| version 1.18, 2007/06/17 13:21:16 |
version 1.22, 2007/06/20 12:17:23 |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>AD FERDINANDVM MEDICEM MAGNVM </s></p> | <s><emph type="italics"/>AD FERDINANDVM MEDICEM MAGNVM </s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Etruriæ Ducem Sereni&longs;&longs;imum.<emph.end type="italics"/>></s></p> | <s>Etruriæ Ducem Sereni&longs;&longs;imum.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EX SVPERIORVM CONSENSV.</s></p> | <s>EX SVPERIORVM CONSENSV.</s></p> |
| <figure></figure> | <figure></figure> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Apud Bartholomæum Sermartellium.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s><emph type="italics"/>Apud Bartholomæum Sermartellium.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MDXCI.</s></p> | <s>MDXCI.</s></p> |
| <pb/> | <pb/><pb/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>FERDINANDO</s></p> | <s>FERDINANDO</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AMPL MAGNOQ ETRVR.</s></p> | <s>AMPL MAGNOQ ETRVR.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>DVCI SERENISSIMO.></s></p> | <s>DVCI SERENISSIMO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>FRANCISCVS BONAMICVS A BIFORTO. S. P. D.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s><emph type="italics"/>FRANCISCVS BONAMICVS A BIFORTO. S. P. D.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>SILEAM ego &longs;olus, & in tanta totius Etruriæ lætitiæ <lb/>dum omnes boni te vnum &longs;u&longs;piciunt, te in oculis vnum fe­<lb/>runt & tibi vno con&longs;en&longs;u gratulantur, iaceam torpens, nec <lb/>aliqua &longs;ignificatione meæ erga te pietatis gaudium meum <lb/>testificer, ac postquàm meæ lucubrationes multis ab hinc <lb/>annis inchoatæ, nunc demum ab&longs;olutæ in tua felici&longs;&longs;ima <lb/>tempora excurrerunt; patris, <expan abbr="fratris&qacute;">fratrisque</expan>; tui &longs;ingularis in me <lb/>charitatis monimentum diutius condi patiar? </s><s>E ve&longs;tris <lb/>ergo magnificentiæ fontibus ortæ ad te properant, & quæ <lb/>e&longs;t animi tui benignitas, & cel&longs;itudo in aliquo e&longs;&longs;e apud te <lb/>loco non dubitant; iure autem tibi debitæ, quòd me &longs;emper <lb/>alueritis, & honesti&longs;&longs;imo huic meo <expan abbr="qualecunq;">qualecunque</expan> &longs;it ocio con&longs;ulueritis, vt magnæ profecto <lb/>culpæ &longs;im affinis, ni&longs;i tantis beneficijs antehac prouocatus, quando maiora non po&longs;&longs;um; id <lb/>quod grati animi officium foret, aliquid olim reponam. </s><s>Et quanuis hæc tenuuia &longs;int, cle­<lb/>mentia, <expan abbr="gratia&qacute;">gratiaque</expan>; tua fretus, ni faciam, vt impudentia potius accu&longs;anda, quàm conatus vl­<lb/>lus in me de&longs;iderari po&longs;&longs;it. </s><s>Ac &longs;i quid valet ad hoc perficiendum labor improbus, & in­<lb/>du&longs;tria, rerum nouarum indagatrix ingenio&longs;a, vt non de&longs;perem, au&longs;pice te, &longs;i non plenis ve­<lb/>lis in portum, at &longs;ecunda &longs;altem, vt aiunt, nauigatione peruenire po&longs;&longs;e, E &longs;i non vulgo pla­<lb/>cere, cuius iudicia varia, incon&longs;tantia, <expan abbr="neq;">neque</expan> ab omni perturbationis &longs;u&longs;picione libera &longs;unt: <lb/>tibi tamen & antiquioris, hoc e&longs;t, græcæ Philo&longs;ophiæ cupidis, quod iamdiù &longs;axum voluo, <lb/>probari; cur enim à te con&longs;ilium meum non laudetur, qui Græcè &longs;cias, & eius linguæ pe­<lb/>riti&longs;&longs;imos &longs;ummo in honore &longs;emper habueris, tanquam ab iis ip&longs;is omnes &longs;cientiarum fon­<lb/>tes, <expan abbr="atq;">atque</expan> illi quidem vberes, &longs;alubres, & perennes &longs;caturiant? </s><s>Cur etiam non ab illis in&longs;ti­<lb/>tutum meum commendetur, quos ego &longs;olus, & reuereor iam, & colo, quibus vetera &longs;anè, <lb/>nec tamen antiquata recolo, & vnus quidem non renouo, &longs;ed in tenebris abdita, & demer­<lb/>&longs;a ad lucem in tuo nomine reuoco: & exempla dome&longs;tica imitatus aliquid po&longs;teritati re­<lb/>linquere &longs;tudeo, cuius auxilio progrediatur vlterius; & via mon&longs;trata contendat in &longs;um­<lb/>mum? fuit enim id ciuitati, <expan abbr="toti&qacute;">totique</expan>; ditioni tuæ penitus in&longs;itum, & innatum, vt aliquid a&longs;&longs;i­<lb/>duè cogitarent quo domi, <expan abbr="foris&qacute;">forisque</expan>; magna gloria apud omnes e&longs;&longs;ent. </s><s>In hac incunabula, & <lb/>rudimenta præ&longs;tanti&longs;&longs;imarum artium ab Italia va&longs;tata reperiuntur Picturæ, Sculpturæ, <lb/>Iurisperitiæ, Poëtices, Oratoriæ; in hac primum auctore Ioanne Boccaccio Græcæ litteræ <lb/>&longs;unt excultæ. </s><s>Quàm multa Medicinæ lumina protulit hæc vna ciuitas? </s><s>quot viros for­<lb/>ti&longs;&longs;imos? </s><s>vt hinc maximi Reges, & Duces præ&longs;tanti&longs;&longs;imos, & viros &longs;apienti&longs;&longs;imos <lb/>ad imperia regenda, tanquam &longs;ocios accer&longs;iuerint. </s><s>Quocunque me verto, video etiam <lb/>nunc viros omni virtutum genere exornatos, quibus tanquàm &longs;tellis interstincta ditio<emph.end type="italics"/> | <s><emph type="italics"/>SILEAM ego &longs;olus, & in tanta totius Etruriæ lætitiæ <lb/>dum omnes boni te vnum &longs;u&longs;piciunt, te in oculis vnum fe­<lb/>runt & tibi vno con&longs;en&longs;u gratulantur, iaceam torpens, nec <lb/>aliqua &longs;ignificatione meæ erga te pietatis gaudium meum <lb/>testificer, ac postquàm meæ lucubrationes multis ab hinc <lb/>annis inchoatæ, nunc demum ab&longs;olutæ in tua felici&longs;&longs;ima <lb/>tempora excurrerunt; patris, <expan abbr="fratris&qacute;">fratrisque</expan>; tui &longs;ingularis in me <lb/>charitatis monimentum diutius condi patiar? </s> <s>E ve&longs;tris <lb/>ergo magnificentiæ fontibus ortæ ad te properant, & quæ <lb/>e&longs;t animi tui benignitas, & cel&longs;itudo in aliquo e&longs;&longs;e apud te <lb/>loco non dubitant; iure autem tibi debitæ, quòd me &longs;emper <lb/>alueritis, & honesti&longs;&longs;imo huic meo <expan abbr="qualecunq;">qualecunque</expan> &longs;it ocio con&longs;ulueritis, vt magnæ profecto <lb/>culpæ &longs;im affinis, ni&longs;i tantis beneficijs antehac prouocatus, quando maiora non po&longs;&longs;um; id <lb/>quod grati animi officium foret, aliquid olim reponam. </s> <s>Et quanuis hæc tenuia &longs;int, cle­<lb/>mentia, <expan abbr="gratia&qacute;">gratiaque</expan>; tua fretus, ni faciam, vt impudentia potius accu&longs;anda, quàm conatus vl­<lb/>lus in me de&longs;iderari po&longs;&longs;it. </s> <s>Ac &longs;i quid valet ad hoc perficiendum labor improbus, & in­<lb/>du&longs;tria, rerum nouarum indagatrix ingenio&longs;a, vt non de&longs;perem, au&longs;pice te, &longs;i non plenis ve­<lb/>lis in portum, at &longs;ecunda &longs;altem, vt aiunt, nauigatione peruenire po&longs;&longs;e, E &longs;i non vulgo pla­<lb/>cere, cuius iudicia varia, incon&longs;tantia, <expan abbr="neq;">neque</expan> ab omni perturbationis &longs;u&longs;picione libera &longs;unt: <lb/>tibi tamen & antiquioris, hoc e&longs;t, græcæ Philo&longs;ophiæ cupidis, quod iamdiù &longs;axum voluo, <lb/>probari; cur enim à te con&longs;ilium meum non laudetur, qui Græcè &longs;cias, & eius linguæ pe­<lb/>riti&longs;&longs;imos &longs;ummo in honore &longs;emper habueris, tanquam ab iis ip&longs;is omnes &longs;cientiarum fon­<lb/>tes, <expan abbr="atq;">atque</expan> illi quidem vberes, &longs;alubres, & perennes &longs;caturiant? </s> <s>Cur etiam non ab illis in&longs;ti­<lb/>tutum meum commendetur, quos ego &longs;olus, & reuereor iam, & colo, quibus vetera &longs;anè, <lb/>nec tamen antiquata recolo, & vnus quidem non renouo, &longs;ed in tenebris abdita, & demer­<lb/>&longs;a ad lucem in tuo nomine reuoco: & exempla dome&longs;tica imitatus aliquid po&longs;teritati re­<lb/>linquere &longs;tudeo, cuius auxilio progrediatur vlterius; & via mon&longs;trata contendat in &longs;um­<lb/>mum? fuit enim id ciuitati, <expan abbr="toti&qacute;">totique</expan>; ditioni tuæ penitus in&longs;itum, & innatum, vt aliquid a&longs;&longs;i­<lb/>duè cogitarent quo domi, <expan abbr="foris&qacute;">forisque</expan>; magna gloria apud omnes e&longs;&longs;ent. </s> <s>In hac incunabula, & <lb/>rudimenta præ&longs;tanti&longs;&longs;imarum artium ab Italia va&longs;tata reperiuntur Picturæ, Sculpturæ, <lb/>Iurisperitiæ, Poëtices, Oratoriæ; in hac primum auctore Ioanne Boccaccio Græcæ litteræ <lb/>&longs;unt excultæ. </s> <s>Quàm multa Medicinæ lumina protulit hæc vna ciuitas? </s> <s>quot viros for­<lb/>ti&longs;&longs;imos? </s> <s>vt hinc maximi Reges, & Duces præ&longs;tanti&longs;&longs;imos, & viros &longs;apienti&longs;&longs;imos <lb/>ad imperia regenda, tanquam &longs;ocios accer&longs;iuerint. </s> <s>Quocunque me verto, video etiam <lb/>nunc viros omni virtutum genere exornatos, quibus tanquàm &longs;tellis interstincta ditio<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>tuæ refulget, quæ cæteris iter ad Cœlum non v&longs;itata, nec peruulgata via common&longs;trent. <lb/></s><s>Vetera non repetam: &longs;uperat <expan abbr=".n.">enim</expan> laudem onmem antiquitas; tempora no&longs;tra &longs;pecto. </s><s>Quid <lb/>in politiorum litteraru genere Victorius quod attigit non adamu&longs;&longs;im expoliuit? </s><s>Quid in <lb/>arte medica non obtinuit Vidius, qui rem vniuer&longs;am ad tenue &longs;ic elimauit, & dulciter <lb/>elocutis e&longs;t, vt &longs;i Mu&longs;æ eam artem docturæ fui&longs;&longs;ent, non alia certè, quàm Vidij lingua, <lb/><expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>; v&longs;uras fui&longs;&longs;e putem? </s><s>Quoties me &longs;uo carmine rapit dulci&longs;&longs;imus cygnus ille <lb/>Bargæus? </s><s>Quid de Piccolhominis <expan abbr="Strozis&qacute;">Strozisque</expan>; Kyrtaeo, uno <expan abbr="atq;">atque</expan> altero Io. </s><s>Bapti&longs;ta dicam? <lb/></s><s>Mitto complures alios insignes & philo&longs;ophos, & poëtas: hos hîc recen&longs;ere placet, qui, <lb/>quod inceperint, omnino perfecerint; <expan abbr="aliis&qacute;">aliisque</expan>; exemplum dederint, vt potius ab iis imitandi <lb/>&longs;int, quam quippiam illorum indu&longs;triæ labore alieno queat accedere. </s><s>Sed conatum &longs;olum <lb/>magno in pretio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="habitũ">habitum</expan> dome&longs;ticis exemplis tibi &longs;ignificare po&longs;&longs;im FERDINANDE <lb/>Cel&longs;i&longs;&longs;ime. </s><s>Namquis non &longs;ummis laudibus in cœlum tollat Americum Ve&longs;puccium? <lb/></s><s>Hic ignotas, & periculo&longs;as nauigationes adgre&longs;&longs;us cum primus è multis prouinciis, quæ <lb/>ad occa&longs;um, meridiem|; iacent, aliquot lu&longs;tra&longs;&longs;et; vnde tantum Regum Chri&longs;tianorum <lb/>opibus acce&longs;&longs;erit, cum &longs;acris, quæ gentibus illis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> &longs;unt, tum etiam diuitiis, <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>merces inde aduectæ, quibus humano generi &longs;alus magno cum commodo pararetur; im­<lb/>men&longs;a the&longs;aurorum copia, <expan abbr="atq;">atque</expan> ornamenta regia complura ad vos comportata; quia ratio­<lb/>nem eas lu&longs;irandi præmon&longs;trarit, <expan abbr="animos&qacute;">animosque</expan>; incipiendo aliis addiderit; illi orbis parti, quam <lb/>primus ip&longs;e peragrauit, ex &longs;uo nomine nomen dedit. </s><s>Ex quo liquidò con&longs;tat præmon&longs;tra­<lb/>tori plus habitum fui&longs;&longs;e gratiæ non infrequenter, quàm perfectoribus. </s><s>Prætereo dein­<lb/>du&longs;iria innumeros alios ciues tuos, qui nouarum artium inuentores maximas copias do­<lb/>mum retulerunt, vrbem remplis augu&longs;ti&longs;&longs;imis, ædificiis ampli&longs;&longs;imis auxerunt, & imperij <lb/>fines vni tibi latè propagarunt. </s><s>Vt non immeritò tu, qui tantos <expan abbr="tales&qacute;">talesque</expan>; viros hodie mo­<lb/>deraris, in maximis Regibus numerari debeas: nam &longs;i magnum ille cen&longs;ebat imperare <lb/>non auro, &longs;ed habentibus aurum; tu nonmodo iis, quæ po&longs;&longs;ideant homines, <expan abbr="neq;">neque</expan> po&longs;&longs;iden­<lb/>tibus hominibus imperes; &longs;ed po&longs;&longs;idere &longs;cientes tranquilli&longs;&longs;imè regas. </s><s>Ego igitur, qui Pe­<lb/>ripateticam Philo&longs;ophiam non ex riuulis, &longs;ed ex ip&longs;o fonte Ari&longs;totelico mi&longs;&longs;o omni fa­<lb/>ctionum &longs;tudio nunc in&longs;tituerim haurire, & primus qui inter tuos in hac &longs;ecta libertate <lb/>recuperata meum iudicium planè &longs;equar; tamet&longs;i non perficiam; cur etiam laude aliqua, <lb/>quia &longs;im au&longs;us, quia cœperim, dignus non habear? </s><s>Alij nos &longs;equentur qui indicata ratio­<lb/>ne, & via magnum huic cœpto afferant incrementum, & id demum con&longs;equantur, quod <lb/>in omnia tempora clarum, <expan abbr="atq;">atque</expan> illu&longs;ire futurum &longs;it: quæ <expan abbr=".n.">enim</expan> verè cogitata &longs;unt, diutius con­<lb/>&longs;eruari &longs;olent, nec hominum interitu occidunt, &longs;ed iterantur in immen&longs;um. </s><s>AEtas finem <lb/>trophæis affert, imperia collabuntur. </s><s>Vna veritas perpetuò durat, ad quam cum omnium <lb/>proximè, quantum hominis ingenium fert, acce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles; nulla erit ætas, nulla <lb/>gens, nulla religio quæ ip&longs;um nonmodò non tactura, &longs;ed &longs;edulò tractatura, & a&longs;&longs;iduè in <lb/>manibus habitura &longs;it. </s><s>Vnde etiam fore confido, vt qui in vnis auctoris huiu&longs;ce ve&longs;tigiis <lb/>in&longs;i&longs;tat, locum in philo&longs;ophia &longs;it &longs;emper habiturus. </s><s>Video verò & propemodum auguror <lb/>te patris tui pij, <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; in&longs;tituta <expan abbr="tenent&etilde;">tenentem</expan>, ita in vna litterarum omnis generis ornamenta <lb/>incumbere, vt breui talem quendam vi&longs;uri &longs;imus, qui quemadmodum à ciuibus tuis in cæ­<lb/>teris artibus factitatum e&longs;t, qui eas à rudi illa vetu&longs;tate ad pri&longs;tinam illam integritatem <lb/>&longs;ua indu&longs;tria reuocarunt, ita Peripateticam di&longs;ciplinam ex omni Arabum, <expan abbr="no&longs;tratium&qacute;">no&longs;tratiumque</expan>; <lb/>cultura ad bonam illam, & expolitam &longs;it redacturus. </s><s>Talia tu commoda cupidis optima­<lb/>rum artium præ&longs;tas. </s><s>Quare laudent ciues tui pietatem, magnificentia&mgrave; milites celebrent, <lb/>temperantiam tui familiares <expan abbr="admir&etilde;tur">admirentur</expan>, iu&longs;titiam, <expan abbr="amplitudinem&qacute;">amplitudinemque</expan>; omnes &longs;ummis præco­<lb/>niis tollant; mihi quidem vnum hoc munificentiæ genus dignum videtur, vt omnes oculos<emph.end type="italics"/> | <pb/><emph type="italics"/>tuæ refulget, quæ cæteris iter ad Cœlum non v&longs;itata, nec peruulgata via common&longs;trent. <lb/></s> <s>Vetera non repetam: &longs;uperat <expan abbr=".n.">enim</expan> laudem omnem antiquitas; tempora no&longs;tra &longs;pecto. </s> <s>Quid <lb/>in politiorum <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> genere Victorius quod attigit non adamu&longs;&longs;im expoliuit? </s> <s>Quid in <lb/>arte medica non obtinuit Vidius, qui rem vniuer&longs;am ad tenue &longs;ic elimauit, & dulciter <lb/>elocutis e&longs;t, vt &longs;i Mu&longs;æ eam artem docturæ fui&longs;&longs;ent, non alia certè, quàm Vidij lingua, <lb/><expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>; v&longs;uras fui&longs;&longs;e putem? </s> <s>Quoties me &longs;uo carmine rapit dulci&longs;&longs;imus cygnus ille <lb/>Bargæus? </s> <s>Quid de Piccolhominis <expan abbr="Strozis&qacute;">Strozisque</expan>; Kyrtaeo, uno <expan abbr="atq;">atque</expan> altero Io. </s> <s>Bapti&longs;ta dicam? <lb/></s> <s>Mitto complures alios insignes & philo&longs;ophos, & poëtas: hos hîc recen&longs;ere placet, qui, <lb/>quod inceperint, omnino perfecerint; <expan abbr="aliis&qacute;">aliisque</expan>; exemplum dederint, vt potius ab iis imitandi <lb/>&longs;int, quam quippiam illorum indu&longs;triæ labore alieno queat accedere. </s> <s>Sed conatum &longs;olum <lb/>magno in pretio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="habitũ">habitum</expan> dome&longs;ticis exemplis tibi &longs;ignificare po&longs;&longs;im FERDINANDE <lb/>Cel&longs;i&longs;&longs;ime. </s> <s>Nam quis non &longs;ummis laudibus in cœlum tollat Americum Ve&longs;puccium? <lb/></s> <s>Hic ignotas, & periculo&longs;as nauigationes adgre&longs;&longs;us cum primus è multis prouinciis, quæ <lb/>ad occa&longs;um, <expan abbr="meridiem&qtilde;">meridiemque</expan>; iacent, aliquot lu&longs;tra&longs;&longs;et; vnde tantum Regum Chri&longs;tianorum <lb/>opibus acce&longs;&longs;erit, cum &longs;acris, quæ gentibus illis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> &longs;unt, tum etiam diuitiis, <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>merces inde aduectæ, quibus humano generi &longs;alus magno cum commodo pararetur; im­<lb/>men&longs;a the&longs;aurorum copia, <expan abbr="atq;">atque</expan> ornamenta regia complura ad vos comportata; quia ratio­<lb/>nem eas lu&longs;trandi præmon&longs;trarit, <expan abbr="animos&qacute;">animosque</expan>; incipiendo aliis addiderit; illi orbis parti, quam <lb/>primus ip&longs;e peragrauit, ex &longs;uo nomine nomen dedit. </s> <s>Ex quo liquidò con&longs;tat præmon&longs;tra­<lb/>tori plus habitum fui&longs;&longs;e gratiæ non infrequenter, quàm perfectoribus. </s> <s>Prætereo de in­<lb/>du&longs;tria innumeros alios ciues tuos, qui nouarum artium inuentores maximas copias do­<lb/>mum retulerunt, vrbem templis augu&longs;ti&longs;&longs;imis, ædificiis ampli&longs;&longs;imis auxerunt, & imperij <lb/>fines vni tibi latè propagarunt. </s> <s>Vt non immeritò tu, qui tantos <expan abbr="tales&qacute;">talesque</expan>; viros hodie mo­<lb/>deraris, in maximis Regibus numerari debeas: nam &longs;i magnum ille cen&longs;ebat imperare <lb/>non auro, &longs;ed habentibus aurum; tu nonmodo iis, quæ po&longs;&longs;ideant homines, <expan abbr="neq;">neque</expan> po&longs;&longs;iden­<lb/>tibus hominibus imperes; &longs;ed po&longs;&longs;idere &longs;cientes tranquilli&longs;&longs;imè regas. </s> <s>Ego igitur, qui Pe­<lb/>ripateticam Philo&longs;ophiam non ex riuulis, &longs;ed ex ip&longs;o fonte Ari&longs;totelico mi&longs;&longs;o omni fa­<lb/>ctionum &longs;tudio nunc in&longs;tituerim haurire, & primus qui inter tuos in hac &longs;ecta libertate <lb/>recuperata meum iudicium planè &longs;equar; tamet&longs;i non perficiam; cur etiam laude aliqua, <lb/>quia &longs;im au&longs;us, quia cœperim, dignus non habear? </s> <s>Alij nos &longs;equentur qui indicata ratio­<lb/>ne, & via magnum huic cœpto afferant incrementum, & id demum con&longs;equantur, quod <lb/>in omnia tempora clarum, <expan abbr="atq;">atque</expan> illu&longs;tre futurum &longs;it: quæ <expan abbr=".n.">enim</expan> verè cogitata &longs;unt, diutius con­<lb/>&longs;eruari &longs;olent, nec hominum interitu occidunt, &longs;ed iterantur in immen&longs;um. </s> <s>AEtas finem <lb/>trophæis affert, imperia collabuntur. </s> <s>Vna veritas perpetuò durat, ad quam cum omnium <lb/>proximè, quantum hominis ingenium fert, acce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles; nulla erit ætas, nulla <lb/>gens, nulla religio quæ ip&longs;um nonmodò non tactura, &longs;ed &longs;edulò tractatura, & a&longs;&longs;iduè in <lb/>manibus habitura &longs;it. </s> <s>Vnde etiam fore confido, vt qui in vnis auctoris huiu&longs;ce ve&longs;tigiis <lb/>in&longs;i&longs;tat, locum in philo&longs;ophia &longs;it &longs;emper habiturus. </s> <s>Video verò & propemodum auguror <lb/>te patris tui pij, <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; in&longs;tituta <expan abbr="tenent&etilde;">tenentem</expan>, ita in vna litterarum omnis generis ornamenta <lb/>incumbere, vt breui talem quendam vi&longs;uri &longs;imus, qui quemadmodum à ciuibus tuis in cæ­<lb/>teris artibus factitatum e&longs;t, qui eas à rudi illa vetu&longs;tate ad pri&longs;tinam illam integritatem <lb/>&longs;ua indu&longs;tria reuocarunt, ita Peripateticam di&longs;ciplinam ex omni Arabum, <expan abbr="no&longs;tratium&qacute;">no&longs;tratiumque</expan>; <lb/>cultura ad bonam illam, & expolitam &longs;it redacturus. </s> <s>Talia tu commoda cupidis optima­<lb/>rum artium præ&longs;tas. </s> <s>Quare laudent ciues tui pietatem, magnificentia&mgrave; milites celebrent, <lb/>temperantiam tui familiares <expan abbr="admir&etilde;tur">admirentur</expan>, iu&longs;titiam, <expan abbr="amplitudinem&qacute;">amplitudinemque</expan>; omnes &longs;ummis præco­<lb/>niis tollant; mihi quidem vnum hoc munificentiæ genus dignum videtur, vt omnes oculos<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>in te coniiciant, tu vnus in omnium ore &longs;umma cum tui nominis celebritate iure ver&longs;eris. <lb/></s><s>Tu verè beatus, quia Poëtas, Oratores, Hi&longs;toriographos, Iuri&longs;con&longs;ultos, Theologos, Me­<lb/>dicos, & Philo&longs;ophos omnibus doctrinis excultos vni tibi contigerit alere, & habere. <lb/></s><s>Quanquàm e&longs;t id iam bonis temporibus inueteratum in ve&longs;tra familia, <expan abbr="dome&longs;ticum&qacute;">dome&longs;ticumque</expan>; tam <lb/>factum. </s><s>Extant etiamnum monumenta ampli&longs;&longs;ima Co&longs;mi, <expan abbr="Laurentii&qacute;">Laurentiique</expan>; Medicum com­<lb/>mendata litteris hominum, quos virtutis ergô diuinis beneficiis affecere. </s><s>Ex quo <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <lb/>e&longs;t, vt complura adiumenta ad &longs;cientias eorum opera &longs;uppetierint. </s><s>Laurentius Platonem <lb/>per multa &longs;æcula &longs;epultum traxit ab inferis. </s><s>Narrant etiam Leonem X. P. M. ab hoc <lb/>viuendi in&longs;tituto &longs;ic allectum, vt nonmodò <expan abbr="bonarũ">bonarum</expan> artium &longs;tudia fouerit, &longs;ed viros doctos <lb/>benigni&longs;&longs;imè complexus fuerit. </s><s>Accepimus etiam cùm ti vitio <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> daretur, quae humi­<lb/>les viros, &longs;ed illos quidem bene doctos <expan abbr="oĩ">oim</expan> meritorum genere cumularet, re&longs;pondi&longs;&longs;e &longs;e vir­<lb/>tute & doctrina præ&longs;tantibus opem libenti&longs;&longs;imè ferre, quae talem cen&longs;uram veræ nobilitatis <lb/>e&longs;&longs;e crederet. </s><s>Ita multos non incitauit tantùm, &longs;ed ad <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> &longs;tudia recolenda perduxit. <lb/></s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> illis temporibus nonmodò &longs;cientiarum v&longs;us euanuerat, verùm planè conciderat <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/>decus eloquentiæ Florentinæ quam &longs;ummo &longs;tudio coluerant Danthes, Petrarcha Boccac­<lb/>cius, & à viris illis ob&longs;oleta & de&longs;ita frequentabantur, <expan abbr="atq;">atque</expan> aliena &longs;æpius inepti&longs;&longs;imè incul­<lb/>cari con&longs;ueuerant. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;ius opera factum e&longs;t, vt pura illa no&longs;tra lingua reuiui&longs;ceret, & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> optimarum artium cultus po&longs;t <expan abbr="longũ">longum</expan> temporis tractum <expan abbr="deniq;">denique</expan> emineret. </s><s>Hæc veri <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <lb/>&longs;unt officia quæ diuinæ virtutis te&longs;tes &longs;empiterni &longs;int, non in&longs;anarum molium &longs;ub&longs;tructio­<lb/>nes <expan abbr="quib.">quibus</expan> exhauriuntur æraria, vectigalia minuuntur, non &longs;tatuarum locationes quæ cor­<lb/>porum quidem &longs;imulachra &longs;unt, & imago quædam gloriæ adumbrata, non <expan abbr="animorũ">animorum</expan> effigies, <lb/>& &longs;pecies expre&longs;&longs;a virtutis. </s><s>Hæc munera verè regia, & admirabilia iis vti viris à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/>in&longs;tituti &longs;ubiecti ritè regi, & optimis morib. informari valeant, | ac per bonis arteis ad <expan abbr="con-&longs;pectũ">con­<lb/>&longs;pectum</expan> numinum beatorum efferri, vt ocio &longs;ecuri&longs;&longs;imo fouentes in <expan abbr="oĩum">oinum</expan> bonorum fine <expan abbr="con-quie&longs;cãt">con­<lb/>quie&longs;cant</expan>, ad quod lex naturæ, hoc e&longs;t, ratio &longs;ummi Dei cunctos reges iubet ad&longs;pirare. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/>.n. dedit imperia <expan abbr="pote&longs;tates&qacute;">pote&longs;tatesque</expan>, Deus, vt luxu reges in tanta rerum copia perderentur, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> immen&longs;a aliqua vorago ciuium patrimonia ab&longs;orberent, nec vt in illos qui &longs;ub eorum <lb/>imperio &longs;unt, atroci&longs;&longs;imè &longs;æuirent, &longs;ed vt Poëtæ verbis vtar,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">i(/na laoi\ a)retw=sin u(p' au)tw=|</foreign>, <emph type="italics"/>hoc <lb/>e&longs;t vt gentes rerum ignaras ad &longs;uum <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> auctoritate & &longs;apientia dirigerent, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>; <lb/>&longs;ibi ip&longs;i &longs;aperent, aliis <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &longs;apere vellent. </s><s>Pupugit etiam hæc cura pij <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; tui patris <lb/>animum, quô & erexit duo gymna&longs;ia, vt plurib. pateret aditus ad vires ingenij quas ip&longs;is <lb/>natura largi&longs;&longs;imè afflaui&longs;&longs;et, & exercendas, & retinendas. </s><s>Vtor <expan abbr="aũt">aunt</expan> iam &longs;æpiu&longs;cule patris <lb/>tui viri clari&longs;&longs;imi exemplo, non eo certè con&longs;ilio, vt te inflammem: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc &longs;tudium erga <lb/>litteratos in te radiceis alti&longs;&longs;imas egit, cùm <expan abbr="&longs;tirp&etilde;">&longs;tirpem</expan> genero&longs;am tibi natura conce&longs;&longs;erit, & vitæ <lb/>rationem dome&longs;tico <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> conformaris, &longs;ed vt illius qui quidem <expan abbr="oĩum">oinum</expan> ætatis &longs;uæ princeps <lb/>extitit, audiendo præclara facinora in eius imitatione te oblectes, & immortale hoc nomen <lb/>ad no&longs;tri beneficium cum iucunditate tueare. </s><s>Nos igitur beati&longs;&longs;imos quibus tuis au&longs;piciis <lb/>operam philo&longs;ophiæ dare, & naturæ arcana per&longs;crutari &longs;ucce&longs;&longs;erit. </s><s>Quocirca <expan abbr="maximã">maximam</expan> nob. <lb/></s><s>ip&longs;is <expan abbr="iniuriã">iniuriam</expan> faceremus, &longs;i tantam <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> &longs;ineremus elabi de manibus. </s><s>Nam quod in hi&longs;ce <lb/>&longs;tudiis plurimum <expan abbr="põt">pont</expan>, id diuinitus ciuib. <expan abbr="populis&qacute;">populisque</expan>; tuis largi&longs;&longs;imè <expan abbr="datũ">datum</expan> e&longs;t, ingenium ad exco­<lb/>gitandum acutum, ad memoriam <expan abbr="firmũ">firmum</expan>, & diuturnum; <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> quæ cuncta a&longs;&longs;equitur, tu <lb/>tuo <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> concita&longs;ti, <expan abbr="tua&qacute;">tuaque</expan>; opera concitatam a&longs;&longs;iduè foues. </s><s>Quocirca <expan abbr="verendũ">verendum</expan> non e&longs;t, quin <lb/>iter quod ad <expan abbr="gloriã">gloriam</expan> tu illis <expan abbr="o&longs;t&etilde;di&longs;ti">o&longs;tendi&longs;ti</expan>, & ij <expan abbr="&longs;u&longs;cipiãt">&longs;u&longs;cipiant</expan>, & <expan abbr="&longs;u&longs;ceptũ">&longs;u&longs;ceptum</expan> &longs;umma <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> teneant: ha­<lb/>bent <expan abbr=".n.">enim</expan> vnde di&longs;cant. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="eãdem">eandem</expan> <expan abbr="viã">viam</expan> quam maiores tui <expan abbr="munitarũt">munitarunt</expan>, tu ab ætatis initio <lb/>&longs;ub Angeliis ingre&longs;&longs;us es, & &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> Angeliis <expan abbr="con&longs;tãti&longs;simè">con&longs;tanti&longs;simè</expan> retines, <expan abbr="neq;">neque</expan> retines tantum, <lb/>&longs;ed iugiter amplificas, qualia verò &longs;unt in&longs;tituta <expan abbr="principũ">principum</expan>, tales <expan abbr="populorũ">populorum</expan> mores e&longs;&longs;e &longs;olent.<emph.end type="italics"/> | <pb/><emph type="italics"/>in te coniiciant, tu vnus in omnium ore &longs;umma cum tui nominis celebritate iure ver&longs;eris. <lb/></s> <s>Tu verè beatus, quia Poëtas, Oratores, Hi&longs;toriographos, Iuri&longs;con&longs;ultos, Theologos, Me­<lb/>dicos, & Philo&longs;ophos omnibus doctrinis excultos vni tibi contigerit alere, & habere. <lb/></s> <s>Quanquàm e&longs;t id iam bonis temporibus inueteratum in ve&longs;tra familia, <expan abbr="dome&longs;ticum&qacute;">dome&longs;ticumque</expan>; tam <lb/>factum. </s> <s>Extant etiamnum monumenta ampli&longs;&longs;ima Co&longs;mi, <expan abbr="Laurentii&qacute;">Laurentiique</expan>; Medicum com­<lb/>mendata litteris hominum, quos virtutis ergô diuinis beneficiis affecere. </s> <s>Ex quo <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <lb/>e&longs;t, vt complura adiumenta ad &longs;cientias eorum opera &longs;uppetierint. </s> <s>Laurentius Platonem <lb/>per multa &longs;æcula &longs;epultum traxit ab inferis. </s> <s>Narrant etiam Leonem X. P. M. ab hoc <lb/>viuendi in&longs;tituto &longs;ic allectum, vt nonmodò <expan abbr="bonarũ">bonarum</expan> artium &longs;tudia fouerit, &longs;ed viros doctos <lb/>benigni&longs;&longs;imè complexus fuerit. </s> <s>Accepimus etiam cùm ei vitio <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> daretur, quae humi­<lb/>les viros, &longs;ed illos quidem bene doctos <expan abbr="oĩ">omni</expan> meritorum genere cumularet, re&longs;pondi&longs;&longs;e &longs;e vir­<lb/>tute & doctrina præ&longs;tantibus opem libenti&longs;&longs;imè ferre, quae talem cen&longs;uram veræ nobilitatis <lb/>e&longs;&longs;e crederet. </s> <s>Ita multos non incitauit tantùm, &longs;ed ad <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> &longs;tudia recolenda perduxit. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> illis temporibus nonmodò &longs;cientiarum v&longs;us euanuerat, verùm planè conciderat <expan abbr="o&etilde;">omne</expan> <lb/>decus eloquentiæ Florentinæ quam &longs;ummo &longs;tudio coluerant Danthes, Petrarcha Boccac­<lb/>cius, & à viris illis ob&longs;oleta & de&longs;ita frequentabantur, <expan abbr="atq;">atque</expan> aliena &longs;æpius inepti&longs;&longs;imè incul­<lb/>cari con&longs;ueuerant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;ius opera factum e&longs;t, vt pura illa no&longs;tra lingua reuiui&longs;ceret, & <lb/><expan abbr="oĩs">omnis</expan> optimarum artium cultus po&longs;t <expan abbr="longũ">longum</expan> temporis tractum <expan abbr="deniq;">denique</expan> emineret. </s> <s>Hæc veri <expan abbr="hoĩs">hominibus</expan> <lb/>&longs;unt officia quæ diuinæ virtutis te&longs;tes &longs;empiterni &longs;int, non in&longs;anarum molium &longs;ub&longs;tructio­<lb/>nes <expan abbr="quib.">quibus</expan> exhauriuntur æraria, vectigalia minuuntur, non &longs;tatuarum locationes quæ cor­<lb/>porum quidem &longs;imulachra &longs;unt, & imago quædam gloriæ adumbrata, non <expan abbr="animorũ">animorum</expan> effigies, <lb/>& &longs;pecies expre&longs;&longs;a virtutis. </s> <s>Hæc munera verè regia, & admirabilia iis vti viris à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/>in&longs;tituti &longs;ubiecti ritè regi, & optimis morib. informari valeant, | ac per bonis arteis ad <expan abbr="con-&longs;pectũ">con­<lb/>&longs;pectum</expan> numinum beatorum efferri, vt ocio &longs;ecuri&longs;&longs;imo fouentes in <expan abbr="oĩum">omnium</expan> bonorum fine <expan abbr="con-quie&longs;cãt">con­<lb/>quie&longs;cant</expan>, ad quod lex naturæ, hoc e&longs;t, ratio &longs;ummi Dei cunctos reges iubet ad&longs;pirare. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/>.n. dedit imperia <expan abbr="pote&longs;tates&qacute;">pote&longs;tatesque</expan>, Deus, vt luxu reges in tanta rerum copia perderentur, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tam quae</expan> immen&longs;a aliqua vorago ciuium patrimonia ab&longs;orberent, nec vt in illos qui &longs;ub eorum <lb/>imperio &longs;unt, atroci&longs;&longs;imè &longs;æuirent, &longs;ed vt Poëtæ verbis vtar,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">i(/na laoi\ a)retw=sin u(p' au)tw=|</foreign>, <emph type="italics"/>hoc <lb/>e&longs;t vt gentes rerum ignaras ad &longs;uum <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> auctoritate & &longs;apientia dirigerent, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>; <lb/>&longs;ibi ip&longs;i &longs;aperent, aliis <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &longs;apere vellent. </s> <s>Pupugit etiam hæc cura pij <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; tui patris <lb/>animum, quô & erexit duo gymna&longs;ia, vt plurib. pateret aditus ad vires ingenij quas ip&longs;is <lb/>natura largi&longs;&longs;imè afflaui&longs;&longs;et, & exercendas, & retinendas. </s> <s>Vtor <expan abbr="aũt">aut</expan> iam &longs;æpiu&longs;cule patris <lb/>tui viri clari&longs;&longs;imi exemplo, non eo certè con&longs;ilio, vt te inflammem: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc &longs;tudium erga <lb/>litteratos in te radiceis alti&longs;&longs;imas egit, cùm <expan abbr="&longs;tirp&etilde;">&longs;tirpem</expan> genero&longs;am tibi natura conce&longs;&longs;erit, & vitæ <lb/>rationem dome&longs;tico <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> conformaris, &longs;ed vt illius qui quidem <expan abbr="oĩum">omnium</expan> ætatis &longs;uæ princeps <lb/>extitit, audiendo præclara facinora in eius imitatione te oblectes, & immortale hoc nomen <lb/>ad no&longs;tri beneficium cum iucunditate tueare. </s> <s>Nos igitur beati&longs;&longs;imos quibus tuis au&longs;piciis <lb/>operam philo&longs;ophiæ dare, & naturæ arcana per&longs;crutari &longs;ucce&longs;&longs;erit. </s> <s>Quocirca <expan abbr="maximã">maximam</expan> nob. <lb/></s> <s>ip&longs;is <expan abbr="iniuriã">iniuriam</expan> faceremus, &longs;i tantam <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> &longs;ineremus elabi de manibus. </s> <s>Nam quod in hi&longs;ce <lb/>&longs;tudiis plurimum <expan abbr="põt">potestas</expan>, id diuinitus ciuib. <expan abbr="populis&qacute;">populisque</expan>; tuis largi&longs;&longs;imè <expan abbr="datũ">datum</expan> e&longs;t, ingenium ad exco­<lb/>gitandum acutum, ad memoriam <expan abbr="firmũ">firmum</expan>, & diuturnum; <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> quæ cuncta a&longs;&longs;equitur, tu <lb/>tuo <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> concita&longs;ti, <expan abbr="tua&qacute;">tuaque</expan>; opera concitatam a&longs;&longs;iduè foues. </s> <s>Quocirca <expan abbr="verendũ">verendum</expan> non e&longs;t, quin <lb/>iter quod ad <expan abbr="gloriã">gloriam</expan> tu illis <expan abbr="o&longs;t&etilde;di&longs;ti">o&longs;tendi&longs;ti</expan>, & ij <expan abbr="&longs;u&longs;cipiãt">&longs;u&longs;cipiant</expan>, & <expan abbr="&longs;u&longs;ceptũ">&longs;u&longs;ceptum</expan> &longs;umma <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> teneant: ha­<lb/>bent <expan abbr=".n.">enim</expan> vnde di&longs;cant. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="eãdem">eandem</expan> <expan abbr="viã">viam</expan> quam maiores tui <expan abbr="munitarũt">munitarunt</expan>, tu ab ætatis initio <lb/>&longs;ub Angeliis ingre&longs;&longs;us es, & &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> Angeliis <expan abbr="con&longs;tãti&longs;simè">con&longs;tanti&longs;simè</expan> retines, <expan abbr="neq;">neque</expan> retines tantum, <lb/>&longs;ed iugiter amplificas, qualia verò &longs;unt in&longs;tituta <expan abbr="principũ">principum</expan>, tales <expan abbr="populorũ">populorum</expan> mores e&longs;&longs;e &longs;olent.<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>Verùm quid de te &longs;perandum non e&longs;t Felici&longs;&longs;ime FERDINANDE, qui tibi tanti mune­<lb/>ris &longs;ocios adiunxeris quorum opera & con&longs;ilio in omni publico <expan abbr="priuato&qacute;">priuatoque</expan>; officio vtaris vni­<lb/>uer&longs;is animi virtutibus ornatos, &longs;apientia, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>; v&longs;u claros, &longs;ingulari elementia in mi­<lb/>&longs;eros, admirabili &longs;eueritate aduer&longs;us &longs;celeratos admodum Illustres Carolum Antonium <lb/>Puteum Archiepi&longs;copum Pi&longs;anum, Petrum V&longs;imbardum, Ioannem 'B. Concinium, <lb/>Capponem Capponium, quorum ego patrocinio publicè <expan abbr="priuatim&qacute;">priuatimque</expan>; fultus hoc opus aggre­<lb/>di au&longs;us &longs;um, <expan abbr="laborum&qacute;">laborumque</expan>; meorum, immò benignitatis ve&longs;træ te&longs;timonium dare. </s><s>Verùm <lb/>mi&longs;&longs;a hæc facio, ad no&longs;tra de&longs;cendo. </s><s>Quæ &longs;anctior lex, quod maius con&longs;ilium quàm di&longs;ci­<lb/>plinarum collegia con&longs;titui&longs;&longs;e, vt inter &longs;e collegæ de victoria litigantes <expan abbr="cõcertent">concertent</expan> alacrius?</s></p> | <pb/><emph type="italics"/>Verùm quid de te &longs;perandum non e&longs;t Felici&longs;&longs;ime FERDINANDE, qui tibi tanti mune­<lb/>ris &longs;ocios adiunxeris quorum opera & con&longs;ilio in omni publico <expan abbr="priuato&qacute;">priuatoque</expan>; officio vtaris vni­<lb/>uer&longs;is animi virtutibus ornatos, &longs;apientia, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>; v&longs;u claros, &longs;ingulari elementia in mi­<lb/>&longs;eros, admirabili &longs;eueritate aduer&longs;us &longs;celeratos admodum Illustres Carolum Antonium <lb/>Puteum Archiepi&longs;copum Pi&longs;anum, Petrum V&longs;imbardum, Ioannem 'B. Concinium, <lb/>Capponem Capponium, quorum ego patrocinio publicè <expan abbr="priuatim&qacute;">priuatimque</expan>; fultus hoc opus aggre­<lb/>di au&longs;us &longs;um, <expan abbr="laborum&qacute;">laborumque</expan>; meorum, immò benignitatis ve&longs;træ te&longs;timonium dare. </s><s>Verùm <lb/>mi&longs;&longs;a hæc facio, ad no&longs;tra de&longs;cendo. </s><s>Quæ &longs;anctior lex, quod maius con&longs;ilium quàm di&longs;ci­<lb/>plinarum collegia con&longs;titui&longs;&longs;e, vt inter &longs;e collegæ de victoria litigantes <expan abbr="cõcertent">concertent</expan> alacrius?</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Hì proprium decus, & partum indignantur honorem,</s></p> | <s><emph type="italics"/>Hì proprium decus, & partum indignantur honorem,</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s><s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s><s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s><s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s><s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s><s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">pont</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s><s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima docerct, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s><s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s><s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s><s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s><s>Vale. </s><s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s><s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> | <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> | <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quæ ad alteram partem problematis de vi formæ &longs;olent afferri. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>248</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quæ ad alteram partem problematis de vi formæ &longs;olent afferri. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>248</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Affertur demonstratio VII. Phy&longs;icorum qua probatur nil à &longs;eip&longs;o moueri primò. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>251</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Affertur demonstratio VII. Phy&longs;icorum qua probatur nil à &longs;eip&longs;o moueri primò. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>251</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Dubia contra demon&longs;trationem Aristotelicam VII. Phy&longs;. ex Auerroë poti&longs;&longs;imè proponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>253</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Dubia contra demon&longs;trationem Aristotelicam VII. Phy&longs;. ex Auerroë poti&longs;&longs;imè proponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>253</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur reliqua dicta Auerrois, & id præcipuè quod attinet ad diur&longs;ionem corporis cæle&longs;tis. C.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>254</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur reliqua dicta Auerrois, & id præcipuè quod attinet ad diuer&longs;ionem corporis cæle&longs;tis. C.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>254</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ reliqui pro Aristotele dicant de demon&longs;tratione VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>256</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quæ reliqui pro Aristotele dicant de demon&longs;tratione VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>256</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Demonstratio VII. Phy&longs;. in &longs;ua primordia re&longs;oluitur, & aliorum argumenta diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>258</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Demonstratio VII. Phy&longs;. in &longs;ua primordia re&longs;oluitur, & aliorum argumenta diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>258</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur genus demon&longs;trationis VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>261</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur genus demon&longs;trationis VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>261</cell></row> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><arrow.to.target n="table3"></arrow.to.target></s></p> | <s><arrow.to.target n="table3"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>QVARTVS LIBER EST DE EFFICIENTE E FINE MOTVS <lb/>ELEMENTI GENITI.</s></p><table> | <s>QVARTVS LIBER EST DE EFFICIENTE E FINE MOTVS <lb/>ELEMENTI GENITI.</s></p> |
| | |
| | <table> |
| <row><cell><emph type="italics"/>RECITANTVR in &longs;umma illorum &longs;ententiæ qui dicunt elementum ab extrin&longs;eco moueri. C.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>341</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>RECITANTVR in &longs;umma illorum &longs;ententiæ qui dicunt elementum ab extrin&longs;eco moueri. C.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>341</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>An omne mouens naturale moueatur, dum mouet, & quomodo. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>342</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>An omne mouens naturale moueatur, dum mouet, & quomodo. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>342</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;quiritur &longs;igillatim quemadmodum moueatur medium ab inanimo. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>344</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;quiritur &longs;igillatim quemadmodum moueatur medium ab inanimo. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>344</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum in loco immobilitas accipienda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>440</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum in loco immobilitas accipienda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>440</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur D. Thomæ &longs;ententia <expan abbr="no&longs;tra&qacute;">no&longs;traque</expan>. defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>441</cell></row></table> | <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur D. Thomæ &longs;ententia <expan abbr="no&longs;tra&qacute;">no&longs;traque</expan>. defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>441</cell></row></table> |
| | |
| <table> | |
| | |
| <table.target id="table1"></table.target> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>GENERALIA qu&ecedil;dam capita tractantur de principiis &longs;cienti&ecedil; natura-lis. Cap.<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>3</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;tributio principiorum no&longs;træ methodi ponitur, & leuiter aliqua ad ip&longs;a per-tinentia tanguntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>5</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur &longs;cientiæ principia, è quibus nonnulla con&longs;imiliter adumbran-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>14</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Specialia phy&longs;iologiæ principia ponuntur, & aliqua admonitione per&longs;uaden-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>29</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm principia &longs;uperius expo&longs;ita &longs;int ea nota nobis quæ<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Phy&longs;. propo&longs;uit Ari&longs;toteles, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>34</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Veterum &longs;ententi&ecedil; quo pacto tractandæ, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ect&ecedil; recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>38</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur generatim, quo pacto &longs;cientiarum principia tractentur, & quam viam tenuerit Ari&longs;toteles, dum veterum &longs;ententias de principiis conuellit. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>41</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne &longs;ubalternationis affinitas inter phy&longs;icen & primam philo&longs;ophiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>46</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Animi habitum præstantia generatim perpenditur, & contemplans actuo&longs;&ecedil; præponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>49</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Comparatur &longs;cientia naturalis cum c&ecedil;teris &longs;cientiis. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>53</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Iure'ne Mathematica ex ordine&longs;cientiarum expungantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>56</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Accipiat'ne primus philo&longs;ophus à naturali &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>59</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Genus &longs;ubiectum naturalis philo&longs;ophiæ con&longs;tituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>62</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quo cau&longs;&longs;arum genere, & quatenus vtatur philo&longs;ophus naturalis. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>66</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vt &longs;e habeant cau&longs;&longs;æ in prima philo&longs;ophia & mathematicis. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>71</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæ prim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De ordine partium communis ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>90</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De methodis compendiaria di&longs;putatio. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>94</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla ad &longs;ententias veterum pertinentia notantur, & eorum primùm qui ens vnum, & immo-bile po&longs;uerunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>108</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Pauca quædam di&longs;&longs;eruntur cum iis qui vnum principium, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud quidem mobile e&longs;&longs;e cen&longs;ent. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>112</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>In eos qui infinita po&longs;uere principia. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>113</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De iis qui principia plura, &longs;ed finita e&longs;&longs;e cen&longs;uerunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>117</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vt motum e&longs;&longs;e per&longs;picuum &longs;it, & explicatur eius cognitio per accidens. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>121</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Eadem methodo motum naturalem e&longs;&longs;e demonstratur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>123</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Tractatur alterum genus cognitionis quod e&longs;t per &longs;e, & docetur, vt illi motus &longs;ubiici po&longs;&longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>124</cell></row></table> | |
| | |
| <table> | |
| | |
| <table.target id="table2"></table.target> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>DIVIDITVR ens in actum, & pote&longs;tatem, vt in motus definitione &longs;umitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>127</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Percen&longs;entur reliqua motus elementa, & aliqua etiam ad&longs;cribuntur de ratione qua colligitur definitio motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>129</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Latiore quadam &longs;pecie definitio motus explanatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>133</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exponuntur termini in definitione motus accepti actus, &longs;cilicet, & pote&longs;tas. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>134</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Plura de certo motus genere di&longs;&longs;eruntur cum Ari&longs;totelis interpretibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>137</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Thomi&longs;torum de natura motus &longs;ententia recitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>139</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Confutatur &longs;ententia Thomi&longs;tarum & &longs;eligitur ille motus qui proponitur ad definiendum. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>140</cell></row> | |
| <pb/> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Declaratur &longs;ubiectum motus, & in &longs;ua membra &longs;ecatur; multa <expan abbr="etiã">etiam</expan> de agente adiiciuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>143</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeat motus ad efficiens, & materiam; vbi verum genus motus a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>145</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur habitudo actionis ad agens, & quædam corollaria cum nonnullarum dubitationum &longs;olutio-nibus apponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>147</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De termino ad quem paucula quædam, & quemadmodum &longs;e habeat ad motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>149</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;putatur an &longs;ucce&longs;&longs;io pertineat ad omnem &longs;peciem motus, ac problema proponitur. vtrum generatio puncto temporis obeatur nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>153</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur dicta &longs;ectatorum Auerrois de &longs;ucce&longs;&longs;ione quæ fit in &longs;ubstantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>157</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ex propria &longs;ententia demon&longs;tratur &longs;ucce&longs;&longs;ionem pertinere ad ortum. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>159</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua de form&ecedil; partibus adduntur & <expan abbr="quorundã">quorundam</expan> &longs;apientum dicta cum &longs;uperioribus <expan abbr="cõciliantur">conciliantur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>163</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vt inter id quod e&longs;t, & quod non e&longs;t medium &longs;it, & dubitationes aliquæ diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>165</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Examinatur vis illius pronunciati: Mutationem qu&ecedil; &longs;it in tempore, terminari forma quæ plus, & mi-nus accipiat, & Simplicij dictum perpenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>168</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum mutatio &longs;e habeat ad motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>170</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione formarum qu&ecedil; e&longs;&longs;entiam complent qu&ecedil; cæteri &longs;en&longs;erint. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>173</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione <expan abbr="differentiarũ">differentiarum</expan>, & vtrùm oppo&longs;itio inter <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> efficiat <expan abbr="oppo&longs;ition&etilde;">oppo&longs;itionem</expan> inter formas. C.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>175</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum in &longs;ub&longs;tantia &longs;unt contraria. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>177</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Singulæ dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubstantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De naturæ progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiæ recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qui &longs;it animi nostri &longs;en&longs;us de productione formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>192</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De terminis mutationum cum ab initio, tum à fine qu&ecedil;stio proponitur ex &longs;ententia Latinorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>195</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil; &longs;it germana philo&longs;ophi &longs;ententia de terminis mutationum. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>197</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ diluuntur contra nostra decreta de terminis mutationum. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>198</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicantur accidentis termini, & docetur vt in illorum quoque productione non &longs;it primum e&longs;&longs;e. C.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>200</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>O&longs;tenditur vtro&longs;que terminos conflare e&longs;&longs;entiam motus; magis tamen terminum ad quem. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>201</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De eo quòd motus &longs;it vnus, & cau&longs;&longs;is continuationis eius. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>204</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exquiruntur hoc loco continuationis initia diligentius. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>205</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Dubitata di&longs;&longs;oluuntur contra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> continuitatis in motu, & <expan abbr="afferũtur">afferuntur</expan> corollaria <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> ex dictis. C.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>207</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur Græcorum, & Arabum opiniones de Ari&longs;totelica demon&longs;tratione<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>208</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ Latini de demon&longs;tratione<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>Phy&longs;. dixerint, & quid de illa Peripateticè &longs;tatui conueniat. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>210</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla de indiuiduo <expan abbr="termini&longs;&qacute;ue">termini&longs;que</expan> tractantur quæ lucem afferunt demonstrationi Sexti Phy&longs;. C.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>212</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Complura de indiuidui motu generatim <expan abbr="&longs;peciatim&qacute;">&longs;peciatimque</expan>. ve&longs;tigantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>213</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ea declarantur ex quibus vnus ad &longs;peciem motus con&longs;tituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>215</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne aliquod ex iis quæ motum con&longs;equuntur, vnde varientur &longs;pecies motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>218</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explanantur ea ex quibus vnus ad numerum motus exi&longs;tit. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>220</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>A&longs;&longs;ignantur ea quæ ad motuum repugnantiam &longs;pectant generatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>223</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione motuum &longs;igillatim, & quemadmodum ortus, & interitus opponantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>225</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eruntur aliqua de oppo&longs;itione motus & quietis. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>226</cell></row></table> | |
| | |
| <table> | |
| | |
| <table.target id="table3"></table.target> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>NATVRAE &longs;ignificata & inchoata quædam hypothe&longs;is affertur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>228</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>An plena &longs;it natur&ecedil; definitio, nec'ne perquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>233</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us Auicennam, quod certa &longs;it naturæ definitio po&longs;ita<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>235</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua aduer&longs;us ea qu&ecedil; decreta &longs;unt, de naturæ declaratione dubitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>236</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm definitio naturæ conueniat aliis quæ non &longs;unt natura an eius propria &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>238</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Alia quædam de natur&ecedil; &longs;ignificatis, & e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>240</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Venamur differentiam inter materiam, & formam in eo, quòd &longs;int natur&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>242</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum pati pertinet ad formam in mutatione &longs;ecundum &longs;ub&longs;tantiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>244</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vt pati pertineat ad eandem formam in motu qui e&longs;t ad locum. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>246</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quæ ad alteram partem problematis de vi formæ &longs;olent afferri. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>248</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Affertur demonstratio VII. Phy&longs;icorum qua probatur nil à &longs;eip&longs;o moueri primò. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>251</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Dubia contra demon&longs;trationem Aristotelicam VII. Phy&longs;. ex Auerroë poti&longs;&longs;imè proponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>253</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur reliqua dicta Auerrois, & id præcipuè quod attinet ad diur&longs;ionem corporis cæle&longs;tis. C.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>254</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ reliqui pro Aristotele dicant de demon&longs;tratione VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>256</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Demonstratio VII. Phy&longs;. in &longs;ua primordia re&longs;oluitur, & aliorum argumenta diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>258</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur genus demon&longs;trationis VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>261</cell></row> | |
| <pb/> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur de veritate hypothe&longs;eon ad hanc ip&longs;am demon&longs;trationem VII. pertinentium. Cap.<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>263</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæ&longs;tio de motu inanimorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>266</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Alexandri &longs;ententia recitatur de modo quo generans mouet. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>267</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Themi&longs;tij, <expan abbr="Simplicii&qacute;">Simpliciique</expan>. &longs;ententia perpenditur ad amu&longs;&longs;im quemadmodum motus à generante fiat. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>269</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Complura de acta primo di&longs;&longs;eruntur, & proponuntur aliqua de eo quod e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>270</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>In &longs;uperiores &longs;ententias di&longs;&longs;eritur, & ostenditur e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia, & accidente differre. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>272</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur an e&longs;&longs;e &longs;it modus quidam, & cætera afferuntur quæ &longs;unt huius di&longs;ceptationis. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>274</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis no&longs;tra pronun-ciatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>277</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur ad ea pertinentes quæ de e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia dicta &longs;unt, & aliæ proponun-tur ad actus vtriu&longs;que naturam &longs;pectantes. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>280</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm omnis actus &longs;ecundus exoriatur exprimo, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>281</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm actus &longs;ecundus &longs;ub&longs;tantia &longs;it an accidens. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>284</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Tollitur è medio celebris illa ratio qua ab accidentis natura probatur <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum e&longs;&longs;e accidens. C.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>286</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur vtrùm energia præter naturam profici&longs;catur ex habitu, an illi nonnunquam antecedas, &longs;i-mul etiam di&longs;&longs;eritur &longs;it'ne duplex habitus, externus .&longs;. & internus. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>290</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur quemadmodum facultas omnis actum re&longs;piciat cui &longs;ubiicitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>292</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>E quo'nam genere cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;it illa pote&longs;tas qu&ecedil; re&longs;piciat actum. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>296</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;dam dubitationes è medio tolluntur ad functionum naturam &longs;pectantes. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>298</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Varietas actionum vnde ducatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>300</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm primus actus erumpat in &longs;ecundum per &longs;ui mutationem, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>303</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vt motus à generante permánet ad id quod gignitur, auctoris &longs;ententia. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>304</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Virtus'ne generantis perpetuò con&longs;eruetur in rei genitæ muneribus præ&longs;tandis. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>307</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm generans aliquo modo moueat proximè, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>308</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua de cau&longs;&longs;arum, & effectuum nexu ad&longs;cribuntur, & aliqua loca Aristotelis illu&longs;trantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>310</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Specialis ordo <expan abbr="nexus&qacute;ue">nexusque</expan> cau&longs;&longs;arum quantùm ad functioneis in eodem &longs;ubiecto pr&ecedil;&longs;tandas attinet, enar-tatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>313</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur &longs;it'ne forma vetus, an noua principium patibile motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>315</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur opiniones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>317</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Opinio Burl&ecedil;i. <expan abbr="atq.">atque</expan> argumenta ex Aristotele contra po&longs;itionem Auerroistarum recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>318</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Communiter ij confutantur qui putant inanima quoquo pacto continere in &longs;eip&longs;is cau&longs;&longs;am quæ faciat motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>320</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in eos &longs;igillatim qui glo&longs;&longs;ulas adhibent rationibus Aristotelis quas ex VIII. Phy&longs;. recita-uimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>324</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quòd inanima non diuidantur in partem per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>326</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>A natura materiæ, <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. demon&longs;tratur inanimum in parteis per &longs;e mouentem ac mobilem non &longs;e-cari. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>329</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis te&longs;timonio defenditur formam nulla ratione mouere materiam in eodem &longs;ubiecto. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>331</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;pondemus ad nonnullas rationes aduer&longs;ariorum quibus probatur efficiens motum inanimi inter-num e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>334</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur diligentius Burl&ecedil;i <expan abbr="iuniorum&qacute;">iuniorumque</expan>. placitum de motu inanimorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>335</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Examinatur ratio VII. Phy&longs;. an'ne pertinere po&longs;&longs;it ad inanimorum motus, & quemadmodum. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>337</cell></row></table> | |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>QVINTVS EST DE LATIONE RECTA SPECIATIM.</s></p><!--tmark here --> | <s>QVINTVS EST DE LATIONE RECTA SPECIATIM.</s></p><!--tmark here --> |
| | |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Accuratius e&longs;&longs;entia grauitatis <expan abbr="leuitati&longs;&qacute;">leuitati&longs;que</expan>. conquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>500</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Accuratius e&longs;&longs;entia grauitatis <expan abbr="leuitati&longs;&qacute;">leuitati&longs;que</expan>. conquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>500</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum grauitas & leuitas cadant in &longs;en&longs;um. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>501</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum grauitas & leuitas cadant in &longs;en&longs;um. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>501</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>De motibus præter naturam, & de proiectis contra Platonem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>503</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De motibus præter naturam, & de proiectis contra Platonem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>503</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;nina</expan> de <expan abbr="proiectorũ">proiectorum</expan> motu recen&longs;etur, & ea qu&ecedil; contra <expan abbr="illã">illam</expan> afferri &longs;olent <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>504</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> de <expan abbr="proiectorũ">proiectorum</expan> motu recen&longs;etur, & ea qu&ecedil; contra <expan abbr="illã">illam</expan> afferri &longs;olent <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>504</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis &longs;ententia de proiectorum motu confirmatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>505</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis &longs;ententia de proiectorum motu confirmatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>505</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ea &longs;ignificantur, quæ pro Ari&longs;totele de proiectorum motu dici po&longs;&longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>507</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Ea &longs;ignificantur, quæ pro Ari&longs;totele de proiectorum motu dici po&longs;&longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>507</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ali&ecedil; difficultates, aduer&longs;us Aristotelicam po&longs;itionem de proiectorum motu tolluntur, & aliorum pro-blematum cau&longs;&longs;&ecedil; recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>511</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Ali&ecedil; difficultates, aduer&longs;us Aristotelicam po&longs;itionem de proiectorum motu tolluntur, & aliorum pro-blematum cau&longs;&longs;&ecedil; recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>511</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Proponvntvr ea de quibus agendum e&longs;t, & incrementi &longs;ubiectum indagatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>643</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Proponvntvr ea de quibus agendum e&longs;t, & incrementi &longs;ubiectum indagatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>643</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>De modo quo fit auctio, & de ip&longs;ius materia. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>644</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De modo quo fit auctio, & de ip&longs;ius materia. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>644</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>An &longs;it corpus de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>646</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>An &longs;it corpus de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>646</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explorantur <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> Auerrois in <expan abbr="Auicennā">Auicennam</expan>, & corpus in <expan abbr="prædicam&etilde;to">prædicamento</expan> &longs;ubstantiæ collocatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>647</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Explorantur <expan abbr="rõnes">rationes</expan> Auerrois in <expan abbr="Auicennā">Auicennam</expan>, & corpus in <expan abbr="prædicam&etilde;to">prædicamento</expan> &longs;ubstantiæ collocatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>647</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ docti&longs;&longs;imorum virorum rationes recitantur contra corporis formam. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>649</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ docti&longs;&longs;imorum virorum rationes recitantur contra corporis formam. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>649</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reliquæ rationes contra formam corporis allat&ecedil; diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>651</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Reliquæ rationes contra formam corporis allat&ecedil; diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>651</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæstio de quantitate interminata. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>653</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæstio de quantitate interminata. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>653</cell></row> |
| |
| <s><arrow.to.target n="table7"></arrow.to.target></s></p> | <s><arrow.to.target n="table7"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>LIBER NONVS EST DE CONVER SIONE.</s></p> | <s>LIBER NONVS EST DE CONVER SIONE.</s></p> |
| | <p type="head"> |
| | <s>PRAEFATIO AD FERD. MED. M. ETRVRIAE DVC. SERENISS.</s></p> |
| <table> | <table> |
| | |
| <table.target id="table4"></table.target> | <table.target id="table4"></table.target> |
| <row><cell><emph type="italics"/>QVAE via tenenda &longs;it in explicandis elementorum motibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>443</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Antiquorum, <expan abbr="iuniorum&qacute;">iuniorumque</expan>. &longs;ententiæ de loco, & motu terræ recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>444</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Veterum opiniones recen&longs;entur de cau&longs;&longs;a cur terra quie&longs;cat. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>445</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De loco terr&ecedil; contra Pythagor&ecedil;os. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>447</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is motus terr&ecedil; aduer&longs;us antiquos. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>448</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us antiquos de cau&longs;&longs;is quietis terr&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>453</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De loco terræ nonnulla. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>455</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur quod'nam &longs;it medium ad quod terra &longs;uapte natura mouetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>457</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla de definitione grauis & leuis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>461</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod graue, & leue &longs;ecundùm naturam talia &longs;int, non comparatè. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>462</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Contra veteres, qui &longs;olùm cau&longs;&longs;is grauis, & leuis comparatè perqui&longs;iuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>463</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm definitio grauis, & leuis per motum tradita &longs;it, an per quietem. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>465</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur dubitationes nonnullæ contra definitiones grauis & leuis, atque ibi quædam de generatione montium adiunguntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>466</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur an'ne graue & leue &longs;it in proprio loco. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>468</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Alexandri dictum de pote&longs;tate grauis & leuis, & qu&ecedil; cum ip&longs;o Themi&longs;tius, et Auerroes <expan abbr="di&longs;&longs;erãt">di&longs;&longs;erant</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>470</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quòd omnia, quæ rectà mouentur, habeant aliquem motum naturalem. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>471</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Omnia quæ rectà mouentur grauia aut leuia fore concluditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>473</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm vnius corporis &longs;implicis vnus tantùm, plures'ne &longs;int motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>474</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Spectatur &longs;igillatim vtrùm a&longs;cen&longs;us aqu&ecedil; &longs;it naturalis, an pror&longs;us contra naturam. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>476</cell></row> | |
| <pb/> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris &longs;ententia de aqu&ecedil; a&longs;cen&longs;u pronunciatur, & tolluntur obiectiones. Cap.<emph.end type="italics"/> 20. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>477</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cau&longs;&longs;&ecedil; qu&ecedil;runtur, ob quas elementa media magis grauia, quàm leuia &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>478</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Edocentur cau&longs;&longs;&ecedil;, vnde elementa media producuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>480</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum aer grauior &longs;it c&ecedil;teris grauibus in &longs;uo loco, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>482</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid dederit locum ei &longs;u&longs;picioni, quòd aër in &longs;uo loco c&ecedil;teris grauior &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>483</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur, & cau&longs;&longs;a exploratur quorundam problematum ad rerum pondera per-tinentium. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>485</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio qua cucurbitul&ecedil; trahunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>487</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm tractio &longs;erpentis à ceruo inanis auxilio ministretur, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>489</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is adiuuantibus grauitatem & leuitatem. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>491</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Generalia quædam problemata de his quæ vehuntur in aquis, ex Archimede di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>492</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliquot problemata de motib. qui per <expan abbr="aquã">aquam</expan>, vel per aërem & <expan abbr="aquã">aquam</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> fiunt, <expan abbr="proponũtur">proponuntur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>494</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Docetur, vt eadem &longs;it ratio totius & partis in motibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>497</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm grauitas, & leuitas &longs;int formæ qu&ecedil; compleant &longs;ub&longs;tantiam corporum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan>, an non. C.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>498</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Accuratius e&longs;&longs;entia grauitatis <expan abbr="leuitati&longs;&qacute;">leuitati&longs;que</expan>. conquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>500</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum grauitas & leuitas cadant in &longs;en&longs;um. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>501</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De motibus præter naturam, & de proiectis contra Platonem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>503</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;nina</expan> de <expan abbr="proiectorũ">proiectorum</expan> motu recen&longs;etur, & ea qu&ecedil; contra <expan abbr="illã">illam</expan> afferri &longs;olent <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>504</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis &longs;ententia de proiectorum motu confirmatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>505</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ea &longs;ignificantur, quæ pro Ari&longs;totele de proiectorum motu dici po&longs;&longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>507</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ali&ecedil; difficultates, aduer&longs;us Aristotelicam po&longs;itionem de proiectorum motu tolluntur, & aliorum pro-blematum cau&longs;&longs;&ecedil; recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>511</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ recitantur de motu hypeccaumatis. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>512</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Euertitur noua quædam ratio, qua dilemma Ari&longs;totelis de hypeccaumatis motu colligitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>513</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris &longs;ententia de hypeccaumatis motu constituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>515</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur an'ne quies naturalis antecedat motui violento. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>517</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur de quibu&longs;dam con&longs;equentibus motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>519</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De comparatione motuum. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>520</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Recen&longs;entur &longs;ummatim regul&ecedil; proportionum ab Ari&longs;totele con&longs;titutæ. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>523</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ de cau&longs;&longs;is proportionis in velocitate motuum quàm breui&longs;&longs;imè recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>524</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Nonnullæ è &longs;ententiis &longs;uperioribus de motuum exuperatione confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>526</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Defenditur à nonnullis obiectionibus &longs;ententia, quam ip&longs;i de velocitatis cau&longs;&longs;a profitemur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>527</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Examinantur aliæ regulæ quas aut contra <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> aut ex Ari&longs;totele ip&longs;o Latini statuerunt. C.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>528</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vnde velocitas motus in &longs;patio iudicetur, & ex quo <expan abbr="pot&etilde;tiæ">potentiæ</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="impot&etilde;ti&ecedil;">impotenti&ecedil;</expan> termini <expan abbr="cõ&longs;titu&etilde;di">con&longs;tituendi</expan> &longs;int. C.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>530</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de regulis potentiæ & impotentiæ dubitantur à nonnullis. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>532</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de potentiæ, & <expan abbr="impotētiæ">impotentiæ</expan> regulis à Latinis decreta &longs;unt, <expan abbr="adnotãtur">adnotantur</expan>, & dubitata <expan abbr="di&longs;&longs;oluũtur">di&longs;&longs;oluuntur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>534</cell></row></table> | |
| | |
| <table> | |
| | |
| <table.target id="table5"></table.target> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>QVAERITVR an &longs;it generatio, & per accidens e&longs;&longs;e per&longs;uadetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>536</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us antiquos qui generationem, ab alteratione non &longs;ecernebant. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>538</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Contra componentes corpora è planis. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>539</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Variæ notiones elementi recen&longs;entur, & elementum definitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>541</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Numerus elementorum perquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>543</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm elementa quæ corpora &longs;unt, æterna &longs;int, an intereant aliquando. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>544</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio Textus LV. III. de c&ecedil;lo. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>545</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cur elementum totum &longs;imul corrumpi non po&longs;&longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>547</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum proponatur iterum primo de Generatione qu&ecedil;rendum, an generatio &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>548</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>An &longs;it aliquid quod generetur &longs;impliciter. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>549</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio quorundam locorum ex 1. Phys. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>551</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum generatio & corruptio perpetuò &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>553</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm &longs;it vna pote&longs;tas ad contraria, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>555</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm corruptio vnius &longs;it altertus generatio, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>556</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Redduntur cau&longs;&longs;æ, cur è mutationibus quædam &longs;impliciter appellantur, aliæ quodammodo, & iudicium no&longs;trum ad&longs;cribitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>557</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Adhuc per&longs;equimur cau&longs;&longs;as eiu&longs;dem problematis, & quærimus vtrùm mutationes &longs;emper terminen-tur eo quod e&longs;t; an'ne interdum finiantur eo quod non e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>558</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Uera Aristotelis &longs;ententia de eo, quòd corruptio finiatur eo quod non e&longs;t, edi&longs;&longs;eritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>560</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum materia &longs;it vna numero. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>562</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Differentiæ materi&ecedil; & generis exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>564</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Definitio generationis a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>566</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm potentia &longs;it e&longs;&longs;entia materi&ecedil;, an illi accidat. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>567</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur &longs;it'ne &longs;ignata materiæ pote&longs;tas accidens, an &longs;ubstantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>570</cell></row> | |
| <pb/> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur ea quibus probatur pote&longs;tatem e&longs;&longs;entiam materi&ecedil; non e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>572</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm materia per &longs;e &longs;it; an pendeat in eo, quòd e&longs;t, ex forma. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>573</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum materia &longs;e habeat ad formam, & quæ &longs;it eius definiendæ ratio. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>575</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm aliquid formæ generationi præcedat in materia, an &longs;ola ip&longs;a materia &longs;ufficiat. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>577</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum priuatio &longs;it principium rerum mobilium. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>579</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm partes habeant aliquam formam à totius forma &longs;ecretam de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ, nec ne, & Latinorum opiniones recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>581</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Argumenta oppo&longs;ita de partium forma diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>583</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur opiniones aliorum de multitudine formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>584</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ali&ecedil; rationes afferuntur ad <expan abbr="multitudin&etilde;">multitudinem</expan> formarum <expan abbr="approbandā">approbandam</expan>. & no&longs;tra &longs;ententia recitatur. C.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>587</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;pondemus ad obiectiones quæ à Thomistis afferuntur de multitudine formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>589</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Argumenta D. Thom&ecedil; aduer&longs;us id quod è communiore forma, <expan abbr="minu&longs;&qacute;ue">minu&longs;que</expan> communi fiat vnum, tanquam è pote&longs;tate & actu. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>592</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Scotistarum & Patauinorum argumenta de formarum multitudine diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>593</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Zimar&ecedil; argumenta de <expan abbr="formarũ">formarum</expan> multitudine percurrimus, & reliqua Scotistarum apponuntur. C.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>594</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua Scotistarum argumenta de formarum multitudine tolluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>595</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ex definitione generationis colligitur, an'ne re&longs;oluatur quod interit, v&longs;que in <expan abbr="materiã">materiam</expan> primam. C.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>597</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur obiectiones quæ &longs;olent afferri in eam &longs;ententiam quam nos de &longs;ubstantiæ re&longs;olutione defen-dimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>599</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De re&longs;olutione accidentium in materiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>601</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Initia generationum fatalium, & qua&longs;i proœmium ad ea quæ de fato complectitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>603</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Complures antiquorum &longs;ententi&ecedil; de fato breuiter recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>604</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>In eos qui omnia nece&longs;&longs;ariò euenire putabant, & generatim & &longs;igillatim di&longs;putatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>606</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ad re&longs;pon&longs;iones eorum qui a&longs;&longs;erunt fatum, nonnulla dicuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>608</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us Pomponatium qui Stoicos defendebat. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>609</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm omnia contingenter, an nece&longs;&longs;ariò fiant. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>610</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid nece&longs;&longs;arium &longs;it, & eius &longs;pecies, & cau&longs;&longs;æ generatim exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>612</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur quid nece&longs;&longs;itas &longs;it, vtrum ne res, an modus. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>613</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Natura contingentis explanatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>615</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Contingentis cau&longs;&longs;&ecedil; diligentius explicantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>617</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois digre&longs;&longs;io explicatur ex T. XLVIII. Secundi Phy&longs;. de <expan abbr="cõtingente">contingente</expan> ad vtrumlibet. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>618</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil; &longs;it animi no&longs;tri &longs;ententia de contingente æqualiter. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>619</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Tertium caput eiu&longs;dem digre&longs;&longs;ionis expenditur diligenter quo docetur, an nece&longs;&longs;arium & contingens accidente &longs;olo distinguatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>621</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de fato cen&longs;uerit Aristoteles: & dubitationes nonnull&ecedil; diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>622</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio nece&longs;&longs;itatis inter cau&longs;&longs;as, & effecta quæ fatalia constituimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>623</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua argumenta diluuntur, quibus o&longs;tendebatur fatum, & contingens non congruere. Cap.<emph.end type="italics"/> 55.</cell><cell>625</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur definitio monstri. Cap.<emph.end type="italics"/> 56.</cell><cell>626</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum'ne materies, an efficiens &longs;int mon&longs;tri cau&longs;&longs;&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 57.</cell><cell>628</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm efficiens fine potiatur quodammodo, dum efficit mon&longs;trum, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 58.</cell><cell>629</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is mon&longs;trorum &longs;igillatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 59.</cell><cell>631</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De periodorum cau&longs;&longs;is in viuentibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 60.</cell><cell>633</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla de pro&longs;pera fortuna ex Ari&longs;totelis dictis ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 61.</cell><cell>635</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>An à diuer&longs;is ordinis eiu&longs;dem cau&longs;&longs;is proximis idem na&longs;ci po&longs;&longs;it effectus, an alius ex aliis, & complu-ra argumenta ad alteram partem problematis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 62.</cell><cell>636</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Defenditur altera pars problematis, & diluuntur eæ rationes quibus concludebatur eundem effectum à diuer&longs;is cau&longs;&longs;is na&longs;ci non po&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 63.</cell><cell>638</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua notantur ad mutationes elementorum pertinentia. Cap.<emph.end type="italics"/> 64.</cell><cell>640</cell></row></table> | |
| | |
| <table> | |
| | |
| <table.target id="table6"></table.target> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Proponvntvr ea de quibus agendum e&longs;t, & incrementi &longs;ubiectum indagatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>643</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De modo quo fit auctio, & de ip&longs;ius materia. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>644</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>An &longs;it corpus de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>646</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explorantur <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> Auerrois in <expan abbr="Auicennā">Auicennam</expan>, & corpus in <expan abbr="prædicam&etilde;to">prædicamento</expan> &longs;ubstantiæ collocatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>647</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ docti&longs;&longs;imorum virorum rationes recitantur contra corporis formam. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>649</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reliquæ rationes contra formam corporis allat&ecedil; diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>651</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæstio de quantitate interminata. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>653</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>In medio ponuntur aliæ veterum rationes contra quantitatem interminatam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>654</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ad ea qu&ecedil; de quantitate interminata contra veteres Aristotelis interpretes dicta &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>656</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur opinio no&longs;tra de natura quantitatis interminat&ecedil;, & veterum Peripateticorum auctoritate confirmatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>659</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ea diluutur qu&ecedil; de interminata quantitate dubitata &longs;unt, & ad exitum quæstio perducitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>663</cell></row> | |
| <pb/> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua exponuntur de natura quantitatis. Cap.<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>665</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Tangimus aliqua de quantitate Mathematica propter Achillini dubitationem. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>669</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Infinitum in natura, & quibus modis e&longs;&longs;e contingat. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>670</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Notantur eorum fallaciæ qui contra Ari&longs;totelis &longs;ententiam de infinitate decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>672</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De terminis rerum natura con&longs;tantium. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>674</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is efficientibus quantitatem. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>775</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ut id quod e&longs;t pote&longs;tate quantum, &longs;it in ortu & auctione. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>678</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Conditiones communes auctionis exponuntur, & docetur quid'nam augeatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>679</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it id quo augetur, & explicatio T. XXXIV. Primi de Gen. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>681</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur Textus libri II. de Anima, & di&longs;&longs;eritur quid e&longs;t id quo nutritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>683</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quædam ad intelligentiam illius attributi communis afferuntur, vt auctio fiat &longs;ecundum quodlibet &longs;i-gnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>685</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>An per &longs;e totum, an partes potius augeantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>686</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quo fiat auctio &longs;igillotim exponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>688</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De &longs;ubiecto auctionis, & differentia inter auctionem, & alias eiu&longs;dem generis mutationes. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>689</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ affinitas inter auctionem, & c&ecedil;teras eiu&longs;dem generis mutationes intercedat. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>690</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum nutrix & auctrix di&longs;tinguantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>692</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Natura decrementi colligitur ex &longs;upradictis. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>694</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De fine auctricis vberius di&longs;putatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>696</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ&longs;tio proponitur, an auctio &longs;it motus continuus, & Auerrois opinio recitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>697</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explorantur Auerrois dicta defendentis incrementum non e&longs;&longs;e continuum. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>999</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid nobis decrementi continuatione placeat, edi&longs;&longs;eritur, & opiniones aliorum conuelluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>700</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm crementum & decrementum &longs;int continui <expan abbr="quidã">quidam</expan> motus; an &longs;tatus inter <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> intercedat. C.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>701</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Eius qu&ecedil;&longs;tionis ergò Idem'ne perpetuò con&longs;eruetur id quod cre&longs;cit ab initio v&longs;que ad finem di&longs;&longs;eritur ge-neratim, an id quod interit, idem numero reuerti queat. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>702</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>An idem &longs;it ab initio v&longs;que ad extremum id quod augetur, & ad hoc in&longs;titutum Auerrois digre&longs;&longs;io de-claratur. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>705</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum forma viuentis beneficio caloris, & humoris innati con&longs;eruetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>708</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Euertuntur rationes, quibus probatur idem non e&longs;&longs;e indiuiduum ab initio vitæ v&longs;que ad exitum. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>710</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vt id quod augetur, ex qualibet parte fiat maius, & quod partium genus alij po&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>712</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiis refutatis exponitur quid placeat nobis de eo, quòd auctio fiat <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> C.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>713</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Rationes Philoponi quas in&longs;truxit contra decretum Ari&longs;totelis de natura incrementi diluuntur. C.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>715</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>In quam natura &longs;peciem motus rarefactio referenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>717</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Rarefactionis definitio perponditur, & purgatur ab obiectis. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>719</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum rare factione po&longs;ita vacuum non introducatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>720</cell></row></table> | |
| | |
| <table> | |
| | |
| <table.target id="table7"></table.target> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>NONNVLLA di&longs;putantur quæ ad accidentium mutationem pertineant generatim, ac pri-mo loco de fine. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>723</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quoad facultas accidentis generando procedat. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>725</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quibus oppugnatur accidens in ortu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non e&longs;&longs;e in&longs;trumentum. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>726</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm qualitatum &longs;it actio quædam propria, nec quatenus &longs;unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>729</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæstio de &longs;trato accidentis, & Auicenn&ecedil; &longs;ententia perpenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>731</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De concordia accidentis cum &longs;ub&longs;tantia, vbi Simplicij &longs;ententia defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>732</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur ea quæ de &longs;ubiecto accidentis in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem di&longs;&longs;eri &longs;olent. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>734</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur an duo accidentia quæ numero di&longs;&longs;erunt, in eodem &longs;ubiecto con&longs;istere valeant. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>735</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ve&longs;tigatur vtrùm pote&longs;tas in qualitatibus, an &longs;ubstantiis reponenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>737</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ nos de pote&longs;tatis natura con&longs;tituimus, & obiecta diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>739</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;ritur an'ne &longs;ecundum figuram &longs;it alteratio. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>741</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm alteratio &longs;it ad di&longs;po&longs;itionem & habitum, an alius quidam motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>743</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ veteres de elementorum formis decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>745</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Afferuntur in medio nonnulla quæ pro Gr&ecedil;cis de elementorum formis dici po&longs;&longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>746</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois &longs;ententia de elementorum formis proponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>748</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois &longs;ententia de elementorum forma perpenditur, & id præcipuè, an'ne intendatur, & remit-tatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>749</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua ex Græcorum dictis afferuntur, & exponitur qui &longs;int animi nostri &longs;en&longs;us de elementorum for-mis. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>751</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur vis eius effati, quod vere e&longs;t nulli accidit. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>753</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur reliquæ obiectiones qu&ecedil; contra Græcos de elementorum formis afferri &longs;olent. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>755</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sint'ne ponendæ octo primæ qualitates in elementis. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>756</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De ordine primarum qualitatum, <expan abbr="earum&qacute;">earumque</expan>. gradibus in &longs;ingulis elementis accuratè di&longs;quiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>757</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur de cau&longs;&longs;is intentionis, & remi&longs;&longs;ionis. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>759</cell></row> | |
| <pb/> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ &longs;ententiæ notantur de cau&longs;&longs;is intentionis & remi&longs;&longs;ionis, & fundamenta po&longs;itionis nostræ iaciun-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>761</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm contrariorum partes vnà con&longs;istant; an'ne inter &longs;e pror&longs;us oppugnent. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>763</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ex con&longs;titutis aliquæ dubitationes pelluntur, & nonnulla contra intentionem & remi&longs;&longs;ionem di&longs;putan-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>765</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Mediorum &longs;peculatio proponitur, & multa de illorum natura tractantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>767</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sint'ne media magis oppo&longs;ita, quàm extrema, & quæ'nam &longs;it eorum con&longs;titutio. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>770</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ad ea quæ contra cau&longs;&longs;as intentionis & remi&longs;&longs;ionis obiecta &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>772</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur, vt qualitates in corporibus &longs;implicibus &longs;ine contrario plus, & minus accipiant. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>774</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ex dictis aliqua de elementorum e&longs;&longs;entia dubitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>776</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum elementorum formæ distinguantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>777</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in vtranque partem de oppo&longs;itione caloris, & frigoris. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>779</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm primæ qualitates materiam per &longs;pecies afficiant, an &longs;pecie nihil opus &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>781</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Afficiatur'ne indiuiduum, & quemadmodum. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>782</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quædam de alteratione generalia tractantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>783</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur propria notio contactus. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>784</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm omne agens agat per contactum, an etiam longinquum afficere queat. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>785</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm ea quæ po&longs;ituram habent, occupent locum, an loci pror&longs;us expertia &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>787</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cau&longs;&longs;æ vestigantur actionis & perpe&longs;&longs;ionis. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>788</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Actionis & affectionis cau&longs;&longs;æ &longs;eor&longs;um recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>789</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm idem &longs;eip&longs;um afficere queat, an ab alio &longs;emper affectio na&longs;catur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>790</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur, vtrùm &longs;imile à &longs;imili affici po&longs;&longs;it, an à di&longs;&longs;imili nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>792</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Solá'ne formæ multitudo amplificet actionem. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>793</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Instituitur di&longs;ceptatio de repa&longs;&longs;ione, & ad fal&longs;am partem problematis argumenta recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>795</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sententi&ecedil; complurium Latinorum de repa&longs;&longs;ione confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>796</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qua via repa&longs;&longs;ionis ratio defendenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>798</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Euertuntur obiectiones quæ contra repa&longs;sionem afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>800</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ad qu&ecedil;&longs;tionem de mixtura deuenitur, & aliarum &longs;ectarum opiniones recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>802</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de mixtione contra Auicennam di&longs;&longs;eruntur, & reliqua quæ cæteri pro&longs;itentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>803</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ dogma de mixtione defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>805</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm forma mixti di&longs;crepet àtemperamento nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>807</cell></row></table> | |
| <p type="head"> | |
| <s>PRAEFATIO AD FERD. MED. M. ETRVRIAE DVC. SERENISS.</s></p><!--tmark here --> | |
| | |
| <table> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De motu generatim di&longs;&longs;eri initio Octaui libri, de Phy&longs;ico auditu. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>813</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De motu generatim di&longs;&longs;eri initio Octaui libri, de Phy&longs;ico auditu. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>813</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Perpenditur à natura motus, an'ne ip&longs;e generatim perpetuus &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>814</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Perpenditur à natura motus, an'ne ip&longs;e generatim perpetuus &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>814</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur Peripateticè rationes Philoponi contra Ari&longs;totelem. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>816</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur Peripateticè rationes Philoponi contra Ari&longs;totelem. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>816</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eritur quemadmodum tempus &longs;it men&longs;ura motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>889</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eritur quemadmodum tempus &longs;it men&longs;ura motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>889</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid pars, quid &longs;pecies temporis, & cur à &longs;ole metrum temporis accipiendum &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>891</cell></row></table> | <row><cell><emph type="italics"/>Quid pars, quid &longs;pecies temporis, & cur à &longs;ole metrum temporis accipiendum &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>891</cell></row></table> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><arrow.to.target n="table8"></arrow.to.target></s></p> | |
| <p type="head"> | |
| <s>LIBER DECIMVS EST DE SVBSTANTIIS QVAE MOTVM <lb/>IN COELO EFFICIVNT.</s></p><!--tmark here --> | <s>LIBER DECIMVS EST DE SVBSTANTIIS QVAE MOTVM <lb/>IN COELO EFFICIVNT.</s></p><!--tmark here --> |
| | |
| <table> | <table> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ bona præ&longs;tent in natura prim&ecedil; cau&longs;&longs;æ Deus & c&ecedil;lum quo'ue differant ab aliis cau&longs;&longs;is. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>1006</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quæ bona præ&longs;tent in natura prim&ecedil; cau&longs;&longs;æ Deus & c&ecedil;lum quo'ue differant ab aliis cau&longs;&longs;is. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>1006</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Illustratur ratio diuinæ gubernationis, & exponitur qualis &longs;it energia primi finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>1009</cell></row></table> | <row><cell><emph type="italics"/>Illustratur ratio diuinæ gubernationis, & exponitur qualis &longs;it energia primi finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>1009</cell></row></table> |
| | |
| <table> | |
| | |
| <table.target id="table8"></table.target> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De motu generatim di&longs;&longs;eri initio Octaui libri, de Phy&longs;ico auditu. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>813</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Perpenditur à natura motus, an'ne ip&longs;e generatim perpetuus &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>814</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur Peripateticè rationes Philoponi contra Ari&longs;totelem. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>816</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur Ari&longs;totelis ratio quæ ab instantis natura dicta e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>817</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Probatur motum nunquam ce&longs;&longs;aturum à natura motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>819</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Errores veterum, qui mundum cœpi&longs;&longs;e volebant deteguntur, & eorundem dicta <expan abbr="quædã">quædam</expan> refutantur. C.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>820</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm ab æterno principio quicquam noui po&longs;&longs;it proximè profici&longs;ci, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>822</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid re&longs;pondeant ad obiecta Peripatetici, quibus aliquid noui proximè ab &ecedil;terno profici&longs;ci probatur, quid'ue ad eorum rationes dicendum &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>824</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm motus animalis fiat ab externo, &longs;it'ne pror&longs;us internus. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>826</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Humanarum actionum primordia ve&longs;tigantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>828</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum motiones in homine obeantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>829</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Enarratur ordo principiorum mouentium in animali. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>831</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Examinantur argumenta oppo&longs;ita, & libertatis human&ecedil; principia &longs;tatuuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>833</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Alia nonnulla ad finem attinentia ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>834</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Adiungitur ad ea quæ de prinipiius actionis expo&longs;ita &longs;unt, aliquid de altero illo con&longs;ilio, quod non &longs;e-quitur actio. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>835</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Concluditur vt motus in rebus &longs;e habeat, quo ad earum &longs;ubiecta, & tempus. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>836</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;oluitur ordo mobilium in id quod per &longs;e mouetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>838</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qua ratione, qua'ue &longs;pecie motus id quod e&longs;t per &longs;e mobile moueatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>839</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeat primum per &longs;e mobile ad &longs;uas parteis. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>840</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ratio, qua concluditur e&longs;&longs;e motorem quendam æternum. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>841</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Concluditur ab&longs;olute primum motorem e&longs;&longs;e, & alia qu&ecedil; ad illu&longs;trandas eas rationes attinent, afferun-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>842</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm via qu&ecedil; vtitur motu, nece&longs;&longs;aria &longs;it ad inueniendas e&longs;&longs;entias à materia &longs;eparatas, an alia qu&ecedil;dam &longs;ubueniat. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>846</cell></row> | |
| <pb/> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm vna tantùm &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata &longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>848</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeant prima mouentia quo ad perfectionem. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>851</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quòd &longs;it vnus quidam motus omnium primus, & quis'nam hic &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>852</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quòd conuer&longs;io &longs;ola continua &longs;it, & prima &longs;pecies lationis. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>854</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm conuer&longs;ioni alius qui&longs;piam motus contrarius &longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>856</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua de motuum repugnantia &longs;ub&longs;cribuntur, & de ratione men&longs;uræ dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>857</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm in &longs;emicirculo circulo'ue fiant contrariis motus nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>860</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De natura centri & loco cœli c&ecedil;terorum &longs;ententiæ recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>863</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum opiniones de loco c&ecedil;li confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>865</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Nostra &longs;ententia constituitur de loco cœli. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>866</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ conciliantur, & oppo&longs;ita de loco cœli di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>867</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur docendum, vt conuer&longs;io men&longs;ura &longs;it aliorum motuum & initia temporis explorantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>869</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum tempus requirat animæ mutationem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>870</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Colligitur definitio temporis, & aduer&longs;us illam dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>872</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De natura in&longs;tantis, <expan abbr="eiu&longs;dem&qacute;">eiu&longs;demque</expan>. origine nonnulla. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>874</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Summa temporis definitio colligitur, & contra dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>875</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cau&longs;&longs;&ecedil; qu&ecedil;runtur multarum proprietatum qu&ecedil; tempori ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>877</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quot modis accipiatur id quod dicitur e&longs;&longs;e in tempore, & vt e&longs;&longs;e motu &longs;it in tempore. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>879</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De &ecedil;uo nonnulla Peripateticè di&longs;&longs;eruntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>880</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum tempus metiatur quietem. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>883</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Verùm tempus &longs;ine ope anim&ecedil; &longs;ub&longs;istat, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>885</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm &longs;it idem tempus omnibus commune, an <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> proprium. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>887</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio loci cuiu&longs;dam ad extremum 4. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>888</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eritur quemadmodum tempus &longs;it men&longs;ura motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>889</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid pars, quid &longs;pecies temporis, & cur à &longs;ole metrum temporis accipiendum &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>891</cell></row></table> | |
| | |
| <p type="head"><s><arrow.to.target n="table9"></arrow.to.target></s></p><table> | |
| | |
| <table.target id="table9"></table.target> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>COELVM non e&longs;&longs;e corpus compo&longs;itum è quattuor elementis. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>893</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm corpora illa quæ elementa vocantur, per &longs;e &longs;eor&longs;um exi&longs;tere queant nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>895</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>C&ecedil;lum ignem non e&longs;&longs;e demon&longs;tratur contra Plotinum. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>856</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ c&ecedil;li materia &longs;it, quid alij decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>898</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>In &longs;uperiora di&longs;putatur, & o&longs;tenditur, vt c&ecedil;lum &longs;e habeat ad alterum principium quod est forma. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>900</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur de natura c&ecedil;le&longs;tis &longs;ub&longs;tantiæ &longs;igillatim, & ex Auerroe dubitata diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>902</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De eodem & diuer&longs;o, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibidem cau&longs;&longs;&ecedil; distinctionis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>903</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Spectatur diligentius quemadmodum materia c&ecedil;li &longs;eparetur à materia caducorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>905</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Philoponi <expan abbr="latinorum&qacute;">latinorumque</expan>. obiectiones, de materia c&ecedil;li aduer&longs;us Ari&longs;totelem è medio tolluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>906</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæstio de mundi perpetuitate, & locus quidam Aristotelis examinatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>909</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Variæ philo&longs;ophorum &longs;ententiæ de mundi perpetuitate recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>911</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Contra Platonicorum &longs;ententiam de mundi æternitate, & eorum rationes di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>913</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vrùm quod per &longs;e caducum est, ab alio perpetuum in genere &longs;ubstanti&ecedil; reddi po&longs;&longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>916</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm ne accidens ab alio perpetuum reddatur, an intereat nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>919</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur explicationem quæ&longs;tionis illius, &longs;it'ne mundus vnus, an plures. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>921</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;runtur nonnulla quæ ad vniuer&longs;i perfectionem &longs;pectant. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>924</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum vnum, & multa &longs;e habeant ad perfectum. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>927</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cur orbes quanto plus à primo recedunt, non pluribus motibus ferantur, & cur vna tantum &longs;tella in orbibus inferioribus; infinitæ verò propemodum &longs;int in octaua &longs;phæra, ac quæ&longs;tioni institut&ecedil; finis imponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>928</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de mouentium principiorum infinitate Peripatetici decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>930</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid ex Ari&longs;totelis &longs;ententia de infinitate mouentium decernendum &longs;it, & argumenta oppo&longs;ita di-luuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>932</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vnde petantur initia motus in c&ecedil;lo. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>935</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quòd c&ecedil;lum &longs;it animatum, ex communi &longs;en&longs;u philo&longs;ophorum ostenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>937</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Deo primùm &longs;ubiici animam nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>938</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur de po&longs;ituræ differentiis in corpore cœle&longs;ti. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>940</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur ea quæ opponi &longs;olent Ari&longs;toteli de po&longs;itur&ecedil; differentiis. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>941</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum'ne idem &longs;it anima c&ecedil;li, & mouens primum, an &longs;ecum nece&longs;&longs;ariò differant. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>943</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid de anima c&ecedil;li Peripateticè defendi po&longs;&longs;e credamus. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>944</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur è medio quibus decretum de anima c&ecedil;li pote&longs;t oppugnari. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>946</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur quod'nam genus animæ &longs;it quod c&ecedil;lo a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>949</cell></row> | |
| <pb/> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Qua'nam ratione moueat motor primus, & in eam partem di&longs;&longs;eritur, quòd moueat vt efficiens. Cap.<emph.end type="italics"/> 30. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>950</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>O&longs;tenditur, Deum ex Ari&longs;totelis &longs;ententia mouere &longs;olùm vt finem. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>952</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Pergimus ad reliqua vnde & aliorum auctoritate, & dubitationibus quibu&longs;dam &longs;ublatis primum mo-uens apud Aristotelem finis vnius rationem habere confirmemus. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>955</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio, qua Deus mouet c&ecedil;lum &longs;petiatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>958</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reprehenduntur argumenta quæ pro altera parte problematis illius afferebantur, qua Deum proba-batur mouere, vt efficiens. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>959</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ latinorum rationes perpenduntur, quibus confirmatur etiam Deum e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am efficientem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>961</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm mouens primùm agens liberum &longs;it, an naturale. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>964</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm Deus, Ari&longs;totele auctore, aliquid no&longs;cat extra &longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>966</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid Peripateticè dicendum &longs;it ad ea, quæ contra hanc partem problematis, &longs;it'ne in Deo libertas, al-lata &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>970</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quem cultum diis philo&longs;ophi veteres adhiberent, & quantum distaret à vero. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>972</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it'ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes à materia &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abhorrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>De ordine constituto inter Deum & reliqua entia dubitatur, & exponitur &longs;igillatim, vt quodque pen-deat ex ip&longs;o in eo quod e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>995</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur ordo qui est in rebus quæ &longs;unt ex Deo, pr&ecedil;cipuè verò in c&ecedil;lo ad inferiora. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>998</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Multa de eo genere finis qui dicitur rei genitæ, & cui; nec non edi&longs;&longs;eritur, vt homo &longs;it omnium finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>999</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>An'ne mala ab vniuer&longs;i ordine arceantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>1001</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vniuer&longs;alium & primarum cau&longs;&longs;arum munera explicantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>1003</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quæ bona præ&longs;tent in natura prim&ecedil; cau&longs;&longs;æ Deus & c&ecedil;lum quo'ue differant ab aliis cau&longs;&longs;is. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>1006</cell></row> | |
| <row><cell><emph type="italics"/>Illustratur ratio diuinæ gubernationis, & exponitur qualis &longs;it energia primi finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>1009</cell></row></table> | |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>FINIS INDICIS CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>VOLVMINE CONTINENTVR.</s></p> | <s>FINIS INDICIS CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>VOLVMINE CONTINENTVR.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| |
| <s>EX LIBRO DECIMO.</s></p> | <s>EX LIBRO DECIMO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>892. F 5. hinc. </s><s>g 12. in&longs;pectione. 894. e 3. dominante &longs;ic. 16. abeat oppugnare. </s><s>f 16. pullulant. </s><s>g 7. pote&longs;t. </s><s>vt <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in marg. <lb/></s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ecundo de cœlo. </s><s>T. 44. 12. annis. 896. e 14. quae a&longs;sid. </s><s>g 4. liber. 5. &longs;implicem. 897. a 5. vt phy&longs;. 6. quid tantum. </s><s>d 5. luceant. <lb/></s><s>899. a 11. pote&longs;tas. </s><s>b 2. manant. </s><s>c 6. vt primum. </s><s>d 2. a materia. 900. e 1. quae quorum. 902. e 9. exacta. </s><s>h 14. intelligantur. <lb/></s><s>903. d 11. ducitur. 904. e 1. ip&longs;e vnum. 11. <expan abbr="Paulon&etilde;">Paulonem</expan>. </s><s>f 14. Hic tibi. 905. a 1. ignoratur. </s><s>c 13. quidam perfectiores. 906. e 4. <lb/>demon&longs;trant. 7. e&longs;t g 7. <expan abbr="illi&qacute;">illique</expan>. 907. a 3. alteram qua. 12. &longs;it eius. </s><s>c 11. ac real. 988. e 13. ad actum à pote&longs;tate. 15. Ægidio. <lb/></s><s>g 13. nece&longs;&longs;ariò. 909. a 10. ex &longs;ubiecto. </s><s>d 13. modum. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Perip. 910. f 10. ip&longs;e tibi. </s><s>h 4. &. 911. a 16. generatione g 4. <lb/>&longs;it quan. 916. e 12. potiendam. 15. Lyc&ecedil;i. </s><s>f 7. &longs;uff. </s><s>g 11. at. 917. a 8. comparari. 918. f 16. At id. 920. f 7. po&longs;&longs;e. </s><s>h 6. &longs;ic. 921. <lb/>a 9. perpetuus. 13. materiæ. 922. f 2. hic e&longs;t. </s><s>h 10. intelligetur. 924. f 11. hyppopotamum & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 13. multa. </s><s>g 2. &longs;uppe­<lb/>ditant. 927 a 14. Indicabat. </s><s>b 5. fal&longs;a. </s><s>d 1. exce&longs;si&longs;&longs;et. 928. e 11. nummus. </s><s>f 4. nummus vnus nummus ad decem multò. 929. <lb/>a 2. &longs;uperiore. </s><s>b 3. voco. 14. &longs;upremus. </s><s>c 9. primum. </s><s>d 11. &longs;iquis eius. 933. b 5. duab. 935. d 4. motas di&longs;. 936. e 4. optimæ <lb/>affe. </s><s>g 11. labores. 13. <foreign lang="greek">frouphtikas</foreign>. 397. a 3. <foreign lang="greek">pnrhxoon</foreign>. 938. e 1. Græcis &longs;i. 14. quam. 15. vna omnis. </s><s>f 2. beatitatis'ue. </s><s>h 12. <lb/>at mob. 939. a 15. motum e&longs;&longs;e. <foreign lang="greek">e)ne/rg</foreign>. </s><s>b 9. non habeant &longs;ociam. </s><s>non po&longs;&longs;unt. 10. oporteat. </s><s>c 2. vniu&longs;modi. 941. c 13. &longs;imilis. <lb/></s><s>942. f 13. &longs;imile. 15. vbi. </s><s>h 13. quartum. 943. c 6. &longs;ic &. 945. c 11. naturam. 946. c 5. effecta. </s><s>f 10. quia &longs;ola. </s><s>g 4. nos con­<lb/>turb. 5. ex his verò. 947. a 15. vt etiam. </s><s>b 4. <expan abbr="eandem&qacute;">eandemque</expan>. </s><s>c 5. di&longs;tinguat pr&ecedil;&longs;entes. 948. c 2. verò. </s><s>f 12. efficacitas. </s><s>g 9. re&longs;pi­<lb/>ciat. 949. a 15. ill&ecedil;. </s><s>fit. 950. f 7. cum valeat. </s><s>g 14. Lyc&ecedil;o. 951. a 1. verò b 7. calida. 15. quod mouetur. 952. e 9. po&longs;&longs;et <expan abbr="cõtr">contr</expan>. <lb/></s><s>15. diuiduum. </s><s>f 2. vt efficiens, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> vt finis. 8. concludit. 953. b 2. vim 8. &longs;i h&ecedil;c. </s><s>d 7. vt aliud. 954. f 10. quem cum. </s><s>h 2. <lb/>memento. 955. b8. fuit. 8. Phy&longs;. c 10. probet d 16. ver&longs;aretur. 956. e 1 debeat. 14. opponit. </s><s>f 15. e&longs;&longs;entia. </s><s>g 11 eas &longs;tr. <lb/></s><s>h 3. naturæ indicari. 958. g 13. eos 14. Ethici. 16. animalis. 959 b 1. vnum quod e&longs;t 5. differentem c 15. cogitat. </s><s>d 5. con­<lb/>coepit. 960. g 15. animæ actum. 961. c 1. Deus. 962. c 5. &longs;int. </s><s>g 9. ip&longs;is Deo. </s><s>h 11. Sic ergo. 964. f 3. ædificator 967. b 8. <lb/>natura quicquid. 968. e 1. etenim cau&longs;&longs;a. 972. e 10. <expan abbr="maleficũ">maleficum</expan>. </s><s>g 8. pertineret. </s><s>h 17. coleret. 973. a 3. petens. </s><s>d 12 cumula­<lb/>ti&longs;simè. 974 e 1 <expan abbr="au&longs;&longs;ã">au&longs;&longs;am</expan> quic. 976. h 2 nos e&longs;&longs;e. 981. b 16. princeps. </s><s>c 2. in vno. 982. e 10. di&longs;&longs;oluitur in mat. 985. a 6. <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> <lb/>ine&longs;t. 988. c 9. & in intell. 989. a 9. producuntur. 11. æterna 14. ni&longs;i forma. </s><s>d 10. idearum v&longs;us. 13. illa etiam. 14. ex eo cau&longs;­<lb/>&longs;am. 990. f 12. ab&longs;trahant. </s><s>h 2. <expan abbr="cõmunicat">communicat</expan>. 991. c 1. fit alia. 4. fota. 992 e 16. operationem. 993. b 2. cum &longs;it. </s><s>c. in tit. </s><s><expan abbr="quod&qacute;">quodque</expan>. | <s>892. F 5. hinc. </s><s>g 12. in&longs;pectione. 894. e 3. dominante &longs;ic. 16. abeat oppugnare. </s><s>f 16. pullulant. </s><s>g 7. pote&longs;t. </s><s>vt <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in marg. <lb/></s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ecundo de cœlo. </s><s>T. 44. 12. annis. 896. e 14. quae a&longs;sid. </s><s>g 4. liber. 5. &longs;implicem. 897. a 5. vt phy&longs;. 6. quid tantum. </s><s>d 5. luceant. <lb/></s><s>899. a 11. pote&longs;tas. </s><s>b 2. manant. </s><s>c 6. vt primum. </s><s>d 2. a materia. 900. e 1. quae quorum. 902. e 9. exacta. </s><s>h 14. intelligantur. <lb/></s><s>903. d 11. ducitur. 904. e 1. ip&longs;e vnum. 11. <expan abbr="Paulon&etilde;">Paulonem</expan>. </s><s>f 14. Hic tibi. 905. a 1. ignoratur. </s><s>c 13. quidam perfectiores. 906. e 4. <lb/>demon&longs;trant. 7. e&longs;t g 7. <expan abbr="illi&qacute;">illique</expan>. 907. a 3. alteram qua. 12. &longs;it eius. </s><s>c 11. ac real. 988. e 13. ad actum à pote&longs;tate. 15. Ægidio. <lb/></s><s>g 13. nece&longs;&longs;ariò. 909. a 10. ex &longs;ubiecto. </s><s>d 13. modum. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Perip. 910. f 10. ip&longs;e tibi. </s><s>h 4. &. 911. a 16. generatione g 4. <lb/>&longs;it quan. 916. e 12. potiendam. 15. Lyc&ecedil;i. </s><s>f 7. &longs;uff. </s><s>g 11. at. 917. a 8. comparari. 918. f 16. At id. 920. f 7. po&longs;&longs;e. </s><s>h 6. &longs;ic. 921. <lb/>a 9. perpetuus. 13. materiæ. 922. f 2. hic e&longs;t. </s><s>h 10. intelligetur. 924. f 11. hyppopotamum & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 13. multa. </s><s>g 2. &longs;uppe­<lb/>ditant. 927 a 14. Indicabat. </s><s>b 5. fal&longs;a. </s><s>d 1. exce&longs;si&longs;&longs;et. 928. e 11. nummus. </s><s>f 4. nummus vnus nummus ad decem multò. 929. <lb/>a 2. &longs;uperiore. </s><s>b 3. voco. 14. &longs;upremus. </s><s>c 9. primum. </s><s>d 11. &longs;iquis eius. 933. b 5. duab. 935. d 4. motas di&longs;. 936. e 4. optimæ <lb/>affe. </s><s>g 11. labores. 13. <foreign lang="greek">frouphtikas</foreign>. 397. a 3. <foreign lang="greek">pnrhxoon</foreign>. 938. e 1. Græcis &longs;i. 14. quam. 15. vna omnis. </s><s>f 2. beatitatis'ue. </s><s>h 12. <lb/>at mob. 939. a 15. motum e&longs;&longs;e. <foreign lang="greek">e)ne/rg</foreign>. </s><s>b 9. non habeant &longs;ociam. </s><s>non po&longs;&longs;unt. 10. oporteat. </s><s>c 2. vniu&longs;modi. 941. c 13. &longs;imilis. <lb/></s><s>942. f 13. &longs;imile. 15. vbi. </s><s>h 13. quartum. 943. c 6. &longs;ic &. 945. c 11. naturam. 946. c 5. effecta. </s><s>f 10. quia &longs;ola. </s><s>g 4. nos con­<lb/>turb. 5. ex his verò. 947. a 15. vt etiam. </s><s>b 4. <expan abbr="eandem&qacute;">eandemque</expan>. </s><s>c 5. di&longs;tinguat pr&ecedil;&longs;entes. 948. c 2. verò. </s><s>f 12. efficacitas. </s><s>g 9. re&longs;pi­<lb/>ciat. 949. a 15. ill&ecedil;. </s><s>fit. 950. f 7. cum valeat. </s><s>g 14. Lyc&ecedil;o. 951. a 1. verò b 7. calida. 15. quod mouetur. 952. e 9. po&longs;&longs;et <expan abbr="cõtr">contr</expan>. <lb/></s><s>15. diuiduum. </s><s>f 2. vt efficiens, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> vt finis. 8. concludit. 953. b 2. vim 8. &longs;i h&ecedil;c. </s><s>d 7. vt aliud. 954. f 10. quem cum. </s><s>h 2. <lb/>memento. 955. b8. fuit. 8. Phy&longs;. c 10. probet d 16. ver&longs;aretur. 956. e 1 debeat. 14. opponit. </s><s>f 15. e&longs;&longs;entia. </s><s>g 11 eas &longs;tr. <lb/></s><s>h 3. naturæ indicari. 958. g 13. eos 14. Ethici. 16. animalis. 959 b 1. vnum quod e&longs;t 5. differentem c 15. cogitat. </s><s>d 5. con­<lb/>coepit. 960. g 15. animæ actum. 961. c 1. Deus. 962. c 5. &longs;int. </s><s>g 9. ip&longs;is Deo. </s><s>h 11. Sic ergo. 964. f 3. ædificator 967. b 8. <lb/>natura quicquid. 968. e 1. etenim cau&longs;&longs;a. 972. e 10. <expan abbr="maleficũ">maleficum</expan>. </s><s>g 8. pertineret. </s><s>h 17. coleret. 973. a 3. petens. </s><s>d 12 cumula­<lb/>ti&longs;simè. 974 e 1 <expan abbr="au&longs;&longs;ã">au&longs;&longs;am</expan> quic. 976. h 2 nos e&longs;&longs;e. 981. b 16. princeps. </s><s>c 2. in vno. 982. e 10. di&longs;&longs;oluitur in mat. 985. a 6. <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> <lb/>ine&longs;t. 988. c 9. & in intell. 989. a 9. producuntur. 11. æterna 14. ni&longs;i forma. </s><s>d 10. idearum v&longs;us. 13. illa etiam. 14. ex eo cau&longs;­<lb/>&longs;am. 990. f 12. ab&longs;trahant. </s><s>h 2. <expan abbr="cõmunicat">communicat</expan>. 991. c 1. fit alia. 4. fota. 992 e 16. operationem. 993. b 2. cum &longs;it. </s><s>c. in tit. </s><s><expan abbr="quod&qacute;">quodque</expan>. |
| <pb/>994. e 6. fit capax. 9. reluptatem. </s><s>f 13. pr&ecedil;&longs;titura. 995. a 10. cau&longs;&longs;a qua quom. 996. f 16. promouet. 997. d 7. ille <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>. 998.h 17. <lb/>Pherecyden puto. 999. b 9. <expan abbr="cõmunicatricem">communicatricem</expan>. </s><s>d 2. <expan abbr="eã">eam</expan> partie. 1000. 25. pr&ecedil;&longs;tare non po&longs;&longs;. 9. bonæ val. d 2. Pammonem. 1003. <lb/>a 13. <foreign lang="greek">pa<gap/>po/<gap/>in pasatpo<gap/></foreign>. </s><s>b 13. <expan abbr="cũ">cum</expan> his 14. in eo. </s><s>d 13. habeant'ne. 1004. g 1. à primis. 12. motus aùt. 1005. b 8. ade­<lb/>ptum. 1006. e 10. officia. 14. Cholcodea. 1007. a 10. functionum. </s><s>b 3. 4. fin vt de cau&longs;&longs;a proxima, & efficiente 1008. e 10. <lb/>materia. 12. apparabit. 1009. b 10. motionis. </s><s>c 4. dirigantur. 5. limitantur. </s><s>d 7. Hyda&longs;pes. 14. cultam. </s><s>adoration. 1010. g <lb/>13. &longs;alus. 1011. moueb. </s><s>d 5. angu&longs;ti&longs;sima. 11. tibi ip&longs;i charis.</s></p> | <pb/>994. e 6. fit capax. 9. reluptatem. </s> <s>f 13. pr&ecedil;&longs;titura. 995. a 10. cau&longs;&longs;a qua quom. 996. f 16. promouet. 997. d 7. ille <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>. 998.h 17. <lb/>Pherecyden puto. 999. b 9. <expan abbr="cõmunicatricem">communicatricem</expan>. </s> <s>d 2. <expan abbr="eã">eam</expan> partie. 1000. 25. pr&ecedil;&longs;tare non po&longs;&longs;. 9. bonæ val. d 2. Pammonem. 1003. <lb/>a 13. <foreign lang="greek">pa<gap/>po/<gap/>in pasatpo<gap/></foreign>. </s> <s>b 13. <expan abbr="cũ">cum</expan> his 14. in eo. </s> <s>d 13. habeant'ne. 1004. g 1. à primis. 12. motus aùt. 1005. b 8. ade­<lb/>ptum. 1006. e 10. officia. 14. Cholcodea. 1007. a 10. functionum. </s> <s>b 3. 4. fin vt de cau&longs;&longs;a proxima, & efficiente 1008. e 10. <lb/>materia. 12. apparabit. 1009. b 10. motionis. </s> <s>c 4. dirigantur. 5. limitantur. </s> <s>d 7. Hyda&longs;pes. 14. cultam. </s> <s>adoration. 1010. g <lb/>13. &longs;alus. 1011. moueb. </s> <s>d 5. angu&longs;ti&longs;sima. 11. tibi ip&longs;i charis.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Gr&ecedil;ca, ne lectores erratorum multitudine terrerent, humanitati <expan abbr="diligentiæ&qacute;">diligentiæque</expan>. </s><s>eorum <lb/>commendantur.</s></p> | <s>Gr&ecedil;ca, ne lectores erratorum multitudine terrerent, humanitati <expan abbr="diligentiæ&qacute;">diligentiæque</expan>. </s><s>eorum <lb/>commendantur.</s></p> |
| <figure></figure> | <figure></figure> |
| |
| <s>Proœmium.</s></p> | <s>Proœmium.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s><s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s><s>Nam &longs;iue copia theo <lb/>firmatum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s><s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s><s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s><s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s><s>re&longs;picit. </s><s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s><s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s><s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s><s> | <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s><s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s><s>Nam &longs;iue copia theo <lb/>firmatum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s><s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s><s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s><s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s><s>re&longs;picit. </s><s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s><s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s><s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s><s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s><s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s><s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>explicando &longs;uam operam collocet. </s><s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s><s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s><s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s><s>Sicut | <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut |
| <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> | <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target><lb/>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s><s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s><s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s><s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s><s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s><s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s><s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target><lb/>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s><s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s><s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s><s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s><s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s><s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s><s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Idcirco multùm principiis in&longs;i&longs;tendum, <expan abbr="diligenti&longs;sime&qacute;">diligenti&longs;simeque</expan>. </s><s>con&longs;iderandum vtrum rectè nec'ne <lb/> | <s>Idcirco multùm principiis in&longs;i&longs;tendum, <expan abbr="diligenti&longs;sime&qacute;">diligenti&longs;simeque</expan>. </s><s>con&longs;iderandum vtrum rectè nec'ne <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4"></arrow.to.target><lb/>decernantur. </s><s>his verò probè examinatis & qua&longs;i fundamentis benè iactis cætera cum ip&longs;is con­<lb/>gruenter &longs;ubiicere &longs;uccedet. </s><s>No&longs;trum igitur in&longs;titutum e&longs;t nunc naturam motus accuratè per­<lb/>quirere & qua&longs;i in vnum breue corpus omnia cogere, qu&ecedil; pa&longs;sim ex communi &longs;en&longs;u doctorum <lb/>di&longs;cu&longs;&longs;a & à philo&longs;ophis acerrimè <expan abbr="varie&qacute;">varieque</expan>. </s><s>di&longs;putata &longs;unt; <expan abbr="animi&qacute;">animique</expan>. </s><s>no&longs;tri &longs;ententias de re ob&longs;cu­<lb/>ri&longs;sima pronunciare, <expan abbr="iudicium&qacute;">iudiciumque</expan>. </s><s>no&longs;trum dimi&longs;&longs;o omni partium &longs;tudio liberè, at non licenter <lb/>interponere; quibus etiam non pauca de no&longs;tro contexuimus; nimis forta&longs;&longs;e confidenter eorum <lb/>iudicio, qui maximè tribuunt (vt certè <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t) auctoritati maiorum; verùm &longs;i &longs;ine animo iu­<lb/>dicare velint, & in intima no&longs;tra pr&ecedil;cordia penetrarint, vt proficiamus nos, & aliis prode&longs;&longs;e po&longs;­<lb/>&longs;imus, neque pœnas huius audaciæ declinemus, dum no&longs;trorum dictorum reddere rationem, <lb/>& meliora dicentibus au&longs;cultare parati &longs;umus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;i pro viribus non omnium auctoritate <expan abbr="cõ-tempta">con­<lb/>tempta</expan> profiteamur, &longs;ed ad iudicia peritiorum exploremus illa, quæ aut o&longs;citante negligentia, <lb/>aut iniquitate factionum, aut etiam iniuria temporum à pura illa peripatetica di&longs;ciplina, anti­<lb/>qua illa quidem, non tamen eiu&longs;modi, quæ debuerit, vt iam cœpit, antiquari, tam longo tempo­<lb/>ris ætatum <expan abbr="regionum&qacute;">regionumque</expan>. </s><s>tractu lap&longs;a fuerant: quibus item acce&longs;sit acre <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan> <expan abbr="cõcertationis">concertationis</expan>, quod <lb/><expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> propemodum in&longs;itum e&longs;t, atque innatum. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> exardet facillimè, & animis no&longs;tris in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg4"></arrow.to.target><lb/>decernantur. </s><s>his verò probè examinatis & qua&longs;i fundamentis benè iactis cætera cum ip&longs;is con­<lb/>gruenter &longs;ubiicere &longs;uccedet. </s><s>No&longs;trum igitur in&longs;titutum e&longs;t nunc naturam motus accuratè per­<lb/>quirere & qua&longs;i in vnum breue corpus omnia cogere, qu&ecedil; pa&longs;sim ex communi &longs;en&longs;u doctorum <lb/>di&longs;cu&longs;&longs;a & à philo&longs;ophis acerrimè <expan abbr="varie&qacute;">varieque</expan>. </s><s>di&longs;putata &longs;unt; <expan abbr="animi&qacute;">animique</expan>. </s><s>no&longs;tri &longs;ententias de re ob&longs;cu­<lb/>ri&longs;sima pronunciare, <expan abbr="iudicium&qacute;">iudiciumque</expan>. </s><s>no&longs;trum dimi&longs;&longs;o omni partium &longs;tudio liberè, at non licenter <lb/>interponere; quibus etiam non pauca de no&longs;tro contexuimus; nimis forta&longs;&longs;e confidenter eorum <lb/>iudicio, qui maximè tribuunt (vt certè <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t) auctoritati maiorum; verùm &longs;i &longs;ine animo iu­<lb/>dicare velint, & in intima no&longs;tra pr&ecedil;cordia penetrarint, vt proficiamus nos, & aliis prode&longs;&longs;e po&longs;­<lb/>&longs;imus, neque pœnas huius audaciæ declinemus, dum no&longs;trorum dictorum reddere rationem, <lb/>& meliora dicentibus au&longs;cultare parati &longs;umus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;i pro viribus non omnium auctoritate <expan abbr="cõ-tempta">con­<lb/>tempta</expan> profiteamur, &longs;ed ad iudicia peritiorum exploremus illa, quæ aut o&longs;citante negligentia, <lb/>aut iniquitate factionum, aut etiam iniuria temporum à pura illa peripatetica di&longs;ciplina, anti­<lb/>qua illa quidem, non tamen eiu&longs;modi, quæ debuerit, vt iam cœpit, antiquari, tam longo tempo­<lb/>ris ætatum <expan abbr="regionum&qacute;">regionumque</expan>. </s><s>tractu lap&longs;a fuerant: quibus item acce&longs;sit acre <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan> <expan abbr="cõcertationis">concertationis</expan>, quod <lb/><expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> propemodum in&longs;itum e&longs;t, atque innatum. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> exardet facillimè, & animis no&longs;tris in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5"></arrow.to.target><lb/>h&ecedil;ret tenaci&longs;simè; neque minus di&longs;trahit in diuer&longs;as opiniones, quàm <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> no&longs;trum cupidi­<lb/>tas ad varia &longs;tudia pro&longs;equenda <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> leui de cau&longs;&longs;a, quotidie nos incitet & impellat. <lb/></s><s>Neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> abhorret ab hac pe&longs;te con&longs;uetudo: permagni enim refert, quibus opinionibus <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <lb/>ab initiis &longs;tudiorum &longs;it imbutus: etenim quemadmodum celeriter arripiuntur; ita diutius re­<lb/>tinentur, & à teneris annis amplexa vehementius amantur. </s><s>ac veluti lanarum colores, quibus <lb/>&longs;implex ille candor mutatus e&longs;t, elui nequeunt; &longs;ic ea quæ rudes animi perceperunt non &longs;ine <lb/>&longs;ummo labore excutiuntur, quo fit etiam, vt cætera lentè <expan abbr="fa&longs;tidio&longs;e&qacute;">fa&longs;tidio&longs;eque</expan>. </s><s>probentur; ne dixerim, <lb/>funditus repudientur & re&longs;puantur. </s><s>Quamobrem ferunt Theodorum tragœdum nobili&longs;simum <lb/>nulli concedere con&longs;ue&longs;&longs;e, vt ante &longs;e prodiret in &longs;cenam, quia nimirùm primis auditionibus &longs;pe­<lb/>ctatorum animi nimium conciliarentur. </s><s>Nos, quoad potuimus, Ari&longs;totelis vnius ve&longs;tigiis in­<lb/>h&ecedil;&longs;imus, & ex interpretum &longs;ententiis illas &longs;ecreuimus quas ab ip&longs;o Ari&longs;totele profici&longs;ci, &longs;i non <lb/>per&longs;picuum &longs;it; at nos ita e&longs;&longs;e per&longs;uadere conati &longs;umus; vt neque etiam nos indu&longs;tria no&longs;tra <lb/>minus confi&longs;i quàm approbati&longs;simorum hominum auctoritatem &longs;ecuti fui&longs;&longs;e, nec ab eorum <lb/>&longs;ententia, ni&longs;i coacti di&longs;ce&longs;si&longs;&longs;e iure optimo videri debeamus. </s><s>Quæcunque tamen ea &longs;int, quæ <lb/>con&longs;crip&longs;imus, non &longs;ine pertinaci labore confecta &longs;unt. </s><s>Sæpius enim <expan abbr="&longs;æpiu&longs;&qacute;">&longs;æpiu&longs;que</expan>. </s><s>hæc animaduerte­<lb/>re oportebat: <expan abbr="atq.">atque</expan> vt poëta ille monet (vtar hîc ego auctoritate <expan abbr="verbi&longs;&qacute;">verbi&longs;que</expan>. </s><s>Platonis) ante <expan abbr="retro&qacute;">retroque</expan>. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg5"></arrow.to.target><lb/>h&ecedil;ret tenaci&longs;simè; neque minus di&longs;trahit in diuer&longs;as opiniones, quàm <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> no&longs;trum cupidi­<lb/>tas ad varia &longs;tudia pro&longs;equenda <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> leui de cau&longs;&longs;a, quotidie nos incitet & impellat. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> abhorret ab hac pe&longs;te con&longs;uetudo: permagni enim refert, quibus opinionibus <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <lb/>ab initiis &longs;tudiorum &longs;it imbutus: etenim quemadmodum celeriter arripiuntur; ita diutius re­<lb/>tinentur, & à teneris annis amplexa vehementius amantur. </s> <s>ac veluti lanarum colores, quibus <lb/>&longs;implex ille candor mutatus e&longs;t, elui nequeunt; &longs;ic ea quæ rudes animi perceperunt non &longs;ine <lb/>&longs;ummo labore excutiuntur, quo fit etiam, vt cætera lentè <expan abbr="fa&longs;tidio&longs;e&qacute;">fa&longs;tidio&longs;eque</expan>. </s> <s>probentur; ne dixerim, <lb/>funditus repudientur & re&longs;puantur. </s> <s>Quamobrem ferunt Theodorum tragœdum nobili&longs;simum <lb/>nulli concedere con&longs;ue&longs;&longs;e, vt ante &longs;e prodiret in &longs;cenam, quia nimirùm primis auditionibus &longs;pe­<lb/>ctatorum animi nimium conciliarentur. </s> <s>Nos, quoad potuimus, Ari&longs;totelis vnius ve&longs;tigiis in­<lb/>h&ecedil;&longs;imus, & ex interpretum &longs;ententiis illas &longs;ecreuimus quas ab ip&longs;o Ari&longs;totele profici&longs;ci, &longs;i non <lb/>per&longs;picuum &longs;it; at nos ita e&longs;&longs;e per&longs;uadere conati &longs;umus; vt neque etiam nos indu&longs;tria no&longs;tra <lb/>minus confi&longs;i quàm approbati&longs;simorum hominum auctoritatem &longs;ecuti fui&longs;&longs;e, nec ab eorum <lb/>&longs;ententia, ni&longs;i coacti di&longs;ce&longs;si&longs;&longs;e iure optimo videri debeamus. </s> <s>Quæcunque tamen ea &longs;int, quæ <lb/>con&longs;crip&longs;imus, non &longs;ine pertinaci labore confecta &longs;unt. </s> <s>Sæpius enim <expan abbr="&longs;æpiu&longs;&qacute;">&longs;æpiu&longs;que</expan>. </s> <s>hæc animaduerte­<lb/>re oportebat: <expan abbr="atq.">atque</expan> vt poëta ille monet (vtar hîc ego auctoritate <expan abbr="verbi&longs;&qacute;">verbi&longs;que</expan>. </s> <s>Platonis) ante <expan abbr="retro&qacute;">retroque</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg6"></arrow.to.target><lb/>con&longs;picere, ne fortè deciperemur à nobis ip&longs;is: quaquidem fraude nulla magis e&longs;t capitalis: <lb/>quandò nunquam &longs;eductor abe&longs;t, nec vllo tempore à decepti latere diuellitur: <expan abbr="re&longs;&qacute;">re&longs;que</expan>. </s><s>ip&longs;a &longs;e&longs;e <lb/>abdidit in profundum. </s><s>&longs;i quidem ea &longs;it conditio principiorum, vt Tantum.</s></p> | <arrow.to.target n="marg6"></arrow.to.target><lb/>con&longs;picere, ne fortè deciperemur à nobis ip&longs;is: quaquidem fraude nulla magis e&longs;t capitalis: <lb/>quandò nunquam &longs;eductor abe&longs;t, nec vllo tempore à decepti latere diuellitur: <expan abbr="re&longs;&qacute;">re&longs;que</expan>. </s><s>ip&longs;a &longs;e&longs;e <lb/>abdidit in profundum. </s><s>&longs;i quidem ea &longs;it conditio principiorum, vt Tantum.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg4"></margin.target>F</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg473"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg473"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg474"></arrow.to.target><lb/>& caduca & contingentia &longs;ubiacent contemplationi, <expan abbr="de&qacute;">deque</expan>. </s><s>illis philo&longs;ophia exi&longs;tet, quia &longs;ic etiam <lb/>nece&longs;sitatem quandam præ&longs;eferunt. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> tamen cùm ea qu&ecedil; contemplati &longs;umus, ad v&longs;um <expan abbr="traduc&etilde;da">traducenda</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg474"></arrow.to.target><lb/>& caduca & contingentia &longs;ubiacent contemplationi, <expan abbr="de&qacute;">deque</expan>. </s><s>illis philo&longs;ophia exi&longs;tet, quia &longs;ic etiam <lb/>nece&longs;sitatem quandam præ&longs;eferunt. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> tamen cùm ea qu&ecedil; contemplati &longs;umus, ad v&longs;um <expan abbr="traduc&etilde;da">traducenda</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg475"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, philo&longs;ophia &longs;e&longs;e tenet in ijs quæ agi po&longs;&longs;unt <expan abbr="faci&etilde;da">facienda</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> vilia re&longs;puit, nec libero homine <lb/>digna. </s><s>Quocirca animi perfectio, non &longs;ine optima cau&longs;&longs;a philo&longs;ophia perhibetur. </s><s>Nam tùm res <lb/>perfecta exi&longs;timatur, vbi &longs;it idonea fungi munerib. illis ad quæ in&longs;tituta e&longs;t à natura velut equus, <lb/>cum à domitore factus idoneus e&longs;t ad vehendum placidè &longs;e&longs;&longs;orem, & ad currendum, aut certan­<lb/>dum & domus, &longs;i commodè inhabitari queat. </s><s>huius enim rei gratia exædificata e&longs;t. </s><s>&longs;ic homo per­<lb/>fectus e&longs;t, po&longs;tquàm ea præ&longs;tare pote&longs;t quæ hominis propria &longs;unt & quorum gratia producitur à <lb/>natura. </s><s>Atqui duo &longs;unt in homine principia, mens & appetitus. </s><s>atque hic quidem homini datus <lb/>e&longs;t, vt bona per&longs;equatur, mala declinet: illa verò vt <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas percipiat, & agenda fugiendaúe <lb/>præ&longs;cribat. </s><s>Hominis ergo perfectio po&longs;ita erit in eo, vt bona per&longs;equi, mala autem vitare con&longs;ue­<lb/>&longs;cat, & <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas optimè &longs;crutetur. </s><s><expan abbr="primũ">primum</expan> agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, quòd Græci dixerunt <foreign lang="greek">pzai\thein</foreign>, <lb/>alterum contemplando, quod ijdem appellarunt <foreign lang="greek">qewzei)/n</foreign>. </s><s>Hæc officia &longs;ola homine libero digna <lb/>reputarunt, & ad ea prærogatiuam philo&longs;ophia pertinere voluerunt. </s><s>&longs;iquidem ab hi&longs;ce duobus <lb/> | <arrow.to.target n="marg475"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, philo&longs;ophia &longs;e&longs;e tenet in ijs quæ agi po&longs;&longs;unt <expan abbr="faci&etilde;da">facienda</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> vilia re&longs;puit, nec libero homine <lb/>digna. </s><s>Quocirca animi perfectio, non &longs;ine optima cau&longs;&longs;a philo&longs;ophia perhibetur. </s><s>Nam tùm res <lb/>perfecta exi&longs;timatur, vbi &longs;it idonea fungi munerib. illis ad quæ in&longs;tituta e&longs;t à natura velut equus, <lb/>cum à domitore factus idoneus e&longs;t ad vehendum placidè &longs;e&longs;&longs;orem, & ad currendum, aut certan­<lb/>dum & domus, &longs;i commodè inhabitari queat. </s><s>huius enim rei gratia exædificata e&longs;t. </s><s>&longs;ic homo per­<lb/>fectus e&longs;t, po&longs;tquàm ea præ&longs;tare pote&longs;t quæ hominis propria &longs;unt & quorum gratia producitur à <lb/>natura. </s><s>Atqui duo &longs;unt in homine principia, mens & appetitus. </s><s>atque hic quidem homini datus <lb/>e&longs;t, vt bona per&longs;equatur, mala declinet: illa verò vt <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas percipiat, & agenda fugiendaúe <lb/>præ&longs;cribat. </s><s>Hominis ergo perfectio po&longs;ita erit in eo, vt bona per&longs;equi, mala autem vitare con&longs;ue­<lb/>&longs;cat, & <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas optimè &longs;crutetur. </s><s><expan abbr="primũ">primum</expan> agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, quòd Græci dixerunt <foreign lang="greek">pzai\thein</foreign>, <lb/>alterum contemplando, quod ijdem appellarunt <foreign lang="greek">qewzei)/n</foreign>. </s><s>Hæc officia &longs;ola homine libero digna <lb/>reputarunt, & ad ea prærogatiuam philo&longs;ophia pertinere voluerunt. </s><s>&longs;iquidem ab hi&longs;ce duobus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg476"></arrow.to.target><lb/>officiis extitit duplex philo&longs;ophandi genus, alterum quod appellatur practicum, atque alterum, <lb/>quod dicitur contemplans, quod per habitus illos pertinet qui &longs;cientiæ vocantur. </s><s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur hoc <lb/>philo&longs;ophandi genus, in rerum naturis & e&longs;&longs;entiis explorandis <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> &longs;it, planum e&longs;t, quòd quot <lb/>erunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiarũ">e&longs;&longs;entiarum</expan> genera, totidem quoque habitus <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, &longs;iue &longs;cientias e&longs;&longs;e oportet. </s><s>quandò <lb/>habitus ex fine & obiecta &longs;pecie di&longs;tinguuntur. </s><s>At verò rerum <expan abbr="definiendarũ">definiendarum</expan> & <expan abbr="quarũ">quarum</expan> definitio & <lb/>quid e&longs;t a&longs;signatur, aliæ ita cum corpore & materia &longs;en&longs;ili coniunctæ &longs;unt, vt &longs;ine illis neque con­<lb/>&longs;i&longs;tere, neque concipi queant, vt &longs;imum & ambulare, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> in altero nares, in altero crura conti­<lb/>nentur. </s><s>Ali&ecedil; &longs;unt in materia, vt &longs;ine ip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;eruentur, veruntamen &longs;ine ip&longs;a intelligan­<lb/>tur, veluti <expan abbr="rectũ">rectum</expan> & curuum, quæ &longs;unt &longs;emper in ligno & lapide, nihilominus, non &longs;emper lapidi <lb/>lignoúe affiguntur; &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> corpore cogitantur à qualitatibus &longs;en&longs;ilibus ab&longs;oluto & citra <expan abbr="motũ">motum</expan> .i. <lb/></s><s>non includunt <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, <expan abbr="&longs;olo&qacute;">&longs;oloque</expan>. </s><s>interuallo <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> &longs;unt; <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teræ form&ecedil; <lb/>&longs;int, aut in certa materia, aut præ&longs;eferant <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, vt prim&ecedil; qualitates, aut certè <lb/>ratio agendi <expan abbr="pati&etilde;di&qacute;">patiendique</expan>. </s><s>ip&longs;is &longs;upponatur, vt reliquis quæ ex primis qualitatib. oriuntur. </s><s>Aliæ &longs;unt, <lb/>quæ <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> obtinent ab <expan abbr="oĩ">oim</expan> materia <expan abbr="liberã">liberam</expan>. </s><s>vt D. O. M. <expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur aliqua &longs;int quæ principia motus <lb/>in &longs;e contineant, motus verò <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;it natura. </s><s>ex hoc &longs;cientia quæ in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> poni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg476"></arrow.to.target><lb/>officiis extitit duplex philo&longs;ophandi genus, alterum quod appellatur practicum, atque alterum, <lb/>quod dicitur contemplans, quod per habitus illos pertinet qui &longs;cientiæ vocantur. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur hoc <lb/>philo&longs;ophandi genus, in rerum naturis & e&longs;&longs;entiis explorandis <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> &longs;it, planum e&longs;t, quòd quot <lb/>erunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiarũ">e&longs;&longs;entiarum</expan> genera, totidem quoque habitus <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, &longs;iue &longs;cientias e&longs;&longs;e oportet. </s> <s>quandò <lb/>habitus ex fine & obiecta &longs;pecie di&longs;tinguuntur. </s> <s>At verò rerum <expan abbr="definiendarũ">definiendarum</expan> & <expan abbr="quarũ">quarum</expan> definitio & <lb/>quid e&longs;t a&longs;signatur, aliæ ita cum corpore & materia &longs;en&longs;ili coniunctæ &longs;unt, vt &longs;ine illis neque con­<lb/>&longs;i&longs;tere, neque concipi queant, vt &longs;imum & ambulare, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> in altero nares, in altero crura conti­<lb/>nentur. </s> <s>Ali&ecedil; &longs;unt in materia, vt &longs;ine ip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;eruentur, veruntamen &longs;ine ip&longs;a intelligan­<lb/>tur, veluti <expan abbr="rectũ">rectum</expan> & curuum, quæ &longs;unt &longs;emper in ligno & lapide, nihilominus, non &longs;emper lapidi <lb/>lignoúe affiguntur; &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> corpore cogitantur à qualitatibus &longs;en&longs;ilibus ab&longs;oluto & citra <expan abbr="motũ">motum</expan> .i. <lb/></s> <s>non includunt <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, <expan abbr="&longs;olo&qacute;">&longs;oloque</expan>. </s> <s>interuallo <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> &longs;unt; <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teræ form&ecedil; <lb/>&longs;int, aut in certa materia, aut præ&longs;eferant <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, vt prim&ecedil; qualitates, aut certè <lb/>ratio agendi <expan abbr="pati&etilde;di&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>ip&longs;is &longs;upponatur, vt reliquis quæ ex primis qualitatib. oriuntur. </s> <s>Aliæ &longs;unt, <lb/>quæ <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> obtinent ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> materia <expan abbr="liberã">liberam</expan>. </s> <s>vt D. O. M. <expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur aliqua &longs;int quæ principia motus <lb/>in &longs;e contineant, motus verò <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;it natura. </s> <s>ex hoc &longs;cientia quæ in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> poni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg477"></arrow.to.target><lb/>tur, appellatur naturalis, quæ verò tractat res quæ &longs;ine motu <expan abbr="cõcipi">concipi</expan> po&longs;&longs;unt, dicitur à certitudine <lb/>mathematica, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ea quæ &longs;ine motu concipiuntur in abaco de&longs;cribi & oculis &longs;ubijci po&longs;sint, <lb/><foreign lang="greek">maqei_n</foreign> enim idem valet àc videre; qu&ecedil; con&longs;iderat ea <expan abbr="quorũ">quorum</expan> e&longs;&longs;entia vel ratione, vel reip&longs;a &longs;epara­<lb/>tur à materia &longs;en&longs;ili, cuiu&longs;modi &longs;unt vniuer&longs;alia <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> & natura diuina à <expan abbr="rerũ">rerum</expan> gradu prima phi­<lb/>lo&longs;ophia, &longs;eu theologia; ab ordine doctrinæ po&longs;t naturalia vocatur. </s><s>Eius methodi partes du&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> item ea quæ à materia &longs;en&longs;ili &longs;eparantur, vel vniuer&longs;alia &longs;unt quæ idcirco indiffe­<lb/>rentia dicuntur, vel ab omni concretione materiæ &longs;ecreta, vt Deus. </s><s>cuius <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> <expan abbr="per&longs;equ&etilde;s">per&longs;equens</expan> <lb/>humana mens, & huc omnia <expan abbr="dirig&etilde;s">dirigens</expan> ex illius intelligentiæ præ&longs;cripto <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> di&longs;ponit. </s><s>itaque duas <lb/>partes &longs;u&ecedil; methodi facit, <expan abbr="alterã">alteram</expan> quæ e&longs;t <foreign lang="greek">pazask<gap/>h\</foreign> & apparatus qua exponitur, quid ip&longs;i conue­<lb/>niat, quatenus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio qu&ecedil; tractantur, habet <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> in c&ecedil;teras, atque <expan abbr="alterã">alteram</expan> qua res ip&longs;&ecedil; <expan abbr="iã">iam</expan> <lb/>explicantur. </s><s>Mathematicæ multæ &longs;unt partes. </s><s>Nam &longs;icut duplex e&longs;t genus quantitatis, <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <lb/>&longs;. </s><s>& <expan abbr="di&longs;cretũ">di&longs;cretum</expan>, & vtrunque vel per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;ideratur">con&longs;ideratur</expan>, vel vt re&longs;picit aliud, &longs;ic per &longs;e geometria de conti­<lb/>nuo di&longs;&longs;erit, arithmetica de di&longs;creto. </s><s>In &longs;en&longs;ilibus quantitas di&longs;creta ab harmonico &longs;pectatur, con­<lb/>tinua ab A&longs;trologo & optico. </s><s>multas alias eius partes con&longs;ultò dimitto, <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> pr&ecedil;cipuis, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> | <arrow.to.target n="marg477"></arrow.to.target><lb/>tur, appellatur naturalis, quæ verò tractat res quæ &longs;ine motu <expan abbr="cõcipi">concipi</expan> po&longs;&longs;unt, dicitur à certitudine <lb/>mathematica, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ea quæ &longs;ine motu concipiuntur in abaco de&longs;cribi & oculis &longs;ubijci po&longs;sint, <lb/><foreign lang="greek">maqei_n</foreign> enim idem valet àc videre; qu&ecedil; con&longs;iderat ea <expan abbr="quorũ">quorum</expan> e&longs;&longs;entia vel ratione, vel reip&longs;a &longs;epara­<lb/>tur à materia &longs;en&longs;ili, cuiu&longs;modi &longs;unt vniuer&longs;alia <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> & natura diuina à <expan abbr="rerũ">rerum</expan> gradu prima phi­<lb/>lo&longs;ophia, &longs;eu theologia; ab ordine doctrinæ po&longs;t naturalia vocatur. </s><s>Eius methodi partes du&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> item ea quæ à materia &longs;en&longs;ili &longs;eparantur, vel vniuer&longs;alia &longs;unt quæ idcirco indiffe­<lb/>rentia dicuntur, vel ab omni concretione materiæ &longs;ecreta, vt Deus. </s><s>cuius <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> <expan abbr="per&longs;equ&etilde;s">per&longs;equens</expan> <lb/>humana mens, & huc omnia <expan abbr="dirig&etilde;s">dirigens</expan> ex illius intelligentiæ præ&longs;cripto <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> di&longs;ponit. </s><s>itaque duas <lb/>partes &longs;u&ecedil; methodi facit, <expan abbr="alterã">alteram</expan> quæ e&longs;t <foreign lang="greek">pazask<gap/>h\</foreign> & apparatus qua exponitur, quid ip&longs;i conue­<lb/>niat, quatenus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio qu&ecedil; tractantur, habet <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> in c&ecedil;teras, atque <expan abbr="alterã">alteram</expan> qua res ip&longs;&ecedil; <expan abbr="iã">iam</expan> <lb/>explicantur. </s><s>Mathematicæ multæ &longs;unt partes. </s><s>Nam &longs;icut duplex e&longs;t genus quantitatis, <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <lb/>&longs;. </s><s>& <expan abbr="di&longs;cretũ">di&longs;cretum</expan>, & vtrunque vel per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;ideratur">con&longs;ideratur</expan>, vel vt re&longs;picit aliud, &longs;ic per &longs;e geometria de conti­<lb/>nuo di&longs;&longs;erit, arithmetica de di&longs;creto. </s><s>In &longs;en&longs;ilibus quantitas di&longs;creta ab harmonico &longs;pectatur, con­<lb/>tinua ab A&longs;trologo & optico. </s><s>multas alias eius partes con&longs;ultò dimitto, <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> pr&ecedil;cipuis, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> |
| <pb pagenum="51"/> | <pb pagenum="51"/> |
| <arrow.to.target n="marg478"></arrow.to.target><lb/>reliquæ nihil ad Ari&longs;totelem. </s><s>Practicarum finis e&longs;t generatim bonum humanum cuius habitus <lb/>prudentia nominatur. </s><s>eius verò tria &longs;unt membra &longs;icut etiam bonum humanum tres <expan abbr="cõtinet">continet</expan> ha­<lb/>bitudines, aut enim habenti ip&longs;i bonum e&longs;t, quod cùm ex a&longs;&longs;uetudine partum &longs;it <expan abbr="quã">quam</expan> Gr&ecedil;ci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/><foreign lang="greek">e)/qos, h)qiko\n</foreign> appellatur, aut e&longs;t bonum familiæ & <foreign lang="greek">tw_| o_ikw|</foreign>. </s><s>cuius gubernatio dicitur œconomia, <lb/>à qua prudentia œconomica denominatur aut e&longs;t bonum reip. </s><s>cuius gubernatio cùm politia dica­<lb/>tur à Gr&ecedil;cis etiam facultati & prudenti&ecedil; politic&ecedil; nomen dedit. </s><s>H&ecedil;c ergo philo&longs;ophia &longs;pectat, qu&ecedil; <lb/>in &longs;e&longs;e rationem continet boni, quod agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & pulchri quòd contemplando accedit, <lb/>nihil infra ip&longs;a re&longs;piciens, qua&longs;i quicquid infra e&longs;t, &longs;eruile habendum &longs;it. </s><s>Cùm tamen & &longs;&ecedil;pe de <lb/>artibus incidat &longs;ermo, in methodis Ari&longs;toteleis, aliqua de ip&longs;is vniuersè &longs;cribere placet qu&ecedil; <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <lb/>&longs;cilicet ad pr&ecedil;ceptoris no&longs;tri &longs;ententias illu&longs;trandas. </s><s>Iam docuimus, vt in artibus illæ quoque re­<lb/>ponantur qu&ecedil; <expan abbr="nullũ">nullum</expan> opus ex operatione relinquunt, quòd non ex con&longs;ilio & electione <expan abbr="profici&longs;cã-tur">profici&longs;can­<lb/>tur</expan>, vt illæ quas practicas propriè dicimus. </s><s>& quòd imitantur. </s><s>artes operando, non con&longs;ultantes <lb/>quid ex quo agendum &longs;it, & &longs;i nihil ex operatione relinquunt, non ex eo na&longs;citur, quia &longs;int actio­<lb/>nes animi, ex eorum genere quas immanentes vocant; &longs;ed quòd in ea materia &longs;e exercent qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>retinet &longs;peciem impre&longs;&longs;am ab artifice, vt lignum retinet &longs;camni formam, exemplig. </s><s>&longs;oni <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>e&longs;t aër, &longs;ed eius &longs;pecies ex ab&longs;entia &longs;onantis euane&longs;cit. </s><s>ita & motionis &longs;pecies quæ oritur ex arte <lb/> | <arrow.to.target n="marg478"></arrow.to.target><lb/>reliquæ nihil ad Ari&longs;totelem. </s><s>Practicarum finis e&longs;t generatim bonum humanum cuius habitus <lb/>prudentia nominatur. </s><s>eius verò tria &longs;unt membra &longs;icut etiam bonum humanum tres <expan abbr="cõtinet">continet</expan> ha­<lb/>bitudines, aut enim habenti ip&longs;i bonum e&longs;t, quod cùm ex a&longs;&longs;uetudine partum &longs;it <expan abbr="quã">quam</expan> Gr&ecedil;ci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/><foreign lang="greek">e)/qos, h)qiko\n</foreign> appellatur, aut e&longs;t bonum familiæ & <foreign lang="greek">tw_| o_ikw|</foreign>. </s><s>cuius gubernatio dicitur œconomia, <lb/>à qua prudentia œconomica denominatur aut e&longs;t bonum reip. </s><s>cuius gubernatio cùm politia dica­<lb/>tur à Gr&ecedil;cis etiam facultati & prudenti&ecedil; politic&ecedil; nomen dedit. </s><s>H&ecedil;c ergo philo&longs;ophia &longs;pectat, qu&ecedil; <lb/>in &longs;e&longs;e rationem continet boni, quod agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & pulchri quòd contemplando accedit, <lb/>nihil infra ip&longs;a re&longs;piciens, qua&longs;i quicquid infra e&longs;t, &longs;eruile habendum &longs;it. </s><s>Cùm tamen & &longs;&ecedil;pe de <lb/>artibus incidat &longs;ermo, in methodis Ari&longs;toteleis, aliqua de ip&longs;is vniuersè &longs;cribere placet qu&ecedil; <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <lb/>&longs;cilicet ad pr&ecedil;ceptoris no&longs;tri &longs;ententias illu&longs;trandas. </s><s>Iam docuimus, vt in artibus illæ quoque re­<lb/>ponantur qu&ecedil; <expan abbr="nullũ">nullum</expan> opus ex operatione relinquunt, quòd non ex con&longs;ilio & electione <expan abbr="profici&longs;cã-tur">profici&longs;can­<lb/>tur</expan>, vt illæ quas practicas propriè dicimus. </s><s>& quòd imitantur. </s><s>artes operando, non con&longs;ultantes <lb/>quid ex quo agendum &longs;it, & &longs;i nihil ex operatione relinquunt, non ex eo na&longs;citur, quia &longs;int actio­<lb/>nes animi, ex eorum genere quas immanentes vocant; &longs;ed quòd in ea materia &longs;e exercent qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>retinet &longs;peciem impre&longs;&longs;am ab artifice, vt lignum retinet &longs;camni formam, exemplig. </s><s>&longs;oni <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>e&longs;t aër, &longs;ed eius &longs;pecies ex ab&longs;entia &longs;onantis euane&longs;cit. </s><s>ita & motionis &longs;pecies quæ oritur ex arte <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg681"></arrow.to.target><lb/>Auicenna, &longs;i ita &longs;e haberet phy&longs;icus ad <expan abbr="primũ">primum</expan> philo&longs;ophum vt &longs;pecies ad genus, &longs;ed non e&longs;t ita. <lb/></s><s>Incidit quinta <expan abbr="rõ">rom</expan> in errorem <expan abbr="cõem">conem</expan>, quòd id quod in aliqua &longs;cientia tractatur, præ&longs;ertim &longs;i fuerit <lb/>&longs;implex, obnoxium &longs;it <expan abbr="demõ&longs;trationi">demon&longs;trationi</expan>, cùm ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> &longs;it obnoxium illi progre&longs;&longs;ui, cum quo &longs;ola <lb/>nece&longs;sitas iuncta e&longs;t, qu&ecedil; plus patet, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;yllogi&longs;mus. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Nam frequentius ex re&longs;olutione <expan abbr="note&longs;cũt">note&longs;cunt</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg681"></arrow.to.target><lb/>Auicenna, &longs;i ita &longs;e haberet phy&longs;icus ad <expan abbr="primũ">primum</expan> philo&longs;ophum vt &longs;pecies ad genus, &longs;ed non e&longs;t ita. <lb/></s><s>Incidit quinta <expan abbr="rõ">rom</expan> in errorem <expan abbr="cõem">conem</expan>, quòd id quod in aliqua &longs;cientia tractatur, præ&longs;ertim &longs;i fuerit <lb/>&longs;implex, obnoxium &longs;it <expan abbr="demõ&longs;trationi">demon&longs;trationi</expan>, cùm ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> &longs;it obnoxium illi progre&longs;&longs;ui, cum quo &longs;ola <lb/>nece&longs;sitas iuncta e&longs;t, qu&ecedil; plus patet, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;yllogi&longs;mus. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Nam frequentius ex re&longs;olutione <expan abbr="note&longs;cũt">note&longs;cunt</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg682"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg682"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg683"></arrow.to.target><lb/>aut admonitione per&longs;uadentur. </s><s>Prima verò <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> maximè cogno&longs;cere dicimus, quia no­<lb/> | <arrow.to.target n="marg683"></arrow.to.target><lb/>aut admonitione per&longs;uadentur. </s><s>Prima verò <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> maximè cogno&longs;cere dicimus, quia no­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg684"></arrow.to.target><lb/>biliore modo cogno&longs;cat, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> accuratius inquirat: hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> modo <expan abbr="nõ">non</expan> negamus ab ip&longs;a <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan> cogno&longs;ci magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à phy&longs;ica, &longs;ed per interna in quibus exqui&longs;ita <expan abbr="&longs;ci&etilde;tia">&longs;cientia</expan> <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, multò magis <lb/><expan abbr="ipsã">ipsam</expan> à phy&longs;ico <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à primo philo&longs;opho no&longs;ci putamus & multò plura de illa in methodo naturali <lb/>tractata fui&longs;&longs;e dicimus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in prima philo&longs;ophia. </s><s>Ni&longs;i fortè, quia primo philo&longs;opho &longs;upponitur <lb/>cognitio naturalis; ip&longs;um aliquid vlterius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> naturalem cogno&longs;cere fateamur. </s><s>attamen neque id <lb/>prehibebit, quo minus &longs;i <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> munera &longs;eparentur plus <expan abbr="magis&qacute;">magisque</expan>. </s><s>no&longs;cat de materia naturalis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>primus philo&longs;ophus. </s><s>Nam totum id quod &longs;upponit primo philo&longs;opho, proprium e&longs;t naturalis.</s></p> | <arrow.to.target n="marg684"></arrow.to.target><lb/>biliore modo cogno&longs;cat, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> accuratius inquirat: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> modo <expan abbr="nõ">non</expan> negamus ab ip&longs;a <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan> cogno&longs;ci magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à phy&longs;ica, &longs;ed per interna in quibus exqui&longs;ita <expan abbr="&longs;ci&etilde;tia">&longs;cientia</expan> <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, multò magis <lb/><expan abbr="ipsã">ipsam</expan> à phy&longs;ico <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> à primo philo&longs;opho no&longs;ci putamus & multò plura de illa in methodo naturali <lb/>tractata fui&longs;&longs;e dicimus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in prima philo&longs;ophia. </s> <s>Ni&longs;i fortè, quia primo philo&longs;opho &longs;upponitur <lb/>cognitio naturalis; ip&longs;um aliquid vlterius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> naturalem cogno&longs;cere fateamur. </s> <s>attamen neque id <lb/>prehibebit, quo minus &longs;i <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> munera &longs;eparentur plus <expan abbr="magis&qacute;">magisque</expan>. </s> <s>no&longs;cat de materia naturalis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>primus philo&longs;ophus. </s> <s>Nam totum id quod &longs;upponit primo philo&longs;opho, proprium e&longs;t naturalis.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg666"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg666"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg688"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecum <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> &longs;unt: profectò forma citra <expan abbr="materiã">materiam</expan> concipi valebit. </s><s>Adde etiam quòd ea nomi­<lb/>num pote&longs;tas e&longs;t, vt primum &longs;ignificent formam, mox compo&longs;itum; po&longs;tremò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s>in primo <lb/> | <arrow.to.target n="marg688"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecum <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> &longs;unt: profectò forma citra <expan abbr="materiã">materiam</expan> concipi valebit. </s><s>Adde etiam quòd ea nomi­<lb/>num pote&longs;tas e&longs;t, vt primum &longs;ignificent formam, mox compo&longs;itum; po&longs;tremò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s>in primo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg689"></arrow.to.target><lb/>igitur temporis puncto, quo mens audit & concipit ex nomine formam, non <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, aut <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, haud negari <expan abbr="põt">pont</expan>, quin &longs;ola forma <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan> à mente, & igitur vt à materia &longs;eiuncta. <lb/></s><s>Rur&longs;us re&longs;tatur Ari&longs;t. </s><s>è formis naturalib. <expan abbr="qua&longs;dã">qua&longs;dam</expan> &longs;eparari po&longs;&longs;e. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Sed quid eas cogitatione &longs;ola <lb/> | <arrow.to.target n="marg689"></arrow.to.target><lb/>igitur temporis puncto, quo mens audit & concipit ex nomine formam, non <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, aut <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, haud negari <expan abbr="põt">pont</expan>, quin &longs;ola forma <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan> à mente, & igitur vt à materia &longs;eiuncta. <lb/></s><s>Rur&longs;us re&longs;tatur Ari&longs;t. </s><s>è formis naturalib. <expan abbr="qua&longs;dã">qua&longs;dam</expan> &longs;eparari po&longs;&longs;e. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Sed quid eas cogitatione &longs;ola <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg690"></arrow.to.target><lb/>&longs;eparari profitebimur, cùm etiam reip&longs;a &longs;eparari queant? </s><s>Nanque materia <expan abbr="man&etilde;s">manens</expan> eadem, modò <lb/> | <arrow.to.target n="marg690"></arrow.to.target><lb/>&longs;eparari profitebimur, cùm etiam reip&longs;a &longs;eparari queant? </s><s>Nanque materia <expan abbr="man&etilde;s">manens</expan> eadem, modò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg691"></arrow.to.target><lb/>has, modò illas formas accipit. </s><s>Rur&longs;us facit Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="oĩum">oinum</expan> formarum <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> materiam, &longs;iue inter­<lb/>uallum expers <expan abbr="oĩum">oinum</expan> <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan>, &longs;iue ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, &longs;iue ad accidentia referantur. </s><s>Verùm quid nos <lb/> | <arrow.to.target n="marg691"></arrow.to.target><lb/>has, modò illas formas accipit. </s> <s>Rur&longs;us facit Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="oĩum">omnium</expan> formarum <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> materiam, &longs;iue inter­<lb/>uallum expers <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan>, &longs;iue ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, &longs;iue ad accidentia referantur. </s> <s>Verùm quid nos <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg692"></arrow.to.target><lb/>certius optamus quàm quòd prius à po&longs;teriore nonmodò cogitatione, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> re &longs;eparari <expan abbr="põt">pont</expan>. <lb/></s><s>Cùm igitur forma prior &longs;it quàm materia, ab ip&longs;a quoque &longs;eparabitur. </s><s>Quapropter docet Ari&longs;t. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg692"></arrow.to.target><lb/>certius optamus quàm quòd prius à po&longs;teriore nonmodò cogitatione, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> re &longs;eparari <expan abbr="põt">pont</expan>. <lb/></s><s>Cùm igitur forma prior &longs;it quàm materia, ab ip&longs;a quoque &longs;eparabitur. </s><s>Quapropter docet Ari&longs;t. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg693"></arrow.to.target><lb/>rationem <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> qua form&ecedil; naturales &longs;ine materia concipiuntur; <expan abbr="ea&longs;&qacute;">ea&longs;que</expan>. </s><s>verè formas e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euerat qu&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg693"></arrow.to.target><lb/>rationem <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> qua form&ecedil; naturales &longs;ine materia concipiuntur; <expan abbr="ea&longs;&qacute;">ea&longs;que</expan>. </s><s>verè formas e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euerat qu&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg694"></arrow.to.target><lb/>à materia &longs;en&longs;ili &longs;euocantur. </s><s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> At verò &longs;ic di&longs;tinguitur &longs;cientia naturalis à c&ecedil;teris, quòd &longs;e&longs;e appli­<lb/> | <arrow.to.target n="marg694"></arrow.to.target><lb/>à materia &longs;en&longs;ili &longs;euocantur. </s><s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> At verò &longs;ic di&longs;tinguitur &longs;cientia naturalis à c&ecedil;teris, quòd &longs;e&longs;e appli­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg695"></arrow.to.target><lb/>cat ad motum, & principia con&longs;iderat eius &longs;ub&longs;tantiæ in qua motus initia continentur, & quod­<lb/>cunque ip&longs;a concipit, re&longs;picit materiam, &longs;eu po&longs;itiuè, quia &longs;cilicet ortum ex materia ducat, &longs;eu <lb/>priuatiuè, quia per priuationem motus à nobis concipiatur, vel quòd habeant omnino <expan abbr="quandã">quandam</expan> <lb/>affiinatem cum motu, vt &longs;i <expan abbr="efficiãt">efficiant</expan> motum. </s><s>Itaque definitiones naturales &longs;ine motu & materia <lb/>non a&longs;signantur; ac &longs;iquando materiam non comprehendant &longs;iue ob&longs;curè, &longs;eu per&longs;picuè; vanæ <lb/>perhibentur & imperfectæ. </s><s>Sed &longs;it hoc huius methodi officium, quia determinetur eo, quòd id <lb/>quod ab ip&longs;a <expan abbr="cõ&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan>, &longs;emper a&longs;piciat <expan abbr="motũ">motum</expan>: de mentis vi di&longs;&longs;eramus: <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> mens id <lb/>&longs;egregat à materia, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> natura po&longs;uit in materia, quemadmodum apparet in mathematicis. <lb/></s><s>Nam magnitudo e&longs;t in materia, &longs;ine ip&longs;a tamen cogitatur. </s><s>Iam illud nobis placere audi&longs;ti <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <lb/>non immutare rerum e&longs;&longs;entias: pendet enim à rebus obiectis, & prout ip&longs;&ecedil; &longs;unt, ita <expan abbr="concipiãtur">concipiantur</expan> | <arrow.to.target n="marg695"></arrow.to.target><lb/>cat ad motum, & principia con&longs;iderat eius &longs;ub&longs;tantiæ in qua motus initia continentur, & quod­<lb/>cunque ip&longs;a concipit, re&longs;picit materiam, &longs;eu po&longs;itiuè, quia &longs;cilicet ortum ex materia ducat, &longs;eu <lb/>priuatiuè, quia per priuationem motus à nobis concipiatur, vel quòd habeant omnino <expan abbr="quandã">quandam</expan> <lb/>affiinatem cum motu, vt &longs;i <expan abbr="efficiãt">efficiant</expan> motum. </s><s>Itaque definitiones naturales &longs;ine motu & materia <lb/>non a&longs;signantur; ac &longs;iquando materiam non comprehendant &longs;iue ob&longs;curè, &longs;eu per&longs;picuè; vanæ <lb/>perhibentur & imperfectæ. </s><s>Sed &longs;it hoc huius methodi officium, quia determinetur eo, quòd id <lb/>quod ab ip&longs;a <expan abbr="cõ&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan>, &longs;emper a&longs;piciat <expan abbr="motũ">motum</expan>: de mentis vi di&longs;&longs;eramus: <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> mens id <lb/>&longs;egregat à materia, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> natura po&longs;uit in materia, quemadmodum apparet in mathematicis. <lb/></s><s>Nam magnitudo e&longs;t in materia, &longs;ine ip&longs;a tamen cogitatur. </s><s>Iam illud nobis placere audi&longs;ti <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <lb/>non immutare rerum e&longs;&longs;entias: pendet enim à rebus obiectis, & prout ip&longs;&ecedil; &longs;unt, ita <expan abbr="concipiãtur">concipiantur</expan> |
| <pb pagenum="76"/>quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s><s>Si igitur aliquorum e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; neque mens illam à materia &longs;e­<lb/> | <pb pagenum="76"/>quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s><s>Si igitur aliquorum e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; neque mens illam à materia &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg696"></arrow.to.target><lb/>parabit: aliter id quod non e&longs;t, <expan abbr="concipere&ttilde;">conciperetur</expan>, & fal&longs;itas in termino &longs;implici extaret: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;entia <lb/>materi&ecedil; adnexa, ea tamen no&longs;citur, vt extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s>Et quanuis ad terminos &longs;implices ignoratio <lb/>pertineat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int indiuidui, vel pror&longs;us attinguntur, vel penitus <expan abbr="ignorãtur">ignorantur</expan>; in hac notione <lb/> | <arrow.to.target n="marg696"></arrow.to.target><lb/>parabit: aliter id quod non e&longs;t, <expan abbr="concipere&ttilde;">conciperetur</expan>, & fal&longs;itas in termino &longs;implici extaret: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;entia <lb/>materi&ecedil; adnexa, ea tamen no&longs;citur, vt extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s>Et quanuis ad terminos &longs;implices ignoratio <lb/>pertineat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int indiuidui, vel pror&longs;us attinguntur, vel penitus <expan abbr="ignorãtur">ignorantur</expan>; in hac notione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg697"></arrow.to.target><lb/>fal&longs;itas inerit, quòd partim res ip&longs;a attingetur, partim ignorabitur: attingetur &longs;anè, dum <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>comprehenditur, ignorabitur <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quòd e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõcipietur">concipietur</expan> aliter àc &longs;it. </s><s>Sed eius ignoratio quod <lb/>ab&longs;trahere vocatur, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <expan abbr="oĩs">oins</expan> erroris: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ille qui ab&longs;trahit, ita &longs;eparat, quia cogitet <lb/>rem aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a &longs;it; &longs;ed con&longs;eruat e&longs;&longs;entiam & rei naturam vt &longs;e habet, non cogitat de oppo&longs;i­<lb/>to; non accipit ac &longs;i hoc &longs;ine illo &longs;it, &longs;ed quod e&longs;t in illo, accipiens <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> id quod ine&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, <lb/>in quo ine&longs;t, omittit; non enunciat hoc <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in hoc: nam &longs;ic &longs;implex <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan> non e&longs;&longs;et, & <lb/>includeret fal&longs;itatem: verùm videt hoc in illo e&longs;&longs;e, & <expan abbr="totũ">totum</expan> concipit primùm; partes facit qu&ecedil; ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò vinculo iunct&ecedil; &longs;unt, & eas ita iunctas intelligit, &longs;ed <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem &longs;e conuertit, quam & &longs;i <lb/>&longs;ine materiaa con&longs;iderat; non idcirco &longs;ine materiaa concipit. </s><s>Con&longs;iderare <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t <expan abbr="cont&etilde;plari">contemplari</expan> naturam, <lb/>& procedere à confu&longs;o ad <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan>; concipere e&longs;t &longs;olummodò informari, &longs;iue in prima & confu&longs;a <lb/>notitia, &longs;eu cùm <expan abbr="iã">iam</expan> di&longs;tinctè nouimus, & notionibus di&longs;tinctis informamur. </s><s>Ecce <expan abbr="nũc">nunc</expan> tibi <expan abbr="domi-nũ">domi­<lb/>num</expan>; quis <expan abbr="eũ">eum</expan> concipiet &longs;ine &longs;eruo? </s><s>vna e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan>; <expan abbr="dominũ">dominum</expan> tamen con&longs;idero <expan abbr="nõ">non</expan> con­<lb/>&longs;iderato &longs;eruo, ide&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> domini exploro, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;erui, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> tamen &longs;ine &longs;eruo non concipio propter <lb/> | <arrow.to.target n="marg697"></arrow.to.target><lb/>fal&longs;itas inerit, quòd partim res ip&longs;a attingetur, partim ignorabitur: attingetur &longs;anè, dum <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>comprehenditur, ignorabitur <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõcipietur">concipietur</expan> aliter àc &longs;it. </s> <s>Sed eius ignoratio quod <lb/>ab&longs;trahere vocatur, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <expan abbr="oĩs">oins</expan> erroris: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ille qui ab&longs;trahit, ita &longs;eparat, quia cogitet <lb/>rem aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a &longs;it; &longs;ed con&longs;eruat e&longs;&longs;entiam & rei naturam vt &longs;e habet, non cogitat de oppo&longs;i­<lb/>to; non accipit ac &longs;i hoc &longs;ine illo &longs;it, &longs;ed quod e&longs;t in illo, accipiens <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> id quod ine&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, <lb/>in quo ine&longs;t, omittit; non enunciat hoc <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in hoc: nam &longs;ic &longs;implex <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan> non e&longs;&longs;et, & <lb/>includeret fal&longs;itatem: verùm videt hoc in illo e&longs;&longs;e, & <expan abbr="totũ">totum</expan> concipit primùm; partes facit qu&ecedil; ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò vinculo iunct&ecedil; &longs;unt, & eas ita iunctas intelligit, &longs;ed <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem &longs;e conuertit, quam & &longs;i <lb/>&longs;ine materiaa con&longs;iderat; non idcirco &longs;ine materiaa concipit. </s> <s>Con&longs;iderare <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t <expan abbr="cont&etilde;plari">contemplari</expan> naturam, <lb/>& procedere à confu&longs;o ad <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan>; concipere e&longs;t &longs;olummodò informari, &longs;iue in prima & confu&longs;a <lb/>notitia, &longs;eu cùm <expan abbr="iã">iam</expan> di&longs;tinctè nouimus, & notionibus di&longs;tinctis informamur. </s> <s>Ecce <expan abbr="nũc">nunc</expan> tibi <expan abbr="domi-nũ">domi­<lb/>num</expan>; quis <expan abbr="eũ">eum</expan> concipiet &longs;ine &longs;eruo? </s> <s>vna e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan>; <expan abbr="dominũ">dominum</expan> tamen con&longs;idero <expan abbr="nõ">non</expan> con­<lb/>&longs;iderato &longs;eruo, ide&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> domini exploro, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;erui, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> tamen &longs;ine &longs;eruo non concipio propter <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg698"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> quæ inter illos intercedit. </s><s>alia e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> & ratio, &longs;ed ade&longs;t penden­<lb/>tia mutua; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ re&longs;piciat e&longs;&longs;entiam; propter hanc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ine altero <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> concipi <lb/><expan abbr="põt">pont</expan>; &longs;ed propter variam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> rationem vnum &longs;ine altero con&longs;iderare licet; hoc non illud con­<lb/>templor, & &longs;i non &longs;ine illo cogno&longs;co. </s><s>&longs;ic ab&longs;trahendo non dico <expan abbr="mendaciũ">mendacium</expan>, quia &longs;implex appre­<lb/>hendo (huius <expan abbr=".n.">enim</expan> notio &longs;implex e&longs;t, cùm de huius domino cogito) vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõcipio">concipio</expan>; <lb/>quod ad hoc pertinet, &longs;eor&longs;um contemplor, quod &longs;cilicet illius e&longs;t proprium, & in hoc munere &longs;ic <lb/>affectus &longs;um, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam ignorantiæ redargui po&longs;sim, quòd rem aliter intelligam, àc &longs;it. </s><s>quin <lb/>&longs;i <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entias &longs;eor&longs;um &longs;umà. </s><s>non quòd exi&longs;tant, &longs;ed ratione &longs;olas animaduertam, quod vulgò <lb/>dici &longs;olet formaliter; &longs;ic ob&longs;eruabo &longs;eparatas; vt altera, tamet&longs;i manet &longs;imul & indi&longs;&longs;olubiliter; <lb/>nihilominus de altera negari po&longs;sit: hac <expan abbr=".n.">enim</expan> ratione licet dicere <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod hu­<lb/>ius ratio non e&longs;t ratio alterius; quanuis huius ratio &longs;ine alterius ratione non <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, & ita licet <lb/>dicere accidens non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, & dominum non e&longs;&longs;e &longs;eruum, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> accidens e&longs;t aliquid <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, & dominus &longs;erui dominus, quod genus ab&longs;tractionis, quia negatione exprimi pote&longs;t, <lb/>non &longs;ine cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> vocabimus. </s><s>Itaque <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t concipere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab&longs;trahere & con&longs;ide­<lb/>rate, &longs;iquidem concipere &longs;it rerum formas accipere, vel vt re ip&longs;a per &longs;en&longs;us offeruntur, vel vt e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg698"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> quæ inter illos intercedit. </s><s>alia e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> & ratio, &longs;ed ade&longs;t penden­<lb/>tia mutua; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ re&longs;piciat e&longs;&longs;entiam; propter hanc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ine altero <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> concipi <lb/><expan abbr="põt">pont</expan>; &longs;ed propter variam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> rationem vnum &longs;ine altero con&longs;iderare licet; hoc non illud con­<lb/>templor, & &longs;i non &longs;ine illo cogno&longs;co. </s><s>&longs;ic ab&longs;trahendo non dico <expan abbr="mendaciũ">mendacium</expan>, quia &longs;implex appre­<lb/>hendo (huius <expan abbr=".n.">enim</expan> notio &longs;implex e&longs;t, cùm de huius domino cogito) vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõcipio">concipio</expan>; <lb/>quod ad hoc pertinet, &longs;eor&longs;um contemplor, quod &longs;cilicet illius e&longs;t proprium, & in hoc munere &longs;ic <lb/>affectus &longs;um, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam ignorantiæ redargui po&longs;sim, quòd rem aliter intelligam, àc &longs;it. </s><s>quin <lb/>&longs;i <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entias &longs;eor&longs;um &longs;umà. </s><s>non quòd exi&longs;tant, &longs;ed ratione &longs;olas animaduertam, quod vulgò <lb/>dici &longs;olet formaliter; &longs;ic ob&longs;eruabo &longs;eparatas; vt altera, tamet&longs;i manet &longs;imul & indi&longs;&longs;olubiliter; <lb/>nihilominus de altera negari po&longs;sit: hac <expan abbr=".n.">enim</expan> ratione licet dicere <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod hu­<lb/>ius ratio non e&longs;t ratio alterius; quanuis huius ratio &longs;ine alterius ratione non <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, & ita licet <lb/>dicere accidens non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, & dominum non e&longs;&longs;e &longs;eruum, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> accidens e&longs;t aliquid <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, & dominus &longs;erui dominus, quod genus ab&longs;tractionis, quia negatione exprimi pote&longs;t, <lb/>non &longs;ine cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> vocabimus. </s><s>Itaque <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t concipere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab&longs;trahere & con&longs;ide­<lb/>rate, &longs;iquidem concipere &longs;it rerum formas accipere, vel vt re ip&longs;a per &longs;en&longs;us offeruntur, vel vt e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg699"></arrow.to.target><lb/>&longs;entiæ à materia &longs;egregatæ & e&longs;t officium mentis patibilis; con&longs;iderare & ab&longs;trahere e&longs;t &longs;epara­<lb/>te conceptas, & pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> mentem qu&ecedil; vocatur agens. </s><s>aut e&longs;t &longs;altem in actu, <expan abbr="neq.">neque</expan> conceptæ <lb/>omnes formæ &longs;eparantur, vt &longs;imitas, &longs;ed planè &longs;eparatas anteà conceptas fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: conci­<lb/>pere <expan abbr="etiã">etiam</expan> mentis e&longs;t rudis, ab&longs;trahere fœcund&ecedil;: concipere pendet ex obiectis; ab&longs;trahere de&longs;cen­<lb/>dit à mente; tamet&longs;i quae ab&longs;trahi queat, inh&ecedil;ret in rei natura. </s><s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res mathematica talis, vt ad <expan abbr="cer-tã">cer­<lb/>tam</expan> materiam &longs;e non applicet & form&ecedil; ex &longs;eip&longs;is habent, vt & inter &longs;e & ab altis rebus &longs;eiugentur, <lb/>&longs;ed ab&longs;trahendi actus e&longs;t ex mente & ad obiecta ip&longs;a procedit. </s><s><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> totum, re&longs;oluitur in par­<lb/>tes ab&longs;trahendo: conceptui confu&longs;o &longs;uccedit ab&longs;tractio, eadem conceptui di&longs;tinctio præcedit. <lb/></s><s>Quoniam verò triplex e&longs;t ab&longs;tractio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docuimus olim, & ea cuius ope concipitur <lb/>vniuer&longs;ale confu&longs;um, & vbi <expan abbr="conceptũ">conceptum</expan> cùm &longs;en&longs;ilis materiæ &longs;imulachtis ab ip&longs;is ab&longs;oluitur, vel <lb/>vt &longs;en&longs;ilis e&longs;t, vt mathematici faciunt, vel &longs;impliciter, quod præ&longs;tat primus philo&longs;ophus: de po­<lb/>&longs;tremis agitur in pr&ecedil;&longs;entia, quæ &longs;unt propria mentis <expan abbr="cũ">cum</expan> alioquin illa &longs;it naturæ: etenim ex vi <expan abbr="for-marũ">for­<lb/>marum</expan> e&longs;t, vt hoc modo moueant &longs;en&longs;us, illo verò <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, ad <expan abbr="obeũdas">obeundas</expan> c&ecedil;teras ab&longs;tractiones opera <lb/>mentis requiritur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> nec mens per &longs;eip&longs;am &longs;ufficit: nam flagitat <expan abbr="mini&longs;teriũ">mini&longs;terium</expan> naturæ: vt mox <lb/>indicabimus: proinde efficitur, vt quot modis res ip&longs;&ecedil; di&longs;tinguantur, totidem ab&longs;tractio fiat. </s><s>& <lb/> | <arrow.to.target n="marg699"></arrow.to.target><lb/>&longs;entiæ à materia &longs;egregatæ & e&longs;t officium mentis patibilis; con&longs;iderare & ab&longs;trahere e&longs;t &longs;epara­<lb/>te conceptas, & pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> mentem qu&ecedil; vocatur agens. </s><s>aut e&longs;t &longs;altem in actu, <expan abbr="neq.">neque</expan> conceptæ <lb/>omnes formæ &longs;eparantur, vt &longs;imitas, &longs;ed planè &longs;eparatas anteà conceptas fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: conci­<lb/>pere <expan abbr="etiã">etiam</expan> mentis e&longs;t rudis, ab&longs;trahere fœcund&ecedil;: concipere pendet ex obiectis; ab&longs;trahere de&longs;cen­<lb/>dit à mente; tamet&longs;i quae ab&longs;trahi queat, inh&ecedil;ret in rei natura. </s><s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res mathematica talis, vt ad <expan abbr="cer-tã">cer­<lb/>tam</expan> materiam &longs;e non applicet & form&ecedil; ex &longs;eip&longs;is habent, vt & inter &longs;e & ab altis rebus &longs;eiugentur, <lb/>&longs;ed ab&longs;trahendi actus e&longs;t ex mente & ad obiecta ip&longs;a procedit. </s><s><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> totum, re&longs;oluitur in par­<lb/>tes ab&longs;trahendo: conceptui confu&longs;o &longs;uccedit ab&longs;tractio, eadem conceptui di&longs;tinctio præcedit. <lb/></s><s>Quoniam verò triplex e&longs;t ab&longs;tractio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docuimus olim, & ea cuius ope concipitur <lb/>vniuer&longs;ale confu&longs;um, & vbi <expan abbr="conceptũ">conceptum</expan> cùm &longs;en&longs;ilis materiæ &longs;imulachtis ab ip&longs;is ab&longs;oluitur, vel <lb/>vt &longs;en&longs;ilis e&longs;t, vt mathematici faciunt, vel &longs;impliciter, quod præ&longs;tat primus philo&longs;ophus: de po­<lb/>&longs;tremis agitur in pr&ecedil;&longs;entia, quæ &longs;unt propria mentis <expan abbr="cũ">cum</expan> alioquin illa &longs;it naturæ: etenim ex vi <expan abbr="for-marũ">for­<lb/>marum</expan> e&longs;t, vt hoc modo moueant &longs;en&longs;us, illo verò <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, ad <expan abbr="obeũdas">obeundas</expan> c&ecedil;teras ab&longs;tractiones opera <lb/>mentis requiritur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> nec mens per &longs;eip&longs;am &longs;ufficit: nam flagitat <expan abbr="mini&longs;teriũ">mini&longs;terium</expan> naturæ: vt mox <lb/>indicabimus: proinde efficitur, vt quot modis res ip&longs;&ecedil; di&longs;tinguantur, totidem ab&longs;tractio fiat. </s><s>& <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg700"></arrow.to.target><lb/>prima di&longs;tinctio in eo quòd &longs;unt: E&longs;&longs;e verò duplex e&longs;t, vel exi&longs;tere, vel id quod indicat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. <lb/></s><s>quod ad <expan abbr="primũ">primum</expan> pertinet, ea &longs;eor&longs;um con&longs;iderantur quæ &longs;ubiecto di&longs;cernuntur, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quæ re, vt <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> diuer&longs;a &longs;unt genera, veluti <expan abbr="quantũ">quantum</expan> & quale. </s><s>E&longs;&longs;entia <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan> explicans quid e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, vel &longs;impliciter, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dialectici di&longs;perata <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, vel formaliter, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e vnius non <lb/>&longs;it <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e alterius, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <expan abbr="rõne">ronne</expan>, quia &longs;int indifferentia, vt <expan abbr="cõmunia">communia</expan> ad vnum. </s><s>Ex his illa qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>natura priora, & <expan abbr="ab&longs;trahũtur">ab&longs;trahuntur</expan>, & <expan abbr="cõcipiuntur">concipiuntur</expan> &longs;ine po&longs;terioribus: qu&ecedil; vero po&longs;teriora <expan abbr="ab&longs;trahun&ttilde;">ab&longs;trahuntur</expan> <lb/>&longs;anè, &longs;ed concipi nequeunt &longs;ine illis. </s><s>Ergo elementa extra <expan abbr="mixturã">mixturam</expan> cogitantur, & &longs;ine po&longs;te <lb/>&longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ine mu&longs;ico & cygno, & cygnus &longs;ine albedine, vt vbi <expan abbr="cũ">cum</expan> oppo&longs;ita nigredine <expan abbr="cõ-cipitur">con­<lb/>cipitur</expan>, etenim nihil prohibet illi concedi <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum eo <expan abbr="nõ">non</expan> implicet <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/><expan abbr="logicã">logicam</expan> vocant. </s><s>Ita Deus &longs;ine c&ecedil;teris à mente quæ &longs;u&longs;tineat <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan> & <expan abbr="cõcipi">concipi</expan>, & <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> <lb/><expan abbr="põt">pont</expan>, non &longs;ic homo &longs;ine animali. </s><s>Nam Deus nulli refert <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, quae &longs;it rationis <expan abbr="cõpos">compos</expan>, continet ani­<lb/>mal <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>: huic &longs;imilis e&longs;t materiæ <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="rõ">rom</expan>, vt mox docebimus. </s><s>Quibus &longs;ic &longs;tantibus | <arrow.to.target n="marg700"></arrow.to.target><lb/>prima di&longs;tinctio in eo quòd &longs;unt: E&longs;&longs;e verò duplex e&longs;t, vel exi&longs;tere, vel id quod indicat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. <lb/></s> <s>quod ad <expan abbr="primũ">primum</expan> pertinet, ea &longs;eor&longs;um con&longs;iderantur quæ &longs;ubiecto di&longs;cernuntur, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quæ re, vt <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> diuer&longs;a &longs;unt genera, veluti <expan abbr="quantũ">quantum</expan> & quale. </s> <s>E&longs;&longs;entia <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan> explicans quid e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, vel &longs;impliciter, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dialectici di&longs;perata <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, vel formaliter, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e vnius non <lb/>&longs;it <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e alterius, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="rõne">ronne</expan>, quia &longs;int indifferentia, vt <expan abbr="cõmunia">communia</expan> ad vnum. </s> <s>Ex his illa qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>natura priora, & <expan abbr="ab&longs;trahũtur">ab&longs;trahuntur</expan>, & <expan abbr="cõcipiuntur">concipiuntur</expan> &longs;ine po&longs;terioribus: qu&ecedil; vero po&longs;teriora <expan abbr="ab&longs;trahun&ttilde;">ab&longs;trahuntur</expan> <lb/>&longs;anè, &longs;ed concipi nequeunt &longs;ine illis. </s> <s>Ergo elementa extra <expan abbr="mixturã">mixturam</expan> cogitantur, & &longs;ine po&longs;te <lb/>&longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ine mu&longs;ico & cygno, & cygnus &longs;ine albedine, vt vbi <expan abbr="cũ">cum</expan> oppo&longs;ita nigredine <expan abbr="cõ-cipitur">con­<lb/>cipitur</expan>, etenim nihil prohibet illi concedi <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum eo <expan abbr="nõ">non</expan> implicet <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/><expan abbr="logicã">logicam</expan> vocant. </s> <s>Ita Deus &longs;ine c&ecedil;teris à mente quæ &longs;u&longs;tineat <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan> & <expan abbr="cõcipi">concipi</expan>, & <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> <lb/><expan abbr="põt">pont</expan>, non &longs;ic homo &longs;ine animali. </s> <s>Nam Deus nulli refert <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, quae &longs;it rationis <expan abbr="cõpos">compos</expan>, continet ani­<lb/>mal <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>: huic &longs;imilis e&longs;t materiæ <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">rom</expan>, vt mox docebimus. </s> <s>Quibus &longs;ic &longs;tantibus |
| <pb pagenum="77"/> | <pb pagenum="77"/> |
| <arrow.to.target n="marg701"></arrow.to.target><lb/>hoc etiam maneat <expan abbr="firmũ">firmum</expan>. </s><s>Cùm aliud &longs;it concipi ab eo quod e&longs;t con&longs;iderari; vt negamus po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi, &longs;ic damus &longs;ine priore con&longs;iderari. </s><s>Nec me latet à nonnullis concedi po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi po&longs;&longs;e, in notitia confu&longs;a. </s><s>noui <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, ignoro tamen &longs;it'ne animal rationis <lb/>compos. </s><s>Cæterùm quia &longs;unt idem homo & animal rationis compos; mihi videtur is qui <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> <lb/>confusè nouit, etiam <expan abbr="cõfusè">confusè</expan> no&longs;&longs;e animal rationis compos. </s><s>cuius rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, quòd ille qui nouit <expan abbr="ho-min&etilde;">ho­<lb/>minem</expan> confusè, non audebit negare ip&longs;um animal e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea notitia quamuis rudi, concipiet <lb/>aut enuntiabit <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod &longs;anè facere po&longs;&longs;et, &longs;i in ea notitia hominis notio ab <lb/>animalis notione non penderet: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> foret àc &longs;i per accidens coniuncta e&longs;&longs;ent in quibus non <lb/>repugnat oppo&longs;itum, veluti de cygno & nigro dictum fuit. </s><s>quòd &longs;i nouit mens inferri repugnan­<lb/>tiam, vbi animal hominem non e&longs;&longs;e cogiter, iam hominem &longs;ub animalis notione comprehendit. <lb/></s><s>Ex his Philoponi rationes facilè diluuntur. </s><s>Nam tres illæ primæ confundunt id quod e&longs;t conci­<lb/>pere, cum eo quod e&longs;t ab&longs;trahere. </s><s>Tùm deinde ab&longs;tractio illa eorum e&longs;t, vt formaliter accipiun­<lb/>tur, in iis verò nihil ob&longs;tat, quominus alterum &longs;ine altero concipi nequeat. </s><s>At verò locus 2. Phy&longs;. <lb/>non magis &longs;tat à Philopono quàm à nobis, nam variis legitur modis & diuer&longs;as interpretationes <lb/>admittit. </s><s>Docet enim ibi Ari&longs;toteles phy&longs;ici munus e&longs;&longs;e &longs;pectare formam non &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>quatenus refertur ad materiam. </s><s>itaque formæ quæ ad materiam &longs;e&longs;e applicarunt, vt in illa &longs;int <lb/> | <arrow.to.target n="marg701"></arrow.to.target><lb/>hoc etiam maneat <expan abbr="firmũ">firmum</expan>. </s><s>Cùm aliud &longs;it concipi ab eo quod e&longs;t con&longs;iderari; vt negamus po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi, &longs;ic damus &longs;ine priore con&longs;iderari. </s><s>Nec me latet à nonnullis concedi po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi po&longs;&longs;e, in notitia confu&longs;a. </s><s>noui <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, ignoro tamen &longs;it'ne animal rationis <lb/>compos. </s><s>Cæterùm quia &longs;unt idem homo & animal rationis compos; mihi videtur is qui <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> <lb/>confusè nouit, etiam <expan abbr="cõfusè">confusè</expan> no&longs;&longs;e animal rationis compos. </s><s>cuius rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, quòd ille qui nouit <expan abbr="ho-min&etilde;">ho­<lb/>minem</expan> confusè, non audebit negare ip&longs;um animal e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea notitia quamuis rudi, concipiet <lb/>aut enuntiabit <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod &longs;anè facere po&longs;&longs;et, &longs;i in ea notitia hominis notio ab <lb/>animalis notione non penderet: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> foret àc &longs;i per accidens coniuncta e&longs;&longs;ent in quibus non <lb/>repugnat oppo&longs;itum, veluti de cygno & nigro dictum fuit. </s><s>quòd &longs;i nouit mens inferri repugnan­<lb/>tiam, vbi animal hominem non e&longs;&longs;e cogiter, iam hominem &longs;ub animalis notione comprehendit. <lb/></s><s>Ex his Philoponi rationes facilè diluuntur. </s><s>Nam tres illæ primæ confundunt id quod e&longs;t conci­<lb/>pere, cum eo quod e&longs;t ab&longs;trahere. </s><s>Tùm deinde ab&longs;tractio illa eorum e&longs;t, vt formaliter accipiun­<lb/>tur, in iis verò nihil ob&longs;tat, quominus alterum &longs;ine altero concipi nequeat. </s><s>At verò locus 2. Phy&longs;. <lb/>non magis &longs;tat à Philopono quàm à nobis, nam variis legitur modis & diuer&longs;as interpretationes <lb/>admittit. </s><s>Docet enim ibi Ari&longs;toteles phy&longs;ici munus e&longs;&longs;e &longs;pectare formam non &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>quatenus refertur ad materiam. </s><s>itaque formæ quæ ad materiam &longs;e&longs;e applicarunt, vt in illa &longs;int <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg702"></arrow.to.target><lb/>immer&longs;æ, &longs;unt phy&longs;icæ con&longs;iderationis. </s><s>& addit & illæ quæ &longs;unt <foreign lang="greek">xwz/is a\ me\n ei)/dei, e)n u/lhde\</foreign>, <lb/>quæ verba &longs;unt valde ambigua. </s><s>&longs;iquidem &longs;u&longs;picio &longs;ub&longs;it de lectione, an'ne <foreign lang="greek">e)i\dei</foreign>, quod e&longs;t &longs;pecie <lb/>& forma, ide&longs;t ratione legendum &longs;it quibus &longs;ignificatur modus &longs;eparationis. </s><s>an <foreign lang="greek">ei)/dh</foreign> ide&longs;t &longs;pecies <lb/>& formæ quibus &longs;ignificantur formæ, quæ &longs;eparari po&longs;&longs;unt, ac &longs;i priorem lectionem recipiamus, <lb/>duplex interpretatio &longs;uccurrat. </s><s>prima quidem, quòd hæc &longs;it ratio generalis con&longs;iderandi formas <lb/>apud philo&longs;ophum naturalem. </s><s>quòd illæ &longs;pectentur quæ ratione quidem &longs;eparantur; reap&longs;e ve­<lb/>rò re&longs;ident in materia. </s><s>Sed tunc exoritur difficultas, quid intelligendum &longs;it, cùm dicitur &longs;eparari <lb/>ratione. </s><s>po&longs;sint'ne formæ naturales &longs;ine materia cogitari: quod tamen &longs;uperius confutatum fue­<lb/>rat. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> An potius dictum id &longs;it, proptereà quòd priore lib. Phy&longs;. </s><s>o&longs;ten&longs;um fuerit <expan abbr="materiã">materiam</expan> & <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg702"></arrow.to.target><lb/>immer&longs;æ, &longs;unt phy&longs;icæ con&longs;iderationis. </s><s>& addit & illæ quæ &longs;unt <foreign lang="greek">xwz/is a\ me\n ei)/dei, e)n u/lhde\</foreign>, <lb/>quæ verba &longs;unt valde ambigua. </s><s>&longs;iquidem &longs;u&longs;picio &longs;ub&longs;it de lectione, an'ne <foreign lang="greek">e)i\dei</foreign>, quod e&longs;t &longs;pecie <lb/>& forma, ide&longs;t ratione legendum &longs;it quibus &longs;ignificatur modus &longs;eparationis. </s><s>an <foreign lang="greek">ei)/dh</foreign> ide&longs;t &longs;pecies <lb/>& formæ quibus &longs;ignificantur formæ, quæ &longs;eparari po&longs;&longs;unt, ac &longs;i priorem lectionem recipiamus, <lb/>duplex interpretatio &longs;uccurrat. </s><s>prima quidem, quòd hæc &longs;it ratio generalis con&longs;iderandi formas <lb/>apud philo&longs;ophum naturalem. </s><s>quòd illæ &longs;pectentur quæ ratione quidem &longs;eparantur; reap&longs;e ve­<lb/>rò re&longs;ident in materia. </s><s>Sed tunc exoritur difficultas, quid intelligendum &longs;it, cùm dicitur &longs;eparari <lb/>ratione. </s><s>po&longs;sint'ne formæ naturales &longs;ine materia cogitari: quod tamen &longs;uperius confutatum fue­<lb/>rat. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> An potius dictum id &longs;it, proptereà quòd priore lib. Phy&longs;. </s><s>o&longs;ten&longs;um fuerit <expan abbr="materiã">materiam</expan> & <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanquae</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s><s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;it accidentium bene­<lb/>ficio; pp allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proximè fluit. </s><s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>per motum probè definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, & id cuius e&longs;t principium. </s><s>&longs;i ea &longs;ecundùm <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecundùm materiam: <expan abbr="tñ">tnm</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin­<lb/>cipioque</expan>. </s><s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui hæc comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e­<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed cùm tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplere">complere</expan> negabo, & a&longs;&longs;euerabo Phi­<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignotã">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe­<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s><s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui hæc accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proximò <lb/>exi&longs;tunt accidentia quæ pellunt &longs;en&longs;us. </s><s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s><s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi­<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, & ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i­<lb/>gnificatur. </s><s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s><s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretandũ">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanquae</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s><s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;it accidentium bene­<lb/>ficio; pp allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proximè fluit. </s><s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>per motum probè definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, & id cuius e&longs;t principium. </s><s>&longs;i ea &longs;ecundùm <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecundùm materiam: <expan abbr="tñ">tnm</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin­<lb/>cipioque</expan>. </s><s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui hæc comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e­<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed cùm tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplere">complere</expan> negabo, & a&longs;&longs;euerabo Phi­<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignotã">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe­<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s><s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui hæc accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proximò <lb/>exi&longs;tunt accidentia quæ pellunt &longs;en&longs;us. </s><s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s><s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi­<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, & ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i­<lb/>gnificatur. </s><s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s><s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretandũ">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis quæ nos alioqui latet eo planè <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan­<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut ægrè admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ in&longs;unt perpetuò, ab illis <expan abbr="quib.">quibus</expan> in&longs;unt, vt hominis formam à carnib. & o&longs;sib. quae<lb/> | <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis quæ nos alioqui latet eo planè <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan­<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut ægrè admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ in&longs;unt perpetuò, ab illis <expan abbr="quib.">quibus</expan> in&longs;unt, vt hominis formam à carnib. & o&longs;sib. quae<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>efficeret mens in circulo, quæ forma nulli cert&ecedil; materiæ per &longs;e ad­<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in ære extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s><s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli­<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im­<lb/>pliciter, & ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uaptè natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s><s>cu­<lb/>ius affectio cùm moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis quæ alio­<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, à quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am­<lb/>plius &longs;en&longs;ilis & &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, & vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>cùm &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> motus quà de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre­<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente quàm captui no&longs;tro. <lb/></s><s>Quoniam verò accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt & contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s><s>in eadem &longs;pecie <lb/> | <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>efficeret mens in circulo, quæ forma nulli cert&ecedil; materiæ per &longs;e ad­<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in ære extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s> <s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli­<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im­<lb/>pliciter, & ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uaptè natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s> <s>cu­<lb/>ius affectio cùm moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis quæ alio­<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, à quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am­<lb/>plius &longs;en&longs;ilis & &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, & vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>cùm &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motus quà de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre­<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente quàm captui no&longs;tro. <lb/></s> <s>Quoniam verò accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt & contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s> <s>in eadem &longs;pecie <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg719"></arrow.to.target><lb/>reperiantur, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt album, & nigrum in homine, & in eodem indiuiduo nonnunquàm; & mas & f&ecedil;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg719"></arrow.to.target><lb/>reperiantur, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt album, & nigrum in homine, & in eodem indiuiduo nonnunquàm; & mas & f&ecedil;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg720"></arrow.to.target><lb/>mina in <expan abbr="pleri&longs;q.">pleri&longs;que</expan> partibus animalis, alia non item, vt æternum, <expan abbr="atq.">atque</expan> caducum; & hæc quidem per <lb/>&longs;e, illa per accidens: quæ per accidens in&longs;unt, materiæ &longs;en&longs;ili <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ingulari ad&longs;cribun­<lb/>tur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> po&longs;ita, vel ablata rerum naturas immutant, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;ilis illa materia; quapro­<lb/>pter nec e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, &longs;ed exi&longs;tentiæ &longs;olùm, quod e&longs;t aliquid e&longs;&longs;entiæ &longs;uperueniens, vt &longs;uo lo­<lb/>co demon&longs;trabitur. </s><s>Ex hoc efficitur, vt in indiuiduo &longs;int accidentia &longs;ua ip&longs;ius propria, tamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>idcirco &longs;ub&longs;tantiam indiuiduam con&longs;tituant, &longs;ed &longs;ingularis eiu&longs;dem principij, materiæ nimirum <lb/>&longs;igna &longs;int, <expan abbr="quib.">quibus</expan> item &longs;ublatis, verùm vt po&longs;terioribus, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tollatur; velut etiam motu <lb/>&longs;ublato natura, quanquàm vt po&longs;teriore, de mundo, aut &longs;altem è con&longs;pectu tolleretur. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ha­<lb/>ctenus de modo quo nobis materia note&longs;cit, vt autem &longs;it, ita cogitare oportet omnem &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>mutationem e&longs;&longs;e circa &longs;ingulare, quod &longs;anè con&longs;tat ex materia & forma, in materia verò propter <lb/>formam etiam in&longs;unt accidentia certa; <expan abbr="cùm&qacute;">cùmque</expan>. </s><s>mutationi &longs;ubiiciatur id quod e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> tale per <lb/>&longs;e, per accidens autem id quod e&longs;t actu, efficitur, vt aut ei quod factum e&longs;t, accedant quæ &longs;unt <lb/>propria form&ecedil; genit&ecedil;, & &longs;i qu&ecedil; etiam qu&ecedil; non repugnantia retinentur ex quorum cumulo fit in­<lb/>diuiduum. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> e&longs;t cum accidentibus quæ pendent ex forma, vel <expan abbr="cõi">coni</expan> genit&ecedil; & corruptæ, vel ex <lb/>pr&ecedil;&longs;ente pro potentia materi&ecedil; <expan abbr="pr&ecedil;ced&etilde;tis">pr&ecedil;cedentis</expan>, &longs;unt & alia quibus &longs;upponitur quidem forma &longs;ub&longs;tan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg720"></arrow.to.target><lb/>mina in <expan abbr="pleri&longs;q.">pleri&longs;que</expan> partibus animalis, alia non item, vt æternum, <expan abbr="atq.">atque</expan> caducum; & hæc quidem per <lb/>&longs;e, illa per accidens: quæ per accidens in&longs;unt, materiæ &longs;en&longs;ili <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ingulari ad&longs;cribun­<lb/>tur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> po&longs;ita, vel ablata rerum naturas immutant, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;ilis illa materia; quapro­<lb/>pter nec e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, &longs;ed exi&longs;tentiæ &longs;olùm, quod e&longs;t aliquid e&longs;&longs;entiæ &longs;uperueniens, vt &longs;uo lo­<lb/>co demon&longs;trabitur. </s><s>Ex hoc efficitur, vt in indiuiduo &longs;int accidentia &longs;ua ip&longs;ius propria, tamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>idcirco &longs;ub&longs;tantiam indiuiduam con&longs;tituant, &longs;ed &longs;ingularis eiu&longs;dem principij, materiæ nimirum <lb/>&longs;igna &longs;int, <expan abbr="quib.">quibus</expan> item &longs;ublatis, verùm vt po&longs;terioribus, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tollatur; velut etiam motu <lb/>&longs;ublato natura, quanquàm vt po&longs;teriore, de mundo, aut &longs;altem è con&longs;pectu tolleretur. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ha­<lb/>ctenus de modo quo nobis materia note&longs;cit, vt autem &longs;it, ita cogitare oportet omnem &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>mutationem e&longs;&longs;e circa &longs;ingulare, quod &longs;anè con&longs;tat ex materia & forma, in materia verò propter <lb/>formam etiam in&longs;unt accidentia certa; <expan abbr="cùm&qacute;">cùmque</expan>. </s><s>mutationi &longs;ubiiciatur id quod e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> tale per <lb/>&longs;e, per accidens autem id quod e&longs;t actu, efficitur, vt aut ei quod factum e&longs;t, accedant quæ &longs;unt <lb/>propria form&ecedil; genit&ecedil;, & &longs;i qu&ecedil; etiam qu&ecedil; non repugnantia retinentur ex quorum cumulo fit in­<lb/>diuiduum. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> e&longs;t cum accidentibus quæ pendent ex forma, vel <expan abbr="cõi">coni</expan> genit&ecedil; & corruptæ, vel ex <lb/>pr&ecedil;&longs;ente pro potentia materi&ecedil; <expan abbr="pr&ecedil;ced&etilde;tis">pr&ecedil;cedentis</expan>, &longs;unt & alia quibus &longs;upponitur quidem forma &longs;ub&longs;tan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg721"></arrow.to.target><lb/>tiæ, non &longs;unt tamen ex forma, verùm <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan> ex infinitate materiæ, nec amplectuntur vniuer&longs;am <lb/>&longs;peciem, quare dicuntur indiuidui veluti gignitur aër ex aqua quæ e&longs;t aër pote&longs;tate, remanet in <lb/>aëre pelluciditas, accedit raritas, leuitas, calor, qu&ecedil; potentia latebant in ea materia: e&longs;t etiam ver­<lb/>big. </s><s>quòd extra &longs;uum locum detineatur, quod e&longs;t accidens. </s><s>ex his omnibus fit non modò aër, &longs;ed <lb/>hic aër. </s><s>H&ecedil;c igitur materia &longs;en&longs;ilis & indiuidua principium e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;ingularis, <expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> cùm <lb/>habeat adnexa illa accidentia perpetuò cum illis aufertur: & cùm ab&longs;tractio fiat ab hoc & illo <lb/>albo & à c&ecedil;teris con&longs;imiliter, &longs;equitur vt etiam fiat ab&longs;tractio à materia &longs;en&longs;ili: itaque &longs;icuti ab­<lb/>&longs;trahendo &longs;ingulare degenerat in vniuer&longs;um, & ab&longs;tractione facta non remanet h&ecedil;c &longs;ub&longs;tantia <lb/>&longs;ingularis, vt aliqui opinantur, &longs;ed vniuer&longs;alis duntaxat, & &longs;pecies aut genus: &longs;ic non remanet <lb/>materia &longs;ingularis, & &longs;en&longs;ilis, &longs;ed efficitur vniuer&longs;alis & intelligenda. </s><s><expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. </s><s>& h&ecedil;c accidentia, <lb/>& materia &longs;en&longs;ilis vnum reap&longs;e exi&longs;tant, factum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus accidens po&longs;ui&longs;&longs;e videatur: c&ecedil;terùm iis &longs;ignificatur materia &longs;en&longs;ilis: nam &longs;icut &longs;e habent | <arrow.to.target n="marg721"></arrow.to.target><lb/>tiæ, non &longs;unt tamen ex forma, verùm <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan> ex infinitate materiæ, nec amplectuntur vniuer&longs;am <lb/>&longs;peciem, quare dicuntur indiuidui veluti gignitur aër ex aqua quæ e&longs;t aër pote&longs;tate, remanet in <lb/>aëre pelluciditas, accedit raritas, leuitas, calor, qu&ecedil; potentia latebant in ea materia: e&longs;t etiam ver­<lb/>big. </s><s>quòd extra &longs;uum locum detineatur, quod e&longs;t accidens. </s><s>ex his omnibus fit non modò aër, &longs;ed <lb/>hic aër. </s><s>H&ecedil;c igitur materia &longs;en&longs;ilis & indiuidua principium e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;ingularis, <expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> cùm <lb/>habeat adnexa illa accidentia perpetuò cum illis aufertur: & cùm ab&longs;tractio fiat ab hoc & illo <lb/>albo & à c&ecedil;teris con&longs;imiliter, &longs;equitur vt etiam fiat ab&longs;tractio à materia &longs;en&longs;ili: itaque &longs;icuti ab­<lb/>&longs;trahendo &longs;ingulare degenerat in vniuer&longs;um, & ab&longs;tractione facta non remanet h&ecedil;c &longs;ub&longs;tantia <lb/>&longs;ingularis, vt aliqui opinantur, &longs;ed vniuer&longs;alis duntaxat, & &longs;pecies aut genus: &longs;ic non remanet <lb/>materia &longs;ingularis, & &longs;en&longs;ilis, &longs;ed efficitur vniuer&longs;alis & intelligenda. </s><s><expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. </s><s>& h&ecedil;c accidentia, <lb/>& materia &longs;en&longs;ilis vnum reap&longs;e exi&longs;tant, factum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus accidens po&longs;ui&longs;&longs;e videatur: c&ecedil;terùm iis &longs;ignificatur materia &longs;en&longs;ilis: nam &longs;icut &longs;e habent |
| |
| <arrow.to.target n="marg730"></arrow.to.target><lb/>riorem quæ à toto &longs;ecreta non &longs;eruatur, &longs;ed &longs;ine ip&longs;a compo&longs;itum exi&longs;tere pote&longs;t, vt digitus, aut <lb/>manus, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ tum verè &longs;unt, cum in compo&longs;ito &longs;ub&longs;i&longs;tunt, ab eo remota &longs;olùm nomen ad &longs;um­<lb/> | <arrow.to.target n="marg730"></arrow.to.target><lb/>riorem quæ à toto &longs;ecreta non &longs;eruatur, &longs;ed &longs;ine ip&longs;a compo&longs;itum exi&longs;tere pote&longs;t, vt digitus, aut <lb/>manus, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ tum verè &longs;unt, cum in compo&longs;ito &longs;ub&longs;i&longs;tunt, ab eo remota &longs;olùm nomen ad &longs;um­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg731"></arrow.to.target><lb/>mum &longs;eruant, naturam ami&longs;erunt. </s><s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> At cor, &longs;eu cerebrum contrà &longs;e habent. </s><s>etenim ip&longs;a, vt in pri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg731"></arrow.to.target><lb/>mum &longs;eruant, naturam ami&longs;erunt. </s><s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> At cor, &longs;eu cerebrum contrà &longs;e habent. </s><s>etenim ip&longs;a, vt in pri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg732"></arrow.to.target><lb/>ma fœtus conformatione con&longs;tat, &longs;ine reliquis partibus viuunt; at reliqua &longs;ine talium partium ge­<lb/> | <arrow.to.target n="marg732"></arrow.to.target><lb/>ma fœtus conformatione con&longs;tat, &longs;ine reliquis partibus viuunt; at reliqua &longs;ine talium partium ge­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg733"></arrow.to.target><lb/>nere nequaquam. </s><s>idcirco toto hæc priora <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine optima <expan abbr="rõne">ronne</expan> cen&longs;entur. </s><s>Ita in naui &longs;unt <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> <lb/>partes &longs;en&longs;iles, vt a&longs;&longs;eres, & tigna: &longs;unt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> prora, puppis, & carina. </s><s>&longs;ine illis <expan abbr="totũ">totum</expan> con&longs;i&longs;tit, vt quan­<lb/>uis <expan abbr="etiã">etiam</expan> iugiter commutentur, permaneat tamen nauis, at &longs;i proram puppim carinamúe, aut au­<lb/>feras, aut immutes, &longs;eu nauem è medio &longs;u&longs;tuleris, &longs;eu &longs;peciem euariaueris. </s><s>Cùm hæc ita &longs;int, cer­<lb/>tè partes illæ quas toto po&longs;teriores e&longs;&longs;e po&longs;uimus, à definitione arcebuntur. </s><s>explicat enim rei <lb/>principia definitio, po&longs;teriora relinquit ponens illa &longs;olùm ob oculos ea ratione, quia po&longs;terio­<lb/>rum cau&longs;&longs;as euoluit. </s><s>Re&longs;tat igitur, vt &longs;i &longs;en&longs;ilis materia collocanda &longs;it in definitione, ea &longs;it toto <lb/>prior, & ab hac, dum &longs;ingularis e&longs;t, <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;i fuerit &longs;ingulare, nullo pacto &longs;eparatur, & paritatione, <lb/>&longs;i fuerit vniuer&longs;ale, non di&longs;iungitur ab ea, quatenus vniuersè <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s><s>Et <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <expan abbr="cõmunis">communis</expan> <lb/>e&longs;t, & vniuer&longs;alis optimè cum definitione congruit. </s><s>etenim materia per &longs;e ignota e&longs;t, cùm &longs;en&longs;ilis <lb/>exi&longs;tit. </s><s>ita enim incerta & infinita e&longs;t, & obnoxia mutationi; at cùm &longs;it intelligenda per &longs;e note­<lb/>&longs;cit, definitio verò ex per &longs;e notis con&longs;tituatur oportet; cùm verò vniuersè accipitur, intelligi <lb/><expan abbr="põt">pont</expan>, vt enim verbis Ari&longs;totelis vtar. </s><s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Si ab actu rece&longs;&longs;erint (&longs;unt enim actu in &longs;ingularibus) non <lb/> | <arrow.to.target n="marg733"></arrow.to.target><lb/>nere nequaquam. </s> <s>idcirco toto hæc priora <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine optima <expan abbr="rõne">ronne</expan> cen&longs;entur. </s> <s>Ita in naui &longs;unt <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> <lb/>partes &longs;en&longs;iles, vt a&longs;&longs;eres, & tigna: &longs;unt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> prora, puppis, & carina. </s> <s>&longs;ine illis <expan abbr="totũ">totum</expan> con&longs;i&longs;tit, vt quan­<lb/>uis <expan abbr="etiã">etiam</expan> iugiter commutentur, permaneat tamen nauis, at &longs;i proram puppim carinamúe, aut au­<lb/>feras, aut immutes, &longs;eu nauem è medio &longs;u&longs;tuleris, &longs;eu &longs;peciem euariaueris. </s> <s>Cùm hæc ita &longs;int, cer­<lb/>tè partes illæ quas toto po&longs;teriores e&longs;&longs;e po&longs;uimus, à definitione arcebuntur. </s> <s>explicat enim rei <lb/>principia definitio, po&longs;teriora relinquit ponens illa &longs;olùm ob oculos ea ratione, quia po&longs;terio­<lb/>rum cau&longs;&longs;as euoluit. </s> <s>Re&longs;tat igitur, vt &longs;i &longs;en&longs;ilis materia collocanda &longs;it in definitione, ea &longs;it toto <lb/>prior, & ab hac, dum &longs;ingularis e&longs;t, <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;i fuerit &longs;ingulare, nullo pacto &longs;eparatur, & paritatione, <lb/>&longs;i fuerit vniuer&longs;ale, non di&longs;iungitur ab ea, quatenus vniuersè <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>Et <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <expan abbr="cõmunis">communis</expan> <lb/>e&longs;t, & vniuer&longs;alis optimè cum definitione congruit. </s> <s>etenim materia per &longs;e ignota e&longs;t, cùm &longs;en&longs;ilis <lb/>exi&longs;tit. </s> <s>ita enim incerta & infinita e&longs;t, & obnoxia mutationi; at cùm &longs;it intelligenda per &longs;e note­<lb/>&longs;cit, definitio verò ex per &longs;e notis con&longs;tituatur oportet; cùm verò vniuersè accipitur, intelligi <lb/><expan abbr="põt">pont</expan>, vt enim verbis Ari&longs;totelis vtar. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Si ab actu rece&longs;&longs;erint (&longs;unt enim actu in &longs;ingularibus) non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg734"></arrow.to.target><lb/>&longs;anè patet (&longs;en&longs;ui) &longs;int nec'ne. </s><s>Sed vniuer&longs;ali ratione &longs;emper dicuntur, ac cogno&longs;cuntur. </s><s>Qua­<lb/>propter etiam &longs;iquis ad materias intelligendas hoc materi&ecedil; genus adiiciat, non abutetur aucto­<lb/> | <arrow.to.target n="marg734"></arrow.to.target><lb/>&longs;anè patet (&longs;en&longs;ui) &longs;int nec'ne. </s><s>Sed vniuer&longs;ali ratione &longs;emper dicuntur, ac cogno&longs;cuntur. </s><s>Qua­<lb/>propter etiam &longs;iquis ad materias intelligendas hoc materi&ecedil; genus adiiciat, non abutetur aucto­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg735"></arrow.to.target><lb/>ritate Ari&longs;totelis. </s><s>Quod verò pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> quæ mente comprehendi pote&longs;t, mente quidem ma­<lb/>teria prima concipitur, cùm &longs;en&longs;us à &longs;ingulari <expan abbr="pul&longs;e&ttilde;">pul&longs;etur</expan>, & ab ea quæ à qualitate &longs;en&longs;ili occupatur, <lb/>à qua materia prima &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> re, &longs;altem cogitatione di&longs;iungitur. </s><s>Verùm quia &longs;ola ip&longs;a non planè &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> prior e&longs;t, & in &longs;ingularibus quæ iam certis potentiis præfinita <lb/>&longs;unt, pror&longs;us exi&longs;tit. </s><s>e&longs;t enim per &longs;e extenta nec vniuer&longs;itatis capax, cùm &longs;it hoc formæ &longs;olius, <lb/>quòd in definitione contineatur, vt rei principium non opinor, &longs;ed vt ratione prius, & ita no­<lb/>tius, quia per <expan abbr="analogiã">analogiam</expan> in aliis eodem modo &longs;e habere notuerit. </s><s>Secunda illa Mathematicorum <lb/>propria e&longs;t, ideò nihil ad methodum &longs;eu definitionem naturalem. </s><s>Tertia quæ per genus expri­<lb/>mitur, nonmodò naturalis e&longs;t propria, &longs;ed generatim pertinet ad omneis methodos atque <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> <lb/>quæ definitione vtuntur. </s><s>Nam quæcunque definitio propriè &longs;tatuitur, ea planè con&longs;tat ex gene­<lb/>re & differentiis: genus in definitione materiæ locum &longs;ibi vendicat; differentia formæ. </s><s>Verum­<lb/>eninuerò genus materiæ locum in definitione obtinere non vno modo <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;&longs;e arbitror. </s><s>Etenim <lb/>video genus appellari materiam non &longs;emper ex eo, quòd denotet id quod e&longs;t in natura, &longs;icut <lb/>materia, &longs;ed notionem communem, &longs;eu formam vniuer&longs;alem, quæ alia notione, &longs;eu forma mi­<lb/>nus communi determinari pote&longs;t, vt cùm dicimus animal bipes. </s><s>hîc enim notio animalis quæ <lb/>communis e&longs;t, à bipedis notione coërcetur, & tamen animalis nomine forma <expan abbr="&longs;ignifica&ttilde;">&longs;ignificatur</expan>, animus <lb/> | <arrow.to.target n="marg735"></arrow.to.target><lb/>ritate Ari&longs;totelis. </s><s>Quod verò pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> quæ mente comprehendi pote&longs;t, mente quidem ma­<lb/>teria prima concipitur, cùm &longs;en&longs;us à &longs;ingulari <expan abbr="pul&longs;e&ttilde;">pul&longs;etur</expan>, & ab ea quæ à qualitate &longs;en&longs;ili occupatur, <lb/>à qua materia prima &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> re, &longs;altem cogitatione di&longs;iungitur. </s><s>Verùm quia &longs;ola ip&longs;a non planè &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> prior e&longs;t, & in &longs;ingularibus quæ iam certis potentiis præfinita <lb/>&longs;unt, pror&longs;us exi&longs;tit. </s><s>e&longs;t enim per &longs;e extenta nec vniuer&longs;itatis capax, cùm &longs;it hoc formæ &longs;olius, <lb/>quòd in definitione contineatur, vt rei principium non opinor, &longs;ed vt ratione prius, & ita no­<lb/>tius, quia per <expan abbr="analogiã">analogiam</expan> in aliis eodem modo &longs;e habere notuerit. </s><s>Secunda illa Mathematicorum <lb/>propria e&longs;t, ideò nihil ad methodum &longs;eu definitionem naturalem. </s><s>Tertia quæ per genus expri­<lb/>mitur, nonmodò naturalis e&longs;t propria, &longs;ed generatim pertinet ad omneis methodos atque <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> <lb/>quæ definitione vtuntur. </s><s>Nam quæcunque definitio propriè &longs;tatuitur, ea planè con&longs;tat ex gene­<lb/>re & differentiis: genus in definitione materiæ locum &longs;ibi vendicat; differentia formæ. </s><s>Verum­<lb/>eninuerò genus materiæ locum in definitione obtinere non vno modo <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;&longs;e arbitror. </s><s>Etenim <lb/>video genus appellari materiam non &longs;emper ex eo, quòd denotet id quod e&longs;t in natura, &longs;icut <lb/>materia, &longs;ed notionem communem, &longs;eu formam vniuer&longs;alem, quæ alia notione, &longs;eu forma mi­<lb/>nus communi determinari pote&longs;t, vt cùm dicimus animal bipes. </s><s>hîc enim notio animalis quæ <lb/>communis e&longs;t, à bipedis notione coërcetur, & tamen animalis nomine forma <expan abbr="&longs;ignifica&ttilde;">&longs;ignificatur</expan>, animus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg736"></arrow.to.target><lb/>nimirùm, à bipede verò materia &longs;en&longs;ilis. </s><s>Quocirca materiam non re, &longs;ed cogitatione duntaxat ge­<lb/>nus habendum e&longs;&longs;e puto. </s><s>Sed enim materiam &longs;en&longs;ilem, quam vniuer&longs;alem accepimus, & toto <lb/><expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan>, genere explicari po&longs;&longs;e credo, vt cùm corpus in definitione pro genere &longs;umitur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis illa quam in naturali definitione &longs;umendam e&longs;&longs;e monui, modò genere. </s><s>aliàs diffe­<lb/>rentia poterit explicari; ex hoc ordine &longs;unt illa bipes, aquatile, volatile & huiu&longs;modi. </s><s>Proinde <lb/>&longs;peciatim Philo&longs;ophus 1. de partib. animal: necnon 4. c. 12. 13. volatile dixit e&longs;&longs;e de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> auis, <lb/>& <foreign lang="greek">to\ n<gap/>s iko\n kata\ to\n th_s ou)si/as lo/gon</foreign>, quæ tamet&longs;i in metaphy&longs;ica definitione collocantur <lb/>(&longs;iquidem genus & differentia <expan abbr="diffinition&etilde;">diffinitionem</expan> compleant in <expan abbr="oĩ">oim</expan> philo&longs;ophia) tamen in naturali me­<lb/>thodo cum habitudine ad materiam &longs;en&longs;ilem concipiuntur; in c&ecedil;teris verò ab eiu&longs;modi materiæ <lb/>notione &longs;egregantur. </s><s>Etenim veri&longs;imile e&longs;t, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> homo non con&longs;ideratur à naturali <lb/>philo&longs;opho &longs;ine materia &longs;en&longs;ili, quia &longs;upponitur pro &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili, &longs;iue, vt rectius loquar, cir­<lb/>culus, quia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> pro figura qu&ecedil; &longs;it in materia &longs;en&longs;ili, à Mathematico verò, vt &longs;ine ip&longs;a: &longs;ic ea | <arrow.to.target n="marg736"></arrow.to.target><lb/>nimirùm, à bipede verò materia &longs;en&longs;ilis. </s> <s>Quocirca materiam non re, &longs;ed cogitatione duntaxat ge­<lb/>nus habendum e&longs;&longs;e puto. </s> <s>Sed enim materiam &longs;en&longs;ilem, quam vniuer&longs;alem accepimus, & toto <lb/><expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan>, genere explicari po&longs;&longs;e credo, vt cùm corpus in definitione pro genere &longs;umitur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis illa quam in naturali definitione &longs;umendam e&longs;&longs;e monui, modò genere. </s> <s>aliàs diffe­<lb/>rentia poterit explicari; ex hoc ordine &longs;unt illa bipes, aquatile, volatile & huiu&longs;modi. </s> <s>Proinde <lb/>&longs;peciatim Philo&longs;ophus 1. de partib. animal: necnon 4. c. 12. 13. volatile dixit e&longs;&longs;e de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> auis, <lb/>& <foreign lang="greek">to\ n<gap/>s iko\n kata\ to\n th_s ou)si/as lo/gon</foreign>, quæ tamet&longs;i in metaphy&longs;ica definitione collocantur <lb/>(&longs;iquidem genus & differentia <expan abbr="diffinition&etilde;">diffinitionem</expan> compleant in <expan abbr="oĩ">omni</expan> philo&longs;ophia) tamen in naturali me­<lb/>thodo cum habitudine ad materiam &longs;en&longs;ilem concipiuntur; in c&ecedil;teris verò ab eiu&longs;modi materiæ <lb/>notione &longs;egregantur. </s> <s>Etenim veri&longs;imile e&longs;t, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> homo non con&longs;ideratur à naturali <lb/>philo&longs;opho &longs;ine materia &longs;en&longs;ili, quia &longs;upponitur pro &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili, &longs;iue, vt rectius loquar, cir­<lb/>culus, quia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> pro figura qu&ecedil; &longs;it in materia &longs;en&longs;ili, à Mathematico verò, vt &longs;ine ip&longs;a: &longs;ic ea |
| <pb pagenum="82"/>quæ continentur in definitione circuli qui à naturali philo&longs;opho &longs;pectatur, cum habitudine ad <lb/> | <pb pagenum="82"/>quæ continentur in definitione circuli qui à naturali philo&longs;opho &longs;pectatur, cum habitudine ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg737"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ilem <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;umuntur, & contrà quæ in circuli mathematici definitione collocantur, à ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ili <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope &longs;educuntur. </s><s>Peto verò exempla libenter à mathematico, cùm verear <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>ip&longs;arum definitiones ad&longs;cribere &longs;peciatim primo philo&longs;opho; quippe qui putem <expan abbr="eũ">eum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="philo&longs;o-phũ">philo&longs;o­<lb/>phum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan> vniuer&longs;alem, neque <expan abbr="formarũ">formarum</expan> particularium <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>, ni&longs;i generatim aggrredi; quoad <lb/>doceat ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> exi&longs;tit definitio, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> &longs;it, & cùm varia &longs;int <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genera, qui definitionis modus <lb/><expan abbr="cui&qacute;ue">cuique</expan> competat. </s><s>&longs;eor&longs;um verò &longs;pectare res à materia &longs;uaptè natura &longs;ecretas, &longs;eu ex priuatione <lb/>di&longs;criminis, &longs;iue ex <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> tales fuerint quæ definitione <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="euoluun&ttilde;">euoluuntur</expan>, cùm &longs;int &longs;implices & actus. <lb/></s><s>Proinde non verè &longs;cientia, &longs;ed &longs;apientia perhibetur. </s><s>Etenim &longs;i id verè pronunciatur <expan abbr="prìmũ">prìmum</expan> <expan abbr="philo-&longs;ophũ">philo­<lb/>&longs;ophum</expan> &longs;eparate formas à materia, non pote&longs;t ip&longs;e formas naturales &longs;pectare: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> pror&longs;us in­<lb/>&longs;eparabiles à materia; ab&longs;urda verò e&longs;t illa mens quæ &longs;eparare conatur ea quæ &longs;eparari non po&longs;­<lb/>&longs;unt, & ni&longs;i &longs;epararet, efficeretur protinus &longs;pecialis, quippe Phy&longs;ica. </s><s>Sic fit vt ei&longs;dem generib. ac <lb/>differentiis <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> diffinitionis genus ab&longs;oluatur, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> pr&ecedil;ter genus ac <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> <lb/>perfecta definitione flagitetur: quia &longs;cilicet materia &longs;en&longs;ilis ex genere, aut differentia <expan abbr="nõ">non</expan> vtentib. <lb/></s><s>ab&longs;tractione per&longs;picua fiat, & ab&longs;tractione facta <expan abbr="ĩ">im</expan> definitione mathematica <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope <expan abbr="relinqua&ttilde;">relinquatur</expan>.<lb/> | <arrow.to.target n="marg737"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ilem <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;umuntur, & contrà quæ in circuli mathematici definitione collocantur, à ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ili <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope &longs;educuntur. </s><s>Peto verò exempla libenter à mathematico, cùm verear <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>ip&longs;arum definitiones ad&longs;cribere &longs;peciatim primo philo&longs;opho; quippe qui putem <expan abbr="eũ">eum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="philo&longs;o-phũ">philo&longs;o­<lb/>phum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan> vniuer&longs;alem, neque <expan abbr="formarũ">formarum</expan> particularium <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>, ni&longs;i generatim aggrredi; quoad <lb/>doceat ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> exi&longs;tit definitio, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> &longs;it, & cùm varia &longs;int <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genera, qui definitionis modus <lb/><expan abbr="cui&qacute;ue">cuique</expan> competat. </s><s>&longs;eor&longs;um verò &longs;pectare res à materia &longs;uaptè natura &longs;ecretas, &longs;eu ex priuatione <lb/>di&longs;criminis, &longs;iue ex <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> tales fuerint quæ definitione <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="euoluun&ttilde;">euoluuntur</expan>, cùm &longs;int &longs;implices & actus. <lb/></s><s>Proinde non verè &longs;cientia, &longs;ed &longs;apientia perhibetur. </s><s>Etenim &longs;i id verè pronunciatur <expan abbr="prìmũ">prìmum</expan> <expan abbr="philo-&longs;ophũ">philo­<lb/>&longs;ophum</expan> &longs;eparate formas à materia, non pote&longs;t ip&longs;e formas naturales &longs;pectare: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> pror&longs;us in­<lb/>&longs;eparabiles à materia; ab&longs;urda verò e&longs;t illa mens quæ &longs;eparare conatur ea quæ &longs;eparari non po&longs;­<lb/>&longs;unt, & ni&longs;i &longs;epararet, efficeretur protinus &longs;pecialis, quippe Phy&longs;ica. </s><s>Sic fit vt ei&longs;dem generib. ac <lb/>differentiis <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> diffinitionis genus ab&longs;oluatur, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> pr&ecedil;ter genus ac <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> <lb/>perfecta definitione flagitetur: quia &longs;cilicet materia &longs;en&longs;ilis ex genere, aut differentia <expan abbr="nõ">non</expan> vtentib. <lb/></s><s>ab&longs;tractione per&longs;picua fiat, & ab&longs;tractione facta <expan abbr="ĩ">im</expan> definitione mathematica <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope <expan abbr="relinqua&ttilde;">relinquatur</expan>.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg738"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg738"></arrow.to.target></s></p> |
| |
| <s>CVM demon&longs;tratum &longs;it quid & quotuplex &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & explicatum quod'nam <lb/>eius materiæ genus accipiatur in methodo & definitione naturali, &longs;equitur vt in&longs;tituto no­<lb/>&longs;tro in&longs;i&longs;tentes, doceamus etiam, an'ne id materiæ genus &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ naturalis. </s><s>Nam magna <lb/>e&longs;t lis inter Latin&ecedil; philo&longs;ophi&ecedil; patronos, & veteres, & <expan abbr="rec&etilde;tes">recentes</expan>, & <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> &longs;uccurrit quod in <expan abbr="vtrãq.">vtranque</expan> <lb/>partem problematis afferri po&longs;sit. </s><s>Nam tamet&longs;i <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> habent pro comperto materiam &longs;en&longs;ilem à <lb/>philo&longs;opho naturali definiente non e&longs;&longs;e <expan abbr="omittendã">omittendam</expan>, di&longs;&longs;erunt tamen, an vt formæ vehiculum ac­<lb/>cipiatur in definitionibus, an vt e&longs;&longs;entiæ pars. </s><s>Quæ&longs;tio non facilè extricari pote&longs;t, nec &longs;ubuenit, <lb/>quod demon&longs;tratiuè ad alterutram <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> problematis decernatur, & <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="patronorũ">patronorum</expan> <expan abbr="eorun-dem&qacute;">eorun­<lb/>demque</expan>. </s><s>auctorittias maxim&ecedil; copia &longs;uppeditat. </s><s>Quamobrem nos quid probabilius nobis vi&longs;urum <lb/>&longs;it defendemus, & in aliis illa notabimus quæ quoquomodo à decretis no&longs;tris abhorrentia cen­<lb/>&longs;eri po&longs;sint. </s><s>Con&longs;tans <expan abbr="atq.">atque</expan> perpetuum Ari&longs;totelis te&longs;timonium nobis occurrit. </s><s>Naturales defini­<lb/>tiones <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;ine motu tradendas, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t, &longs;ine materia &longs;en&longs;ili. </s><s>Tùm etiam formas naturaleis <lb/> | <s>CVM demon&longs;tratum &longs;it quid & quotuplex &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & explicatum quod'nam <lb/>eius materiæ genus accipiatur in methodo & definitione naturali, &longs;equitur vt in&longs;tituto no­<lb/>&longs;tro in&longs;i&longs;tentes, doceamus etiam, an'ne id materiæ genus &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ naturalis. </s><s>Nam magna <lb/>e&longs;t lis inter Latin&ecedil; philo&longs;ophi&ecedil; patronos, & veteres, & <expan abbr="rec&etilde;tes">recentes</expan>, & <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> &longs;uccurrit quod in <expan abbr="vtrãq.">vtranque</expan> <lb/>partem problematis afferri po&longs;sit. </s><s>Nam tamet&longs;i <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> habent pro comperto materiam &longs;en&longs;ilem à <lb/>philo&longs;opho naturali definiente non e&longs;&longs;e <expan abbr="omittendã">omittendam</expan>, di&longs;&longs;erunt tamen, an vt formæ vehiculum ac­<lb/>cipiatur in definitionibus, an vt e&longs;&longs;entiæ pars. </s><s>Quæ&longs;tio non facilè extricari pote&longs;t, nec &longs;ubuenit, <lb/>quod demon&longs;tratiuè ad alterutram <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> problematis decernatur, & <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="patronorũ">patronorum</expan> <expan abbr="eorun-dem&qacute;">eorun­<lb/>demque</expan>. </s><s>auctorittias maxim&ecedil; copia &longs;uppeditat. </s><s>Quamobrem nos quid probabilius nobis vi&longs;urum <lb/>&longs;it defendemus, & in aliis illa notabimus quæ quoquomodo à decretis no&longs;tris abhorrentia cen­<lb/>&longs;eri po&longs;sint. </s><s>Con&longs;tans <expan abbr="atq.">atque</expan> perpetuum Ari&longs;totelis te&longs;timonium nobis occurrit. </s><s>Naturales defini­<lb/>tiones <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;ine motu tradendas, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t, &longs;ine materia &longs;en&longs;ili. </s><s>Tùm etiam formas naturaleis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg739"></arrow.to.target><lb/>à tali materia nunquàm po&longs;&longs;e diuelli, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> illi grauiter accu&longs;ati qui formas naturaleis à materia <lb/> | <arrow.to.target n="marg739"></arrow.to.target><lb/>à tali materia nunquàm po&longs;&longs;e diuelli, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> illi grauiter accu&longs;ati qui formas naturaleis à materia <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg740"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ili &longs;egregare &longs;tuderent. </s><s>Necnon definitiones naturales, vbi &longs;ine materia tradantur e&longs;&longs;e diale­<lb/> | <arrow.to.target n="marg740"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ili &longs;egregare &longs;tuderent. </s><s>Necnon definitiones naturales, vbi &longs;ine materia tradantur e&longs;&longs;e diale­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg741"></arrow.to.target><lb/>cticas, & vanas, &longs;eu <expan abbr="cõmunes">communes</expan> ob eam cau&longs;&longs;am quæ inferius exponetur. </s><s>Et certè &longs;i rerum natura <lb/>definitione e&longs;t exponenda, ea verò e&longs;t in materia, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in <expan abbr="illarũ">illarum</expan> definitione &longs;umenda e&longs; <lb/>&longs;e videbitur. </s><s>Et quod diceret aduer&longs;arius, dans <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eam nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="&longs;umendã">&longs;umendam</expan> e&longs;&longs;e in definitione <lb/>naturali, non tamen vt <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> & eius <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> qua quid e&longs;t explicatur, &longs;ed quia non &longs;ine ip&longs;a <lb/>forma exi&longs;tit. </s><s>argumentabor ego eo con&longs;tituto. </s><s>Quicquid non e&longs;t de ratione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> <lb/>ab ea po&longs;&longs;e abrahi, vel re, vel cogitatione: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio formalis prima rei notio: quicquid extra <lb/>hanc e&longs;t <expan abbr="iã">iam</expan> non primum, &longs;ed po&longs;terius & qua&longs;i <expan abbr="externũ">externum</expan> e&longs;t. </s><s>Ergo ab illo <expan abbr="põt">pont</expan> ab&longs;tractio fieri. </s><s>vt pri­<lb/>uatio luminis in Luna e&longs;t <expan abbr="rõ">rom</expan> formalis eclyp&longs;eos: ideò cùm primò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> eclyp&longs;is. </s><s>ea priuatio <lb/><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, ita vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i &longs;it ex interuentu terræ, nec &longs;ine ip&longs;o exi&longs;tat, nihilominus ab eo &longs;eparari po&longs;­<lb/>&longs;it: ei rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quia varij varias eius euenti cau&longs;&longs;as afferebant. </s><s>Ergo ab oppo&longs;ito. </s><s>Quod <expan abbr="neq.">neque</expan> re, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> cogitatione &longs;eparatur, ide&longs;t de illius <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali. </s><s>Sed talis e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis ex eo genere <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> naturalem. </s><s>Ergo talis materies e&longs;t de <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali, & prima notione form&ecedil; naturalis. <lb/></s><s><expan abbr="A&longs;sũptio">A&longs;sumptio</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex multis locis in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> philo&longs;ophia: etenim inter &longs;e <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>, & ab&longs;urda mens <lb/>quæ diuellere <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> à materia formam. </s><s>E&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> materia de <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> formarum. <lb/></s><s>Quapropter ex regula Pr&ecedil;d. </s><s>Quicquid pr&ecedil;dicatur de pr&ecedil;dicato in quid e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> pr&ecedil;dicatur in quid <lb/> | <arrow.to.target n="marg741"></arrow.to.target><lb/>cticas, & vanas, &longs;eu <expan abbr="cõmunes">communes</expan> ob eam cau&longs;&longs;am quæ inferius exponetur. </s> <s>Et certè &longs;i rerum natura <lb/>definitione e&longs;t exponenda, ea verò e&longs;t in materia, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in <expan abbr="illarũ">illarum</expan> definitione &longs;umenda e&longs; <lb/>&longs;e videbitur. </s> <s>Et quod diceret aduer&longs;arius, dans <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eam nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="&longs;umendã">&longs;umendam</expan> e&longs;&longs;e in definitione <lb/>naturali, non tamen vt <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> & eius <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> qua quid e&longs;t explicatur, &longs;ed quia non &longs;ine ip&longs;a <lb/>forma exi&longs;tit. </s> <s>argumentabor ego eo con&longs;tituto. </s> <s>Quicquid non e&longs;t de ratione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> <lb/>ab ea po&longs;&longs;e abrahi, vel re, vel cogitatione: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio formalis prima rei notio: quicquid extra <lb/>hanc e&longs;t <expan abbr="iã">iam</expan> non primum, &longs;ed po&longs;terius & qua&longs;i <expan abbr="externũ">externum</expan> e&longs;t. </s> <s>Ergo ab illo <expan abbr="põt">pont</expan> ab&longs;tractio fieri. </s> <s>vt pri­<lb/>uatio luminis in Luna e&longs;t <expan abbr="rõ">rom</expan> formalis eclyp&longs;eos: ideò cùm primò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> eclyp&longs;is. </s> <s>ea priuatio <lb/><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, ita vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i &longs;it ex interuentu terræ, nec &longs;ine ip&longs;o exi&longs;tat, nihilominus ab eo &longs;eparari po&longs;­<lb/>&longs;it: ei rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quia varij varias eius euenti cau&longs;&longs;as afferebant. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod <expan abbr="neq.">neque</expan> re, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> cogitatione &longs;eparatur, ide&longs;t de illius <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali. </s> <s>Sed talis e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis ex eo genere <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> naturalem. </s> <s>Ergo talis materies e&longs;t de <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali, & prima notione form&ecedil; naturalis. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;sũptio">A&longs;sumptio</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex multis locis in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> philo&longs;ophia: etenim inter &longs;e <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>, & ab&longs;urda mens <lb/>quæ diuellere <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> à materia formam. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> materia de <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> formarum. <lb/></s> <s>Quapropter ex regula Pr&ecedil;d. </s> <s>Quicquid pr&ecedil;dicatur de pr&ecedil;dicato in quid e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pr&ecedil;dicatur in quid <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg742"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t de &longs;ubiecto. </s><s>Sed materia pr&ecedil;dicatur in quid e&longs;t de forma; forma <expan abbr="aũt">aunt</expan> de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s><s>ergo & ma­<lb/>teria de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s><s>Deinde materia a&longs;signatur phy&longs;icè ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ip&longs;ius quid e&longs;t, veluti cùm <lb/>veteres philo&longs;ophi definiebant per <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;olam. </s><s>Accedit eòdem quae tum &longs;cire vnum quodque <lb/>arbitramur, quando nouimus ex quibus & quot principiis <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, &longs;ed con&longs;tat ex materia & for­<lb/>ma: ergo debemus &longs;cire per materiam & formam. </s><s>At verò cùm duplex cognitio &longs;it quid e&longs;t, & <lb/>quale e&longs;t; quæro quæ'nam erit cognitio per materiam, neque &longs;anè quale e&longs;t, e&longs;t enim maximè <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> & quid igitur. </s><s><expan abbr="Extat&etilde;t">Extatent</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> Philo&longs;ophi, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rationem .&longs;. </s><s><expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> di&longs;&longs;olui in <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> <expan abbr="cõpon&etilde;-">componen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg742"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t de &longs;ubiecto. </s> <s>Sed materia pr&ecedil;dicatur in quid e&longs;t de forma; forma <expan abbr="aũt">aut</expan> de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>ergo & ma­<lb/>teria de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>Deinde materia a&longs;signatur phy&longs;icè ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ip&longs;ius quid e&longs;t, veluti cùm <lb/>veteres philo&longs;ophi definiebant per <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;olam. </s> <s>Accedit eòdem quae tum &longs;cire vnum quodque <lb/>arbitramur, quando nouimus ex quibus & quot principiis <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, &longs;ed con&longs;tat ex materia & for­<lb/>ma: ergo debemus &longs;cire per materiam & formam. </s> <s>At verò cùm duplex cognitio &longs;it quid e&longs;t, & <lb/>quale e&longs;t; quæro quæ'nam erit cognitio per materiam, neque &longs;anè quale e&longs;t, e&longs;t enim maximè <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> & quid igitur. </s> <s><expan abbr="Extat&etilde;t">Extatent</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> Philo&longs;ophi, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rationem .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> di&longs;&longs;olui in <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> <expan abbr="cõpon&etilde;-">componen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg743"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan>. </s><s><expan abbr="rõ">rom</expan> <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t oratio explicans quid e&longs;t. </s><s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> multò planius elocutus e&longs;t Ari&longs;t. </s><s>in calce 4. Meteor. <lb/></s><s><expan abbr="dũ">dum</expan> &longs;ic <expan abbr="ĩquit">inquit</expan>. </s><s>“Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;cimus <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> cur, & quid e&longs;t, &longs;i <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> habeamus: maximè <lb/>verò <expan abbr="cũ">cum</expan> ambo [vtra&longs;q. </s><s>cau&longs;&longs;as] ortus & interitus, & vnde <expan abbr="principiũ">principium</expan> mot^{9}. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> definitio p <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> in phy&longs;icis e&longs;t vana & imperfecta.” <expan abbr="Nũc">Nunc</expan> &longs;i in definitione <expan abbr="qu&ecedil;ri&ttilde;">qu&ecedil;ritur</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> &longs;ola, & h&ecedil;c <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> <lb/>ex &longs;ola forma. </s><s>cur ergo vana definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> formam? </s><s>Fortè dices <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> logicam, | <arrow.to.target n="marg743"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">rom</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t oratio explicans quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> multò planius elocutus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>in calce 4. Meteor. <lb/></s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> &longs;ic <expan abbr="ĩquit">inquit</expan>. </s> <s>“Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;cimus <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> cur, & quid e&longs;t, &longs;i <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> habeamus: maximè <lb/>verò <expan abbr="cũ">cum</expan> ambo [vtra&longs;q. </s> <s>cau&longs;&longs;as] ortus & interitus, & vnde <expan abbr="principiũ">principium</expan> mot^{9}. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> definitio p <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> in phy&longs;icis e&longs;t vana & imperfecta.” <expan abbr="Nũc">Nunc</expan> &longs;i in definitione <expan abbr="qu&ecedil;ri&ttilde;">qu&ecedil;ritur</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> &longs;ola, & h&ecedil;c <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> <lb/>ex &longs;ola forma. </s> <s>cur ergo vana definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> formam? </s> <s>Fortè dices <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> logicam, |
| <pb pagenum="83"/> | <pb pagenum="83"/> |
| <arrow.to.target n="marg744"></arrow.to.target><lb/>non naturalem; meo quidem iudicio non potes, quòd ea complet definitionem naturalem, & fa­<lb/>cit vt quæ c&ecedil;teroqui dialectica fuerat, euadat naturalis. </s><s>Itaque &longs;i propter quod <expan abbr="vnumquod&qacute;">vnumquodque</expan>. </s><s>ta­<lb/>le e&longs;t, & illud magis tale, cùm definitio per formam fiat naturalis acce&longs;sione materiæ, ergo & de­<lb/>finitio per materiam magis erit naturalis. </s><s>Neque id ob&longs;tat quòd forma &longs;it magis natura quàm <lb/>materia: e&longs;t enim magis natura, quoad pertinet ad e&longs;&longs;entiam, non autem cau&longs;&longs;a methodi; defini­<lb/>tio per materiam contrà methodi magis e&longs;t, licet &longs;it e&longs;&longs;entiæ minus. </s><s>Dices'ne di&longs;&longs;olui compo&longs;itum <lb/>in rationem materiæ, non quia &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ, &longs;ed quia vehiculum &longs;it, & ad id nece&longs;&longs;arium, vt <lb/>forma exi&longs;tat? </s><s>Non licet, opinor; neque enim notat antiquos Ari&longs;toteles, quòd per materiam de­<lb/>finirent, quia pars e&longs;&longs;entiæ non e&longs;&longs;et, &longs;ed vehiculum; verùm quòd in illa &longs;ola conquie&longs;cerent. </s><s>Ne­<lb/>que item verò a&longs;&longs;eritur materiam adiuuare notitiam formæ, quia per ip&longs;am &longs;ub&longs;i&longs;tit: Nanque <lb/>omnino &longs;equeretur prius in notitia di&longs;tincta ex po&longs;teriore pendere; proptereà quòd pertinet hoc <lb/>ad <foreign lang="greek">u(\pazcin</foreign>, non ad <foreign lang="greek">ou)sian & to) ti\ e)si\</foreign>, &longs;ed <foreign lang="greek">u(\pazcis</foreign> e&longs;t &longs;ingularis caduca, & po&longs;terior; e&longs;&longs;entia <lb/>vniuer&longs;alis æterna & prior. </s><s>Itaque potius <foreign lang="greek">u(\pazcis</foreign> ex e&longs;&longs;entia cogno&longs;cetur, quàm e&longs;&longs;entia ex <lb/><foreign lang="greek">u(\pazcew)s</foreign>. </s><s>Nam c&ecedil;teroquin quæ D. Thomas, & &longs;ectatores Scoti in medium attulerunt licet <lb/>apud ip&longs;os valeant admodum, apud nos locum habere non po&longs;&longs;unt. </s><s>Nimirum, &longs;i materia &longs;o­<lb/>lùm vehiculi vicem in definitione &longs;ubiret, etiam &longs;ub&longs;tantiam iri definitum ex additamento <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg744"></arrow.to.target><lb/>non naturalem; meo quidem iudicio non potes, quòd ea complet definitionem naturalem, & fa­<lb/>cit vt quæ c&ecedil;teroqui dialectica fuerat, euadat naturalis. </s><s>Itaque &longs;i propter quod <expan abbr="vnumquod&qacute;">vnumquodque</expan>. </s><s>ta­<lb/>le e&longs;t, & illud magis tale, cùm definitio per formam fiat naturalis acce&longs;sione materiæ, ergo & de­<lb/>finitio per materiam magis erit naturalis. </s><s>Neque id ob&longs;tat quòd forma &longs;it magis natura quàm <lb/>materia: e&longs;t enim magis natura, quoad pertinet ad e&longs;&longs;entiam, non autem cau&longs;&longs;a methodi; defini­<lb/>tio per materiam contrà methodi magis e&longs;t, licet &longs;it e&longs;&longs;entiæ minus. </s><s>Dices'ne di&longs;&longs;olui compo&longs;itum <lb/>in rationem materiæ, non quia &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ, &longs;ed quia vehiculum &longs;it, & ad id nece&longs;&longs;arium, vt <lb/>forma exi&longs;tat? </s><s>Non licet, opinor; neque enim notat antiquos Ari&longs;toteles, quòd per materiam de­<lb/>finirent, quia pars e&longs;&longs;entiæ non e&longs;&longs;et, &longs;ed vehiculum; verùm quòd in illa &longs;ola conquie&longs;cerent. </s><s>Ne­<lb/>que item verò a&longs;&longs;eritur materiam adiuuare notitiam formæ, quia per ip&longs;am &longs;ub&longs;i&longs;tit: Nanque <lb/>omnino &longs;equeretur prius in notitia di&longs;tincta ex po&longs;teriore pendere; proptereà quòd pertinet hoc <lb/>ad <foreign lang="greek">u(\pazcin</foreign>, non ad <foreign lang="greek">ou)sian & to) ti\ e)si\</foreign>, &longs;ed <foreign lang="greek">u(\pazcis</foreign> e&longs;t &longs;ingularis caduca, & po&longs;terior; e&longs;&longs;entia <lb/>vniuer&longs;alis æterna & prior. </s><s>Itaque potius <foreign lang="greek">u(\pazcis</foreign> ex e&longs;&longs;entia cogno&longs;cetur, quàm e&longs;&longs;entia ex <lb/><foreign lang="greek">u(\pazcew)s</foreign>. </s><s>Nam c&ecedil;teroquin quæ D. Thomas, & &longs;ectatores Scoti in medium attulerunt licet <lb/>apud ip&longs;os valeant admodum, apud nos locum habere non po&longs;&longs;unt. </s><s>Nimirum, &longs;i materia &longs;o­<lb/>lùm vehiculi vicem in definitione &longs;ubiret, etiam &longs;ub&longs;tantiam iri definitum ex additamento <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg745"></arrow.to.target><lb/>admodum accidens. </s><s>Etenim &longs;icuti &longs;ubiectum ponitur in definitione accidentis, velut eius vehicu­<lb/>lum; non quia &longs;it pars quiditatis accidentis, vt in &longs;imitate na&longs;us; &longs;ed quia &longs;it naturale vehiculum <lb/>&longs;imitatis (e&longs;t enim &longs;imitas accidens, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>&longs;implex quædam natura) &longs;ic de &longs;ub&longs;tantiæ definitione <lb/>dicendum foret. </s><s>Deinde quia &longs;equeretur, vt &longs;ola forma e&longs;&longs;et tota, & completa quiditas, & &longs;pecies: <lb/>ex quo efficeretur vt anima hominis &longs;eparata e&longs;&longs;et totus homo. </s><s>Nec forma cùm materia faceret <lb/>vnum per &longs;e, quia fit vnum per &longs;e ex imperfectis &longs;olum, non autem ex aliquo perfecto, nunc for­<lb/>ma perfectum quid e&longs;&longs;et. </s><s>Quin etiam nullum foret di&longs;crimen inter res materia concretas, & à <lb/>materia &longs;eparatas: in vtri&longs;que enim &longs;ola forma e&longs;&longs;et vniuer&longs;a quiditas. </s><s>Nanque etiam &longs;ubiectum <lb/> | <arrow.to.target n="marg745"></arrow.to.target><lb/>admodum accidens. </s><s>Etenim &longs;icuti &longs;ubiectum ponitur in definitione accidentis, velut eius vehicu­<lb/>lum; non quia &longs;it pars quiditatis accidentis, vt in &longs;imitate na&longs;us; &longs;ed quia &longs;it naturale vehiculum <lb/>&longs;imitatis (e&longs;t enim &longs;imitas accidens, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>&longs;implex quædam natura) &longs;ic de &longs;ub&longs;tantiæ definitione <lb/>dicendum foret. </s><s>Deinde quia &longs;equeretur, vt &longs;ola forma e&longs;&longs;et tota, & completa quiditas, & &longs;pecies: <lb/>ex quo efficeretur vt anima hominis &longs;eparata e&longs;&longs;et totus homo. </s><s>Nec forma cùm materia faceret <lb/>vnum per &longs;e, quia fit vnum per &longs;e ex imperfectis &longs;olum, non autem ex aliquo perfecto, nunc for­<lb/>ma perfectum quid e&longs;&longs;et. </s><s>Quin etiam nullum foret di&longs;crimen inter res materia concretas, & à <lb/>materia &longs;eparatas: in vtri&longs;que enim &longs;ola forma e&longs;&longs;et vniuer&longs;a quiditas. </s><s>Nanque etiam &longs;ubiectum <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg755"></arrow.to.target><lb/>quam partem e&longs;&longs;entiæ naturalis; in c&ecedil;teris methodis quæ materiam &longs;en&longs;ilem non &longs;pectant; ex ne­<lb/>ce&longs;sitate con&longs;ecutionis &longs;olum: c&ecedil;terùm &longs;ine materia &longs;en&longs;ili definitionem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, atque <lb/>illam in &longs;uo genere ab&longs;olutam, vt in prima philo&longs;ophia, & mathematicis; veruntamen non natu­<lb/>ralem: nam con&longs;ideratio materiæ naturalis e&longs;t propria: & hoc nomine philo&longs;ophus naturalis à <lb/>c&ecedil;teris &longs;eparatur; ex eo enim quòd applicat c&ecedil;teras cau&longs;&longs;as ad materiam, naturalis appellatur: nec <lb/>&longs;anè quòd &longs;olam materiam con&longs;ideret; quòd e&longs;&longs;et hæc imperfecta con&longs;ideratio; &longs;ed quia cum reli­<lb/>quis cau&longs;sis &longs;peculetur materiam. </s><s>Ari&longs;totelem verò puto in libris prim&ecedil; philo&longs;ophiæ &longs;æpè <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>& e&longs;&longs;entiam accepi&longs;&longs;e pro eodem, & formæ &longs;olius in hoc officio memini&longs;&longs;e, neglexi&longs;&longs;e materiam <lb/>non vna de cau&longs;&longs;a. </s><s>Cùm enim &longs;it &longs;peculator communis & vniuer&longs;alis & generalem <expan abbr="per&longs;onã">per&longs;onam</expan> &longs;u­<lb/>&longs;tineat, neque addictam cuipiam con&longs;iderationi &longs;peciali, cuiu&longs;modi in phy&longs;icis, aut mathematicis <lb/>habetur, ea debet tradere qu&ecedil; generalia &longs;unt: generale verò cuique &longs;peculatori e&longs;t definire per for­<lb/>mam: materiam nonnulli negligunt; idcirco definitiones & quid e&longs;t ex &longs;ola forma a&longs;signat. </s><s>Aut &longs;i <lb/>tibi &longs;u&longs;pecta e&longs;t hæc &longs;olutio, quia nimirum logicus, etiam &longs;it artifex, eodem planè modo commu­<lb/>nis, & tamen dicitur per omne cau&longs;&longs;arum genus definire; accipito ip&longs;um con&longs;iderare e&longs;&longs;entiam vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg755"></arrow.to.target><lb/>quam partem e&longs;&longs;entiæ naturalis; in c&ecedil;teris methodis quæ materiam &longs;en&longs;ilem non &longs;pectant; ex ne­<lb/>ce&longs;sitate con&longs;ecutionis &longs;olum: c&ecedil;terùm &longs;ine materia &longs;en&longs;ili definitionem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, atque <lb/>illam in &longs;uo genere ab&longs;olutam, vt in prima philo&longs;ophia, & mathematicis; veruntamen non natu­<lb/>ralem: nam con&longs;ideratio materiæ naturalis e&longs;t propria: & hoc nomine philo&longs;ophus naturalis à <lb/>c&ecedil;teris &longs;eparatur; ex eo enim quòd applicat c&ecedil;teras cau&longs;&longs;as ad materiam, naturalis appellatur: nec <lb/>&longs;anè quòd &longs;olam materiam con&longs;ideret; quòd e&longs;&longs;et hæc imperfecta con&longs;ideratio; &longs;ed quia cum reli­<lb/>quis cau&longs;sis &longs;peculetur materiam. </s><s>Ari&longs;totelem verò puto in libris prim&ecedil; philo&longs;ophiæ &longs;æpè <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>& e&longs;&longs;entiam accepi&longs;&longs;e pro eodem, & formæ &longs;olius in hoc officio memini&longs;&longs;e, neglexi&longs;&longs;e materiam <lb/>non vna de cau&longs;&longs;a. </s><s>Cùm enim &longs;it &longs;peculator communis & vniuer&longs;alis & generalem <expan abbr="per&longs;onã">per&longs;onam</expan> &longs;u­<lb/>&longs;tineat, neque addictam cuipiam con&longs;iderationi &longs;peciali, cuiu&longs;modi in phy&longs;icis, aut mathematicis <lb/>habetur, ea debet tradere qu&ecedil; generalia &longs;unt: generale verò cuique &longs;peculatori e&longs;t definire per for­<lb/>mam: materiam nonnulli negligunt; idcirco definitiones & quid e&longs;t ex &longs;ola forma a&longs;signat. </s><s>Aut &longs;i <lb/>tibi &longs;u&longs;pecta e&longs;t hæc &longs;olutio, quia nimirum logicus, etiam &longs;it artifex, eodem planè modo commu­<lb/>nis, & tamen dicitur per omne cau&longs;&longs;arum genus definire; accipito ip&longs;um con&longs;iderare e&longs;&longs;entiam vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg756"></arrow.to.target><lb/>totum &longs;ecundum formam, non &longs;ecundum materiam & extentum in &longs;uis partibus: e&longs;t enim non <lb/>in ip&longs;is partibus po&longs;ita e&longs;&longs;entiæ ratio, &longs;ed in ip&longs;a vniuer&longs;itate. </s><s>& ita planè &longs;e habet in e&longs;&longs;entia, velut <lb/>in numeris; etenim &longs;i octo &longs;ump&longs;eris & cùm quatuor contuleris exi&longs;tit ratio dupli; atque ita hæc <lb/>ratio in octo con&longs;i&longs;tit, vt &longs;i vnum demas; continuò ratio commutetur, & vbi erat dupli efficiatur <lb/>&longs;uperpartiens quartas: proinde e&longs;&longs;entiæ po&longs;itæ &longs;unt in certa ratione. </s><s>Aut etiam quòd non omittat <lb/>materiam, &longs;ed tribuat formæ quid e&longs;t, cùm forma ab&longs;oluat quiditatem, & &longs;it poti&longs;sima pars per <lb/>quam res e&longs;t, & ibi &longs;pectans proprietates entis, quatenus e&longs;t, tribuat vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiam formæ. <lb/></s><s>& fortè ob omnes ha&longs;ce cau&longs;&longs;as ita factitarit. </s><s>Nec quamuis aliæ methodi materiam omittant; id­<lb/>circo degenerant in dialecticen; nec earum definitiones communes <expan abbr="van&ecedil;&qacute;">van&ecedil;que</expan>. </s><s>&longs;unt, quemadmodum <lb/>&longs;i in methodo naturali traderentur: optimè enim explent &longs;uum munus, quòd materiæ <expan abbr="nõ">non</expan> egeant; <lb/>&longs;ed in naturali planè non præ&longs;tarent id quod ip&longs;a de&longs;iderat. </s><s>Proinde quamuis ad rem ip&longs;am qu&ecedil; <lb/>&longs;æpè e&longs;t in materia, forta&longs;&longs;e parum; at &longs;atis certè ad methodum. </s><s>& hoc videtur fui&longs;&longs;e iudicium. <lb/></s><s>Philo&longs;ophi 1. de Anim. </s><s>Quanquàm alicui mirabile videri potuit: cur eam definitionem quæ ma­<lb/>teria &longs;ola con&longs;i&longs;teret; naturalem &longs;anè &longs;tatueret; &longs;ed imperfectam; & quæ per formam dialecti­<lb/>cam; quandò & naturalis &longs;pectat formam; <expan abbr="multo&qacute;ue">multoque</expan> magis habet eius rationem, quàm materiæ. | <arrow.to.target n="marg756"></arrow.to.target><lb/>totum &longs;ecundum formam, non &longs;ecundum materiam & extentum in &longs;uis partibus: e&longs;t enim non <lb/>in ip&longs;is partibus po&longs;ita e&longs;&longs;entiæ ratio, &longs;ed in ip&longs;a vniuer&longs;itate. </s><s>& ita planè &longs;e habet in e&longs;&longs;entia, velut <lb/>in numeris; etenim &longs;i octo &longs;ump&longs;eris & cùm quatuor contuleris exi&longs;tit ratio dupli; atque ita hæc <lb/>ratio in octo con&longs;i&longs;tit, vt &longs;i vnum demas; continuò ratio commutetur, & vbi erat dupli efficiatur <lb/>&longs;uperpartiens quartas: proinde e&longs;&longs;entiæ po&longs;itæ &longs;unt in certa ratione. </s><s>Aut etiam quòd non omittat <lb/>materiam, &longs;ed tribuat formæ quid e&longs;t, cùm forma ab&longs;oluat quiditatem, & &longs;it poti&longs;sima pars per <lb/>quam res e&longs;t, & ibi &longs;pectans proprietates entis, quatenus e&longs;t, tribuat vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiam formæ. <lb/></s><s>& fortè ob omnes ha&longs;ce cau&longs;&longs;as ita factitarit. </s><s>Nec quamuis aliæ methodi materiam omittant; id­<lb/>circo degenerant in dialecticen; nec earum definitiones communes <expan abbr="van&ecedil;&qacute;">van&ecedil;que</expan>. </s><s>&longs;unt, quemadmodum <lb/>&longs;i in methodo naturali traderentur: optimè enim explent &longs;uum munus, quòd materiæ <expan abbr="nõ">non</expan> egeant; <lb/>&longs;ed in naturali planè non præ&longs;tarent id quod ip&longs;a de&longs;iderat. </s><s>Proinde quamuis ad rem ip&longs;am qu&ecedil; <lb/>&longs;æpè e&longs;t in materia, forta&longs;&longs;e parum; at &longs;atis certè ad methodum. </s><s>& hoc videtur fui&longs;&longs;e iudicium. <lb/></s><s>Philo&longs;ophi 1. de Anim. </s><s>Quanquàm alicui mirabile videri potuit: cur eam definitionem quæ ma­<lb/>teria &longs;ola con&longs;i&longs;teret; naturalem &longs;anè &longs;tatueret; &longs;ed imperfectam; & quæ per formam dialecti­<lb/>cam; quandò & naturalis &longs;pectat formam; <expan abbr="multo&qacute;ue">multoque</expan> magis habet eius rationem, quàm materiæ. |
| <pb pagenum="85"/> | <pb pagenum="85"/> |
| <arrow.to.target n="marg757"></arrow.to.target><lb/>Potuit ergo dici eam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e naturalem, &longs;ed <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, &longs;icuti dictum e&longs;t de ea quæ po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;ola materia. </s><s>& dialecticus <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> cau&longs;&longs;æ genus tractare <expan abbr="põt">pont</expan>: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t quod ip&longs;e non attingere queat; & <lb/>apud <expan abbr="illũ">illum</expan> non minus ritè <expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan> fuerit de definitione, &longs;i interroget, aut <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan> an accen&longs;io &longs;an­<lb/>guinis &longs;it ir&ecedil; definitio, qu&ecedil; <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;i <expan abbr="qu&ecedil;ra&ttilde;">qu&ecedil;ratur</expan> &longs;it'ne eius definitio appetitus vltionis qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma. </s><s>Addo <expan abbr="etiã">etiam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> dialecticus accipiat <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> cau&longs;&longs;as; cur <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ea qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma & mate­<lb/>ria, <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> phy&longs;ica, non dialectica? </s><s><expan abbr="nã">nam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as &longs;eor&longs;um; quid ab&longs;urdi e&longs;t, &longs;i &longs;pe­<lb/>ctet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vtra&longs;que coniunctim? </s><s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> pertinet ad primas illas obiectiones, fortè dici po&longs;&longs;et, Ari&longs;t. </s><s>ibi <lb/>non di&longs;tinguere definitiones ex <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, &longs;ed è &longs;copo, hoc e&longs;t ex eo quod poti&longs;simè re­<lb/>&longs;picitur in methodo. </s><s>Quòd igitur in dialectica illa definitio qu&ecedil; per <expan abbr="formã">formam</expan> traditur, e&longs;t perfecta; in <lb/>phy&longs;icis imperfecta, & a&longs;&longs;umptione materi&ecedil; <expan abbr="&longs;uppl&etilde;da">&longs;upplenda</expan>; &longs;ic definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> dialectico tribuit, ne­<lb/>que tollit hoc, quin <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> dialecticus in &longs;uis di&longs;putationib. <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> aliud cau&longs;&longs;&ecedil; genus v&longs;urpet: neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <lb/>hoc <expan abbr="vetabi&ttilde;">vetabitur</expan>, quominus philo&longs;ophus naturalis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> definiat per <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed illud <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> <expan abbr="cõ&longs;titue&ttilde;">con&longs;tituetur</expan> <lb/><expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>. </s><s>e&longs;t verò perfecta definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> in dialectica, quae abundè <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">pn&longs;tat</expan> <lb/>idquod à dialectico <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: vult <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;&longs;e quid e&longs;t, quod ip&longs;e ab omni <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genere &longs;eor&longs;um ducit. <lb/></s><s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="opponã">opponam</expan> & <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ex materia apud <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectã">perfectam</expan>; ergo & h&ecedil;c erat <lb/> | <arrow.to.target n="marg757"></arrow.to.target><lb/>Potuit ergo dici eam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e naturalem, &longs;ed <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, &longs;icuti dictum e&longs;t de ea quæ po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;ola materia. </s> <s>& dialecticus <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> cau&longs;&longs;æ genus tractare <expan abbr="põt">pont</expan>: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t quod ip&longs;e non attingere queat; & <lb/>apud <expan abbr="illũ">illum</expan> non minus ritè <expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan> fuerit de definitione, &longs;i interroget, aut <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan> an accen&longs;io &longs;an­<lb/>guinis &longs;it ir&ecedil; definitio, qu&ecedil; <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;i <expan abbr="qu&ecedil;ra&ttilde;">qu&ecedil;ratur</expan> &longs;it'ne eius definitio appetitus vltionis qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma. </s> <s>Addo <expan abbr="etiã">etiam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> dialecticus accipiat <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> cau&longs;&longs;as; cur <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex forma & mate­<lb/>ria, <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> phy&longs;ica, non dialectica? </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as &longs;eor&longs;um; quid ab&longs;urdi e&longs;t, &longs;i &longs;pe­<lb/>ctet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vtra&longs;que coniunctim? </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> pertinet ad primas illas obiectiones, fortè dici po&longs;&longs;et, Ari&longs;t. </s> <s>ibi <lb/>non di&longs;tinguere definitiones ex <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, &longs;ed è &longs;copo, hoc e&longs;t ex eo quod poti&longs;simè re­<lb/>&longs;picitur in methodo. </s> <s>Quòd igitur in dialectica illa definitio qu&ecedil; per <expan abbr="formã">formam</expan> traditur, e&longs;t perfecta; in <lb/>phy&longs;icis imperfecta, & a&longs;&longs;umptione materi&ecedil; <expan abbr="&longs;uppl&etilde;da">&longs;upplenda</expan>; &longs;ic definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> dialectico tribuit, ne­<lb/>que tollit hoc, quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dialecticus in &longs;uis di&longs;putationib. <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> aliud cau&longs;&longs;&ecedil; genus v&longs;urpet: neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex <lb/>hoc <expan abbr="vetabi&ttilde;">vetabitur</expan>, quominus philo&longs;ophus naturalis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> definiat per <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed illud <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> <expan abbr="cõ&longs;titue&ttilde;">con&longs;tituetur</expan> <lb/><expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>. </s> <s>e&longs;t verò perfecta definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> in dialectica, quae abundè <expan abbr="&ptilde;&longs;tat">pn&longs;tat</expan> <lb/>idquod à dialectico <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: vult <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;&longs;e quid e&longs;t, quod ip&longs;e ab omni <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genere &longs;eor&longs;um ducit. <lb/></s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="opponã">opponam</expan> & <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> ex materia apud <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectã">perfectam</expan>; ergo & h&ecedil;c erat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s><s>magis, quantò <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis à natu­<lb/>rali. </s><s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque & &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="noĩe">noine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="officiũ">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="quã">quam</expan> formæ; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="cõmitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> dialectico. </s><s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, & <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s><s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s><s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa quæ &longs;unt &longs;copi; pò&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s><s>Illud <expan abbr="vnũ">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> & vana <lb/>reputetur. </s><s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ab&longs;tractè; neque applicarentur ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s> <s>magis, quantò <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis à natu­<lb/>rali. </s> <s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque & &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="noĩe">noine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="officiũ">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="quã">quam</expan> formæ; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="cõmitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> dialectico. </s> <s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, & <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s> <s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa quæ &longs;unt &longs;copi; pò&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s> <s>Illud <expan abbr="vnũ">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> & vana <lb/>reputetur. </s> <s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ab&longs;tractè; neque applicarentur ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s><s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s><s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ronne</expan> vniuer&longs;ali. </s><s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">rnn&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s><s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ronne</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">rnn&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s><s>dicam quod<lb/>&longs;entio. </s><s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s><s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s><s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s><s>dicam quod<lb/>&longs;entio. </s><s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s><s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s><s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s><s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ronne</expan> prior. </s><s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s><s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s><s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s><s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ronne</expan> prior. </s><s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s><s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s><s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s><s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s><s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s><s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">oina</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s><s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s><s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s><s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>. <foreign lang="greek">*diafezo/ntws d) a(/n o(zisaiz <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialek<gap/>iko/s e(\kason au)tw_n</foreign>. </s><s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s><s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s><s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s><s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s><s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s><s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s><s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s><s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: | <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s><s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s><s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s><s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">oina</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s><s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s><s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s><s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>. <foreign lang="greek">*diafezo/ntws d) a(/n o(zisaiz <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialek<gap/>iko/s e(\kason au)tw_n</foreign>. </s><s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s><s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s><s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s><s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s><s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s><s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s><s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s><s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: |
| <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s><s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei_dos. </foreign></s><s><foreign lang="">o( men ga/z</foreign><lb/> | <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s><s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei_dos. </foreign></s><s><foreign lang="">o( men ga/z</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou_ pza/gmatos</foreign>. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s><s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek">s( de\ tou_ pza/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s><s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s><s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s><s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek"><gap/>is ou_no( fusi)ku\s tou_twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s><s>En tibi Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s><s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s><s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s><s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s><s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s><s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">oina</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s><s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s><s><expan abbr="Rñdet">Rnndet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tnm</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s><s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mhd) h(+xwzisa\</foreign>. <lb/></s><s>i. </s><s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> materiæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou_ pza/gmatos</foreign>. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s><s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek">s( de\ tou_ pza/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s><s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s><s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s><s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek"><gap/>is ou_no( fusi)ku\s tou_twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s><s>En tibi Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s><s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s><s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s><s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s><s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s><s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">oina</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s><s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s><s><expan abbr="Rñdet">Rnndet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tnm</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s><s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mhd) h(+xwzisa\</foreign>. <lb/></s><s>i. </s><s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> materiæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s><s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s><s>fortè, vt faber, aut medicus. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s><s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s><s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s><s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s><s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s><s>ppeà <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s><s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">ronnis</expan>, quidi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s>ppeà <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">ronnis</expan>, quidi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> ppeà <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s><s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s><s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s><s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hoins</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s><s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s><s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">hoine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s><s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> ppeà <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s><s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s><s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s><s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hoins</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s><s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s><s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">hoine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s><s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s><s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s><s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s><s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">qonnis</expan>. </s><s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">aino</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s><s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">qonnem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">pncedere</expan> <expan abbr="qõni">qonni</expan> de forma tpe & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s><s>pr&ecedil;cedunt. </s><s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ | <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">qonnis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">aino</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">qonnem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">pncedere</expan> <expan abbr="qõni">qonni</expan> de forma tpe & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ |
| <pb pagenum="87"/> | <pb pagenum="87"/> |
| <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s><s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s><s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s><s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s><s>Quid de fine, & efficientes? </s><s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s><s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: ppea &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s><s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s><s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s><s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s><s>Quid de fine, & efficientes? </s><s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s><s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: ppea &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cendũ">cogno&longs;cendum</expan> tantùm pertinent, aliæ verò ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, & ne­<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pectãt">&longs;pectant</expan>. </s><s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="sũt">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor­<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> munus e&longs;t, & hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_|kai za_|sa</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s><s>vtar, ide&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cendũ">cogno&longs;cendum</expan> tantùm pertinent, aliæ verò ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, & ne­<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pectãt">&longs;pectant</expan>. </s><s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="sũt">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor­<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> munus e&longs;t, & hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_|kai za_|sa</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s><s>vtar, ide&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="100"/>via & facile &longs;cientiæ doceri <expan abbr="queãt">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie(\n</foreign>, quod <lb/> | <pb pagenum="100"/>via & facile &longs;cientiæ doceri <expan abbr="queãt">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie(\n</foreign>, quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via & <expan abbr="rõne">ronne</expan> per&longs;equi. </s><s>Hinc <expan abbr="etiã">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae à me­<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> contineatur. </s><s>Igitur &longs;cientia, <lb/>& <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: agere & efficere <expan abbr="iã">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s><s>Proinde <lb/>cùm pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s><s>&longs;it <expan abbr="cõ&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, licèt fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i eædem viæ <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="artiũ">artium</expan> & &longs;cientiarum do­<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s><s>tradenda teneantur. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan> præ&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="doctrinã">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s><s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat quæ iam flagitatur in addi&longs;cente. </s><s>De hac, et&longs;i multa præclarè &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i­<lb/>quid valeant ad <expan abbr="naturã">naturam</expan> & vim methodi <expan abbr="percipiendã">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/d<gap/>oi+s, & paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> & puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titutæ reip. </s><s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, cùm ad <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, & pictura de <expan abbr="quib.">quibus</expan> 8. Poli. </s><s>multa di&longs;­<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione quæ anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cientiæ my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/d<gap/>si)s</foreign>. </s><s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s><s>videtur <expan abbr="aũt">aunt</expan> prima fronte nobis of­<lb/> | <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via & <expan abbr="rõne">ronne</expan> per&longs;equi. </s> <s>Hinc <expan abbr="etiã">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae à me­<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> contineatur. </s> <s>Igitur &longs;cientia, <lb/>& <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: agere & efficere <expan abbr="iã">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s> <s>Proinde <lb/>cùm pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s> <s>&longs;it <expan abbr="cõ&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, licèt fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i eædem viæ <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="artiũ">artium</expan> & &longs;cientiarum do­<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s> <s>tradenda teneantur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan> præ&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="doctrinã">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s> <s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat quæ iam flagitatur in addi&longs;cente. </s> <s>De hac, et&longs;i multa præclarè &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i­<lb/>quid valeant ad <expan abbr="naturã">naturam</expan> & vim methodi <expan abbr="percipiendã">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/d<gap/>oi+s, & paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> & puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titutæ reip. </s> <s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, cùm ad <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, & pictura de <expan abbr="quib.">quibus</expan> 8. Poli. </s> <s>multa di&longs;­<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione quæ anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cientiæ my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/d<gap/>si)s</foreign>. </s> <s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s> <s>videtur <expan abbr="aũt">aut</expan> prima fronte nobis of­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="notitiā">notitiam</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, & citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="verũ">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ex v&longs;u & experientia vel <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinitæ, nec cer­<lb/>to genere <expan abbr="cõprehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, & de &longs;ingulis, & de vniuer&longs;is. <lb/></s><s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;æ <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s><s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru­<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e) mpeizian</foreign> ille vocat, cùm <expan abbr="coquinariã">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="peritiã">peritiam</expan>, quia <expan abbr="nullã">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro­<lb/>ptereà <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>artis <expan abbr="noīe">noine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quodã">quodam</expan> & expe­<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s><s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s><s>proinde &longs;imulachrum artis & <lb/>&longs;cientiæ potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s><s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi­<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad iudicium. </s><s>At verò iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente & docente; atque aliud in addi&longs;cente & iudi, & <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente & docente, <lb/>vt de quaque re verè & rectè iudicare queat & cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="oībus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s><s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> verò & rudi imperfectum, <lb/>& <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;anè viro denegatum. </s><s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, & accu&longs;are, & purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiiciũt">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue­<lb/> | <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="notitiā">notitiam</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, & citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="verũ">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="aũt">aut</expan> ex v&longs;u & experientia vel <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinitæ, nec cer­<lb/>to genere <expan abbr="cõprehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, & de &longs;ingulis, & de vniuer&longs;is. <lb/></s> <s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;æ <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s> <s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru­<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e) mpeizian</foreign> ille vocat, cùm <expan abbr="coquinariã">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="peritiã">peritiam</expan>, quia <expan abbr="nullã">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro­<lb/>ptereà <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>artis <expan abbr="noīe">noine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quodã">quodam</expan> & expe­<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s> <s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s> <s>proinde &longs;imulachrum artis & <lb/>&longs;cientiæ potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s> <s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi­<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="aũt">aut</expan> ad iudicium. </s> <s>At verò iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente & docente; atque aliud in addi&longs;cente & iudi, & <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente & docente, <lb/>vt de quaque re verè & rectè iudicare queat & cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="oībus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s> <s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> verò & rudi imperfectum, <lb/>& <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;anè viro denegatum. </s> <s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, & accu&longs;are, & purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiiciũt">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg861"></arrow.to.target><lb/>re, aut approbare, &longs;ed in addi&longs;cente, tantum valens ad id, vt principia quæ afferuntur à doctore, <lb/>fidem apud ip&longs;um inueniant, & vt intelligat modum quo res tractandæ &longs;unt, &longs;iue di&longs;ponendæ, <lb/>&longs;eu confirmandæ. </s><s>Magnum <expan abbr=".n.">enim</expan> quid pote&longs;t auditio & con&longs;uetudo. </s><s>ita vt qui tempus contriuerit <lb/>in mathematicis qu&ecedil; &longs;unt certi&longs;simæ & <expan abbr="cō&longs;tanti&longs;simæ">con&longs;tanti&longs;simæ</expan> veritatis, is cùm &longs;e <expan abbr="cõtulerit">contulerit</expan> ad rem <expan abbr="medi-cã">medi­<lb/>cam</expan>, non facilè &longs;e per&longs;uaderi <expan abbr="patia&ttilde;">patiatur</expan> à veri&longs;imilibus quæ ob <expan abbr="rerũ">rerum</expan> fragilitatem medicina con&longs;ectatur. <lb/></s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Variæ &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> eadem præcepta &longs;iue leges <expan abbr="admittũt">admittunt</expan>, quocirca <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;uus <lb/> | <arrow.to.target n="marg861"></arrow.to.target><lb/>re, aut approbare, &longs;ed in addi&longs;cente, tantum valens ad id, vt principia quæ afferuntur à doctore, <lb/>fidem apud ip&longs;um inueniant, & vt intelligat modum quo res tractandæ &longs;unt, &longs;iue di&longs;ponendæ, <lb/>&longs;eu confirmandæ. </s><s>Magnum <expan abbr=".n.">enim</expan> quid pote&longs;t auditio & con&longs;uetudo. </s><s>ita vt qui tempus contriuerit <lb/>in mathematicis qu&ecedil; &longs;unt certi&longs;simæ & <expan abbr="cō&longs;tanti&longs;simæ">con&longs;tanti&longs;simæ</expan> veritatis, is cùm &longs;e <expan abbr="cõtulerit">contulerit</expan> ad rem <expan abbr="medi-cã">medi­<lb/>cam</expan>, non facilè &longs;e per&longs;uaderi <expan abbr="patia&ttilde;">patiatur</expan> à veri&longs;imilibus quæ ob <expan abbr="rerũ">rerum</expan> fragilitatem medicina con&longs;ectatur. <lb/></s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Variæ &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> eadem præcepta &longs;iue leges <expan abbr="admittũt">admittunt</expan>, quocirca <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;uus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg862"></arrow.to.target><lb/>ad quanque modus di&longs;po&longs;itionis & confirmationis fuit <expan abbr="accõmodandus">accommodandus</expan>: ad hunc percipiendum <lb/>apparat eruditio, qui &longs;anè nihil veri continet. </s><s>Ecquid <expan abbr=".n.">enim</expan> veri e&longs;t in illo, quae prius <expan abbr="agendũ">agendum</expan> &longs;it de ani­<lb/>mali, aut planta, quae rationes ad &longs;en&longs;um dirigendæ, & quae ex notioribus facienda doctrina? </s><s>quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan> <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t approbet <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ratione & via di&longs;cere &longs;tudeat. </s><s>Sed cùm regulæ iudicandi <expan abbr="tradãtur">tradantur</expan> <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Analytico; ad idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> iudicium <expan abbr="corroborandũ">corroborandum</expan> & <expan abbr="dirigendũ">dirigendum</expan> valebunt <expan abbr="admodũ">admodum</expan> præce­<lb/>pta Analytica. </s><s>Vt <expan abbr=".n.">enim</expan> omnis naturæ habilitas arte & di&longs;ciplina rectior fit & expeditior, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>vis animi, &longs;i regulas agendi attuleris, & tutior, & promptior euadet. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> Analytice docens de­<lb/>mon&longs;trationum modos & v&longs;us, animum parat auditoris ad optimè <expan abbr="inteligendū">inteligendum</expan> ea qu&ecedil; po&longs;thàc <lb/>in methodo &longs;unt exponenda. </s><s>Ex hoc <expan abbr="natũ">natum</expan> e&longs;t, vt veteres hac eruditione carentes valde <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg862"></arrow.to.target><lb/>ad quanque modus di&longs;po&longs;itionis & confirmationis fuit <expan abbr="accõmodandus">accommodandus</expan>: ad hunc percipiendum <lb/>apparat eruditio, qui &longs;anè nihil veri continet. </s><s>Ecquid <expan abbr=".n.">enim</expan> veri e&longs;t in illo, quae prius <expan abbr="agendũ">agendum</expan> &longs;it de ani­<lb/>mali, aut planta, quae rationes ad &longs;en&longs;um dirigendæ, & quae ex notioribus facienda doctrina? </s><s>quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan> <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t approbet <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ratione & via di&longs;cere &longs;tudeat. </s><s>Sed cùm regulæ iudicandi <expan abbr="tradãtur">tradantur</expan> <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Analytico; ad idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> iudicium <expan abbr="corroborandũ">corroborandum</expan> & <expan abbr="dirigendũ">dirigendum</expan> valebunt <expan abbr="admodũ">admodum</expan> præce­<lb/>pta Analytica. </s><s>Vt <expan abbr=".n.">enim</expan> omnis naturæ habilitas arte & di&longs;ciplina rectior fit & expeditior, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>vis animi, &longs;i regulas agendi attuleris, & tutior, & promptior euadet. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> Analytice docens de­<lb/>mon&longs;trationum modos & v&longs;us, animum parat auditoris ad optimè <expan abbr="inteligendū">inteligendum</expan> ea qu&ecedil; po&longs;thàc <lb/>in methodo &longs;unt exponenda. </s><s>Ex hoc <expan abbr="natũ">natum</expan> e&longs;t, vt veteres hac eruditione carentes valde <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>In&longs;trumenta docent; &longs;umit via, collocat ordo<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>In&longs;trumenta docent; &longs;umit via, collocat ordo<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hæc <expan abbr="aũt">aunt</expan> omnia quæ prima con&longs;tituimus, vt nobis nota &longs;tatuuntur, &longs;iue &longs;int ex eorum ordi­<lb/>ne qu&ecedil; proximè colliguntur à &longs;en&longs;u; &longs;eu facta &longs;int nota nobis ex aliis qu&ecedil; &longs;int nota nobis. </s><s>Etenim <lb/>& materia, quanuis &longs;it ignota per &longs;e, cùm facta e&longs;t <expan abbr="intellig&etilde;da">intelligenda</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t nonmodò principium <lb/>rei, &longs;ed cognitionis. </s><s>At enim cuiu&longs;que ordinis v&longs;us ex Ari&longs;totele & Galeno facilè expedietur. <lb/></s><s>quandoquidem re&longs;olutiuus ad inuentionem faciat, ad notitiam pariendam compo&longs;itiuus. </s><s>Defi­<lb/>nitiuus ad breuitatem & memoriam. </s><s>Nam primus ille ordo profici&longs;citur ex fine, à quo omnia <lb/>&longs;uppeditantur quibus e&longs;t opus ad <expan abbr="con&longs;equendũ">con&longs;equendum</expan> id quod optamus, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s><s>&longs;erie qua &longs;emper ex con­<lb/>&longs;equente prius accipimus, vt eò demum perueniat quod futurum e&longs;t principium effectionis, &longs;iue <lb/>executionis, vt in <expan abbr="oĩ">oim</expan> actione humana, ni&longs;i temeraria &longs;it, euenire &longs;olet: &longs;ic & propo&longs;ito fine colli­<lb/> | <s>Hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> omnia quæ prima con&longs;tituimus, vt nobis nota &longs;tatuuntur, &longs;iue &longs;int ex eorum ordi­<lb/>ne qu&ecedil; proximè colliguntur à &longs;en&longs;u; &longs;eu facta &longs;int nota nobis ex aliis qu&ecedil; &longs;int nota nobis. </s> <s>Etenim <lb/>& materia, quanuis &longs;it ignota per &longs;e, cùm facta e&longs;t <expan abbr="intellig&etilde;da">intelligenda</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t nonmodò principium <lb/>rei, &longs;ed cognitionis. </s> <s>At enim cuiu&longs;que ordinis v&longs;us ex Ari&longs;totele & Galeno facilè expedietur. <lb/></s> <s>quandoquidem re&longs;olutiuus ad inuentionem faciat, ad notitiam pariendam compo&longs;itiuus. </s> <s>Defi­<lb/>nitiuus ad breuitatem & memoriam. </s> <s>Nam primus ille ordo profici&longs;citur ex fine, à quo omnia <lb/>&longs;uppeditantur quibus e&longs;t opus ad <expan abbr="con&longs;equendũ">con&longs;equendum</expan> id quod optamus, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>&longs;erie qua &longs;emper ex con­<lb/>&longs;equente prius accipimus, vt eò demum perueniat quod futurum e&longs;t principium effectionis, &longs;iue <lb/>executionis, vt in <expan abbr="oĩ">omni</expan> actione humana, ni&longs;i temeraria &longs;it, euenire &longs;olet: &longs;ic & propo&longs;ito fine colli­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg880"></arrow.to.target><lb/>guntur illa qu&ecedil; perducunt ad eum finem: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis principium vnà rei & &longs;ermonis, & (vt ait <lb/>Proclus) <foreign lang="greek">xa/llison o(zmhth/zion</foreign>, ide&longs;t, gradus optimus ad <expan abbr="agendũ">agendum</expan> & cogitandum. </s><s>Proinde cùm <lb/>inuentio c&ecedil;teris actibus &longs;cientiæ pr&ecedil;cedat: iure primus omnium ponetur re&longs;olutiuus. </s><s>Cùm verò <lb/>in altero qui e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan>, &longs;uccedat, vt priora & cau&longs;&longs;a quæ re&longs;oluendo inuentæ fuerant; po­<lb/>&longs;terioribus & effectis adnectantur, & in hoc po&longs;ita &longs;it rerum &longs;cientia, compo&longs;itiuus ad &longs;cientiam <lb/>faciet, non eo quòd doceat: iam enim e&longs;t hoc in&longs;trumenti, non quòd &longs;umat id quod e&longs;t viæ, &longs;ed <lb/>quoniam res &longs;cibiles in eo &longs;ic di&longs;ponuntur, vt optimè ex ip&longs;o vi&ecedil; pateant, & principia ex quibus <lb/><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> &longs;ciendi conflentur. </s><s>Idcirco cùm ex inuentis <expan abbr="cõ&longs;tituatur">con&longs;tituatur</expan>, iam po&longs;terior ordo <expan abbr="hab&etilde;dus">habendus</expan>. <lb/></s><s>Quanquam hic ordo &longs;upra cæteros vtilis e&longs;t, vbi productio & effectio proponuntur vt in arti­<lb/>bus: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> efficiendo aliter progredi licet. </s><s>Verùm &longs;i incidamus in commune ad vnum, & eius <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> tractatio ex re&longs;olutione & compo&longs;itione con&longs;tat: etenim vbi notum fuerit, ita re&longs;oluitur, <lb/>vt ratione prius, & eiu&longs;modi, vt à partibus &longs;eparari po&longs;sit, quia &longs;ine <expan abbr="quaq.">quaque</expan> cogitari valeat; partes <lb/>vbi conuenientia con&longs;tituta fuerit, prima illa mentis appul&longs;ione &longs;ine hoc communi nequaquam, <lb/>quia nimirùm e&longs;&longs;entia &longs;it eadem eius quod e&longs;t in parte, & partis vt &longs;ub&longs;tantiæ & &longs;ub&longs;tantiæ en­<lb/>tis, vt &longs;uo loco di&longs;putauimus, quòd &longs;i ignotum fuerit, ex partibus tanquam natura prioribus vt <lb/><expan abbr="cõmune">commune</expan> &longs;ecundùm rationem reperitur, & ad earum notitiam quoquo modo pertinet, vt expo&longs;i­<lb/> | <arrow.to.target n="marg880"></arrow.to.target><lb/>guntur illa qu&ecedil; perducunt ad eum finem: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis principium vnà rei & &longs;ermonis, & (vt ait <lb/>Proclus) <foreign lang="greek">xa/llison o(zmhth/zion</foreign>, ide&longs;t, gradus optimus ad <expan abbr="agendũ">agendum</expan> & cogitandum. </s><s>Proinde cùm <lb/>inuentio c&ecedil;teris actibus &longs;cientiæ pr&ecedil;cedat: iure primus omnium ponetur re&longs;olutiuus. </s><s>Cùm verò <lb/>in altero qui e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan>, &longs;uccedat, vt priora & cau&longs;&longs;a quæ re&longs;oluendo inuentæ fuerant; po­<lb/>&longs;terioribus & effectis adnectantur, & in hoc po&longs;ita &longs;it rerum &longs;cientia, compo&longs;itiuus ad &longs;cientiam <lb/>faciet, non eo quòd doceat: iam enim e&longs;t hoc in&longs;trumenti, non quòd &longs;umat id quod e&longs;t viæ, &longs;ed <lb/>quoniam res &longs;cibiles in eo &longs;ic di&longs;ponuntur, vt optimè ex ip&longs;o vi&ecedil; pateant, & principia ex quibus <lb/><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> &longs;ciendi conflentur. </s><s>Idcirco cùm ex inuentis <expan abbr="cõ&longs;tituatur">con&longs;tituatur</expan>, iam po&longs;terior ordo <expan abbr="hab&etilde;dus">habendus</expan>. <lb/></s><s>Quanquam hic ordo &longs;upra cæteros vtilis e&longs;t, vbi productio & effectio proponuntur vt in arti­<lb/>bus: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> efficiendo aliter progredi licet. </s><s>Verùm &longs;i incidamus in commune ad vnum, & eius <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> tractatio ex re&longs;olutione & compo&longs;itione con&longs;tat: etenim vbi notum fuerit, ita re&longs;oluitur, <lb/>vt ratione prius, & eiu&longs;modi, vt à partibus &longs;eparari po&longs;sit, quia &longs;ine <expan abbr="quaq.">quaque</expan> cogitari valeat; partes <lb/>vbi conuenientia con&longs;tituta fuerit, prima illa mentis appul&longs;ione &longs;ine hoc communi nequaquam, <lb/>quia nimirùm e&longs;&longs;entia &longs;it eadem eius quod e&longs;t in parte, & partis vt &longs;ub&longs;tantiæ & &longs;ub&longs;tantiæ en­<lb/>tis, vt &longs;uo loco di&longs;putauimus, quòd &longs;i ignotum fuerit, ex partibus tanquam natura prioribus vt <lb/><expan abbr="cõmune">commune</expan> &longs;ecundùm rationem reperitur, & ad earum notitiam quoquo modo pertinet, vt expo&longs;i­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s><s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s><s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s><s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s><s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s><s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. | <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s><s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s><s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s><s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s><s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s><s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. |
| <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> | <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">oina</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s><s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s><s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s><s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s><s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s><s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">oins</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s><s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s><s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s><s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">cungruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">oina</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s><s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s><s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s><s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s><s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s><s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">oins</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s><s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s><s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s><s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">cungruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">noine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s><s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">oins</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s><s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s><s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tnm</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s><s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">rom</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s><s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eisqui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s><s>quippe quae Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s><s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s><s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> | <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">noine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s> <s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">oins</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s> <s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s> <s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tnm</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s> <s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">rom</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s> <s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eisqui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s> <s>quippe quae Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s><s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s><s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s><s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s><s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s><s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s><s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s><s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> | <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s> <s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s> <s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s> <s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s> <s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s> <s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s> <s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s><s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s><s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s><s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s><s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s><s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s><s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s><s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s><s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s><s>in &longs;ola via | <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s><s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s><s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s><s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s><s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s><s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s><s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s><s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s><s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s><s>in &longs;ola via |
| <pb pagenum="105"/> | <pb pagenum="105"/> |
| <arrow.to.target n="marg886"></arrow.to.target><lb/>&longs;yllogi&longs;tica e&longs;t illatio, pote&longs;t aliquid ine&longs;&longs;e nece&longs;sitatis inter parteis; &longs;ed illatio nequaquam: plus <lb/>enim patet nece&longs;&longs;arium <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quàm illatio. </s><s>neque à definitione ad definitum, <expan abbr="neq.">neque</expan> à genere & parti­<lb/> | <arrow.to.target n="marg886"></arrow.to.target><lb/>&longs;yllogi&longs;tica e&longs;t illatio, pote&longs;t aliquid ine&longs;&longs;e nece&longs;sitatis inter parteis; &longs;ed illatio nequaquam: plus <lb/>enim patet nece&longs;&longs;arium <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quàm illatio. </s><s>neque à definitione ad definitum, <expan abbr="neq.">neque</expan> à genere & parti­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg887"></arrow.to.target><lb/>bus ad definitionem e&longs;t facultas inferendi, &longs;i vera docent Auerroës & Ari&longs;toteles: e&longs;t &longs;anè pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab vno ad alterum, à priore ad po&longs;terius, & à noto forta&longs;&longs;e ad <expan abbr="ignotũ">ignotum</expan>, quòd &longs;i hoc illatio­<lb/>nem vocemus, de nomine non contendam, &longs;ed valdè impropriè &longs;ic appellari monebo. </s><s>omni <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>ordini, omni viæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> omni in&longs;trumento <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t ille progre&longs;&longs;us: at non in omni in&longs;trumen­<lb/>to ine&longs;t nece&longs;sitas inferendi, vt in exemplo & inductione, &longs;ed vbi extat &longs;yllogi&longs;mus: in hac enim <lb/>oratione &longs;ola aliud quid ab acceptis infertur nece&longs;&longs;ariò. </s><s>Ab his igitur ordinibus methodi &longs;unt ap­<lb/>pellatæ qu&ecedil; res ip&longs;as quarum &longs;cientiam qu&ecedil;rimus, amplectuntur, & eas certis in&longs;trumentis notas <lb/>efficiunt, vt autem ea &longs;truant, varias adhibent machinas & vias. </s><s>Erit igitur ampla vis methodi; <lb/>neque &longs;olùm via con&longs;tabit, vt iis placuit qui methodum interpr&ecedil;tati &longs;unt viam. </s><s>H&ecedil;c &longs;iquis accu­<lb/>ratius in&longs;pexerit, facilè intelliget cur genus omi&longs;&longs;um fuerit; <expan abbr="neq.">neque</expan> ill&ecedil; differentiæ con&longs;titutæ quæ <lb/>è genere ip&longs;o pullulant, vnde methodi definitio &longs;trui po&longs;&longs;et: <expan abbr="nã">nam</expan> vocis ambiguitas qu&ecedil; di&longs;tribuen­<lb/>da fuit in plureis notioneis; tùm plura illa quæ in vnius methodi <expan abbr="con&longs;titution&etilde;">con&longs;titutionem</expan> <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan>, & re­<lb/>&longs;olutionem flagitant; tum item quòd accidentia cùm &longs;int, aut illa imitentur (etenim &longs;unt ex affe­<lb/>ctionibus entis) ex cau&longs;sis ea primùm digno&longs;ci oportebat, & ex illis eruere definitionem; <expan abbr="nõ">non</expan> pa­<lb/> | <arrow.to.target n="marg887"></arrow.to.target><lb/>bus ad definitionem e&longs;t facultas inferendi, &longs;i vera docent Auerroës & Ari&longs;toteles: e&longs;t &longs;anè pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab vno ad alterum, à priore ad po&longs;terius, & à noto forta&longs;&longs;e ad <expan abbr="ignotũ">ignotum</expan>, quòd &longs;i hoc illatio­<lb/>nem vocemus, de nomine non contendam, &longs;ed valdè impropriè &longs;ic appellari monebo. </s> <s>omni <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>ordini, omni viæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> omni in&longs;trumento <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t ille progre&longs;&longs;us: at non in omni in&longs;trumen­<lb/>to ine&longs;t nece&longs;sitas inferendi, vt in exemplo & inductione, &longs;ed vbi extat &longs;yllogi&longs;mus: in hac enim <lb/>oratione &longs;ola aliud quid ab acceptis infertur nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Ab his igitur ordinibus methodi &longs;unt ap­<lb/>pellatæ qu&ecedil; res ip&longs;as quarum &longs;cientiam qu&ecedil;rimus, amplectuntur, & eas certis in&longs;trumentis notas <lb/>efficiunt, vt autem ea &longs;truant, varias adhibent machinas & vias. </s> <s>Erit igitur ampla vis methodi; <lb/>neque &longs;olùm via con&longs;tabit, vt iis placuit qui methodum interpr&ecedil;tati &longs;unt viam. </s> <s>H&ecedil;c &longs;iquis accu­<lb/>ratius in&longs;pexerit, facilè intelliget cur genus omi&longs;&longs;um fuerit; <expan abbr="neq.">neque</expan> ill&ecedil; differentiæ con&longs;titutæ quæ <lb/>è genere ip&longs;o pullulant, vnde methodi definitio &longs;trui po&longs;&longs;et: <expan abbr="nã">nam</expan> vocis ambiguitas qu&ecedil; di&longs;tribuen­<lb/>da fuit in plureis notioneis; tùm plura illa quæ in vnius methodi <expan abbr="con&longs;titution&etilde;">con&longs;titutionem</expan> <expan abbr="cõcurrunt">concurrunt</expan>, & re­<lb/>&longs;olutionem flagitant; tum item quòd accidentia cùm &longs;int, aut illa imitentur (etenim &longs;unt ex affe­<lb/>ctionibus entis) ex cau&longs;sis ea primùm digno&longs;ci oportebat, & ex illis eruere definitionem; <expan abbr="nõ">non</expan> pa­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg888"></arrow.to.target><lb/>tiebantur, vt inde initium facerem. </s><s>nunc ratio &longs;uccurret ad hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> præ&longs;tanda quorum initium <lb/>ab ea di&longs;tinctione repetetur, quòd hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> rebus analyticis &longs;imilia &longs;unt: &longs;iquidem &longs;icut illa &longs;eor­<lb/>&longs;um &longs;pectari queunt, & vt applicata ad certarum rerum explicationem & applicata degenerant <lb/>in habitum illum qui per &longs;e in <expan abbr="earũ">earum</expan> explicatione ver&longs;atur, velut v&longs;urpata in phy&longs;icis iam phy&longs;ica <lb/>&longs;unt; &longs;ic & ordo, & in&longs;trumenta, & viæ vel ab&longs;olutè concipiuntur, & ita pertinent ad facultatem <lb/><expan abbr="cõmuniorem">communiorem</expan>, vel in quaque &longs;cientia &longs;umuntur, & partes eius &longs;cientiæ fiunt: ab&longs;olutè accepta <lb/>planè &longs;unt ex ordine &longs;ecundarum <expan abbr="notionũ">notionum</expan>, & cùm per omne genus pertinere valeant, & &longs;en&longs;ile, <lb/>& quod in <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> cadit, in <expan abbr="trã&longs;cendentibus">tran&longs;cendentibus</expan> optimo iure numerantur: eorum nullum <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>genus e&longs;t, neque differentia quæ emanet ex genere: veruntamen quòd nihil e&longs;t in mente no&longs;tra <lb/>quod imaginem cuiu&longs;dam certæ categoriæ non referat, & &longs;ub determinata dictionis figura non <lb/>repr&ecedil;&longs;entetur; aimus item & hæc à nobis ita concipi nimirùm <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> & in&longs;trumenta, vt ea qu&ecedil; <lb/>re&longs;piciant inter &longs;e: ordo enim po&longs;itus e&longs;t in rebus ordinatis, & in&longs;trumenta &longs;unt alicuius effi­<lb/>cientis & gratia finis: via mon&longs;trat progre&longs;&longs;um ad aliquam formam, &longs;iue habitum: proinde nun­<lb/>cupabitur ex fine, ac proximo quidem in&longs;trumento, remoto verò &longs;cientia. </s><s>Quapropter ei&longs;dem <lb/>categoriis veluti &longs;patium & termini <expan abbr="cõprehendentur">comprehendentur</expan>. </s><s>Methodus verò tota cuius hæc &longs;unt prin­<lb/> | <arrow.to.target n="marg888"></arrow.to.target><lb/>tiebantur, vt inde initium facerem. </s><s>nunc ratio &longs;uccurret ad hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> præ&longs;tanda quorum initium <lb/>ab ea di&longs;tinctione repetetur, quòd hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> rebus analyticis &longs;imilia &longs;unt: &longs;iquidem &longs;icut illa &longs;eor­<lb/>&longs;um &longs;pectari queunt, & vt applicata ad certarum rerum explicationem & applicata degenerant <lb/>in habitum illum qui per &longs;e in <expan abbr="earũ">earum</expan> explicatione ver&longs;atur, velut v&longs;urpata in phy&longs;icis iam phy&longs;ica <lb/>&longs;unt; &longs;ic & ordo, & in&longs;trumenta, & viæ vel ab&longs;olutè concipiuntur, & ita pertinent ad facultatem <lb/><expan abbr="cõmuniorem">communiorem</expan>, vel in quaque &longs;cientia &longs;umuntur, & partes eius &longs;cientiæ fiunt: ab&longs;olutè accepta <lb/>planè &longs;unt ex ordine &longs;ecundarum <expan abbr="notionũ">notionum</expan>, & cùm per omne genus pertinere valeant, & &longs;en&longs;ile, <lb/>& quod in <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> cadit, in <expan abbr="trã&longs;cendentibus">tran&longs;cendentibus</expan> optimo iure numerantur: eorum nullum <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>genus e&longs;t, neque differentia quæ emanet ex genere: veruntamen quòd nihil e&longs;t in mente no&longs;tra <lb/>quod imaginem cuiu&longs;dam certæ categoriæ non referat, & &longs;ub determinata dictionis figura non <lb/>repr&ecedil;&longs;entetur; aimus item & hæc à nobis ita concipi nimirùm <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> & in&longs;trumenta, vt ea qu&ecedil; <lb/>re&longs;piciant inter &longs;e: ordo enim po&longs;itus e&longs;t in rebus ordinatis, & in&longs;trumenta &longs;unt alicuius effi­<lb/>cientis & gratia finis: via mon&longs;trat progre&longs;&longs;um ad aliquam formam, &longs;iue habitum: proinde nun­<lb/>cupabitur ex fine, ac proximo quidem in&longs;trumento, remoto verò &longs;cientia. </s><s>Quapropter ei&longs;dem <lb/>categoriis veluti &longs;patium & termini <expan abbr="cõprehendentur">comprehendentur</expan>. </s><s>Methodus verò tota cuius hæc &longs;unt prin­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg889"></arrow.to.target><lb/>cipia propter eruditionem quæ ponitur in di&longs;cente, & &longs;cientiam qua debet impertiri, progre&longs;&longs;us <lb/>erit cum ratione & via à priore &longs;ecundùm naturam ad po&longs;terius, quoad ex illo facilè doceatur. <lb/></s><s>Hæc illorum propria &longs;unto, dum ab&longs;olutè con&longs;iderantur. </s><s>Sed iam rebus ip&longs;is adiuncta <expan abbr="&longs;pect&etilde;tur">&longs;pectentur</expan>, <lb/>cùm degenerant in ea quibus aggregantur, & in &longs;cientiis agno&longs;cuntur. </s><s>Equidem varium <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> <lb/>de ordine, & via, & in&longs;trumento, & &longs;cientia, & methodo <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> puto. </s><s>Id verò facilè me proba­<lb/>turum confido, &longs;i prius exponam quemadmodum &longs;cientia comparetur. </s><s>Nec verò dubium e&longs;t, <lb/>quin æmuletur eius adeptio quendam motum quo ex iis quæ nota &longs;unt natura, &longs;tudemus <expan abbr="cõ&longs;e-qui">con&longs;e­<lb/>qui</expan> notitiam rerum quas ignoramus. </s><s>ea notitia fit per ip&longs;arum &longs;pecies & notiones, quas ita di­<lb/>&longs;po&longs;itas e&longs;&longs;e oportet, & &longs;ic coh&ecedil;rere, vt ille qui &longs;citurus e&longs;t, fiat <foreign lang="greek">a)met ai/ptwtos</foreign> & immutabilis. <lb/></s><s>Porrò notiones cùm &longs;int &longs;imulachra rerum quæ &longs;unt extra animum, per&longs;picuè <expan abbr="numerãtur">numerantur</expan> in iis <lb/>quæ &longs;unt ad aliquid <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> eædem, quòd afficiunt animum, vocantur ab Ari&longs;totele <foreign lang="greek">paqh/mata</foreign> & <lb/> | <arrow.to.target n="marg889"></arrow.to.target><lb/>cipia propter eruditionem quæ ponitur in di&longs;cente, & &longs;cientiam qua debet impertiri, progre&longs;&longs;us <lb/>erit cum ratione & via à priore &longs;ecundùm naturam ad po&longs;terius, quoad ex illo facilè doceatur. <lb/></s><s>Hæc illorum propria &longs;unto, dum ab&longs;olutè con&longs;iderantur. </s><s>Sed iam rebus ip&longs;is adiuncta <expan abbr="&longs;pect&etilde;tur">&longs;pectentur</expan>, <lb/>cùm degenerant in ea quibus aggregantur, & in &longs;cientiis agno&longs;cuntur. </s><s>Equidem varium <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> <lb/>de ordine, & via, & in&longs;trumento, & &longs;cientia, & methodo <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> puto. </s><s>Id verò facilè me proba­<lb/>turum confido, &longs;i prius exponam quemadmodum &longs;cientia comparetur. </s><s>Nec verò dubium e&longs;t, <lb/>quin æmuletur eius adeptio quendam motum quo ex iis quæ nota &longs;unt natura, &longs;tudemus <expan abbr="cõ&longs;e-qui">con&longs;e­<lb/>qui</expan> notitiam rerum quas ignoramus. </s><s>ea notitia fit per ip&longs;arum &longs;pecies & notiones, quas ita di­<lb/>&longs;po&longs;itas e&longs;&longs;e oportet, & &longs;ic coh&ecedil;rere, vt ille qui &longs;citurus e&longs;t, fiat <foreign lang="greek">a)met ai/ptwtos</foreign> & immutabilis. <lb/></s><s>Porrò notiones cùm &longs;int &longs;imulachra rerum quæ &longs;unt extra animum, per&longs;picuè <expan abbr="numerãtur">numerantur</expan> in iis <lb/>quæ &longs;unt ad aliquid <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> eædem, quòd afficiunt animum, vocantur ab Ari&longs;totele <foreign lang="greek">paqh/mata</foreign> & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg890"></arrow.to.target><lb/>pa&longs;siones. (neque enim nos ita Latini e&longs;&longs;e volumus, vt pro rebus nomina tibi demus, vt illi qui <lb/>animi &longs;en&longs;us vertere voluërunt) ad quas cùm pertineat genus illud mutationis quæ dicitur alte­<lb/>ratio, &longs;imiliter analogia quadam hæc alteratio dicitur à philo&longs;ophis, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;ed cùm &longs;it &longs;ine pernicie <lb/> | <arrow.to.target n="marg890"></arrow.to.target><lb/>pa&longs;siones. (neque enim nos ita Latini e&longs;&longs;e volumus, vt pro rebus nomina tibi demus, vt illi qui <lb/>animi &longs;en&longs;us vertere voluërunt) ad quas cùm pertineat genus illud mutationis quæ dicitur alte­<lb/>ratio, &longs;imiliter analogia quadam hæc alteratio dicitur à philo&longs;ophis, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;ed cùm &longs;it &longs;ine pernicie <lb/> |
| |
| <pb pagenum="110"/>quæ attulerit idem philo&longs;ophus, vulgò nota &longs;unt: & &longs;i quid e&longs;t, quod de ip&longs;o priuatum dici queat <lb/> | <pb pagenum="110"/>quæ attulerit idem philo&longs;ophus, vulgò nota &longs;unt: & &longs;i quid e&longs;t, quod de ip&longs;o priuatum dici queat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg921"></arrow.to.target><lb/>ad illa referetur quæ ad eius defen&longs;ionem po&longs;teà dicentur. </s><s>Zeno igitur, vt antea &longs;ignificauimus <lb/>duplici rationum genere v&longs;us e&longs;t, altero <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non naturali &longs;impliciter, atque altero non natural<gap/><lb/>quoddam ex parte; primum di&longs;putandi genus expo&longs;uit Ari&longs;t. </s><s>in eo libro quo <expan abbr="Xenophan&etilde;">Xenophanem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>& vnà Gorgiam confutat; alterum tractat in phy&longs;icis. </s><s>Nos hî primùm di&longs;putationis genus attin­<lb/>gemus, in quod more dialectico inuehemur, vt item fecit præceptor, dum primo de Natura, & in <lb/>libro de placitis contra principia naturæ tollentes inuectus e&longs;t. </s><s>Sed prius illius argumenta recite­<lb/>mus. </s><s>Ille <expan abbr="cõi">coni</expan> principio &longs;umpto, nimirum, nihil ex nihilo fieri po&longs;&longs;e &longs;ic ducit <expan abbr="argum&etilde;tam">argumentam</expan>. </s><s>Id quod <lb/>fit, aut fit ex &longs;imilibus aut ex di&longs;similib. Atqui nihil horum fieri pote&longs;t. </s><s>Non &longs;anè ex familib. Nam <lb/>&longs;i &longs;imilia fuerint, nulla cau&longs;&longs;a e&longs;t cur hoc magis genitum &longs;it quàm gignat. </s><s>&longs;iquidem <expan abbr="&longs;imiliũ">&longs;imilium</expan> rerum <lb/>conditiones &longs;imiles e&longs;&longs;e &longs;oleant. </s><s>Neque item ex di&longs;similib. quod <expan abbr=".n.">enim</expan> di&longs;simile e&longs;t, non e&longs;t id quod <lb/>gigni oportet. </s><s>Ergo non ens. </s><s>At ex non ente nihil gigni pote&longs;t. </s><s>Si non gignitur & æternum &longs;it ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, & cùm hoc æternum, vt ip&longs;e vult, &longs;it Deus. </s><s>Deus verò omnium optimus, & hoc <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <lb/>erit omnium <expan abbr="optimũ">optimum</expan>. </s><s>& vnum igitur. </s><s>Nam &longs;i duo pluresúe &longs;int, iam non <expan abbr="omniũ">omnium</expan> erit optimum & <lb/>pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum, quae vel &longs;imiles forent, vel di&longs;similes; ac &longs;i fuerint &longs;imiles, <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> & <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <lb/>omnium e&longs;&longs;e nequeat, plures <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;ent <expan abbr="omniũ">omnium</expan> pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simi, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non patitur. <lb/></s><s>&longs;i verò di&longs;similes: ij qui cedunt, Dij futuri non &longs;int. </s><s>Etenim ea e&longs;t Dei conditio, vt &longs;uperet, non &longs;u­<lb/> | <arrow.to.target n="marg921"></arrow.to.target><lb/>ad illa referetur quæ ad eius defen&longs;ionem po&longs;teà dicentur. </s><s>Zeno igitur, vt antea &longs;ignificauimus <lb/>duplici rationum genere v&longs;us e&longs;t, altero <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non naturali &longs;impliciter, atque altero non natural<gap/><lb/>quoddam ex parte; primum di&longs;putandi genus expo&longs;uit Ari&longs;t. </s><s>in eo libro quo <expan abbr="Xenophan&etilde;">Xenophanem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>& vnà Gorgiam confutat; alterum tractat in phy&longs;icis. </s><s>Nos hî primùm di&longs;putationis genus attin­<lb/>gemus, in quod more dialectico inuehemur, vt item fecit præceptor, dum primo de Natura, & in <lb/>libro de placitis contra principia naturæ tollentes inuectus e&longs;t. </s><s>Sed prius illius argumenta recite­<lb/>mus. </s><s>Ille <expan abbr="cõi">coni</expan> principio &longs;umpto, nimirum, nihil ex nihilo fieri po&longs;&longs;e &longs;ic ducit <expan abbr="argum&etilde;tam">argumentam</expan>. </s><s>Id quod <lb/>fit, aut fit ex &longs;imilibus aut ex di&longs;similib. Atqui nihil horum fieri pote&longs;t. </s><s>Non &longs;anè ex familib. Nam <lb/>&longs;i &longs;imilia fuerint, nulla cau&longs;&longs;a e&longs;t cur hoc magis genitum &longs;it quàm gignat. </s><s>&longs;iquidem <expan abbr="&longs;imiliũ">&longs;imilium</expan> rerum <lb/>conditiones &longs;imiles e&longs;&longs;e &longs;oleant. </s><s>Neque item ex di&longs;similib. quod <expan abbr=".n.">enim</expan> di&longs;simile e&longs;t, non e&longs;t id quod <lb/>gigni oportet. </s><s>Ergo non ens. </s><s>At ex non ente nihil gigni pote&longs;t. </s><s>Si non gignitur & æternum &longs;it ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, & cùm hoc æternum, vt ip&longs;e vult, &longs;it Deus. </s><s>Deus verò omnium optimus, & hoc <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <lb/>erit omnium <expan abbr="optimũ">optimum</expan>. </s><s>& vnum igitur. </s><s>Nam &longs;i duo pluresúe &longs;int, iam non <expan abbr="omniũ">omnium</expan> erit optimum & <lb/>pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum, quae vel &longs;imiles forent, vel di&longs;similes; ac &longs;i fuerint &longs;imiles, <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> & <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <lb/>omnium e&longs;&longs;e nequeat, plures <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;ent <expan abbr="omniũ">omnium</expan> pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simi, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non patitur. <lb/></s><s>&longs;i verò di&longs;similes: ij qui cedunt, Dij futuri non &longs;int. </s><s>Etenim ea e&longs;t Dei conditio, vt &longs;uperet, non &longs;u­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg922"></arrow.to.target><lb/>peretur, quia igitur omnia &longs;uperat Deus (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> talem <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> de Deo nos anticipauimus, & ea <lb/>po&longs;&longs;e qu&ecedil; velit) aut non <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;uperabit, &longs;i plures Dij &longs;int, nec Deus igitur: aut ij qui &longs;uperantur, Dij <lb/>non erunt. </s><s>Idem quoque quæ vult non poterit: quandò & alij Dij &longs;imiles idem aut <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> vo­<lb/>lent & <expan abbr="poterũt">poterunt</expan>. </s><s>Vnus igitur. </s><s>Ergo <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>&longs;ui &longs;imilis omnibus &longs;en&longs;ibus. </s><s>Itaque & globo&longs;us. </s><s>Iam &longs;i <lb/>æternus vnus, & globo&longs;us; neque finitus, neque infinitus. </s><s>Neque &longs;anè finitus eo quòd ad alterum <lb/>finiretur. </s><s>&longs;ic vno plura e&longs;&longs;ent. </s><s>Neque infinitus item; quòd infinitum &longs;it non ens. </s><s>caret <expan abbr=".n.">enim</expan> principio <lb/>medio ac fine, quocirca negatione exprimitur. </s><s>quòd verò e&longs;t <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, non ens e&longs;t. </s><s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur infinitus <lb/>Deus. </s><s>Idem quoque neque mobilis, neque immobilis. </s><s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vbi motus, ibi plura. </s><s>At hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, <lb/>immobile verò ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> cau&longs;&longs;am ob <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> non e&longs;&longs;e diximus, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s><s>& cùm <lb/>quie&longs;cere &longs;it, vel non moueri, & <expan abbr="nõ">non</expan> ens igitur, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> etiam id quie&longs;cere dicatur quod pote&longs;t <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> <lb/>moueri; Deus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> non mouetur. </s><s>Itaque nec quie&longs;cit Deus. </s><s>Vt igitur in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="oĩa">oina</expan> Dei attributa col­<lb/>ligamus. </s><s>Hoc quod e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="Deũ">Deum</expan> po&longs;uit Zeno. </s><s>e&longs;t <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;imile, globo&longs;um, nec <expan abbr="finitũ">finitum</expan>, neque <lb/><expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, neque <expan abbr="quie&longs;c&etilde;s">quie&longs;cens</expan>, nec immobile. </s><s>Hæc Zeno profitetur, quæ <expan abbr="tñ">tnm</expan> nullam <expan abbr="nece&longs;sitat&etilde;">nece&longs;sitatem</expan> <expan abbr="adiunctã">adiunctam</expan> <lb/>habere demon&longs;tret Ari&longs;t. </s><s>& &longs;igillatim &longs;ingula percurrat. </s><s>Sed vt ingenuè fatear, <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;ic perturbata <lb/> | <arrow.to.target n="marg922"></arrow.to.target><lb/>peretur, quia igitur omnia &longs;uperat Deus (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> talem <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> de Deo nos anticipauimus, & ea <lb/>po&longs;&longs;e qu&ecedil; velit) aut non <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;uperabit, &longs;i plures Dij &longs;int, nec Deus igitur: aut ij qui &longs;uperantur, Dij <lb/>non erunt. </s><s>Idem quoque quæ vult non poterit: quandò & alij Dij &longs;imiles idem aut <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> vo­<lb/>lent & <expan abbr="poterũt">poterunt</expan>. </s><s>Vnus igitur. </s><s>Ergo <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>&longs;ui &longs;imilis omnibus &longs;en&longs;ibus. </s><s>Itaque & globo&longs;us. </s><s>Iam &longs;i <lb/>æternus vnus, & globo&longs;us; neque finitus, neque infinitus. </s><s>Neque &longs;anè finitus eo quòd ad alterum <lb/>finiretur. </s><s>&longs;ic vno plura e&longs;&longs;ent. </s><s>Neque infinitus item; quòd infinitum &longs;it non ens. </s><s>caret <expan abbr=".n.">enim</expan> principio <lb/>medio ac fine, quocirca negatione exprimitur. </s><s>quòd verò e&longs;t <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, non ens e&longs;t. </s><s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur infinitus <lb/>Deus. </s><s>Idem quoque neque mobilis, neque immobilis. </s><s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> vbi motus, ibi plura. </s><s>At hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, <lb/>immobile verò ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> cau&longs;&longs;am ob <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> non e&longs;&longs;e diximus, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s><s>& cùm <lb/>quie&longs;cere &longs;it, vel non moueri, & <expan abbr="nõ">non</expan> ens igitur, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> etiam id quie&longs;cere dicatur quod pote&longs;t <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> <lb/>moueri; Deus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> non mouetur. </s><s>Itaque nec quie&longs;cit Deus. </s><s>Vt igitur in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="oĩa">oina</expan> Dei attributa col­<lb/>ligamus. </s><s>Hoc quod e&longs;t <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="Deũ">Deum</expan> po&longs;uit Zeno. </s><s>e&longs;t <expan abbr="æternũ">æternum</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;imile, globo&longs;um, nec <expan abbr="finitũ">finitum</expan>, neque <lb/><expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, neque <expan abbr="quie&longs;c&etilde;s">quie&longs;cens</expan>, nec immobile. </s><s>Hæc Zeno profitetur, quæ <expan abbr="tñ">tnm</expan> nullam <expan abbr="nece&longs;sitat&etilde;">nece&longs;sitatem</expan> <expan abbr="adiunctã">adiunctam</expan> <lb/>habere demon&longs;tret Ari&longs;t. </s><s>& &longs;igillatim &longs;ingula percurrat. </s><s>Sed vt ingenuè fatear, <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;ic perturbata <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg923"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, vt <expan abbr="re&longs;pon&longs;ionũ">re&longs;pon&longs;ionum</expan> vis difficilè colligatur. </s><s>conabimur ergo, quoad fieri poterit, <expan abbr="quã">quam</expan> maximè &longs;en­<lb/>&longs;a Ari&longs;t. </s><s>exprimere, ac &longs;i non &longs;uccedat accedere ad id <expan abbr="quã">quam</expan> maximè, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> hoc experiri, vt <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="argu-mentorũ">argu­<lb/>mentorum</expan> vitia quoquopacto detegantur. </s><s>In prima igitur con&longs;ecutione, fallacia <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> ine&longs;t: <lb/>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> diui&longs;io debeat <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan> <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, primùm fallit accipiens <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> id quod fit, fieri <lb/>aut ex &longs;imili, aut ex di&longs;simili. </s><s>Nam fit id quod fit ex non ente, de quo nec &longs;imile, neque di&longs;simile <lb/>prædicantur, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i ex nihilo nihil fiat. </s><s>Sed e&longs;to, &longs;it Deus ingenitus, nunquid ex hoc vnus? </s><s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>vetat, quominus plura con&longs;imili <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;int ingenita? </s><s>An'ne ex eo, quae e&longs;t <expan abbr="oĩum">oinum</expan> præ&longs;tanti&longs;simus? </s><s>mi­<lb/>nimè profectò. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>, & id quod <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> <expan abbr="&longs;uperlatiuũ">&longs;uperlatiuum</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> &longs;umi po&longs;sit, <lb/>vel ad aliud, vel &longs;impliciter, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, neque <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> certe e&longs;&longs;e oportet, id quod <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg923"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, vt <expan abbr="re&longs;pon&longs;ionũ">re&longs;pon&longs;ionum</expan> vis difficilè colligatur. </s> <s>conabimur ergo, quoad fieri poterit, <expan abbr="quã">quam</expan> maximè &longs;en­<lb/>&longs;a Ari&longs;t. </s> <s>exprimere, ac &longs;i non &longs;uccedat accedere ad id <expan abbr="quã">quam</expan> maximè, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> hoc experiri, vt <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="argu-mentorũ">argu­<lb/>mentorum</expan> vitia quoquopacto detegantur. </s> <s>In prima igitur con&longs;ecutione, fallacia <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> ine&longs;t: <lb/>cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> diui&longs;io debeat <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan> <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, primùm fallit accipiens <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> id quod fit, fieri <lb/>aut ex &longs;imili, aut ex di&longs;simili. </s> <s>Nam fit id quod fit ex non ente, de quo nec &longs;imile, neque di&longs;simile <lb/>prædicantur, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i ex nihilo nihil fiat. </s> <s>Sed e&longs;to, &longs;it Deus ingenitus, nunquid ex hoc vnus? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>vetat, quominus plura con&longs;imili <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;int ingenita? </s> <s>An'ne ex eo, quae e&longs;t <expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tanti&longs;simus? </s> <s>mi­<lb/>nimè profectò. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>, & id quod <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> <expan abbr="&longs;uperlatiuũ">&longs;uperlatiuum</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> &longs;umi po&longs;sit, <lb/>vel ad aliud, vel &longs;impliciter, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, neque <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> certe e&longs;&longs;e oportet, id quod <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg924"></arrow.to.target><lb/>&longs;i ita dicatur ad alia. </s><s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> erit, &longs;i ad alia dicatur; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> illa quibus <expan abbr="cũ">cum</expan> confertur, e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;sint infima, qu&ecedil; <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> id &longs;uperet quod <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> dicitur; non idcirco &longs;it præ&longs;tans, ne <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: cur non <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ic plura erunt affecta con&longs;imiliter? </s><s>Quòd &longs;i ita dicitur, quia talis &longs;it <lb/>eius natura, quod .&longs;. </s><s>optimè &longs;e habeat: quid prohibet, quin multa quoque &longs;int <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, vt hæc char­<lb/>ta, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> alijs conferatur, quæ ruri &longs;unt, albi&longs;sima dicetur, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> cæteræ &longs;int minus albæ, nihilominus <lb/> | <arrow.to.target n="marg924"></arrow.to.target><lb/>&longs;i ita dicatur ad alia. </s><s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> erit, &longs;i ad alia dicatur; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> illa quibus <expan abbr="cũ">cum</expan> confertur, e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;sint infima, qu&ecedil; <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> id &longs;uperet quod <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> dicitur; non idcirco &longs;it præ&longs;tans, ne <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: cur non <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ic plura erunt affecta con&longs;imiliter? </s><s>Quòd &longs;i ita dicitur, quia talis &longs;it <lb/>eius natura, quod .&longs;. </s><s>optimè &longs;e habeat: quid prohibet, quin multa quoque &longs;int <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, vt hæc char­<lb/>ta, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> alijs conferatur, quæ ruri &longs;unt, albi&longs;sima dicetur, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> cæteræ &longs;int minus albæ, nihilominus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg925"></arrow.to.target><lb/>adhuc albior fieri poterit, & multæ hac ip&longs;a &longs;unt albiores? </s><s>verum &longs;i albi&longs;simum &longs;it id quod omne <lb/>punctum tulit albedinis, cur non erunt alia con&longs;imilia, & &longs;ic plura? </s><s>Neque illud nece&longs;sarium. </s><s>Si <lb/>vnus fuerit, vt <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>&longs;en&longs;us habeat, & &longs;ui &longs;imilis &longs;it: quandò etiam, vt totum &longs;entiat, &longs;ufficiat, &longs;i <lb/>vna ex parte videat, quemadmodum animal oculis cernens & auribus <expan abbr="audi&etilde;s">audiens</expan> totum &longs;entit. </s><s>Tùm <lb/>etiam cur nece&longs;&longs;arium putat id quod &longs;ui &longs;imile <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>e&longs;t, e&longs;&longs;e globo&longs;um? </s><s>non'ne ceru&longs;&longs;a vndique <lb/>alba e&longs;t, neque tamen globo&longs;a? </s><s>Quid etiam refert, vt &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quòd &longs;it globo&longs;um? </s><s>qua&longs;i verò <lb/>omnis cau&longs;&longs;a debeat e&longs;&longs;e globo&longs;a; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s><expan abbr="rõnem">ronnem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> globus. </s><s>Porrò &longs;i <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ponitur Deus à <lb/>Zenone, aut terminos habet, aut caret terminis. </s><s>Itaque nece&longs;&longs;ariò finitum, aut infinitum e&longs;t, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>finitum & <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> definiuntur quòd &longs;it <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> vel terminos habeat, vel ijs careat. </s><s>At glo­<lb/>bo&longs;um terminos habet, vt <expan abbr="centrũ">centrum</expan> & <expan abbr="circunferentiã">circunferentiam</expan>, ergo <expan abbr="finitũ">finitum</expan>. </s><s>Neque illud <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, quae ad aliud <lb/>finiatur: in &longs;eip&longs;o <expan abbr=".n.">enim</expan> terminos habere <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s>Neque termini <expan abbr="fundãtur">fundantur</expan> externo & eo quo illud cuius <lb/>&longs;unt, <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, &longs;ed eo cuius ip&longs;i &longs;unt. </s><s>Quòd verò non &longs;it immobile, <expan abbr="neq;">neque</expan> quie&longs;cat; hoc &longs;uperat <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <lb/><expan abbr="tarditat&etilde;">tarditatem</expan>. </s><s>quippe quae ex <expan abbr="analyticorũ">analyticorum</expan> ignorantia di&longs;tinguere ne&longs;ciant <expan abbr="negant&etilde;">negantem</expan> à priuante, & infinita; <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> calleant negantis <expan abbr="vsũ">vsum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="etiã">etiam</expan> de verè non ente, <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> de ente nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="prædice&ttilde;">prædicetur</expan>, | <arrow.to.target n="marg925"></arrow.to.target><lb/>adhuc albior fieri poterit, & multæ hac ip&longs;a &longs;unt albiores? </s><s>verum &longs;i albi&longs;simum &longs;it id quod omne <lb/>punctum tulit albedinis, cur non erunt alia con&longs;imilia, & &longs;ic plura? </s><s>Neque illud nece&longs;sarium. </s><s>Si <lb/>vnus fuerit, vt <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>&longs;en&longs;us habeat, & &longs;ui &longs;imilis &longs;it: quandò etiam, vt totum &longs;entiat, &longs;ufficiat, &longs;i <lb/>vna ex parte videat, quemadmodum animal oculis cernens & auribus <expan abbr="audi&etilde;s">audiens</expan> totum &longs;entit. </s><s>Tùm <lb/>etiam cur nece&longs;&longs;arium putat id quod &longs;ui &longs;imile <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>e&longs;t, e&longs;&longs;e globo&longs;um? </s><s>non'ne ceru&longs;&longs;a vndique <lb/>alba e&longs;t, neque tamen globo&longs;a? </s><s>Quid etiam refert, vt &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quòd &longs;it globo&longs;um? </s><s>qua&longs;i verò <lb/>omnis cau&longs;&longs;a debeat e&longs;&longs;e globo&longs;a; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s><expan abbr="rõnem">ronnem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> globus. </s><s>Porrò &longs;i <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ponitur Deus à <lb/>Zenone, aut terminos habet, aut caret terminis. </s><s>Itaque nece&longs;&longs;ariò finitum, aut infinitum e&longs;t, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>finitum & <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> definiuntur quòd &longs;it <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> vel terminos habeat, vel ijs careat. </s><s>At glo­<lb/>bo&longs;um terminos habet, vt <expan abbr="centrũ">centrum</expan> & <expan abbr="circunferentiã">circunferentiam</expan>, ergo <expan abbr="finitũ">finitum</expan>. </s><s>Neque illud <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, quae ad aliud <lb/>finiatur: in &longs;eip&longs;o <expan abbr=".n.">enim</expan> terminos habere <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s>Neque termini <expan abbr="fundãtur">fundantur</expan> externo & eo quo illud cuius <lb/>&longs;unt, <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, &longs;ed eo cuius ip&longs;i &longs;unt. </s><s>Quòd verò non &longs;it immobile, <expan abbr="neq;">neque</expan> quie&longs;cat; hoc &longs;uperat <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <lb/><expan abbr="tarditat&etilde;">tarditatem</expan>. </s><s>quippe quae ex <expan abbr="analyticorũ">analyticorum</expan> ignorantia di&longs;tinguere ne&longs;ciant <expan abbr="negant&etilde;">negantem</expan> à priuante, & infinita; <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> calleant negantis <expan abbr="vsũ">vsum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="etiã">etiam</expan> de verè non ente, <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> de ente nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="prædice&ttilde;">prædicetur</expan>, |
| <pb pagenum="111"/> | <pb pagenum="111"/> |
| <arrow.to.target n="marg926"></arrow.to.target><lb/>etenim affirmatione &longs;ignificatur. </s><s>Nam, quod inquiunt <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> dici tam de eo quod e&longs;t, quàm de <lb/>eo quod non e&longs;t, non pertinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> enunciationis quod negatione exprimitur, &longs;ed ad illud <lb/>quod ab ip&longs;o &longs;ignificatur, & vt dici con&longs;ueuit, pro quo &longs;upponit: tollit enim <expan abbr="nõ">non</expan> album <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>. <lb/></s><s>non hominem de quo prædicatur. </s><s>& id e&longs;&longs;e aliquid pote&longs;t. </s><s>Reliqua, quòd globo&longs;um & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, <lb/>atque idem non mobile communiter contra reliquos eiu&longs;dem &longs;ectæ philo&longs;ophos anteà peracta <lb/>&longs;unt. </s><s>Rationes illas extremas Parmenidis à <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> auctoribus Græcis fui&longs;&longs;e defen&longs;as &longs;ignificat <lb/>Ari&longs;toteles, &longs;iquidem ijs implicati manus dederint, & verè concludi conce&longs;&longs;erint. </s><s>Itaque Plato <lb/>quod erat præter ens non ens, ide&longs;t, nihil e&longs;&longs;e dicebat, & po&longs;terior illa ratio, quæ è <foreign lang="greek">dixotomias</foreign> af­<lb/>fertur; re&longs;oluatur in qua&longs;dam magnitudines in&longs;ectiles à Platone, Xenocrate, & Zenone, vnde <lb/>efficiatur & ip&longs;um totum in infinitum &longs;ecari po&longs;&longs;e bifariam, & nihilominus vnum remanere. <lb/></s><s>Quocirca philo&longs;ophus eleuat hunc conatum mon&longs;trans etiam &longs;i detur Parmenidi præter ens e&longs;&longs;e <lb/>non ens, & contradicentia &longs;imul con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e; <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco effici, vt <expan abbr="nõ">non</expan> ens &longs;it nihil; quandò <lb/>pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> ens quodammodo quod e&longs;t aliquid. </s><s>Rur&longs;us o&longs;tendit neque illud &longs;equi. </s><s>Si nihil e&longs;t <lb/>præter ens, omnia fore vnum: nanque ip&longs;i vnum ponunt <foreign lang="greek">au)to\ to\ o)/n</foreign>, ide&longs;t, ens ip&longs;um; id verò <lb/>valet idem ac <foreign lang="greek">o(/per o)/n</foreign>, ide&longs;t, verè vnum, alia multa &longs;unt, qu&ecedil; non &longs;unt &longs;impliciter & verè vna, &longs;ed <lb/>quodammodo. </s><s>Proinde multa &longs;unt ea qu&ecedil; &longs;unt. </s><s>Verùm quia locus ille &longs;alebro&longs;us e&longs;t, nec (vt mea <lb/> | <arrow.to.target n="marg926"></arrow.to.target><lb/>etenim affirmatione &longs;ignificatur. </s><s>Nam, quod inquiunt <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> dici tam de eo quod e&longs;t, quàm de <lb/>eo quod non e&longs;t, non pertinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> enunciationis quod negatione exprimitur, &longs;ed ad illud <lb/>quod ab ip&longs;o &longs;ignificatur, & vt dici con&longs;ueuit, pro quo &longs;upponit: tollit enim <expan abbr="nõ">non</expan> album <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>. <lb/></s><s>non hominem de quo prædicatur. </s><s>& id e&longs;&longs;e aliquid pote&longs;t. </s><s>Reliqua, quòd globo&longs;um & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, <lb/>atque idem non mobile communiter contra reliquos eiu&longs;dem &longs;ectæ philo&longs;ophos anteà peracta <lb/>&longs;unt. </s><s>Rationes illas extremas Parmenidis à <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> auctoribus Græcis fui&longs;&longs;e defen&longs;as &longs;ignificat <lb/>Ari&longs;toteles, &longs;iquidem ijs implicati manus dederint, & verè concludi conce&longs;&longs;erint. </s><s>Itaque Plato <lb/>quod erat præter ens non ens, ide&longs;t, nihil e&longs;&longs;e dicebat, & po&longs;terior illa ratio, quæ è <foreign lang="greek">dixotomias</foreign> af­<lb/>fertur; re&longs;oluatur in qua&longs;dam magnitudines in&longs;ectiles à Platone, Xenocrate, & Zenone, vnde <lb/>efficiatur & ip&longs;um totum in infinitum &longs;ecari po&longs;&longs;e bifariam, & nihilominus vnum remanere. <lb/></s><s>Quocirca philo&longs;ophus eleuat hunc conatum mon&longs;trans etiam &longs;i detur Parmenidi præter ens e&longs;&longs;e <lb/>non ens, & contradicentia &longs;imul con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e; <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco effici, vt <expan abbr="nõ">non</expan> ens &longs;it nihil; quandò <lb/>pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> ens quodammodo quod e&longs;t aliquid. </s><s>Rur&longs;us o&longs;tendit neque illud &longs;equi. </s><s>Si nihil e&longs;t <lb/>præter ens, omnia fore vnum: nanque ip&longs;i vnum ponunt <foreign lang="greek">au)to\ to\ o)/n</foreign>, ide&longs;t, ens ip&longs;um; id verò <lb/>valet idem ac <foreign lang="greek">o(/per o)/n</foreign>, ide&longs;t, verè vnum, alia multa &longs;unt, qu&ecedil; non &longs;unt &longs;impliciter & verè vna, &longs;ed <lb/>quodammodo. </s><s>Proinde multa &longs;unt ea qu&ecedil; &longs;unt. </s><s>Verùm quia locus ille &longs;alebro&longs;us e&longs;t, nec (vt mea <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg927"></arrow.to.target><lb/>fert opinio) conuenienter tralatus ab interpretibus non grauabor hic item aliquam lucem illi af­<lb/>ferre. </s><s>Gr&ecedil;ca verba &longs;unt huiu&longs;modi. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">Alla\ to\ oper o)/n ti e)\stw mhdeni\ sumbebhko\s, kai\ kaq) o(/ a)\mfw <lb/> | <arrow.to.target n="marg927"></arrow.to.target><lb/>fert opinio) conuenienter tralatus ab interpretibus non grauabor hic item aliquam lucem illi af­<lb/>ferre. </s> <s>Gr&ecedil;ca verba &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">Alla\ to\ oper o)/n ti e)\stw mhdeni\ sumbebhko\s, kai\ kaq' o(\ a)/mfw <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg928"></arrow.to.target><lb/>kai\ e(ka/teron, kai\ to\ e)k tou/tou lege/sqw. </foreign></s><s><foreign lang="greek">e)j a)diare/twn a)/ra to\ pa=n. </foreign></s><s><foreign lang="greek">*)/Enioi de\ e)ne/dosan toi=s lo/­<lb/>gois a)mfote/rois tw=| me\n o(/ti pa/nta e(\n, ei) to\ o)\n e(/n shmai/nei, o(/ti e)sti\ to\ mh\ o)\n, tw=| de\ e)k th=s dixo­<lb/>tomi/as a(rmapoih/santes ta\ mege/qh. </foreign></s><s><foreign lang="greek">fhnero\n de\, kai\ o(/ti ou)k a)mhqe\s, w(s ei) e(\n shmai/nei to\ o)/n, kai\ <lb/>mh\ o=(io/n te a(\ma th\n a)ntifasi\n ei=)nai, ou)k e)\stai ou)de\n mh\ o)\n, ou)de\n ga\r kwlu/ei mh\ a(plw=s, a(ma\ mh\ o(/n te <lb/>ei=)nai to\ mh\ o)\n</foreign>. </s><s>“Sed quod verè e&longs;t, e&longs;to accidens nulli, & de quo ambo”, ide&longs;t, [&longs;eparatim genus & <lb/>differentia,] & quod ex his [qu&ecedil; e&longs;t definitio quæ ex genere & differentia <expan abbr="cõflatur">conflatur</expan>. </s><s>careant enim <lb/>magnitudine; aliter enim erunt plura non vnum.] ergo omne quod e&longs;t, erit ex indiuiduis. </s><s>Hoc <lb/>planè &longs;equitur ex anteà con&longs;titutis, quia &longs;cilicet vnum erit &longs;impliciter, & vt verè ens, atque &longs;ub­<lb/>&longs;tantia: infertur autem à Gr&ecedil;cis, vt communiter item à Parmenide conclu&longs;um. </s><s>Proinde &longs;equitur. <lb/></s><s>“Quidam verò manus dederunt vtrique rationi, huic quidem, quòd omnia vnum”, &longs;i ens vnum &longs;i­<lb/>gnificat, quòd erit non ens, [ide&longs;t nihil] ei verò qu&ecedil; colligitur ab Ari&longs;t. </s><s>ex &longs;ectione in duas partes, <lb/>&longs;tatuentes indiuiduas magnitudines; proptereà &longs;ic vertimus <expan abbr="vt&etilde;tes">vtentes</expan> di&longs;iunctione <foreign lang="greek">tw_|de\</foreign>, huic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg928"></arrow.to.target><lb/>kai\ e(ka/teron, kai\ to\ e)k tou/tou lege/sqw. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)c a)diare/twn a)/ra to\ pa=n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">*/)Enioi de\ e)ne/dosan toi=s lo/­<lb/>gois a)mfote/rois tw=| me\n o(/ti pa/nta e(\n, ei) to\ o)\n e(/n shmai/nei, o(/ti e)sti\ to\ mh\ o)\n, tw=| de\ e)k th=s dixo­<lb/>tomi/as a)/toma poih/santes ta\ mege/qh. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">fanero\n de\, kai\ o(/ti ou)k a)mhqe\s, w(s ei) e(\n shmai/nei to\ o)/n, kai\ <lb/>mh\ oi(=o/n te a(\ma th\n a)ntifasi\n ei)=nai, ou)k e)/stai ou)de\n mh\ o)\n, ou)de\n ga\r kwlu/ei mh\ a(plw=s, a(ma\ mh\ o(/n te <lb/>ei)=nai to\ mh\ o)\n</foreign>. </s> <s>“ Sed quod verè e&longs;t, e&longs;to accidens nulli, & de quo ambo”, ide&longs;t, [&longs;eparatim genus & <lb/>differentia,] & quod ex his [qu&ecedil; e&longs;t definitio quæ ex genere & differentia <expan abbr="cõflatur">conflatur</expan>. </s> <s>careant enim <lb/>magnitudine; aliter enim erunt plura non vnum.] ergo omne quod e&longs;t, erit ex indiuiduis. </s> <s>Hoc <lb/>planè &longs;equitur ex anteà con&longs;titutis, quia &longs;cilicet vnum erit &longs;impliciter, & vt verè ens, atque &longs;ub­<lb/>&longs;tantia: infertur autem à Gr&ecedil;cis, vt communiter item à Parmenide conclu&longs;um. </s> <s>Proinde &longs;equitur. <lb/></s> <s>“Quidam verò manus dederunt vtrique rationi, huic quidem, quòd omnia vnum”, &longs;i ens vnum &longs;i­<lb/>gnificat, quòd erit non ens, [ide&longs;t nihil] ei verò qu&ecedil; colligitur ab Ari&longs;t. </s> <s>ex &longs;ectione in duas partes, <lb/>&longs;tatuentes indiuiduas magnitudines; proptereà &longs;ic vertimus <expan abbr="vt&etilde;tes">vtentes</expan> di&longs;iunctione <foreign lang="greek">tw=|de\</foreign>, huic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg929"></arrow.to.target><lb/>[illi &longs;cilicet quam &longs;uperius attulit ip&longs;e Ari&longs;t.] <foreign lang="greek">e)x dixomia</foreign>, ide&longs;t, ex &longs;ectione in duas partes indiui­<lb/>duas facientes magnitudines, qua&longs;i dicant etiam &longs;i &longs;it ex indiuiduis; & quantum e&longs;&longs;e poterit, & ni­<lb/>hilominus vnum. </s><s>Planum igitur quòd neque verum, quòd &longs;i vnum &longs;ignificat ens & contradicen­<lb/>tia &longs;imul con&longs;i&longs;tere nequeunt [qu&ecedil; vtraque ponuntur à Parmenide] non erit nihil non ens. [&longs;ed <lb/>aliquid nihilominus.] “Nihil enim prohibet non ens non e&longs;&longs;e &longs;impliciter non ens. [ide&longs;t nihil] <lb/>&longs;ed poterit aliquid e&longs;&longs;e.” Hæc &longs;anè profe&longs;&longs;us e&longs;t Plato. </s><s>Quanquam ip&longs;e fortè ænigmaticè rerum <lb/>e&longs;&longs;entias indicauit, cùm quibus impartibilis vnitas iuncta foret, & more con&longs;uero, vt liber ille ad­<lb/>monet, cui Tim&ecedil;o titulus e&longs;t in quo multa my&longs;teria velauit notionibus mathematicis, etiam ma­<lb/>gnitudinibus hi&longs;ce indiuiduis e&longs;&longs;entiarum vires occultauit. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic de cæteris audeo dicere. </s><s>Nunc <lb/>facilè apparet, quàm irritus & inanis &longs;it <expan abbr="eorũ">eorum</expan> conatus qui veterum &longs;ententias dirigere voluerunt: <lb/>faciunt enim h&ecedil;c corpora quæ ponunt, vnum. </s><s>Neque e&longs;t, quòd qui&longs;piam acerbi animi vitio notet <lb/>Ari&longs;totelem, quòd illos impudenter in&longs;imulet. </s><s>Nam &longs;imul etiam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan>, <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, <expan abbr="Galenũ">Galenum</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg929"></arrow.to.target><lb/>[illi &longs;cilicet quam &longs;uperius attulit ip&longs;e Ari&longs;t.] <foreign lang="greek">e)k dixomi/a|</foreign>, ide&longs;t, ex &longs;ectione in duas partes indiui­<lb/>duas facientes magnitudines, qua&longs;i dicant etiam &longs;i &longs;it ex indiuiduis; & quantum e&longs;&longs;e poterit, & ni­<lb/>hilominus vnum. </s> <s>Planum igitur quòd neque verum, quòd &longs;i vnum &longs;ignificat ens & contradicen­<lb/>tia &longs;imul con&longs;i&longs;tere nequeunt [qu&ecedil; vtraque ponuntur à Parmenide] non erit nihil non ens. [&longs;ed <lb/>aliquid nihilominus.] “Nihil enim prohibet non ens non e&longs;&longs;e &longs;impliciter non ens. [ide&longs;t nihil] <lb/>&longs;ed poterit aliquid e&longs;&longs;e.” Hæc &longs;anè profe&longs;&longs;us e&longs;t Plato. </s> <s>Quanquam ip&longs;e fortè ænigmaticè rerum <lb/>e&longs;&longs;entias indicauit, cùm quibus impartibilis vnitas iuncta foret, & more con&longs;uero, vt liber ille ad­<lb/>monet, cui Tim&ecedil;o titulus e&longs;t in quo multa my&longs;teria velauit notionibus mathematicis, etiam ma­<lb/>gnitudinibus hi&longs;ce indiuiduis e&longs;&longs;entiarum vires occultauit. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic de cæteris audeo dicere. </s> <s>Nunc <lb/>facilè apparet, quàm irritus & inanis &longs;it <expan abbr="eorũ">eorum</expan> conatus qui veterum &longs;ententias dirigere voluerunt: <lb/>faciunt enim h&ecedil;c corpora quæ ponunt, vnum. </s> <s>Neque e&longs;t, quòd qui&longs;piam acerbi animi vitio notet <lb/>Ari&longs;totelem, quòd illos impudenter in&longs;imulet. </s> <s>Nam &longs;imul etiam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan>, <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, <expan abbr="Galenũ">Galenum</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg930"></arrow.to.target><lb/>& M. Tullium ad quorum manus veterum &longs;cripta peruenere, eiu&longs;dem criminis accu&longs;abit. </s><s>Neque <lb/>e&longs;t, quòd qui&longs;quam obiiciat eos è numero phy&longs;icorum fui&longs;&longs;e ex punctos, aut quòd <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> fateatur <lb/>Ari&longs;t. </s><s>eos de <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non fui&longs;&longs;e locutos, &longs;ed de alia &longs;ub&longs;tantia; quapropter arbitremur <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg930"></arrow.to.target><lb/>& M. Tullium ad quorum manus veterum &longs;cripta peruenere, eiu&longs;dem criminis accu&longs;abit. </s><s>Neque <lb/>e&longs;t, quòd qui&longs;quam obiiciat eos è numero phy&longs;icorum fui&longs;&longs;e ex punctos, aut quòd <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> fateatur <lb/>Ari&longs;t. </s><s>eos de <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non fui&longs;&longs;e locutos, &longs;ed de alia &longs;ub&longs;tantia; quapropter arbitremur <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg931"></arrow.to.target><lb/>verba aliud &longs;onare, ac vulgò exi&longs;timetur. </s><s>Nam de &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili disserunt: &longs;ed enim illi tales <lb/>proprietates attribuunt, quæ alij &longs;ub&longs;tantiæ, ac &longs;en&longs;ili <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan>, nihilominus illis ignot&ecedil;, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>nullam aliam ip&longs;i &longs;ub&longs;tantiam nouerint &longs;upra &longs;en&longs;ilem. </s><s>Nam <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Parmenides ip&longs;e Deum vocat, <lb/>non e&longs;t illa &longs;ub&longs;tantia quæ ab omni materiæ concretione libera &longs;it, &longs;ed <expan abbr="cõtinens">continens</expan> ardore lucis orbis <lb/>qui cingit c&ecedil;lum, Stephanen appellat. </s><s>planè verum illud e&longs;t, ip&longs;um in eo differre à Meli&longs;&longs;o, quòd <lb/>ille vnum accipit, quod pertinet ad materiam; ip&longs;e verò vnum &longs;pectat, quòd e&longs;t form&ecedil;: <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> non attigit. </s><s>id effecit, vt cùm exquireret principia rerum &longs;en&longs;ilium, illis attribueret, <lb/>quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, &longs;ed &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> ignorauit, verùm vt &longs;cientiæ munera tue­<lb/>rentur, inter &longs;ub&longs;tantias &longs;en&longs;iles po&longs;uere nonnullas, vnde &longs;cientiæ leges ad ip&longs;am permanarent: <lb/>attamen illæ conditiones rei &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> inhærent; &longs;ed ei, quæ cadit in mentem, & e&longs;t &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>cuiu&longs;modi ip&longs;i non cognouerunt. </s><s>Et <expan abbr="omniũ">omnium</expan> primus Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quanuis fal­<lb/>&longs;is hypothe&longs;ibus v&longs;us fuerit, nobis indicauit. </s><s>Neque id <expan abbr="mirũ">mirum</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> ex fal&longs;is <expan abbr="etiã">etiam</expan> nil prohibeat colligi <lb/>verum. </s><s>Quod verò plerique faciunt, vt veritate iam ab Ari&longs;t. </s><s>patefacta, velint <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>Ari&longs;t. </s><s>concordare; iam hoc e&longs;t <expan abbr="operã">operam</expan> ludere. </s><s>velim <expan abbr=".n.">enim</expan> eos hîc &longs;uo marte, <expan abbr="nõ">non</expan> Ari&longs;t. </s><s>auxilio fretos, ex | <arrow.to.target n="marg931"></arrow.to.target><lb/>verba aliud &longs;onare, ac vulgò exi&longs;timetur. </s><s>Nam de &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili disserunt: &longs;ed enim illi tales <lb/>proprietates attribuunt, quæ alij &longs;ub&longs;tantiæ, ac &longs;en&longs;ili <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan>, nihilominus illis ignot&ecedil;, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>nullam aliam ip&longs;i &longs;ub&longs;tantiam nouerint &longs;upra &longs;en&longs;ilem. </s><s>Nam <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Parmenides ip&longs;e Deum vocat, <lb/>non e&longs;t illa &longs;ub&longs;tantia quæ ab omni materiæ concretione libera &longs;it, &longs;ed <expan abbr="cõtinens">continens</expan> ardore lucis orbis <lb/>qui cingit c&ecedil;lum, Stephanen appellat. </s><s>planè verum illud e&longs;t, ip&longs;um in eo differre à Meli&longs;&longs;o, quòd <lb/>ille vnum accipit, quod pertinet ad materiam; ip&longs;e verò vnum &longs;pectat, quòd e&longs;t form&ecedil;: <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> non attigit. </s><s>id effecit, vt cùm exquireret principia rerum &longs;en&longs;ilium, illis attribueret, <lb/>quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, &longs;ed &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> ignorauit, verùm vt &longs;cientiæ munera tue­<lb/>rentur, inter &longs;ub&longs;tantias &longs;en&longs;iles po&longs;uere nonnullas, vnde &longs;cientiæ leges ad ip&longs;am permanarent: <lb/>attamen illæ conditiones rei &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> inhærent; &longs;ed ei, quæ cadit in mentem, & e&longs;t &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>cuiu&longs;modi ip&longs;i non cognouerunt. </s><s>Et <expan abbr="omniũ">omnium</expan> primus Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quanuis fal­<lb/>&longs;is hypothe&longs;ibus v&longs;us fuerit, nobis indicauit. </s><s>Neque id <expan abbr="mirũ">mirum</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> ex fal&longs;is <expan abbr="etiã">etiam</expan> nil prohibeat colligi <lb/>verum. </s><s>Quod verò plerique faciunt, vt veritate iam ab Ari&longs;t. </s><s>patefacta, velint <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>Ari&longs;t. </s><s>concordare; iam hoc e&longs;t <expan abbr="operã">operam</expan> ludere. </s><s>velim <expan abbr=".n.">enim</expan> eos hîc &longs;uo marte, <expan abbr="nõ">non</expan> Ari&longs;t. </s><s>auxilio fretos, ex |
| <pb pagenum="112"/>antiquorum &longs;ententiis veros &longs;en&longs;us exprimere. </s><s>Aperuit ergo veritatem Ari&longs;toteles; v&longs;que adeò, <lb/> | <pb pagenum="112"/>antiquorum &longs;ententiis veros &longs;en&longs;us exprimere. </s><s>Aperuit ergo veritatem Ari&longs;toteles; v&longs;que adeò, <lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Pauca qu&ecedil;dam disseruntur cum ijs qui vnum principium, atque illud quidem mobile e&longs;&longs;e cen&longs;ent. <lb/></s><s>Cap. </s><s>XXVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Pauca qu&ecedil;dam disseruntur cum ijs qui vnum principium, atque illud quidem mobile e&longs;&longs;e cen&longs;ent. <lb/></s><s>Cap. </s><s>XXVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EX ijs qui vnum fecere principium rerum naturalium, quidam ip&longs;um infinitum e&longs;&longs;e volue­<lb/>runt, alij contrà finitum. </s><s>Atque illi quidem infinito generatim v&longs;i &longs;unt qui mundum perpe­<lb/>tuum e&longs;&longs;e exi&longs;timabant quo rerum generatio &longs;uppeteret in infinitum. </s><s>Heraclitus verò qui mun­<lb/>dum totum quandoque conflagraturum cen&longs;uit, finitum quoque principium po&longs;uit. </s><s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>quod e&longs;t mobile, aut ex elementorum numero &longs;umptum e&longs;t, aut aliud quoddam medium inter <lb/>elementa, vel aërem & ignim, vel aërem & aquam, à quibus ita differret, quòd vno <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> rarius <lb/> | <s>EX ijs qui vnum fecere principium rerum naturalium, quidam ip&longs;um infinitum e&longs;&longs;e volue­<lb/>runt, alij contrà finitum. </s><s>Atque illi quidem infinito generatim v&longs;i &longs;unt qui mundum perpe­<lb/>tuum e&longs;&longs;e exi&longs;timabant quo rerum generatio &longs;uppeteret in infinitum. </s><s>Heraclitus verò qui mun­<lb/>dum totum quandoque conflagraturum cen&longs;uit, finitum quoque principium po&longs;uit. </s><s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>quod e&longs;t mobile, aut ex elementorum numero &longs;umptum e&longs;t, aut aliud quoddam medium inter <lb/>elementa, vel aërem & ignim, vel aërem & aquam, à quibus ita differret, quòd vno <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> rarius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg933"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et, altero autem den&longs;ius. </s><s>ex <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> numero terra, idque optimo iure neglecta à phy&longs;icis; <lb/>nanque ip&longs;a <expan abbr="omniũ">omnium</expan> minimè e&longs;t idonea mutari, quod maximè requiri debet in eo principio quod <lb/>&longs;ubiectum rerum naturalium ponere con&longs;tituimus: neque enim res naturales &longs;ine mutatione <expan abbr="cõ-&longs;i&longs;tunt">con­<lb/>&longs;i&longs;tunt</expan>. </s><s>Quòd &longs;i legimus apud He&longs;iodum (idem quoque profe&longs;&longs;um aiunt Pherecyden A&longs;&longs;yrium) <lb/>terram fui&longs;&longs;e receptam; audiat illos in phy&longs;icis non reponi, &longs;ed Theologis, aut eos non fui&longs;&longs;e de <lb/>natura locutos, vt reliqui. </s><s>c&ecedil;teri, &longs;i qui &longs;unt qui eam receperint, non recepere &longs;olam. </s><s>Aquam po­<lb/>&longs;uit Thales vnus è &longs;eptem vocatis &longs;apientibus. </s><s>Ideò dia mater dicitur Tethys, quemadmodum <lb/>ante illum te&longs;tatus e&longs;t Homerus, inquiens, <foreign lang="greek">*w)xeano\nte jew_n ge/nesi)g kay\ mxte/zathqe</foreign>, vel quòd <lb/>v&longs;ui maxime foret. </s><s>Itaque cecinit Pindarus <foreign lang="greek">*ar)ison me\n u(dwz</foreign>, ide&longs;t, optimam e&longs;&longs;e aquam, vel <lb/>quòd nihil e&longs;&longs;et quod non ex aqua con&longs;taret. </s><s>proinde veteres voca&longs;&longs;e mortuos <foreign lang="greek">a)libantas</foreign>, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae<lb/> | <arrow.to.target n="marg933"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et, altero autem den&longs;ius. </s> <s>ex <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> numero terra, idque optimo iure neglecta à phy&longs;icis; <lb/>nanque ip&longs;a <expan abbr="omniũ">omnium</expan> minimè e&longs;t idonea mutari, quod maximè requiri debet in eo principio quod <lb/>&longs;ubiectum rerum naturalium ponere con&longs;tituimus: neque enim res naturales &longs;ine mutatione <expan abbr="cõ-&longs;i&longs;tunt">con­<lb/>&longs;i&longs;tunt</expan>. </s> <s>Quòd &longs;i legimus apud He&longs;iodum (idem quoque profe&longs;&longs;um aiunt Pherecyden A&longs;&longs;yrium) <lb/>terram fui&longs;&longs;e receptam; audiat illos in phy&longs;icis non reponi, &longs;ed Theologis, aut eos non fui&longs;&longs;e de <lb/>natura locutos, vt reliqui. </s> <s>c&ecedil;teri, &longs;i qui &longs;unt qui eam receperint, non recepere &longs;olam. </s> <s>Aquam po­<lb/>&longs;uit Thales vnus è &longs;eptem vocatis &longs;apientibus. </s> <s>Ideò dia mater dicitur Tethys, quemadmodum <lb/>ante illum te&longs;tatus e&longs;t Homerus, inquiens, <foreign lang="greek">*)wkeano/nte qew=n ge/nesin kai\ mhte/ra thqe</foreign>, vel quòd <lb/>v&longs;ui maxime foret. </s> <s>Itaque cecinit Pindarus <foreign lang="greek">*)/ariston me\n u(/dwr</foreign>, ide&longs;t, optimam e&longs;&longs;e aquam, vel <lb/>quòd nihil e&longs;&longs;et quod non ex aqua con&longs;taret. </s> <s>proinde veteres voca&longs;&longs;e mortuos <foreign lang="greek">a)libantas</foreign>, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg934"></arrow.to.target><lb/>omni humore exhau&longs;ti e&longs;&longs;ent. </s><s>quin neque ignem &longs;ine humore <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan>, <expan abbr="vetus&qacute;">vetusque</expan>. </s><s>fama e&longs;t à Theo­<lb/>logis & Poëtis approbata Oceanum & Thetyn generationis e&longs;&longs;e parentes. </s><s>ac &longs;iquis notationem <lb/>vocis huiu&longs;ce Chaos exquirere velit, facilè inueniet aquam illa &longs;ignificari, qua&longs;i ducta &longs;it à voce <lb/><foreign lang="greek">*xu/sis</foreign> qu&ecedil; &longs;onat effu&longs;ionem. </s><s>In horum quoque <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> venit Hippon, & ne &longs;ingulos <expan abbr="enumer&etilde;">enumerem</expan>; <lb/> | <arrow.to.target n="marg934"></arrow.to.target><lb/>omni humore exhau&longs;ti e&longs;&longs;ent. </s><s>quin neque ignem &longs;ine humore <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan>, <expan abbr="vetus&qacute;">vetusque</expan>. </s><s>fama e&longs;t à Theo­<lb/>logis & Poëtis approbata Oceanum & Thetyn generationis e&longs;&longs;e parentes. </s><s>ac &longs;iquis notationem <lb/>vocis huiu&longs;ce Chaos exquirere velit, facilè inueniet aquam illa &longs;ignificari, qua&longs;i ducta &longs;it à voce <lb/><foreign lang="greek">*xu/sis</foreign> qu&ecedil; &longs;onat effu&longs;ionem. </s><s>In horum quoque <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> venit Hippon, & ne &longs;ingulos <expan abbr="enumer&etilde;">enumerem</expan>; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg935"></arrow.to.target><lb/>&longs;ex reliquos ei con&longs;en&longs;i&longs;&longs;e primos ferunt. </s><s>Aërem profe&longs;si &longs;unt Anaximenes, & Diogenes Apollo­<lb/>niates. </s><s>tamet&longs;i te&longs;tatur alicubi Simplicius <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;um po&longs;ui&longs;&longs;e medium inter aërem & ignem, vt opi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg935"></arrow.to.target><lb/>&longs;ex reliquos ei con&longs;en&longs;i&longs;&longs;e primos ferunt. </s><s>Aërem profe&longs;si &longs;unt Anaximenes, & Diogenes Apollo­<lb/>niates. </s><s>tamet&longs;i te&longs;tatur alicubi Simplicius <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;um po&longs;ui&longs;&longs;e medium inter aërem & ignem, vt opi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg936"></arrow.to.target><lb/>nor, quia perflabilis e&longs;&longs;et, & omne genus affectionis ocy&longs;simè admitteret, & amitteret, & facilli­<lb/>mè diuideretur ac finiretur. </s><s>Ni&longs;i fortè, quod dicit Ari&longs;t. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> afferat huius cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;u&longs;picion&etilde;">&longs;u&longs;picionem</expan>, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg936"></arrow.to.target><lb/>nor, quia perflabilis e&longs;&longs;et, & omne genus affectionis ocy&longs;simè admitteret, & amitteret, & facilli­<lb/>mè diuideretur ac finiretur. </s><s>Ni&longs;i fortè, quod dicit Ari&longs;t. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> afferat huius cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;u&longs;picion&etilde;">&longs;u&longs;picionem</expan>, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg949"></arrow.to.target><lb/>quia mouentem cau&longs;&longs;am non adiecerit? </s><s>&longs;i minus, nil eius opinio ab Anaxagora <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> opinione di&longs;ta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg949"></arrow.to.target><lb/>quia mouentem cau&longs;&longs;am non adiecerit? </s><s>&longs;i minus, nil eius opinio ab Anaxagora <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> opinione di&longs;ta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg950"></arrow.to.target><lb/>ret, quantum mon&longs;trant ea qu&ecedil; diligentes expo&longs;itores de illius dictis in medio ponunt. </s><s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> me <lb/>per&longs;uadet, vt ita credam quod ijs poti&longs;simum nominibus agitatur Anaxagoras, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;i &longs;int hæc <lb/> | <arrow.to.target n="marg950"></arrow.to.target><lb/>ret, quantum mon&longs;trant ea qu&ecedil; diligentes expo&longs;itores de illius dictis in medio ponunt. </s><s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> me <lb/>per&longs;uadet, vt ita credam quod ijs poti&longs;simum nominibus agitatur Anaxagoras, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;i &longs;int hæc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg951"></arrow.to.target><lb/>illius propria & peculiaria, cùm cætera notentur communiter &longs;ibi cum aliis, qui infinita po&longs;uere <lb/>principia. </s><s>vnde etiam ma&longs;&longs;a, &longs;iue congeries illa <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ ex infinitis principiis con&longs;tat, tàm apud <lb/> | <arrow.to.target n="marg951"></arrow.to.target><lb/>illius propria & peculiaria, cùm cætera notentur communiter &longs;ibi cum aliis, qui infinita po&longs;uere <lb/>principia. </s><s>vnde etiam ma&longs;&longs;a, &longs;iue congeries illa <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ ex infinitis principiis con&longs;tat, tàm apud <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg952"></arrow.to.target><lb/>Anaxagoram, quàm apud Democritum nomine <foreign lang="greek">panspezmias</foreign> in&longs;ignita &longs;it, quæ &longs;peciatim apud <lb/>Anaxagoram <foreign lang="greek">o(moi mezei/as</foreign> nomine &longs;ignificatur, quæ &longs;anè vox ob Latini nominis ege&longs;tatem, La­<lb/>tinè exprimi non potuit. </s><s>Ip&longs;e igitur ma&longs;&longs;am illam ex omnibus contrariorum partibus <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>; <lb/>partes autem vniformes e&longs;&longs;e voluit, vt carnes, o&longs;&longs;a, aurum, æs; neque minus in illa exi&longs;tere <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tias">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tias</expan> quàm colores, &longs;apores, & cætera id genus. </s><s>ita verò vniformes eas partes e&longs;&longs;e cen&longs;uit, vt <lb/>&longs;imul e&longs;&longs;ent confu&longs;æ, neque vna &longs;ic ab aliis &longs;eparata foret, quin alias partes vniformes, atque illas <lb/>infinitas in &longs;eip&longs;a contineret. </s><s>&longs;ed latere eas qu&ecedil; continerentur ob paruitatem, os verò aut carnem <lb/>vnumquodque appellati, non &longs;anè quin & aliæ con&longs;imiles partes <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>; infinitæ in ip&longs;a exi&longs;te­<lb/>rent, &longs;ed ab ea parte quæ dominaretur, & vt Lucretij verbis vtar.</s></p> | <arrow.to.target n="marg952"></arrow.to.target><lb/>Anaxagoram, quàm apud Democritum nomine <foreign lang="greek">panspermi/as</foreign> in&longs;ignita &longs;it, quæ &longs;peciatim apud <lb/>Anaxagoram <foreign lang="greek">o(moi mezei/as</foreign> nomine &longs;ignificatur, quæ &longs;anè vox ob Latini nominis ege&longs;tatem, La­<lb/>tinè exprimi non potuit. </s> <s>Ip&longs;e igitur ma&longs;&longs;am illam ex omnibus contrariorum partibus <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>; <lb/>partes autem vniformes e&longs;&longs;e voluit, vt carnes, o&longs;&longs;a, aurum, æs; neque minus in illa exi&longs;tere <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tias">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tias</expan> quàm colores, &longs;apores, & cætera id genus. </s> <s>ita verò vniformes eas partes e&longs;&longs;e cen&longs;uit, vt <lb/>&longs;imul e&longs;&longs;ent confu&longs;æ, neque vna &longs;ic ab aliis &longs;eparata foret, quin alias partes vniformes, atque illas <lb/>infinitas in &longs;eip&longs;a contineret. </s> <s>&longs;ed latere eas qu&ecedil; continerentur ob paruitatem, os verò aut carnem <lb/>vnumquodque appellati, non &longs;anè quin & aliæ con&longs;imiles partes <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>; infinitæ in ip&longs;a exi&longs;te­<lb/>rent, &longs;ed ab ea parte quæ dominaretur, & vt Lucretij verbis vtar.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg948"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15.</s></p> | <s><margin.target id="marg948"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeat motus ad efficiens & <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vbi verum genus motus a&longs;&longs;ignatur. </s><s>Cap. </s><s>IX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeat motus ad efficiens & <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vbi verum genus motus a&longs;&longs;ignatur. </s><s>Cap. </s><s>IX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EX his qu&ecedil; narrata &longs;unt hactenus, <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;entia motus inuenta e&longs;t. </s><s>verùm ad ip&longs;am p&ecedil;ni­<lb/>tus ab&longs;oluendam non erit <expan abbr="importunũ">importunum</expan>, &longs;i & id in pr&ecedil;&longs;entia con&longs;ideremus, cùm motus &longs;it <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab agente, &longs;ed in patiente, quod verò e&longs;t ab agente &longs;it actio, quod <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> &longs;it affectio, &longs;iue pa&longs;­<lb/>&longs;io, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> actio & affectio &longs;e habeant, cum ad agens & patiens, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>: explora­<lb/>to <expan abbr=".n.">enim</expan> generis ip&longs;ius ingenio, facilius adipi&longs;cemur <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="&longs;ubiectarũ">&longs;ubiectarum</expan>. </s><s>Porrò Latinis no&longs;tris ea <lb/>vox actio fuit cau&longs;&longs;a deceptionis; quippe qui exi&longs;timarint <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> quod ea voce <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, ab aliquo <lb/><expan abbr="p&etilde;dere">pendere</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> ab efficiente principio: &longs;ed quod ip&longs;i verte <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, apud Gr&ecedil;cos variis nominib. <lb/></s><s>&longs;ignificatur; <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="noĩe">noine</expan> <expan abbr="&longs;ecũd&ecedil;">&longs;ecund&ecedil;</expan> entelechi&ecedil;, <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> energi&ecedil;, 3. Phy&longs;. nomine factionis <expan abbr="exprimi&ttilde;">exprimitur</expan> <lb/><expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> praxeos huic oppo&longs;ita perpe&longs;sio e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> proprio <expan abbr="noĩe">noine</expan> <foreign lang="greek">pa/qhsi+<gap/></foreign> appellari video, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;tero­<lb/> | <s>EX his qu&ecedil; narrata &longs;unt hactenus, <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;entia motus inuenta e&longs;t. </s><s>verùm ad ip&longs;am p&ecedil;ni­<lb/>tus ab&longs;oluendam non erit <expan abbr="importunũ">importunum</expan>, &longs;i & id in pr&ecedil;&longs;entia con&longs;ideremus, cùm motus &longs;it <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab agente, &longs;ed in patiente, quod verò e&longs;t ab agente &longs;it actio, quod <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> &longs;it affectio, &longs;iue pa&longs;­<lb/>&longs;io, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> actio & affectio &longs;e habeant, cum ad agens & patiens, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>: explora­<lb/>to <expan abbr=".n.">enim</expan> generis ip&longs;ius ingenio, facilius adipi&longs;cemur <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="&longs;ubiectarũ">&longs;ubiectarum</expan>. </s><s>Porrò Latinis no&longs;tris ea <lb/>vox actio fuit cau&longs;&longs;a deceptionis; quippe qui exi&longs;timarint <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> quod ea voce <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, ab aliquo <lb/><expan abbr="p&etilde;dere">pendere</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> ab efficiente principio: &longs;ed quod ip&longs;i verte <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, apud Gr&ecedil;cos variis nominib. <lb/></s><s>&longs;ignificatur; <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="noĩe">noine</expan> <expan abbr="&longs;ecũd&ecedil;">&longs;ecund&ecedil;</expan> entelechi&ecedil;, <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> energi&ecedil;, 3. Phy&longs;. nomine factionis <expan abbr="exprimi&ttilde;">exprimitur</expan> <lb/><expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> praxeos huic oppo&longs;ita perpe&longs;sio e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> proprio <expan abbr="noĩe">noine</expan> <foreign lang="greek">pa/qhsi+<gap/></foreign> appellari video, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;tero­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th_s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th_s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s><s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">noine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id qd pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id qd profici&longs;citur vt à forma. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s><s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, qd e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th_s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th_s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">noine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id qd pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id qd profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, qd e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s><s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">noina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> tpis <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> qd &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um qd accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s><s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s><s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id qd e&longs;t <expan abbr="ptãte">ptante</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materi&a. </s><s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s><s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">noina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> tpis <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> qd &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um qd accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s><s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s><s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id qd e&longs;t <expan abbr="ptãte">ptante</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materi&a. </s><s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s><s>actus <expan abbr="aũt">aunt</expan> primus nil e&longs;taliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s><s>Et <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> pp <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, qd ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in tpe aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s><s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo qd <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s><s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: ppea quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s><s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;taliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> pp <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, qd ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in tpe aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo qd <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: ppea quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> verò &longs;eparatis. </s><s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">oina</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">pndicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> pp <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s><s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">hoine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus | <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> verò &longs;eparatis. </s><s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">oina</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">pndicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> pp <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s><s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">hoine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus |
| <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s><s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> | <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s><s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s><s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, qd e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s><s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s><s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">qnm</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s><s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ronne</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tnm</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s><s>&longs;ed vt ab hoc. </s><s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s><s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed pp <lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">pndicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s><s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s><s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s><s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s><s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, qd e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">qnm</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ronne</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tnm</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed pp <lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">pndicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s><s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> qd <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">pndicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s><s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">qnm</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s><s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">noine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s><s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s><s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">rnnderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s><s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">pndicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s><s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s><s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s><s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s><s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> qd <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">pndicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s><s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">qnm</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s><s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">noine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s><s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s><s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">rnnderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s><s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">pndicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s><s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s><s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s><s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">rnndeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s><s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aunt</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur qd <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">oina</expan>, &longs;. </s><s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s><s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">cans</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">camm</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">camm</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/zxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma &longs;emp <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>&longs;emper aliud in eo qd e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s><s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s><s><emph ty |