutationem qu&aelig; atomis attribuit, omnia variari: &longs;ic vt ex varia mutatione contingat, vt <lb/>hoc mihi, aliud tibi eodem tempore videatur, mutationem ver&ograve; &agrave; tribus occa&longs;ionibus originem <lb/>ducere quas Abderic&egrave; &longs;ic expre&longs;&longs;as fui&longs;&longs;e &longs;cimus <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">r(usmw\n e(zoph/n diaqigh/n</foreign> communi Gr&aelig;c&ecedil; <lb/> <arrow.to.target n="marg955"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;iologia Philo&longs;ophus. </s>                                                                <s>&amp; quod eius &longs;ententi&aelig; &agrave; Lucretio prim&ugrave;m, deinde &agrave; M. Tullio fuerint <lb/>&amp; illu&longs;trat&aelig; &amp; eleganti&longs;sim&egrave; explicat&aelig; propter affinitatem quam Epicuri doctrina habuit cum <lb/>Democritica quam profe&longs;&longs;us e&longs;t Lucretius, &amp; M. Tullius probabiliter &longs;ub Balbi per&longs;ona defen&shy;<lb/>dit, &longs;ed &longs;umma rerum capita nunc paucis per&longs;tringere certum e&longs;t. </s>                                                                <s>Itaque duo &longs;unt apud ip&longs;um <lb/>prima principia qu&aelig; tamen infinit&egrave; &longs;eparari po&longs;sint, horum alterum plenum dicit, &amp; in entibus <lb/>numerat; alterum inane quod non ens ip&longs;e <expan abbr="c&otilde;&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>. </s>                                                                <s>Porr&ograve; plenum in infinitas partes &longs;ecari vult <lb/>qu&aelig; &longs;an&egrave; &longs;int quant&aelig;, non puncta, &longs;ed indiuidua quidem nihilominus magnitudines qu&aelig; ob id <lb/>atomi vocentur. </s>                                                                <s>certis figuris, &longs;ed innumeris pr&ecedil;dit&aelig;; has ver&ograve; ferri per inane quod pateat in im&shy;<lb/>men&longs;um, ita vt etiam modos innumerabiles qui ex infinitis i&longs;tis magnitudinibus exi&longs;tunt, com&shy;<lb/>plectatur. </s>                                                                <s>Atomi ver&ograve; per &longs;eip&longs;as &longs;unt impatibiles omni qualitate &amp; affectione expertes, pr&aelig;ter <lb/>molem, figuram, &amp; pondus quo deor&longs;um vergunt: nihil e&longs;&longs;e colores aut &longs;apores; &longs;ed propter eo&shy;<lb/>rum mutationem qu&aelig; atomis attribuit, omnia variari: &longs;ic vt ex varia mutatione contingat, vt <lb/>hoc mihi, aliud tibi eodem tempore videatur, mutationem ver&ograve; &agrave; tribus occa&longs;ionibus originem <lb/>ducere quas Abderic&egrave; &longs;ic expre&longs;&longs;as fui&longs;&longs;e &longs;cimus <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">r(usmw\n e(roph/n diaqigh/n</foreign> communi Gr&aelig;c&ecedil; <lb/>
 <arrow.to.target n="marg956"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg956"></arrow.to.target><lb/>
 <arrow.to.target n="marg957"></arrow.to.target><lb/>lingu&aelig; v&longs;u <foreign lang="greek">sxh_ma</foreign>, ide&longs;t figuram <foreign lang="greek">jesi)n</foreign>, ide&longs;t po&longs;ituram, <foreign lang="greek">ta/cin</foreign>, ide&longs;t, ordinem quibus diffe&shy;<lb/>rentiis atomi di&longs;tinguerentur infinitis modis. </s>                                                                <s>C&aelig;ter&ugrave;m &longs;ic &longs;uopt&egrave; nutu atomos ferri per inane; <lb/>contingere autem, vt propter varietatem figur&aelig;, ordinem, &amp; po&longs;ituram ip&longs;arum diuer&longs;a gignan&shy;<lb/>tur, imo gigni videantur; &amp; ex variatione figur&aelig; vari&aelig; &longs;ub&longs;tantiarum &longs;pecies exi&longs;tant; &longs;itus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>&amp; ordinis variatione &longs;pecies accidentis: &amp; c&ugrave;m duo &longs;int qu&aelig; inter &longs;en&longs;ilia nobis ob&longs;eruari po&longs;&shy;<lb/>&longs;int; ea qu&aelig; recta feruntur, &amp; quod in orbem voluitur, &amp; mundi partes elementa &amp; c&ecedil;lum, &agrave; na&shy;<lb/>tura &longs;eu mente qu&aelig; apud ip&longs;um idem e&longs;t, atque animus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> effici ea qu&aelig; rectos motus habent; <lb/> <arrow.to.target n="marg957"></arrow.to.target><lb/>lingu&aelig; v&longs;u <foreign lang="greek">sxh_ma</foreign>, ide&longs;t figuram <foreign lang="greek">qesi)n</foreign>, ide&longs;t po&longs;ituram, <foreign lang="greek">ta/cin</foreign>, ide&longs;t, ordinem quibus diffe&shy;<lb/>rentiis atomi di&longs;tinguerentur infinitis modis. </s>                                                                <s>C&aelig;ter&ugrave;m &longs;ic &longs;uopt&egrave; nutu atomos ferri per inane; <lb/>contingere autem, vt propter varietatem figur&aelig;, ordinem, &amp; po&longs;ituram ip&longs;arum diuer&longs;a gignan&shy;<lb/>tur, imo gigni videantur; &amp; ex variatione figur&aelig; vari&aelig; &longs;ub&longs;tantiarum &longs;pecies exi&longs;tant; &longs;itus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>&amp; ordinis variatione &longs;pecies accidentis: &amp; c&ugrave;m duo &longs;int qu&aelig; inter &longs;en&longs;ilia nobis ob&longs;eruari po&longs;&shy;<lb/>&longs;int; ea qu&aelig; recta feruntur, &amp; quod in orbem voluitur, &amp; mundi partes elementa &amp; c&ecedil;lum, &agrave; na&shy;<lb/>tura &longs;eu mente qu&aelig; apud ip&longs;um idem e&longs;t, atque animus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> effici ea qu&aelig; rectos motus habent; <lb/>
 <arrow.to.target n="marg958"></arrow.to.target><lb/>mundos ver&ograve; &amp; c&ecedil;lum fortuito <expan abbr="temere&qacute;">temereque</expan>. </s>                                                                <s>agitari. </s>                                                                <s>H&aelig;c aut non ab his di&longs;similia Democritus au&shy;<lb/>ctore Ari&longs;totele profitetur, qu&aelig; nonnullis, neque id &longs;ine cau&longs;&longs;a, mole&longs;tiam in hac philo&longs;ophia vi&shy;<lb/>dentur attuli&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>Nimir&ugrave;m &longs;int'ne atomorum figur&aelig; po&longs;it&aelig; &agrave; Democrito infinit&aelig;. </s>                                                                <s>T&ugrave;m etiam <lb/>po&longs;uerit'ne cau&longs;&longs;am aliquam efficientem. </s>                                                                <s>Atque hoc quidem dubitari potuit, c&ugrave;m M. Tullius <lb/><expan abbr="alii&qacute;">aliique</expan>. </s>                                                                <s>graues auctores locu pleti&longs;simi te&longs;tes &longs;int, eam fui&longs;&longs;e Democriti &longs;ententiam cuncta ex ato&shy;<lb/>mis effici nulla cogente natura, &longs;ed quodam fortuito concur&longs;u. </s>                                                                <s>&amp; quod maius e&longs;t, animum <expan abbr="c&ecedil;l&utilde;&qacute;">c&ecedil;lunque</expan>. <lb/></s>                                                                <s>eodem pacto con&longs;titutum e&longs;&longs;e puta&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>Idem quoque fertur accipere malui&longs;&longs;e nece&longs;sitate omnia  <arrow.to.target n="marg958"></arrow.to.target><lb/>mundos ver&ograve; &amp; c&ecedil;lum fortuito <expan abbr="temere&qacute;">temereque</expan>. </s>                                                                <s>agitari. </s>                                                                <s>H&aelig;c aut non ab his di&longs;similia Democritus au&shy;<lb/>ctore Ari&longs;totele profitetur, qu&aelig; nonnullis, neque id &longs;ine cau&longs;&longs;a, mole&longs;tiam in hac philo&longs;ophia vi&shy;<lb/>dentur attuli&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>Nimir&ugrave;m &longs;int'ne atomorum figur&aelig; po&longs;it&aelig; &agrave; Democrito infinit&aelig;. </s>                                                                <s>T&ugrave;m etiam <lb/>po&longs;uerit'ne cau&longs;&longs;am aliquam efficientem. </s>                                                                <s>Atque hoc quidem dubitari potuit, c&ugrave;m M. Tullius <lb/><expan abbr="alii&qacute;">aliique</expan>. </s>                                                                <s>graues auctores locu pleti&longs;simi te&longs;tes &longs;int, eam fui&longs;&longs;e Democriti &longs;ententiam cuncta ex ato&shy;<lb/>mis effici nulla cogente natura, &longs;ed quodam fortuito concur&longs;u. </s>                                                                <s>&amp; quod maius e&longs;t, animum <expan abbr="c&ecedil;l&utilde;&qacute;">c&ecedil;lunque</expan>. <lb/></s>                                                                <s>eodem pacto con&longs;titutum e&longs;&longs;e puta&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>Idem quoque fertur accipere malui&longs;&longs;e nece&longs;sitate omnia
 <pb pagenum="115"/> <pb pagenum="115"/>
 <arrow.to.target n="marg959"></arrow.to.target><lb/>fieri qu&agrave;m ab ijs naturalis motus euellere: &amp; omnia &longs;ic fato produci, vt id fatum afferat vim ne&shy;<lb/>ce&longs;sitati. </s>                                                                <s>qu&aelig; c&ugrave;m &longs;uperioribus pugnare vald&egrave; videntur: t&ugrave;m quia cau&longs;&longs;a alia pr&aelig;ter naturam <lb/>ponitur; t&ugrave;m etiam qu&ograve;d nece&longs;sitas <expan abbr="fatum&qacute;">fatumque</expan>. </s>                                                                <s>recipitur quod vim fortun&aelig; <expan abbr="ca&longs;us&qacute;ue">ca&longs;usque</expan> demolitur. <lb/></s>                                                                <s>Illud autem: quod &egrave; Democriti fontibus hau&longs;ta e&longs;t Epicuri doctrina; ip&longs;e ver&ograve; Lucretio <expan abbr="c&otilde;pro-bante">compro&shy;<lb/>bante</expan> figuras certo numero claudi argumento illo confirmat, quod item generaliter ab Ari&longs;tote&shy;<lb/>le <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> de oppo&longs;itorum terminis &longs;cimus fui&longs;&longs;e conclu&longs;um. </s>                                                                <s>Nimirum nullibi naturam generando <lb/> <arrow.to.target n="marg959"></arrow.to.target><lb/>fieri qu&agrave;m ab ijs naturalis motus euellere: &amp; omnia &longs;ic fato produci, vt id fatum afferat vim ne&shy;<lb/>ce&longs;sitati. </s>                                                                <s>qu&aelig; c&ugrave;m &longs;uperioribus pugnare vald&egrave; videntur: t&ugrave;m quia cau&longs;&longs;a alia pr&aelig;ter naturam <lb/>ponitur; t&ugrave;m etiam qu&ograve;d nece&longs;sitas <expan abbr="fatum&qacute;">fatumque</expan>. </s>                                                                <s>recipitur quod vim fortun&aelig; <expan abbr="ca&longs;us&qacute;ue">ca&longs;usque</expan> demolitur. <lb/></s>                                                                <s>Illud autem: quod &egrave; Democriti fontibus hau&longs;ta e&longs;t Epicuri doctrina; ip&longs;e ver&ograve; Lucretio <expan abbr="c&otilde;pro-bante">compro&shy;<lb/>bante</expan> figuras certo numero claudi argumento illo confirmat, quod item generaliter ab Ari&longs;tote&shy;<lb/>le <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> de oppo&longs;itorum terminis &longs;cimus fui&longs;&longs;e conclu&longs;um. </s>                                                                <s>Nimirum nullibi naturam generando <lb/>
Line 3973 
Line 3972 
 <p type="margin"> <p type="margin">
 <s><margin.target id="marg974"></margin.target>b 2. Rhet.</s></p> <s><margin.target id="marg974"></margin.target>b 2. Rhet.</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>&ldquo;<foreign lang="greek">*z<gap/>s a)zghs, h(\zhte feze/sbios, h\d a)i)dwn<gap/>'s<lb/> <s>&ldquo;<foreign lang="greek">*zeu_s a)rghs, h(\rhte fere/sbios, h\d' a)i)dwneu/s<lb/>
 *nh_sis q) h( dakzuo/is e\kpikzo_i o)/mma bzo/thon</foreign>, ide&longs;t,</s></p> *nh_stis q) h( dakruo/is e\kpikro_i o)/mma bro/thon</foreign>, ide&longs;t,</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s><emph type="italics"/>Iuppiter albus, &amp; alma Iuno, t&ugrave;m pallidus Orcus</s></p> <s><emph type="italics"/>Iuppiter albus, &amp; alma Iuno, t&ugrave;m pallidus Orcus</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
Line 3986 
Line 3985 
 <p type="margin"> <p type="margin">
 <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>&ldquo;<foreign lang="greek">*h)dh ga/z pot) e)gw\ geno/mlw ko^_zo/s <gap/>e ko^/zhte <s>&ldquo;<foreign lang="greek">*h)dh ga/r pot) e)gw\ geno/mhn kou_ro/s te kou/rhte
 <lb/> <lb/>
 *qa_mno/s t) o)iwno/s te, k<gap/>i\ e)c a(lo\s e)/mpuzos i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> *qa_mno/s t' o)iwno/s te, kai\ e)c a(lo\s e)/mpuros i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s><emph type="italics"/>Nanque olim tener ip&longs;e fui puer, atque puella</s></p> <s><emph type="italics"/>Nanque olim tener ip&longs;e fui puer, atque puella</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
Line 3996 
Line 3995 
 <p type="main"> <p type="main">
 <s><emph type="italics"/>Ea ver&ograve; &longs;ic fiunt, qu&ograve;d<emph.end type="italics"/></s></p> <s><emph type="italics"/>Ea ver&ograve; &longs;ic fiunt, qu&ograve;d<emph.end type="italics"/></s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s><foreign lang="greek">*a)\llote me\n filo/thti swuezxo/men ei)s e,\n a(|panta:<lb/> <s><foreign lang="greek">*a)\llote me\n filo/thti sunezxo/men ei)s e)\n a(/panta:<lb/>
 *a)/llote d) au)_ dix) e(\kasa foz<gap/>mena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> *a)/llote d) au)_ dix' e(\kasta foreumena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/>
 <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p>
Line 4010 
Line 4009 
 <pb pagenum="120"/> <pb pagenum="120"/>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>Et illud perpetu&ograve; &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo&shy;<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, &amp; ne commutentur. </s>                                                                <s>Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. </s>                                                                <s>Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea qu&aelig; longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, qu&agrave;m commod&egrave; &longs;ua placita tueri valeant. </s>                                                                <s>Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. </s>                                                                <s>Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. </s>                                                                <s>interim illa repe&shy;<lb/>tantur qu&aelig; de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. </s>                                                                <s>Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materi&aelig;, c&ugrave;m ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. </s>                                                                <s>Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>qu&aelig; pr&aelig;dicati locum occupare debuerunt. </s>                                                                <s>Idem, aut non di&longs;tinxit &agrave; materia priuationem qu&aelig; <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. </s>                                                                <s>neque enim me&shy;<lb/>minit de priuatione. </s>                                                                <s>Neque priuatio, tanqu&agrave;m maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, c&ugrave;m &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia qu&ograve; excitata properat ad formam. </s>                                                                <s>Illud etiam Platoni vitio vertitur, qu&ograve;d <lb/>c&ugrave;m duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do&shy;<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. </s>                                                                <s>Medius enim e&longs;t, inter nume&shy;<lb/>rum idearum &amp; numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma&shy;<lb/>gno, &amp; paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, plan&egrave; non di&longs;crepabit. </s>                                                                <s>Dicet fort&egrave; aliud e&longs;&longs;e ma&shy;<lb/>gnum &amp; paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed t&ugrave;m plura elementa inducet. <lb/></s>                                                                <s> <s>Et illud perpetu&ograve; &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo&shy;<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, &amp; ne commutentur. </s>                                                                <s>Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. </s>                                                                <s>Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea qu&aelig; longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, qu&agrave;m commod&egrave; &longs;ua placita tueri valeant. </s>                                                                <s>Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. </s>                                                                <s>Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. </s>                                                                <s>interim illa repe&shy;<lb/>tantur qu&aelig; de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. </s>                                                                <s>Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materi&aelig;, c&ugrave;m ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. </s>                                                                <s>Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>qu&aelig; pr&aelig;dicati locum occupare debuerunt. </s>                                                                <s>Idem, aut non di&longs;tinxit &agrave; materia priuationem qu&aelig; <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. </s>                                                                <s>neque enim me&shy;<lb/>minit de priuatione. </s>                                                                <s>Neque priuatio, tanqu&agrave;m maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, c&ugrave;m &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia qu&ograve; excitata properat ad formam. </s>                                                                <s>Illud etiam Platoni vitio vertitur, qu&ograve;d <lb/>c&ugrave;m duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do&shy;<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. </s>                                                                <s>Medius enim e&longs;t, inter nume&shy;<lb/>rum idearum &amp; numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma&shy;<lb/>gno, &amp; paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, plan&egrave; non di&longs;crepabit. </s>                                                                <s>Dicet fort&egrave; aliud e&longs;&longs;e ma&shy;<lb/>gnum &amp; paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed t&ugrave;m plura elementa inducet. <lb/></s>                                                                <s>
 <arrow.to.target n="marg978"></arrow.to.target><lb/>Dabit forta&longs;&longs;e vtrorumque vnum e&longs;&longs;e commune principium. </s>                                                                <s>Atqui docendum fuit, quemadmo&shy;<lb/>dum ex vno multa euadant. </s>                                                                <s>ip&longs;e ver&ograve; non alium modum docet, ac qu&ograve;d numerus ex vno &amp; <lb/>duernione infinito procreatur. </s>                                                                <s>Erit etiam violens magni &amp; parui &longs;eparatio, c&ugrave;m ad vnum cuncta <lb/>&longs;uapt&egrave; natura vergant. </s>                                                                <s>Ita c&ugrave;m h&aelig;c principia rerum natur&aelig; aduer&longs;entur, &amp; eius viri &longs;ententias <lb/>euertant, planum e&longs;t Platonis opinionem de rerum naturalium principiis &amp; elementis e&longs;&longs;e explo&shy;<lb/>deridam. </s>                                                                <s>Po&longs;&longs;et Pythagor&ecedil;orum placitum &longs;ine offen&longs;ione pr&aelig;termitti, qu&ograve;d illorum principia <lb/>qu&aelig;runt qu&aelig; ab omni motu &longs;oluta <expan abbr="libera&qacute;">liberaque</expan>. </s>                                                                <s>&longs;unt; nos autem mobilia tractamus. </s>                                                                <s>pr&aelig;tere&agrave; qu&ograve;d <lb/>nihil certi colligitur ex aliorum &longs;criptis quod ad earum po&longs;itionum vim percipiendam valeat. </s>                                                                <s>&amp; <lb/>eorum philo&longs;ophia iam pridem ob&longs;oleuit; c&ugrave;m tamen h&aelig;c aliquid ad Peripateric&aelig; doctrin&aelig; ex&shy;<lb/>planationem faciant nonnulla libare con&longs;tituimus. </s>                                                                <s>Ip&longs;i igitur pr&ecedil;ter id qu&ograve;d &longs;en&longs;ilibus principia <lb/>&longs;en&longs;ilia non adhibeat, accipiunt numeros qui nulla grauitate, aut leuitate &longs;int pr&aelig;diti, aut igitur <lb/>grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s>                                                                <s>corporum &amp; omnino &longs;en&longs;ilium principia non &longs;unt, aut cum eos c&ecedil;li <expan abbr="elemen-torum&qacute;">elemen&shy;<lb/>torumque</expan>. </s>                                                                <s>principia faciunt, aliud c&ecedil;lum <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s>                                                                <s>elementa, qu&agrave;m no&longs;tra accipiunt. </s>                                                                <s>Neque enim fit <lb/>apud illos quippiam ex non ente, neque igitur ex non graui graue. </s>                                                                <s>Nanque nondum per&longs;pecta <lb/>erat vis pote&longs;tatis &amp; actus (&longs;iquidem primus omnium h&aelig;c nobis mon&longs;trauerit Ari&longs;t.) <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex quo <lb/> <arrow.to.target n="marg978"></arrow.to.target><lb/>Dabit forta&longs;&longs;e vtrorumque vnum e&longs;&longs;e commune principium. </s>                                                                <s>Atqui docendum fuit, quemadmo&shy;<lb/>dum ex vno multa euadant. </s>                                                                <s>ip&longs;e ver&ograve; non alium modum docet, ac qu&ograve;d numerus ex vno &amp; <lb/>duernione infinito procreatur. </s>                                                                <s>Erit etiam violens magni &amp; parui &longs;eparatio, c&ugrave;m ad vnum cuncta <lb/>&longs;uapt&egrave; natura vergant. </s>                                                                <s>Ita c&ugrave;m h&aelig;c principia rerum natur&aelig; aduer&longs;entur, &amp; eius viri &longs;ententias <lb/>euertant, planum e&longs;t Platonis opinionem de rerum naturalium principiis &amp; elementis e&longs;&longs;e explo&shy;<lb/>dendam. </s>                                                                <s>Po&longs;&longs;et Pythagor&ecedil;orum placitum &longs;ine offen&longs;ione pr&aelig;termitti, qu&ograve;d illorum principia <lb/>qu&aelig;runt qu&aelig; ab omni motu &longs;oluta <expan abbr="libera&qacute;">liberaque</expan>. </s>                                                                <s>&longs;unt; nos autem mobilia tractamus. </s>                                                                <s>pr&aelig;tere&agrave; qu&ograve;d <lb/>nihil certi colligitur ex aliorum &longs;criptis quod ad earum po&longs;itionum vim percipiendam valeat. </s>                                                                <s>&amp; <lb/>eorum philo&longs;ophia iam pridem ob&longs;oleuit; c&ugrave;m tamen h&aelig;c aliquid ad Peripateric&aelig; doctrin&aelig; ex&shy;<lb/>planationem faciant nonnulla libare con&longs;tituimus. </s>                                                                <s>Ip&longs;i igitur pr&ecedil;ter id qu&ograve;d &longs;en&longs;ilibus principia <lb/>&longs;en&longs;ilia non adhibeat, accipiunt numeros qui nulla grauitate, aut leuitate &longs;int pr&aelig;diti, aut igitur <lb/>grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s>                                                                <s>corporum &amp; omnino &longs;en&longs;ilium principia non &longs;unt, aut cum eos c&ecedil;li <expan abbr="elemen-torum&qacute;">elemen&shy;<lb/>torumque</expan>. </s>                                                                <s>principia faciunt, aliud c&ecedil;lum <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s>                                                                <s>elementa, qu&agrave;m no&longs;tra accipiunt. </s>                                                                <s>Neque enim fit <lb/>apud illos quippiam ex non ente, neque igitur ex non graui graue. </s>                                                                <s>Nanque nondum per&longs;pecta <lb/>erat vis pote&longs;tatis &amp; actus (&longs;iquidem primus omnium h&aelig;c nobis mon&longs;trauerit Ari&longs;t.) <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex quo <lb/>
 <arrow.to.target n="marg979"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg979"></arrow.to.target><lb/>
 <arrow.to.target n="marg980"></arrow.to.target><lb/>efficitur, vt ex non ente quippiam fieri po&longs;sit. </s>                                                                <s>Et quanuis ab Ari&longs;totele conclu&longs;um &longs;it c&ecedil;lum non <lb/>e&longs;&longs;e neque graue, neque leue, vnde nil referre videretur, qu&ograve;d c&ecedil;lum <expan abbr="c&otilde;poneretur">componeretur</expan> &egrave; numeris qui <lb/>neque graues, neque leues e&longs;&longs;ent, &amp; terram quoque ip&longs;i ponerent qu&aelig; in orbem volueretur; ea <lb/>ver&ograve; qu&aelig; &longs;ic mouentur, neque leuia, neque grauia &longs;unt. </s>                                                                <s>Tamen h&aelig;c ignota fuerunt antiquitus, &amp; <lb/>c&ecedil;lum aut leue, qu&ograve;d omnibus emineret, habitum e&longs;t, aut qu&ograve;d impetus innatus ad motum, &longs;eu <lb/>quietem illis denegari non potuit, cuius auctores e&longs;&longs;e numeri nequiuerunt, c&ugrave;m ab omni impetu <lb/>per &longs;e liberi ponerentur. </s>                                                                <s>Pr&aelig;tere&agrave; ponunt numeros e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, &amp; tamen de illorum genere <lb/>con&longs;tat e&longs;&longs;e qu&aelig; &longs;ub&longs;tanti&ecedil; comitantur &amp; illi &longs;olent attribui, quand&ograve; cuiu&longs;piam rei numerus e&longs;t, <lb/>vt hominum, aut equorum. </s>                                                                <s>In&longs;uper erit prius vnum qu&agrave;m bonum, imm&ograve; &longs;i vnum principium <lb/>&amp; vt ip&longs;i aiunt, e&longs;&longs;entia ex eo qu&ograve;d vnum, bonum quoque &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>                                                                <s>Atqui <expan abbr="n&otilde;">non</expan> idcirco, qu&ograve;d <lb/>vnum e&longs;t, bonum e&longs;t: &longs;ed ex eo, qu&ograve;d primum e&longs;t &amp; &aelig;ternum, <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. </s>                                                                <s>ip&longs;o contentum, qu&ograve;d in &longs;e <lb/>&longs;atis pr&aelig;&longs;idij habet, <expan abbr="&longs;alus&qacute;ue">&longs;alusque</expan> e&longs;t, &amp; ex eo denique, qu&ograve;d bene con&longs;titutum &longs;it &amp; affectum, <lb/>hoc ver&ograve;, quod ita &longs;e habet, vnum e&longs;t. </s>                                                                <s>aliter efficeretur, vt vnum &agrave; ratione boni &longs;egregatum e&longs;&longs;et <lb/>principium numeri mathematici. </s>                                                                <s>id ver&ograve; dicere non licet: c&ugrave;m ex hoc vno mira bonorum con&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg980"></arrow.to.target><lb/>efficitur, vt ex non ente quippiam fieri po&longs;sit. </s>                                                                <s>Et quanuis ab Ari&longs;totele conclu&longs;um &longs;it c&ecedil;lum non <lb/>e&longs;&longs;e neque graue, neque leue, vnde nil referre videretur, qu&ograve;d c&ecedil;lum <expan abbr="c&otilde;poneretur">componeretur</expan> &egrave; numeris qui <lb/>neque graues, neque leues e&longs;&longs;ent, &amp; terram quoque ip&longs;i ponerent qu&aelig; in orbem volueretur; ea <lb/>ver&ograve; qu&aelig; &longs;ic mouentur, neque leuia, neque grauia &longs;unt. </s>                                                                <s>Tamen h&aelig;c ignota fuerunt antiquitus, &amp; <lb/>c&ecedil;lum aut leue, qu&ograve;d omnibus emineret, habitum e&longs;t, aut qu&ograve;d impetus innatus ad motum, &longs;eu <lb/>quietem illis denegari non potuit, cuius auctores e&longs;&longs;e numeri nequiuerunt, c&ugrave;m ab omni impetu <lb/>per &longs;e liberi ponerentur. </s>                                                                <s>Pr&aelig;tere&agrave; ponunt numeros e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, &amp; tamen de illorum genere <lb/>con&longs;tat e&longs;&longs;e qu&aelig; &longs;ub&longs;tanti&ecedil; comitantur &amp; illi &longs;olent attribui, quand&ograve; cuiu&longs;piam rei numerus e&longs;t, <lb/>vt hominum, aut equorum. </s>                                                                <s>In&longs;uper erit prius vnum qu&agrave;m bonum, imm&ograve; &longs;i vnum principium <lb/>&amp; vt ip&longs;i aiunt, e&longs;&longs;entia ex eo qu&ograve;d vnum, bonum quoque &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>                                                                <s>Atqui <expan abbr="n&otilde;">non</expan> idcirco, qu&ograve;d <lb/>vnum e&longs;t, bonum e&longs;t: &longs;ed ex eo, qu&ograve;d primum e&longs;t &amp; &aelig;ternum, <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. </s>                                                                <s>ip&longs;o contentum, qu&ograve;d in &longs;e <lb/>&longs;atis pr&aelig;&longs;idij habet, <expan abbr="&longs;alus&qacute;ue">&longs;alusque</expan> e&longs;t, &amp; ex eo denique, qu&ograve;d bene con&longs;titutum &longs;it &amp; affectum, <lb/>hoc ver&ograve;, quod ita &longs;e habet, vnum e&longs;t. </s>                                                                <s>aliter efficeretur, vt vnum &agrave; ratione boni &longs;egregatum e&longs;&longs;et <lb/>principium numeri mathematici. </s>                                                                <s>id ver&ograve; dicere non licet: c&ugrave;m ex hoc vno mira bonorum con&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg981"></arrow.to.target><lb/>iunctio na&longs;catur qu&aelig; in quaque &longs;pecie per&longs;picitur. </s>                                                                <s>Quin etiam &longs;i &longs;ub&longs;tantia foret atque princi&shy;<lb/>pium, in aliquod genus cau&longs;&longs;&aelig; referretur, neque &longs;an&egrave; e&longs;t forma, nam forma rationem complecti&shy;<lb/>tur, numeri ver&ograve; &longs;unt materia rationis, vt tria &amp; &longs;ex proportionis materia &longs;unt: proportio ver&ograve; <lb/>e&longs;t habitudo trium ad &longs;ex. </s>                                                                <s>&amp; c&ugrave;m forma, finis, <expan abbr="efficiens&qacute;">efficiensque</expan>. </s>                                                                <s>conueniant, &longs;i non e&longs;t forma, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>efficiens, aut finis e&longs;&longs;e poterit, &longs;ed materia &longs;olum. </s>                                                                <s>Nec non apud eos incertum e&longs;t, &longs;it'ne vnum <lb/>caput numerorum, an potius <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> ex numero producatur, &amp; vtroque modo na&longs;cuntur ab&longs;urda. <lb/></s>                                                                <s>Nam &longs;i vnum ex numero ducat originem, c&ugrave;m ex contrariis quodammodo pullulet, nimirum ex <lb/>non vno quorum &longs;i vnum bonum e&longs;t, alterum malum &longs;it oportet: inde effici vt malum <expan abbr="c&otilde;tineat">contineat</expan>, <lb/>aut ergo vnum bonum non erit, aut ex numero non orietur. </s>                                                                <s>Neque ver&ograve; vt ex materia qu&aelig; ma&shy;<lb/>lum &longs;it; quippe qu&ograve;d vbi quidpiam ex materia fiat qu&aelig; imperfecta qu&ecedil;dam res e&longs;t; etiam nece&longs;&longs;e <lb/>&longs;it, aliquid aliud perfectum pr&aelig;&longs;t&ograve; e&longs;&longs;e &agrave; quo producatur. </s>                                                                <s>Non po&longs;&longs;unt item multa fieri ex vno. <lb/></s>                                                                <s>neque enim permixtione, quia &longs;ic plura e&longs;&longs;ent; neque compo&longs;itione, quoniam &longs;i res fuerint, &longs;itum <lb/>eas habere oportebit; in mente ver&ograve; vna multa &amp; vnum concipientur, nempe plura qu&aelig; co&euml;ant <lb/>in vnum. </s>                                                                <s>Adhuc ea qu&aelig; fiunt ex alio, &longs;iue fiant ex contrariis, &longs;iue ex &longs;ubiecto, nece&longs;&longs;e e&longs;t ex aliquo  <arrow.to.target n="marg981"></arrow.to.target><lb/>iunctio na&longs;catur qu&aelig; in quaque &longs;pecie per&longs;picitur. </s>                                                                <s>Quin etiam &longs;i &longs;ub&longs;tantia foret atque princi&shy;<lb/>pium, in aliquod genus cau&longs;&longs;&aelig; referretur, neque &longs;an&egrave; e&longs;t forma, nam forma rationem complecti&shy;<lb/>tur, numeri ver&ograve; &longs;unt materia rationis, vt tria &amp; &longs;ex proportionis materia &longs;unt: proportio ver&ograve; <lb/>e&longs;t habitudo trium ad &longs;ex. </s>                                                                <s>&amp; c&ugrave;m forma, finis, <expan abbr="efficiens&qacute;">efficiensque</expan>. </s>                                                                <s>conueniant, &longs;i non e&longs;t forma, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>efficiens, aut finis e&longs;&longs;e poterit, &longs;ed materia &longs;olum. </s>                                                                <s>Nec non apud eos incertum e&longs;t, &longs;it'ne vnum <lb/>caput numerorum, an potius <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> ex numero producatur, &amp; vtroque modo na&longs;cuntur ab&longs;urda. <lb/></s>                                                                <s>Nam &longs;i vnum ex numero ducat originem, c&ugrave;m ex contrariis quodammodo pullulet, nimirum ex <lb/>non vno quorum &longs;i vnum bonum e&longs;t, alterum malum &longs;it oportet: inde effici vt malum <expan abbr="c&otilde;tineat">contineat</expan>, <lb/>aut ergo vnum bonum non erit, aut ex numero non orietur. </s>                                                                <s>Neque ver&ograve; vt ex materia qu&aelig; ma&shy;<lb/>lum &longs;it; quippe qu&ograve;d vbi quidpiam ex materia fiat qu&aelig; imperfecta qu&ecedil;dam res e&longs;t; etiam nece&longs;&longs;e <lb/>&longs;it, aliquid aliud perfectum pr&aelig;&longs;t&ograve; e&longs;&longs;e &agrave; quo producatur. </s>                                                                <s>Non po&longs;&longs;unt item multa fieri ex vno. <lb/></s>                                                                <s>neque enim permixtione, quia &longs;ic plura e&longs;&longs;ent; neque compo&longs;itione, quoniam &longs;i res fuerint, &longs;itum <lb/>eas habere oportebit; in mente ver&ograve; vna multa &amp; vnum concipientur, nempe plura qu&aelig; co&euml;ant <lb/>in vnum. </s>                                                                <s>Adhuc ea qu&aelig; fiunt ex alio, &longs;iue fiant ex contrariis, &longs;iue ex &longs;ubiecto, nece&longs;&longs;e e&longs;t ex aliquo
 <pb pagenum="121"/> <pb pagenum="121"/>
 <arrow.to.target n="marg982"></arrow.to.target><lb/>vt &longs;uper&longs;tite fiant. </s>                                                                <s>Ita quoque numerus producetur. </s>                                                                <s>nec principium igitur. </s>                                                                <s>Et quod illorum <lb/>&longs;ententi&ecedil; caput e&longs;t, numerorum vires <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s>                                                                <s>maximam faciunt. </s>                                                                <s>Sed h&aelig;c aut non nece&longs;&longs;a&shy;<lb/>ria &longs;unt, aut mult&ograve; prius rerum numeratarum virtute tribuenda &longs;unt. </s>                                                                <s>Neque &longs;apientis iudicio <lb/>dignum. </s>                                                                <s>&longs;iqua perfectio conueniat numeris, quatenus numeri &longs;unt, eam ad res ip&longs;as numeratas <lb/>continu&ograve; traducere. </s>                                                                <s>Magna quidem vis e&longs;t &longs;enarij, qu&ograve;d varijs modis re&longs;oluitur &amp; <expan abbr="c&otilde;figuratur">configuratur</expan>. <lb/></s>                                                                <s>Num qui &longs;ex filios habet idcirco pr&aelig;&longs;tantior erit eo qui nullos habet? </s>                                                                <s>H&aelig;c non iniuria maiores <lb/>no&longs;tri de&longs;pexerunt, qu&ograve;d lubricis admodum fundamentis nil per&longs;picerent. </s>                                                                <s>Itaque ea mi&longs;&longs;a fa&shy;<lb/>ciamus &amp; ex ijs qu&aelig; collegimus de placitis antiquorum fructum Ari&longs;totelico more metamus. <lb/></s>                                                                <s>Omnes enim puerorum in&longs;tar naturalis philo&longs;ophi&aelig; principia balbutierunt, vnum &amp; contraria <lb/>ponentes, qu&aelig; in eum &longs;en&longs;um &longs;ic accipienda e&longs;&longs;e ratio dictat, vt vnum &longs;it contrariorum <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan> <lb/>in quaque mutatione permanens, &amp; reliqua duo contraria qu&aelig; de illius &longs;ubiecti po&longs;&longs;e&longs;sione cer&shy;<lb/>tent: horum vnum quod perfectius e&longs;&longs;et ens vocabant quod form&aelig; re&longs;pondebat, alterum quod <lb/>erat imperfectius non ens quod idem valebat, &agrave;c priuatio. </s>                                                                <s>Sed c&ugrave;m ex ip&longs;is aliqui &longs;en&longs;ilia magis <lb/>ob&longs;eruarent, nonnulli ratione priora per&longs;equerentur; in eo di&longs;creparunt, qu&ograve;d illi principia ma&shy;<lb/>gis &longs;en&longs;ilia receperunt, vt calidum &amp; frigidum, &longs;iccum &amp; humidum. </s>                                                                <s>alij contr&agrave; minus &longs;en&longs;ilia, &amp; <lb/>qu&aelig; rationi &longs;oli cognita forent, vt l;tem &amp; amicitiam, par &amp; impar. </s>                                                                <s><expan abbr="alia&qacute;ue">aliaque</expan> contrariorum iuga <lb/> <arrow.to.target n="marg982"></arrow.to.target><lb/>vt &longs;uper&longs;tite fiant. </s>                                                                <s>Ita quoque numerus producetur. </s>                                                                <s>nec principium igitur. </s>                                                                <s>Et quod illorum <lb/>&longs;ententi&ecedil; caput e&longs;t, numerorum vires <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s>                                                                <s>maximam faciunt. </s>                                                                <s>Sed h&aelig;c aut non nece&longs;&longs;a&shy;<lb/>ria &longs;unt, aut mult&ograve; prius rerum numeratarum virtute tribuenda &longs;unt. </s>                                                                <s>Neque &longs;apientis iudicio <lb/>dignum. </s>                                                                <s>&longs;iqua perfectio conueniat numeris, quatenus numeri &longs;unt, eam ad res ip&longs;as numeratas <lb/>continu&ograve; traducere. </s>                                                                <s>Magna quidem vis e&longs;t &longs;enarij, qu&ograve;d varijs modis re&longs;oluitur &amp; <expan abbr="c&otilde;figuratur">configuratur</expan>. <lb/></s>                                                                <s>Num qui &longs;ex filios habet idcirco pr&aelig;&longs;tantior erit eo qui nullos habet? </s>                                                                <s>H&aelig;c non iniuria maiores <lb/>no&longs;tri de&longs;pexerunt, qu&ograve;d lubricis admodum fundamentis nil per&longs;picerent. </s>                                                                <s>Itaque ea mi&longs;&longs;a fa&shy;<lb/>ciamus &amp; ex ijs qu&aelig; collegimus de placitis antiquorum fructum Ari&longs;totelico more metamus. <lb/></s>                                                                <s>Omnes enim puerorum in&longs;tar naturalis philo&longs;ophi&aelig; principia balbutierunt, vnum &amp; contraria <lb/>ponentes, qu&aelig; in eum &longs;en&longs;um &longs;ic accipienda e&longs;&longs;e ratio dictat, vt vnum &longs;it contrariorum <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan> <lb/>in quaque mutatione permanens, &amp; reliqua duo contraria qu&aelig; de illius &longs;ubiecti po&longs;&longs;e&longs;sione cer&shy;<lb/>tent: horum vnum quod perfectius e&longs;&longs;et ens vocabant quod form&aelig; re&longs;pondebat, alterum quod <lb/>erat imperfectius non ens quod idem valebat, &agrave;c priuatio. </s>                                                                <s>Sed c&ugrave;m ex ip&longs;is aliqui &longs;en&longs;ilia magis <lb/>ob&longs;eruarent, nonnulli ratione priora per&longs;equerentur; in eo di&longs;creparunt, qu&ograve;d illi principia ma&shy;<lb/>gis &longs;en&longs;ilia receperunt, vt calidum &amp; frigidum, &longs;iccum &amp; humidum. </s>                                                                <s>alij contr&agrave; minus &longs;en&longs;ilia, &amp; <lb/>qu&aelig; rationi &longs;oli cognita forent, vt litem &amp; amicitiam, par &amp; impar. </s>                                                                <s><expan abbr="alia&qacute;ue">aliaque</expan> contrariorum iuga <lb/>
 <arrow.to.target n="marg983"></arrow.to.target><lb/>quibus ip&longs;i principij conditiones conuenire magis putarent, aut qu&aelig; magis eorum mentis acies, <lb/>eruditio, &longs;iue experientia con&longs;ecuta e&longs;&longs;ent. </s>                                                                <s>Nam calidum &amp; frigidum aliqui fecere principia qu&aelig; <lb/>magis entia credebant, quippe magis &longs;en&longs;ilia qu&agrave;m humidum &amp; &longs;iccum aut rarum aut den&longs;um. <lb/></s>                                                                <s>alij contr&agrave; litem &amp; amicitiam qu&aelig; magis &agrave; &longs;en&longs;u di&longs;tarent, <expan abbr="ideo&qacute;ue">ideoque</expan> priora &longs;ecundum rationem, <lb/>qu&agrave;m par &amp; impar, plenum &amp; vacuum, magnum &amp; paruum. </s>                                                                <s>Itaque in eorum con&longs;titutione <lb/>qu&aelig;dam analogia &longs;pectabatur, &amp; quanuis &longs;ententi&aelig; di&longs;similes e&longs;&longs;ent: neque &longs;impliciter eadem <lb/>principia ponerentur; extabat tamen aliqua &longs;imilitudo, <expan abbr="c&otilde;uenientia">conuenientia</expan>, atque con&longs;en&longs;us &agrave; quo nec <lb/>tot &longs;apientum auctoritas, nec rerum natura patiebatur <expan abbr="philo&longs;oph&utilde;">philo&longs;ophum</expan> aberrare, &amp; generale <expan abbr="quodd&atilde;">quoddam</expan> <lb/>inuenire quod omnes, c&ugrave;m per&longs;pexi&longs;&longs;ent, aut approbarent, aut tanquam non repugnans, neque <lb/>ip&longs;i reiicerent. </s>                                                                <s>Subiectum &longs;cilicet quod po&longs;&longs;et vtraque contraria vici&longs;sim capere, &amp; contraria, <lb/>vnum ens &amp; formam, atque alterum priuationem qu&aelig; omnia forent fons &amp; origo motus natu&shy;<lb/>ralis eo modo qui po&longs;th&agrave;c de&longs;cribetur &agrave; nobis. </s>                                                                <s>Libet hoc loco parumper digredi, &amp; ex dictis iu&shy;<lb/>dicare progre&longs;&longs;um methodi Ari&longs;totelic&aelig; in rerum naturalium principiis euoluendis. </s>                                                                <s>Nam c&ugrave;m <lb/>ab initio &longs;ignifica&longs;&longs;et innatam e&longs;&longs;e nobis viam, vt &agrave; notis nobis ad ignota nobis qu&aelig; &longs;unt princi&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg983"></arrow.to.target><lb/>quibus ip&longs;i principij conditiones conuenire magis putarent, aut qu&aelig; magis eorum mentis acies, <lb/>eruditio, &longs;iue experientia con&longs;ecuta e&longs;&longs;ent. </s>                                                                <s>Nam calidum &amp; frigidum aliqui fecere principia qu&aelig; <lb/>magis entia credebant, quippe magis &longs;en&longs;ilia qu&agrave;m humidum &amp; &longs;iccum aut rarum aut den&longs;um. <lb/></s>                                                                <s>alij contr&agrave; litem &amp; amicitiam qu&aelig; magis &agrave; &longs;en&longs;u di&longs;tarent, <expan abbr="ideo&qacute;ue">ideoque</expan> priora &longs;ecundum rationem, <lb/>qu&agrave;m par &amp; impar, plenum &amp; vacuum, magnum &amp; paruum. </s>                                                                <s>Itaque in eorum con&longs;titutione <lb/>qu&aelig;dam analogia &longs;pectabatur, &amp; quanuis &longs;ententi&aelig; di&longs;similes e&longs;&longs;ent: neque &longs;impliciter eadem <lb/>principia ponerentur; extabat tamen aliqua &longs;imilitudo, <expan abbr="c&otilde;uenientia">conuenientia</expan>, atque con&longs;en&longs;us &agrave; quo nec <lb/>tot &longs;apientum auctoritas, nec rerum natura patiebatur <expan abbr="philo&longs;oph&utilde;">philo&longs;ophum</expan> aberrare, &amp; generale <expan abbr="quodd&atilde;">quoddam</expan> <lb/>inuenire quod omnes, c&ugrave;m per&longs;pexi&longs;&longs;ent, aut approbarent, aut tanquam non repugnans, neque <lb/>ip&longs;i reiicerent. </s>                                                                <s>Subiectum &longs;cilicet quod po&longs;&longs;et vtraque contraria vici&longs;sim capere, &amp; contraria, <lb/>vnum ens &amp; formam, atque alterum priuationem qu&aelig; omnia forent fons &amp; origo motus natu&shy;<lb/>ralis eo modo qui po&longs;th&agrave;c de&longs;cribetur &agrave; nobis. </s>                                                                <s>Libet hoc loco parumper digredi, &amp; ex dictis iu&shy;<lb/>dicare progre&longs;&longs;um methodi Ari&longs;totelic&aelig; in rerum naturalium principiis euoluendis. </s>                                                                <s>Nam c&ugrave;m <lb/>ab initio &longs;ignifica&longs;&longs;et innatam e&longs;&longs;e nobis viam, vt &agrave; notis nobis ad ignota nobis qu&aelig; &longs;unt princi&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg984"></arrow.to.target><lb/>pia, tenderemus, vt ijs per&longs;pectis illa per &longs;e note&longs;cerent qu&aelig; tamet&longs;i nobis nota, per &longs;e tamen <expan abbr="er&atilde;t">erant</expan> <lb/>ignota. </s>                                                                <s>Nunc c&ugrave;m ab antiquorum placitis, tanqu&agrave;m &agrave; notis nobis exor&longs;us fuerit Ari&longs;toteles, &amp; <lb/>eorum auxilio principia ve&longs;tigauerit; ea ver&ograve; cognita confirment illa nota nobis vnde or&longs;i fui&shy;<lb/>mus, &amp; efficiant illum rationis gyrum quem regre&longs;&longs;um vocant; qu&aelig;rat qui&longs;piam, <expan abbr="quemadmod&utilde;">quemadmodum</expan> <lb/>id pr&aelig;&longs;tet Ari&longs;toteles. </s>                                                                <s>Etenim veteres principiis contraria tribuebant; ex hoc conclu&longs;um prima <lb/>contraria e&longs;&longs;e principia. </s>                                                                <s>Idem quoque via motus contraria principiorum conditiones e&longs;&longs;e do&shy;<lb/>cuit: vbi regre&longs;&longs;us? </s>                                                                <s>An ita procedemus, &longs;icut iubet Ari&longs;toteles in ea ratione qua primum ex eo <lb/>qu&ograve;d planet&aelig; non &longs;cintillent, coniicitur eos e&longs;&longs;e vicinos; mox ex eo, qu&ograve;d prop&egrave; &longs;int, non &longs;cintil&shy;<lb/>lare, vbi &longs;ubiectum planet&aelig;, medium cum pr&ecedil;dicato commutatur. </s>                                                                <s>Ita c&ugrave;m veteres &longs;uis principiis <lb/>a&euml;ri, aqu&aelig;, igni, atomis, &amp; reliquis contraria tribui&longs;&longs;ent: hoc &longs;umpto Ari&longs;toteles ex definitione <lb/>formali terminorum &longs;truxit pro&longs;yllogi&longs;mum in quo medium e&longs;&longs;et huiu&longs;modi. </s>                                                                <s>Non fieri ex aliis, <lb/>neque alia ex ip&longs;is. </s>                                                                <s>Itaque c&ugrave;m e&longs;&longs;ent eiu&longs;modi prima contraria, efficiebatur, vt ea principia &longs;ta&shy;<lb/>tuenda forent. </s>                                                                <s>Ergo contraria prima erunt principia. </s>                                                                <s>Quocirca forma, priuatio, &amp; materies (h&ecedil;c <lb/>enim cum contrariis hic numeranda e&longs;t) erunt principia. </s>                                                                <s>C&ugrave;m igitur ex principiis ad contraria <lb/> <arrow.to.target n="marg984"></arrow.to.target><lb/>pia, tenderemus, vt ijs per&longs;pectis illa per &longs;e note&longs;cerent qu&aelig; tamet&longs;i nobis nota, per &longs;e tamen <expan abbr="er&atilde;t">erant</expan> <lb/>ignota. </s>                                                                <s>Nunc c&ugrave;m ab antiquorum placitis, tanqu&agrave;m &agrave; notis nobis exor&longs;us fuerit Ari&longs;toteles, &amp; <lb/>eorum auxilio principia ve&longs;tigauerit; ea ver&ograve; cognita confirment illa nota nobis vnde or&longs;i fui&shy;<lb/>mus, &amp; efficiant illum rationis gyrum quem regre&longs;&longs;um vocant; qu&aelig;rat qui&longs;piam, <expan abbr="quemadmod&utilde;">quemadmodum</expan> <lb/>id pr&aelig;&longs;tet Ari&longs;toteles. </s>                                                                <s>Etenim veteres principiis contraria tribuebant; ex hoc conclu&longs;um prima <lb/>contraria e&longs;&longs;e principia. </s>                                                                <s>Idem quoque via motus contraria principiorum conditiones e&longs;&longs;e do&shy;<lb/>cuit: vbi regre&longs;&longs;us? </s>                                                                <s>An ita procedemus, &longs;icut iubet Ari&longs;toteles in ea ratione qua primum ex eo <lb/>qu&ograve;d planet&aelig; non &longs;cintillent, coniicitur eos e&longs;&longs;e vicinos; mox ex eo, qu&ograve;d prop&egrave; &longs;int, non &longs;cintil&shy;<lb/>lare, vbi &longs;ubiectum planet&aelig;, medium cum pr&ecedil;dicato commutatur. </s>                                                                <s>Ita c&ugrave;m veteres &longs;uis principiis <lb/>a&euml;ri, aqu&aelig;, igni, atomis, &amp; reliquis contraria tribui&longs;&longs;ent: hoc &longs;umpto Ari&longs;toteles ex definitione <lb/>formali terminorum &longs;truxit pro&longs;yllogi&longs;mum in quo medium e&longs;&longs;et huiu&longs;modi. </s>                                                                <s>Non fieri ex aliis, <lb/>neque alia ex ip&longs;is. </s>                                                                <s>Itaque c&ugrave;m e&longs;&longs;ent eiu&longs;modi prima contraria, efficiebatur, vt ea principia &longs;ta&shy;<lb/>tuenda forent. </s>                                                                <s>Ergo contraria prima erunt principia. </s>                                                                <s>Quocirca forma, priuatio, &amp; materies (h&ecedil;c <lb/>enim cum contrariis hic numeranda e&longs;t) erunt principia. </s>                                                                <s>C&ugrave;m igitur ex principiis ad contraria <lb/>
 <arrow.to.target n="marg985"></arrow.to.target><lb/>deducti fui&longs;&longs;emus ab antiquis; Ari&longs;toteles terminis commutatis ex contrariis &agrave; priori principia <lb/>conclu&longs;it. </s>                                                                <s>Deinde c&ugrave;m venatus e&longs;&longs;et ex motu contraria, tanquam principia, regre&longs;&longs;um neglexi&longs;&longs;e <lb/>videtur: attamen &amp; fieri poterat, qu&ograve;d contraria forent cau&longs;&longs;&aelig; motus. </s>                                                                <s>Igitur &amp; forma &amp; priua&shy;<lb/>tio &amp; materia cau&longs;&longs;&aelig; motus habebuntur. </s>                                                                <s>Quamobrem hactenus continentur duo progre&longs;&longs;us. <lb/></s>                                                                <s>Sed ille tertius quo ex vniuer&longs;ali progre&longs;&longs;u colligitur &longs;pecialis in quaque re pertractanda; nimi&shy;<lb/>rum, qu&ograve;d c&ugrave;m h&aelig;c &longs;int principia &longs;ub&longs;tanti&aelig; naturalis &amp; motus, ex ijs qu&aelig; in quaque re &longs;unt <lb/>nota nobis, inuenienda propria ip&longs;ius principia quibus cognitis qu&aelig;que res per &longs;eip&longs;am ignota <lb/>per cau&longs;&longs;am per&longs;picua fiet, &amp; in hoc po&longs;ita erit &longs;cientia naturalis. </s>                                                                <s>At ver&ograve; ne di&longs;cedam &agrave; pro&shy;<lb/>po&longs;ito quod in hoc primo libro in&longs;tituimus, vt generatim principia no&longs;tr&aelig; methodi con&longs;titue&shy;<lb/>rentur in quibus etiam reponitur motus, &amp; hoc loco de illius notitia di&longs;&longs;eramus.</s></p> <arrow.to.target n="marg985"></arrow.to.target><lb/>deducti fui&longs;&longs;emus ab antiquis; Ari&longs;toteles terminis commutatis ex contrariis &agrave; priori principia <lb/>conclu&longs;it. </s>                                                                <s>Deinde c&ugrave;m venatus e&longs;&longs;et ex motu contraria, tanquam principia, regre&longs;&longs;um neglexi&longs;&longs;e <lb/>videtur: attamen &amp; fieri poterat, qu&ograve;d contraria forent cau&longs;&longs;&aelig; motus. </s>                                                                <s>Igitur &amp; forma &amp; priua&shy;<lb/>tio &amp; materia cau&longs;&longs;&aelig; motus habebuntur. </s>                                                                <s>Quamobrem hactenus continentur duo progre&longs;&longs;us. <lb/></s>                                                                <s>Sed ille tertius quo ex vniuer&longs;ali progre&longs;&longs;u colligitur &longs;pecialis in quaque re pertractanda; nimi&shy;<lb/>rum, qu&ograve;d c&ugrave;m h&aelig;c &longs;int principia &longs;ub&longs;tanti&aelig; naturalis &amp; motus, ex ijs qu&aelig; in quaque re &longs;unt <lb/>nota nobis, inuenienda propria ip&longs;ius principia quibus cognitis qu&aelig;que res per &longs;eip&longs;am ignota <lb/>per cau&longs;&longs;am per&longs;picua fiet, &amp; in hoc po&longs;ita erit &longs;cientia naturalis. </s>                                                                <s>At ver&ograve; ne di&longs;cedam &agrave; pro&shy;<lb/>po&longs;ito quod in hoc primo libro in&longs;tituimus, vt generatim principia no&longs;tr&aelig; methodi con&longs;titue&shy;<lb/>rentur in quibus etiam reponitur motus, &amp; hoc loco de illius notitia di&longs;&longs;eramus.</s></p>
Line 4043 
Line 4042 
 <s>COMMODVM ver&ograve; dicendorum exordium inde &longs;umetur, vt ex pr&ecedil;cepto dialectico &longs;ta&shy;<lb/>tuamus an'ne &longs;it motus. </s>                                                                <s>hoc enim ex ijs qu&aelig; &longs;iue pr&aelig;no&longs;cenda, &longs;eu qu&aelig;renda occurrunt,  <s>COMMODVM ver&ograve; dicendorum exordium inde &longs;umetur, vt ex pr&ecedil;cepto dialectico &longs;ta&shy;<lb/>tuamus an'ne &longs;it motus. </s>                                                                <s>hoc enim ex ijs qu&aelig; &longs;iue pr&aelig;no&longs;cenda, &longs;eu qu&aelig;renda occurrunt,
 <pb pagenum="122"/>primum &longs;e&longs;e offert, &amp; ni&longs;i ante alia con&longs;tituatur, fru&longs;tra c&aelig;tera qu&aelig;rentur. </s>                                                                <s>Quoniam ver&ograve; mo&shy;<lb/> <pb pagenum="122"/>primum &longs;e&longs;e offert, &amp; ni&longs;i ante alia con&longs;tituatur, fru&longs;tra c&aelig;tera qu&aelig;rentur. </s>                                                                <s>Quoniam ver&ograve; mo&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg986"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e &longs;cire contingit bifariam; primum quidem ex euento &amp; per accidens, vbi &longs;cilicet &longs;en&longs;u <expan abbr="c&otilde;-&longs;tet">con&shy;<lb/>&longs;tet</expan>, atque inductione confirmetur: quo pacto nota &longs;tatuuntur &longs;trata cuiu&longs;que methodi, vt inde <lb/>reliqua de illis, tanquam nobis omnium maxim&egrave; per&longs;picuis o&longs;tendi queant, tale enim e&longs;t &longs;ubie&shy;<lb/>ctum &amp; &longs;tratum, quod &longs;tatuitur e&longs;&longs;e in quaque &longs;cientia, vt fit manife&longs;ti&longs;simum, non quidem na&shy;<lb/>tura, &longs;ed nobis: v&longs;que ade&ograve;, vt etiam &longs;uperet axiomata in eo genere cognitionis; neque enim &longs;ine <lb/>&longs;ubiecto concipi po&longs;&longs;unt, &amp; ita v&longs;urpantur, vt ad certum genus contrahenda &longs;int. </s>                                                                <s>Deinde ver&ograve; <lb/>contingit &longs;cire motum e&longs;&longs;e etiam per &longs;e; hoc autem euenit, vbi confecta definitione in ip&longs;ius rei <lb/>cau&longs;sis rem e&longs;&longs;e nouimus, velut in interuentu terr&aelig; labores Lun&aelig; ea methodo quam Gr&aelig;ci <expan abbr="voc&atilde;t">vocant</expan> <lb/>circulum, no&longs;tri veror regre&longs;&longs;um. </s>                                                                <s>Sed quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt res ip&longs;a per accidens note&longs;cat priu&longs;&shy;<lb/>quam per definitionem; ita &amp; motum &longs;e habere a&longs;&longs;eueramus, vt de eo, qu&ograve;d ip&longs;e &longs;it aliquid, nul&shy;<lb/>la po&longs;sit e&longs;&longs;e dubitatio, ni&longs;i plan&egrave; &longs;en&longs;u careamus: nec vllus vnquam fuerit, aut admodum pauci, <lb/>qui motum expulerint &egrave; theatro Natur&aelig;; ac pr&aelig;ter eos, qui vnum id quod e&longs;&longs;et, ponebant, atque <lb/>illud quidem immobile; Parmenidem, inquam, &amp; Meli&longs;&longs;um, <expan abbr="eorum&qacute;ue">eorumque</expan> &longs;ectatorem Zenonem <lb/>(&longs;i Hippocrati, Ari&longs;toteli, <expan abbr="Galeno&qacute;">Galenoque</expan>. </s>                                                                <s>credere dignum e&longs;t) quos ob id &egrave; numero naturalium philo&shy;<lb/>&longs;ophorum ex punctos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, qui etiam non omnino motum euertebant; &longs;ed ab eo quod <lb/>e&longs;&longs;et, quod verum appellabant, in eo quod dicebant &longs;ecundum opinionem principia ponentes af&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg986"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e &longs;cire contingit bifariam; primum quidem ex euento &amp; per accidens, vbi &longs;cilicet &longs;en&longs;u <expan abbr="c&otilde;-&longs;tet">con&shy;<lb/>&longs;tet</expan>, atque inductione confirmetur: quo pacto nota &longs;tatuuntur &longs;trata cuiu&longs;que methodi, vt inde <lb/>reliqua de illis, tanquam nobis omnium maxim&egrave; per&longs;picuis o&longs;tendi queant, tale enim e&longs;t &longs;ubie&shy;<lb/>ctum &amp; &longs;tratum, quod &longs;tatuitur e&longs;&longs;e in quaque &longs;cientia, vt fit manife&longs;ti&longs;simum, non quidem na&shy;<lb/>tura, &longs;ed nobis: v&longs;que ade&ograve;, vt etiam &longs;uperet axiomata in eo genere cognitionis; neque enim &longs;ine <lb/>&longs;ubiecto concipi po&longs;&longs;unt, &amp; ita v&longs;urpantur, vt ad certum genus contrahenda &longs;int. </s>                                                                <s>Deinde ver&ograve; <lb/>contingit &longs;cire motum e&longs;&longs;e etiam per &longs;e; hoc autem euenit, vbi confecta definitione in ip&longs;ius rei <lb/>cau&longs;sis rem e&longs;&longs;e nouimus, velut in interuentu terr&aelig; labores Lun&aelig; ea methodo quam Gr&aelig;ci <expan abbr="voc&atilde;t">vocant</expan> <lb/>circulum, no&longs;tri veror regre&longs;&longs;um. </s>                                                                <s>Sed quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt res ip&longs;a per accidens note&longs;cat priu&longs;&shy;<lb/>quam per definitionem; ita &amp; motum &longs;e habere a&longs;&longs;eueramus, vt de eo, qu&ograve;d ip&longs;e &longs;it aliquid, nul&shy;<lb/>la po&longs;sit e&longs;&longs;e dubitatio, ni&longs;i plan&egrave; &longs;en&longs;u careamus: nec vllus vnquam fuerit, aut admodum pauci, <lb/>qui motum expulerint &egrave; theatro Natur&aelig;; ac pr&aelig;ter eos, qui vnum id quod e&longs;&longs;et, ponebant, atque <lb/>illud quidem immobile; Parmenidem, inquam, &amp; Meli&longs;&longs;um, <expan abbr="eorum&qacute;ue">eorumque</expan> &longs;ectatorem Zenonem <lb/>(&longs;i Hippocrati, Ari&longs;toteli, <expan abbr="Galeno&qacute;">Galenoque</expan>. </s>                                                                <s>credere dignum e&longs;t) quos ob id &egrave; numero naturalium philo&shy;<lb/>&longs;ophorum ex punctos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, qui etiam non omnino motum euertebant; &longs;ed ab eo quod <lb/>e&longs;&longs;et, quod verum appellabant, in eo quod dicebant &longs;ecundum opinionem principia ponentes af&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg987"></arrow.to.target><lb/>fectionis calidum &amp; frigidum; omnes ita compertum habent e&longs;&longs;e motum, vt illo tanquam &longs;en&longs;us <lb/>ope noti&longs;simo, &amp; per inductionem con&longs;tituto principio no&longs;tr&ecedil; cognitionis in intima &longs;cientiarum <lb/>penetralia nos manuducant. </s>                                                                <s>Nullus etiam e&longs;t animi no&longs;tri habitus ad quem quoquo pacto non <lb/>pertineat motus: nam mitto nunc artes illas quas effectrices appellant qu&aelig; c&ugrave;m relinquere de&shy;<lb/>beant po&longs;t operam aliquod opus, exercentur omnes per motum: practic&aelig; item qu&aelig; &longs;olum &longs;e ha&shy;<lb/>bent in operam, nil ab actione relinquentes in extranea materia, &longs;unt &amp; ip&longs;&aelig; quidam motus: at&shy;<lb/>que ita denique peruagatur, vt <foreign lang="greek">to\ gi|nesi</foreign>, ide&longs;t fieri, qu&aelig; &longs;pecies e&longs;t qu&ecedil;dam motionis ab <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>exili&longs;sima arte Analytica receptum fuerit; neque minus forta&longs;&longs;e rar&ograve; v&longs;urpatur &agrave; mathematicis, <lb/>quanuis immobilia pertractent, dum problematic&egrave; res mathematicas expediunt: &longs;ic etiam dum <lb/>ex fluxu puncti lineam &longs;tatuunt, aut ex conuer&longs;ione quadranguli cylindrum; proinde, inquit, <lb/>Ari&longs;tot. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">oi( de/ maqhmatikoi\ <expan abbr="plattousi+">pla/ttousi</expan> to\ ginesqai</foreign>. </s>                                                                <s>Quin &amp; ip&longs;&aelig; &longs;cienti&aelig;, quarum numerus e&longs;t in <lb/> <arrow.to.target n="marg987"></arrow.to.target><lb/>fectionis calidum &amp; frigidum; omnes ita compertum habent e&longs;&longs;e motum, vt illo tanquam &longs;en&longs;us <lb/>ope noti&longs;simo, &amp; per inductionem con&longs;tituto principio no&longs;tr&ecedil; cognitionis in intima &longs;cientiarum <lb/>penetralia nos manuducant. </s>                                                                <s>Nullus etiam e&longs;t animi no&longs;tri habitus ad quem quoquo pacto non <lb/>pertineat motus: nam mitto nunc artes illas quas effectrices appellant qu&aelig; c&ugrave;m relinquere de&shy;<lb/>beant po&longs;t operam aliquod opus, exercentur omnes per motum: practic&aelig; item qu&aelig; &longs;olum &longs;e ha&shy;<lb/>bent in operam, nil ab actione relinquentes in extranea materia, &longs;unt &amp; ip&longs;&aelig; quidam motus: at&shy;<lb/>que ita denique peruagatur, vt <foreign lang="greek">to\ gi/nesti</foreign>, ide&longs;t fieri, qu&aelig; &longs;pecies e&longs;t qu&ecedil;dam motionis ab <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>exili&longs;sima arte Analytica receptum fuerit; neque minus forta&longs;&longs;e rar&ograve; v&longs;urpatur &agrave; mathematicis, <lb/>quanuis immobilia pertractent, dum problematic&egrave; res mathematicas expediunt: &longs;ic etiam dum <lb/>ex fluxu puncti lineam &longs;tatuunt, aut ex conuer&longs;ione quadranguli cylindrum; proinde, inquit, <lb/>Ari&longs;tot. </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">oi( de/ maqhmatikoi\ <expan abbr="plattousi+">pla/ttousi</expan> to\ ginesqai</foreign>. </s>                                                                <s>Quin &amp; ip&longs;&aelig; &longs;cienti&aelig;, quarum numerus e&longs;t in <lb/>
 <arrow.to.target n="marg988"></arrow.to.target><lb/>veri per&longs;picientia ver&longs;ari, vel vtuntur motu, vel &longs;altem aliquam ip&longs;ius &longs;peciem pr&ecedil;&longs;eferunt; dum <lb/>aut via motus principiorum notitiam &longs;ibi parant, aut tractant motum, aut &longs;eparant &agrave; motu, aut <lb/>demum procedentes &agrave; noto ad ignotum, quod fit cogitando, aut vero fal&longs;um commutantes mo&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg988"></arrow.to.target><lb/>veri per&longs;picientia ver&longs;ari, vel vtuntur motu, vel &longs;altem aliquam ip&longs;ius &longs;peciem pr&ecedil;&longs;eferunt; dum <lb/>aut via motus principiorum notitiam &longs;ibi parant, aut tractant motum, aut &longs;eparant &agrave; motu, aut <lb/>demum procedentes &agrave; noto ad ignotum, quod fit cogitando, aut vero fal&longs;um commutantes mo&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg989"></arrow.to.target><lb/>tum experiuntur; hoc quidem omnibus &longs;cientiis commune e&longs;t. </s>                                                                <s>Illud etiam primum, quand&ograve; <lb/>nulli &longs;cienti&ecedil; negatus e&longs;t v&longs;us &longs;en&longs;us &amp; fabrica inductionis, cuius &longs;tratum e&longs;t materies ip&longs;a &longs;en&longs;ilis <lb/>in qua motus ine&longs;t, vt ab ea &longs;eparari non po&longs;sit, vt neque etiam in illa animi opera qu&aelig; rudior <lb/>e&longs;t; ab&longs;trahi queat &agrave; motu, &amp; &agrave; proprietatibus qu&aelig; &longs;ibi &longs;unt affix&aelig;. </s>                                                                <s>Proinde omnis inductio e&longs;t <lb/>de rebus phy&longs;icis: &amp; quanquam altior aliquant&ograve; e&longs;t opera mentis illius qu&aelig; tractat res mathema&shy;<lb/>ticas, atque diuinas, veruntamen origine po&longs;terior; flagitat tamen quacunque ratione motum. <lb/></s>                                                                <s>Quare c&ugrave;m Geometer o&longs;tendere vult angulum externum trianguli &aelig;quum e&longs;&longs;e internis, aut li&shy;<lb/>neam pedalem; de&longs;cribit in abaco notas qu&aelig; lineas imitentur; &amp; line&aelig; imaginem quandam ex&shy;<lb/>ponit, imago <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s>                                                                <s>ita &longs;en&longs;um adhibet, &amp; vtitur motu. </s>                                                                <s>Tale declarandi genus <foreign lang="greek"><expan abbr="e)xqesi\s">e)/kqesis</expan></foreign>, <lb/>ide&longs;t expo&longs;itio vocata e&longs;t, non di&longs;simile ab inductione naturali; ni&longs;i qu&ograve;d id quod e&longs;t hic &longs;en&longs;ile, <lb/>accipitur vt nota qu&aelig;dam qu&aelig; res ip&longs;a e&longs;t in phy&longs;icis. </s>                                                                <s>Mathematic&aelig; igitur atque diuina, licet <lb/>ver&longs;entur in rebus qu&aelig; &longs;eiunguntur &agrave; motu; tamen eas aliter fer&egrave; concipere nequeunt. </s>                                                                <s>qu&agrave;m <lb/>per motus priuationem. </s>                                                                <s>Sic pertentat motus omnes &longs;cientias. </s>                                                                <s>Sed h&aelig;c forta&longs;&longs;e plura qu&agrave;m po&shy;<lb/>&longs;tulet hic locus. </s>                                                                <s>Vnum illud nobis mod&ograve; con&longs;titutum &longs;it; quia tam lat&egrave; pateat motus, &amp; &agrave; nulla <lb/> <arrow.to.target n="marg989"></arrow.to.target><lb/>tum experiuntur; hoc quidem omnibus &longs;cientiis commune e&longs;t. </s>                                                                <s>Illud etiam primum, quand&ograve; <lb/>nulli &longs;cienti&ecedil; negatus e&longs;t v&longs;us &longs;en&longs;us &amp; fabrica inductionis, cuius &longs;tratum e&longs;t materies ip&longs;a &longs;en&longs;ilis <lb/>in qua motus ine&longs;t, vt ab ea &longs;eparari non po&longs;sit, vt neque etiam in illa animi opera qu&aelig; rudior <lb/>e&longs;t; ab&longs;trahi queat &agrave; motu, &amp; &agrave; proprietatibus qu&aelig; &longs;ibi &longs;unt affix&aelig;. </s>                                                                <s>Proinde omnis inductio e&longs;t <lb/>de rebus phy&longs;icis: &amp; quanquam altior aliquant&ograve; e&longs;t opera mentis illius qu&aelig; tractat res mathema&shy;<lb/>ticas, atque diuinas, veruntamen origine po&longs;terior; flagitat tamen quacunque ratione motum. <lb/></s>                                                                <s>Quare c&ugrave;m Geometer o&longs;tendere vult angulum externum trianguli &aelig;quum e&longs;&longs;e internis, aut li&shy;<lb/>neam pedalem; de&longs;cribit in abaco notas qu&aelig; lineas imitentur; &amp; line&aelig; imaginem quandam ex&shy;<lb/>ponit, imago <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s>                                                                <s>ita &longs;en&longs;um adhibet, &amp; vtitur motu. </s>                                                                <s>Tale declarandi genus <foreign lang="greek"><expan abbr="e)xqesi\s">e)/kqesis</expan></foreign>, <lb/>ide&longs;t expo&longs;itio vocata e&longs;t, non di&longs;simile ab inductione naturali; ni&longs;i qu&ograve;d id quod e&longs;t hic &longs;en&longs;ile, <lb/>accipitur vt nota qu&aelig;dam qu&aelig; res ip&longs;a e&longs;t in phy&longs;icis. </s>                                                                <s>Mathematic&aelig; igitur atque diuina, licet <lb/>ver&longs;entur in rebus qu&aelig; &longs;eiunguntur &agrave; motu; tamen eas aliter fer&egrave; concipere nequeunt. </s>                                                                <s>qu&agrave;m <lb/>per motus priuationem. </s>                                                                <s>Sic pertentat motus omnes &longs;cientias. </s>                                                                <s>Sed h&aelig;c forta&longs;&longs;e plura qu&agrave;m po&shy;<lb/>&longs;tulet hic locus. </s>                                                                <s>Vnum illud nobis mod&ograve; con&longs;titutum &longs;it; quia tam lat&egrave; pateat motus, &amp; &agrave; nulla <lb/>
 <arrow.to.target n="marg990"></arrow.to.target><lb/>re &longs;en&longs;ili &longs;eiungatur; omnium rerum qu&aelig; nobis occurrunt, e&longs;&longs;e noti&longs;simum. </s>                                                                <s>Quanuis autem na&shy;<lb/>tura comparatum &longs;it, vt priuatio &longs;it ignotior habitu, quies autem, &longs;i non omnis, at illa qu&aelig; &longs;ecun&shy;<lb/>dum naturam e&longs;t, &longs;it tanquam habitus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s>priuatio motus; quippe qu&ograve;d ea &longs;it natura prior, <lb/>ac perfectior, c&ugrave;m motus omnis dirigatur in quietem, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s>gratia &longs;it in&longs;titutus; attamen illa no&shy;<lb/>tior e&longs;t motu eo genere cognitionis quod e&longs;t &longs;ecundum naturam, at nos de notitia motus h&icirc;c <lb/>agimus quo ad nos: qua cert&egrave; motus &longs;uperat quietem, &longs;peciem imprimens efficaciorem &longs;en&longs;ibus <lb/>no&longs;tris, dum propter natiuam &longs;ucce&longs;sionem, aut nouas res obiectas, aut antiquas nouis modis <lb/>a&longs;sidu&egrave; ponit ante oculos. </s>                                                                <s>Idcirco motus in ea cognitione qu&ecedil; &longs;pectat ad nos, tanquam habitus <lb/>exi&longs;timandus e&longs;t, quies autem vt priuatio. </s>                                                                <s>Quapropter motum, non autem quietem &longs;cienti&aelig; &amp; <lb/>artes v&longs;urpare &longs;olent. </s>                                                                <s>Neque illud ob&longs;tat, qu&ograve;d <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> quies &longs;it naturalis; quippe quae natura &longs;it quo&shy;<lb/>que quietis origo non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> motus: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> magis &longs;ic naturalis e&longs;t motus; quia magis adiuitat <expan abbr="me-thod&utilde;">me&shy;<lb/>thodum</expan> de natura, <expan abbr="q&ntilde;">qnm</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> methodus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modo res ex ordine tractat, <expan abbr="verumeti&atilde;">verumetiam</expan> <expan abbr="acc&otilde;modat">accommodat</expan> <expan abbr="ad-di&longs;centi&utilde;">ad&shy;<lb/>di&longs;centium</expan> mentes, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s>                                                                <s>cau&longs;&longs;am minus <expan abbr="corr&utilde;pit">corrumpit</expan> <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> ille quid emit &agrave; <expan abbr="&longs;ub&longs;t&atilde;tia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/>naturali quietem, vt fecit Heraclitus <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> is qui tollit <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>, quod <expan abbr="fecer&utilde;t">fecerunt</expan> Parmenides &amp; Meli&longs;&longs;us. <arrow.to.target n="marg990"></arrow.to.target><lb/>re &longs;en&longs;ili &longs;eiungatur; omnium rerum qu&aelig; nobis occurrunt, e&longs;&longs;e noti&longs;simum. </s>                                                                <s>Quanuis autem na&shy;<lb/>tura comparatum &longs;it, vt priuatio &longs;it ignotior habitu, quies autem, &longs;i non omnis, at illa qu&aelig; &longs;ecun&shy;<lb/>dum naturam e&longs;t, &longs;it tanquam habitus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s>priuatio motus; quippe qu&ograve;d ea &longs;it natura prior, <lb/>ac perfectior, c&ugrave;m motus omnis dirigatur in quietem, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s>gratia &longs;it in&longs;titutus; attamen illa no&shy;<lb/>tior e&longs;t motu eo genere cognitionis quod e&longs;t &longs;ecundum naturam, at nos de notitia motus h&icirc;c <lb/>agimus quo ad nos: qua cert&egrave; motus &longs;uperat quietem, &longs;peciem imprimens efficaciorem &longs;en&longs;ibus <lb/>no&longs;tris, dum propter natiuam &longs;ucce&longs;sionem, aut nouas res obiectas, aut antiquas nouis modis <lb/>a&longs;sidu&egrave; ponit ante oculos. </s>                                                                <s>Idcirco motus in ea cognitione qu&ecedil; &longs;pectat ad nos, tanquam habitus <lb/>exi&longs;timandus e&longs;t, quies autem vt priuatio. </s>                                                                <s>Quapropter motum, non autem quietem &longs;cienti&aelig; &amp; <lb/>artes v&longs;urpare &longs;olent. </s>                                                                <s>Neque illud ob&longs;tat, qu&ograve;d <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> quies &longs;it naturalis; quippe quae natura &longs;it quo&shy;<lb/>que quietis origo non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> motus: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> magis &longs;ic naturalis e&longs;t motus; quia magis adiuitat <expan abbr="me-thod&utilde;">me&shy;<lb/>thodum</expan> de natura, <expan abbr="q&ntilde;">quin</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> methodus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modo res ex ordine tractat, <expan abbr="verumeti&atilde;">verumetiam</expan> <expan abbr="acc&otilde;modat">accommodat</expan> <expan abbr="ad-di&longs;centi&utilde;">ad&shy;<lb/>di&longs;centium</expan> mentes, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s>                                                                <s>cau&longs;&longs;am minus <expan abbr="corr&utilde;pit">corrumpit</expan> <expan abbr="method&utilde;">methodum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> ille quid emit &agrave; <expan abbr="&longs;ub&longs;t&atilde;tia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/>naturali quietem, vt fecit Heraclitus <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> is qui tollit <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>, quod <expan abbr="fecer&utilde;t">fecerunt</expan> Parmenides &amp; Meli&longs;&longs;us.
 </s>                                                                <s><pb pagenum="123"/> </s>                                                                <s><pb pagenum="123"/>
 <arrow.to.target n="marg991"></arrow.to.target></s></p> <arrow.to.target n="marg991"></arrow.to.target></s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
Line 4121 
Line 4120 
 <p type="head"> <p type="head">
 <s><emph type="italics"/>Diuiditur ens in actum, &amp; pote&longs;tatem, vt in motus definitione &longs;umitur. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p> <s><emph type="italics"/>Diuiditur ens in actum, &amp; pote&longs;tatem, vt in motus definitione &longs;umitur. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>HACTENVS illa con&longs;tituta &longs;unt quibus ea pars phy&longs;ic&aelig; metho&shy;<lb/>di comprehenditur qu&aelig; continet modum &longs;ciendi, <foreign lang="greek">tzo/pon e)pish\&shy;<lb/>mns</foreign> vocat Ari&longs;toteles. </s>                                                                <s>Nanque eius principia more mathematico <lb/>po&longs;ita &longs;unt; dictum quoque e&longs;t quibus terminis definiatur, qua <lb/>via, quo&uacute;e ordine tractetur; expo&longs;itum e&longs;t item quid di&longs;criminis, <lb/>affinitatis&uacute;e habeat cum reliquis methodis: &amp; veterum &longs;ententiis <lb/>breuiter confutatis motus auxilio &longs;en&longs;us acceptus, ad cuius natu&shy;<lb/>ram hic omnia forent exploranda; &amp; eius <expan abbr="rerum&qacute;ue">rerumque</expan> naturalium <lb/>prima principia pr&aelig;mon&longs;trante Ari&longs;totele &longs;umpta materia nimi&shy;<lb/> <s>HACTENVS illa con&longs;tituta &longs;unt quibus ea pars phy&longs;ic&aelig; metho&shy;<lb/>di comprehenditur qu&aelig; continet modum &longs;ciendi, <foreign lang="greek">tro/pon e)pisth\&shy;<lb/>mns</foreign> vocat Ari&longs;toteles. </s>                                                                <s>Nanque eius principia more mathematico <lb/>po&longs;ita &longs;unt; dictum quoque e&longs;t quibus terminis definiatur, qua <lb/>via, quo&uacute;e ordine tractetur; expo&longs;itum e&longs;t item quid di&longs;criminis, <lb/>affinitatis&uacute;e habeat cum reliquis methodis: &amp; veterum &longs;ententiis <lb/>breuiter confutatis motus auxilio &longs;en&longs;us acceptus, ad cuius natu&shy;<lb/>ram hic omnia forent exploranda; &amp; eius <expan abbr="rerum&qacute;ue">rerumque</expan> naturalium <lb/>prima principia pr&aelig;mon&longs;trante Ari&longs;totele &longs;umpta materia nimi&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg1002"></arrow.to.target><lb/>rum, forma &amp; priuatio, qu&aelig; nos omnia, veluti fundamenta pro&shy;<lb/>po&longs;uimus quibus vniuer&longs;a h&aelig;c de motu di&longs;ceptatio niteretur. <lb/></s>                                                                <s>Quare con&longs;equens e&longs;t, vt mox ad euoluenda motus elementa conuertamur; huius ver&ograve; in&longs;tituti <lb/>ratio po&longs;ita erit in quatuor partibus. </s>                                                                <s>Nam primo loco motus ip&longs;e per &longs;e &longs;pectabitur. </s>                                                                <s>Deinde ex&shy;<lb/>plicabitur quemadmodum pendeat ex &longs;uis principiis materia primum &amp; efficiente. </s>                                                                <s>ex his, vt <lb/>aptus &longs;it ex forma &amp; fine. </s>                                                                <s>Mox ea qu&aelig; de motu generatim di&longs;putata fuerant, in &longs;uas partes <expan abbr="&longs;pe-cies&qacute;">&longs;pe&shy;<lb/>ciesque</expan>. </s>                                                                <s>digerenda. </s>                                                                <s>In quo item pr&aelig;ceptorem no&longs;trum conabimur imitari qui in ijs explanandis <lb/>qu&aelig; &longs;unt ad vnum, iubet etiam nos per&longs;equi &longs;pecies nec tractationi communis acquie&longs;cere, qu&aelig; <lb/>&longs;ic exponentur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ordini natur&aelig; quantum licuit, con&longs;ultum fui&longs;&longs;e videatur. </s>                                                                <s>Ab ip&longs;ius ver&ograve; <lb/> <arrow.to.target n="marg1002"></arrow.to.target><lb/>rum, forma &amp; priuatio, qu&aelig; nos omnia, veluti fundamenta pro&shy;<lb/>po&longs;uimus quibus vniuer&longs;a h&aelig;c de motu di&longs;ceptatio niteretur. <lb/></s>                                                                <s>Quare con&longs;equens e&longs;t, vt mox ad euoluenda motus elementa conuertamur; huius ver&ograve; in&longs;tituti <lb/>ratio po&longs;ita erit in quatuor partibus. </s>                                                                <s>Nam primo loco motus ip&longs;e per &longs;e &longs;pectabitur. </s>                                                                <s>Deinde ex&shy;<lb/>plicabitur quemadmodum pendeat ex &longs;uis principiis materia primum &amp; efficiente. </s>                                                                <s>ex his, vt <lb/>aptus &longs;it ex forma &amp; fine. </s>                                                                <s>Mox ea qu&aelig; de motu generatim di&longs;putata fuerant, in &longs;uas partes <expan abbr="&longs;pe-cies&qacute;">&longs;pe&shy;<lb/>ciesque</expan>. </s>                                                                <s>digerenda. </s>                                                                <s>In quo item pr&aelig;ceptorem no&longs;trum conabimur imitari qui in ijs explanandis <lb/>qu&aelig; &longs;unt ad vnum, iubet etiam nos per&longs;equi &longs;pecies nec tractationi communis acquie&longs;cere, qu&aelig; <lb/>&longs;ic exponentur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ordini natur&aelig; quantum licuit, con&longs;ultum fui&longs;&longs;e videatur. </s>                                                                <s>Ab ip&longs;ius ver&ograve; <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1003"></arrow.to.target><lb/>motus definitione exordium ducere con&longs;tituimus. </s>                                                                <s>Nam, pr&aelig;terquam qu&ograve;d motum e&longs;&longs;e certi&longs;&shy;<lb/>&longs;im&egrave; con&longs;tabit: c&ugrave;m intellectum quoque fuerit, quid e&longs;t illud de quo di&longs;&longs;erendum e&longs;t; t&ugrave;m op&shy;<lb/>portun&egrave; poterunt expediri difficultates quibus natura motus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s>attributorum implicita e&longs;t <lb/>qu&aelig; propemodum infinit&aelig; &longs;unt: t&ugrave;m etiam quia non &longs;ine motu vis natur&aelig; prob&egrave; teneatur, eo <lb/>luculenter explicato natura ip&longs;a pror&longs;us patefiet, in qua item illa clari&longs;sim&egrave; apparebunt qu&ecedil; na&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg1003"></arrow.to.target><lb/>motus definitione exordium ducere con&longs;tituimus. </s>                                                                <s>Nam, pr&aelig;terquam qu&ograve;d motum e&longs;&longs;e certi&longs;&shy;<lb/>&longs;im&egrave; con&longs;tabit: c&ugrave;m intellectum quoque fuerit, quid e&longs;t illud de quo di&longs;&longs;erendum e&longs;t; t&ugrave;m op&shy;<lb/>portun&egrave; poterunt expediri difficultates quibus natura motus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s>                                                                <s>attributorum implicita e&longs;t <lb/>qu&aelig; propemodum infinit&aelig; &longs;unt: t&ugrave;m etiam quia non &longs;ine motu vis natur&aelig; prob&egrave; teneatur, eo <lb/>luculenter explicato natura ip&longs;a pror&longs;us patefiet, in qua item illa clari&longs;sim&egrave; apparebunt qu&ecedil; na&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg1004"></arrow.to.target><lb/>tura con&longs;tant, quorum notitiam qu&aelig;rimus; h&aelig;c enim prima &longs;e&longs;e nobis offerunt pellentia &longs;en&longs;us, <lb/>&amp; &longs;ui cognitionis cupidinem nobis incutiunt quam adepta <expan abbr="cau&longs;&longs;ar&utilde;">cau&longs;&longs;arum</expan> cognitione paramus, cau&longs;&longs;&aelig; <lb/>ver&ograve; &longs;unt ip&longs;a natura. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d igitur ea qu&aelig; naturam habent, non &longs;ine cognitione natur&aelig; con&longs;e&shy;<lb/>quimur; natura autem motu non per&longs;pecto ignoratur: ab eius definitione principium tracta&shy;<lb/>tionis no&longs;tr&aelig; capietur. </s>                                                                <s>Ita ver&ograve; definitur motus. </s>                                                                <s>Actus eius quod e&longs;t pote&longs;tate, quatenus pote&shy;<lb/>&longs;tate, qu&ecedil; &longs;an&egrave; oratione, maiore qua fieri potuit, breuitate natura &amp; e&longs;&longs;entia motus explanata e&longs;t. <lb/></s>                                                                <s>Sed hoc patebit melius, &longs;i particul&aelig; qu&ecedil; po&longs;it&aelig; &longs;unt in ea definitione dilucidentur. </s>                                                                <s>Po&longs;tulant ve&shy;<lb/>r&ograve; ant&egrave; alia generalem partitionem eorum qu&ecedil; &longs;unt; ea ver&ograve; fit pluribus modis: etenim quando&shy;<lb/>que di&longs;tribuuntur in figuras dictionis, &amp; decem pr&aelig;dicamenta; in vnum &amp; multa, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s>                                                                <s>generis <lb/>eiu&longs;dem; necnon in pote&longs;tatem &amp; actum; ea methodo (ni fallor) quod &longs;ecatur in res, aut <expan abbr="accid&etilde;-tia">acciden&shy;<lb/>tia</expan>, vel modos: &amp; in res quidem, vel &longs;ecundum naturam, vel quo ad nos nobis notiores &longs;unt fi&shy;<lb/>gur&aelig; dictionis. </s>                                                                <s>Illa entis diui&longs;io, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s>                                                                <s>prior qu&aelig; fit in res, quippe qu&ograve;d accidens &amp; modus acce&shy;<lb/>dant rebus &amp; &longs;int &amp; re &amp; cogitatione po&longs;teriora: alicuius enim rei modus e&longs;t; &amp; accidens accidit <lb/>alicui, &longs;ed &amp; earum prima, qu&aelig; fit in actum, &amp; pote&longs;tatem; quando h&aelig;c &longs;unt generalia principia  <arrow.to.target n="marg1004"></arrow.to.target><lb/>tura con&longs;tant, quorum notitiam qu&aelig;rimus; h&aelig;c enim prima &longs;e&longs;e nobis offerunt pellentia &longs;en&longs;us, <lb/>&amp; &longs;ui cognitionis cupidinem nobis incutiunt quam adepta <expan abbr="cau&longs;&longs;ar&utilde;">cau&longs;&longs;arum</expan> cognitione paramus, cau&longs;&longs;&aelig; <lb/>ver&ograve; &longs;unt ip&longs;a natura. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d igitur ea qu&aelig; naturam habent, non &longs;ine cognitione natur&aelig; con&longs;e&shy;<lb/>quimur; natura autem motu non per&longs;pecto ignoratur: ab eius definitione principium tracta&shy;<lb/>tionis no&longs;tr&aelig; capietur. </s>                                                                <s>Ita ver&ograve; definitur motus. </s>                                                                <s>Actus eius quod e&longs;t pote&longs;tate, quatenus pote&shy;<lb/>&longs;tate, qu&ecedil; &longs;an&egrave; oratione, maiore qua fieri potuit, breuitate natura &amp; e&longs;&longs;entia motus explanata e&longs;t. <lb/></s>                                                                <s>Sed hoc patebit melius, &longs;i particul&aelig; qu&ecedil; po&longs;it&aelig; &longs;unt in ea definitione dilucidentur. </s>                                                                <s>Po&longs;tulant ve&shy;<lb/>r&ograve; ant&egrave; alia generalem partitionem eorum qu&ecedil; &longs;unt; ea ver&ograve; fit pluribus modis: etenim quando&shy;<lb/>que di&longs;tribuuntur in figuras dictionis, &amp; decem pr&aelig;dicamenta; in vnum &amp; multa, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s>                                                                <s>generis <lb/>eiu&longs;dem; necnon in pote&longs;tatem &amp; actum; ea methodo (ni fallor) quod &longs;ecatur in res, aut <expan abbr="accid&etilde;-tia">acciden&shy;<lb/>tia</expan>, vel modos: &amp; in res quidem, vel &longs;ecundum naturam, vel quo ad nos nobis notiores &longs;unt fi&shy;<lb/>gur&aelig; dictionis. </s>                                                                <s>Illa entis diui&longs;io, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s>                                                                <s>prior qu&aelig; fit in res, quippe qu&ograve;d accidens &amp; modus acce&shy;<lb/>dant rebus &amp; &longs;int &amp; re &amp; cogitatione po&longs;teriora: alicuius enim rei modus e&longs;t; &amp; accidens accidit <lb/>alicui, &longs;ed &amp; earum prima, qu&aelig; fit in actum, &amp; pote&longs;tatem; quando h&aelig;c &longs;unt generalia principia
Line 4130 
Line 4129 
 <arrow.to.target n="marg1006"></arrow.to.target><lb/>gularum oppo&longs;itionum per quas illud commune &longs;ecatur, &agrave; communi facienda e&longs;t. </s>                                                                <s>veluti quo&shy;<lb/>niam ex mortalibus qu&aelig;dam ratione vtuntur, nonnulla &longs;unt rationis expertia; atque ex ratione <lb/>vtentibus aliqua mortalia &longs;unt, &amp; alia perpetu&ograve; viuunt: idcirc&ograve; non licet ita diuidere animal aut <lb/>mortale e&longs;t, aut immortale. </s>                                                                <s>rur&longs;us mortale aut ratione vtitur, aut caret. </s>                                                                <s>Neque etiam &longs;ic animal <lb/>ratione vtitur aut caret. </s>                                                                <s>Deinde ratione vtens, aut e&longs;t mortale, aut immortale: &longs;ed bis animal re&shy;<lb/>petere oportet; &amp; bis diuidere per vtranque oppo&longs;itionem; &amp; bis ab eodem capite &longs;ingularum <lb/>oppo&longs;itionum membra arce&longs;&longs;ere hoc modo. </s>                                                                <s>Animal aut ratione vtitur, aut caret. </s>                                                                <s>Iterum idem <lb/> <arrow.to.target n="marg1006"></arrow.to.target><lb/>gularum oppo&longs;itionum per quas illud commune &longs;ecatur, &agrave; communi facienda e&longs;t. </s>                                                                <s>veluti quo&shy;<lb/>niam ex mortalibus qu&aelig;dam ratione vtuntur, nonnulla &longs;unt rationis expertia; atque ex ratione <lb/>vtentibus aliqua mortalia &longs;unt, &amp; alia perpetu&ograve; viuunt: idcirc&ograve; non licet ita diuidere animal aut <lb/>mortale e&longs;t, aut immortale. </s>                                                                <s>rur&longs;us mortale aut ratione vtitur, aut caret. </s>                                                                <s>Neque etiam &longs;ic animal <lb/>ratione vtitur aut caret. </s>                                                                <s>Deinde ratione vtens, aut e&longs;t mortale, aut immortale: &longs;ed bis animal re&shy;<lb/>petere oportet; &amp; bis diuidere per vtranque oppo&longs;itionem; &amp; bis ab eodem capite &longs;ingularum <lb/>oppo&longs;itionum membra arce&longs;&longs;ere hoc modo. </s>                                                                <s>Animal aut ratione vtitur, aut caret. </s>                                                                <s>Iterum idem <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1007"></arrow.to.target><lb/>animal aut mortale e&longs;t, aut immortale. </s>                                                                <s>aliter generum diuer&longs;orum &amp; quorum vnum alteri genus <lb/>non e&longs;t &longs;pecies &amp; differenti&aelig; forent e&aelig;dem contra pr&aelig;cepta dialectica. </s>                                                                <s>&longs;ic in re no&longs;tra factum e&longs;&shy;<lb/>&longs;et, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s>                                                                <s>cum rerum natura fort&egrave; congruenter; &longs;ed tamen, vti dictum e&longs;t, &egrave; verbis Gr&aelig;cis elici <lb/>non pote&longs;t ea di&longs;tributio. </s>                                                                <s>Nanque apud interpr&aelig;tes Gr&aelig;cos, Alexandrum, Themi&longs;tium, &amp; Sim&shy;<lb/>plicium &longs;ic &longs;criptum comperimus. [Hoc e&longs;t actu &longs;olum, illud pote&longs;tate &amp; actu] quibus verbis <lb/>di&longs;tinguitur primo loco id quod actu &longs;olum e&longs;t, ab eo quod &longs;imul e&longs;t pote&longs;tate &amp; actu. </s>                                                                <s>Deinceps <lb/>membri po&longs;terioris partitio &longs;ub&longs;equitur in &longs;ub&longs;tantiam, quantum, quale, &amp; reliqua genera com&shy;<lb/>muni&longs;sima. </s>                                                                <s>Apud Porphyrium ver&ograve; &longs;ic legitur. [Hoc e&longs;t actu &longs;ol&ugrave;m, illud pote&longs;tate] facta pri&shy;<lb/>m&ugrave;m diui&longs;ione bimembri, deinde [&amp; actu] quo diuidatur id quod e&longs;t actu in &longs;ub&longs;tantiam, quan&shy;<lb/>tum, quale, &amp; qu&aelig; &longs;equuntur. </s>                                                                <s>In quibu&longs;dam ver&ograve; codicibus par&ugrave;m differenter al<gap/> &longs;ecunda, <lb/>dimi&longs;&longs;a illa particula [&amp; actu;] veruntamen, vt eiu&longs;dem po&longs;terior diui&longs;io facta &longs;it, cuius facta e&longs;t <lb/>apud Porphyrium. </s>                                                                <s>C&aelig;ter&ugrave;m in primam illam lectionem inuehebatur Porphyrius; quia &longs;ic di&shy;<lb/>uideretur &longs;ol&ugrave;m in decem cathegorias id quod e&longs;t actu, aut compo&longs;itum ex actu &amp; pote&longs;tate: &amp; <lb/>tamen non negat Ari&longs;toteles id etiam quod e&longs;t pote&longs;tate pertinere ad decem pr&aelig;dicamenta. <lb/></s>                                                                <s> <arrow.to.target n="marg1007"></arrow.to.target><lb/>animal aut mortale e&longs;t, aut immortale. </s>                                                                <s>aliter generum diuer&longs;orum &amp; quorum vnum alteri genus <lb/>non e&longs;t &longs;pecies &amp; differenti&aelig; forent e&aelig;dem contra pr&aelig;cepta dialectica. </s>                                                                <s>&longs;ic in re no&longs;tra factum e&longs;&shy;<lb/>&longs;et, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s>                                                                <s>cum rerum natura fort&egrave; congruenter; &longs;ed tamen, vti dictum e&longs;t, &egrave; verbis Gr&aelig;cis elici <lb/>non pote&longs;t ea di&longs;tributio. </s>                                                                <s>Nanque apud interpr&aelig;tes Gr&aelig;cos, Alexandrum, Themi&longs;tium, &amp; Sim&shy;<lb/>plicium &longs;ic &longs;criptum comperimus. [Hoc e&longs;t actu &longs;olum, illud pote&longs;tate &amp; actu] quibus verbis <lb/>di&longs;tinguitur primo loco id quod actu &longs;olum e&longs;t, ab eo quod &longs;imul e&longs;t pote&longs;tate &amp; actu. </s>                                                                <s>Deinceps <lb/>membri po&longs;terioris partitio &longs;ub&longs;equitur in &longs;ub&longs;tantiam, quantum, quale, &amp; reliqua genera com&shy;<lb/>muni&longs;sima. </s>                                                                <s>Apud Porphyrium ver&ograve; &longs;ic legitur. [Hoc e&longs;t actu &longs;ol&ugrave;m, illud pote&longs;tate] facta pri&shy;<lb/>m&ugrave;m diui&longs;ione bimembri, deinde [&amp; actu] quo diuidatur id quod e&longs;t actu in &longs;ub&longs;tantiam, quan&shy;<lb/>tum, quale, &amp; qu&aelig; &longs;equuntur. </s>                                                                <s>In quibu&longs;dam ver&ograve; codicibus par&ugrave;m differenter al<gap/> &longs;ecunda, <lb/>dimi&longs;&longs;a illa particula [&amp; actu;] veruntamen, vt eiu&longs;dem po&longs;terior diui&longs;io facta &longs;it, cuius facta e&longs;t <lb/>apud Porphyrium. </s>                                                                <s>C&aelig;ter&ugrave;m in primam illam lectionem inuehebatur Porphyrius; quia &longs;ic di&shy;<lb/>uideretur &longs;ol&ugrave;m in decem cathegorias id quod e&longs;t actu, aut compo&longs;itum ex actu &amp; pote&longs;tate: &amp; <lb/>tamen non negat Ari&longs;toteles id etiam quod e&longs;t pote&longs;tate pertinere ad decem pr&aelig;dicamenta. <lb/></s>                                                                <s>
 <arrow.to.target n="marg1008"></arrow.to.target><lb/>Contra Porphyrium Simplicius, quia redundaret ea vox &longs;ol&ugrave;m. </s>                                                                <s>quand&ograve; non modo id quod e&longs;t <lb/>actu, di&longs;iungitur ab eo quod e&longs;t vtroque modo, ver&ugrave;m etiam id quod e&longs;t pote&longs;tate. </s>                                                                <s>Necnon ad&shy;<lb/>uer&longs;us illam tertiam lectionem facit imparilitas &longs;tructur&aelig;. </s>                                                                <s>Nam &longs;ecunda diui&longs;io in decem pr&aelig;&shy;<lb/>dicamenta pr&aelig;cipu&egrave; redundat in actum, mox in pote&longs;tatem. </s>                                                                <s>Pote&longs;t quoque Simplicius oppu&shy;<lb/>gnari eo qu&ograve;d illa qu&ecedil; actu &longs;olum exi&longs;tunt, non &longs;unt actu propri&egrave;, &longs;ed actus. </s>                                                                <s>Neque <expan abbr="quicqu&atilde;">quicquam</expan> e&longs;t, <lb/>quod &longs;it actu &longs;ol&ugrave;m beatis mentibus aut ad &longs;ummum c&ecedil;lo exceptis, de quibus agendum hoc <expan abbr="t&etilde;-pore">ten&shy;<lb/>pore</expan> non videbatur: quoniam &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparat&aelig; &agrave; materia nondum ex vi no&longs;tr&aelig; ex vi no&longs;tr&aelig; methodi no&shy;<lb/>tuerunt, vt pro compertis a&longs;&longs;umi debeant; aut non &longs;ine pr&aelig;fatione loci, aut methodi in qua res <lb/>illa tractata &longs;it, accipi; &amp; denique non citra hypothe&longs;in, quemadmodum &longs;emel atque iterum de <lb/>eodem genere formarum &amp; de actu &amp; pote&longs;tate factum e&longs;t 1. Phy&longs;. Neque item c&ecedil;lum. </s>                                                                <s>Nanque <lb/>et&longs;i datur ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam actu. (nihil enim, opinor, ab&longs;urdi con&longs;equitur; &longs;i in genere &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tanti&aelig; corpore&aelig; &longs;tatuatur actus) at pote&longs;tatem habet ad locum. </s>                                                                <s>Erit igitur c&oelig;lum ex his qu&aelig; <lb/>&longs;unt actu &amp; pote&longs;tate &longs;imul. </s>                                                                <s>pr&aelig;terquam qu&ograve;d dubium adhuc e&longs;t in hac methodo, &longs;it'ne <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> <lb/>c&ecedil;lum, an aliquando interiturum, &amp; ex motu &amp; repugnantia probandum. </s>                                                                <s>Quamobrem inanis <lb/> <arrow.to.target n="marg1008"></arrow.to.target><lb/>Contra Porphyrium Simplicius, quia redundaret ea vox &longs;ol&ugrave;m. </s>                                                                <s>quand&ograve; non modo id quod e&longs;t <lb/>actu, di&longs;iungitur ab eo quod e&longs;t vtroque modo, ver&ugrave;m etiam id quod e&longs;t pote&longs;tate. </s>                                                                <s>Necnon ad&shy;<lb/>uer&longs;us illam tertiam lectionem facit imparilitas &longs;tructur&aelig;. </s>                                                                <s>Nam &longs;ecunda diui&longs;io in decem pr&aelig;&shy;<lb/>dicamenta pr&aelig;cipu&egrave; redundat in actum, mox in pote&longs;tatem. </s>                                                                <s>Pote&longs;t quoque Simplicius oppu&shy;<lb/>gnari eo qu&ograve;d illa qu&ecedil; actu &longs;olum exi&longs;tunt, non &longs;unt actu propri&egrave;, &longs;ed actus. </s>                                                                <s>Neque <expan abbr="quicqu&atilde;">quicquam</expan> e&longs;t, <lb/>quod &longs;it actu &longs;ol&ugrave;m beatis mentibus aut ad &longs;ummum c&ecedil;lo exceptis, de quibus agendum hoc <expan abbr="t&etilde;-pore">ten&shy;<lb/>pore</expan> non videbatur: quoniam &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparat&aelig; &agrave; materia nondum ex vi no&longs;tr&aelig; ex vi no&longs;tr&aelig; methodi no&shy;<lb/>tuerunt, vt pro compertis a&longs;&longs;umi debeant; aut non &longs;ine pr&aelig;fatione loci, aut methodi in qua res <lb/>illa tractata &longs;it, accipi; &amp; denique non citra hypothe&longs;in, quemadmodum &longs;emel atque iterum de <lb/>eodem genere formarum &amp; de actu &amp; pote&longs;tate factum e&longs;t 1. Phy&longs;. Neque item c&ecedil;lum. </s>                                                                <s>Nanque <lb/>et&longs;i datur ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam actu. (nihil enim, opinor, ab&longs;urdi con&longs;equitur; &longs;i in genere &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tanti&aelig; corpore&aelig; &longs;tatuatur actus) at pote&longs;tatem habet ad locum. </s>                                                                <s>Erit igitur c&oelig;lum ex his qu&aelig; <lb/>&longs;unt actu &amp; pote&longs;tate &longs;imul. </s>                                                                <s>pr&aelig;terquam qu&ograve;d dubium adhuc e&longs;t in hac methodo, &longs;it'ne <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> <lb/>c&ecedil;lum, an aliquando interiturum, &amp; ex motu &amp; repugnantia probandum. </s>                                                                <s>Quamobrem inanis <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1009"></arrow.to.target><lb/>demon&longs;tratio foret remeans in &longs;eip&longs;am; qu&aelig; &longs;an&egrave;, c&ugrave;m perturbent &amp; methodum &amp; &longs;ententias <lb/>Ari&longs;totelis, veterum viam libenter relinquimus, &amp; aliam qu&aelig; mult&ograve; planior futura &longs;it, ingredi <lb/>con&longs;tituimus. </s>                                                                <s>Nos igitur Alexandri lectione recepta long&egrave; alio pacto, qu&agrave;m vulg&ograve; con&longs;uerit, in&shy;<lb/>terpr&ecedil;tanda exi&longs;timamus h&aelig;c verba. </s>                                                                <s>Scire ergo licet ens &amp; actum &amp; pote&longs;tatem pluribus modis <lb/>accipi: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s>                                                                <s>cau&longs;&longs;am recipere varias partitiones. </s>                                                                <s>Etenim accipitur ens communi&longs;sim&egrave; &amp; ita <lb/>complectitur e&longs;&longs;entiam &amp; e&longs;&longs;e quod Gr&aelig;ci dixere <foreign lang="greek">to( u(pa/zxen</foreign>, cuicuimodi illa fuerint, vel in <lb/>materia, vel &agrave; materia &longs;eparata, vel &longs;ub&longs;tanti&aelig;, vel accidentia, omnibus enim hi&longs;ce analogic&egrave; con&shy;<lb/>ueniunt e&longs;&longs;e &amp; e&longs;&longs;entia. </s>                                                                <s>&amp; &longs;ic acceptum di&longs;tribuitur in tot parteis, actum, pote&longs;tatem &amp; compo&longs;i&shy;<lb/>tum ex actu &amp; pote&longs;tate; qu&aelig; &longs;an&egrave; omnia inter &longs;e ratione &amp; e&longs;&longs;entia <expan abbr="&longs;epar&atilde;tur">&longs;eparantur</expan>. </s>                                                                <s>Nanque e&longs;t actus <lb/>quidam ab omni pote&longs;tate &longs;ecretus, ni&longs;i pote&longs;tatem ambigu&egrave; dixeris; cuiu&longs;modi Deus ip&longs;e e&longs;t. <lb/></s>                                                                <s>E&longs;t &amp; ex altera parte pote&longs;tas ab omni actu di&longs;iuncta, ni&longs;i actum quendam entitatiuum ip&longs;i tri&shy;<lb/>buamus de quo po&longs;te&agrave; di&longs;&longs;eretur. </s>                                                                <s>&longs;ed nos h&icirc;c accipimus eum qui con&longs;equitur formam. </s>                                                                <s>di&longs;iun&shy;<lb/>cta ver&ograve; &longs;ic; non quia &longs;ine omni actu &longs;impliciter exi&longs;tat: &longs;emper enim e&longs;t cum altero &egrave; contrariis, <lb/>&longs;ed &longs;ecundum rationem propriam qu&aelig; mentis auxilio pote&longs;t ab omni forma &longs;egregari; &longs;eu con&shy;<lb/>cipi, vt res qu&aelig;dam, qu&aelig; &longs;it natura prior, qu&agrave;m forma. </s>                                                                <s>E&longs;t &amp; id quod e&longs;t actu &amp; pote&longs;tate &longs;imul:  <arrow.to.target n="marg1009"></arrow.to.target><lb/>demon&longs;tratio foret remeans in &longs;eip&longs;am; qu&aelig; &longs;an&egrave;, c&ugrave;m perturbent &amp; methodum &amp; &longs;ententias <lb/>Ari&longs;totelis, veterum viam libenter relinquimus, &amp; aliam qu&aelig; mult&ograve; planior futura &longs;it, ingredi <lb/>con&longs;tituimus. </s>                                                                <s>Nos igitur Alexandri lectione recepta long&egrave; alio pacto, qu&agrave;m vulg&ograve; con&longs;uerit, in&shy;<lb/>terpr&ecedil;tanda exi&longs;timamus h&aelig;c verba. </s>                                                                <s>Scire ergo licet ens &amp; actum &amp; pote&longs;tatem pluribus modis <lb/>accipi: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s>                                                                <s>cau&longs;&longs;am recipere varias partitiones. </s>                                                                <s>Etenim accipitur ens communi&longs;sim&egrave; &amp; ita <lb/>complectitur e&longs;&longs;entiam &amp; e&longs;&longs;e quod Gr&aelig;ci dixere <foreign lang="greek">to( u(pa/rxen</foreign>, cuicuimodi illa fuerint, vel in <lb/>materia, vel &agrave; materia &longs;eparata, vel &longs;ub&longs;tanti&aelig;, vel accidentia, omnibus enim hi&longs;ce analogic&egrave; con&shy;<lb/>ueniunt e&longs;&longs;e &amp; e&longs;&longs;entia. </s>                                                                <s>&amp; &longs;ic acceptum di&longs;tribuitur in tot parteis, actum, pote&longs;tatem &amp; compo&longs;i&shy;<lb/>tum ex actu &amp; pote&longs;tate; qu&aelig; &longs;an&egrave; omnia inter &longs;e ratione &amp; e&longs;&longs;entia <expan abbr="&longs;epar&atilde;tur">&longs;eparantur</expan>. </s>                                                                <s>Nanque e&longs;t actus <lb/>quidam ab omni pote&longs;tate &longs;ecretus, ni&longs;i pote&longs;tatem ambigu&egrave; dixeris; cuiu&longs;modi Deus ip&longs;e e&longs;t. <lb/></s>                                                                <s>E&longs;t &amp; ex altera parte pote&longs;tas ab omni actu di&longs;iuncta, ni&longs;i actum quendam entitatiuum ip&longs;i tri&shy;<lb/>buamus de quo po&longs;te&agrave; di&longs;&longs;eretur. </s>                                                                <s>&longs;ed nos h&icirc;c accipimus eum qui con&longs;equitur formam. </s>                                                                <s>di&longs;iun&shy;<lb/>cta ver&ograve; &longs;ic; non quia &longs;ine omni actu &longs;impliciter exi&longs;tat: &longs;emper enim e&longs;t cum altero &egrave; contrariis, <lb/>&longs;ed &longs;ecundum rationem propriam qu&aelig; mentis auxilio pote&longs;t ab omni forma &longs;egregari; &longs;eu con&shy;<lb/>cipi, vt res qu&aelig;dam, qu&aelig; &longs;it natura prior, qu&agrave;m forma. </s>                                                                <s>E&longs;t &amp; id quod e&longs;t actu &amp; pote&longs;tate &longs;imul:
 <pb pagenum="128"/>hoc autem duplex e&longs;t; aut enim e&longs;t actu &longs;ub&longs;tantia &amp; corpus, vt nullo modo &longs;it pote&longs;tate id ge&shy;<lb/> <pb pagenum="128"/>hoc autem duplex e&longs;t; aut enim e&longs;t actu &longs;ub&longs;tantia &amp; corpus, vt nullo modo &longs;it pote&longs;tate id ge&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg1010"></arrow.to.target><lb/>nus, quemadmodum c&ecedil;lum, pote&longs;tate ver&ograve; aliud pr&aelig;dicamentum, vt puta, e&longs;&longs;e alicubi, aut e&longs;t <lb/>actu &amp; pote&longs;tate &longs;ecundum vnumquodque pr&aelig;dicamentum, qualia &longs;unt ea qu&aelig; ortui &amp; in&shy;<lb/>teritui &longs;unt obnoxia. </s>                                                                <s>Accipitur ens &longs;ecundo loco pre&longs;sius, id quod &longs;cilicet <foreign lang="greek">u(pa/zxei</foreign>, ide&longs;t exi&shy;<lb/>&longs;tit: &amp; hoc &longs;emper e&longs;t ex actu &amp; pote&longs;tate compo&longs;itum. </s>                                                                <s>Nam re vera pote&longs;tas &amp; actus elementa <lb/>&longs;unt eius quod ita e&longs;t. </s>                                                                <s>&amp; ita ens accipi &longs;olet in philo&longs;ophia diuina, &amp; e&longs;t materia talis philo&longs;o&shy;<lb/>phi&aelig;, qu&ograve;d illius ibi principia partes &amp; affectiones explorantur. </s>                                                                <s>Neque pr&aelig;tere&agrave; ne&longs;ciendum <lb/>e&longs;t. </s>                                                                <s>actum item &amp; pote&longs;tatem dici multipliciter: aut enim tanquam partes habentur eius quod <lb/>e&longs;t, aut tanquam modi &amp; differenti&aelig; rerum &amp; eorum qu&aelig; &longs;unt. </s>                                                                <s>Nanque et&longs;i in Socrate e&longs;t <lb/>vtrunque &longs;imul ita vt ex actu &amp; pote&longs;tate compo&longs;itus &longs;it, atque ita vnum extet ex illis, vt &longs;it <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <lb/>per &longs;e; tamen ita compo&longs;itus ex his e&longs;t, vt no&longs;tra mens, &amp; natura facil&egrave; di&longs;tinguant modum quo <lb/>res ip&longs;&aelig; &longs;unt; &amp; optim&egrave; per&longs;piciatur quo pacto &longs;int in Socrate &longs;imul cum actus, tum etiam po&shy;<lb/>te&longs;tas. </s>                                                                <s>e&longs;t enim homo actu, pote&longs;tate ver&ograve; cadauer. </s>                                                                <s>&amp; in eodem e&longs;t vtraque habitudo, nec <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>re, aut &longs;ubiecto di&longs;tincta; &longs;ed ratione &amp; habitudine duntaxat. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d &longs;i h&aelig;c re ip&longs;a di&longs;tincta con&shy;<lb/>cipiantur, veluti cum diui&longs;imus ens communi&longs;sim&egrave; &longs;umptum, &longs;icuti Deus &agrave; c&ecedil;lo, &amp; c&ecedil;lum &agrave; ma&shy;<lb/>teria prima &longs;unt iam partes entis, non autem modi, in illis enim aliqua eius ratio, quod e&longs;t e&longs;&longs;e <lb/> <arrow.to.target n="marg1010"></arrow.to.target><lb/>nus, quemadmodum c&ecedil;lum, pote&longs;tate ver&ograve; aliud pr&aelig;dicamentum, vt puta, e&longs;&longs;e alicubi, aut e&longs;t <lb/>actu &amp; pote&longs;tate &longs;ecundum vnumquodque pr&aelig;dicamentum, qualia &longs;unt ea qu&aelig; ortui &amp; in&shy;<lb/>teritui &longs;unt obnoxia. </s>                                                                <s>Accipitur ens &longs;ecundo loco pre&longs;sius, id quod &longs;cilicet <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, ide&longs;t exi&shy;<lb/>&longs;tit: &amp; hoc &longs;emper e&longs;t ex actu &amp; pote&longs;tate compo&longs;itum. </s>                                                                <s>Nam re vera pote&longs;tas &amp; actus elementa <lb/>&longs;unt eius quod ita e&longs;t. </s>                                                                <s>&amp; ita ens accipi &longs;olet in philo&longs;ophia diuina, &amp; e&longs;t materia talis philo&longs;o&shy;<lb/>phi&aelig;, qu&ograve;d illius ibi principia partes &amp; affectiones explorantur. </s>                                                                <s>Neque pr&aelig;tere&agrave; ne&longs;ciendum <lb/>e&longs;t. </s>                                                                <s>actum item &amp; pote&longs;tatem dici multipliciter: aut enim tanquam partes habentur eius quod <lb/>e&longs;t, aut tanquam modi &amp; differenti&aelig; rerum &amp; eorum qu&aelig; &longs;unt. </s>                                                                <s>Nanque et&longs;i in Socrate e&longs;t <lb/>vtrunque &longs;imul ita vt ex actu &amp; pote&longs;tate compo&longs;itus &longs;it, atque ita vnum extet ex illis, vt &longs;it <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <lb/>per &longs;e; tamen ita compo&longs;itus ex his e&longs;t, vt no&longs;tra mens, &amp; natura facil&egrave; di&longs;tinguant modum quo <lb/>res ip&longs;&aelig; &longs;unt; &amp; optim&egrave; per&longs;piciatur quo pacto &longs;int in Socrate &longs;imul cum actus, tum etiam po&shy;<lb/>te&longs;tas. </s>                                                                <s>e&longs;t enim homo actu, pote&longs;tate ver&ograve; cadauer. </s>                                                                <s>&amp; in eodem e&longs;t vtraque habitudo, nec <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>re, aut &longs;ubiecto di&longs;tincta; &longs;ed ratione &amp; habitudine duntaxat. </s>                                                                <s>Qu&ograve;d &longs;i h&aelig;c re ip&longs;a di&longs;tincta con&shy;<lb/>cipiantur, veluti cum diui&longs;imus ens communi&longs;sim&egrave; &longs;umptum, &longs;icuti Deus &agrave; c&ecedil;lo, &amp; c&ecedil;lum &agrave; ma&shy;<lb/>teria prima &longs;unt iam partes entis, non autem modi, in illis enim aliqua eius ratio, quod e&longs;t e&longs;&longs;e <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1011"></arrow.to.target><lb/>per &longs;e con&longs;picitur: h&ecedil;c &longs;emper id quod &longs;unt, &longs;unt alterius, &amp; vt puto, referuntur ad tempus quo <lb/>po&longs;&longs;e dicitur id de quo po&longs;t liceat dicere e&longs;t, e&longs;&longs;e ver&ograve; actu quod re&longs;picit tempus pr&aelig;&longs;ens, quate&shy;<lb/>nus pr&aelig;&longs;ens. </s>                                                                <s>Sed quanquam modi &longs;unt duo primi, tertius ex his compo&longs;itus, omnis tamen di&shy;<lb/>&longs;tinctio re&longs;oluitur in actum. </s>                                                                <s>atque id optimo iure. </s>                                                                <s>Nam qu&aelig;cunque di&longs;tinctio ine&longs;t in pote&longs;tate <lb/>e&longs;t gratia actus. </s>                                                                <s>Siquidem imperfectum pendeat &agrave; perfecto; &amp; in ip&longs;um intendatur. </s>                                                                <s>&amp; omnis <lb/>denominatio vnde cathegori&aelig; conflat&aelig; &longs;unt, petitur ab actu. </s>                                                                <s>His pr&aelig;libatis confero me nunc ad <lb/>explicationem loci propo&longs;iti. </s>                                                                <s>Dico ver&ograve; Ari&longs;totelem accipere ens quod amplectitur &longs;ub&longs;tantias <lb/>compo&longs;itas &amp; &longs;en&longs;iles; atque illas quidem caducas, quia &longs;int res noti&longs;sim&aelig; nobis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s>                                                                <s>excludi <lb/>&amp; excipi &longs;ub&longs;tantias exortes materi&aelig;, necnon c&ecedil;lum, qu&aelig; adhuc egent per&longs;picuis demon&longs;tratio&shy;<lb/>nibus, vt ip&longs;orum e&longs;&longs;enti&aelig; ab humana mente comprehendantur. </s>                                                                <s>Deinde ens non &longs;an&egrave; diuid&iacute; <lb/>per parteis, id quod interpretes faciunt, &longs;ed per modos &amp; differentias; v&longs;que ade&ograve; vt etiam &longs;i nil <lb/>aliud e&longs;&longs;et in vniuer&longs;o, qu&agrave;m Socrates, tamen partiri liceret ens, per eo&longs;dem modos, &amp; dicere ens <lb/>aut actu, aut pote&longs;tate exi&longs;tere: quod quidem e&longs;&longs;et in pr&aelig;dicamento &amp; e&longs;&longs;et compo&longs;itum, quod <lb/>tamen non &longs;uccederet, &longs;i di&longs;tinguere velimus ens in parteis qu&aelig; per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;terent. </s>                                                                <s>Rur&longs;us illo <lb/>accepto quod e&longs;t actu, &agrave; quo pendet omnis ratio di&longs;tinctionis, obiri di&longs;tributionem in decem pr&ecedil;&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg1011"></arrow.to.target><lb/>per &longs;e con&longs;picitur: h&ecedil;c &longs;emper id quod &longs;unt, &longs;unt alterius, &amp; vt puto, referuntur ad tempus quo <lb/>po&longs;&longs;e dicitur id de quo po&longs;t liceat dicere e&longs;t, e&longs;&longs;e ver&ograve; actu quod re&longs;picit tempus pr&aelig;&longs;ens, quate&shy;<lb/>nus pr&aelig;&longs;ens. </s>                                                                <s>Sed quanquam modi &longs;unt duo primi, tertius ex his compo&longs;itus, omnis tamen di&shy;<lb/>&longs;tinctio re&longs;oluitur in actum. </s>                                                                <s>atque id optimo iure. </s>                                                                <s>Nam qu&aelig;cunque di&longs;tinctio ine&longs;t in pote&longs;tate <lb/>e&longs;t gratia actus. </s>                                                                <s>Siquidem imperfectum pendeat &agrave; perfecto; &amp; in ip&longs;um intendatur. </s>                                                                <s>&amp; omnis <lb/>denominatio vnde cathegori&aelig; conflat&aelig; &longs;unt, petitur ab actu. </s>                                                                <s>His pr&aelig;libatis confero me nunc ad <lb/>explicationem loci propo&longs;iti. </s>                                                                <s>Dico ver&ograve; Ari&longs;totelem accipere ens quod amplectitur &longs;ub&longs;tantias <lb/>compo&longs;itas &amp; &longs;en&longs;iles; atque illas quidem caducas, quia &longs;int res noti&longs;sim&aelig; nobis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s>                                                                <s>excludi <lb/>&amp; excipi &longs;ub&longs;tantias exortes materi&aelig;, necnon c&ecedil;lum, qu&aelig; adhuc egent per&longs;picuis demon&longs;tratio&shy;<lb/>nibus, vt ip&longs;orum e&longs;&longs;enti&aelig; ab humana mente comprehendantur. </s>                                                                <s>Deinde ens non &longs;an&egrave; diuid&iacute; <lb/>per parteis, id quod interpretes faciunt, &longs;ed per modos &amp; differentias; v&longs;que ade&ograve; vt etiam &longs;i nil <lb/>aliud e&longs;&longs;et in vniuer&longs;o, qu&agrave;m Socrates, tamen partiri liceret ens, per eo&longs;dem modos, &amp; dicere ens <lb/>aut actu, aut pote&longs;tate exi&longs;tere: quod quidem e&longs;&longs;et in pr&aelig;dicamento &amp; e&longs;&longs;et compo&longs;itum, quod <lb/>tamen non &longs;uccederet, &longs;i di&longs;tinguere velimus ens in parteis qu&aelig; per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;terent. </s>                                                                <s>Rur&longs;us illo <lb/>accepto quod e&longs;t actu, &agrave; quo pendet omnis ratio di&longs;tinctionis, obiri di&longs;tributionem in decem pr&ecedil;&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg1012"></arrow.to.target><lb/>dicamenta, tanquam in ea qu&ecedil; &longs;int ad vnum, non autem vniuoca. </s>                                                                <s>Actus autem &amp; pote&longs;tas erunt <lb/>eius principia quod ita e&longs;t, &amp; &agrave; cuiu&longs;que pr&aelig;dicamenti latere, non &longs;ecus &agrave;c &agrave; generum latere &longs;u&aelig; <lb/>cuiu&longs;que differenti&aelig; ponentur. </s>                                                                <s>Sed hoc intere&longs;t qu&ograve;d differenti&aelig; &longs;unt &longs;igillatim cuiu&longs;que gene&shy;<lb/>ris, c&ugrave;m omne genus, &longs;iue &longs;upremum, &longs;iue &longs;ub altero genere contineatur, quatenus genus per <lb/>oppo&longs;itas differentias &longs;ecetur: actus autem &amp; pote&longs;tas pertinere per &longs;e &longs;olum ad &longs;umma genera <lb/>videantur; t&ugrave;m etiam qu&ograve;d differenti&aelig; &longs;unt natura priores partibus generis; actus ver&ograve; &amp; pote&shy;<lb/>&longs;tas, &longs;i &longs;umantur vt parteis entis, &longs;unt priores natura partibus pr&aelig;dicamentorum; &longs;ed &longs;i fuerint <lb/>modi, &longs;unt natura quidem po&longs;teriores, priores autem ratione duntaxat, c&ugrave;m &longs;eparari po&longs;sint, <lb/>velut in differentia eo modo quem libro &longs;uperiore tradidimus. </s>                                                                <s>Ex quo efficitur, vt vniuocatio&shy;<lb/>ne, &amp; rationis communione carentia, &longs;ingula quidem &longs;int cuiu&longs;que pr&aelig;dicamenti &longs;eor&longs;um, nec <lb/>eadem fit quanti pote&longs;tas &amp; &longs;ub&longs;tanti&aelig;, nec ob id &longs;ubeant illa diui&longs;ionum pr&ecedil;cepta qu&aelig; &longs;uperius <lb/>ex 1. de par. </s>                                                                <s>allata fuerunt: erant enim propria vniuocorum. </s>                                                                <s>Hac ergo ratione, &longs;i hic locus ex&shy;<lb/>plicetur, nulla nos opprimit difficultas, neque in a&longs;&longs;equenda veritate &longs;ententi&aelig;, neque in &longs;tructu&shy;<lb/>ra verborum, neque &longs;&aelig;pius confugiendum erit ad emendationes <expan abbr="c&otilde;textuum">contextuum</expan>, quod aliqui <expan abbr="faci&utilde;t">faciunt</expan>. <lb/></s>                                                                <s> <arrow.to.target n="marg1012"></arrow.to.target><lb/>dicamenta, tanquam in ea qu&ecedil; &longs;int ad vnum, non autem vniuoca. </s>                                                                <s>Actus autem &amp; pote&longs;tas erunt <lb/>eius principia quod ita e&longs;t, &amp; &agrave; cuiu&longs;que pr&aelig;dicamenti latere, non &longs;ecus &agrave;c &agrave; generum latere &longs;u&aelig; <lb/>cuiu&longs;que differenti&aelig; ponentur. </s>                                                                <s>Sed hoc intere&longs;t qu&ograve;d differenti&aelig; &longs;unt &longs;igillatim cuiu&longs;que gene&shy;<lb/>ris, c&ugrave;m omne genus, &longs;iue &longs;upremum, &longs;iue &longs;ub altero genere contineatur, quatenus genus per <lb/>oppo&longs;itas differentias &longs;ecetur: actus autem &amp; pote&longs;tas pertinere per &longs;e &longs;olum ad &longs;umma genera <lb/>videantur; t&ugrave;m etiam qu&ograve;d differenti&aelig; &longs;unt natura priores partibus generis; actus ver&ograve; &amp; pote&shy;<lb/>&longs;tas, &longs;i &longs;umantur vt parteis entis, &longs;unt priores natura partibus pr&aelig;dicamentorum; &longs;ed &longs;i fuerint <lb/>modi, &longs;unt natura quidem po&longs;teriores, priores autem ratione duntaxat, c&ugrave;m &longs;eparari po&longs;sint, <lb/>velut in differentia eo modo quem libro &longs;uperiore tradidimus. </s>                                                                <s>Ex quo efficitur, vt vniuocatio&shy;<lb/>ne, &amp; rationis communione carentia, &longs;ingula quidem &longs;int cuiu&longs;que pr&aelig;dicamenti &longs;eor&longs;um, nec <lb/>eadem fit quanti pote&longs;tas &amp; &longs;ub&longs;tanti&aelig;, nec ob id &longs;ubeant illa diui&longs;ionum pr&ecedil;cepta qu&aelig; &longs;uperius <lb/>ex 1. de par. </s>                                                                <s>allata fuerunt: erant enim propria vniuocorum. </s>                                                                <s>Hac ergo ratione, &longs;i hic locus ex&shy;<lb/>plicetur, nulla nos opprimit difficultas, neque in a&longs;&longs;equenda veritate &longs;ententi&aelig;, neque in &longs;tructu&shy;<lb/>ra verborum, neque &longs;&aelig;pius confugiendum erit ad emendationes <expan abbr="c&otilde;textuum">contextuum</expan>, quod aliqui <expan abbr="faci&utilde;t">faciunt</expan>. <lb/></s>                                                                <s>
 <arrow.to.target n="marg1013"></arrow.to.target><lb/>H&icirc;c mihi in mentem venit diuer&longs;a illu&longs;trium virorum iudicia de actu accidentis indicare. </s>                                                                <s>C&ugrave;m <lb/>enim duplex &longs;it actus in materia nempe &longs;ub&longs;tanti&aelig; &amp; accidentis; nanque e&longs;t actu homo, &amp; actu <lb/>album, &agrave; Bononien&longs;ibus di&longs;putatum e&longs;t, &longs;it'ne vnus vtriu&longs;que actus, an actus accidentis ab actu <lb/>&longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparatus, Achillino opinante hos actus ad propria pr&aelig;dicamenta referri, vt actu al&shy;<lb/>bum, ad qualitatem. </s>                                                                <s>Buccaferrea ver&ograve; accidentis actum negligente, qu&ograve;d ex actu &longs;ub&longs;tanti&aelig; &amp; <lb/>accidentis vnum per &longs;e fieret. </s>                                                                <s>Atqui non &longs;emper &egrave; &longs;ub&longs;tantia &amp; accidente fit vnum per &longs;e, &longs;ed non <lb/>rar&ograve; per accidens. </s>                                                                <s>Neque item &longs;i per &longs;e communius accipiatur, ide&longs;t &longs;ecundum <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, quatenus <lb/>&longs;cilicet aptum e&longs;t exi&longs;tere in alio, fit vnum per &longs;e, quand&ograve; in&longs;unt multa accidentia pr&aelig;ter <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, <lb/>vt calor in aqua. </s>                                                                <s>Pr&ecedil;tere&agrave; facit <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> per &longs;e &egrave; duobus actibus. </s>                                                                <s>Neque dicere pote&longs;t, actum &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>ti&aelig; &longs;ubire vicem pote&longs;tatis ad accidens; quia &longs;ic accidens e&longs;&longs;et perfectio &longs;ub&longs;tanti&aelig;. </s>                                                                <s>Pr&aelig;terquam <lb/>qu&ograve;d Ari&longs;toteles partitionem in actum &amp; pote&longs;tatem per &longs;ingula pr&ecedil;dicamenta diducit. </s>                                                                <s>Ille ver&ograve; <lb/>notandus, qu&ograve;d actum accidentis ab actu &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparet. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; vniu&longs;cuiu&longs;que pr&aelig;dicamen&shy;<lb/>ti proprius quidam actus e&longs;t ponendus; veruntamen actus accidentis ab actu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; di&longs;iun&shy;<lb/>gendus non e&longs;t; nam qu&ograve;d accidens actu &longs;it, ab actu &longs;ub&longs;tantia impetrauit: ab illo enim pendet  <arrow.to.target n="marg1013"></arrow.to.target><lb/>H&icirc;c mihi in mentem venit diuer&longs;a illu&longs;trium virorum iudicia de actu accidentis indicare. </s>                                                                <s>C&ugrave;m <lb/>enim duplex &longs;it actus in materia nempe &longs;ub&longs;tanti&aelig; &amp; accidentis; nanque e&longs;t actu homo, &amp; actu <lb/>album, &agrave; Bononien&longs;ibus di&longs;putatum e&longs;t, &longs;it'ne vnus vtriu&longs;que actus, an actus accidentis ab actu <lb/>&longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparatus, Achillino opinante hos actus ad propria pr&aelig;dicamenta referri, vt actu al&shy;<lb/>bum, ad qualitatem. </s>                                                                <s>Buccaferrea ver&ograve; accidentis actum negligente, qu&ograve;d ex actu &longs;ub&longs;tanti&aelig; &amp; <lb/>accidentis vnum per &longs;e fieret. </s>                                                                <s>Atqui non &longs;emper &egrave; &longs;ub&longs;tantia &amp; accidente fit vnum per &longs;e, &longs;ed non <lb/>rar&ograve; per accidens. </s>                                                                <s>Neque item &longs;i per &longs;e communius accipiatur, ide&longs;t &longs;ecundum <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, quatenus <lb/>&longs;cilicet aptum e&longs;t exi&longs;tere in alio, fit vnum per &longs;e, quand&ograve; in&longs;unt multa accidentia pr&aelig;ter <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, <lb/>vt calor in aqua. </s>                                                                <s>Pr&ecedil;tere&agrave; facit <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> per &longs;e &egrave; duobus actibus. </s>                                                                <s>Neque dicere pote&longs;t, actum &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>ti&aelig; &longs;ubire vicem pote&longs;tatis ad accidens; quia &longs;ic accidens e&longs;&longs;et perfectio &longs;ub&longs;tanti&aelig;. </s>                                                                <s>Pr&aelig;terquam <lb/>qu&ograve;d Ari&longs;toteles partitionem in actum &amp; pote&longs;tatem per &longs;ingula pr&ecedil;dicamenta diducit. </s>                                                                <s>Ille ver&ograve; <lb/>notandus, qu&ograve;d actum accidentis ab actu &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;eparet. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; vniu&longs;cuiu&longs;que pr&aelig;dicamen&shy;<lb/>ti proprius quidam actus e&longs;t ponendus; veruntamen actus accidentis ab actu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; di&longs;iun&shy;<lb/>gendus non e&longs;t; nam qu&ograve;d accidens actu &longs;it, ab actu &longs;ub&longs;tantia impetrauit: ab illo enim pendet
Line 4167 
Line 4166 
 <p type="head"> <p type="head">
 <s><emph type="italics"/>Percen&longs;entur reliqua motus elementa, &amp; aliqua etiam ad&longs;cribuntur de ratione qua colligitur <lb/>definitio motus. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>II<emph.end type="italics"/>.</s></p> <s><emph type="italics"/>Percen&longs;entur reliqua motus elementa, &amp; aliqua etiam ad&longs;cribuntur de ratione qua colligitur <lb/>definitio motus. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>II<emph.end type="italics"/>.</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>IN motu quoque duo &longs;pectantur; primum quidem illud e&longs;t; nanque motus ip&longs;e per &longs;e non <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tit, &longs;ed e&longs;t in altero, aut alterius. </s>                                                                <s>e&longs;t enim quiddam quod mouetur, vt Socrates &amp; <expan abbr="c&ecedil;l&utilde;">c&ecedil;lum</expan>, <lb/>&amp; omnino &longs;ub&longs;tantia, qu&ograve;d ab hac nullum aliud genus eorum qu&aelig; &longs;unt, ab&longs;trahi pote&longs;t. </s>                                                                <s>Sed <lb/>pr&aelig;tere&agrave; dum Socrates mouetur, aliqua forma priuatur quam habet, &amp; accipit aliam qua caret; <lb/>&longs;iquidem talis &longs;it prima notio motus, vnde generaliter exprimi con&longs;ueuit &agrave; Gr&aelig;cis eo nomine <lb/>quod &longs;ignificat aliud po&longs;t aliud; <foreign lang="greek">metaboliw\</foreign>, ip&longs;i dicunt; quandoquidem pote&longs;t mutari Socra&shy;<lb/>tes, qu&ograve;d amittat eam formam quam habet ad e&longs;&longs;entiam pertinentem, &amp; tran&longs;eat in cadauer, <lb/>aut vt amittat nigredinem, &amp; fiat albus. </s>                                                                <s>Ad quod igitur pr&aelig;dicamentum e&aelig; form&aelig; referuntur <lb/>&longs;ecundum quas ip&longs;e mutabitur, in illo quoque pr&ecedil;dicamento collocabitur motus. </s>                                                                <s>Ita vt in qua&shy;<lb/>libet mutatione pr&aelig;&longs;t&ograve; &longs;int duo &longs;ubiecta, primum quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia &longs;iue compo&longs;ita, &longs;iue etiam <lb/> <s>IN motu quoque duo &longs;pectantur; primum quidem illud e&longs;t; nanque motus ip&longs;e per &longs;e non <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tit, &longs;ed e&longs;t in altero, aut alterius. </s>                                                                <s>e&longs;t enim quiddam quod mouetur, vt Socrates &amp; <expan abbr="c&ecedil;l&utilde;">c&ecedil;lum</expan>, <lb/>&amp; omnino &longs;ub&longs;tantia, qu&ograve;d ab hac nullum aliud genus eorum qu&aelig; &longs;unt, ab&longs;trahi pote&longs;t. </s>                                                                <s>Sed <lb/>pr&aelig;tere&agrave; dum Socrates mouetur, aliqua forma priuatur quam habet, &amp; accipit aliam qua caret; <lb/>&longs;iquidem talis &longs;it prima notio motus, vnde generaliter exprimi con&longs;ueuit &agrave; Gr&aelig;cis eo nomine <lb/>quod &longs;ignificat aliud po&longs;t aliud; <foreign lang="greek">metabolh\n</foreign>, ip&longs;i dicunt; quandoquidem pote&longs;t mutari Socra&shy;<lb/>tes, qu&ograve;d amittat eam formam quam habet ad e&longs;&longs;entiam pertinentem, &amp; tran&longs;eat in cadauer, <lb/>aut vt amittat nigredinem, &amp; fiat albus. </s>                                                                <s>Ad quod igitur pr&aelig;dicamentum e&aelig; form&aelig; referuntur <lb/>&longs;ecundum quas ip&longs;e mutabitur, in illo quoque pr&ecedil;dicamento collocabitur motus. </s>                                                                <s>Ita vt in qua&shy;<lb/>libet mutatione pr&aelig;&longs;t&ograve; &longs;int duo &longs;ubiecta, primum quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia &longs;iue compo&longs;ita, &longs;iue etiam <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1015"></arrow.to.target><lb/>&longs;implex; hac enim omnia fundantur; &longs;iue proxim&egrave;, &longs;iue remot&egrave;; &amp; hoc e&longs;t &longs;ubiectum quod ap&shy;<lb/>pellatur, vt quod, &amp; propri&egrave; tran&longs;mutatur; alterum videlicet pr&aelig;dicamentum cuius form&aelig; &longs;ibi <lb/>vici&longs;sim in &longs;ub&longs;tantia &longs;uccedunt, quod dicitur. <foreign lang="greek">kaq) o(\</foreign>, ide&longs;t, per quod &amp; &longs;ecundum quod: non <lb/>enim e&longs;t id quod mutari dicimus, verbigratia qualitas; &longs;ed ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia mutatur &longs;ecundum <lb/>qualitatem. </s>                                                                <s>Alterum autem, quod &longs;ecundo loco animaduertendum e&longs;t, in eo quod mouetur, <lb/>quod diximus e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam. </s>                                                                <s>nam pr&aelig;&longs;efert in motu rationem mobilis, quod item patibile <lb/>nominatur. </s>                                                                <s>At ver&ograve; c&ugrave;m mobile, t&ugrave;m patibile &longs;ignificant aliquid &agrave; quo moueantur &amp; patiantur. <lb/></s>                                                                <s>Ide&ograve; quoque in ip&longs;o motu notio continetur habitudinis, qu&ograve;d fiat motus ab hoc quod habet <lb/>vim mouendi, in hoc quod e&longs;t mobile. </s>                                                                <s>Ex quo efficitur, vt non &longs;ine habitudine tradenda &longs;it de&shy;<lb/>finitio motus. </s>                                                                <s>Verumenimuer&ograve;, &longs;icuti res vari&aelig; &longs;unt &longs;ecundum quas fit motus quarum genus <lb/>commune nullum e&longs;t; &longs;ic &amp; vari&aelig; &longs;unt &longs;pecies motus quarum commune genus, hoc e&longs;t, pr&aelig;dica&shy;<lb/>tum vniuocum afferri non pote&longs;t: ob id expectanda e&longs;t definitio motus, tanquam eius quod &longs;it <lb/>ad vnum, quemadmodum etiam &longs;unt ad vnum &amp; non vniuoca illa &longs;ecundum qu&aelig; fit motus. <lb/></s>                                                                <s>Nil enim e&longs;t quod pr&aelig;dicetur vniuoc&egrave; de pluribus pr&aelig;dicamentis: vtpot&egrave;, qu&ograve;d vbi quippiam <lb/> <arrow.to.target n="marg1015"></arrow.to.target><lb/>&longs;implex; hac enim omnia fundantur; &longs;iue proxim&egrave;, &longs;iue remot&egrave;; &amp; hoc e&longs;t &longs;ubiectum quod ap&shy;<lb/>pellatur, vt quod, &amp; propri&egrave; tran&longs;mutatur; alterum videlicet pr&aelig;dicamentum cuius form&aelig; &longs;ibi <lb/>vici&longs;sim in &longs;ub&longs;tantia &longs;uccedunt, quod dicitur. <foreign lang="greek">kaq' o(\</foreign>, ide&longs;t, per quod &amp; &longs;ecundum quod: non <lb/>enim e&longs;t id quod mutari dicimus, verbigratia qualitas; &longs;ed ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia mutatur &longs;ecundum <lb/>qualitatem. </s>                                                                <s>Alterum autem, quod &longs;ecundo loco animaduertendum e&longs;t, in eo quod mouetur, <lb/>quod diximus e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam. </s>                                                                <s>nam pr&aelig;&longs;efert in motu rationem mobilis, quod item patibile <lb/>nominatur. </s>                                                                <s>At ver&ograve; c&ugrave;m mobile, t&ugrave;m patibile &longs;ignificant aliquid &agrave; quo moueantur &amp; patiantur. <lb/></s>                                                                <s>Ide&ograve; quoque in ip&longs;o motu notio continetur habitudinis, qu&ograve;d fiat motus ab hoc quod habet <lb/>vim mouendi, in hoc quod e&longs;t mobile. </s>                                                                <s>Ex quo efficitur, vt non &longs;ine habitudine tradenda &longs;it de&shy;<lb/>finitio motus. </s>                                                                <s>Verumenimuer&ograve;, &longs;icuti res vari&aelig; &longs;unt &longs;ecundum quas fit motus quarum genus <lb/>commune nullum e&longs;t; &longs;ic &amp; vari&aelig; &longs;unt &longs;pecies motus quarum commune genus, hoc e&longs;t, pr&aelig;dica&shy;<lb/>tum vniuocum afferri non pote&longs;t: ob id expectanda e&longs;t definitio motus, tanquam eius quod &longs;it <lb/>ad vnum, quemadmodum etiam &longs;unt ad vnum &amp; non vniuoca illa &longs;ecundum qu&aelig; fit motus. <lb/></s>                                                                <s>Nil enim e&longs;t quod pr&aelig;dicetur vniuoc&egrave; de pluribus pr&aelig;dicamentis: vtpot&egrave;, qu&ograve;d vbi quippiam <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1016"></arrow.to.target><lb/>vel primum voce exprimitur, &longs;eu mente concipitur, aut per &longs;e &longs;ub&longs;tans, aut in per &longs;e &longs;ub&longs;tante <lb/>po&longs;itum repr&aelig;&longs;entetur, qu&aelig; &longs;an&egrave; tota natura di&longs;crepant. </s>                                                                <s>Sed de his olim dictum e&longs;t &longs;atis. </s>                                                                <s>Ad de&shy;<lb/>finitionem redeo. </s>                                                                <s>In illa ver&ograve; mihi &longs;e&longs;e offert quiddam &longs;umma animaduer&longs;ione dignum, tamet&longs;i <lb/>in omnium accidentium definitionem communiter pertinere pote&longs;t. </s>                                                                <s>Nam c&ugrave;m omnium acci&shy;<lb/>dentium definitio plena &amp; omnibus partibus ab&longs;oluta ex demon&longs;tratione exprimatur, <expan abbr="vidend&utilde;">videndum</expan> <lb/>e&longs;t etiam, quemadmodum ex ea colligi po&longs;sit definitio motus. </s>                                                                <s>In primis autem non videtur id <lb/>in controuer&longs;iam reuocari po&longs;&longs;e, quin in accidentis e&longs;&longs;entia definitione euoluenda demon&longs;tra&shy;<lb/>tionem definitioni pr&aelig;currere oporteat; quia notius &longs;it accidens, vt in &longs;ubiecto qua ratione de&shy;<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiicitur, qu&agrave;m vbi quid per &longs;e con&longs;i&longs;tens &amp; &longs;ub imagine &longs;ub&longs;tanti&aelig; concipitur, <lb/>quod in definitione faciendum e&longs;t. </s>                                                                <s>h&icirc;c enim quadam &longs;egregatione opus e&longs;t, dum albedo defi&shy;<lb/>nienda concipitur quam, vt hoc album, &longs;en&longs;us obiecit. </s>                                                                <s>Ita igitur c&ugrave;m motus habeatur vt <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/>quia &longs;it in eo quod mouetur, &amp; moueri de &longs;ubiecto quod e&longs;t corpus naturale, &longs;eu &longs;ub&longs;tantia na&shy;<lb/>turalis per cau&longs;&longs;as &amp; principia propria concludi queat, idem iudicium de motu faciendum vide&shy;<lb/>tur. </s>                                                                <s>Sed num hic progre&longs;&longs;us ab Ari&longs;totele neglectus e&longs;t? </s>                                                                <s>haud profect&ograve;, &amp; eo loco <expan abbr="modo&qacute;ue">modoque</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg1016"></arrow.to.target><lb/>vel primum voce exprimitur, &longs;eu mente concipitur, aut per &longs;e &longs;ub&longs;tans, aut in per &longs;e &longs;ub&longs;tante <lb/>po&longs;itum repr&aelig;&longs;entetur, qu&aelig; &longs;an&egrave; tota natura di&longs;crepant. </s>                                                                <s>Sed de his olim dictum e&longs;t &longs;atis. </s>                                                                <s>Ad de&shy;<lb/>finitionem redeo. </s>                                                                <s>In illa ver&ograve; mihi &longs;e&longs;e offert quiddam &longs;umma animaduer&longs;ione dignum, tamet&longs;i <lb/>in omnium accidentium definitionem communiter pertinere pote&longs;t. </s>                                                                <s>Nam c&ugrave;m omnium acci&shy;<lb/>dentium definitio plena &amp; omnibus partibus ab&longs;oluta ex demon&longs;tratione exprimatur, <expan abbr="vidend&utilde;">videndum</expan> <lb/>e&longs;t etiam, quemadmodum ex ea colligi po&longs;sit definitio motus. </s>                                                                <s>In primis autem non videtur id <lb/>in controuer&longs;iam reuocari po&longs;&longs;e, quin in accidentis e&longs;&longs;entia definitione euoluenda demon&longs;tra&shy;<lb/>tionem definitioni pr&aelig;currere oporteat; quia notius &longs;it accidens, vt in &longs;ubiecto qua ratione de&shy;<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiicitur, qu&agrave;m vbi quid per &longs;e con&longs;i&longs;tens &amp; &longs;ub imagine &longs;ub&longs;tanti&aelig; concipitur, <lb/>quod in definitione faciendum e&longs;t. </s>                                                                <s>h&icirc;c enim quadam &longs;egregatione opus e&longs;t, dum albedo defi&shy;<lb/>nienda concipitur quam, vt hoc album, &longs;en&longs;us obiecit. </s>                                                                <s>Ita igitur c&ugrave;m motus habeatur vt <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, <lb/>quia &longs;it in eo quod mouetur, &amp; moueri de &longs;ubiecto quod e&longs;t corpus naturale, &longs;eu &longs;ub&longs;tantia na&shy;<lb/>turalis per cau&longs;&longs;as &amp; principia propria concludi queat, idem iudicium de motu faciendum vide&shy;<lb/>tur. </s>                                                                <s>Sed num hic progre&longs;&longs;us ab Ari&longs;totele neglectus e&longs;t? </s>                                                                <s>haud profect&ograve;, &amp; eo loco <expan abbr="modo&qacute;ue">modoque</expan> <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1017"></arrow.to.target><lb/>v&longs;urpatus e&longs;t, vt ex illo quod demon&longs;tratio repr&ecedil;&longs;entat, id intelligendum fit quod per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <lb/>explicatur. </s>                                                                <s>Nam 3. Phy&longs;. T. 7. ita confirmauit Ari&longs;toteles e&longs;&longs;e motum, id quod definitio ip&longs;a pro&shy;<lb/>ponit, quia quod mouetur, ita &longs;e habeat: hoc ver&ograve; aliud cert&egrave; non e&longs;t, qu&agrave;m ex demon&longs;tratione <lb/>colligere definitionem, vt ex eo quod notius &longs;it. </s>                                                                <s>Quamobrem primo loco &longs;tatuetur &longs;ubiectum <lb/>de quo moueri pr&ecedil;dicatur; accipio ver&ograve; nunc &longs;ub&longs;tantiam mobilem, qu&aelig; &longs;en&longs;ilis e&longs;t &amp; per &longs;e exi&shy;<lb/>&longs;tit &amp; partibilis, indiuiduam omitto &amp; eam qu&aelig; quomodocunque e&longs;t in alio. </s>                                                                <s>quo pacto etiam <lb/>fecit Ari&longs;toteles 6. Phy&longs;. &amp; quod e&longs;t moueri, tanquam actum &longs;umo, vt &amp; hic motus per actu &longs;um&shy;<lb/>ptus e&longs;t, in quo maxim&egrave; differt ab eo mobili quod e&longs;t ratio &longs;ubiecti phy&longs;ici. </s>                                                                <s>Nam mobile quod <lb/>&longs;ignificat facultatem, demon&longs;trari non pote&longs;t, c&ugrave;m ex illo &amp; mobili fiat vnum per &longs;e &amp; incom&shy;<lb/>plexum, &amp; facultas, vt alio loco docebimus, non differat &agrave; &longs;ub&longs;tantia; &amp; idem valeat mobile &agrave;c <lb/>naturale quod e&longs;t habens naturam qu&aelig; e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s>                                                                <s>Et c&ugrave;m mobile &longs;ignificet pote&longs;tatem <lb/>qu&aelig; &longs;uapt&egrave; natura re&longs;picit oppo&longs;ita; hic ver&ograve; e&longs;t quies, ita vt quod &longs;impliciter &amp; quatenus ip&shy;<lb/>&longs;um de &longs;ub&longs;tantia mobili demon&longs;trari conueniat, &longs;it coniunctum, moueri nimirum &amp; quie&longs;cere: <lb/>accipio moueri &longs;eor&longs;um, tanquam notius nobis non ne&longs;cius demon&longs;trationem non minus re&longs;pi&shy;<lb/>cere nota nobis qu&agrave;m nota natura, ex cuius ab&longs;entia, &amp; proxim&egrave; ex ab&longs;entia cau&longs;&longs;arum motus,  <arrow.to.target n="marg1017"></arrow.to.target><lb/>v&longs;urpatus e&longs;t, vt ex illo quod demon&longs;tratio repr&ecedil;&longs;entat, id intelligendum fit quod per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <lb/>explicatur. </s>                                                                <s>Nam 3. Phy&longs;. T. 7. ita confirmauit Ari&longs;toteles e&longs;&longs;e motum, id quod definitio ip&longs;a pro&shy;<lb/>ponit, quia quod mouetur, ita &longs;e habeat: hoc ver&ograve; aliud cert&egrave; non e&longs;t, qu&agrave;m ex demon&longs;tratione <lb/>colligere definitionem, vt ex eo quod notius &longs;it. </s>                                                                <s>Quamobrem primo loco &longs;tatuetur &longs;ubiectum <lb/>de quo moueri pr&ecedil;dicatur; accipio ver&ograve; nunc &longs;ub&longs;tantiam mobilem, qu&aelig; &longs;en&longs;ilis e&longs;t &amp; per &longs;e exi&shy;<lb/>&longs;tit &amp; partibilis, indiuiduam omitto &amp; eam qu&aelig; quomodocunque e&longs;t in alio. </s>                                                                <s>quo pacto etiam <lb/>fecit Ari&longs;toteles 6. Phy&longs;. &amp; quod e&longs;t moueri, tanquam actum &longs;umo, vt &amp; hic motus per actu &longs;um&shy;<lb/>ptus e&longs;t, in quo maxim&egrave; differt ab eo mobili quod e&longs;t ratio &longs;ubiecti phy&longs;ici. </s>                                                                <s>Nam mobile quod <lb/>&longs;ignificat facultatem, demon&longs;trari non pote&longs;t, c&ugrave;m ex illo &amp; mobili fiat vnum per &longs;e &amp; incom&shy;<lb/>plexum, &amp; facultas, vt alio loco docebimus, non differat &agrave; &longs;ub&longs;tantia; &amp; idem valeat mobile &agrave;c <lb/>naturale quod e&longs;t habens naturam qu&aelig; e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s>                                                                <s>Et c&ugrave;m mobile &longs;ignificet pote&longs;tatem <lb/>qu&aelig; &longs;uapt&egrave; natura re&longs;picit oppo&longs;ita; hic ver&ograve; e&longs;t quies, ita vt quod &longs;impliciter &amp; quatenus ip&shy;<lb/>&longs;um de &longs;ub&longs;tantia mobili demon&longs;trari conueniat, &longs;it coniunctum, moueri nimirum &amp; quie&longs;cere: <lb/>accipio moueri &longs;eor&longs;um, tanquam notius nobis non ne&longs;cius demon&longs;trationem non minus re&longs;pi&shy;<lb/>cere nota nobis qu&agrave;m nota natura, ex cuius ab&longs;entia, &amp; proxim&egrave; ex ab&longs;entia cau&longs;&longs;arum motus,
 <pb pagenum="130"/>note&longs;cet e&longs;&longs;e quietem, &amp; colligi facillim&egrave; poterit quid &longs;it etiam quies. </s>                                                                <s>Nanque et&longs;i vnum e&longs;t op&shy;<lb/> <pb pagenum="130"/>note&longs;cet e&longs;&longs;e quietem, &amp; colligi facillim&egrave; poterit quid &longs;it etiam quies. </s>                                                                <s>Nanque et&longs;i vnum e&longs;t op&shy;<lb/>
Line 4176 
Line 4175 
 <arrow.to.target n="marg1019"></arrow.to.target><lb/>Nanque vniuer&longs;itas e&longs;t qualitas qu&aelig;dam, vt apparet ex capite de &longs;ub&longs;tantia, nimirum habilitas <lb/>ad id, vt in pluribus in&longs;it. </s>                                                                <s>&amp; &aelig;ternum illud e&longs;t quod tempore non circun&longs;cribitur, quatenus hu&shy;<lb/>iu&longs;modi, vt te docuit Ari&longs;toteles in extremo 4. Phy&longs;. Qu&ograve;d autem dicitur mobile idem valere &agrave;c <lb/>naturale, ide&longs;t, quod in &longs;eip&longs;o habet principia motus non demon&longs;trabitur, &longs;ed &longs;tabit &agrave; principiis. <lb/></s>                                                                <s>Illud igitur &longs;it huius demon&longs;trationis &longs;tratum, quod facultatem continet &amp; rationem formalem <lb/> <arrow.to.target n="marg1019"></arrow.to.target><lb/>Nanque vniuer&longs;itas e&longs;t qualitas qu&aelig;dam, vt apparet ex capite de &longs;ub&longs;tantia, nimirum habilitas <lb/>ad id, vt in pluribus in&longs;it. </s>                                                                <s>&amp; &aelig;ternum illud e&longs;t quod tempore non circun&longs;cribitur, quatenus hu&shy;<lb/>iu&longs;modi, vt te docuit Ari&longs;toteles in extremo 4. Phy&longs;. Qu&ograve;d autem dicitur mobile idem valere &agrave;c <lb/>naturale, ide&longs;t, quod in &longs;eip&longs;o habet principia motus non demon&longs;trabitur, &longs;ed &longs;tabit &agrave; principiis. <lb/></s>                                                                <s>Illud igitur &longs;it huius demon&longs;trationis &longs;tratum, quod facultatem continet &amp; rationem formalem <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1020"></arrow.to.target><lb/>no&longs;tri &longs;ubiecti; de illo pr&aelig;dicetur moueri cuius cau&longs;&longs;as indagare volumus &amp; definitione com&shy;<lb/>plecti qu&aelig; &longs;ola po&longs;itura differat &agrave; demon&longs;tratione. </s>                                                                <s>Et illud inquiratur. </s>                                                                <s>Cur talis &longs;ub&longs;tantia mo&shy;<lb/>uetur, neque &longs;an&egrave; omni genere motus; quia non fortuit&ograve;, neque etiam violento; &longs;unt enim vtri&shy;<lb/>que motus per accidens; ea ver&ograve; re&longs;puit methodus; non animali; quia proprius e&longs;&longs;et cuiu&longs;dam <lb/>partis, nec vniuer&longs;as &longs;ub&longs;tantias mobiles amplecteretur, neque ine&longs;&longs;et, quatenus ip&longs;um; non item <lb/>artificio&longs;o; tractamus enim &longs;cientiam qua rerum natur&aelig; explorantur, non quoad &longs;ubiiciuntur <lb/>no&longs;tr&aelig; voluntati: &longs;ed quoad mouetur ex natura &longs;ua, quod eius proprium e&longs;t; quippe qu&ograve;d per&shy;<lb/>tineat ad vniuer&longs;as &longs;ub&longs;tantias naturales, cuius ab&longs;entia quies e&longs;t: <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s>                                                                <s>non modo vniuer&shy;<lb/>&longs;as &longs;ub&longs;tantias naturales peruagatur, ver&ugrave;m in nullum aliud &longs;ub&longs;tanti&aelig;, corporis&uacute;e genus perti&shy;<lb/>net. </s>                                                                <s>Nam quicquid tali motu agitur, id aut e&longs;t &longs;ub&longs;tantia naturalis, aut con&longs;tat &egrave; &longs;ub&longs;tantia natu&shy;<lb/>rali, vt animal &amp; &longs;camnum. </s>                                                                <s>Nec quicquam e&longs;t quod in &longs;eip&longs;o naturam contineat, quin protinus <lb/>moueatur, aut quie&longs;cat, &amp; certas quietis <expan abbr="motus&qacute;">motusque</expan>. </s>                                                                <s>&longs;ui cau&longs;&longs;as habeat. </s>                                                                <s>Proinde &amp; per &longs;e, &amp; qua&shy;<lb/>tenus ip&longs;um, ine&longs;t motus in eo genere &longs;ub&longs;tanti&aelig;. </s>                                                                <s>Cur mouetur, inquam, talis &longs;ub&longs;tantia? </s>                                                                <s>An <lb/>qu&ograve;d, c&ugrave;m &longs;it in potentia ad aliquam formam (e&longs;t ver&ograve; in potentia, qu&ograve;d c&ugrave;m &longs;it id quod moue&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg1020"></arrow.to.target><lb/>no&longs;tri &longs;ubiecti; de illo pr&aelig;dicetur moueri cuius cau&longs;&longs;as indagare volumus &amp; definitione com&shy;<lb/>plecti qu&aelig; &longs;ola po&longs;itura differat &agrave; demon&longs;tratione. </s>                                                                <s>Et illud inquiratur. </s>                                                                <s>Cur talis &longs;ub&longs;tantia mo&shy;<lb/>uetur, neque &longs;an&egrave; omni genere motus; quia non fortuit&ograve;, neque etiam violento; &longs;unt enim vtri&shy;<lb/>que motus per accidens; ea ver&ograve; re&longs;puit methodus; non animali; quia proprius e&longs;&longs;et cuiu&longs;dam <lb/>partis, nec vniuer&longs;as &longs;ub&longs;tantias mobiles amplecteretur, neque ine&longs;&longs;et, quatenus ip&longs;um; non item <lb/>artificio&longs;o; tractamus enim &longs;cientiam qua rerum natur&aelig; explorantur, non quoad &longs;ubiiciuntur <lb/>no&longs;tr&aelig; voluntati: &longs;ed quoad mouetur ex natura &longs;ua, quod eius proprium e&longs;t; quippe qu&ograve;d per&shy;<lb/>tineat ad vniuer&longs;as &longs;ub&longs;tantias naturales, cuius ab&longs;entia quies e&longs;t: <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s>                                                                <s>non modo vniuer&shy;<lb/>&longs;as &longs;ub&longs;tantias naturales peruagatur, ver&ugrave;m in nullum aliud &longs;ub&longs;tanti&aelig;, corporis&uacute;e genus perti&shy;<lb/>net. </s>                                                                <s>Nam quicquid tali motu agitur, id aut e&longs;t &longs;ub&longs;tantia naturalis, aut con&longs;tat &egrave; &longs;ub&longs;tantia natu&shy;<lb/>rali, vt animal &amp; &longs;camnum. </s>                                                                <s>Nec quicquam e&longs;t quod in &longs;eip&longs;o naturam contineat, quin protinus <lb/>moueatur, aut quie&longs;cat, &amp; certas quietis <expan abbr="motus&qacute;">motusque</expan>. </s>                                                                <s>&longs;ui cau&longs;&longs;as habeat. </s>                                                                <s>Proinde &amp; per &longs;e, &amp; qua&shy;<lb/>tenus ip&longs;um, ine&longs;t motus in eo genere &longs;ub&longs;tanti&aelig;. </s>                                                                <s>Cur mouetur, inquam, talis &longs;ub&longs;tantia? </s>                                                                <s>An <lb/>qu&ograve;d, c&ugrave;m &longs;it in potentia ad aliquam formam (e&longs;t ver&ograve; in potentia, qu&ograve;d c&ugrave;m &longs;it id quod moue&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg1021"></arrow.to.target><lb/>tur, &longs;eu quod moueri pote&longs;t motu naturali, certo quodam genere pr&aelig;finitum, atque <expan abbr="c&otilde;clu&longs;um">conclu&longs;um</expan>, <lb/>habet etiam certam pote&longs;tatem ad certas formas qu&aelig; &longs;cilicet in eo genere &longs;int oppo&longs;it&aelig;) exerceat <lb/>eam pote&longs;tatem quam habet ad talem formam. </s>                                                                <s>Quocirca &longs;ubiectum duas partes amplectetur, <lb/>vnam generalem, qua moueri quidem pote&longs;t; &longs;ed remotam admodum &amp; prop&egrave; infinitam; alte&shy;<lb/>ram &longs;pecialem, per quam &longs;ubcerto genere comprehenditur quod, c&ugrave;m primo illi &longs;ubiecto acce&shy;<lb/>dat, &amp; qua&longs;i informet ip&longs;um, ac determinet; non &longs;ubiectum &longs;impliciter, &amp; vt quod &longs;ed <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <lb/>quod appellatur. </s>                                                                <s>mox cau&longs;&longs;a &longs;uccedit qu&aelig; prim&ugrave;m excipit pr&aelig;dicatum, &amp; &longs;ui pr&aelig;&longs;entia ponit in <lb/>&longs;ubiecto quod inquit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am huius huic. </s>                                                                <s>Quocirca &longs;ic omnis ratio con&longs;trui <lb/> <arrow.to.target n="marg1021"></arrow.to.target><lb/>tur, &longs;eu quod moueri pote&longs;t motu naturali, certo quodam genere pr&aelig;finitum, atque <expan abbr="c&otilde;clu&longs;um">conclu&longs;um</expan>, <lb/>habet etiam certam pote&longs;tatem ad certas formas qu&aelig; &longs;cilicet in eo genere &longs;int oppo&longs;it&aelig;) exerceat <lb/>eam pote&longs;tatem quam habet ad talem formam. </s>                                                                <s>Quocirca &longs;ubiectum duas partes amplectetur, <lb/>vnam generalem, qua moueri quidem pote&longs;t; &longs;ed remotam admodum &amp; prop&egrave; infinitam; alte&shy;<lb/>ram &longs;pecialem, per quam &longs;ubcerto genere comprehenditur quod, c&ugrave;m primo illi &longs;ubiecto acce&shy;<lb/>dat, &amp; qua&longs;i informet ip&longs;um, ac determinet; non &longs;ubiectum &longs;impliciter, &amp; vt quod &longs;ed <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <lb/>quod appellatur. </s>                                                                <s>mox cau&longs;&longs;a &longs;uccedit qu&aelig; prim&ugrave;m excipit pr&aelig;dicatum, &amp; &longs;ui pr&aelig;&longs;entia ponit in <lb/>&longs;ubiecto quod inquit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am huius huic. </s>                                                                <s>Quocirca &longs;ic omnis ratio con&longs;trui <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1022"></arrow.to.target><lb/>poterit. </s>                                                                <s>Omnis &longs;ub&longs;tantia naturalis exercet eam pote&longs;tatem quam habet ad certam <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> qu&aelig; <lb/>&longs;ub certo genere continetur. </s>                                                                <s>At omne id quod exercet eam pote&longs;tatem (exercere autem &longs;ignifi&shy;<lb/>catur ea voce <foreign lang="greek">go^_e)nezgei_n</foreign>, ide&longs;t agere &amp; fungi &amp; e&longs;&longs;e in officio) ad certam formam, mouetur. <lb/></s>                                                                <s>Omnis igitur &longs;ub&longs;tantia naturalis mouetur. </s>                                                                <s>nec quidem ita mouetur, vt nunc moueatur, &longs;ed &longs;i&shy;<lb/>ne vlla pr&aelig;finitione loci, aut temporis; hoc autem omni &longs;ub&longs;tanti&ecedil; naturali conuenit, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> per&shy;<lb/>petu&ograve;. </s>                                                                <s>Ver&ugrave;m quamuis omnis &longs;ub&longs;tantia naturalis de pote&longs;tate traducatur, aut traduci po&longs;sit <lb/> <arrow.to.target n="marg1022"></arrow.to.target><lb/>poterit. </s>                                                                <s>Omnis &longs;ub&longs;tantia naturalis exercet eam pote&longs;tatem quam habet ad certam <expan abbr="form&atilde;">formam</expan> qu&aelig; <lb/>&longs;ub certo genere continetur. </s>                                                                <s>At omne id quod exercet eam pote&longs;tatem (exercere autem &longs;ignifi&shy;<lb/>catur ea voce <foreign lang="greek">tou_ e)nergei_n</foreign>, ide&longs;t agere &amp; fungi &amp; e&longs;&longs;e in officio) ad certam formam, mouetur. <lb/></s>                                                                <s>Omnis igitur &longs;ub&longs;tantia naturalis mouetur. </s>                                                                <s>nec quidem ita mouetur, vt nunc moueatur, &longs;ed &longs;i&shy;<lb/>ne vlla pr&aelig;finitione loci, aut temporis; hoc autem omni &longs;ub&longs;tanti&ecedil; naturali conuenit, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> per&shy;<lb/>petu&ograve;. </s>                                                                <s>Ver&ugrave;m quamuis omnis &longs;ub&longs;tantia naturalis de pote&longs;tate traducatur, aut traduci po&longs;sit <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1023"></arrow.to.target><lb/>ad actum, ob <expan abbr="eam&qacute;ue">eamque</expan> rem moueatur; non tamen h&aelig;c ratio continet ab&longs;olutam cau&longs;&longs;am motus; <lb/><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s>                                                                <s>&amp; eius ab&longs;oluta cau&longs;&longs;a petenda e&longs;t, iubente Ari&longs;totele, ex aliis rationibus. </s>                                                                <s>Itaque h&icirc;c ego <lb/>illud addendum pr&aelig;tere&agrave; puto, efficiens, quod c&ugrave;m &longs;it actu, vim habeat traducendi de pote&longs;tate <lb/>ad actum &longs;ub&longs;tantiam naturalem quam ponimus e&longs;&longs;e pote&longs;tate finem qu&ecedil; e&longs;t con&longs;ecutio &amp; ade&shy;<lb/>ptio illius actus ad quem e&longs;t pote&longs;tate; hic enim terminus e&longs;t continuati motus &amp; non impediti <lb/>qui, c&ugrave;m pr&aelig;&longs;t&ograve; e&longs;t, nihil vltr&agrave; agit efficiens; neque naturalis &longs;ub&longs;tantia mouetur. </s>                                                                <s>Sed ill&ograve; c&ugrave;m <lb/>venerit quo tendebat, omnino quie&longs;cit. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; tum &longs;ub&longs;tantia mouetur, cum ab efficiente tra&shy;<lb/>ducitur de &longs;ua natiua pote&longs;tate ad illum actum quo pote&longs;tas ip&longs;a dirigitur. </s>                                                                <s>H&aelig;c ver&ograve; omnia &longs;en&shy;<lb/>&longs;u &amp; inductione per&longs;picua &longs;unt, vt nihil, aut ad &longs;ummam admonitio qu&ecedil;dam ad ea per&longs;uadenda <lb/>requiratur; nec vllum genus in&longs;trumenti quod afferat vim menti no&longs;tr&aelig;, de&longs;ideretur ad confir&shy;<lb/>mationem huiu&longs;modi propo&longs;itionum, vt etiam patet ex Ari&longs;toteleo contextu. </s>                                                                <s>Etenim certum <lb/>e&longs;&longs;e genus &longs;ecundum quod fit motus, ide&longs;t, commutatio formarum oppo&longs;itarum 1. Phy&longs;. ab Ari&shy;<lb/>&longs;totele &longs;ola inductione confirmatum e&longs;t. </s>                                                                <s>Moueri quoque, nil aliud e&longs;&longs;e, qu&agrave;m &longs;ic agere, &amp; exer&shy;<lb/>cere facultatem quam habet in eo genere, nullius alterius in&longs;trumenti, qu&agrave;m inductionis auxilio  <arrow.to.target n="marg1023"></arrow.to.target><lb/>ad actum, ob <expan abbr="eam&qacute;ue">eamque</expan> rem moueatur; non tamen h&aelig;c ratio continet ab&longs;olutam cau&longs;&longs;am motus; <lb/><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s>                                                                <s>&amp; eius ab&longs;oluta cau&longs;&longs;a petenda e&longs;t, iubente Ari&longs;totele, ex aliis rationibus. </s>                                                                <s>Itaque h&icirc;c ego <lb/>illud addendum pr&aelig;tere&agrave; puto, efficiens, quod c&ugrave;m &longs;it actu, vim habeat traducendi de pote&longs;tate <lb/>ad actum &longs;ub&longs;tantiam naturalem quam ponimus e&longs;&longs;e pote&longs;tate finem qu&ecedil; e&longs;t con&longs;ecutio &amp; ade&shy;<lb/>ptio illius actus ad quem e&longs;t pote&longs;tate; hic enim terminus e&longs;t continuati motus &amp; non impediti <lb/>qui, c&ugrave;m pr&aelig;&longs;t&ograve; e&longs;t, nihil vltr&agrave; agit efficiens; neque naturalis &longs;ub&longs;tantia mouetur. </s>                                                                <s>Sed ill&ograve; c&ugrave;m <lb/>venerit quo tendebat, omnino quie&longs;cit. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; tum &longs;ub&longs;tantia mouetur, cum ab efficiente tra&shy;<lb/>ducitur de &longs;ua natiua pote&longs;tate ad illum actum quo pote&longs;tas ip&longs;a dirigitur. </s>                                                                <s>H&aelig;c ver&ograve; omnia &longs;en&shy;<lb/>&longs;u &amp; inductione per&longs;picua &longs;unt, vt nihil, aut ad &longs;ummam admonitio qu&ecedil;dam ad ea per&longs;uadenda <lb/>requiratur; nec vllum genus in&longs;trumenti quod afferat vim menti no&longs;tr&aelig;, de&longs;ideretur ad confir&shy;<lb/>mationem huiu&longs;modi propo&longs;itionum, vt etiam patet ex Ari&longs;toteleo contextu. </s>                                                                <s>Etenim certum <lb/>e&longs;&longs;e genus &longs;ecundum quod fit motus, ide&longs;t, commutatio formarum oppo&longs;itarum 1. Phy&longs;. ab Ari&shy;<lb/>&longs;totele &longs;ola inductione confirmatum e&longs;t. </s>                                                                <s>Moueri quoque, nil aliud e&longs;&longs;e, qu&agrave;m &longs;ic agere, &amp; exer&shy;<lb/>cere facultatem quam habet in eo genere, nullius alterius in&longs;trumenti, qu&agrave;m inductionis auxilio
 <pb pagenum="131"/> <pb pagenum="131"/>
 <arrow.to.target n="marg1024"></arrow.to.target><lb/>Phy&longs;icorum 3. con&longs;titutum. </s>                                                                <s>Ea quoque naturali philo&longs;opho partim &longs;ic comperta &longs;unt, vt pa&shy;<lb/>l&agrave;m accipiat, ac &longs;ibi gratis dari velit, partim con&longs;tituta, &longs;cilicet, Efficiens actu e&longs;&longs;e &amp; actu conti&shy;<lb/>nere, &longs;eu nobiliore modo effectum, aut formam, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s>                                                                <s>c&aelig;teris communicare, illud actu efficien&shy;<lb/>do, vt &longs;it quod e&longs;&longs;e pote&longs;t: <expan abbr="finis&qacute;">finisque</expan>. </s>                                                                <s>cuiu&longs;dam gratia efficiens omne efficere, <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. </s>                                                                <s>omnem na&shy;<lb/>turalem gratia cuiu&longs;piam finis e&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>Vnde na&longs;citur, vt &longs;i nullum rationis cogentis genus adhibea&shy;<lb/>tur confirmationi talium propo&longs;itionum, aut etiam &longs;i ex ante o&longs;ten&longs;is efficiantur; <expan abbr="e&aelig;&qacute;ue">e&aelig;que</expan> cau&longs;&longs;as <lb/>vniuer&longs;as motus amplectantur, pror&longs;us medio vacent; quia nimirum not&aelig; &longs;int nobis <expan abbr="e&aelig;dem&qacute;">e&aelig;demque</expan>. <lb/></s>                                                                <s>natura priores, &amp; &longs;int apt&aelig; demon&longs;trationi quam in pr&aelig;&longs;entia venamur; tamet&longs;i propter <expan abbr="motu&utilde;">motuum</expan> <lb/>varietatem in &longs;uas parteis h&aelig;c demon&longs;tratio re&longs;oluenda e&longs;t, &amp; cuique &longs;eor&longs;um aptanda. </s>                                                                <s>Nos au&shy;<lb/>tem nihilominus pr&aelig;&longs;enti progre&longs;&longs;u contenti &longs;imus. </s>                                                                <s>nam quicquid reliquum e&longs;t, ex iis &longs;upplebi&shy;<lb/>tur qu&aelig; mox in explicanda motus definitione &longs;ubiungemus. </s>                                                                <s>Hac igitur demon&longs;tratione po&longs;ita <lb/> <arrow.to.target n="marg1024"></arrow.to.target><lb/>Phy&longs;icorum 3. con&longs;titutum. </s>                                                                <s>Ea quoque naturali philo&longs;opho partim &longs;ic comperta &longs;unt, vt pa&shy;<lb/>l&agrave;m accipiat, ac &longs;ibi gratis dari velit, partim con&longs;tituta, &longs;cilicet, Efficiens actu e&longs;&longs;e &amp; actu conti&shy;<lb/>nere, &longs;eu nobiliore modo effectum, aut formam, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s>                                                                <s>c&aelig;teris communicare, illud actu efficien&shy;<lb/>do, vt &longs;it quod e&longs;&longs;e pote&longs;t: <expan abbr="finis&qacute;">finisque</expan>. </s>                                                                <s>cuiu&longs;dam gratia efficiens omne efficere, <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. </s>                                                                <s>omnem na&shy;<lb/>turalem gratia cuiu&longs;piam finis e&longs;&longs;e. </s>                                                                <s>Vnde na&longs;citur, vt &longs;i nullum rationis cogentis genus adhibea&shy;<lb/>tur confirmationi talium propo&longs;itionum, aut etiam &longs;i ex ante o&longs;ten&longs;is efficiantur; <expan abbr="e&aelig;&qacute;ue">e&aelig;que</expan> cau&longs;&longs;as <lb/>vniuer&longs;as motus amplectantur, pror&longs;us medio vacent; quia nimirum not&aelig; &longs;int nobis <expan abbr="e&aelig;dem&qacute;">e&aelig;demque</expan>. <lb/></s>                                                                <s>natura priores, &amp; &longs;int apt&aelig; demon&longs;trationi quam in pr&aelig;&longs;entia venamur; tamet&longs;i propter <expan abbr="motu&utilde;">motuum</expan> <lb/>varietatem in &longs;uas parteis h&aelig;c demon&longs;tratio re&longs;oluenda e&longs;t, &amp; cuique &longs;eor&longs;um aptanda. </s>                                                                <s>Nos au&shy;<lb/>tem nihilominus pr&aelig;&longs;enti progre&longs;&longs;u contenti &longs;imus. </s>                                                                <s>nam quicquid reliquum e&longs;t, ex iis &longs;upplebi&shy;<lb/>tur qu&aelig; mox in explicanda motus definitione &longs;ubiungemus. </s>                                                                <s>Hac igitur demon&longs;tratione po&longs;ita <lb/>
Line 4232 
Line 4231 
 <p type="head"> <p type="head">
 <s><emph type="italics"/>Latiore quadam &longs;pecie definitio motus explanatur. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>III<emph.end type="italics"/>.</s></p> <s><emph type="italics"/>Latiore quadam &longs;pecie definitio motus explanatur. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>III<emph.end type="italics"/>.</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>CVM igitur motus &longs;it affectio qu&aelig;dam qu&aelig; lat&egrave; patet, &amp; complura pr&aelig;dicamenta peruaga&shy;<lb/>tur quibus nihil commune vninocum e&longs;t, neque ip&longs;e item communi vniuoco &longs;ubiicietur. <lb/></s>                                                                <s>Ergo &longs;icut ille qui cogniturus e&longs;t ens, &longs;ub&longs;tantiam, quantum &amp; quale no&longs;cat oportet; &longs;ic ei qui <lb/>cogniturus e&longs;t motum, nece&longs;&longs;e e&longs;t norit &longs;pecies eius; &amp; communem illius notionem qu&aelig; tamen <lb/>vniuoca non e&longs;t, re&longs;oluat in proprias &longs;ingulorum motuum definitiones. </s>                                                                <s>Et quanquam motus na&shy;<lb/>turalis qui e&longs;t no&longs;tri in&longs;tituti &longs;pecies &amp; modi plures &longs;unt; e&longs;t enim motus &longs;ecundum <expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, <lb/>quantum, quale, &amp; locum, &amp; qui ad locum e&longs;t, vel in orbem fit, vel e&longs;t rectus; atque hic &longs;implex, <lb/>aut mixtus. </s>                                                                <s>c&ugrave;m ille qui e&longs;t ad locum &longs;it prior &amp; notior omnibus aliis, &amp; &longs;implex compo&longs;ito: is <lb/>qui ad locum e&longs;t &amp; &longs;implex in hac methodo pr&aelig;ponetur. </s>                                                                <s>Quia ver&ograve; e&longs;t vel motus in orbem, qui <lb/>conuer&longs;io propri&egrave; vocatur, vel recta fit; quanuis <expan abbr="c&otilde;uer&longs;io">conuer&longs;io</expan> prior &longs;it ab&longs;olut&egrave; c&ecedil;teris motibus, qu&ograve;d <lb/>dubium, ide&longs;t, &amp; longo &longs;ermone <expan abbr="demon&longs;trand&utilde;">demon&longs;trandum</expan>, <expan abbr="maxim&egrave;&qacute;">maxim&egrave;que</expan>. </s>                                                                <s>di&longs;tat &agrave; nobis in hac methodo in qua <lb/>poti&longs;simum con&longs;ulitur ordini doctrin&ecedil;, &amp; pr&ecedil;cipitur, vt &agrave; notis nobis in&longs;titutio petatur; de motu <lb/> <s>CVM igitur motus &longs;it affectio qu&aelig;dam qu&aelig; lat&egrave; patet, &amp; complura pr&aelig;dicamenta peruaga&shy;<lb/>tur quibus nihil commune vniuocum e&longs;t, neque ip&longs;e item communi vniuoco &longs;ubiicietur. <lb/></s>                                                                <s>Ergo &longs;icut ille qui cogniturus e&longs;t ens, &longs;ub&longs;tantiam, quantum &amp; quale no&longs;cat oportet; &longs;ic ei qui <lb/>cogniturus e&longs;t motum, nece&longs;&longs;e e&longs;t norit &longs;pecies eius; &amp; communem illius notionem qu&aelig; tamen <lb/>vniuoca non e&longs;t, re&longs;oluat in proprias &longs;ingulorum motuum definitiones. </s>                                                                <s>Et quanquam motus na&shy;<lb/>turalis qui e&longs;t no&longs;tri in&longs;tituti &longs;pecies &amp; modi plures &longs;unt; e&longs;t enim motus &longs;ecundum <expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, <lb/>quantum, quale, &amp; locum, &amp; qui ad locum e&longs;t, vel in orbem fit, vel e&longs;t rectus; atque hic &longs;implex, <lb/>aut mixtus. </s>                                                                <s>c&ugrave;m ille qui e&longs;t ad locum &longs;it prior &amp; notior omnibus aliis, &amp; &longs;implex compo&longs;ito: is <lb/>qui ad locum e&longs;t &amp; &longs;implex in hac methodo pr&aelig;ponetur. </s>                                                                <s>Quia ver&ograve; e&longs;t vel motus in orbem, qui <lb/>conuer&longs;io propri&egrave; vocatur, vel recta fit; quanuis <expan abbr="c&otilde;uer&longs;io">conuer&longs;io</expan> prior &longs;it ab&longs;olut&egrave; c&ecedil;teris motibus, qu&ograve;d <lb/>dubium, ide&longs;t, &amp; longo &longs;ermone <expan abbr="demon&longs;trand&utilde;">demon&longs;trandum</expan>, <expan abbr="maxim&egrave;&qacute;">maxim&egrave;que</expan>. </s>                                                                <s>di&longs;tat &agrave; nobis in hac methodo in qua <lb/>poti&longs;simum con&longs;ulitur ordini doctrin&ecedil;, &amp; pr&ecedil;cipitur, vt &agrave; notis nobis in&longs;titutio petatur; de motu <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1034"></arrow.to.target><lb/>recto, atque illo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;implici pr&ecedil;cepta dabuntur, &amp; theoremata concludentur; eiu&longs;modi <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan>, vt <lb/>ex analogia ad alias parteis &amp; modos transferri po&longs;sint. </s>                                                                <s>Atque <expan abbr="h&utilde;c">hunc</expan> credimus (&longs;iquid veri &agrave; nobis <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;titut&utilde;">con&longs;titutum</expan> fuit de <expan abbr="per&longs;equ&etilde;da">per&longs;equenda</expan> vi &amp; natura <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan>) ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="propo&longs;it&utilde;">propo&longs;itum</expan>; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. <lb/></s>                                                                <s>cau&longs;&longs;as &amp; initia ve&longs;tigata, &amp; definitiones Ari&longs;totelicas qu&ecedil; plures &longs;unt, huic <expan abbr="&ptilde;cipu&egrave;">pncipu&egrave;</expan> fui&longs;&longs;e aptatas; <lb/>tamet&longs;i multa generalia nobis occurrunt qu&ecedil; ip&longs;i conuer&longs;ioni <expan abbr="c&ecedil;teris&qacute;">c&ecedil;terisque</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> <expan abbr="caducar&utilde;">caducarum</expan> motibus <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>per locum, t&ugrave;m etiam per c&ecedil;tera pr&aelig;dicamenta <expan abbr="c&otilde;iter">coniter</expan> accidant, ex quibus facile <expan abbr="qui&longs;pi&atilde;">qui&longs;piam</expan> &longs;u&longs;picari <lb/>po&longs;sit non hunc motum prim&ograve;, &longs;ed <expan abbr="ali&utilde;">alium</expan> <expan abbr="quend&atilde;">quendam</expan> generaliorem fui&longs;&longs;e <expan abbr="propo&longs;it&utilde;">propo&longs;itum</expan>. </s>                                                                <s>In hoc ver&ograve; expli&shy;<lb/>cando hunc <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> tenere in&longs;tituimus: vt in primis illa perpenderemus qu&aelig; ad <expan abbr="con&longs;tituend&atilde;">con&longs;tituendam</expan> ip&shy;<lb/>&longs;ius <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> generaliter <expan abbr="pertiner&etilde;t">pertinerent</expan>: deinde qu&ecedil; ip&longs;i inh&ecedil;rerent <expan abbr="c&otilde;iter">coniter</expan>: inde nos ad ea <expan abbr="c&otilde;ferremus">conferremus</expan> <lb/>qu&ecedil; vniu&longs;cuiu&longs;que propria forent, &longs;iue <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;eor&longs;um, &longs;eu proprias affectiones re&longs;picerent. </s>                                                                <s>Sed <lb/>his po&longs;itis ad <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ip&longs;am cominus accedamus. </s>                                                                <s>Tribus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> modis <expan abbr="explicat&utilde;">explicatum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> ab <lb/>Ari&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="c&otilde;perimus">comperimus</expan>, primo illo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qui &longs;criptus e&longs;tante&agrave;, qui <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> <expan abbr="c&otilde;tinet">continet</expan> generatim; altero ver&ograve; <lb/>quo &longs;ingul&ecedil; eius definitionis partes &longs;igillatim afferuntur, &amp; quo qu&aelig;que motus &longs;pecies &longs;eor&longs;um <lb/>explicatur: ac tertio qui talis e&longs;t. </s>                                                                <s>Actus pote&longs;tate actuo&longs;i &amp; patibilis, quatenus tale: <expan abbr="quanqu&atilde;">quanquam</expan> &amp; <lb/> <arrow.to.target n="marg1034"></arrow.to.target><lb/>recto, atque illo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;implici pr&ecedil;cepta dabuntur, &amp; theoremata concludentur; eiu&longs;modi <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan>, vt <lb/>ex analogia ad alias parteis &amp; modos transferri po&longs;sint. </s>                                                                <s>Atque <expan abbr="h&utilde;c">hunc</expan> credimus (&longs;iquid veri &agrave; nobis <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;titut&utilde;">con&longs;titutum</expan> fuit de <expan abbr="per&longs;equ&etilde;da">per&longs;equenda</expan> vi &amp; natura <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan>) ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="propo&longs;it&utilde;">propo&longs;itum</expan>; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. <lb/></s>                                                                <s>cau&longs;&longs;as &amp; initia ve&longs;tigata, &amp; definitiones Ari&longs;totelicas qu&ecedil; plures &longs;unt, huic <expan abbr="&ptilde;cipu&egrave;">pncipu&egrave;</expan> fui&longs;&longs;e aptatas; <lb/>tamet&longs;i multa generalia nobis occurrunt qu&ecedil; ip&longs;i conuer&longs;ioni <expan abbr="c&ecedil;teris&qacute;">c&ecedil;terisque</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> <expan abbr="caducar&utilde;">caducarum</expan> motibus <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>per locum, t&ugrave;m etiam per c&ecedil;tera pr&aelig;dicamenta <expan abbr="c&otilde;iter">coniter</expan> accidant, ex quibus facile <expan abbr="qui&longs;pi&atilde;">qui&longs;piam</expan> &longs;u&longs;picari <lb/>po&longs;sit non hunc motum prim&ograve;, &longs;ed <expan abbr="ali&utilde;">alium</expan> <expan abbr="quend&atilde;">quendam</expan> generaliorem fui&longs;&longs;e <expan abbr="propo&longs;it&utilde;">propo&longs;itum</expan>. </s>                                                                <s>In hoc ver&ograve; expli&shy;<lb/>cando hunc <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> tenere in&longs;tituimus: vt in primis illa perpenderemus qu&aelig; ad <expan abbr="con&longs;tituend&atilde;">con&longs;tituendam</expan> ip&shy;<lb/>&longs;ius <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> generaliter <expan abbr="pertiner&etilde;t">pertinerent</expan>: deinde qu&ecedil; ip&longs;i inh&ecedil;rerent <expan abbr="c&otilde;iter">coniter</expan>: inde nos ad ea <expan abbr="c&otilde;ferremus">conferremus</expan> <lb/>qu&ecedil; vniu&longs;cuiu&longs;que propria forent, &longs;iue <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;eor&longs;um, &longs;eu proprias affectiones re&longs;picerent. </s>                                                                <s>Sed <lb/>his po&longs;itis ad <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ip&longs;am cominus accedamus. </s>                                                                <s>Tribus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> modis <expan abbr="explicat&utilde;">explicatum</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> ab <lb/>Ari&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="c&otilde;perimus">comperimus</expan>, primo illo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qui &longs;criptus e&longs;tante&agrave;, qui <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> <expan abbr="c&otilde;tinet">continet</expan> generatim; altero ver&ograve; <lb/>quo &longs;ingul&ecedil; eius definitionis partes &longs;igillatim afferuntur, &amp; quo qu&aelig;que motus &longs;pecies &longs;eor&longs;um <lb/>explicatur: ac tertio qui talis e&longs;t. </s>                                                                <s>Actus pote&longs;tate actuo&longs;i &amp; patibilis, quatenus tale: <expan abbr="quanqu&atilde;">quanquam</expan> &amp; <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1035"></arrow.to.target><lb/>hanc <expan abbr="po&longs;trem&atilde;">po&longs;tremam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modo vniuers&egrave;, &longs;ed <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;peciatim &longs;umi po&longs;&longs;e monet Philo&longs;ophus. </s>                                                                <s>Di&shy;<lb/>uer&longs;a ver&ograve; <expan abbr="interpret&utilde;">interpretum</expan> iudicia de his ob&longs;eruamus: &longs;ingula per&longs;equi nimis <expan abbr="putid&utilde;">putidum</expan> e&longs;&longs;et: &longs;ed <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> illa <lb/>afferre qu&ecedil; viri <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> opinione periti&longs;simi tulerint, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inutile, inter qu&aelig; illud omnino repudian&shy;<lb/>dum quod Lynconien&longs;is &aelig;tate &longs;ua <expan abbr="philo&longs;ophor&utilde;">philo&longs;ophorum</expan> princeps habitus pronunciauit: quippe <expan abbr="c&otilde;em">conem</expan> <lb/><expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan>, &longs;peciales ver&ograve; principia &amp; propo&longs;itiones: vtpot&egrave; deceptus ijs ver&shy;<lb/>bis qu&aelig; &longs;cribuntur ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;imili">con&longs;imili</expan> ratione tractauit animi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> dicebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="c&otilde;em">conem</expan> eius <lb/> <arrow.to.target n="marg1035"></arrow.to.target><lb/>hanc <expan abbr="po&longs;trem&atilde;">po&longs;tremam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modo vniuers&egrave;, &longs;ed <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;peciatim &longs;umi po&longs;&longs;e monet Philo&longs;ophus. </s>                                                                <s>Di&shy;<lb/>uer&longs;a ver&ograve; <expan abbr="interpret&utilde;">interpretum</expan> iudicia de his ob&longs;eruamus: &longs;ingula per&longs;equi nimis <expan abbr="putid&utilde;">putidum</expan> e&longs;&longs;et: &longs;ed <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> illa <lb/>afferre qu&ecedil; viri <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> opinione periti&longs;simi tulerint, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inutile, inter qu&aelig; illud omnino repudian&shy;<lb/>dum quod Lynconien&longs;is &aelig;tate &longs;ua <expan abbr="philo&longs;ophor&utilde;">philo&longs;ophorum</expan> princeps habitus pronunciauit: quippe <expan abbr="c&otilde;em">conem</expan> <lb/><expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan>, &longs;peciales ver&ograve; principia &amp; propo&longs;itiones: vtpot&egrave; deceptus ijs ver&shy;<lb/>bis qu&aelig; &longs;cribuntur ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s><expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;imili">con&longs;imili</expan> ratione tractauit animi <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> dicebat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="c&otilde;em">conem</expan> eius <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1036"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> &egrave; &longs;ingulis definitionibus <expan abbr="&longs;ingular&utilde;">&longs;ingularum</expan> <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> colligi. </s>                                                                <s>Nec meminit i&longs;te vir <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>po&longs;&longs;e ratiocinatione <expan abbr="c&otilde;prehendi">comprehendi</expan>, ac &longs;i fort&egrave; <expan abbr="dict&utilde;">dictum</expan> fui&longs;&longs;et ab Ari&longs;t. <foreign lang="greek">sullogizejai</foreign>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> i. </s>                                                                <s>colligi defini&shy;<lb/> <arrow.to.target n="marg1036"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> &egrave; &longs;ingulis definitionibus <expan abbr="&longs;ingular&utilde;">&longs;ingularum</expan> <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> colligi. </s>                                                                <s>Nec meminit i&longs;te vir <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>po&longs;&longs;e ratiocinatione <expan abbr="c&otilde;prehendi">comprehendi</expan>, ac &longs;i fort&egrave; <expan abbr="dict&utilde;">dictum</expan> fui&longs;&longs;et ab Ari&longs;t. <foreign lang="greek">sullogizeqai</foreign>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> i. </s>                                                                <s>colligi defini&shy;<lb/>
 <arrow.to.target n="marg1037"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tion&etilde;">tionem</expan>, &longs;ic <expan abbr="accipiend&atilde;">accipiendam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan>, vt valeat <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque elicere &amp; exprimere <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> &egrave; &longs;yllogi&longs;&shy;<lb/>mo, aut coniungere, &amp; in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> redigere parteis definitionis qu&ecedil; prius di&longs;per&longs;&ecedil; <expan abbr="fuer&atilde;t">fuerant</expan>, aut in partib. <lb/></s>                                                                <s>&longs;ubiectis, propo&longs;itionibus&uacute;e latebant. </s>                                                                <s>Aut <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> docere quae e&longs;t, &amp; <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ani&shy;<lb/>mi <expan abbr="c&otilde;em">conem</expan>; <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> de definitione in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="locut&utilde;">locutum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; e&longs;t demon&longs;tratio in actu, in qua defi&shy;<lb/>nitio in potentia <expan abbr="c&otilde;prehenditur">comprehenditur</expan>, vel vt <expan abbr="medi&utilde;">medium</expan>, vel vt tota ratio po&longs;itione <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan>, vel vt <expan abbr="c&otilde;clu&longs;io">conclu&longs;io</expan>; <lb/>continet <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> conclu&longs;io <expan abbr="information&etilde;">informationem</expan> rei, &amp; <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> eius <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, nec e&longs;t <expan abbr="principi&utilde;">principium</expan>. </s>                                                                <s>Quare dat e&longs;&longs;e <lb/> <arrow.to.target n="marg1037"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tion&etilde;">tionem</expan>, &longs;ic <expan abbr="accipiend&atilde;">accipiendam</expan> fui&longs;&longs;e <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan>, vt valeat <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque elicere &amp; exprimere <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> &egrave; &longs;yllogi&longs;&shy;<lb/>mo, aut coniungere, &amp; in <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> redigere parteis definitionis qu&ecedil; prius di&longs;per&longs;&ecedil; <expan abbr="fuer&atilde;t">fuerant</expan>, aut in partib. <lb/></s>                                                                <s>&longs;ubiectis, propo&longs;itionibus&uacute;e latebant. </s>                                                                <s>Aut <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> docere quae e&longs;t, &amp; <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ani&shy;<lb/>mi <expan abbr="c&otilde;em">conem</expan>; <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> de definitione in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="locut&utilde;">locutum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; e&longs;t demon&longs;tratio in actu, in qua defi&shy;<lb/>nitio in potentia <expan abbr="c&otilde;prehenditur">comprehenditur</expan>, vel vt <expan abbr="medi&utilde;">medium</expan>, vel vt tota ratio po&longs;itione <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan>, vel vt <expan abbr="c&otilde;clu&longs;io">conclu&longs;io</expan>; <lb/>continet <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> conclu&longs;io <expan abbr="information&etilde;">informationem</expan> rei, &amp; <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> eius <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, nec e&longs;t <expan abbr="principi&utilde;">principium</expan>. </s>                                                                <s>Quare dat e&longs;&longs;e <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1038"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan>, quia demon&longs;trat id quod habetur in conclu&longs;ione: huic igitur &longs;imilis definitio <expan abbr="c&otilde;is">conis</expan>, &longs;peciales <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;e habent vt <expan abbr="medi&utilde;">medium</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> long&egrave; aptius Auerro&euml;s, adiiciebat <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> qua&longs;i. </s>                                                                <s>quia .&longs;. <lb/></s>                                                                <s>ratiocinationis progre&longs;&longs;um imitaretur: neque <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> e&longs;&longs;et ratiocinatio. </s>                                                                <s>Di&longs;tinguunt de iis &amp; alij &longs;ic, <lb/>quae prima definitio &longs;it primi philo&longs;ophi, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> continet ens, <expan abbr="act&utilde;">actum</expan>, &amp; <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> qui &longs;unt termini primi <lb/>philo&longs;ophi: &longs;ecunda ver&ograve; magis huius methodi propria, c&ugrave;m con&longs;tet ex mouente &amp; mobili qui <lb/>&longs;unt termini naturales: tertia ver&ograve; &longs;eparetur &agrave; c&ecedil;teris, quia &longs;it apertior, &amp; nos in motus initia ma&shy;<lb/>gis in&longs;inuet. </s>                                                                <s>At ver&ograve;, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, differenti&aelig; qu&aelig; &agrave; <expan abbr="methodor&utilde;">methodorum</expan> ingenio petuntur, inanes <lb/><expan abbr="o&itilde;no">oinno</expan> &longs;unt: nec &longs;atis <expan abbr="c&otilde;gru&umacr;t">congruunt</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> decretis Ari&longs;totelicis. </s>                                                                <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> et&longs;i ens, actus &amp; pote&longs;tas &longs;int termini <lb/>primi philo&longs;ophi; at vbi <expan abbr="c&otilde;trahantur">contrahantur</expan>, nec amplius vniuers&egrave; &amp; lat&egrave; accipiantur, proprij <expan abbr="reddun&ttilde;">redduntur</expan> <lb/>alterius methodi. </s>                                                                <s>Sic e&longs;t quidam actus &amp; potentia naturalis, qu&ecedil; poterit e&longs;&longs;e methodi naturalis. <lb/></s>                                                                <s>&amp; &longs;ic fit, vt multa controuer&longs;i&aelig; de <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> natura in hac ip&longs;a methodo <expan abbr="exit&utilde;">exitum</expan> ex actu &amp; pote&longs;tate in&shy;<lb/>ueniant. </s>                                                                <s>Mitto quae illi termini, aut <expan abbr="c&otilde;iter">coniter</expan> accipiuntur, aut vt iam coi&euml;rint in <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>. </s>                                                                <s>quae &longs;i <expan abbr="c&otilde;iter">coniter</expan> <lb/>accipiantur, quid v&longs;us afferunt in <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> i&longs;ta? </s>                                                                <s>&longs;i iam coi&euml;re in <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, &longs;unt partes mo&shy;<lb/>tus, &amp; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ac motus. </s>                                                                <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> idem definitio ac definitum; <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> in eo differunt, quae in definito e&longs;&longs;entia <lb/>continetur implicit&egrave;, qu&ecedil; euoluitur in definitione. </s>                                                                <s>Nunc &longs;i definitio motus e&longs;t ex terminis prim&aelig; <lb/>philo&longs;ophi&ecedil;; ergo &amp; tota definitio, &amp; <expan abbr="definit&utilde;">definitum</expan> igitur. </s>                                                                <s>&longs;olent <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> illi cauere, ne faciant <expan abbr="c&otilde;&longs;ideration&emacr;">con&longs;iderationem</expan>  <arrow.to.target n="marg1038"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan>, quia demon&longs;trat id quod habetur in conclu&longs;ione: huic igitur &longs;imilis definitio <expan abbr="c&otilde;is">conis</expan>, &longs;peciales <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;e habent vt <expan abbr="medi&utilde;">medium</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> long&egrave; aptius Auerro&euml;s, adiiciebat <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> qua&longs;i. </s>                                                                <s>quia .&longs;. <lb/></s>                                                                <s>ratiocinationis progre&longs;&longs;um imitaretur: neque <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> e&longs;&longs;et ratiocinatio. </s>                                                                <s>Di&longs;tinguunt de iis &amp; alij &longs;ic, <lb/>quae prima definitio &longs;it primi philo&longs;ophi, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> continet ens, <expan abbr="act&utilde;">actum</expan>, &amp; <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> qui &longs;unt termini primi <lb/>philo&longs;ophi: &longs;ecunda ver&ograve; magis huius methodi propria, c&ugrave;m con&longs;tet ex mouente &amp; mobili qui <lb/>&longs;unt termini naturales: tertia ver&ograve; &longs;eparetur &agrave; c&ecedil;teris, quia &longs;it apertior, &amp; nos in motus initia ma&shy;<lb/>gis in&longs;inuet. </s>                                                                <s>At ver&ograve;, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, differenti&aelig; qu&aelig; &agrave; <expan abbr="methodor&utilde;">methodorum</expan> ingenio petuntur, inanes <lb/><expan abbr="o&itilde;no">omnino</expan> &longs;unt: nec &longs;atis <expan abbr="c&otilde;gru&umacr;t">congruunt</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> decretis Ari&longs;totelicis. </s>                                                                <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> et&longs;i ens, actus &amp; pote&longs;tas &longs;int termini <lb/>primi philo&longs;ophi; at vbi <expan abbr="c&otilde;trahantur">contrahantur</expan>, nec amplius vniuers&egrave; &amp; lat&egrave; accipiantur, proprij <expan abbr="reddun&ttilde;">redduntur</expan> <lb/>alterius methodi. </s>                                                                <s>Sic e&longs;t quidam actus &amp; potentia naturalis, qu&ecedil; poterit e&longs;&longs;e methodi naturalis. <lb/></s>                                                                <s>&amp; &longs;ic fit, vt multa controuer&longs;i&aelig; de <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> natura in hac ip&longs;a methodo <expan abbr="exit&utilde;">exitum</expan> ex actu &amp; pote&longs;tate in&shy;<lb/>ueniant. </s>                                                                <s>Mitto quae illi termini, aut <expan abbr="c&otilde;iter">coniter</expan> accipiuntur, aut vt iam coi&euml;rint in <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>. </s>                                                                <s>quae &longs;i <expan abbr="c&otilde;iter">coniter</expan> <lb/>accipiantur, quid v&longs;us afferunt in <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> i&longs;ta? </s>                                                                <s>&longs;i iam coi&euml;re in <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, &longs;unt partes mo&shy;<lb/>tus, &amp; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ac motus. </s>                                                                <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> idem definitio ac definitum; <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> in eo differunt, quae in definito e&longs;&longs;entia <lb/>continetur implicit&egrave;, qu&ecedil; euoluitur in definitione. </s>                                                                <s>Nunc &longs;i definitio motus e&longs;t ex terminis prim&aelig; <lb/>philo&longs;ophi&ecedil;; ergo &amp; tota definitio, &amp; <expan abbr="definit&utilde;">definitum</expan> igitur. </s>                                                                <s>&longs;olent <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> illi cauere, ne faciant <expan abbr="c&otilde;&longs;ideration&emacr;">con&longs;iderationem</expan>
 <pb pagenum="134"/>motus e&longs;&longs;e primi philo&longs;ophi. </s>                                                                <s>Nec minus ea definitio, qu&aelig; <expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex actuo&longs;o &amp; patibili e&longs;t primi <lb/> <pb pagenum="134"/>motus e&longs;&longs;e primi philo&longs;ophi. </s>                                                                <s>Nec minus ea definitio, qu&aelig; <expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex actuo&longs;o &amp; patibili e&longs;t primi <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1039"></arrow.to.target><lb/>philo&longs;ophi, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> naturalis. </s>                                                                <s>Signo illud e&longs;t, quae actuo&longs;am &amp; <expan abbr="patibil&etilde;">patibilem</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> nobis ex po&longs;uit Ari&longs;t. <lb/></s>                                                                <s>cum 1. tum <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> 9. Met. Placeret mihi, &longs;i poneremus <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="notior&etilde;">notiorem</expan> &longs;an&egrave; nobis, &longs;ed na&shy;<lb/>tura <expan abbr="ob&longs;curior&etilde;">ob&longs;curiorem</expan>; atque Ari&longs;t. </s>                                                                <s>profici&longs;ci gradatim ab ignotioribus ad notiora natura, vt demum in <lb/>illa tertia qu&ecedil; reliquis e&longs;t illu&longs;trior, re&longs;oluat <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> motus in <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> &longs;ua principia propter habitudi&shy;<lb/>nem qu&ecedil; e&longs;t inter efficiens &amp; <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan> motus qu&aelig; &longs;ignificatur ab actu &amp; pote&longs;tate. </s>                                                                <s>Sed venio iam <lb/>ad primam. </s>                                                                <s>H&aelig;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo collecta <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> docuit Ari&longs;t. </s>                                                                <s>in Analyticis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vtpot&egrave; diuidente, <lb/> <arrow.to.target n="marg1039"></arrow.to.target><lb/>philo&longs;ophi, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> naturalis. </s>                                                                <s>Signo illud e&longs;t, quae actuo&longs;am &amp; <expan abbr="patibil&etilde;">patibilem</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> nobis ex po&longs;uit Ari&longs;t. <lb/></s>                                                                <s>cum 1. tum <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> 9. Met. Placeret mihi, &longs;i poneremus <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan>, <expan abbr="notior&etilde;">notiorem</expan> &longs;an&egrave; nobis, &longs;ed na&shy;<lb/>tura <expan abbr="ob&longs;curior&etilde;">ob&longs;curiorem</expan>; atque Ari&longs;t. </s>                                                                <s>profici&longs;ci gradatim ab ignotioribus ad notiora natura, vt demum in <lb/>illa tertia qu&ecedil; reliquis e&longs;t illu&longs;trior, re&longs;oluat <expan abbr="e&longs;&longs;enti&atilde;">e&longs;&longs;entiam</expan> motus in <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> &longs;ua principia propter habitudi&shy;<lb/>nem qu&ecedil; e&longs;t inter efficiens &amp; <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan> motus qu&aelig; &longs;ignificatur ab actu &amp; pote&longs;tate. </s>                                                                <s>Sed venio iam <lb/>ad primam. </s>                                                                <s>H&aelig;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo collecta <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> docuit Ari&longs;t. </s>                                                                <s>in Analyticis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vtpot&egrave; diuidente, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1040"></arrow.to.target><lb/>&longs;ic re&longs;oluetur &agrave; nobis. </s>                                                                <s>C&ugrave;m <expan abbr=".n.">enim</expan> in iis qu&ecedil; &longs;unt, duo principia &longs;pectentur &amp; qua&longs;i elementa pote&longs;tas <lb/>&amp; actus, &longs;iue &longs;eor&longs;um, &longs;iue iuncta &longs;imul. </s>                                                                <s>quod iam e&longs;t actu, non e&longs;t motus: h&aelig;c <expan abbr=".n.">enim</expan> qu&aelig; &longs;unt actu <lb/>permanent <expan abbr="c&otilde;&longs;eruantia">con&longs;eruantia</expan> <expan abbr="&longs;u&utilde;">&longs;uum</expan> <expan abbr="act&utilde;">actum</expan>, quicunque ille fuerit, &longs;eu fixus &amp; &longs;tabilis, velut &aelig;dificij, &longs;eu flu&shy;<lb/>xus &amp; labilis, &longs;icut certaminis &amp; diei. </s>                                                                <s>Nanque &amp; dies, quatenus e&longs;t, actu e&longs;t. </s>                                                                <s>&amp; eius e&longs;t quippiam <lb/>omnino inuariabile <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> quod e&longs;t id quod e&longs;t, nec tran&longs;mutatur in aliud. </s>                                                                <s>Neque nosij &longs;umus <lb/>qui <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> Heraclito nil pror&longs;us manere credamus, neque <expan abbr="ali&utilde;">alium</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> e&longs;&longs;e fatemur qui nunc ea me&shy;<lb/>mori&aelig; mandat qu&ecedil; <expan abbr="quond&atilde;">quondam</expan> lucubrauit. </s>                                                                <s>Et quanuis materia fluat a&longs;sidu&egrave;, &amp; <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> ip&longs;am res &egrave; <lb/>materia con&longs;tantes; at permanet forma, &amp; per <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan> ea qu&aelig; habent <expan abbr="form&atilde;">formam</expan>. </s>                                                                <s>Motus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> non e&longs;t pote&shy;<lb/>&longs;tate, t&ugrave;m quia qu&ecedil; talia &longs;unt, non &longs;unt quatenus <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan>; ide&ograve;, &longs;i pote&longs;tate motus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;e quidem <lb/> <arrow.to.target n="marg1040"></arrow.to.target><lb/>&longs;ic re&longs;oluetur &agrave; nobis. </s>                                                                <s>C&ugrave;m <expan abbr=".n.">enim</expan> in iis qu&ecedil; &longs;unt, duo principia &longs;pectentur &amp; qua&longs;i elementa pote&longs;tas <lb/>&amp; actus, &longs;iue &longs;eor&longs;um, &longs;iue iuncta &longs;imul. </s>                                                                <s>quod iam e&longs;t actu, non e&longs;t motus: h&aelig;c <expan abbr=".n.">enim</expan> qu&aelig; &longs;unt actu <lb/>permanent <expan abbr="c&otilde;&longs;eruantia">con&longs;eruantia</expan> <expan abbr="&longs;u&utilde;">&longs;uum</expan> <expan abbr="act&utilde;">actum</expan>, quicunque ille fuerit, &longs;eu fixus &amp; &longs;tabilis, velut &aelig;dificij, &longs;eu flu&shy;<lb/>xus &amp; labilis, &longs;icut certaminis &amp; diei. </s>                                                                <s>Nanque &amp; dies, quatenus e&longs;t, actu e&longs;t. </s>                                                                <s>&amp; eius e&longs;t quippiam <lb/>omnino inuariabile <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> quod e&longs;t id quod e&longs;t, nec tran&longs;mutatur in aliud. </s>                                                                <s>Neque nosij &longs;umus <lb/>qui <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> Heraclito nil pror&longs;us manere credamus, neque <expan abbr="ali&utilde;">alium</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> e&longs;&longs;e fatemur qui nunc ea me&shy;<lb/>mori&aelig; mandat qu&ecedil; <expan abbr="quond&atilde;">quondam</expan> lucubrauit. </s>                                                                <s>Et quanuis materia fluat a&longs;sidu&egrave;, &amp; <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> ip&longs;am res &egrave; <lb/>materia con&longs;tantes; at permanet forma, &amp; per <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan> ea qu&aelig; habent <expan abbr="form&atilde;">formam</expan>. </s>                                                                <s>Motus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> non e&longs;t pote&shy;<lb/>&longs;tate, t&ugrave;m quia qu&ecedil; talia &longs;unt, non &longs;unt quatenus <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan>; ide&ograve;, &longs;i pote&longs;tate motus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;e quidem <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1041"></arrow.to.target><lb/>po&longs;&longs;et, nec <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> e&longs;&longs;et. </s>                                                                <s>t&ugrave;m etiam quia quod e&longs;t pote&longs;tate, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> habet <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> qu&aelig; &longs;emper e&longs;t <expan abbr="c&otilde;-iuncta">con&shy;<lb/>iuncta</expan> cum actu in <expan abbr="c&otilde;po&longs;itis">compo&longs;itis</expan> &amp; mobilibus de quibus agitur nunc: quo fit, vt etiam quod tale e&longs;t, <lb/>permanere po&longs;sit nulli dum mutationi <expan abbr="obnoxi&utilde;">obnoxium</expan>; veluti ego nunc <expan abbr="vxor&etilde;">vxorem</expan> habere po&longs;&longs;um, nec <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> <lb/>duco; permaneo cert&egrave; in quodam &longs;tatu qui illi contrarius e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> a&longs;&longs;equi cupio. </s>                                                                <s>Sed motus erit <lb/>actus alicuius pote&longs;tatis. </s>                                                                <s><expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> ver&ograve; forma e&longs;t qu&aelig; e&longs;t actus materi&aelig; qu&aelig; e&longs;t potentia, non ob id <lb/>talis actus e&longs;t motus. </s>                                                                <s>fieri <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;t, vt pr&ecedil;&longs;ens &longs;it forma in materia: t&ugrave;m ver&ograve; ce&longs;&longs;auit motus. </s>                                                                <s><expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> <lb/>motus e&longs;t actus alicuius pote&longs;tatis, i. </s>                                                                <s>eius quod e&longs;t pote&longs;tate, quatenus <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan>, i. </s>                                                                <s>motus e&longs;t <expan abbr="q&ntilde;">qnm</expan> con&shy;<lb/>&longs;eruatur adhuc in re mobili pote&longs;tas, &longs;ed ea exercetur: exercetur ver&ograve; tum, cum tendit ad actum: <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> pote&longs;tate <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> e&longs;t, non actu; neque actu &longs;olum, &longs;ed progreditur &agrave; pote&longs;tate ad <lb/>actum. </s>                                                                <s>Ille igitur progre&longs;&longs;us &agrave; pote&longs;tate ad <expan abbr="act&utilde;">actum</expan> in mobili e&longs;t ip&longs;e motus. </s>                                                                <s>&amp; &longs;i <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> illo actu confe&shy;<lb/>ratur <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> forma affert; hic imperfectus e&longs;t, nec dum terminatus, ille terminatus &amp; perfectus. </s>                                                                <s><expan abbr="C&utilde;">Cum</expan> <lb/>ver&ograve; pote&longs;tas &amp; actus &longs;int ad vnum de quibus ex &longs;uis partibus reddimur certiores, non explicat <lb/>&longs;atis <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> volumus, h&ecedil;c definitio: atque e&longs;t de&longs;criptio potius &amp; natura po&longs;terior. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; <lb/>&longs;i de actu &amp; pote&longs;tate di&longs;tinguatur per &longs;ingula <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> in quibus ob&longs;eruatur motus, exacta, <lb/> <arrow.to.target n="marg1041"></arrow.to.target><lb/>po&longs;&longs;et, nec <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> e&longs;&longs;et. </s>                                                                <s>t&ugrave;m etiam quia quod e&longs;t pote&longs;tate, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> habet <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> qu&aelig; &longs;emper e&longs;t <expan abbr="c&otilde;-iuncta">con&shy;<lb/>iuncta</expan> cum actu in <expan abbr="c&otilde;po&longs;itis">compo&longs;itis</expan> &amp; mobilibus de quibus agitur nunc: quo fit, vt etiam quod tale e&longs;t, <lb/>permanere po&longs;sit nulli dum mutationi <expan abbr="obnoxi&utilde;">obnoxium</expan>; veluti ego nunc <expan abbr="vxor&etilde;">vxorem</expan> habere po&longs;&longs;um, nec <expan abbr="t&ntilde;">tantum</expan> <lb/>duco; permaneo cert&egrave; in quodam &longs;tatu qui illi contrarius e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> a&longs;&longs;equi cupio. </s>                                                                <s>Sed motus erit <lb/>actus alicuius pote&longs;tatis. </s>                                                                <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> ver&ograve; forma e&longs;t qu&aelig; e&longs;t actus materi&aelig; qu&aelig; e&longs;t potentia, non ob id <lb/>talis actus e&longs;t motus. </s>                                                                <s>fieri <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;t, vt pr&ecedil;&longs;ens &longs;it forma in materia: t&ugrave;m ver&ograve; ce&longs;&longs;auit motus. </s>                                                                <s><expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> <lb/>motus e&longs;t actus alicuius pote&longs;tatis, i. </s>                                                                <s>eius quod e&longs;t pote&longs;tate, quatenus <expan abbr="hm&otilde;i">huiusmodi</expan>, i. </s>                                                                <s>motus e&longs;t <expan abbr="q&ntilde;">quin</expan> con&shy;<lb/>&longs;eruatur adhuc in re mobili pote&longs;tas, &longs;ed ea exercetur: exercetur ver&ograve; tum, cum tendit ad actum: <lb/>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> pote&longs;tate <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> e&longs;t, non actu; neque actu &longs;olum, &longs;ed progreditur &agrave; pote&longs;tate ad <lb/>actum. </s>                                                                <s>Ille igitur progre&longs;&longs;us &agrave; pote&longs;tate ad <expan abbr="act&utilde;">actum</expan> in mobili e&longs;t ip&longs;e motus. </s>                                                                <s>&amp; &longs;i <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> illo actu confe&shy;<lb/>ratur <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> forma affert; hic imperfectus e&longs;t, nec dum terminatus, ille terminatus &amp; perfectus. </s>                                                                <s><expan abbr="C&utilde;">Cum</expan> <lb/>ver&ograve; pote&longs;tas &amp; actus &longs;int ad vnum de quibus ex &longs;uis partibus reddimur certiores, non explicat <lb/>&longs;atis <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> volumus, h&ecedil;c definitio: atque e&longs;t de&longs;criptio potius &amp; natura po&longs;terior. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; <lb/>&longs;i de actu &amp; pote&longs;tate di&longs;tinguatur per &longs;ingula <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> in quibus ob&longs;eruatur motus, exacta, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1042"></arrow.to.target><lb/>quantum rei fluxilis natura tolerat, motus definitio <expan abbr="c&otilde;parabitur">comparabitur</expan>. </s>                                                                <s>Ide&ograve;, c&ugrave;m &longs;it in &longs;ub&longs;tantia po&shy;<lb/>te&longs;tas &amp; actus: motus item qui e&longs;t generatio: h&aelig;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;it generabilis rei; actus igitur generabi&shy;<lb/>lis, quatenus generabile e&longs;t, erit generatio. </s>                                                                <s>&amp; in qualitate &longs;imiliter affectio erit actus rei qu&aelig; <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan> <lb/>affici, quatenus talis. </s>                                                                <s>&longs;ic dicemus de reliquis; ita vt quemadmodum actus &amp; pote&longs;tas &amp; ens qu&ecedil; <lb/>&longs;unt prima elementa motus, pro portione reperiuntur in &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, &amp; vbi (&longs;ola <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>h&aelig;c motui propri&egrave; dicto &longs;ubiacent) &longs;ic vniu&longs;cuiu&longs;que partis eius definitio <expan abbr="c&otilde;pleatur">compleatur</expan> adiecta illa <lb/>particula qu&aelig; propria e&longs;t eius pr&aelig;dicamenti, <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> quod &longs;it motus, qu&aelig; particula notat cer&shy;<lb/>tum progre&longs;&longs;um in eo pr&aelig;dicamento. </s>                                                                <s>Nam generari propri&egrave; e&longs;t mutari <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> &longs;ub&longs;tantiam, &amp; <lb/>affici e&longs;t mutari &longs;ecundum <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, &amp; ferri e&longs;t migrare de loco ad locum, vnde motus <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, generatio dictus e&longs;t, <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> quale affectio, ad locum ver&ograve; latio. </s>                                                                <s>Neque ver&ograve; in illa <lb/>definitione <expan abbr="c&otilde;i">coni</expan> D. Thomam <expan abbr="audiend&utilde;">audiendum</expan> puto qui &longs;umens ex vetere tralatione ens in potentia cre&shy;<lb/>didit illud ens e&longs;&longs;e pr&aelig;dicatum <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <expan abbr="c&otilde;muni&longs;simum">communi&longs;simum</expan>, &amp; in ea definitione <expan abbr="c&otilde;muni&longs;sim&egrave;">communi&longs;sim&egrave;</expan> accipi; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> omnia <expan abbr="c&otilde;plecti">complecti</expan> qu&aelig; cuicunque tran&longs;mutationi, &longs;eu ver&aelig;, &longs;eu metaphoric&aelig; &longs;ubiiceren&shy;<lb/>tur; vnde etiam negauit <expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan> mobilem e&longs;&longs;e materiam no&longs;tr&ecedil; methodi; &longs;tatuit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ens mo&shy;<lb/>bile quod e&longs;&longs;et quiddam <expan abbr="c&otilde;munius">communius</expan>: neque vidit h&icirc;c <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> illam, qu&ecedil; Gr&ecedil;c&egrave; e&longs;t <foreign lang="greek">o(itos</foreign> accipi non <lb/> <arrow.to.target n="marg1042"></arrow.to.target><lb/>quantum rei fluxilis natura tolerat, motus definitio <expan abbr="c&otilde;parabitur">comparabitur</expan>. </s>                                                                <s>Ide&ograve;, c&ugrave;m &longs;it in &longs;ub&longs;tantia po&shy;<lb/>te&longs;tas &amp; actus: motus item qui e&longs;t generatio: h&aelig;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;it generabilis rei; actus igitur generabi&shy;<lb/>lis, quatenus generabile e&longs;t, erit generatio. </s>                                                                <s>&amp; in qualitate &longs;imiliter affectio erit actus rei qu&aelig; <expan abbr="p&otilde;t">potest</expan> <lb/>affici, quatenus talis. </s>                                                                <s>&longs;ic dicemus de reliquis; ita vt quemadmodum actus &amp; pote&longs;tas &amp; ens qu&ecedil; <lb/>&longs;unt prima elementa motus, pro portione reperiuntur in &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, &amp; vbi (&longs;ola <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>h&aelig;c motui propri&egrave; dicto &longs;ubiacent) &longs;ic vniu&longs;cuiu&longs;que partis eius definitio <expan abbr="c&otilde;pleatur">compleatur</expan> adiecta illa <lb/>particula qu&aelig; propria e&longs;t eius pr&aelig;dicamenti, <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> quod &longs;it motus, qu&aelig; particula notat cer&shy;<lb/>tum progre&longs;&longs;um in eo pr&aelig;dicamento. </s>                                                                <s>Nam generari propri&egrave; e&longs;t mutari <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> &longs;ub&longs;tantiam, &amp; <lb/>affici e&longs;t mutari &longs;ecundum <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>, &amp; ferri e&longs;t migrare de loco ad locum, vnde motus <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, generatio dictus e&longs;t, <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> quale affectio, ad locum ver&ograve; latio. </s>                                                                <s>Neque ver&ograve; in illa <lb/>definitione <expan abbr="c&otilde;i">coni</expan> D. Thomam <expan abbr="audiend&utilde;">audiendum</expan> puto qui &longs;umens ex vetere tralatione ens in potentia cre&shy;<lb/>didit illud ens e&longs;&longs;e pr&aelig;dicatum <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <expan abbr="c&otilde;muni&longs;simum">communi&longs;simum</expan>, &amp; in ea definitione <expan abbr="c&otilde;muni&longs;sim&egrave;">communi&longs;sim&egrave;</expan> accipi; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> omnia <expan abbr="c&otilde;plecti">complecti</expan> qu&aelig; cuicunque tran&longs;mutationi, &longs;eu ver&aelig;, &longs;eu metaphoric&aelig; &longs;ubiiceren&shy;<lb/>tur; vnde etiam negauit <expan abbr="&longs;ub&longs;tanti&atilde;">&longs;ub&longs;tantiam</expan> mobilem e&longs;&longs;e materiam no&longs;tr&ecedil; methodi; &longs;tatuit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ens mo&shy;<lb/>bile quod e&longs;&longs;et quiddam <expan abbr="c&otilde;munius">communius</expan>: neque vidit h&icirc;c <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan> illam, qu&ecedil; Gr&ecedil;c&egrave; e&longs;t <foreign lang="greek">o(\itos</foreign> accipi non <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1043"></arrow.to.target><lb/>tanquam <foreign lang="greek">pza_gma</foreign> (&longs;ic ver&ograve; dialectici nuncupant omne id quod in enunciatione &longs;ignificat, reliquas <lb/>eius parteis appellantes <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan>, aut <expan abbr="copul&atilde;">copulam</expan>) &longs;ed locum copul&aelig; obtinere. </s>                                                                <s>Et quanuis &agrave; definitione <lb/>copula pellatur, non omnis omnino excluditur, &longs;ed ea <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan> quid e&longs;t <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan>, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>re definienda coniungit. </s>                                                                <s>Neque <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> laudo Philoponum qui in eum &longs;en&longs;um accepit hanc <expan abbr="defini-tion&etilde;">defini&shy;<lb/>tionem</expan>, qu&ograve;d motus permaneat, nec interrumpatur &agrave; quiete, illucu&longs;que <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> per&longs;euerat pote&longs;tas in <lb/>mobili; ne fateri cogatur mobile <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> motui pr&aelig;cedere, &longs;i fort&egrave; intelligeretur id quod e&longs;t in po&shy;<lb/>tentia, tum e&longs;&longs;e, <expan abbr="q&ntilde;">qnm</expan> <expan abbr="nond&utilde;">nondum</expan> &longs;ubiit <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>. </s>                                                                <s>Sed <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> h&ecedil;c po&longs;te&agrave; tractanda &longs;unt vberius: his <expan abbr="c&otilde;tenti">contenti</expan> <lb/>qu&aelig; &longs;unt expo&longs;ita, nos <expan abbr="c&otilde;uertamus">conuertamus</expan> ad <expan abbr="accurat&atilde;">accuratam</expan> propo&longs;it&ecedil; definitionis <expan abbr="interpr&ecedil;tation&etilde;">interpr&ecedil;tationem</expan>. </s>                                                                <s>H&ecedil;c ver&ograve;, <lb/>vt quadrare po&longs;sit in <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus, qu&ecedil;cunque illa &longs;it, facil&egrave; vt puto, con&longs;tabit, &longs;i <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> pote&longs;tas <lb/>&amp; actus &longs;int termini <expan abbr="c&otilde;munes">communes</expan>, <expan abbr="multas&qacute;">multasque</expan>. </s>                                                                <s>notiones pr&ecedil;&longs;eferant, &agrave; nobis ante&agrave; <expan abbr="dilig&etilde;ter">diligenter</expan> aperiantur.</s></p> <arrow.to.target n="marg1043"></arrow.to.target><lb/>tanquam <foreign lang="greek">pra_gma</foreign> (&longs;ic ver&ograve; dialectici nuncupant omne id quod in enunciatione &longs;ignificat, reliquas <lb/>eius parteis appellantes <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan>, aut <expan abbr="copul&atilde;">copulam</expan>) &longs;ed locum copul&aelig; obtinere. </s>                                                                <s>Et quanuis &agrave; definitione <lb/>copula pellatur, non omnis omnino excluditur, &longs;ed ea <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="oration&etilde;">orationem</expan> quid e&longs;t <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan>, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>re definienda coniungit. </s>                                                                <s>Neque <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> laudo Philoponum qui in eum &longs;en&longs;um accepit hanc <expan abbr="defini-tion&etilde;">defini&shy;<lb/>tionem</expan>, qu&ograve;d motus permaneat, nec interrumpatur &agrave; quiete, illucu&longs;que <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> per&longs;euerat pote&longs;tas in <lb/>mobili; ne fateri cogatur mobile <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> motui pr&aelig;cedere, &longs;i fort&egrave; intelligeretur id quod e&longs;t in po&shy;<lb/>tentia, tum e&longs;&longs;e, <expan abbr="q&ntilde;">quin</expan> <expan abbr="nond&utilde;">nondum</expan> &longs;ubiit <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>. </s>                                                                <s>Sed <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> h&ecedil;c po&longs;te&agrave; tractanda &longs;unt vberius: his <expan abbr="c&otilde;tenti">contenti</expan> <lb/>qu&aelig; &longs;unt expo&longs;ita, nos <expan abbr="c&otilde;uertamus">conuertamus</expan> ad <expan abbr="accurat&atilde;">accuratam</expan> propo&longs;it&ecedil; definitionis <expan abbr="interpr&ecedil;tation&etilde;">interpr&ecedil;tationem</expan>. </s>                                                                <s>H&ecedil;c ver&ograve;, <lb/>vt quadrare po&longs;sit in <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus, qu&ecedil;cunque illa &longs;it, facil&egrave; vt puto, con&longs;tabit, &longs;i <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> pote&longs;tas <lb/>&amp; actus &longs;int termini <expan abbr="c&otilde;munes">communes</expan>, <expan abbr="multas&qacute;">multasque</expan>. </s>                                                                <s>notiones pr&ecedil;&longs;eferant, &agrave; nobis ante&agrave; <expan abbr="dilig&etilde;ter">diligenter</expan> aperiantur.</s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
 <s><margin.target id="marg1034"></margin.target>B</s></p> <s><margin.target id="marg1034"></margin.target>B</s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
Line 4267 
Line 4266 
 <p type="head"> <p type="head">
 <s><emph type="italics"/>Exponuntur termini in definitione motus accepti actus, &longs;cilicet, &amp; potestas. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>IIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> <s><emph type="italics"/>Exponuntur termini in definitione motus accepti actus, &longs;cilicet, &amp; potestas. </s>                                                                <s>Cap. </s>                                                                <s>IIII<emph.end type="italics"/>.</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s>EXORDIAMVR autem ab actu; hic ver&ograve; apud Gr&ecedil;cos duplex nomen obtinuit; quan&shy;<lb/>doquidem modo <foreign lang="greek">e)vezgeian</foreign> ali&agrave;s <foreign lang="greek">e(ntele/xeian</foreign> ab ip&longs;is vocatum ob&longs;eruamus. </s>                                                                <s>Quamuis  <s>EXORDIAMVR autem ab actu; hic ver&ograve; apud Gr&ecedil;cos duplex nomen obtinuit; quan&shy;<lb/>doquidem modo <foreign lang="greek">e)ve/rgeian</foreign> ali&agrave;s <foreign lang="greek">e(ntele/xeian</foreign> ab ip&longs;is vocatum ob&longs;eruamus. </s>                                                                <s>Quamuis
 <pb pagenum="135"/> <pb pagenum="135"/>
 <arrow.to.target n="marg1044"></arrow.to.target><lb/>autem po&longs;sint <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> vtr&aelig;que voces: quia tamen hanc <expan abbr="po&longs;terior&etilde;">po&longs;teriorem</expan> v&longs;urpat Ari&longs;toteles in definitione <lb/>motus; de ip&longs;a nunc aliqua dicamus ali&ograve; reiectis iis qu&aelig; ad alterius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> quoquo pacto <lb/>pertineant. </s>                                                                <s>In ea tractanda laborauit M. Tullius, dum &longs;upra captum &longs;uum philo&longs;ophari voluit, <lb/>&amp; plura <expan abbr="c&otilde;&longs;crip&longs;ere">con&longs;crip&longs;ere</expan> maiores no&longs;tri qui politiores litteras cum philo&longs;ophica mu&longs;a <expan abbr="coniunxer&utilde;t">coniunxerunt</expan>; <lb/>ita vt &longs;i vnquam ad rem attineret dictum illud, Quam qui&longs;que norit artem, in hac &longs;e exerceat. <lb/></s>                                                                <s>nunc mirum in modum congruere videatur cum ingenio M. Tullij, &amp; eorum qui pro ip&longs;o dice&shy;<lb/>bant. </s>                                                                <s>Etenim ille nobis aliquando, &longs;ic animi definitionem expre&longs;sit, vt pro eo quod &agrave; nobis dici&shy;<lb/>tur actus, &amp; &agrave; Gr&aelig;cis entelechia, deceptus &agrave; &longs;imilitudine vocis promentiarit, endelechian, &amp; ver&shy;<lb/>terit perennem motionem, talis enim e&longs;t vis <foreign lang="greek">e)ndelexei/as</foreign>. </s>                                                                <s>Vnde tritum illud</s></p> <arrow.to.target n="marg1044"></arrow.to.target><lb/>autem po&longs;sint <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> vtr&aelig;que voces: quia tamen hanc <expan abbr="po&longs;terior&etilde;">po&longs;teriorem</expan> v&longs;urpat Ari&longs;toteles in definitione <lb/>motus; de ip&longs;a nunc aliqua dicamus ali&ograve; reiectis iis qu&aelig; ad alterius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> quoquo pacto <lb/>pertineant. </s>                                                                <s>In ea tractanda laborauit M. Tullius, dum &longs;upra captum &longs;uum philo&longs;ophari voluit, <lb/>&amp; plura <expan abbr="c&otilde;&longs;crip&longs;ere">con&longs;crip&longs;ere</expan> maiores no&longs;tri qui politiores litteras cum philo&longs;ophica mu&longs;a <expan abbr="coniunxer&utilde;t">coniunxerunt</expan>; <lb/>ita vt &longs;i vnquam ad rem attineret dictum illud, Quam qui&longs;que norit artem, in hac &longs;e exerceat. <lb/></s>                                                                <s>nunc mirum in modum congruere videatur cum ingenio M. Tullij, &amp; eorum qui pro ip&longs;o dice&shy;<lb/>bant. </s>                                                                <s>Etenim ille nobis aliquando, &longs;ic animi definitionem expre&longs;sit, vt pro eo quod &agrave; nobis dici&shy;<lb/>tur actus, &amp; &agrave; Gr&aelig;cis entelechia, deceptus &agrave; &longs;imilitudine vocis promentiarit, endelechian, &amp; ver&shy;<lb/>terit perennem motionem, talis enim e&longs;t vis <foreign lang="greek">e)ndelexei/as</foreign>. </s>                                                                <s>Vnde tritum illud</s></p>
 <p type="margin"> <p type="margin">
 <s><margin.target id="marg1044"></margin.target>A</s></p> <s><margin.target id="marg1044"></margin.target>A</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s><foreign lang="greek">*ge/tzlw xoilai/nei r(anis u(datos e)ndelexei/<gap/></foreign>, ide&longs;t,</s></p> <s><foreign lang="greek">*ge/trhn xoilai/nei r(anis u(datos e)ndelexei/h|</foreign>, ide&longs;t,</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
 <s><emph type="italics"/>A&longs;&longs;iduo cotem diffringit guttula ca&longs;u<emph.end type="italics"/>.</s></p> <s><emph type="italics"/>A&longs;&longs;iduo cotem diffringit guttula ca&longs;u<emph.end type="italics"/>.</s></p>
 <p type="main"> <p type="main">
Line 4283 
Line 4282 
 <arrow.to.target n="marg1047"></arrow.to.target><lb/>non &longs;it calidus, quia &longs;it perfectio calidi, qua&longs;i ver&ograve; perfectiore, &amp; eminentiore quodammodo <expan abbr="c&otilde;-tineat">con&shy;<lb/>tineat</expan> calorem, qu&agrave;m ip&longs;e &longs;it, po&longs;tquam erupit &egrave; &longs;inu &longs;uarum cau&longs;&longs;arum. </s>                                                                <s>quid ergo &longs;ibi vellet h&ecedil;c <lb/>di&longs;tributio cau&longs;&longs;arum in eas qu&aelig; &longs;unt vniuoc&ecedil;, &amp; alias qu&aelig; &longs;unt perennes motiones? </s>                                                                <s>cert&egrave; nihil. <lb/></s>                                                                <s><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s>                                                                <s>maxim&egrave; qu&ograve;d forma, per quam resip&longs;a e&longs;t, tali nomine in&longs;ignitur, cuius pr&aelig;&longs;enti&aelig; cert&egrave; nil <lb/> <arrow.to.target n="marg1047"></arrow.to.target><lb/>non &longs;it calidus, quia &longs;it perfectio calidi, qua&longs;i ver&ograve; perfectiore, &amp; eminentiore quodammodo <expan abbr="c&otilde;-tineat">con&shy;<lb/>tineat</expan> calorem, qu&agrave;m ip&longs;e &longs;it, po&longs;tquam erupit &egrave; &longs;inu &longs;uarum cau&longs;&longs;arum. </s>                                                                <s>quid ergo &longs;ibi vellet h&ecedil;c <lb/>di&longs;tributio cau&longs;&longs;arum in eas qu&aelig; &longs;unt vniuoc&ecedil;, &amp; alias qu&aelig; &longs;unt perennes motiones? </s>                                                                <s>cert&egrave; nihil. <lb/></s>                                                                <s><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s>                                                                <s>maxim&egrave; qu&ograve;d forma, per quam resip&longs;a e&longs;t, tali nomine in&longs;ignitur, cuius pr&aelig;&longs;enti&aelig; cert&egrave; nil <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1048"></arrow.to.target><lb/>repugnat magis qu&agrave;m motio. </s>                                                                <s>Habitibus enim (inquit Ari&longs;t. 1. de Gen.) pr&aelig;&longs;entibus in materia <lb/>ce&longs;&longs;at omnis motus. </s>                                                                <s>Peccatur item &agrave; M. Tullio quia reputer animam ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>po&longs;itam fui&longs;&longs;e pe&shy;<lb/>rennem motionem, quando per&longs;picuum e&longs;t, ip&longs;um, c&ugrave;m entelechiam norit, e&longs;&longs;e primam qu&aelig; e&longs;t <lb/>vt habitus: vel &longs;ecundam qu&aelig; e&longs;t vt actus &amp; functio, ne dum &longs;tatuerit animam e&longs;&longs;e <expan abbr="perenn&etilde;">perennem</expan> mo&shy;<lb/>tionem, &longs;ed voluerit plan&egrave; eam e&longs;&longs;e actum illum primum qui per &longs;e otio&longs;us e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s>                                                                <s>Nec <expan abbr="nou&atilde;">nouam</expan> <lb/>aut inauditam e&longs;&longs;e talem vocem &longs;atis per&longs;uadeat nobis eius v&longs;us apud Ari&longs;t. </s>                                                                <s>frequenti&longs;simus, &amp; <lb/>pr&aelig;&longs;ertim in definitionibus qu&aelig; &longs;olum recipiunt, aut plurimum voces v&longs;itatas, &amp; illu&longs;tres, &amp; ab <lb/>Ari&longs;t. </s>                                                                <s>quidem re&longs;titutam potius qu&agrave;m innouatam cum Simplicio fatebor, quanuis in &longs;chola &longs;ua <lb/>tritam, &amp; iam v&longs;u approbatam. </s>                                                                <s>pr&aelig;&longs;ertim qu&ograve;d eius con&longs;uetudo &longs;olet e&longs;&longs;e, cum voces innouat <lb/>admonere lectorem con&longs;imilibus vocibus dico, &amp; dicimus. </s>                                                                <s>&longs;icut enim in omni arte, cuius v&longs;us <lb/>vulgaris <expan abbr="c&otilde;munis&qacute;">communisque</expan>. </s>                                                                <s>non &longs;it, multa nominum nouitas e&longs;&longs;e &longs;olet, vt in primis <expan abbr="c&otilde;&longs;tituenda">con&longs;tituenda</expan> &longs;int <expan abbr="ear&utilde;">earum</expan> <lb/>rerum vocabula qu&ecedil; in quaque arte tractantur, &amp; non modo Dialectici &amp; Phy&longs;ici, &longs;ed <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> Geo&shy;<lb/>metr&aelig;, Mu&longs;ici, &amp; Grammatici verbis vtuntur vulgo ignotis, &amp; &longs;uo quodam more loquuntur, &longs;ic <lb/>&amp; dicendi facultas qu&ecedil; popularis e&longs;t, verba priuata v&longs;urpat, vt &longs;ua, <expan abbr="eodem&qacute;ue">eodemque</expan> modo alij omnes <lb/> <arrow.to.target n="marg1048"></arrow.to.target><lb/>repugnat magis qu&agrave;m motio. </s>                                                                <s>Habitibus enim (inquit Ari&longs;t. 1. de Gen.) pr&aelig;&longs;entibus in materia <lb/>ce&longs;&longs;at omnis motus. </s>                                                                <s>Peccatur item &agrave; M. Tullio quia reputer animam ab Ari&longs;t. </s>                                                                <s>po&longs;itam fui&longs;&longs;e pe&shy;<lb/>rennem motionem, quando per&longs;picuum e&longs;t, ip&longs;um, c&ugrave;m entelechiam norit, e&longs;&longs;e primam qu&aelig; e&longs;t <lb/>vt habitus: vel &longs;ecundam qu&aelig; e&longs;t vt actus &amp; functio, ne dum &longs;tatuerit animam e&longs;&longs;e <expan abbr="perenn&etilde;">perennem</expan> mo&shy;<lb/>tionem, &longs;ed voluerit plan&egrave; eam e&longs;&longs;e actum illum primum qui per &longs;e otio&longs;us e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s>                                                                <s>Nec <expan abbr="nou&atilde;">nouam</expan> <lb/>aut inauditam e&longs;&longs;e talem vocem &longs;atis per&longs;uadeat nobis eius v&longs;us apud Ari&longs;t. </s>                                                                <s>frequenti&longs;simus, &amp; <lb/>pr&aelig;&longs;ertim in definitionibus qu&aelig; &longs;olum recipiunt, aut plurimum voces v&longs;itatas, &amp; illu&longs;tres, &amp; ab <lb/>Ari&longs;t. </s>                                                                <s>quidem re&longs;titutam potius qu&agrave;m innouatam cum Simplicio fatebor, quanuis in &longs;chola &longs;ua <lb/>tritam, &amp; iam v&longs;u approbatam. </s>                                                                <s>pr&aelig;&longs;ertim qu&ograve;d eius con&longs;uetudo &longs;olet e&longs;&longs;e, cum voces innouat <lb/>admonere lectorem con&longs;imilibus vocibus dico, &amp; dicimus. </s>                                                                <s>&longs;icut enim in omni arte, cuius v&longs;us <lb/>vulgaris <expan abbr="c&otilde;munis&qacute;">communisque</expan>. </s>                                                                <s>non &longs;it, multa nominum nouitas e&longs;&longs;e &longs;olet, vt in primis <expan abbr="c&otilde;&longs;tituenda">con&longs;tituenda</expan> &longs;int <expan abbr="ear&utilde;">earum</expan> <lb/>rerum vocabula qu&ecedil; in quaque arte tractantur, &amp; non modo Dialectici &amp; Phy&longs;ici, &longs;ed <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> Geo&shy;<lb/>metr&aelig;, Mu&longs;ici, &amp; Grammatici verbis vtuntur vulgo ignotis, &amp; &longs;uo quodam more loquuntur, &longs;ic <lb/>&amp; dicendi facultas qu&ecedil; popularis e&longs;t, verba priuata v&longs;urpat, vt &longs;ua, <expan abbr="eodem&qacute;ue">eodemque</expan> modo alij omnes <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1049"></arrow.to.target><lb/>opifices, qui abhorrent ab omni politiore elegantia, res in quibus &longs;unt, nominibus notant nouis, <lb/>qu&ecedil; ignorentur ab aliis, &longs;ibi &longs;int v&longs;itata tantummodo: <expan abbr="n&otilde;">non</expan> aliter in hanc vocem eueni&longs;&longs;e <expan abbr="credend&utilde;">credendum</expan> <lb/>e&longs;t. </s>                                                                <s>Itaque te&longs;tatur Sextus Empiricus <foreign lang="greek">e)ntele/xeian, &amp; ou)de\nma_llon</foreign>, e&longs;&longs;e &longs;cientia vocabula. </s>                                                                <s>At&shy;<lb/>tigit hanc di&longs;putationem quoque Bud&ecedil;us cuius dicta vberrim&egrave; <expan abbr="rec&etilde;&longs;et">recen&longs;et</expan>, &amp; doct&egrave; examinat Vico&shy;<lb/>mercatus, vt nihil amplius de&longs;iderari po&longs;sit. </s>                                                                <s>Quanquam &amp; illud ego noto ob viri auctoritatem, <lb/>etiam ab eo tertij erroris in&longs;imulatum fui&longs;&longs;e M. Tullium quia &longs;tatuerit in di&longs;ciplina Peripatetica, <lb/> <arrow.to.target n="marg1049"></arrow.to.target><lb/>opifices, qui abhorrent ab omni politiore elegantia, res in quibus &longs;unt, nominibus notant nouis, <lb/>qu&ecedil; ignorentur ab aliis, &longs;ibi &longs;int v&longs;itata tantummodo: <expan abbr="n&otilde;">non</expan> aliter in hanc vocem eueni&longs;&longs;e <expan abbr="credend&utilde;">credendum</expan> <lb/>e&longs;t. </s>                                                                <s>Itaque te&longs;tatur Sextus Empiricus <foreign lang="greek">e)ntele/xeian, &amp; ou)de\nma_llon</foreign>, e&longs;&longs;e &longs;cientia vocabula. </s>                                                                <s>At&shy;<lb/>tigit hanc di&longs;putationem quoque Bud&ecedil;us cuius dicta vberrim&egrave; <expan abbr="rec&etilde;&longs;et">recen&longs;et</expan>, &amp; doct&egrave; examinat Vico&shy;<lb/>mercatus, vt nihil amplius de&longs;iderari po&longs;sit. </s>                                                                <s>Quanquam &amp; illud ego noto ob viri auctoritatem, <lb/>etiam ab eo tertij erroris in&longs;imulatum fui&longs;&longs;e M. Tullium quia &longs;tatuerit in di&longs;ciplina Peripatetica, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1050"></arrow.to.target><lb/>animum &egrave; quinta quadam e&longs;&longs;entia con&longs;titutum qu&aelig; ab elementis di&longs;creta &longs;it, <expan abbr="tanqu&atilde;">tanquam</expan> nullibi re&shy;<lb/>periatur. </s>                                                                <s>Nos autem id optim&egrave; ex Ari&longs;t. </s>                                                                <s>expre&longs;&longs;um dicimus, vbi &egrave; calore illo, non quidem igneo, <lb/>conflatum e&longs;&longs;e te&longs;tatur animum ip&longs;um, &longs;ed ex eiu&longs;modi qui proportione &longs;tellarum elemento re&shy;<lb/>&longs;pondeat. </s>                                                                <s>Ergo c&ugrave;m Simplicio dicemus entelechiam ita <expan abbr="nuncupat&atilde;">nuncupatam</expan>, quod <foreign lang="greek">e(\nte/leion e)/xei</foreign>, ide&longs;t, <lb/>vnum perfectum continet. </s>                                                                <s>vel qu&ograve;d <foreign lang="greek">e(\xeito\e)ntele\s</foreign>, ide&longs;t, habet perfectionem. </s>                                                                <s>aut quia <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;">qu&ecedil;que</expan>. <lb/></s>                                                                <s>res per actum con&longs;ecuta fuerit qu&ograve;d vna &longs;it, atque illa quidem perfecta, aut continuatio perfe&shy;<lb/>ctionis, ide&longs;t, habitus &longs;ecundum <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> &longs;eu po&longs;&longs;e&longs;sio finis. </s>                                                                <s>Quicquid &longs;it, iudicio no&longs;tro no&shy;<lb/>tat aliquid cuius ip&longs;a &longs;it, non quidem vt pendeat ab illo, &longs;ed alicuius, quod <expan abbr="c&otilde;tr&agrave;">contr&agrave;</expan> pendeat ab ip&longs;a: <lb/>ita vt habitudo h&aelig;c &longs;it potius <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> nos, qu&agrave;m <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> natura, vt <expan abbr="dict&utilde;">dictum</expan> e&longs;t, or&shy;<lb/>dinat <expan abbr="imperfect&utilde;">imperfectum</expan> ad <expan abbr="perfect&utilde;">perfectum</expan>, &amp; vult <expan abbr="imperfect&utilde;">imperfectum</expan> &agrave; perfecto pendere <expan abbr="tanqu&atilde;">tanquam</expan> &longs;ine ip&longs;o <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;it, id qpro <arrow.to.target n="marg1050"></arrow.to.target><lb/>animum &egrave; quinta quadam e&longs;&longs;entia con&longs;titutum qu&aelig; ab elementis di&longs;creta &longs;it, <expan abbr="tanqu&atilde;">tanquam</expan> nullibi re&shy;<lb/>periatur. </s>                                                                <s>Nos autem id optim&egrave; ex Ari&longs;t. </s>                                                                <s>expre&longs;&longs;um dicimus, vbi &egrave; calore illo, non quidem igneo, <lb/>conflatum e&longs;&longs;e te&longs;tatur animum ip&longs;um, &longs;ed ex eiu&longs;modi qui proportione &longs;tellarum elemento re&shy;<lb/>&longs;pondeat. </s>                                                                <s>Ergo c&ugrave;m Simplicio dicemus entelechiam ita <expan abbr="nuncupat&atilde;">nuncupatam</expan>, quod <foreign lang="greek">e(\nte/leion e)/xei</foreign>, ide&longs;t, <lb/>vnum perfectum continet. </s>                                                                <s>vel qu&ograve;d <foreign lang="greek">e(\xei to\ e)ntele\s</foreign>, ide&longs;t, habet perfectionem. </s>                                                                <s>aut quia <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;">qu&ecedil;que</expan>. <lb/></s>                                                                <s>res per actum con&longs;ecuta fuerit qu&ograve;d vna &longs;it, atque illa quidem perfecta, aut continuatio perfe&shy;<lb/>ctionis, ide&longs;t, habitus &longs;ecundum <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> &longs;eu po&longs;&longs;e&longs;sio finis. </s>                                                                <s>Quicquid &longs;it, iudicio no&longs;tro no&shy;<lb/>tat aliquid cuius ip&longs;a &longs;it, non quidem vt pendeat ab illo, &longs;ed alicuius, quod <expan abbr="c&otilde;tr&agrave;">contr&agrave;</expan> pendeat ab ip&longs;a: <lb/>ita vt habitudo h&aelig;c &longs;it potius <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> nos, qu&agrave;m <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> natura, vt <expan abbr="dict&utilde;">dictum</expan> e&longs;t, or&shy;<lb/>dinat <expan abbr="imperfect&utilde;">imperfectum</expan> ad <expan abbr="perfect&utilde;">perfectum</expan>, &amp; vult <expan abbr="imperfect&utilde;">imperfectum</expan> &agrave; perfecto pendere <expan abbr="tanqu&atilde;">tanquam</expan> &longs;ine ip&longs;o <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;it, id <expan abbr="qd">quod</expan>
 <pb pagenum="136"/>bene &longs;e habet, qd genus cau&longs;&longs;&ecedil;, vt po&longs;te&agrave; dicemus, habet duas <expan abbr="c&otilde;ditiones">conditiones</expan>, <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> quidem, vt non <lb/> <pb pagenum="136"/>bene &longs;e habet, <expan abbr="qd">quod</expan> genus cau&longs;&longs;&ecedil;, vt po&longs;te&agrave; dicemus, habet duas <expan abbr="c&otilde;ditiones">conditiones</expan>, <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> quidem, vt non <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1051"></arrow.to.target><lb/>pendeat ab alio, <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> ver&ograve; vt alia pendeant ab ip&longs;o. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; Deus, c&ugrave;m &longs;it eiu&longs;modi &longs;impliciter, <lb/>&amp; <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> prima, &amp; &longs;umma e&longs;t, &amp; &longs;impliciter entelechia, qu&aelig; <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> excepta <lb/>e&longs;t ab omni habitudine, licet &agrave; nobis propter <expan abbr="capt&utilde;">captum</expan> <expan abbr="no&longs;tr&utilde;">no&longs;trum</expan> opinor, cum aliqua habitudine <expan abbr="c&otilde;pre-henda&ttilde;">compre&shy;<lb/>hendatur</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> &longs;ummas illas e&longs;&longs;entias, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e ip&longs;as (non <expan abbr=".n.">enim</expan> id humano ingenio licet, aut &ecedil;gr&egrave;) <lb/>&longs;ed in inferioribus, &amp; obnoxiis &longs;en&longs;ui concipimus; ac &longs;iquid e&longs;t quod vndequaque perfectum, <lb/>&amp; ab&longs;olutum numeris omnibus humana capiat mens, id notat nomine <foreign lang="greek">tou_ ei(\dous</foreign>, quod &longs;ignificat <lb/>&longs;peciem, cui &longs;an&egrave; propter &longs;en&longs;ilis materi&aelig; coniunctionem accidit, vt per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tat, &amp; &longs;imul per&shy;<lb/>&longs;picua nobis &longs;it. </s>                                                                <s>Di&longs;tribuitur autem entelechia in primam ac &longs;ecundam: &amp; primam &longs;an&egrave; qu&aelig; <lb/>e&longs;t vt habitus qui quidem in viuente quid &longs;ignificantius e&longs;t, qu&agrave;m in animo carentibus; expri&shy;<lb/>mit enim <foreign lang="greek">to\ ku/zion</foreign>, &amp; imperium quoddam in corpus, cuiu&longs;modi non e&longs;t in animo carentibus, <lb/>&longs;ecundam ver&ograve; qu&aelig; dicitur energia &longs;ic nuncupata <foreign lang="greek">a)po\ tou_ h)zgs</foreign>, quod e&longs;t officium, quia per ip&shy;<lb/>&longs;am in officio &longs;it res, quam item ego non verebor in agendo &longs;ol&ugrave;m con&longs;tituere, verumetiam in <lb/>patiendo. </s>                                                                <s>Quocirca &longs;en&longs;um &amp; mentem energian appellatam fui&longs;&longs;e puto, quicquid de hac re de&shy;<lb/>cernant Gr&aelig;ci interpretes, qu&aelig; propri&egrave; &longs;ignificat pr&ecedil;&longs;entiam actuo&longs;i in patibili. </s>                                                                <s>Quanquam quid <lb/>ego id a&longs;&longs;euerare verear, c&ugrave;m idem ore &longs;uo pronunciet Ari&longs;toteles? </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> pr&aelig;ter ea qu&ecedil; de &longs;en&longs;itrice <lb/> <arrow.to.target n="marg1051"></arrow.to.target><lb/>pendeat ab alio, <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> ver&ograve; vt alia pendeant ab ip&longs;o. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; Deus, c&ugrave;m &longs;it eiu&longs;modi &longs;impliciter, <lb/>&amp; <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> prima, &amp; &longs;umma e&longs;t, &amp; &longs;impliciter entelechia, qu&aelig; <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> excepta <lb/>e&longs;t ab omni habitudine, licet &agrave; nobis propter <expan abbr="capt&utilde;">captum</expan> <expan abbr="no&longs;tr&utilde;">no&longs;trum</expan> opinor, cum aliqua habitudine <expan abbr="c&otilde;pre-henda&ttilde;">compre&shy;<lb/>hendatur</expan>. </s>                                                                <s><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> &longs;ummas illas e&longs;&longs;entias, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e ip&longs;as (non <expan abbr=".n.">enim</expan> id humano ingenio licet, aut &ecedil;gr&egrave;) <lb/>&longs;ed in inferioribus, &amp; obnoxiis &longs;en&longs;ui concipimus; ac &longs;iquid e&longs;t quod vndequaque perfectum, <lb/>&amp; ab&longs;olutum numeris omnibus humana capiat mens, id notat nomine <foreign lang="greek">tou_ ei(\dous</foreign>, quod &longs;ignificat <lb/>&longs;peciem, cui &longs;an&egrave; propter &longs;en&longs;ilis materi&aelig; coniunctionem accidit, vt per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tat, &amp; &longs;imul per&shy;<lb/>&longs;picua nobis &longs;it. </s>                                                                <s>Di&longs;tribuitur autem entelechia in primam ac &longs;ecundam: &amp; primam &longs;an&egrave; qu&aelig; <lb/>e&longs;t vt habitus qui quidem in viuente quid &longs;ignificantius e&longs;t, qu&agrave;m in animo carentibus; expri&shy;<lb/>mit enim <foreign lang="greek">to\ ku/rion</foreign>, &amp; imperium quoddam in corpus, cuiu&longs;modi non e&longs;t in animo carentibus, <lb/>&longs;ecundam ver&ograve; qu&aelig; dicitur energia &longs;ic nuncupata <foreign lang="greek">a)po\ tou_ h)rgou</foreign>, quod e&longs;t officium, quia per ip&shy;<lb/>&longs;am in officio &longs;it res, quam item ego non verebor in agendo &longs;ol&ugrave;m con&longs;tituere, verumetiam in <lb/>patiendo. </s>                                                                <s>Quocirca &longs;en&longs;um &amp; mentem energian appellatam fui&longs;&longs;e puto, quicquid de hac re de&shy;<lb/>cernant Gr&aelig;ci interpretes, qu&aelig; propri&egrave; &longs;ignificat pr&ecedil;&longs;entiam actuo&longs;i in patibili. </s>                                                                <s>Quanquam quid <lb/>ego id a&longs;&longs;euerare verear, c&ugrave;m idem ore &longs;uo pronunciet Ari&longs;toteles? </s>                                                                <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> pr&aelig;ter ea qu&ecedil; de &longs;en&longs;itrice <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1052"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg1052"></arrow.to.target><lb/>
 <arrow.to.target n="marg1053"></arrow.to.target><lb/>facultate te&longs;tatus e&longs;t, quam in perpe&longs;sionis genere ab&longs;olut&egrave; collocarat, &amp; po&longs;te&agrave; videre &amp; audire <lb/>vocauit <foreign lang="greek">e)n<gap/>gou_n</foreign>. </s>                                                                <s>h&aelig;c addidit etiam, vt nihil expre&longs;sius eloqui potuerit. </s>                                                                <s>&ldquo;<foreign lang="greek">*gzw_ton me\n ou)_nw(stou_ <lb/>au)tou_ s)/itos tou_ pasxein kai\ tou_ xinei_ain, kai\ tou_ e)nezgei_n</foreign>&rdquo;, &amp; qu&aelig; &longs;equuntur, ide&longs;t. </s>                                                                <s>Primum quidem <lb/>tanquam idem &longs;it pati &amp; moueri &amp; agere vel operari. </s>                                                                <s>Ergo etiam entelechia, &amp; energia &longs;impli&shy;<lb/>citer actuo&longs;i pr&aelig;&longs;entiam in patibili &longs;ignificat, &amp; communiter amplectitur omnem gradum, quo <lb/>resip&longs;&aelig; &longs;unt, quicunque ille &longs;it, quo licet dicere hoc e&longs;&longs;e nunc, &longs;iue ad id &longs;it in&longs;tituta aliqua certa <lb/>pote&longs;tas, quemadmodum in rebus natura con&longs;tantibus, &longs;iue nullus ad eam &longs;it ordo, velut in arti&shy;<lb/>ficio&longs;is. </s>                                                                <s>H&aelig;c rur&longs;us aut e&longs;t imperfecta, &amp; cum &longs;ucce&longs;sione quadam, &amp; &longs;ignificatione diuer&longs;orum <lb/>temporum, vt &longs;ub&longs;tructio nauis, &aelig;dificatio, in qua pars aliqua fit, nec dum facta e&longs;t. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; non <lb/>licet dicere, &aelig;dificat &longs;imul, &amp; &ecedil;dificauit; aut perfecta, &amp; tota &longs;imul, vt nullis temporis differentiis <lb/>inter&longs;tinguatur, veluti vi&longs;io, nanque in hoc officio &amp; videre &amp; vidi&longs;&longs;e &longs;unt &longs;imul; neque ei quod <lb/>e&longs;t vidi&longs;&longs;e antece&longs;sit id quod e&longs;t videre, quemadmodum ei, quod e&longs;t &aelig;dificatum e&longs;&longs;e, pr&aelig;ce&longs;sit <lb/>&aelig;dificari. </s>                                                                <s>Ex altera parte pote&longs;tas e&longs;t principium agendi, aut patiendi quam &agrave; &longs;ub&longs;tantia re ip&longs;a <lb/>non differre po&longs;th&agrave;c o&longs;tendemus, vel habitudo &longs;cilicet ad functionem, qu&aelig; item duplex e&longs;t, aut <lb/>remota &amp; indeterminata ad oppo&longs;ita, qu&ecedil; quidem ab Auerro&euml; nomine po&longs;sibilitatis exprimitur, <lb/> <arrow.to.target n="marg1053"></arrow.to.target><lb/>facultate te&longs;tatus e&longs;t, quam in perpe&longs;sionis genere ab&longs;olut&egrave; collocarat, &amp; po&longs;te&agrave; videre &amp; audire <lb/>vocauit <foreign lang="greek">e)n<gap/>gou_n</foreign>. </s>                                                                <s>h&aelig;c addidit etiam, vt nihil expre&longs;sius eloqui potuerit. </s>                                                                <s>&ldquo;<foreign lang="greek">*prw_ton me\n ou)_n w(s tou_ <lb/>au)tou_ o)/itos tou_ pasxein kai\ tou_ xinei_ain, kai\ tou_ e)nergei_n</foreign>&rdquo;, &amp; qu&aelig; &longs;equuntur, ide&longs;t. </s>                                                                <s>Primum quidem <lb/>tanquam idem &longs;it pati &amp; moueri &amp; agere vel operari. </s>                                                                <s>Ergo etiam entelechia, &amp; energia &longs;impli&shy;<lb/>citer actuo&longs;i pr&aelig;&longs;entiam in patibili &longs;ignificat, &amp; communiter amplectitur omnem gradum, quo <lb/>resip&longs;&aelig; &longs;unt, quicunque ille &longs;it, quo licet dicere hoc e&longs;&longs;e nunc, &longs;iue ad id &longs;it in&longs;tituta aliqua certa <lb/>pote&longs;tas, quemadmodum in rebus natura con&longs;tantibus, &longs;iue nullus ad eam &longs;it ordo, velut in arti&shy;<lb/>ficio&longs;is. </s>                                                                <s>H&aelig;c rur&longs;us aut e&longs;t imperfecta, &amp; cum &longs;ucce&longs;sione quadam, &amp; &longs;ignificatione diuer&longs;orum <lb/>temporum, vt &longs;ub&longs;tructio nauis, &aelig;dificatio, in qua pars aliqua fit, nec dum facta e&longs;t. </s>                                                                <s>Idcirc&ograve; non <lb/>licet dicere, &aelig;dificat &longs;imul, &amp; &ecedil;dificauit; aut perfecta, &amp; tota &longs;imul, vt nullis temporis differentiis <lb/>inter&longs;tinguatur, veluti vi&longs;io, nanque in hoc officio &amp; videre &amp; vidi&longs;&longs;e &longs;unt &longs;imul; neque ei quod <lb/>e&longs;t vidi&longs;&longs;e antece&longs;sit id quod e&longs;t videre, quemadmodum ei, quod e&longs;t &aelig;dificatum e&longs;&longs;e, pr&aelig;ce&longs;sit <lb/>&aelig;dificari. </s>                                                                <s>Ex altera parte pote&longs;tas e&longs;t principium agendi, aut patiendi quam &agrave; &longs;ub&longs;tantia re ip&longs;a <lb/>non differre po&longs;th&agrave;c o&longs;tendemus, vel habitudo &longs;cilicet ad functionem, qu&aelig; item duplex e&longs;t, aut <lb/>remota &amp; indeterminata ad oppo&longs;ita, qu&ecedil; quidem ab Auerro&euml; nomine po&longs;sibilitatis exprimitur, <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1054"></arrow.to.target><lb/>aut e&longs;t proxima, &amp; iam determinata ad alteram partem contradictionis, qu&ecedil; propri&egrave; potentia di&shy;<lb/>cebatur ab Auerro&euml;, &longs;ignificat autem ab&longs;entiam quidem actus, &longs;ed notat tamen <expan abbr="e&utilde;">eum</expan> ip&longs;um impen&shy;<lb/>dere, qu&aelig; item duplex e&longs;t, vel e&longs;&longs;entialis, hoc e&longs;t, in&longs;tituta in actum qu&aelig; e&longs;t forma: vel accidenta&shy;<lb/>ria, ide&longs;t in&longs;tituta in actum, qui e&longs;t functio. </s>                                                                <s>Quanquam pote&longs;tas etiam &longs;umitur pro illo &longs;ubiecto <lb/>in quo e&longs;t ordo ad actum, &longs;eu pro illo in quo pote&longs;t recipi actus, quod item bipartito &longs;e habet; <lb/>etenim id in quo pote&longs;t recipi actus, aut habet ordinem ad ip&longs;um actum, quemadmodum in na&shy;<lb/>turalibus, aut eo caret, velut in artificio&longs;is. </s>                                                                <s>Ex quo etiam duplex actus erui pote&longs;t, alter qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>perficiat potentiam ad &longs;eip&longs;um directam qui conuenit rebus naturalibus, atque alter qui perficit <lb/>&longs;an&egrave; aliquam pote&longs;tatem, &longs;ed illam quidem non ad &longs;eip&longs;um directam, &amp; qua&longs;i per accidens: id <lb/>quod v&longs;uuenit in iis qu&aelig; fiunt ab arte. </s>                                                                <s>vnde etiam progre&longs;&longs;us &agrave; tali potentia ad <expan abbr="e&utilde;">eum</expan> actum expre&longs;&shy;<lb/>&longs;us e&longs;t nomine in dicante <expan abbr="motion&etilde;">motionem</expan>, velut actionis, factionis, &amp; generationis. </s>                                                                <s>Quocirca, &longs;iquis velit <lb/>omnes motiones cum &agrave; natura factas, tum etiam <expan abbr="n&otilde;">non</expan> naturales &longs;ub hac definitione comprehendi, <lb/>cogetur item a&longs;&longs;umere actum &amp; potentiam in communi&longs;simo &longs;ignificato. </s>                                                                <s>Ea ver&ograve; qu&aelig; in defini&shy;<lb/>tione motus accipitur, non e&longs;t vt &longs;ubiectum &longs;ed vt habitudo ad actum &amp; ab&longs;entia qu&aelig;dam actus <lb/> <arrow.to.target n="marg1054"></arrow.to.target><lb/>aut e&longs;t proxima, &amp; iam determinata ad alteram partem contradictionis, qu&ecedil; propri&egrave; potentia di&shy;<lb/>cebatur ab Auerro&euml;, &longs;ignificat autem ab&longs;entiam quidem actus, &longs;ed notat tamen <expan abbr="e&utilde;">eum</expan> ip&longs;um impen&shy;<lb/>dere, qu&aelig; item duplex e&longs;t, vel e&longs;&longs;entialis, hoc e&longs;t, in&longs;tituta in actum qu&aelig; e&longs;t forma: vel accidenta&shy;<lb/>ria, ide&longs;t in&longs;tituta in actum, qui e&longs;t functio. </s>                                                                <s>Quanquam pote&longs;tas etiam &longs;umitur pro illo &longs;ubiecto <lb/>in quo e&longs;t ordo ad actum, &longs;eu pro illo in quo pote&longs;t recipi actus, quod item bipartito &longs;e habet; <lb/>etenim id in quo pote&longs;t recipi actus, aut habet ordinem ad ip&longs;um actum, quemadmodum in na&shy;<lb/>turalibus, aut eo caret, velut in artificio&longs;is. </s>                                                                <s>Ex quo etiam duplex actus erui pote&longs;t, alter qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>perficiat potentiam ad &longs;eip&longs;um directam qui conuenit rebus naturalibus, atque alter qui perficit <lb/>&longs;an&egrave; aliquam pote&longs;tatem, &longs;ed illam quidem non ad &longs;eip&longs;um directam, &amp; qua&longs;i per accidens: id <lb/>quod v&longs;uuenit in iis qu&aelig; fiunt ab arte. </s>                                                                <s>vnde etiam progre&longs;&longs;us &agrave; tali potentia ad <expan abbr="e&utilde;">eum</expan> actum expre&longs;&shy;<lb/>&longs;us e&longs;t nomine in dicante <expan abbr="motion&etilde;">motionem</expan>, velut actionis, factionis, &amp; generationis. </s>                                                                <s>Quocirca, &longs;iquis velit <lb/>omnes motiones cum &agrave; natura factas, tum etiam <expan abbr="n&otilde;">non</expan> naturales &longs;ub hac definitione comprehendi, <lb/>cogetur item a&longs;&longs;umere actum &amp; potentiam in communi&longs;simo &longs;ignificato. </s>                                                                <s>Ea ver&ograve; qu&aelig; in defini&shy;<lb/>tione motus accipitur, non e&longs;t vt &longs;ubiectum &longs;ed vt habitudo ad actum &amp; ab&longs;entia qu&aelig;dam actus <lb/>
 <arrow.to.target n="marg1055"></arrow.to.target><lb/>qui tamen impendeat, &longs;iue e&longs;&longs;entialis &longs;it, &longs;eu accidentarius. </s>                                                                <s>An'ne ver&ograve; actus ille primus &longs;it, an &longs;e&shy;<lb/>cundus, an item pote&longs;tas proxima aut remota, &longs;i di&longs;tinctio qu&ecedil;dam adhibeatur, facil&egrave; digno&longs;ci po&shy;<lb/>terit. </s>                                                                <s>Etenim &longs;i re&longs;piciamus id &agrave; quo profici&longs;citur motus, negari nequit eum e&longs;&longs;e actum <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan>: <lb/>oportet enim id quod mouetur, ab eo moueri quod e&longs;t non modo actu per &longs;uam certam <expan abbr="form&atilde;">formam</expan>, <lb/>&longs;ed eiu&longs;modi etiam, vt &longs;ecundum illam agat: at pote&longs;tas in mobili c&ugrave;m &longs;it ad formam &amp; <expan abbr="habit&utilde;">habitum</expan>, <lb/>pror&longs;us erit prima, &longs;ed c&ugrave;m exerceatur ad vlteriorem actum <expan abbr="perfectiorem&qacute;">perfectioremque</expan>. </s>                                                                <s>procedens; erit mo&shy;<lb/>tus actus ille in mobili qui re&longs;pondet prim&ecedil; potenti&ecedil;, &longs;ed imperfectus: quia porr&ograve; talis actus, vbi <lb/>perfectus fuerit, iam extinctus e&longs;t motus, &amp; quies ei &longs;ucce&longs;sit. </s>                                                                <s>Quamobrem motus e&longs;t actus pri&shy;<lb/>mus imperfectus eius quod e&longs;t in potentia prima, ad actum perfectum. </s>                                                                <s>Ex quo pote&longs;t defendi <lb/>Alexander ab impetu Simplicij, <expan abbr="no&longs;tr&ecedil;&qacute;">no&longs;tr&ecedil;que</expan>. </s>                                                                <s>&ecedil;tatis &longs;criptorum, quia definiuerit motum primam mu&shy;<lb/>tationem eius quod e&longs;t in potentia, quatenus tale: &longs;i mod&ograve; <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="c&otilde;muniter">communiter</expan> accipiamus, &amp; <lb/>vt tria &longs;ignificat, prim&ograve; quidem motum qui pr&ecedil;&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> quandam <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> continuatione <expan abbr="c&otilde;-iunctam">con&shy;<lb/>iunctam</expan>, deinde <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> &longs;ine continuatione, &amp; eiu&longs;modi qu&aelig; &longs;ubit&ograve; fiat, veluti <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> vltimum <lb/>non e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; corrumpebatur, <expan abbr="c&otilde;mutatur">commutatur</expan> cum primo e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; genita e&longs;t, po&longs;trem&ograve; <expan abbr="tran&longs;it&utilde;">tran&longs;itum</expan> <lb/>de pote&longs;tate &longs;ecunda ad actum &longs;ecundum, &amp; ex otio ad negotium, qu&aelig; quidem per &longs;e temporis  <arrow.to.target n="marg1055"></arrow.to.target><lb/>qui tamen impendeat, &longs;iue e&longs;&longs;entialis &longs;it, &longs;eu accidentarius. </s>                                                                <s>An'ne ver&ograve; actus ille primus &longs;it, an &longs;e&shy;<lb/>cundus, an item pote&longs;tas proxima aut remota, &longs;i di&longs;tinctio qu&ecedil;dam adhibeatur, facil&egrave; digno&longs;ci po&shy;<lb/>terit. </s>                                                                <s>Etenim &longs;i re&longs;piciamus id &agrave; quo profici&longs;citur motus, negari nequit eum e&longs;&longs;e actum <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan>: <lb/>oportet enim id quod mouetur, ab eo moueri quod e&longs;t non modo actu per &longs;uam certam <expan abbr="form&atilde;">formam</expan>, <lb/>&longs;ed eiu&longs;modi etiam, vt &longs;ecundum illam agat: at pote&longs;tas in mobili c&ugrave;m &longs;it ad formam &amp; <expan abbr="habit&utilde;">habitum</expan>, <lb/>pror&longs;us erit prima, &longs;ed c&ugrave;m exerceatur ad vlteriorem actum <expan abbr="perfectiorem&qacute;">perfectioremque</expan>. </s>                                                                <s>procedens; erit mo&shy;<lb/>tus actus ille in mobili qui re&longs;pondet prim&ecedil; potenti&ecedil;, &longs;ed imperfectus: quia porr&ograve; talis actus, vbi <lb/>perfectus fuerit, iam extinctus e&longs;t motus, &amp; quies ei &longs;ucce&longs;sit. </s>                                                                <s>Quamobrem motus e&longs;t actus pri&shy;<lb/>mus imperfectus eius quod e&longs;t in potentia prima, ad actum perfectum. </s>                                                                <s>Ex quo pote&longs;t defendi <lb/>Alexander ab impetu Simplicij, <expan abbr="no&longs;tr&ecedil;&qacute;">no&longs;tr&ecedil;que</expan>. </s>                                                                <s>&ecedil;tatis &longs;criptorum, quia definiuerit motum primam mu&shy;<lb/>tationem eius quod e&longs;t in potentia, quatenus tale: &longs;i mod&ograve; <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="c&otilde;muniter">communiter</expan> accipiamus, &amp; <lb/>vt tria &longs;ignificat, prim&ograve; quidem motum qui pr&ecedil;&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> quandam <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> continuatione <expan abbr="c&otilde;-iunctam">con&shy;<lb/>iunctam</expan>, deinde <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> &longs;ine continuatione, &amp; eiu&longs;modi qu&aelig; &longs;ubit&ograve; fiat, veluti <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> vltimum <lb/>non e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; corrumpebatur, <expan abbr="c&otilde;mutatur">commutatur</expan> cum primo e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; genita e&longs;t, po&longs;trem&ograve; <expan abbr="tran&longs;it&utilde;">tran&longs;itum</expan> <lb/>de pote&longs;tate &longs;ecunda ad actum &longs;ecundum, &amp; ex otio ad negotium, qu&aelig; quidem per &longs;e temporis
 <pb pagenum="137"/>