| version 1.10, 2003/12/29 17:47:06 |
version 1.18, 2007/06/17 13:21:16 |
| |
| </front> | </front> |
| <body> | <body> |
| <chap> | <chap> |
| | |
| <pb xlink:href="014/01/001.jpg"/> | <pb xlink:href="014/01/001.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>FRANCISCI </s></p> | <s>FRANCISCI </s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>SILEAM ego &longs;olus, & in tanta totius Etruriæ lætitiæ <lb/>dum omnes boni te vnum &longs;u&longs;piciunt, te in oculis vnum fe­<lb/>runt & tibi vno con&longs;en&longs;u gratulantur, iaceam torpens, nec <lb/>aliqua &longs;ignificatione meæ erga te pietatis gaudium meum <lb/>testificer, ac postquàm meæ lucubrationes multis ab hinc <lb/>annis inchoatæ, nunc demum ab&longs;olutæ in tua felici&longs;&longs;ima <lb/>tempora excurrerunt; patris, <expan abbr="fratris&qacute;">fratrisque</expan>; tui &longs;ingularis in me <lb/>charitatis monimentum diutius condi patiar? </s><s>E ve&longs;tris <lb/>ergo magnificentiæ fontibus ortæ ad te properant, & quæ <lb/>e&longs;t animi tui benignitas, & cel&longs;itudo in aliquo e&longs;&longs;e apud te <lb/>loco non dubitant; iure autem tibi debitæ, quòd me &longs;emper <lb/>alueritis, & honesti&longs;&longs;imo huic meo <expan abbr="qualecunq;">qualecunque</expan> &longs;it ocio con&longs;ulueritis, vt magnæ profecto <lb/>culpæ &longs;im affinis, ni&longs;i tantis beneficijs antehac prouocatus, quando maiora non po&longs;&longs;um; id <lb/>quod grati animi officium foret, aliquid olim reponam. </s><s>Et quanuis hæc tenuuia &longs;int, cle­<lb/>mentia, <expan abbr="gratia&qacute;">gratiaque</expan>; tua fretus, ni faciam, vt impudentia potius accu&longs;anda, quàm conatus vl­<lb/>lus in me de&longs;iderari po&longs;&longs;it. </s><s>Ac &longs;i quid valet ad hoc perficiendum labor improbus, & in­<lb/>du&longs;tria, rerum nouarum indagatrix ingenio&longs;a, vt non de&longs;perem, au&longs;pice te, &longs;i non plenis ve­<lb/>lis in portum, at &longs;ecunda &longs;altem, vt aiunt, nauigatione peruenire po&longs;&longs;e, E &longs;i non vulgo pla­<lb/>cere, cuius iudicia varia, incon&longs;tantia, <expan abbr="neq;">neque</expan> ab omni perturbationis &longs;u&longs;picione libera &longs;unt: <lb/>tibi tamen & antiquioris, hoc e&longs;t, græcæ Philo&longs;ophiæ cupidis, quod iamdiù &longs;axum voluo, <lb/>probari; cur enim à te con&longs;ilium meum non laudetur, qui Græcè &longs;cias, & eius linguæ pe­<lb/>riti&longs;&longs;imos &longs;ummo in honore &longs;emper habueris, tanquam ab iis ip&longs;is omnes &longs;cientiarum fon­<lb/>tes, <expan abbr="atq;">atque</expan> illi quidem vberes, &longs;alubres, & perennes &longs;caturiant? </s><s>Cur etiam non ab illis in&longs;ti­<lb/>tutum meum commendetur, quos ego &longs;olus, & reuereor iam, & colo, quibus vetera &longs;anè, <lb/>nec tamen antiquata recolo, & vnus quidem non renouo, &longs;ed in tenebris abdita, & demer­<lb/>&longs;a ad lucem in tuo nomine reuoco: & exempla dome&longs;tica imitatus aliquid po&longs;teritati re­<lb/>linquere &longs;tudeo, cuius auxilio progrediatur vlterius; & via mon&longs;trata contendat in &longs;um­<lb/>mum? fuit enim id ciuitati, <expan abbr="toti&qacute;">totique</expan>; ditioni tuæ penitus in&longs;itum, & innatum, vt aliquid a&longs;&longs;i­<lb/>duè cogitarent quo domi, <expan abbr="foris&qacute;">forisque</expan>; magna gloria apud omnes e&longs;&longs;ent. </s><s>In hac incunabula, & <lb/>rudimenta præ&longs;tanti&longs;&longs;imarum artium ab Italia va&longs;tata reperiuntur Picturæ, Sculpturæ, <lb/>Iurisperitiæ, Poëtices, Oratoriæ; in hac primum auctore Ioanne Boccaccio Græcæ litteræ <lb/>&longs;unt excultæ. </s><s>Quàm multa Medicinæ lumina protulit hæc vna ciuitas? </s><s>quot viros for­<lb/>ti&longs;&longs;imos? </s><s>vt hinc maximi Reges, & Duces præ&longs;tanti&longs;&longs;imos, & viros &longs;apienti&longs;&longs;imos <lb/>ad imperia regenda, tanquam &longs;ocios accer&longs;iuerint. </s><s>Quocunque me verto, video etiam <lb/>nunc viros omni virtutum genere exornatos, quibus tanquàm &longs;tellis interstincta ditio<emph.end type="italics"/> | <s><emph type="italics"/>SILEAM ego &longs;olus, & in tanta totius Etruriæ lætitiæ <lb/>dum omnes boni te vnum &longs;u&longs;piciunt, te in oculis vnum fe­<lb/>runt & tibi vno con&longs;en&longs;u gratulantur, iaceam torpens, nec <lb/>aliqua &longs;ignificatione meæ erga te pietatis gaudium meum <lb/>testificer, ac postquàm meæ lucubrationes multis ab hinc <lb/>annis inchoatæ, nunc demum ab&longs;olutæ in tua felici&longs;&longs;ima <lb/>tempora excurrerunt; patris, <expan abbr="fratris&qacute;">fratrisque</expan>; tui &longs;ingularis in me <lb/>charitatis monimentum diutius condi patiar? </s><s>E ve&longs;tris <lb/>ergo magnificentiæ fontibus ortæ ad te properant, & quæ <lb/>e&longs;t animi tui benignitas, & cel&longs;itudo in aliquo e&longs;&longs;e apud te <lb/>loco non dubitant; iure autem tibi debitæ, quòd me &longs;emper <lb/>alueritis, & honesti&longs;&longs;imo huic meo <expan abbr="qualecunq;">qualecunque</expan> &longs;it ocio con&longs;ulueritis, vt magnæ profecto <lb/>culpæ &longs;im affinis, ni&longs;i tantis beneficijs antehac prouocatus, quando maiora non po&longs;&longs;um; id <lb/>quod grati animi officium foret, aliquid olim reponam. </s><s>Et quanuis hæc tenuuia &longs;int, cle­<lb/>mentia, <expan abbr="gratia&qacute;">gratiaque</expan>; tua fretus, ni faciam, vt impudentia potius accu&longs;anda, quàm conatus vl­<lb/>lus in me de&longs;iderari po&longs;&longs;it. </s><s>Ac &longs;i quid valet ad hoc perficiendum labor improbus, & in­<lb/>du&longs;tria, rerum nouarum indagatrix ingenio&longs;a, vt non de&longs;perem, au&longs;pice te, &longs;i non plenis ve­<lb/>lis in portum, at &longs;ecunda &longs;altem, vt aiunt, nauigatione peruenire po&longs;&longs;e, E &longs;i non vulgo pla­<lb/>cere, cuius iudicia varia, incon&longs;tantia, <expan abbr="neq;">neque</expan> ab omni perturbationis &longs;u&longs;picione libera &longs;unt: <lb/>tibi tamen & antiquioris, hoc e&longs;t, græcæ Philo&longs;ophiæ cupidis, quod iamdiù &longs;axum voluo, <lb/>probari; cur enim à te con&longs;ilium meum non laudetur, qui Græcè &longs;cias, & eius linguæ pe­<lb/>riti&longs;&longs;imos &longs;ummo in honore &longs;emper habueris, tanquam ab iis ip&longs;is omnes &longs;cientiarum fon­<lb/>tes, <expan abbr="atq;">atque</expan> illi quidem vberes, &longs;alubres, & perennes &longs;caturiant? </s><s>Cur etiam non ab illis in&longs;ti­<lb/>tutum meum commendetur, quos ego &longs;olus, & reuereor iam, & colo, quibus vetera &longs;anè, <lb/>nec tamen antiquata recolo, & vnus quidem non renouo, &longs;ed in tenebris abdita, & demer­<lb/>&longs;a ad lucem in tuo nomine reuoco: & exempla dome&longs;tica imitatus aliquid po&longs;teritati re­<lb/>linquere &longs;tudeo, cuius auxilio progrediatur vlterius; & via mon&longs;trata contendat in &longs;um­<lb/>mum? fuit enim id ciuitati, <expan abbr="toti&qacute;">totique</expan>; ditioni tuæ penitus in&longs;itum, & innatum, vt aliquid a&longs;&longs;i­<lb/>duè cogitarent quo domi, <expan abbr="foris&qacute;">forisque</expan>; magna gloria apud omnes e&longs;&longs;ent. </s><s>In hac incunabula, & <lb/>rudimenta præ&longs;tanti&longs;&longs;imarum artium ab Italia va&longs;tata reperiuntur Picturæ, Sculpturæ, <lb/>Iurisperitiæ, Poëtices, Oratoriæ; in hac primum auctore Ioanne Boccaccio Græcæ litteræ <lb/>&longs;unt excultæ. </s><s>Quàm multa Medicinæ lumina protulit hæc vna ciuitas? </s><s>quot viros for­<lb/>ti&longs;&longs;imos? </s><s>vt hinc maximi Reges, & Duces præ&longs;tanti&longs;&longs;imos, & viros &longs;apienti&longs;&longs;imos <lb/>ad imperia regenda, tanquam &longs;ocios accer&longs;iuerint. </s><s>Quocunque me verto, video etiam <lb/>nunc viros omni virtutum genere exornatos, quibus tanquàm &longs;tellis interstincta ditio<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>tuæ refulget, quæ cæteris iter ad Cœlum non v&longs;itata, nec peruulgata via common&longs;trent. <lb/></s><s>Vetera non repetam: &longs;uperat <expan abbr=".n.">enim</expan> laudem onmem antiquitas; tempora no&longs;tra &longs;pecto. </s><s>Quid <lb/>in politiorum litteraru genere Victorius quod attigit non adamu&longs;&longs;im expoliuit? </s><s>Quid in <lb/>arte medica non obtinuit Vidius, qui rem vniuer&longs;am ad tenue &longs;ic elimauit, & dulciter <lb/>elocutis e&longs;t, vt &longs;i Mu&longs;æ eam artem docturæ fui&longs;&longs;ent, non alia certè, quàm Vidij lingua, <lb/><expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>; v&longs;uras fui&longs;&longs;e putem? </s><s>Quoties me &longs;uo carmine rapit dulci&longs;&longs;imus cygnus ille <lb/>Bargæus? </s><s>Quid de Piccolhominis <expan abbr="Strozis&qacute;">Strozisque</expan>; Kyrtaeo, uno <expan abbr="atq;">atque</expan> altero Io. </s><s>Bapti&longs;ta dicam? <lb/></s><s>Mitto complures alios insignes & philo&longs;ophos, & poëtas: hos hîc recen&longs;ere placet, qui, <lb/>quod inceperint, omnino perfecerint; <expan abbr="aliis&qacute;">aliisque</expan>; exemplum dederint, vt potius ab iis imitandi <lb/>&longs;int, quam quippiam illorum indu&longs;triæ labore alieno queat accedere. </s><s>Sed conatum &longs;olum <lb/>magno in pretio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="habitũ">habitum</expan> dome&longs;ticis exemplis tibi &longs;ignificare po&longs;&longs;im FERDINANDE <lb/>Cel&longs;i&longs;&longs;ime. </s><s>Namquis non &longs;ummis laudibus in cœlum tollat Americum Ve&longs;puccium? <lb/></s><s>Hic ignotas, & periculo&longs;as nauigationes adgre&longs;&longs;us cum primus è multis prouinciis, quæ <lb/>ad occa&longs;um, meridiem|; iacent, aliquot lu&longs;tra&longs;&longs;et; vnde tantum Regum Chri&longs;tianorum <lb/>opibus acce&longs;&longs;erit, cum &longs;acris, quæ gentibus illis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> &longs;unt, tum etiam diuitiis, <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>merces inde aduectæ, quibus humano generi &longs;alus magno cum commodo pararetur; im­<lb/>men&longs;a the&longs;aurorum copia, <expan abbr="atq;">atque</expan> ornamenta regia complura ad vos comportata; quia ratio­<lb/>nem eas lu&longs;irandi præmon&longs;trarit, <expan abbr="animos&qacute;">animosque</expan>; incipiendo aliis addiderit; illi orbis parti, quam <lb/>primus ip&longs;e peragrauit, ex &longs;uo nomine nomen dedit. </s><s>Ex quo liquidò con&longs;tat præmon&longs;tra­<lb/>tori plus habitum fui&longs;&longs;e gratiæ non infrequenter, quàm perfectoribus. </s><s>Prætereo dein­<lb/>du&longs;iria innumeros alios ciues tuos, qui nouarum artium inuentores maximas copias do­<lb/>mum retulerunt, vrbem remplis augu&longs;ti&longs;&longs;imis, ædificiis ampli&longs;&longs;imis auxerunt, & imperij <lb/>fines vni tibi latè propagarunt. </s><s>Vt non immeritò tu, qui tantos <expan abbr="tales&qacute;">talesque</expan>; viros hodie mo­<lb/>deraris, in maximis Regibus numerari debeas: nam &longs;i magnum ille cen&longs;ebat imperare <lb/>non auro, &longs;ed habentibus aurum; tu nonmodo iis, quæ po&longs;&longs;ideant homines, <expan abbr="neq;">neque</expan> po&longs;&longs;iden­<lb/>tibus hominibus imperes; &longs;ed po&longs;&longs;idere &longs;cientes tranquilli&longs;&longs;imè regas. </s><s>Ego igitur, qui Pe­<lb/>ripateticam Philo&longs;ophiam non ex riuulis, &longs;ed ex ip&longs;o fonte Ari&longs;totelico mi&longs;&longs;o omni fa­<lb/>ctionum &longs;tudio nunc in&longs;tituerim haurire, & primus qui inter tuos in hac &longs;ecta libertate <lb/>recuperata meum iudicium planè &longs;equar; tamet&longs;i non perficiam; cur etiam laude aliqua, <lb/>quia &longs;im au&longs;us, quia cœperim, dignus non habear? </s><s>Alij nos &longs;equentur qui indicata ratio­<lb/>ne, & via magnum huic cœpto afferant incrementum, & id demum con&longs;equantur, quod <lb/>in omnia tempora clarum, <expan abbr="atq;">atque</expan> illu&longs;ire futurum &longs;it: quæ <expan abbr=".n.">enim</expan> verè cogitata &longs;unt, diutius con­<lb/>&longs;eruari &longs;olent, nec hominum interitu occidunt, &longs;ed iterantur in immen&longs;um. </s><s>AEtas finem <lb/>trophæis affert, imperia collabuntur. </s><s>Vna veritas perpetuò durat, ad quam cum omnium <lb/>proximè, quantum hominis ingenium fert, acce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles; nulla erit ætas, nulla <lb/>gens, nulla religio quæ ip&longs;um nonmodò non tactura, &longs;ed &longs;edulò tractatura, & a&longs;&longs;iduè in <lb/>manibus habitura &longs;it. </s><s>Vnde etiam fore confido, vt qui in vnis auctoris huiu&longs;ce ve&longs;tigiis <lb/>in&longs;i&longs;tat, locum in philo&longs;ophia &longs;it &longs;emper habiturus. </s><s>Video verò & propemodum auguror <lb/>te patris tui pij, <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; in&longs;tituta <expan abbr="tenent&etilde;">tenentem</expan>, ita in vna litterarum omnis generis ornamenta <lb/>incumbere, vt breui talem quendam vi&longs;uri &longs;imus, qui quemadmodum à ciuibus tuis in cæ­<lb/>teris artibus factitatum e&longs;t, qui eas à rudi illa vetu&longs;tate ad pri&longs;tinam illam integritatem <lb/>&longs;ua indu&longs;tria reuocarunt, ita Peripateticam di&longs;ciplinam ex omni Arabum, <expan abbr="no&longs;tratium&qacute;">no&longs;tratiumque</expan>; <lb/>cultura ad bonam illam, & expolitam &longs;it redacturus. </s><s>Talia tu commoda cupidis optima­<lb/>rum artium præ&longs;tas. </s><s>Quare laudent ciues tui pietatem, magnificentia&mgrave; milites celebrent, <lb/>temperantiam tui familiares <expan abbr="admir&etilde;tur">admirentur</expan>, iu&longs;titiam, <expan abbr="amplitudinem&qacute;">amplitudinemque</expan>; omnes &longs;ummis præco­<lb/>niis tollant; mihi quidem vnum hoc munificentiæ genus dignum videtur, vt omnes oculos<emph.end type="italics"/> | <pb/><emph type="italics"/>tuæ refulget, quæ cæteris iter ad Cœlum non v&longs;itata, nec peruulgata via common&longs;trent. <lb/></s><s>Vetera non repetam: &longs;uperat <expan abbr=".n.">enim</expan> laudem onmem antiquitas; tempora no&longs;tra &longs;pecto. </s><s>Quid <lb/>in politiorum litteraru genere Victorius quod attigit non adamu&longs;&longs;im expoliuit? </s><s>Quid in <lb/>arte medica non obtinuit Vidius, qui rem vniuer&longs;am ad tenue &longs;ic elimauit, & dulciter <lb/>elocutis e&longs;t, vt &longs;i Mu&longs;æ eam artem docturæ fui&longs;&longs;ent, non alia certè, quàm Vidij lingua, <lb/><expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>; v&longs;uras fui&longs;&longs;e putem? </s><s>Quoties me &longs;uo carmine rapit dulci&longs;&longs;imus cygnus ille <lb/>Bargæus? </s><s>Quid de Piccolhominis <expan abbr="Strozis&qacute;">Strozisque</expan>; Kyrtaeo, uno <expan abbr="atq;">atque</expan> altero Io. </s><s>Bapti&longs;ta dicam? <lb/></s><s>Mitto complures alios insignes & philo&longs;ophos, & poëtas: hos hîc recen&longs;ere placet, qui, <lb/>quod inceperint, omnino perfecerint; <expan abbr="aliis&qacute;">aliisque</expan>; exemplum dederint, vt potius ab iis imitandi <lb/>&longs;int, quam quippiam illorum indu&longs;triæ labore alieno queat accedere. </s><s>Sed conatum &longs;olum <lb/>magno in pretio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="habitũ">habitum</expan> dome&longs;ticis exemplis tibi &longs;ignificare po&longs;&longs;im FERDINANDE <lb/>Cel&longs;i&longs;&longs;ime. </s><s>Namquis non &longs;ummis laudibus in cœlum tollat Americum Ve&longs;puccium? <lb/></s><s>Hic ignotas, & periculo&longs;as nauigationes adgre&longs;&longs;us cum primus è multis prouinciis, quæ <lb/>ad occa&longs;um, meridiem|; iacent, aliquot lu&longs;tra&longs;&longs;et; vnde tantum Regum Chri&longs;tianorum <lb/>opibus acce&longs;&longs;erit, cum &longs;acris, quæ gentibus illis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> &longs;unt, tum etiam diuitiis, <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>merces inde aduectæ, quibus humano generi &longs;alus magno cum commodo pararetur; im­<lb/>men&longs;a the&longs;aurorum copia, <expan abbr="atq;">atque</expan> ornamenta regia complura ad vos comportata; quia ratio­<lb/>nem eas lu&longs;irandi præmon&longs;trarit, <expan abbr="animos&qacute;">animosque</expan>; incipiendo aliis addiderit; illi orbis parti, quam <lb/>primus ip&longs;e peragrauit, ex &longs;uo nomine nomen dedit. </s><s>Ex quo liquidò con&longs;tat præmon&longs;tra­<lb/>tori plus habitum fui&longs;&longs;e gratiæ non infrequenter, quàm perfectoribus. </s><s>Prætereo dein­<lb/>du&longs;iria innumeros alios ciues tuos, qui nouarum artium inuentores maximas copias do­<lb/>mum retulerunt, vrbem remplis augu&longs;ti&longs;&longs;imis, ædificiis ampli&longs;&longs;imis auxerunt, & imperij <lb/>fines vni tibi latè propagarunt. </s><s>Vt non immeritò tu, qui tantos <expan abbr="tales&qacute;">talesque</expan>; viros hodie mo­<lb/>deraris, in maximis Regibus numerari debeas: nam &longs;i magnum ille cen&longs;ebat imperare <lb/>non auro, &longs;ed habentibus aurum; tu nonmodo iis, quæ po&longs;&longs;ideant homines, <expan abbr="neq;">neque</expan> po&longs;&longs;iden­<lb/>tibus hominibus imperes; &longs;ed po&longs;&longs;idere &longs;cientes tranquilli&longs;&longs;imè regas. </s><s>Ego igitur, qui Pe­<lb/>ripateticam Philo&longs;ophiam non ex riuulis, &longs;ed ex ip&longs;o fonte Ari&longs;totelico mi&longs;&longs;o omni fa­<lb/>ctionum &longs;tudio nunc in&longs;tituerim haurire, & primus qui inter tuos in hac &longs;ecta libertate <lb/>recuperata meum iudicium planè &longs;equar; tamet&longs;i non perficiam; cur etiam laude aliqua, <lb/>quia &longs;im au&longs;us, quia cœperim, dignus non habear? </s><s>Alij nos &longs;equentur qui indicata ratio­<lb/>ne, & via magnum huic cœpto afferant incrementum, & id demum con&longs;equantur, quod <lb/>in omnia tempora clarum, <expan abbr="atq;">atque</expan> illu&longs;ire futurum &longs;it: quæ <expan abbr=".n.">enim</expan> verè cogitata &longs;unt, diutius con­<lb/>&longs;eruari &longs;olent, nec hominum interitu occidunt, &longs;ed iterantur in immen&longs;um. </s><s>AEtas finem <lb/>trophæis affert, imperia collabuntur. </s><s>Vna veritas perpetuò durat, ad quam cum omnium <lb/>proximè, quantum hominis ingenium fert, acce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles; nulla erit ætas, nulla <lb/>gens, nulla religio quæ ip&longs;um nonmodò non tactura, &longs;ed &longs;edulò tractatura, & a&longs;&longs;iduè in <lb/>manibus habitura &longs;it. </s><s>Vnde etiam fore confido, vt qui in vnis auctoris huiu&longs;ce ve&longs;tigiis <lb/>in&longs;i&longs;tat, locum in philo&longs;ophia &longs;it &longs;emper habiturus. </s><s>Video verò & propemodum auguror <lb/>te patris tui pij, <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; in&longs;tituta <expan abbr="tenent&etilde;">tenentem</expan>, ita in vna litterarum omnis generis ornamenta <lb/>incumbere, vt breui talem quendam vi&longs;uri &longs;imus, qui quemadmodum à ciuibus tuis in cæ­<lb/>teris artibus factitatum e&longs;t, qui eas à rudi illa vetu&longs;tate ad pri&longs;tinam illam integritatem <lb/>&longs;ua indu&longs;tria reuocarunt, ita Peripateticam di&longs;ciplinam ex omni Arabum, <expan abbr="no&longs;tratium&qacute;">no&longs;tratiumque</expan>; <lb/>cultura ad bonam illam, & expolitam &longs;it redacturus. </s><s>Talia tu commoda cupidis optima­<lb/>rum artium præ&longs;tas. </s><s>Quare laudent ciues tui pietatem, magnificentia&mgrave; milites celebrent, <lb/>temperantiam tui familiares <expan abbr="admir&etilde;tur">admirentur</expan>, iu&longs;titiam, <expan abbr="amplitudinem&qacute;">amplitudinemque</expan>; omnes &longs;ummis præco­<lb/>niis tollant; mihi quidem vnum hoc munificentiæ genus dignum videtur, vt omnes oculos<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>in te coniiciant, tu vnus in omnium ore &longs;umma cum tui nominis celebritate iure ver&longs;eris. <lb/></s><s>Tu verè beatus, quia Poëtas, Oratores, Hi&longs;toriographos, Iuri&longs;con&longs;ultos, Theologos, Me­<lb/>dicos, & Philo&longs;ophos omnibus doctrinis excultos vni tibi contigerit alere, & habere. <lb/></s><s>Quanquàm e&longs;t id iam bonis temporibus inueteratum in ve&longs;tra familia, <expan abbr="dome&longs;ticum&qacute;">dome&longs;ticumque</expan>; tam <lb/>factum. </s><s>Extant etiamnum monumenta ampli&longs;&longs;ima Co&longs;mi, <expan abbr="Laurentii&qacute;">Laurentiique</expan>; Medicum com­<lb/>mendata litteris hominum, quos virtutis ergô diuinis beneficiis affecere. </s><s>Ex quo <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <lb/>e&longs;t, vt complura adiumenta ad &longs;cientias eorum opera &longs;uppetierint. </s><s>Laurentius Platonem <lb/>per multa &longs;æcula &longs;epultum traxit ab inferis. </s><s>Narrant etiam Leonem X. P. M. ab hoc <lb/>viuendi in&longs;tituto &longs;ic allectum, vt nonmodò <expan abbr="bonarũ">bonarum</expan> artium &longs;tudia fouerit, &longs;ed viros doctos <lb/>benigni&longs;&longs;imè complexus fuerit. </s><s>Accepimus etiam cùm ti vitio <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> daretur, quae humi­<lb/>les viros, &longs;ed illos quidem bene doctos <expan abbr="oĩ">oim</expan> meritorum genere cumularet, re&longs;pondi&longs;&longs;e &longs;e vir­<lb/>tute & doctrina præ&longs;tantibus opem libenti&longs;&longs;imè ferre, quae talem cen&longs;uram veræ nobilitatis <lb/>e&longs;&longs;e crederet. </s><s>Ita multos non incitauit tantùm, &longs;ed ad <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> &longs;tudia recolenda perduxit. <lb/></s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> illis temporibus nonmodò &longs;cientiarum v&longs;us euanuerat, verùm planè conciderat <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/>decus eloquentiæ Florentinæ quam &longs;ummo &longs;tudio coluerant Danthes, Petrarcha Boccac­<lb/>cius, & à viris illis ob&longs;oleta & de&longs;ita frequentabantur, <expan abbr="atq;">atque</expan> aliena &longs;æpius inepti&longs;&longs;imè incul­<lb/>cari con&longs;ueuerant. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;ius opera factum e&longs;t, vt pura illa no&longs;tra lingua reuiui&longs;ceret, & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> optimarum artium cultus po&longs;t <expan abbr="longũ">longum</expan> temporis tractum <expan abbr="deniq;">denique</expan> emineret. </s><s>Hæc veri <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <lb/>&longs;unt officia quæ diuinæ virtutis te&longs;tes &longs;empiterni &longs;int, non in&longs;anarum molium &longs;ub&longs;tructio­<lb/>nes quib. exhauriuntur æraria, vectigalia minuuntur, non &longs;tatuarum locationes quæ cor­<lb/>porum quidem &longs;imulachra &longs;unt, & imago quædam gloriæ adumbrata, non <expan abbr="animorũ">animorum</expan> effigies, <lb/>& &longs;pecies expre&longs;&longs;a virtutis. </s><s>Hæc munera verè regia, & admirabilia iis vti viris à quib. <lb/></s><s>in&longs;tituti &longs;ubiecti ritè regi, & optimis morib. informari valeant, | ac per bonis arteis ad <expan abbr="con-&longs;pectũ">con­<lb/>&longs;pectum</expan> numinum beatorum efferri, vt ocio &longs;ecuri&longs;&longs;imo fouentes in <expan abbr="oĩum">oinum</expan> bonorum fine <expan abbr="con-quie&longs;cãt">con­<lb/>quie&longs;cant</expan>, ad quod lex naturæ, hoc e&longs;t, ratio &longs;ummi Dei cunctos reges iubet ad&longs;pirare. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/>.n. dedit imperia <expan abbr="pote&longs;tates&qacute;">pote&longs;tatesque</expan>, Deus, vt luxu reges in tanta rerum copia perderentur, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> immen&longs;a aliqua vorago ciuium patrimonia ab&longs;orberent, nec vt in illos qui &longs;ub eorum <lb/>imperio &longs;unt, atroci&longs;&longs;imè &longs;æuirent, &longs;ed vt Poëtæ verbis vtar,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">i(/nalaoi\ a)zetw_si+n u(p) a)utw|</foreign>, <emph type="italics"/>hoc <lb/>e&longs;t vt gentes rerum ignaras ad &longs;uum <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> auctoritate & &longs;apientia dirigerent, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>; <lb/>&longs;ibi ip&longs;i &longs;aperent, aliis <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &longs;apere vellent. </s><s>Pupugit etiam hæc cura pij <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; tui patris <lb/>animum, quô & erexit duo gymna&longs;ia, vt plurib. pateret aditus ad vires ingenij quas ip&longs;is <lb/>natura largi&longs;&longs;imè afflaui&longs;&longs;et, & exercendas, & retinendas. </s><s>Vtor <expan abbr="aũt">aunt</expan> iam &longs;æpiu&longs;cule patris <lb/>tui viri clari&longs;&longs;imi exemplo, non eo certè con&longs;ilio, vt te inflammem: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc &longs;tudium erga <lb/>litteratos in te radiceis alti&longs;&longs;imas egit, cùm <expan abbr="&longs;tirp&etilde;">&longs;tirpem</expan> genero&longs;am tibi natura conce&longs;&longs;erit, & vitæ <lb/>rationem dome&longs;tico <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> conformaris, &longs;ed vt illius qui quidem <expan abbr="oĩum">oinum</expan> ætatis &longs;uæ princeps <lb/>extitit, audiendo præclara facinora in eius imitatione te oblectes, & immortale hoc nomen <lb/>ad no&longs;tri beneficium cum iucunditate tueare. </s><s>Nos igitur beati&longs;&longs;imos quibus tuis au&longs;piciis <lb/>operam philo&longs;ophiæ dare, & naturæ arcanaper&longs;crutari &longs;ucce&longs;&longs;erit. </s><s>Quocirca <expan abbr="maximã">maximam</expan> nob. <lb/></s><s>ip&longs;is <expan abbr="iniuriã">iniuriam</expan> faceremus, &longs;i tantam <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> &longs;ineremus elabi de manibus. </s><s>Nam quod in hi&longs;ce <lb/>&longs;tudiis plurimum <expan abbr="põt">pont</expan>, id diuinitus ciuib. <expan abbr="populis&qacute;">populisque</expan>; tuis largi&longs;&longs;imè <expan abbr="datũ">datum</expan> e&longs;t, ingenium ad exco­<lb/>gitandum acutum, ad memoriam <expan abbr="firmũ">firmum</expan>, & diuturnum; <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> quæ cuncta a&longs;&longs;equitur, tu <lb/>tuo <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> concita&longs;ti, <expan abbr="tua&qacute;">tuaque</expan>; opera concitatam a&longs;&longs;iduè foues. </s><s>Quocirca <expan abbr="verendũ">verendum</expan> non e&longs;t, quin <lb/>iter quod ad <expan abbr="gloriã">gloriam</expan> tu illis <expan abbr="o&longs;t&etilde;di&longs;ti">o&longs;tendi&longs;ti</expan>, & ij <expan abbr="&longs;u&longs;cipiãt">&longs;u&longs;cipiant</expan>, & <expan abbr="&longs;u&longs;ceptũ">&longs;u&longs;ceptum</expan> &longs;umma <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> teneant: ha­<lb/>bent <expan abbr=".n.">enim</expan> vnde di&longs;cant. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="eãdem">eandem</expan> <expan abbr="viã">viam</expan> quam maiores tui <expan abbr="munitarũt">munitarunt</expan>, tu ab ætatis initio <lb/>&longs;ub Angeliis ingre&longs;&longs;us es, & &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> Angeliis <expan abbr="con&longs;tãti&longs;simè">con&longs;tanti&longs;simè</expan> retines, <expan abbr="neq;">neque</expan> retines tantum, <lb/>&longs;ed iugiter amplificas, qualia verò &longs;unt in&longs;tituta <expan abbr="principũ">principum</expan>, tales <expan abbr="populorũ">populorum</expan> mores e&longs;&longs;e &longs;olent.<emph.end type="italics"/> | <pb/><emph type="italics"/>in te coniiciant, tu vnus in omnium ore &longs;umma cum tui nominis celebritate iure ver&longs;eris. <lb/></s><s>Tu verè beatus, quia Poëtas, Oratores, Hi&longs;toriographos, Iuri&longs;con&longs;ultos, Theologos, Me­<lb/>dicos, & Philo&longs;ophos omnibus doctrinis excultos vni tibi contigerit alere, & habere. <lb/></s><s>Quanquàm e&longs;t id iam bonis temporibus inueteratum in ve&longs;tra familia, <expan abbr="dome&longs;ticum&qacute;">dome&longs;ticumque</expan>; tam <lb/>factum. </s><s>Extant etiamnum monumenta ampli&longs;&longs;ima Co&longs;mi, <expan abbr="Laurentii&qacute;">Laurentiique</expan>; Medicum com­<lb/>mendata litteris hominum, quos virtutis ergô diuinis beneficiis affecere. </s><s>Ex quo <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <lb/>e&longs;t, vt complura adiumenta ad &longs;cientias eorum opera &longs;uppetierint. </s><s>Laurentius Platonem <lb/>per multa &longs;æcula &longs;epultum traxit ab inferis. </s><s>Narrant etiam Leonem X. P. M. ab hoc <lb/>viuendi in&longs;tituto &longs;ic allectum, vt nonmodò <expan abbr="bonarũ">bonarum</expan> artium &longs;tudia fouerit, &longs;ed viros doctos <lb/>benigni&longs;&longs;imè complexus fuerit. </s><s>Accepimus etiam cùm ti vitio <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> daretur, quae humi­<lb/>les viros, &longs;ed illos quidem bene doctos <expan abbr="oĩ">oim</expan> meritorum genere cumularet, re&longs;pondi&longs;&longs;e &longs;e vir­<lb/>tute & doctrina præ&longs;tantibus opem libenti&longs;&longs;imè ferre, quae talem cen&longs;uram veræ nobilitatis <lb/>e&longs;&longs;e crederet. </s><s>Ita multos non incitauit tantùm, &longs;ed ad <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> &longs;tudia recolenda perduxit. <lb/></s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> illis temporibus nonmodò &longs;cientiarum v&longs;us euanuerat, verùm planè conciderat <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/>decus eloquentiæ Florentinæ quam &longs;ummo &longs;tudio coluerant Danthes, Petrarcha Boccac­<lb/>cius, & à viris illis ob&longs;oleta & de&longs;ita frequentabantur, <expan abbr="atq;">atque</expan> aliena &longs;æpius inepti&longs;&longs;imè incul­<lb/>cari con&longs;ueuerant. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;ius opera factum e&longs;t, vt pura illa no&longs;tra lingua reuiui&longs;ceret, & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> optimarum artium cultus po&longs;t <expan abbr="longũ">longum</expan> temporis tractum <expan abbr="deniq;">denique</expan> emineret. </s><s>Hæc veri <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <lb/>&longs;unt officia quæ diuinæ virtutis te&longs;tes &longs;empiterni &longs;int, non in&longs;anarum molium &longs;ub&longs;tructio­<lb/>nes <expan abbr="quib.">quibus</expan> exhauriuntur æraria, vectigalia minuuntur, non &longs;tatuarum locationes quæ cor­<lb/>porum quidem &longs;imulachra &longs;unt, & imago quædam gloriæ adumbrata, non <expan abbr="animorũ">animorum</expan> effigies, <lb/>& &longs;pecies expre&longs;&longs;a virtutis. </s><s>Hæc munera verè regia, & admirabilia iis vti viris à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/>in&longs;tituti &longs;ubiecti ritè regi, & optimis morib. informari valeant, | ac per bonis arteis ad <expan abbr="con-&longs;pectũ">con­<lb/>&longs;pectum</expan> numinum beatorum efferri, vt ocio &longs;ecuri&longs;&longs;imo fouentes in <expan abbr="oĩum">oinum</expan> bonorum fine <expan abbr="con-quie&longs;cãt">con­<lb/>quie&longs;cant</expan>, ad quod lex naturæ, hoc e&longs;t, ratio &longs;ummi Dei cunctos reges iubet ad&longs;pirare. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/>.n. dedit imperia <expan abbr="pote&longs;tates&qacute;">pote&longs;tatesque</expan>, Deus, vt luxu reges in tanta rerum copia perderentur, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> immen&longs;a aliqua vorago ciuium patrimonia ab&longs;orberent, nec vt in illos qui &longs;ub eorum <lb/>imperio &longs;unt, atroci&longs;&longs;imè &longs;æuirent, &longs;ed vt Poëtæ verbis vtar,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">i(/na laoi\ a)retw=sin u(p' au)tw=|</foreign>, <emph type="italics"/>hoc <lb/>e&longs;t vt gentes rerum ignaras ad &longs;uum <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> auctoritate & &longs;apientia dirigerent, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>; <lb/>&longs;ibi ip&longs;i &longs;aperent, aliis <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &longs;apere vellent. </s><s>Pupugit etiam hæc cura pij <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; tui patris <lb/>animum, quô & erexit duo gymna&longs;ia, vt plurib. pateret aditus ad vires ingenij quas ip&longs;is <lb/>natura largi&longs;&longs;imè afflaui&longs;&longs;et, & exercendas, & retinendas. </s><s>Vtor <expan abbr="aũt">aunt</expan> iam &longs;æpiu&longs;cule patris <lb/>tui viri clari&longs;&longs;imi exemplo, non eo certè con&longs;ilio, vt te inflammem: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc &longs;tudium erga <lb/>litteratos in te radiceis alti&longs;&longs;imas egit, cùm <expan abbr="&longs;tirp&etilde;">&longs;tirpem</expan> genero&longs;am tibi natura conce&longs;&longs;erit, & vitæ <lb/>rationem dome&longs;tico <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> conformaris, &longs;ed vt illius qui quidem <expan abbr="oĩum">oinum</expan> ætatis &longs;uæ princeps <lb/>extitit, audiendo præclara facinora in eius imitatione te oblectes, & immortale hoc nomen <lb/>ad no&longs;tri beneficium cum iucunditate tueare. </s><s>Nos igitur beati&longs;&longs;imos quibus tuis au&longs;piciis <lb/>operam philo&longs;ophiæ dare, & naturæ arcana per&longs;crutari &longs;ucce&longs;&longs;erit. </s><s>Quocirca <expan abbr="maximã">maximam</expan> nob. <lb/></s><s>ip&longs;is <expan abbr="iniuriã">iniuriam</expan> faceremus, &longs;i tantam <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> &longs;ineremus elabi de manibus. </s><s>Nam quod in hi&longs;ce <lb/>&longs;tudiis plurimum <expan abbr="põt">pont</expan>, id diuinitus ciuib. <expan abbr="populis&qacute;">populisque</expan>; tuis largi&longs;&longs;imè <expan abbr="datũ">datum</expan> e&longs;t, ingenium ad exco­<lb/>gitandum acutum, ad memoriam <expan abbr="firmũ">firmum</expan>, & diuturnum; <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> quæ cuncta a&longs;&longs;equitur, tu <lb/>tuo <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> concita&longs;ti, <expan abbr="tua&qacute;">tuaque</expan>; opera concitatam a&longs;&longs;iduè foues. </s><s>Quocirca <expan abbr="verendũ">verendum</expan> non e&longs;t, quin <lb/>iter quod ad <expan abbr="gloriã">gloriam</expan> tu illis <expan abbr="o&longs;t&etilde;di&longs;ti">o&longs;tendi&longs;ti</expan>, & ij <expan abbr="&longs;u&longs;cipiãt">&longs;u&longs;cipiant</expan>, & <expan abbr="&longs;u&longs;ceptũ">&longs;u&longs;ceptum</expan> &longs;umma <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> teneant: ha­<lb/>bent <expan abbr=".n.">enim</expan> vnde di&longs;cant. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="eãdem">eandem</expan> <expan abbr="viã">viam</expan> quam maiores tui <expan abbr="munitarũt">munitarunt</expan>, tu ab ætatis initio <lb/>&longs;ub Angeliis ingre&longs;&longs;us es, & &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> Angeliis <expan abbr="con&longs;tãti&longs;simè">con&longs;tanti&longs;simè</expan> retines, <expan abbr="neq;">neque</expan> retines tantum, <lb/>&longs;ed iugiter amplificas, qualia verò &longs;unt in&longs;tituta <expan abbr="principũ">principum</expan>, tales <expan abbr="populorũ">populorum</expan> mores e&longs;&longs;e &longs;olent.<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>Verùm quid de te &longs;perandum non e&longs;t Felici&longs;&longs;ime FERDINANDE, qui tibi tanti mune­<lb/>ris &longs;ocios adiunxeris quorum opera & con&longs;ilio in omni publico <expan abbr="priuato&qacute;">priuatoque</expan>; officio vtaris vni­<lb/>uer&longs;is animi virtutibus ornatos, &longs;apientia, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>; v&longs;u claros, &longs;ingulari elementia in mi­<lb/>&longs;eros, admirabili &longs;eueritate aduer&longs;us &longs;celeratos admodum Illustres Carolum Antonium <lb/>Puteum Archiepi&longs;copum Pi&longs;anum, Petrum V&longs;imbardum, Ioannem 'B. Concinium, <lb/>Capponem Capponium, quorum ego patrocinio publicè <expan abbr="priuatim&qacute;">priuatimque</expan>; fultus hoc opus aggre­<lb/>di au&longs;us &longs;um, <expan abbr="laborum&qacute;">laborumque</expan>; meorum, immò benignitatis ve&longs;træ te&longs;timonium dare. </s><s>Verùm <lb/>mi&longs;&longs;a hæc facio, ad no&longs;tra de&longs;cendo. </s><s>Quæ &longs;anctior lex, quod maius con&longs;ilium quàm di&longs;ci­<lb/>plinarum collegia con&longs;titui&longs;&longs;e, vt inter &longs;e collegæ de victoria litigantes <expan abbr="cõcertent">concertent</expan> alacrius?</s></p> | <pb/><emph type="italics"/>Verùm quid de te &longs;perandum non e&longs;t Felici&longs;&longs;ime FERDINANDE, qui tibi tanti mune­<lb/>ris &longs;ocios adiunxeris quorum opera & con&longs;ilio in omni publico <expan abbr="priuato&qacute;">priuatoque</expan>; officio vtaris vni­<lb/>uer&longs;is animi virtutibus ornatos, &longs;apientia, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>; v&longs;u claros, &longs;ingulari elementia in mi­<lb/>&longs;eros, admirabili &longs;eueritate aduer&longs;us &longs;celeratos admodum Illustres Carolum Antonium <lb/>Puteum Archiepi&longs;copum Pi&longs;anum, Petrum V&longs;imbardum, Ioannem 'B. Concinium, <lb/>Capponem Capponium, quorum ego patrocinio publicè <expan abbr="priuatim&qacute;">priuatimque</expan>; fultus hoc opus aggre­<lb/>di au&longs;us &longs;um, <expan abbr="laborum&qacute;">laborumque</expan>; meorum, immò benignitatis ve&longs;træ te&longs;timonium dare. </s><s>Verùm <lb/>mi&longs;&longs;a hæc facio, ad no&longs;tra de&longs;cendo. </s><s>Quæ &longs;anctior lex, quod maius con&longs;ilium quàm di&longs;ci­<lb/>plinarum collegia con&longs;titui&longs;&longs;e, vt inter &longs;e collegæ de victoria litigantes <expan abbr="cõcertent">concertent</expan> alacrius?</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Hì proprium decus, & partum indignantur honorem,</s></p> | <s><emph type="italics"/>Hì proprium decus, & partum indignantur honorem,</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO SEXTO.</s></p> | <s>EX LIBRO SEXTO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>536. H 7. abdita. 539. a 3. exi&longs;timare &longs;i diuer&longs;as. </s><s>b 9. tandem oracula reddat. 541. b 9. eandem. 542 c 5. &longs;it de. 543. d 12. <lb/>abeant. 544. h 15. careamus &longs;i reliquimus, aut. 548. e 15. &longs;eclis. 550. g 4. eum. </s><s>h 7. fallaciam. 552. f 9. e&longs;t ex in mu&longs;. 15. pri­<lb/>uationis nomine. 553. d 5. dixerim. 554. h 2. abire. 3. qua quer. 555. a 6. &longs;ubiecto. </s><s>d 6. potentia. 559. d 3. quendam. 14. <lb/>cum abeant. 560. g 5. dicuntur e&longs;&longs;e. 6. cen&longs;entur. 561. d 9. quæ nupet. 565. a 2. quantas. </s><s>d 3. id e&longs;t. 566. h 7. v&longs;us vt. 567. <lb/>b 14. genitura. </s><s>d 5. actui contrarium. 568. e 14. ad <expan abbr="actũ">actum</expan>. </s><s>f 6. at hoc. 11. futuram. </s><s>h 3. & e&longs;t. 12. habitam. 569. a 11. deriuan­<lb/>tur. 12. materia &longs;it. 570. e 2. ip&longs;ius. </s><s>f 2. accidit. </s><s>h 13. forma. 571. b 10. <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>. </s><s>c 2. natura. 572. c 4. oppo&longs;ita. </s><s>g 9. natura. <lb/></s><s>h 7. certi. 573. b 14. <expan abbr="naturã">naturam</expan>. 574. f 10. intelligit. </s><s>g 3. efficientis. 575. a 9. modo. 12. &longs;ic. </s><s>b 7. varietur. </s><s>c 11. ab ip&longs;o. </s><s>d 7. <expan abbr="tãta">tanta</expan>. <lb/></s><s>576. f 1. indicans. 578. f 8. igitur. </s><s>h 1. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 579. a 5. aliter fore, vt idem e&longs;&longs;et. 580. e 3. <foreign lang="greek">u(/parcin. 4. u(/parcein.</foreign> 581. c 7. <lb/>qui tria. 582. c 13. habent. </s><s>f 2. munerib. 583. c 14. &longs;iue etiam. </s><s>d 2. a&longs;signari &longs;icut etiam reb. </s><s>artificio&longs;is. 584. g 9. a&longs;&longs;ecutæ. <lb/></s><s>h 2. properemus. 585. b 13. continuenda. 587. a 9. curio&longs;us. </s><s>d 8. &longs;it nec'ne. 588. c 8. præditas &longs;ol. 593. a 11. inferiorum. </s><s>b 2. <lb/>aimus. 4. e&longs;&longs;entiæ. 594. h 13. præterea. 596. g 7. hic etiam. 597. a 5. <expan abbr="atq.">atque</expan> d 2. vt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> 13. repetiatur. 600. g. 1. in materiam. <lb/></s><s>h 1. quàm in homine quae rel. 4. generatim. 601. a 13. &longs;int. 602. c 7. <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. 603. a 5. nec ab ip&longs;ius. </s><s>d 6. prærepta. 13. memoret. <lb/></s><s>604. h 12. quod &longs;i non. 605. b 11. fecere. </s><s>d 10. verutos. 609. a 14. innitantur. </s><s>c 15. temere. 610. g 15. appetituum. 611. b 10. <lb/>eam quæ. </s><s>c 14. euenirent. </s><s>d 2. qua&longs;dam. 612. g 14. foret. 613. b 1. &longs;it qui. 7. primum. 9. cau&longs;&longs;&ecedil;. </s><s>c 1. occidere. </s><s>d 1. vis. 614. <lb/>f 11. prædicati. </s><s>g 15. perfectionis. 615. c 14. determinatè. </s><s>c 3. <expan abbr="tñ">tnm</expan> vi. 616. f 3. naturæ. </s><s>h 13. hæc autem in materiæ. </s><s>po&longs;&longs;unt. <lb/></s><s>617. a 15. contingentiæ. </s><s>c 13. <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 618. f 1. oppo&longs;ita. 619. c 1. ex communi. 620. c 1. in primis. </s><s>f 2. quodammodo. </s><s>h 7. pa­<lb/>trare. 621. d 9. &longs;it aliquid. 623. a 1. fato. </s><s>d 1. nimium. 624. g 2. terminum. 625. c 3. verum. 627. b 13. aqua item. 628. g 2. <lb/>inquiens. 3. materia. 8. &longs;enibus. 13. <expan abbr="cõmodè">commodè</expan>. 629. a 11. &longs;ene. </s><s>b 13. eum locum. </s><s>d 9. auctoritate. 10. qua vniu. 12. ne hilum. <lb/></s><s>630. f 13. odit. 631. a 10. laba&longs;cit. 634. g 4. videri. </s><s>h 1. æ&longs;tate. 635. b 6. careant. 13. &longs;implicius. 636. g 4. &longs;uccedere. </s><s>hæc ha­<lb/>benda e&longs;t bona mala'ue fortuna. </s><s>&longs;imile. </s><s>h 7. Chymi&longs;tas. 14. arte. 637. a 15. eadem. </s><s>c 12. vel modum d 4. mytulos. 638. c 2. <lb/>ex &longs;emine & ex. 6. certa. </s><s>f 2. propagantur. 6. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> g 9. ablationem. 11. immanentem. 640. e 8. &longs;ignificata. </s><s>g 2. arbitra­<lb/>mur. 641. b 11. difficiles. </s><s>c 5. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> d 13. &longs;i ignis.</s></p> | <s>536. H 7. abdita. 539. a 3. exi&longs;timare &longs;i diuer&longs;as. </s><s>b 9. tandem oracula reddat. 541. b 9. eandem. 542 c 5. &longs;it de. 543. d 12. <lb/>abeant. 544. h 15. careamus &longs;i reliquimus, aut. 548. e 15. &longs;eclis. 550. g 4. eum. </s><s>h 7. fallaciam. 552. f 9. e&longs;t ex in mu&longs;. 15. pri­<lb/>uationis nomine. 553. d 5. dixerim. 554. h 2. abire. 3. qua quer. 555. a 6. &longs;ubiecto. </s><s>d 6. potentia. 559. d 3. quendam. 14. <lb/>cum abeant. 560. g 5. dicuntur e&longs;&longs;e. 6. cen&longs;entur. 561. d 9. quæ nupet. 565. a 2. quantas. </s><s>d 3. id e&longs;t. 566. h 7. v&longs;us vt. 567. <lb/>b 14. genitura. </s><s>d 5. actui contrarium. 568. e 14. ad <expan abbr="actũ">actum</expan>. </s><s>f 6. at hoc. 11. futuram. </s><s>h 3. & e&longs;t. 12. habitam. 569. a 11. deriuan­<lb/>tur. 12. materia &longs;it. 570. e 2. ip&longs;ius. </s><s>f 2. accidit. </s><s>h 13. forma. 571. b 10. <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>. </s><s>c 2. natura. 572. c 4. oppo&longs;ita. </s><s>g 9. natura. <lb/></s><s>h 7. certi. 573. b 14. <expan abbr="naturã">naturam</expan>. 574. f 10. intelligit. </s><s>g 3. efficientis. 575. a 9. modo. 12. &longs;ic. </s><s>b 7. varietur. </s><s>c 11. ab ip&longs;o. </s><s>d 7. <expan abbr="tãta">tanta</expan>. <lb/></s><s>576. f 1. indicans. 578. f 8. igitur. </s><s>h 1. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 579. a 5. aliter fore, vt idem e&longs;&longs;et. 580. e 3. <foreign lang="greek">u(/parcin. 4. u(/parcein.</foreign> 581. c 7. <lb/>qui tria. 582. c 13. habent. </s><s>f 2. munerib. 583. c 14. &longs;iue etiam. </s><s>d 2. a&longs;signari &longs;icut etiam reb. artificio&longs;is. 584. g 9. a&longs;&longs;ecutæ. <lb/></s><s>h 2. properemus. 585. b 13. continuenda. 587. a 9. curio&longs;us. </s><s>d 8. &longs;it nec'ne. 588. c 8. præditas &longs;ol. 593. a 11. inferiorum. </s><s>b 2. <lb/>aimus. 4. e&longs;&longs;entiæ. 594. h 13. præterea. 596. g 7. hic etiam. 597. a 5. <expan abbr="atq.">atque</expan> d 2. vt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> 13. repetiatur. 600. g. 1. in materiam. <lb/></s><s>h 1. quàm in homine quae rel. 4. generatim. 601. a 13. &longs;int. 602. c 7. <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. 603. a 5. nec ab ip&longs;ius. </s><s>d 6. prærepta. 13. memoret. <lb/></s><s>604. h 12. quod &longs;i non. 605. b 11. fecere. </s><s>d 10. verutos. 609. a 14. innitantur. </s><s>c 15. temere. 610. g 15. appetituum. 611. b 10. <lb/>eam quæ. </s><s>c 14. euenirent. </s><s>d 2. qua&longs;dam. 612. g 14. foret. 613. b 1. &longs;it qui. 7. primum. 9. cau&longs;&longs;&ecedil;. </s><s>c 1. occidere. </s><s>d 1. vis. 614. <lb/>f 11. prædicati. </s><s>g 15. perfectionis. 615. c 14. determinatè. </s><s>c 3. <expan abbr="tñ">tnm</expan> vi. 616. f 3. naturæ. </s><s>h 13. hæc autem in materiæ. </s><s>po&longs;&longs;unt. <lb/></s><s>617. a 15. contingentiæ. </s><s>c 13. <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 618. f 1. oppo&longs;ita. 619. c 1. ex communi. 620. c 1. in primis. </s><s>f 2. quodammodo. </s><s>h 7. pa­<lb/>trare. 621. d 9. &longs;it aliquid. 623. a 1. fato. </s><s>d 1. nimium. 624. g 2. terminum. 625. c 3. verum. 627. b 13. aqua item. 628. g 2. <lb/>inquiens. 3. materia. 8. &longs;enibus. 13. <expan abbr="cõmodè">commodè</expan>. 629. a 11. &longs;ene. </s><s>b 13. eum locum. </s><s>d 9. auctoritate. 10. qua vniu. 12. ne hilum. <lb/></s><s>630. f 13. odit. 631. a 10. laba&longs;cit. 634. g 4. videri. </s><s>h 1. æ&longs;tate. 635. b 6. careant. 13. &longs;implicius. 636. g 4. &longs;uccedere. </s><s>hæc ha­<lb/>benda e&longs;t bona mala'ue fortuna. </s><s>&longs;imile. </s><s>h 7. Chymi&longs;tas. 14. arte. 637. a 15. eadem. </s><s>c 12. vel modum d 4. mytulos. 638. c 2. <lb/>ex &longs;emine & ex. 6. certa. </s><s>f 2. propagantur. 6. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> g 9. ablationem. 11. immanentem. 640. e 8. &longs;ignificata. </s><s>g 2. arbitra­<lb/>mur. 641. b 11. difficiles. </s><s>c 5. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> d 13. &longs;i ignis.</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO SEPTIMO.</s></p> | <s>EX LIBRO SEPTIMO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO NONO.</s></p> | <s>EX LIBRO NONO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>814. F 3. ille fuer. </s><s>h 6. Si quem. 815. a 9. hoc e&longs;t. </s><s>b 3. ip&longs;um. 816 g 13. tantum. 817. b 14. dicta. </s><s>e 13. aut fit. 14. dederit. <lb/></s><s>818. f 8. terminum. 9. conuexum. 819. c 13. motui. 820. f 14. abeant. 821. a 13. nulla enim ratio. </s><s>b 9. teporem. </s><s>c 5. lis ami­<lb/>citia'ue. 822. f 2. &longs;ed. </s><s>h 1. gnauiter. 823. a 5. re&longs;pondeas. 824. e 7. &longs;it minus. </s><s>f 10. iudicantium. </s><s>h 16. cau&longs;&longs;a. 825. a 12. effe­<lb/>ctuum. </s><s>effectuum, & cau&longs;&longs;. </s><s>d 3. excel&longs;æ. 11. diluam ag. 829. c 8. optimæ. 830. e 1. <expan abbr="coniecturã">coniecturam</expan>. 11. <expan abbr="morti&longs;&qacute;">morti&longs;que</expan>. 831. a 5. ni prius. <lb/></s><s>d 14. exagitatio. 832. g 3. quoad tamen. </s><s>h 7. propinquius. 833. d 1. cogno&longs;cat. 834. g 5. incœpto. </s><s>h 4. feriendo. 835. b 8. &longs;ic <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> c 5. Ne igitur. 836. f 2. fecerint. 837. c 6. indicat. 838. e 15. per &longs;e mouere aut mou. </s><s>f 9. vt in homin. </s><s>g 1. & id in iis à <lb/>proiic. </s><s>h 11. at qui hoc. 13. &longs;it id. 839. a 15. illa. 10. qua exord. </s><s>c 7 qua ratione. 8. duab. </s><s>d 15. à parte. 840. f 5. i. </s><s>amplius <lb/>repon. </s><s>g 2. tangeret. 841. d 11. ip&longs;um. 842. f 2. perpetua. 3. e&longs;&longs;e potius. </s><s>g 11. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam. 845. a 12. cœlo. </s><s>d 12. perno&longs;cen­<lb/>das. 849. a 13. Hunc etiam. </s><s>b 11. Tum. </s><s>d 2. vt color in ir. 851. a 9. te&longs;tantur. </s><s>d 11. expetit. 853. a 5. <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ad locum omnib. <lb/></s><s>854. e 12 oppo&longs;itam. </s><s>g 11. quod certè. 856. g 10. conditionib. h 13. erit eadem materia. 857. d 10 lucem aff. 859. d 10. <lb/><expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>. 860. d 10. ac phy&longs;. 861. b 13. Callippo. </s><s>d 12. a&longs;&longs;eueratur. 862. g 5. totius primus. 863. c 4. aliam. 864. c 1. offen­<lb/>dat. 9 obtineat. 11. motum aggr. 12. 13. qui vere triplic. 865. b 6. partes. </s><s>c 2. quæ pote&longs;tati &longs;ubiicitur. 866. g 15 quae animad. <lb/></s><s>867. a 3. fit vt 868. e 12. 13. obiiciebatur. 869. a 11. <expan abbr="cõ&longs;entienter">con&longs;entienter</expan>. </s><s>b 9. cau&longs;&longs;a vel in &longs;patij difformitate, vel in mou. </s><s>c 6. accedit. <lb/></s><s>870. f 15. con&longs;tituitis? </s><s>h 16. fit in &longs;om. 871. d 9. motum. 871. f 2. offeret. 873. d 12. Tertium. 874. h 8. &longs;anè videtur. 875. <lb/>a 4. diuer&longs;a. </s><s>d 16. punctus. 876. h 4. ne&longs;citur. 877. b 4. Quanuis autem hic. </s><s>c 3. duplicetur. </s><s>c 13. in tit. </s><s>tempori. 878. e 13. <lb/>qualitates. 879. b 12. e&longs;&longs;entiæ. 881. c 4. videntur. 13. &longs;egregatus. 882. e 3. accommodare. 7. tempori obn. 884. f 13. mo­<lb/>tus. </s><s>h 10. moueatur. 885. b 9. perfectioris. 888. c 8. cur item. </s><s>h 12. decas. 889. c 16. natura. </s><s>d 10. e&longs;t ab Ari&longs;t. 891. a 1. ha­<lb/>bebant. </s><s>b 6. po&longs;sis. </s><s>c 7. my&longs;ticè.</s></p> | <s>814. F 3. ille fuer. </s><s>h 6. Si quem. 815. a 9. hoc e&longs;t. </s><s>b 3. ip&longs;um. 816 g 13. tantum. 817. b 14. dicta. </s><s>e 13. aut fit. 14. dederit. <lb/></s><s>818. f 8. terminum. 9. conuexum. 819. c 13. motui. 820. f 14. abeant. 821. a 13. nulla enim ratio. </s><s>b 9. teporem. </s><s>c 5. lis ami­<lb/>citia'ue. 822. f 2. &longs;ed. </s><s>h 1. gnauiter. 823. a 5. re&longs;pondeas. 824. e 7. &longs;it minus. </s><s>f 10. iudicantium. </s><s>h 16. cau&longs;&longs;a. 825. a 12. effe­<lb/>ctuum. </s><s>effectuum, & cau&longs;&longs;. </s><s>d 3. excel&longs;æ. 11. diluam ag. 829. c 8. optimæ. 830. e 1. <expan abbr="coniecturã">coniecturam</expan>. 11. <expan abbr="morti&longs;&qacute;">morti&longs;que</expan>. 831. a 5. ni prius. <lb/></s><s>d 14. exagitatio. 832. g 3. quoad tamen. </s><s>h 7. propinquius. 833. d 1. cogno&longs;cat. 834. g 5. incœpto. </s><s>h 4. feriendo. 835. b 8. &longs;ic <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> c 5. Ne igitur. 836. f 2. fecerint. 837. c 6. indicat. 838. e 15. per &longs;e mouere aut mou. </s><s>f 9. vt in homin. </s><s>g 1. & id in iis à <lb/>proiic. </s><s>h 11. at qui hoc. 13. &longs;it id. 839. a 15. illa. 10. qua exord. </s><s>c 7 qua ratione. 8. duab. d 15. à parte. 840. f 5. i. </s><s>amplius <lb/>repon. </s><s>g 2. tangeret. 841. d 11. ip&longs;um. 842. f 2. perpetua. 3. e&longs;&longs;e potius. </s><s>g 11. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam. 845. a 12. cœlo. </s><s>d 12. perno&longs;cen­<lb/>das. 849. a 13. Hunc etiam. </s><s>b 11. Tum. </s><s>d 2. vt color in ir. 851. a 9. te&longs;tantur. </s><s>d 11. expetit. 853. a 5. <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ad locum omnib. <lb/></s><s>854. e 12 oppo&longs;itam. </s><s>g 11. quod certè. 856. g 10. conditionib. h 13. erit eadem materia. 857. d 10 lucem aff. 859. d 10. <lb/><expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>. 860. d 10. ac phy&longs;. 861. b 13. Callippo. </s><s>d 12. a&longs;&longs;eueratur. 862. g 5. totius primus. 863. c 4. aliam. 864. c 1. offen­<lb/>dat. 9 obtineat. 11. motum aggr. 12. 13. qui vere triplic. 865. b 6. partes. </s><s>c 2. quæ pote&longs;tati &longs;ubiicitur. 866. g 15 quae animad. <lb/></s><s>867. a 3. fit vt 868. e 12. 13. obiiciebatur. 869. a 11. <expan abbr="cõ&longs;entienter">con&longs;entienter</expan>. </s><s>b 9. cau&longs;&longs;a vel in &longs;patij difformitate, vel in mou. </s><s>c 6. accedit. <lb/></s><s>870. f 15. con&longs;tituitis? </s><s>h 16. fit in &longs;om. 871. d 9. motum. 871. f 2. offeret. 873. d 12. Tertium. 874. h 8. &longs;anè videtur. 875. <lb/>a 4. diuer&longs;a. </s><s>d 16. punctus. 876. h 4. ne&longs;citur. 877. b 4. Quanuis autem hic. </s><s>c 3. duplicetur. </s><s>c 13. in tit. </s><s>tempori. 878. e 13. <lb/>qualitates. 879. b 12. e&longs;&longs;entiæ. 881. c 4. videntur. 13. &longs;egregatus. 882. e 3. accommodare. 7. tempori obn. 884. f 13. mo­<lb/>tus. </s><s>h 10. moueatur. 885. b 9. perfectioris. 888. c 8. cur item. </s><s>h 12. decas. 889. c 16. natura. </s><s>d 10. e&longs;t ab Ari&longs;t. 891. a 1. ha­<lb/>bebant. </s><s>b 6. po&longs;sis. </s><s>c 7. my&longs;ticè.</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>EX LIBRO DECIMO.</s></p> | <s>EX LIBRO DECIMO.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <s>Proœmium.</s></p> | <s>Proœmium.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s><s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s><s>Nam &longs;iue copia theo <lb/>firmatum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s><s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s><s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s><s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s><s>re&longs;picit. </s><s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s><s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s><s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s><s> | <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s><s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s><s>Nam &longs;iue copia theo <lb/>firmatum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s><s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s><s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s><s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s><s>re&longs;picit. </s><s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s><s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s><s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s><s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s><s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s><s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>explicando &longs;uam operam collocet. </s><s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. </s><s>agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s><s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s><s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s><s>Sicut | <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s><s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s><s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s><s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>explicando &longs;uam operam collocet. </s><s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s><s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s><s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s><s>Sicut |
| <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> | <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target><lb/>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s><s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s><s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s><s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s><s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s><s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s><s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target><lb/>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s><s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s><s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s><s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s><s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s><s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s><s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Generalia quædam capita tractantur de principiis &longs;cienti&ecedil; naturalis. </s><s>Cap. </s><s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Generalia quædam capita tractantur de principiis &longs;cienti&ecedil; naturalis. </s><s>Cap. </s><s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>OPTIME verò factum e&longs;&longs;e arbitror, &longs;i in hac methodo bonos imitati mathematicos, aliqua <lb/>veluti fundamenta iaciamus, &longs;uper quib. <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> hoc, quod tanto conatu <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>; moli­<lb/>mur, extrui valeat. </s><s>erunt verò hæc principia &longs;iue hypothe&longs;es, quibus phy&longs;ici &longs;ine demon&longs;tratione <lb/> | <s>OPTIME verò factum e&longs;&longs;e arbitror, &longs;i in hac methodo bonos imitati mathematicos, aliqua <lb/>veluti fundamenta iaciamus, &longs;uper <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> hoc, quod tanto conatu <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>; moli­<lb/>mur, extrui valeat. </s><s>erunt verò hæc principia &longs;iue hypothe&longs;es, quibus phy&longs;ici &longs;ine demon&longs;tratione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg8"></arrow.to.target><lb/>frequentius vtuntur, vt enim docet Proclus principia &longs;ecundum naturam &longs;unt in rebus quidem <lb/>cau&longs;&longs;a, vt finis; in definitionibus di&longs;tinctio; in demon&longs;trationibus & &longs;cientiis hypothe&longs;es, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ ta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg8"></arrow.to.target><lb/>frequentius vtuntur, vt enim docet Proclus principia &longs;ecundum naturam &longs;unt in rebus quidem <lb/>cau&longs;&longs;a, vt finis; in definitionibus di&longs;tinctio; in demon&longs;trationibus & &longs;cientiis hypothe&longs;es, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ ta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg9"></arrow.to.target><lb/>met&longs;i ab Ari&longs;totele prætermi&longs;&longs;a nouimus, vt pote per&longs;picua, & &longs;iquando opus fuerit ex analyti­<lb/>co præcepto v&longs;urpata: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nihilominus prælibanda fuerunt propter illos, qui in hypothe&longs;ibus phy­<lb/> | <arrow.to.target n="marg9"></arrow.to.target><lb/>met&longs;i ab Ari&longs;totele prætermi&longs;&longs;a nouimus, vt pote per&longs;picua, & &longs;iquando opus fuerit ex analyti­<lb/>co præcepto v&longs;urpata: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nihilominus prælibanda fuerunt propter illos, qui in hypothe&longs;ibus phy­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg10"></arrow.to.target><lb/>&longs;icis imprudenter etiam numerant aliquot conclu&longs;iones & &longs;uis locis ab Ari&longs;totele demon&longs;tratas, <lb/>aut multas item prætereunt, quæ pa&longs;sim ab Ari&longs;totele ip&longs;o, aut &longs;ine admonitione accipiuntur, <lb/>aut declarantur &longs;olùm; & nulla vi &longs;yllogi&longs;tica allata per&longs;uadentur. </s><s>Neque tamen exi&longs;times ve­<lb/>lim, me huc omnia conge&longs;si&longs;&longs;e, quæ à philo&longs;opho naturali &longs;ine demon&longs;tratione &longs;umuntur & &longs;o­<lb/>lo &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cunt, nimis enim putidum atque importunum fui&longs;&longs;et &longs;ingula recen&longs;ere; <lb/>&longs;ed ea quæ perpetuò &longs;ic &longs;e habent, & ad cape&longs;&longs;enda proxima demon&longs;trationum principia con­<lb/>ferunt, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="vt&qacute;ue">vtque</expan> alienis verbis vtar, inducunt ad primæ certitudinis ordinem, cuiu&longs;modi non &longs;unt <lb/> | <arrow.to.target n="marg10"></arrow.to.target><lb/>&longs;icis imprudenter etiam numerant aliquot conclu&longs;iones & &longs;uis locis ab Ari&longs;totele demon&longs;tratas, <lb/>aut multas item prætereunt, quæ pa&longs;sim ab Ari&longs;totele ip&longs;o, aut &longs;ine admonitione accipiuntur, <lb/>aut declarantur &longs;olùm; & nulla vi &longs;yllogi&longs;tica allata per&longs;uadentur. </s><s>Neque tamen exi&longs;times ve­<lb/>lim, me huc omnia conge&longs;si&longs;&longs;e, quæ à philo&longs;opho naturali &longs;ine demon&longs;tratione &longs;umuntur & &longs;o­<lb/>lo &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cunt, nimis enim putidum atque importunum fui&longs;&longs;et &longs;ingula recen&longs;ere; <lb/>&longs;ed ea quæ perpetuò &longs;ic &longs;e habent, & ad cape&longs;&longs;enda proxima demon&longs;trationum principia con­<lb/>ferunt, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="vt&qacute;ue">vtque</expan> alienis verbis vtar, inducunt ad primæ certitudinis ordinem, cuiu&longs;modi non &longs;unt <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg17"></arrow.to.target><lb/>non admitteret, & illorum demon&longs;trationes quærere, quæ per &longs;e ip&longs;a con&longs;picua &longs;unt, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> aut contrà <lb/> | <arrow.to.target n="marg17"></arrow.to.target><lb/>non admitteret, & illorum demon&longs;trationes quærere, quæ per &longs;e ip&longs;a con&longs;picua &longs;unt, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> aut contrà <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg18"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg18"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg19"></arrow.to.target><lb/>res ob&longs;curas accipere pro noti&longs;simis. </s><s>Tamei igitur auditori principia proponimus, qui futurus &longs;it <lb/>phy&longs;icus, nec aliarum &longs;cientiarum merita occupare decreuerit; ni&longs;i quantum h&ecedil;c velut à &longs;uperio­<lb/>re quem &longs;ubalternantem vocant, offerentur, aut etiam velut à mini&longs;tro Architectori, quem pri­<lb/>mum philo&longs;ophum, aut Theologum volumus e&longs;&longs;e, &longs;uppeditabuntur. </s><s>Qu&ecedil; pluribus modis pri­<lb/>mùm di&longs;tribuentur, vt in &longs;uas cla&longs;&longs;es &longs;ine vllo negocio redigi po&longs;sint, deinde in v&longs;um quotidia­<lb/>num tanquam ex certo penu depromi. </s><s>Ea verò nos in duo generalia capita partimur. </s><s>&longs;unt enim <lb/>principia cognitionis &longs;olum, vel principia cognitionis & rei &longs;imul; &longs;iue complexa &longs;int, &longs;iue incom­<lb/>plexa, nihil refert, neque enim ita difficiles, aut moro&longs;i &longs;umus, vt ex huiu&longs;modi principiorum <lb/>ordine incomplexa expungamus; qui nouerimus Ari&longs;totelem ea pronunciare motione ignorata, <lb/>latere <expan abbr="etiã">etiam</expan> quid &longs;it natura. </s><s><emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> e&longs;t igitur motio, vt patet, principium cognitionis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>vt incom­<lb/> | <arrow.to.target n="marg19"></arrow.to.target><lb/>res ob&longs;curas accipere pro noti&longs;simis. </s><s>Tamei igitur auditori principia proponimus, qui futurus &longs;it <lb/>phy&longs;icus, nec aliarum &longs;cientiarum merita occupare decreuerit; ni&longs;i quantum h&ecedil;c velut à &longs;uperio­<lb/>re quem &longs;ubalternantem vocant, offerentur, aut etiam velut à mini&longs;tro Architectori, quem pri­<lb/>mum philo&longs;ophum, aut Theologum volumus e&longs;&longs;e, &longs;uppeditabuntur. </s><s>Qu&ecedil; pluribus modis pri­<lb/>mùm di&longs;tribuentur, vt in &longs;uas cla&longs;&longs;es &longs;ine vllo negocio redigi po&longs;sint, deinde in v&longs;um quotidia­<lb/>num tanquam ex certo penu depromi. </s><s>Ea verò nos in duo generalia capita partimur. </s><s>&longs;unt enim <lb/>principia cognitionis &longs;olum, vel principia cognitionis & rei &longs;imul; &longs;iue complexa &longs;int, &longs;iue incom­<lb/>plexa, nihil refert, neque enim ita difficiles, aut moro&longs;i &longs;umus, vt ex huiu&longs;modi principiorum <lb/>ordine incomplexa expungamus; qui nouerimus Ari&longs;totelem ea pronunciare motione ignorata, <lb/>latere <expan abbr="etiã">etiam</expan> quid &longs;it natura. </s><s><emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> e&longs;t igitur motio, vt patet, principium cognitionis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>vt incom­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg20"></arrow.to.target><lb/>plexum, neque enim quæritur, an hoc vel illud moueatur; &longs;ed motio quid &longs;it, nec quenquam fu­<lb/>giat e&longs;&longs;e aliquod principium, quo termini cogno&longs;cuntur, ex quib. &longs;truitur demon&longs;tratio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>ex principiis cognitionis, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> damus planè principia proxima <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõplexa">complexa</expan>, <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg20"></arrow.to.target><lb/>plexum, neque enim quæritur, an hoc vel illud moueatur; &longs;ed motio quid &longs;it, nec quenquam fu­<lb/>giat e&longs;&longs;e aliquod principium, quo termini cogno&longs;cuntur, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;truitur demon&longs;tratio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>ex principiis cognitionis, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> damus planè principia proxima <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõplexa">complexa</expan>, <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg21"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg21"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg22"></arrow.to.target><lb/>ita ab Ari&longs;totele principium primum demon&longs;trationis in &longs;uas partes fui&longs;&longs;e di&longs;tributum: at, quin | <arrow.to.target n="marg22"></arrow.to.target><lb/>ita ab Ari&longs;totele principium primum demon&longs;trationis in &longs;uas partes fui&longs;&longs;e di&longs;tributum: at, quin |
| <pb pagenum="4"/>incomplexa &longs;int principia, &longs;altem remota demon&longs;trationis & cognitionis a&longs;&longs;erere, mea quidem <lb/> | <pb pagenum="4"/>incomplexa &longs;int principia, &longs;altem remota demon&longs;trationis & cognitionis a&longs;&longs;erere, mea quidem <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg265"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;a &longs;imul, eius gratia quod omnium <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t. </s><s>Nanque omnia quæ &longs;trùit & molitur &ecedil;di­<lb/>ficator, &longs;unt gratia domus: &longs;ed parietes gratia tecti, fundamenta gratia parietum. </s><s>Itaque priora <lb/>natura &longs;unt dupliciter, vel origine, vel perfectione ex quibus ille ordo na&longs;citur, qui à natura non <lb/>&longs;ecus &longs;eparari nequit, quàm lumen à Sole. </s><s>Ex illo enim vinculo quo colligatæ &longs;unt res naturales, <lb/>id na&longs;citur vt hoc ex hoc ita pendeat, vt nec ex alio pendêre po&longs;sit, nec aliud ex illo. </s><s>Etenim, &longs;i fa­<lb/>&longs;tigium <expan abbr="impon&etilde;dum">imponendum</expan> e&longs;t, nece&longs;&longs;e e&longs;t parietes extruantur: & ob id extruuntur parietes, vt imponi <lb/>queat, nec &longs;ine parietibus extaret fa&longs;tigium: neque item erigeret parietes ædificator, ni&longs;i vellet iis <lb/>ip&longs;um imponi. </s><s>Atque ita rata &longs;unt tempora & vices quibus i&longs;tiu&longs;modi opera à natura admini­<lb/>&longs;trantur, vt ni&longs;i quid violens ob&longs;tet, eundem &longs;emper &longs;ucce&longs;&longs;um atque exitum qu&ecedil;que res habitu­<lb/>ra videatur. </s><s>Ea tibi tempora præfinita, quibus embryon in vtero formatur & exit in luminis oras <lb/>atque aliud maris, aliud f&ecedil;min&ecedil;. </s><s>vides ætatum progre&longs;&longs;us inuariabiles. </s><s>con&longs;picis <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ucce&longs;siones <lb/>tempe&longs;tatum &longs;umma con&longs;tantia gubernatas quæ cùm à certo naturæ principe regantur, <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <lb/>illam &ecedil;quabilem in mundo inferiore progignunt. </s><s>M<gap/>e nunc rerum vici&longs;situdines; <expan abbr="cõuerte">conuerte</expan> te ad <lb/>rerum gradus <expan abbr="cõtemplandos">contemplandos</expan>, ita di&longs;po&longs;ita &longs;anè &longs;unt vniuer&longs;i membra, vt quo altius &longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;tulerũt">&longs;u&longs;tulerunt</expan>, <lb/>eo quoque pr&ecedil;&longs;tantiora &longs;int. </s><s>aciem intende in ea omnia ex quibus vniuer&longs;a rerum e&longs;&longs;entia coale­<lb/> | <arrow.to.target n="marg265"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;a &longs;imul, eius gratia quod omnium <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t. </s><s>Nanque omnia quæ &longs;trùit & molitur &ecedil;di­<lb/>ficator, &longs;unt gratia domus: &longs;ed parietes gratia tecti, fundamenta gratia parietum. </s><s>Itaque priora <lb/>natura &longs;unt dupliciter, vel origine, vel perfectione ex quibus ille ordo na&longs;citur, qui à natura non <lb/>&longs;ecus &longs;eparari nequit, quàm lumen à Sole. </s><s>Ex illo enim vinculo quo colligatæ &longs;unt res naturales, <lb/>id na&longs;citur vt hoc ex hoc ita pendeat, vt nec ex alio pendêre po&longs;sit, nec aliud ex illo. </s><s>Etenim, &longs;i fa­<lb/>&longs;tigium <expan abbr="impon&etilde;dum">imponendum</expan> e&longs;t, nece&longs;&longs;e e&longs;t parietes extruantur: & ob id extruuntur parietes, vt imponi <lb/>queat, nec &longs;ine parietibus extaret fa&longs;tigium: neque item erigeret parietes ædificator, ni&longs;i vellet iis <lb/>ip&longs;um imponi. </s><s>Atque ita rata &longs;unt tempora & vices quibus i&longs;tiu&longs;modi opera à natura admini­<lb/>&longs;trantur, vt ni&longs;i quid violens ob&longs;tet, eundem &longs;emper &longs;ucce&longs;&longs;um atque exitum qu&ecedil;que res habitu­<lb/>ra videatur. </s><s>Ea tibi tempora præfinita, quibus embryon in vtero formatur & exit in luminis oras <lb/>atque aliud maris, aliud f&ecedil;min&ecedil;. </s><s>vides ætatum progre&longs;&longs;us inuariabiles. </s><s>con&longs;picis <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ucce&longs;siones <lb/>tempe&longs;tatum &longs;umma con&longs;tantia gubernatas quæ cùm à certo naturæ principe regantur, <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <lb/>illam &ecedil;quabilem in mundo inferiore progignunt. </s><s>M<gap/>e nunc rerum vici&longs;situdines; <expan abbr="cõuerte">conuerte</expan> te ad <lb/>rerum gradus <expan abbr="cõtemplandos">contemplandos</expan>, ita di&longs;po&longs;ita &longs;anè &longs;unt vniuer&longs;i membra, vt quo altius &longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;tulerũt">&longs;u&longs;tulerunt</expan>, <lb/>eo quoque pr&ecedil;&longs;tantiora &longs;int. </s><s>aciem intende in ea omnia ex quibus vniuer&longs;a rerum e&longs;&longs;entia coale­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg266"></arrow.to.target><lb/>&longs;cit; &longs;ic à &longs;ummo ad ima <expan abbr="naturã">naturam</expan> progredi per&longs;picies, vt paruo quodam interuallo &longs;ingulæ natur&ecedil; <lb/>di&longs;cretæ, vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiæ latitudinem <expan abbr="cõpleant">compleant</expan>, nihil inane relinquant, nullam <expan abbr="intercapedin&etilde;">intercapedinem</expan> <lb/>faciant, & &longs;ingula &longs;uis partibus & numeris ab&longs;oluta &longs;unt, & &longs;uis quæque locis <expan abbr="officiis&qacute;">officiisque</expan>. </s><s>di&longs;pen&longs;a­<lb/>ta, vt æqui&longs;simè naturam <expan abbr="in&longs;ti&longs;simã">in&longs;ti&longs;simam</expan> venerabilis ille &longs;enex appellarit. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nam &longs;i pro merito cuique <lb/> | <arrow.to.target n="marg266"></arrow.to.target><lb/>&longs;cit; &longs;ic à &longs;ummo ad ima <expan abbr="naturã">naturam</expan> progredi per&longs;picies, vt paruo quodam interuallo &longs;ingulæ natur&ecedil; <lb/>di&longs;cretæ, vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiæ latitudinem <expan abbr="cõpleant">compleant</expan>, nihil inane relinquant, nullam <expan abbr="intercapedin&etilde;">intercapedinem</expan> <lb/>faciant, & &longs;ingula &longs;uis partibus & numeris ab&longs;oluta &longs;unt, & &longs;uis quæque locis <expan abbr="officiis&qacute;">officiisque</expan>. </s><s>di&longs;pen&longs;a­<lb/>ta, vt æqui&longs;simè naturam <expan abbr="in&longs;ti&longs;simã">in&longs;ti&longs;simam</expan> venerabilis ille &longs;enex appellarit. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nam &longs;i pro merito cuique <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg267"></arrow.to.target><lb/>pro&longs;picere ac di&longs;tribuere in&longs;titiæ <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t; cùm id optimè natura præ&longs;titerit, iure in&longs;ti&longs;sima per­<lb/>hiberi pote&longs;t, & tanquam legislator ille cui leges à Deo dictatæ fuerint, ordine admirabili cuncta <lb/>di&longs;ponens & cuique &longs;uum tribuens, &longs;eruat illud iu&longs;titiæ genus, quod di&longs;tributiuum vocant: &longs;ic de <lb/>natura ip&longs;a confitendum e&longs;t. </s><s>Quocirca & ip&longs;a e&longs;t vera rerum ratio, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t verus ordinis auctor <lb/> | <arrow.to.target n="marg267"></arrow.to.target><lb/>pro&longs;picere ac di&longs;tribuere in&longs;titiæ <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t; cùm id optimè natura præ&longs;titerit, iure in&longs;ti&longs;sima per­<lb/>hiberi pote&longs;t, & tanquam legislator ille cui leges à Deo dictatæ fuerint, ordine admirabili cuncta <lb/>di&longs;ponens & cuique &longs;uum tribuens, &longs;eruat illud iu&longs;titiæ genus, quod di&longs;tributiuum vocant: &longs;ic de <lb/>natura ip&longs;a confitendum e&longs;t. </s><s>Quocirca & ip&longs;a e&longs;t vera rerum ratio, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t verus ordinis auctor <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg268"></arrow.to.target><lb/>& quicquid pr&ecedil;ter rationem i&longs;tam exi&longs;tit, e&longs;t omnino pr&ecedil;ter naturam. </s><s>Itaque infinitum, quia po­<lb/>&longs;itum e&longs;t extra omnem rationem, ab ip&longs;a natura non recipitur. </s><s>ordo enim cuiu&longs;que proprius e&longs;t <lb/>natura <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> qui citra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;i&longs;tit, in infinito verò ratio nulla, neque ad &longs;eip&longs;um, neque <lb/>ad aliud. </s><s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> qu&ecedil;que res in natura &longs;e habet, vt pro illa ratione producatur, qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> iis numeris, <lb/>de quibus <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> e&longs;t nuper, & qui aut &longs;emper, aut <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> ob&longs;eruantur. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> po&longs;ita e&longs;t in <lb/>ratione materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, ex quib. &longs;en&longs;ilia <expan abbr="cõflata">conflata</expan> &longs;unt. </s><s>itaque ordo, <expan abbr="nõ">non</expan> natura qu&ecedil; motus <lb/> | <arrow.to.target n="marg268"></arrow.to.target><lb/>& quicquid pr&ecedil;ter rationem i&longs;tam exi&longs;tit, e&longs;t omnino pr&ecedil;ter naturam. </s><s>Itaque infinitum, quia po­<lb/>&longs;itum e&longs;t extra omnem rationem, ab ip&longs;a natura non recipitur. </s><s>ordo enim cuiu&longs;que proprius e&longs;t <lb/>natura <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> qui citra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;i&longs;tit, in infinito verò ratio nulla, neque ad &longs;eip&longs;um, neque <lb/>ad aliud. </s><s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> qu&ecedil;que res in natura &longs;e habet, vt pro illa ratione producatur, qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> iis numeris, <lb/>de quibus <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> e&longs;t nuper, & qui aut &longs;emper, aut <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> ob&longs;eruantur. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> po&longs;ita e&longs;t in <lb/>ratione materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;en&longs;ilia <expan abbr="cõflata">conflata</expan> &longs;unt. </s><s>itaque ordo, <expan abbr="nõ">non</expan> natura qu&ecedil; motus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg269"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="initiũ">initium</expan> e&longs;t, &longs;ed natura .i. </s><s>natio &longs;tatuetur, quinto natur&ecedil; &longs;ignificato, de quo alibi dicetur. </s><s>Ni&longs;i etiam tu <lb/><expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e velis cau&longs;&longs;am <expan abbr="e&longs;&longs;ential&etilde;">e&longs;&longs;entialem</expan> productionis <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, quod po­<lb/>&longs;tea <expan abbr="di&longs;putandũ">di&longs;putandum</expan> e&longs;t. </s><s>Nam &longs;i ita <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;ump&longs;eris, facilè concedemus, <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> e&longs;&longs;e naturam .i. </s><s><expan abbr="princi-piũ">princi­<lb/>pium</expan> originis: quippe qui <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as, ex quib. per &longs;e exi&longs;tit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>. </s><s><expan abbr="qũocunq;">qunocunque</expan> <lb/>ordo proprius e&longs;t natura <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan>, quo illa qu&ecedil; carent, pr&ecedil;ter naturam habenda erunt, ea verò <lb/>&longs;unt, qu&ecedil; rarò eueniunt, & incertos exitus in&longs;uper obtinent. </s><s>Vbi ordo, ibi <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="quidpiã">quidpiam</expan>; vbi pri­<lb/>mum, ibi quoque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s><s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> ordo &longs;it maximè naturalis, videtur nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg269"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="initiũ">initium</expan> e&longs;t, &longs;ed natura .i. </s><s>natio &longs;tatuetur, quinto natur&ecedil; &longs;ignificato, de quo alibi dicetur. </s><s>Ni&longs;i etiam tu <lb/><expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e velis cau&longs;&longs;am <expan abbr="e&longs;&longs;ential&etilde;">e&longs;&longs;entialem</expan> productionis <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, quod po­<lb/>&longs;tea <expan abbr="di&longs;putandũ">di&longs;putandum</expan> e&longs;t. </s><s>Nam &longs;i ita <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;ump&longs;eris, facilè concedemus, <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> e&longs;&longs;e naturam .i. </s><s><expan abbr="princi-piũ">princi­<lb/>pium</expan> originis: quippe qui <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> per &longs;e exi&longs;tit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>. </s><s><expan abbr="qũocunq;">qunocunque</expan> <lb/>ordo proprius e&longs;t natura <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan>, quo illa qu&ecedil; carent, pr&ecedil;ter naturam habenda erunt, ea verò <lb/>&longs;unt, qu&ecedil; rarò eueniunt, & incertos exitus in&longs;uper obtinent. </s><s>Vbi ordo, ibi <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="quidpiã">quidpiam</expan>; vbi pri­<lb/>mum, ibi quoque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s><s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> ordo &longs;it maximè naturalis, videtur nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg270"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i &longs;emper in <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, contendere in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> & abhorrere ab infinito <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ita vt <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="æternitat&etilde;">æternitatem</expan> exquirit, <lb/> | <arrow.to.target n="marg270"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i &longs;emper in <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, contendere in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> & abhorrere ab infinito <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ita vt <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="æternitat&etilde;">æternitatem</expan> exquirit, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg271"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> quoque re&longs;puat <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> e&longs;t, <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;imul exi&longs;tit, &longs;emper &longs;uo fine potitur, à qui­<lb/>bus <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> longi&longs;simè abe&longs;t, particulatim exoriens & <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> perueniens. </s><s>Et <expan abbr="cũ">cum</expan> duobus <lb/>principiis vniuer&longs;a <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura contineatur, actu <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> & pote&longs;tate, è quib. actus vnus e&longs;t & vno <lb/>videlicet e&longs;&longs;e terminatur; pote&longs;tas, ni&longs;i &longs;umatur ambiguè, ea verò e&longs;t, quæ conuenit cum actu, vt <lb/>euenit in æternis, in quibus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;unt e&longs;&longs;e & po&longs;&longs;e: pote&longs;tas, inquàm, re&longs;picit oppo&longs;ita, nihilo &longs;ecius <lb/>ita re&longs;picit oppo&longs;ita pote&longs;tas, vt ex iis vnum poti&longs;simè &longs;pectet, alterum vel propter illud, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> | <arrow.to.target n="marg271"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> quoque re&longs;puat <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> e&longs;t, <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;imul exi&longs;tit, &longs;emper &longs;uo fine potitur, à qui­<lb/>bus <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> longi&longs;simè abe&longs;t, particulatim exoriens & <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> perueniens. </s><s>Et <expan abbr="cũ">cum</expan> duobus <lb/>principiis vniuer&longs;a <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura contineatur, actu <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> & pote&longs;tate, è <expan abbr="quib.">quibus</expan> actus vnus e&longs;t & vno <lb/>videlicet e&longs;&longs;e terminatur; pote&longs;tas, ni&longs;i &longs;umatur ambiguè, ea verò e&longs;t, quæ conuenit cum actu, vt <lb/>euenit in æternis, in quibus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;unt e&longs;&longs;e & po&longs;&longs;e: pote&longs;tas, inquàm, re&longs;picit oppo&longs;ita, nihilo &longs;ecius <lb/>ita re&longs;picit oppo&longs;ita pote&longs;tas, vt ex iis vnum poti&longs;simè &longs;pectet, alterum vel propter illud, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> |
| <pb pagenum="27"/> | <pb pagenum="27"/> |
| <arrow.to.target n="marg272"></arrow.to.target><lb/>per accidens veluti pote&longs;tas ine&longs;t in materia ad e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e: &longs;ed planè materia appetit e&longs;&longs;e, <lb/>non e&longs;&longs;e autem &longs;ic appetit, vt illud quod expetit, e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s><s>Neque verò re perturbet, quòd <lb/>Ari&longs;toteles vno determinarit pote&longs;tates rationis exortes, & ob id ab iis &longs;egregarit, quæ ratione <lb/>participant. </s><s>&longs;iquidem pote&longs;tates rationis exortes &longs;int, vel actuo&longs;æ, vel patibiles: atque actuo&longs;os <lb/>quidem vno determinantur; nos autem de patibilibus in pr&ecedil;&longs;entia di&longs;putamus: ill&ecedil; quidem <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>re&longs;piciunt: at no&longs;tra pote&longs;tas accipit oppo&longs;ita vici&longs;sim. </s><s>Cùm verò materia &longs;it partibilis & quo­<lb/>dammodo præ&longs;eferat infinitatem quæ di&longs;per&longs;a in vnum à forma colligitur. </s><s>idcirco tendere ad <lb/>vnum erit formam ver&longs;us progredi, & contra regredi ad materiam idem erit, ac per&longs;equi infini­<lb/>tum. </s><s>Si ergo natura declinat infinitum & ad vnum propen&longs;a e&longs;t; planum quod tendere ad for­<lb/>mam pror&longs;us erit naturale; progredi ad materiam non naturale cen&longs;ebitur, aut &longs;altem non na­<lb/>turale &longs;impliciter & &longs;ic in melius tendet, & in ip&longs;um perpetuò collimabit, vt quoad eius fieri po­<lb/>te&longs;t, præ&longs;tet id quod melius e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex iis quæcunque rerum &longs;tatui contingunt, ni&longs;i aliter efficere <lb/> | <arrow.to.target n="marg272"></arrow.to.target><lb/>per accidens veluti pote&longs;tas ine&longs;t in materia ad e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e: &longs;ed planè materia appetit e&longs;&longs;e, <lb/>non e&longs;&longs;e autem &longs;ic appetit, vt illud quod expetit, e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s><s>Neque verò re perturbet, quòd <lb/>Ari&longs;toteles vno determinarit pote&longs;tates rationis exortes, & ob id ab iis &longs;egregarit, quæ ratione <lb/>participant. </s><s>&longs;iquidem pote&longs;tates rationis exortes &longs;int, vel actuo&longs;æ, vel patibiles: atque actuo&longs;os <lb/>quidem vno determinantur; nos autem de patibilibus in pr&ecedil;&longs;entia di&longs;putamus: ill&ecedil; quidem <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>re&longs;piciunt: at no&longs;tra pote&longs;tas accipit oppo&longs;ita vici&longs;sim. </s><s>Cùm verò materia &longs;it partibilis & quo­<lb/>dammodo præ&longs;eferat infinitatem quæ di&longs;per&longs;a in vnum à forma colligitur. </s><s>idcirco tendere ad <lb/>vnum erit formam ver&longs;us progredi, & contra regredi ad materiam idem erit, ac per&longs;equi infini­<lb/>tum. </s><s>Si ergo natura declinat infinitum & ad vnum propen&longs;a e&longs;t; planum quod tendere ad for­<lb/>mam pror&longs;us erit naturale; progredi ad materiam non naturale cen&longs;ebitur, aut &longs;altem non na­<lb/>turale &longs;impliciter & &longs;ic in melius tendet, & in ip&longs;um perpetuò collimabit, vt quoad eius fieri po­<lb/>te&longs;t, præ&longs;tet id quod melius e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex iis quæcunque rerum &longs;tatui contingunt, ni&longs;i aliter efficere <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg273"></arrow.to.target><lb/>cogatur ex nece&longs;sitate materiæ. </s><s>&longs;iquidem rubiginem inferro nolit efficere; &longs;ed ferrum ex tali <expan abbr="t&etilde;-peramento">ten­<lb/>peramento</expan> con&longs;tat, vt ip&longs;um rubigo nece&longs;&longs;ariò con&longs;equatur. </s><s>Atque hic melioris &longs;copus &longs;ic po­<lb/>te&longs;t apud naturam, vt etiam rebus ad aliud in&longs;titutis ad aliquod bonum <expan abbr="finem&qacute;">finemque</expan>. </s><s>abutatur, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>in animali nece&longs;&longs;e &longs;it e&longs;&longs;e aliquos meatus, vnde redundantiæ repurgentur, ei&longs;dem quoque natu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg273"></arrow.to.target><lb/>cogatur ex nece&longs;sitate materiæ. </s><s>&longs;iquidem rubiginem inferro nolit efficere; &longs;ed ferrum ex tali <expan abbr="t&etilde;-peramento">ten­<lb/>peramento</expan> con&longs;tat, vt ip&longs;um rubigo nece&longs;&longs;ariò con&longs;equatur. </s><s>Atque hic melioris &longs;copus &longs;ic po­<lb/>te&longs;t apud naturam, vt etiam rebus ad aliud in&longs;titutis ad aliquod bonum <expan abbr="finem&qacute;">finemque</expan>. </s><s>abutatur, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>in animali nece&longs;&longs;e &longs;it e&longs;&longs;e aliquos meatus, vnde redundantiæ repurgentur, ei&longs;dem quoque natu­<lb/> |
| |
| <s>CAETERVM &longs;ententiæ de rerum &longs;umma exi&longs;tunt, quippe quòd initia phy&longs;iologiæ per­<lb/>tentent, & ex his aliquæ &longs;ic labefactent, vt ip&longs;i nil planè relinquant, quo firmari po&longs;sit. <lb/></s><s>Quare con&longs;tituendum quippiam fuit quo phy&longs;icè in&longs;i&longs;teret. </s><s>id ab Ari&longs;totele confectum fui&longs;&longs;e <lb/>&longs;cimus: &longs;ed qua ratione, qua via, & quatenus factitatum, non æquè con&longs;tat apud omnes. </s><s>Igitur <lb/>antequàm cominus accedamus ad ea perpendenda quæ veteres philo&longs;ophi decreuerint, breui­<lb/>ter explicare præ&longs;tabit, quemadmodum &longs;cientiæ in &longs;uorum principiorum tractatione ver&longs;entur. <lb/></s><s>Ab iis verò exordium di&longs;putationis no&longs;træ ducetur quæ monuit <expan abbr="quondã">quondam</expan> nos Ari&longs;toteles in qua­<lb/>que qu&ecedil;&longs;tione ve&longs;tiganda. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ea verò et&longs;i ad Geometriam ab ip&longs;o accommodantur, nihilominus <arrow.to.target n="marg395"></arrow.to.target><lb/>ad phy&longs;icen facilè tran&longs;umuntur. </s><s>ita enim illa pr&ecedil;cepta traduntur, vt ab vnius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> progre&longs;&longs;u, <lb/>de omnibus idem fiat iudicium. </s><s>Quamobrem è di&longs;putationibus qua&longs;dam naturales e&longs;&longs;e pone­<lb/>mus, alias autem <expan abbr="nõ">non</expan> naturales, eas naturales appellamus quæ pendent ex principiis philo&longs;ophiæ <lb/>naturalis. </s><s>Non naturales autem, vel quòd phy&longs;iologiæ principia non a&longs;&longs;umant, vel quòd iis ab­<lb/>utantur. </s><s>Cùm tot modis tractentur qu&ecedil;&longs;tiones, illud ratum e&longs;&longs;e oportet, dum ver&longs;amur in &longs;cien­<lb/>tia naturali, de non naturalibus ab&longs;olutè nihil e&longs;&longs;e dicendum. </s><s>Proinde etiam Plato quendam de <lb/> | <s>CAETERVM &longs;ententiæ de rerum &longs;umma exi&longs;tunt, quippe quòd initia phy&longs;iologiæ per­<lb/>tentent, & ex his aliquæ &longs;ic labefactent, vt ip&longs;i nil planè relinquant, quo firmari po&longs;sit. <lb/></s><s>Quare con&longs;tituendum quippiam fuit quo phy&longs;icè in&longs;i&longs;teret. </s><s>id ab Ari&longs;totele confectum fui&longs;&longs;e <lb/>&longs;cimus: &longs;ed qua ratione, qua via, & quatenus factitatum, non æquè con&longs;tat apud omnes. </s><s>Igitur <lb/>antequàm cominus accedamus ad ea perpendenda quæ veteres philo&longs;ophi decreuerint, breui­<lb/>ter explicare præ&longs;tabit, quemadmodum &longs;cientiæ in &longs;uorum principiorum tractatione ver&longs;entur. <lb/></s><s>Ab iis verò exordium di&longs;putationis no&longs;træ ducetur quæ monuit <expan abbr="quondã">quondam</expan> nos Ari&longs;toteles in qua­<lb/>que qu&ecedil;&longs;tione ve&longs;tiganda. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ea verò et&longs;i ad Geometriam ab ip&longs;o accommodantur, nihilominus <arrow.to.target n="marg395"></arrow.to.target><lb/>ad phy&longs;icen facilè tran&longs;umuntur. </s><s>ita enim illa pr&ecedil;cepta traduntur, vt ab vnius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> progre&longs;&longs;u, <lb/>de omnibus idem fiat iudicium. </s><s>Quamobrem è di&longs;putationibus qua&longs;dam naturales e&longs;&longs;e pone­<lb/>mus, alias autem <expan abbr="nõ">non</expan> naturales, eas naturales appellamus quæ pendent ex principiis philo&longs;ophiæ <lb/>naturalis. </s><s>Non naturales autem, vel quòd phy&longs;iologiæ principia non a&longs;&longs;umant, vel quòd iis ab­<lb/>utantur. </s><s>Cùm tot modis tractentur qu&ecedil;&longs;tiones, illud ratum e&longs;&longs;e oportet, dum ver&longs;amur in &longs;cien­<lb/>tia naturali, de non naturalibus ab&longs;olutè nihil e&longs;&longs;e dicendum. </s><s>Proinde etiam Plato quendam de <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg396"></arrow.to.target><lb/>rebus ad Geometriam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> pertinentibus &longs;ci&longs;citantem mi&longs;it ad Euclidem, licere autem verba facere <lb/> | <arrow.to.target n="marg396"></arrow.to.target><lb/>rebus ad Geometriam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> pertinentibus &longs;ci&longs;citantem mi&longs;it ad Euclidem, licere autem verba facere <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg397"></arrow.to.target><lb/>naturali philo&longs;opho de qu&ecedil;&longs;tionibus illis qu&ecedil; &longs;unt non naturales aliqua ex parte. </s><s>Quocirca &longs;i di­<lb/>&longs;putationes naturales pendent è principiis &longs;cientiæ naturalis. </s><s>contrà, cùm qu&ecedil;&longs;tiones de principiis <lb/>rerum naturalium non po&longs;sint e&longs;&longs;e ex hoc genere, neque ordine, & qu&ecedil;&longs;tiones igitur de principiis <lb/>rerum naturalium, erunt omnino non naturales. </s><s>oportebit enim e&longs;&longs;e <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> principia, quod <lb/>&longs;cienti&ecedil; pror&longs;us aduer&longs;atur. </s><s>Verùm fac incidere controuer&longs;iam de principiis huius methodi, cu­<lb/>ius'nam officium erit illa tractare? </s><s>Profectò principia cuiu&longs;dam &longs;cientiæ, aut in alia principia re­<lb/>&longs;oluuntur, aut &longs;unt ab&longs;olutè prima. </s><s>Rur&longs;us, &longs;i tractanda &longs;unt, aut ita illa tractare oportet, vt de­<lb/>mon&longs;trentur, aut vt re&longs;pondeamus ad obiectiones. </s><s>Ac &longs;i ea demon&longs;trari contingat; aut per cau&longs;&longs;as <lb/>demon&longs;trantur, aut per nota nobis. </s><s>In&longs;uper obiectiones ad quas re&longs;pondendum e&longs;t, aut pendent <lb/>ex illius &longs;cienti&ecedil; principiis, aut illa euertunt. </s><s>Si igitur illis alia principia pr&ecedil;cedant, eorum proba­<lb/>tio pertinet ad eam &longs;cientiam quæ ver&longs;atur in notitia principiorum &longs;uperiorum, h&ecedil;c autem &longs;ub­<lb/>alternans à dialecticis appellatur. </s><s>Si verò principia prima fuerint ab&longs;olutè, aut hæc euidentia per <lb/>&longs;e &longs;unt, ita vt &longs;olius &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cant, aut &longs;i non adeò <expan abbr="cõ&longs;picua">con&longs;picua</expan> fuerint, nec demon&longs;trantur <lb/> | <arrow.to.target n="marg397"></arrow.to.target><lb/>naturali philo&longs;opho de qu&ecedil;&longs;tionibus illis qu&ecedil; &longs;unt non naturales aliqua ex parte. </s><s>Quocirca &longs;i di­<lb/>&longs;putationes naturales pendent è principiis &longs;cientiæ naturalis. </s><s>contrà, cùm qu&ecedil;&longs;tiones de principiis <lb/>rerum naturalium non po&longs;sint e&longs;&longs;e ex hoc genere, neque ordine, & qu&ecedil;&longs;tiones igitur de principiis <lb/>rerum naturalium, erunt omnino non naturales. </s><s>oportebit enim e&longs;&longs;e <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> principia, quod <lb/>&longs;cienti&ecedil; pror&longs;us aduer&longs;atur. </s><s>Verùm fac incidere controuer&longs;iam de principiis huius methodi, cu­<lb/>ius'nam officium erit illa tractare? </s><s>Profectò principia cuiu&longs;dam &longs;cientiæ, aut in alia principia re­<lb/>&longs;oluuntur, aut &longs;unt ab&longs;olutè prima. </s><s>Rur&longs;us, &longs;i tractanda &longs;unt, aut ita illa tractare oportet, vt de­<lb/>mon&longs;trentur, aut vt re&longs;pondeamus ad obiectiones. </s><s>Ac &longs;i ea demon&longs;trari contingat; aut per cau&longs;&longs;as <lb/>demon&longs;trantur, aut per nota nobis. </s><s>In&longs;uper obiectiones ad quas re&longs;pondendum e&longs;t, aut pendent <lb/>ex illius &longs;cienti&ecedil; principiis, aut illa euertunt. </s><s>Si igitur illis alia principia pr&ecedil;cedant, eorum proba­<lb/>tio pertinet ad eam &longs;cientiam quæ ver&longs;atur in notitia principiorum &longs;uperiorum, h&ecedil;c autem &longs;ub­<lb/>alternans à dialecticis appellatur. </s><s>Si verò principia prima fuerint ab&longs;olutè, aut hæc euidentia per <lb/>&longs;e &longs;unt, ita vt &longs;olius &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cant, aut &longs;i non adeò <expan abbr="cõ&longs;picua">con&longs;picua</expan> fuerint, nec demon&longs;trantur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg398"></arrow.to.target><lb/>item; &longs;ed admonitione quadam per&longs;uadentur, ea verò communis e&longs;&longs;e cuique &longs;cientiæ pote&longs;t, aut <lb/>quanquam con&longs;picua, &longs;i negentur propter proteruientes vna redargutione confirmantur. </s><s>id au­<lb/>tem præ&longs;tat habitus dialecticus. </s><s>Generatim verò in illa &longs;cientia in qua tanquàm principia &longs;umun­<lb/>tur, ea &longs;upponi oportet, et &longs;i quo pacto tractentur, ita tractentur, vt aut declarentur per nota no­<lb/>bis, aut vt tollantur obiectiones, non omnes &longs;anè, &longs;ed illæ quæ è principiis eius &longs;cientiæ ducuntur. <lb/></s><s>Itaque aut vbi non &longs;upponantur phy&longs;iologi&ecedil; principia, aut afferantur rationes, qu&ecedil; ip&longs;a funditus <lb/>è medio tollant, non abutentes neque detorquentes illa, non erit munus philo&longs;ophi naturalis ea <lb/>tractare. </s><s>Verùm &longs;i de principiis exi&longs;tant, aut erit &longs;ubalternantis officium, aut communis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan>, <lb/>&longs;iue ea fuerit prima philo&longs;ophia, &longs;iue dialectica. </s><s>Sed cùm &longs;cientiæ principia varia &longs;int, <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. <lb/></s><s>&longs;cientiarum ordines: age nunc particulatim &longs;ingula percurramus, & ius <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> cuique &longs;cientiæ red­<lb/>dere nitamur. </s><s>Quid verò controuer&longs;i&ecedil; &longs;it adhibitis hi&longs;ce di&longs;tinctionibus facilè intelligetur. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> ge­<lb/>nera <expan abbr="probationũ">probationum</expan> tripliciter di&longs;tribuimus. </s><s>aut enim &longs;unt ex cau&longs;sis, aut ex effectis, aut ex notis no­<lb/>bis; quid <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> differat nota nobis ab effectibus anteà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. </s><s>Pr&ecedil;tereà principia &longs;unt illa ex quib. <lb/></s><s>demon&longs;tramus, aut de quibus, i. </s><s>ip&longs;a &longs;ubiecta. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> vel generalia &longs;unt <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;cienti&ecedil; totius, <lb/>vel propria cuiu&longs;dam partis, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> principia partes <expan abbr="proprietates&qacute;">proprietatesque</expan>. </s><s>ve&longs;tigantur. | <arrow.to.target n="marg398"></arrow.to.target><lb/>item; &longs;ed admonitione quadam per&longs;uadentur, ea verò communis e&longs;&longs;e cuique &longs;cientiæ pote&longs;t, aut <lb/>quanquam con&longs;picua, &longs;i negentur propter proteruientes vna redargutione confirmantur. </s><s>id au­<lb/>tem præ&longs;tat habitus dialecticus. </s><s>Generatim verò in illa &longs;cientia in qua tanquàm principia &longs;umun­<lb/>tur, ea &longs;upponi oportet, et &longs;i quo pacto tractentur, ita tractentur, vt aut declarentur per nota no­<lb/>bis, aut vt tollantur obiectiones, non omnes &longs;anè, &longs;ed illæ quæ è principiis eius &longs;cientiæ ducuntur. <lb/></s><s>Itaque aut vbi non &longs;upponantur phy&longs;iologi&ecedil; principia, aut afferantur rationes, qu&ecedil; ip&longs;a funditus <lb/>è medio tollant, non abutentes neque detorquentes illa, non erit munus philo&longs;ophi naturalis ea <lb/>tractare. </s><s>Verùm &longs;i de principiis exi&longs;tant, aut erit &longs;ubalternantis officium, aut communis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan>, <lb/>&longs;iue ea fuerit prima philo&longs;ophia, &longs;iue dialectica. </s><s>Sed cùm &longs;cientiæ principia varia &longs;int, <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. <lb/></s><s>&longs;cientiarum ordines: age nunc particulatim &longs;ingula percurramus, & ius <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> cuique &longs;cientiæ red­<lb/>dere nitamur. </s><s>Quid verò controuer&longs;i&ecedil; &longs;it adhibitis hi&longs;ce di&longs;tinctionibus facilè intelligetur. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> ge­<lb/>nera <expan abbr="probationũ">probationum</expan> tripliciter di&longs;tribuimus. </s><s>aut enim &longs;unt ex cau&longs;sis, aut ex effectis, aut ex notis no­<lb/>bis; quid <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> differat nota nobis ab effectibus anteà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. </s><s>Pr&ecedil;tereà principia &longs;unt illa ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/></s><s>demon&longs;tramus, aut de quibus, i. </s><s>ip&longs;a &longs;ubiecta. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> vel generalia &longs;unt <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;cienti&ecedil; totius, <lb/>vel propria cuiu&longs;dam partis, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> principia partes <expan abbr="proprietates&qacute;">proprietatesque</expan>. </s><s>ve&longs;tigantur. |
| <pb pagenum="42"/>Atque iterum principia ex quibus <expan abbr="demõ&longs;tramus">demon&longs;tramus</expan>, aut cognitionis initia &longs;unt, aut rei. </s><s>in principiis <lb/> | <pb pagenum="42"/>Atque iterum principia ex quibus <expan abbr="demõ&longs;tramus">demon&longs;tramus</expan>, aut cognitionis initia &longs;unt, aut rei. </s><s>in principiis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg399"></arrow.to.target><lb/>cognitionis &longs;unt axiomata <expan abbr="cõmunia">communia</expan>, hypothe&longs;es, & quædam nota nobis quæ petuntur à &longs;en&longs;u. <lb/></s><s>Principia rei &longs;unt definitiones & cau&longs;&longs;æ, vel totius &longs;ubiecti, vel partium eius. </s><s>Ex his <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> illa quæ <lb/>&longs;unt nota nobis ad inuentionis potius quàm cognitionis initia referuntur. </s><s>ac &longs;i cognitionis initia <lb/>libeat appellare, <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco debent in methodo tractari. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;int vulgo noti&longs;sima; ars <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> & <lb/> | <arrow.to.target n="marg399"></arrow.to.target><lb/>cognitionis &longs;unt axiomata <expan abbr="cõmunia">communia</expan>, hypothe&longs;es, & quædam nota nobis quæ petuntur à &longs;en&longs;u. <lb/></s><s>Principia rei &longs;unt definitiones & cau&longs;&longs;æ, vel totius &longs;ubiecti, vel partium eius. </s><s>Ex his <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> illa quæ <lb/>&longs;unt nota nobis ad inuentionis potius quàm cognitionis initia referuntur. </s><s>ac &longs;i cognitionis initia <lb/>libeat appellare, <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco debent in methodo tractari. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;int vulgo noti&longs;sima; ars <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg400"></arrow.to.target><lb/>&longs;cientia quæque ver&longs;etur in iis quæ vulgo latent, neque in euidentibus tractandis <expan abbr="operã">operam</expan> ludat. </s><s>& <lb/>Ari&longs;toteles hæc <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> præcedentia cognitioni <expan abbr="primorũ">primorum</expan> <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan>: quapropter <lb/> | <arrow.to.target n="marg400"></arrow.to.target><lb/>&longs;cientia quæque ver&longs;etur in iis quæ vulgo latent, neque in euidentibus tractandis <expan abbr="operã">operam</expan> ludat. </s><s>& <lb/>Ari&longs;toteles hæc <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> præcedentia cognitioni <expan abbr="primorũ">primorum</expan> <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan>: quapropter <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in quæ nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus & eas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="cõparemus">comparemus</expan>. | <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in quæ nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus & eas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="cõparemus">comparemus</expan>. |
| <pb pagenum="52"/>Profectò &longs;i præ&longs;tantius e&longs;t imperare, quàm &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="cõ&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/> | <pb pagenum="52"/>Profectò &longs;i præ&longs;tantius e&longs;t imperare, quàm &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="cõ&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg487"></arrow.to.target><lb/>& &longs;ingulis ciuibus &longs;ua munera præ&longs;cribens, necnon illa curans quæ pertinent ad <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan>, in­<lb/>&longs;tituens quas &longs;cientias in ciuitate, & quou&longs;que ciues eas recepturi &longs;int. </s><s><expan abbr="prudentis&qacute;">prudentisque</expan>. </s><s>officium e&longs;t <lb/>&longs;ancire & decernere <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;cunque &longs;cientias vir ciuilis admittit in Repub. </s><s>manife&longs;tum e&longs;t ciuilem <lb/> | <arrow.to.target n="marg487"></arrow.to.target><lb/>& &longs;ingulis ciuibus &longs;ua munera præ&longs;cribens, necnon illa curans quæ pertinent ad <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan>, in­<lb/>&longs;tituens quas &longs;cientias in ciuitate, & quou&longs;que ciues eas recepturi &longs;int. </s><s><expan abbr="prudentis&qacute;">prudentisque</expan>. </s><s>officium e&longs;t <lb/>&longs;ancire & decernere <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;cunque &longs;cientias vir ciuilis admittit in Repub. manife&longs;tum e&longs;t ciuilem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg488"></arrow.to.target><lb/>omnibus aliis facultatibus & &longs;cientiis e&longs;&longs;e præponendam. </s><s>Attamen, &longs;i vera &longs;unt Ari&longs;totelis docu­<lb/>menta, vt de facultatibus ex functione &longs;it iudicandum, & de functione ex rebus obiectis, aliter &longs;en­<lb/>tire oportet. </s><s>Nam contemplatio rerum æternarum e&longs;t, formarum & mentium, quæ ab omni <lb/>materiæ concretione liberæ &longs;unt, vnde omnis imperfectio deriuatur, omnia verò per &longs;eip&longs;a pul­<lb/>cherrima & hone&longs;ti&longs;sima habentur. </s><s>Et contemplatio ip&longs;a per &longs;e&longs;e munus e&longs;t præ&longs;tanti&longs;simum, <lb/>cùm &longs;it bonum continuum. </s><s>neque enim requirit in&longs;trumenta corporea, aut parum admodum, <lb/>ex quorum v&longs;u defatigatio na&longs;citur, eadem quoque æterna e&longs;t, cùm re&longs;piciat obiecta, nulla habi­<lb/>ta ratione materiæ &longs;en&longs;ilis, vnde omnis mutatio na&longs;ci &longs;olet. </s><s>& cùm res nece&longs;&longs;arias contemplatio <lb/>tractet, miras affert voluptates, nanque in eo po&longs;ita e&longs;t voluptas, vt expleatur de&longs;iderium, & ita <lb/>&longs;edetur, vbi fine potitum fuerit, at tùm maximè no&longs;tra mens &longs;edatur, vbi rem &longs;ic e&longs;&longs;e nouit, vt ali­<lb/>ter &longs;e habere non po&longs;sit; id quod &longs;ola contemplatio præ&longs;tat, officia verò ciuilis &longs;emper laborio&longs;a <lb/>&longs;unt, de fine &longs;emper anxia, quia facilè mutatur; itaque &longs;emper cogitant, & quid agendum &longs;it a&longs;si­<lb/> | <arrow.to.target n="marg488"></arrow.to.target><lb/>omnibus aliis facultatibus & &longs;cientiis e&longs;&longs;e præponendam. </s><s>Attamen, &longs;i vera &longs;unt Ari&longs;totelis docu­<lb/>menta, vt de facultatibus ex functione &longs;it iudicandum, & de functione ex rebus obiectis, aliter &longs;en­<lb/>tire oportet. </s><s>Nam contemplatio rerum æternarum e&longs;t, formarum & mentium, quæ ab omni <lb/>materiæ concretione liberæ &longs;unt, vnde omnis imperfectio deriuatur, omnia verò per &longs;eip&longs;a pul­<lb/>cherrima & hone&longs;ti&longs;sima habentur. </s><s>Et contemplatio ip&longs;a per &longs;e&longs;e munus e&longs;t præ&longs;tanti&longs;simum, <lb/>cùm &longs;it bonum continuum. </s><s>neque enim requirit in&longs;trumenta corporea, aut parum admodum, <lb/>ex quorum v&longs;u defatigatio na&longs;citur, eadem quoque æterna e&longs;t, cùm re&longs;piciat obiecta, nulla habi­<lb/>ta ratione materiæ &longs;en&longs;ilis, vnde omnis mutatio na&longs;ci &longs;olet. </s><s>& cùm res nece&longs;&longs;arias contemplatio <lb/>tractet, miras affert voluptates, nanque in eo po&longs;ita e&longs;t voluptas, vt expleatur de&longs;iderium, & ita <lb/>&longs;edetur, vbi fine potitum fuerit, at tùm maximè no&longs;tra mens &longs;edatur, vbi rem &longs;ic e&longs;&longs;e nouit, vt ali­<lb/>ter &longs;e habere non po&longs;sit; id quod &longs;ola contemplatio præ&longs;tat, officia verò ciuilis &longs;emper laborio&longs;a <lb/>&longs;unt, de fine &longs;emper anxia, quia facilè mutatur; itaque &longs;emper cogitant, & quid agendum &longs;it a&longs;si­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg489"></arrow.to.target><lb/>duè con&longs;ultant. </s><s>Contemplatio in &longs;eip&longs;a &longs;pem omnem &longs;ui repo&longs;itam habet, auxilia re&longs;puit, in &longs;o­<lb/>litudine exerceri pote&longs;t. </s><s>Proinde Scipio nunquam &longs;e minus &longs;olum quàm cùm &longs;olus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;e di­<lb/>cebat. </s><s>Tùm etiam propter &longs;e expetitur & libera e&longs;t. </s><s>c&ecedil;terarum functionum alius e&longs;t finis. </s><s><expan abbr="Demũ">Demum</expan> <lb/>nulla actio &longs;iue effectio pote&longs;t exhiberi, ni&longs;i contemplatio præcedat, qu&ecedil; quid agendum, quomo­<lb/>doúe agendum &longs;it, dictatur. </s><s>Conuerte te nunc, quæ&longs;o ad actionem. </s><s>hæc, vt dictum e&longs;t, auxilium <lb/>contemplationis implorat, aliud ex &longs;eip&longs;a producit, vt ex fortitudine pacem, virtus indiget exter­<lb/>nis. </s><s>nam liberati ad largiendum pecuniis opus e&longs;t. </s><s>iu&longs;to ad pr&ecedil;&longs;tandam iu&longs;titiam &longs;atellitibus forti <lb/>viribus & armis. </s><s>eadem &longs;edat animi perturbationes; tranquilla autem mens optimè &longs;peculatur. <lb/></s><s>Actio re&longs;picit hominem quatenus humana con&longs;tat natura: contemplatio beatarum mentium <lb/>munus e&longs;t & hominis, quà partem propè diuinam in &longs;eip&longs;o continet. </s><s>Quanto igitur Deus homi­<lb/>ni præ&longs;tat; tanto quoque actioni contemplationem pr&ecedil;&longs;tare putandum e&longs;t. </s><s>Etenim actio e&longs;t fun­<lb/>ctio &longs;ecundum virtutem moralem; atqui functio quæ &longs;ecundum mores e&longs;t, ad res pertinet huma­<lb/>nas. </s><s>nam functio &longs;ecundum fortitudinem & iu&longs;titiam, <expan abbr="c&ecedil;teras&qacute;">c&ecedil;terasque</expan>. </s><s>virtutes atque omnino quæ na­<lb/>&longs;cuntur ex prudentia &longs;pectant affectus internos, vel actus externos, quæ &longs;unt res humanæ. </s><s>Nam <lb/> | <arrow.to.target n="marg489"></arrow.to.target><lb/>duè con&longs;ultant. </s><s>Contemplatio in &longs;eip&longs;a &longs;pem omnem &longs;ui repo&longs;itam habet, auxilia re&longs;puit, in &longs;o­<lb/>litudine exerceri pote&longs;t. </s><s>Proinde Scipio nunquam &longs;e minus &longs;olum quàm cùm &longs;olus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;e di­<lb/>cebat. </s><s>Tùm etiam propter &longs;e expetitur & libera e&longs;t. </s><s>c&ecedil;terarum functionum alius e&longs;t finis. </s><s><expan abbr="Demũ">Demum</expan> <lb/>nulla actio &longs;iue effectio pote&longs;t exhiberi, ni&longs;i contemplatio præcedat, qu&ecedil; quid agendum, quomo­<lb/>doúe agendum &longs;it, dictatur. </s><s>Conuerte te nunc, quæ&longs;o ad actionem. </s><s>hæc, vt dictum e&longs;t, auxilium <lb/>contemplationis implorat, aliud ex &longs;eip&longs;a producit, vt ex fortitudine pacem, virtus indiget exter­<lb/>nis. </s><s>nam liberati ad largiendum pecuniis opus e&longs;t. </s><s>iu&longs;to ad pr&ecedil;&longs;tandam iu&longs;titiam &longs;atellitibus forti <lb/>viribus & armis. </s><s>eadem &longs;edat animi perturbationes; tranquilla autem mens optimè &longs;peculatur. <lb/></s><s>Actio re&longs;picit hominem quatenus humana con&longs;tat natura: contemplatio beatarum mentium <lb/>munus e&longs;t & hominis, quà partem propè diuinam in &longs;eip&longs;o continet. </s><s>Quanto igitur Deus homi­<lb/>ni præ&longs;tat; tanto quoque actioni contemplationem pr&ecedil;&longs;tare putandum e&longs;t. </s><s>Etenim actio e&longs;t fun­<lb/>ctio &longs;ecundum virtutem moralem; atqui functio quæ &longs;ecundum mores e&longs;t, ad res pertinet huma­<lb/>nas. </s><s>nam functio &longs;ecundum fortitudinem & iu&longs;titiam, <expan abbr="c&ecedil;teras&qacute;">c&ecedil;terasque</expan>. </s><s>virtutes atque omnino quæ na­<lb/>&longs;cuntur ex prudentia &longs;pectant affectus internos, vel actus externos, quæ &longs;unt res humanæ. </s><s>Nam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg490"></arrow.to.target><lb/>cum virtutibus prudentia coniuncta e&longs;t, cùm eius principia quæ &longs;unt fines humani boni con&longs;e­<lb/>quendi profici&longs;cantur à virtutibus. </s><s>Eæ verò ab ip&longs;a prudentia ad bonum finem dirigantur: quan­<lb/>dò virtus efficit rectum propo&longs;itum: prudentia verò vniuer&longs;a regit quæ ad ip&longs;um producunt, vt <lb/>qua&longs;i clauum tenens virtutum moralium, &longs;ecundum dirigat cur&longs;um, quo in optimum finem tan­<lb/>quam in portum &longs;ecuri&longs;simum ferantur. </s><s>Itaque tanta e&longs;t cognatio prudentiæ cum virtutibus, vt <lb/>à &longs;e inuicem diuelli nequeant: proinde prudentia virtus e&longs;t hominis propria. </s><s>Huc accedit quòd <lb/>virtutes & prudentia &longs;unt compo&longs;iti, quia pertinent ad illam animi facultatem, quæ po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;en&longs;ibus, Deos autem quos <expan abbr="derid&etilde;da">deridenda</expan> vetu&longs;tas approbauit, ocio&longs;os quidem e&longs;&longs;e velle <expan abbr="inepti&longs;simũ">inepti&longs;simum</expan> <lb/>&longs;ed multò quoque ab&longs;urdius illis attribuere prudentiam quæ po&longs;ita e&longs;t in delectu bonorum & <lb/>malorum; quibus mali nihil e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s><s>quid item illis opus e&longs;t ratiocinatione qua vtimur ad eam <lb/>rem, vt apertis ob&longs;cura a&longs;&longs;equamur. </s><s>aut enim Deo nihil ob&longs;curum e&longs;&longs;e pote&longs;t, aut id ip&longs;um non <lb/>curat. </s><s>Quid iu&longs;titia, qu&ecedil; &longs;uum cuique tribuit, pertinet ad Deos? </s><s>hominum enim &longs;ocietas & com­<lb/>munitas iu&longs;titiam procreauit. </s><s>Quo etiam pacto fortis Deus intelligetur? </s><s>in dolore, an in labore, <lb/>an in periculo? </s><s>quorum Deum nihil attingit. </s><s>Quis erit locus in c&ecedil;lo temperantiæ, <expan abbr="fine&qacute;ue">fineque</expan> etiam <lb/>voluptatibus ob&longs;cœnis ibi e&longs;t locus? </s><s>ni&longs;i ea dicamus & &longs;tulti&longs;simè credamus qu&ecedil; plena &longs;unt futili­<lb/> | <arrow.to.target n="marg490"></arrow.to.target><lb/>cum virtutibus prudentia coniuncta e&longs;t, cùm eius principia quæ &longs;unt fines humani boni con&longs;e­<lb/>quendi profici&longs;cantur à virtutibus. </s><s>Eæ verò ab ip&longs;a prudentia ad bonum finem dirigantur: quan­<lb/>dò virtus efficit rectum propo&longs;itum: prudentia verò vniuer&longs;a regit quæ ad ip&longs;um producunt, vt <lb/>qua&longs;i clauum tenens virtutum moralium, &longs;ecundum dirigat cur&longs;um, quo in optimum finem tan­<lb/>quam in portum &longs;ecuri&longs;simum ferantur. </s><s>Itaque tanta e&longs;t cognatio prudentiæ cum virtutibus, vt <lb/>à &longs;e inuicem diuelli nequeant: proinde prudentia virtus e&longs;t hominis propria. </s><s>Huc accedit quòd <lb/>virtutes & prudentia &longs;unt compo&longs;iti, quia pertinent ad illam animi facultatem, quæ po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;en&longs;ibus, Deos autem quos <expan abbr="derid&etilde;da">deridenda</expan> vetu&longs;tas approbauit, ocio&longs;os quidem e&longs;&longs;e velle <expan abbr="inepti&longs;simũ">inepti&longs;simum</expan> <lb/>&longs;ed multò quoque ab&longs;urdius illis attribuere prudentiam quæ po&longs;ita e&longs;t in delectu bonorum & <lb/>malorum; quibus mali nihil e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s><s>quid item illis opus e&longs;t ratiocinatione qua vtimur ad eam <lb/>rem, vt apertis ob&longs;cura a&longs;&longs;equamur. </s><s>aut enim Deo nihil ob&longs;curum e&longs;&longs;e pote&longs;t, aut id ip&longs;um non <lb/>curat. </s><s>Quid iu&longs;titia, qu&ecedil; &longs;uum cuique tribuit, pertinet ad Deos? </s><s>hominum enim &longs;ocietas & com­<lb/>munitas iu&longs;titiam procreauit. </s><s>Quo etiam pacto fortis Deus intelligetur? </s><s>in dolore, an in labore, <lb/>an in periculo? </s><s>quorum Deum nihil attingit. </s><s>Quis erit locus in c&ecedil;lo temperantiæ, <expan abbr="fine&qacute;ue">fineque</expan> etiam <lb/>voluptatibus ob&longs;cœnis ibi e&longs;t locus? </s><s>ni&longs;i ea dicamus & &longs;tulti&longs;simè credamus qu&ecedil; plena &longs;unt futili­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg619"></arrow.to.target><lb/>dicabitur, quemadmodum de mente actu cen&longs;etur ab Auerroë. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quandò explicatio methodica <lb/> | <arrow.to.target n="marg619"></arrow.to.target><lb/>dicabitur, quemadmodum de mente actu cen&longs;etur ab Auerroë. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quandò explicatio methodica <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg620"></arrow.to.target><lb/>procedendo à nobis notis ea &longs;olum indicat, e&longs;&longs;entiam per &longs;e menti con&longs;iderandam relinquit, hæc <lb/>autem habitu &longs;apientiæ pollens illa contemplatur. </s><s>Itaque cùm methodum in præ&longs;entia con&longs;ecte­<lb/>mur, de illis di&longs;&longs;eramus, quà methodo &longs;ubiiciuntur. </s><s>Ea primum quà principia, ide&longs;t, cum relatio­<lb/>ne & habitudine concipiuntur: deinde vt complexa tractantur, hoc e&longs;t, vt doceatur, hæc e&longs;&longs;e prin­<lb/>cipia, neque id qui&longs;quam negare audebit, opinor, qui primum phy&longs;icum &longs;edulò ob&longs;eruabit, vbi <lb/>contraria prima & &longs;ubiectum e&longs;&longs;e principia concluditur. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, inquàm, hæc principia qu&ecedil; &longs;unt <lb/>forma, priuatio, & &longs;ubiectum; &longs;ed formam, priuationem & materiam e&longs;&longs;e principia. </s><s>verùm quòd <lb/>&longs;int, præterquàm quòd demon&longs;trationi non e&longs;t obnoxium, &longs;icuti docuimus antè, methodi mune­<lb/>ra tran&longs;ilit, <expan abbr="menti&qacute;">mentique</expan>. </s><s>&longs;oli committitur. </s><s>Illud video non &longs;atis ab Ari&longs;totelis interpretibus animad­<lb/>uer&longs;um, ne dixerim, confu&longs;um; quod e&longs;t, cau&longs;&longs;am tractare & illam v&longs;urpare in <expan abbr="demõ&longs;trationibus">demon&longs;trationibus</expan>. <lb/></s><s>Etenim vt facile me o&longs;ten&longs;urum confido phy&longs;icum omni cau&longs;&longs;arum genere demon&longs;trando vti, <lb/>sic omne cau&longs;&longs;arum genus cum diligentia ab ip&longs;o tractari confurabo. </s><s>Quòd enim per omne cau&longs;­<lb/>&longs;æ genus demon&longs;tret, præter Ari&longs;totelis te&longs;timonia, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ratio confirmat quæ e&longs;t huiu&longs;modi. </s><s>Ad na­<lb/> | <arrow.to.target n="marg620"></arrow.to.target><lb/>procedendo à nobis notis ea &longs;olum indicat, e&longs;&longs;entiam per &longs;e menti con&longs;iderandam relinquit, hæc <lb/>autem habitu &longs;apientiæ pollens illa contemplatur. </s><s>Itaque cùm methodum in præ&longs;entia con&longs;ecte­<lb/>mur, de illis di&longs;&longs;eramus, quà methodo &longs;ubiiciuntur. </s><s>Ea primum quà principia, ide&longs;t, cum relatio­<lb/>ne & habitudine concipiuntur: deinde vt complexa tractantur, hoc e&longs;t, vt doceatur, hæc e&longs;&longs;e prin­<lb/>cipia, neque id qui&longs;quam negare audebit, opinor, qui primum phy&longs;icum &longs;edulò ob&longs;eruabit, vbi <lb/>contraria prima & &longs;ubiectum e&longs;&longs;e principia concluditur. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, inquàm, hæc principia qu&ecedil; &longs;unt <lb/>forma, priuatio, & &longs;ubiectum; &longs;ed formam, priuationem & materiam e&longs;&longs;e principia. </s><s>verùm quòd <lb/>&longs;int, præterquàm quòd demon&longs;trationi non e&longs;t obnoxium, &longs;icuti docuimus antè, methodi mune­<lb/>ra tran&longs;ilit, <expan abbr="menti&qacute;">mentique</expan>. </s><s>&longs;oli committitur. </s><s>Illud video non &longs;atis ab Ari&longs;totelis interpretibus animad­<lb/>uer&longs;um, ne dixerim, confu&longs;um; quod e&longs;t, cau&longs;&longs;am tractare & illam v&longs;urpare in <expan abbr="demõ&longs;trationibus">demon&longs;trationibus</expan>. <lb/></s><s>Etenim vt facile me o&longs;ten&longs;urum confido phy&longs;icum omni cau&longs;&longs;arum genere demon&longs;trando vti, <lb/>sic omne cau&longs;&longs;arum genus cum diligentia ab ip&longs;o tractari confurabo. </s><s>Quòd enim per omne cau&longs;­<lb/>&longs;æ genus demon&longs;tret, præter Ari&longs;totelis te&longs;timonia, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ratio confirmat quæ e&longs;t huiu&longs;modi. </s><s>Ad na­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg621"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg621"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg622"></arrow.to.target><lb/>turalem philo&longs;ophiam pertinet illas cau&longs;&longs;as in demon&longs;trationibus a&longs;&longs;umere ex quibus pendent <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ naturales, quà naturales &longs;unt. </s><s>Sed &longs;ub&longs;tantiæ naturales, quatenus huiu&longs;modi, pendent <lb/>ex omni genere cau&longs;&longs;arum. </s><s>Et omne igitur cau&longs;&longs;arum genus, ad naturalem philo&longs;ophiam perti­<lb/>nebit. </s><s>Iam enim con&longs;titit &longs;cientiam, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> in proprio quodam genere ver&longs;ari, & omneis cau&longs;­<lb/>&longs;as in demon&longs;tratione e&longs;&longs;e v&longs;urpandas ex quibus res ip&longs;a con&longs;tat, quatenus in ea &longs;cientia tractari <lb/>pote&longs;t. </s><s>At verò in r&ecedil;bi<gap/>s naturalibus quà &longs;unt naturales, e&longs;t forma, vt quod quid erat e&longs;&longs;e homi­<lb/>nis; materia men&longs;trua, mouens pater, finis cuius gratia vel qui cum forma conuenit, vel eius ope­<lb/>ratio perfecta. </s><s>Et profectò cum rerum naturalium ingenio congruit omnis cau&longs;&longs;arum generis <lb/>a&longs;&longs;umptio. </s><s>quippe quòd &longs;int &longs;uoptè nixu mobiles. </s><s>Atqui in motu &longs;ubiectum requiritur quod e&longs;t <lb/>materia; de&longs;ideratur efficiens, vnde principium motus exi&longs;tat. </s><s>exoptatur finis quo efficientis ope­<lb/>ra terminantur, flagitatur forma per quam &longs;it id quod natura per motum con&longs;equi voluit; neque <lb/>enim mouet, in immen&longs;um, &longs;ed aliquid permanens mouendo cupit adipi&longs;ci, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s><expan abbr="cõparato">comparato</expan> quie­<lb/>&longs;cere, id autem e&longs;t forma. </s><s>C&ecedil;terùm hoc facilè dabitur: illud non approbabitur à pleri&longs;que philo­<lb/>&longs;ophum naturalem demon&longs;trando accipere primam formam & primum finem, & ad id confir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg622"></arrow.to.target><lb/>turalem philo&longs;ophiam pertinet illas cau&longs;&longs;as in demon&longs;trationibus a&longs;&longs;umere ex quibus pendent <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ naturales, quà naturales &longs;unt. </s><s>Sed &longs;ub&longs;tantiæ naturales, quatenus huiu&longs;modi, pendent <lb/>ex omni genere cau&longs;&longs;arum. </s><s>Et omne igitur cau&longs;&longs;arum genus, ad naturalem philo&longs;ophiam perti­<lb/>nebit. </s><s>Iam enim con&longs;titit &longs;cientiam, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> in proprio quodam genere ver&longs;ari, & omneis cau&longs;­<lb/>&longs;as in demon&longs;tratione e&longs;&longs;e v&longs;urpandas ex quibus res ip&longs;a con&longs;tat, quatenus in ea &longs;cientia tractari <lb/>pote&longs;t. </s><s>At verò in rebus naturalibus quà &longs;unt naturales, e&longs;t forma, vt quod quid erat e&longs;&longs;e homi­<lb/>nis; materia men&longs;trua, mouens pater, finis cuius gratia vel qui cum forma conuenit, vel eius ope­<lb/>ratio perfecta. </s><s>Et profectò cum rerum naturalium ingenio congruit omnis cau&longs;&longs;arum generis <lb/>a&longs;&longs;umptio. </s><s>quippe quòd &longs;int &longs;uoptè nixu mobiles. </s><s>Atqui in motu &longs;ubiectum requiritur quod e&longs;t <lb/>materia; de&longs;ideratur efficiens, vnde principium motus exi&longs;tat. </s><s>exoptatur finis quo efficientis ope­<lb/>ra terminantur, flagitatur forma per quam &longs;it id quod natura per motum con&longs;equi voluit; neque <lb/>enim mouet, in immen&longs;um, &longs;ed aliquid permanens mouendo cupit adipi&longs;ci, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s><expan abbr="cõparato">comparato</expan> quie­<lb/>&longs;cere, id autem e&longs;t forma. </s><s>C&ecedil;terùm hoc facilè dabitur: illud non approbabitur à pleri&longs;que philo­<lb/>&longs;ophum naturalem demon&longs;trando accipere primam formam & primum finem, & ad id confir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg623"></arrow.to.target><lb/>mandum multa loca & rationes adducentur. </s><s>Quoniam ea quæ con&longs;iderat phy&longs;icus, re&longs;piciunt <lb/>motum. </s><s>At primus finis & prima forma &longs;ine motu con&longs;i&longs;tunt & concipiuntur. </s><s>Igitur à phy&longs;ico <lb/>non a&longs;&longs;umuntur. </s><s>Prætereà cùm res naturales &longs;ine motu, &longs;eu materia non definiantur, illæ cau&longs;&longs;æ <lb/>&longs;unt à phy&longs;ico a&longs;&longs;umendæ quæ cum motu operantur. </s><s>Cùm ergo primus finis & prima forma &longs;e­<lb/>parentur à motu; dicemus item ha&longs;ce cau&longs;&longs;as cum &longs;cientia naturali non congruere. </s><s>Tum etiam <lb/>ip&longs;emet Ari&longs;toteles affirmat phy&longs;icum &longs;pectare quæcunque mouendo mouentur, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæcunque <lb/> | <arrow.to.target n="marg623"></arrow.to.target><lb/>mandum multa loca & rationes adducentur. </s><s>Quoniam ea quæ con&longs;iderat phy&longs;icus, re&longs;piciunt <lb/>motum. </s><s>At primus finis & prima forma &longs;ine motu con&longs;i&longs;tunt & concipiuntur. </s><s>Igitur à phy&longs;ico <lb/>non a&longs;&longs;umuntur. </s><s>Prætereà cùm res naturales &longs;ine motu, &longs;eu materia non definiantur, illæ cau&longs;&longs;æ <lb/>&longs;unt à phy&longs;ico a&longs;&longs;umendæ quæ cum motu operantur. </s><s>Cùm ergo primus finis & prima forma &longs;e­<lb/>parentur à motu; dicemus item ha&longs;ce cau&longs;&longs;as cum &longs;cientia naturali non congruere. </s><s>Tum etiam <lb/>ip&longs;emet Ari&longs;toteles affirmat phy&longs;icum &longs;pectare quæcunque mouendo mouentur, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæcunque <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg624"></arrow.to.target><lb/>verò manent immobilia non e&longs;&longs;e phy&longs;icæ con&longs;iderationis, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>a&longs;&longs;erit. </s><s>De principio <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <lb/>formam <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vtrum vnum, an plura exqui&longs;itè decernere alterius e&longs;&longs;e officij, non naturalis. </s><s>Et multo <lb/> | <arrow.to.target n="marg624"></arrow.to.target><lb/>verò manent immobilia non e&longs;&longs;e phy&longs;icæ con&longs;iderationis, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>a&longs;&longs;erit. </s><s>De principio <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <lb/>formam <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vtrum vnum, an plura exqui&longs;itè decernere alterius e&longs;&longs;e officij, non naturalis. </s><s>Et multo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg625"></arrow.to.target><lb/>clarius adhuc 1. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> de ortu. </s><s>a&longs;&longs;euerat, de immobili principio di&longs;tinguere prioris e&longs;&longs;e philo&longs;ophi. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg625"></arrow.to.target><lb/>clarius adhuc 1. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> de ortu. </s><s>a&longs;&longs;euerat, de immobili principio di&longs;tinguere prioris e&longs;&longs;e philo&longs;ophi. <lb/></s><s> |
| |
| <arrow.to.target n="marg714"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea verò cùm in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturalium definitione requiratur; &longs;&ecedil;pius item ab Ari&longs;t. </s><s>pronuntiatum <lb/> | <arrow.to.target n="marg714"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea verò cùm in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturalium definitione requiratur; &longs;&ecedil;pius item ab Ari&longs;t. </s><s>pronuntiatum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanquae</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s><s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;it accidentium bene­<lb/>ficio; pp allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proximè fluit. </s><s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>per motum probè definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, & id cuius e&longs;t principium. </s><s>&longs;i ea &longs;ecundùm <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecundùm materiam: <expan abbr="tñ">tnm</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin­<lb/>cipioque</expan>. </s><s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui hæc comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e­<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed cùm tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplere">complere</expan> negabo, & a&longs;&longs;euerabo Phi­<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignotã">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe­<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s><s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui hæc accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proximò <lb/>exi&longs;tunt accidentia quæ pellunt &longs;en&longs;us. </s><s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s><s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi­<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, & ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i­<lb/>gnificatur. </s><s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s><s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretandũ">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanquae</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s><s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;it accidentium bene­<lb/>ficio; pp allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proximè fluit. </s><s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>per motum probè definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, & id cuius e&longs;t principium. </s><s>&longs;i ea &longs;ecundùm <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecundùm materiam: <expan abbr="tñ">tnm</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin­<lb/>cipioque</expan>. </s><s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui hæc comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e­<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed cùm tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplere">complere</expan> negabo, & a&longs;&longs;euerabo Phi­<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignotã">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe­<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s><s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui hæc accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proximò <lb/>exi&longs;tunt accidentia quæ pellunt &longs;en&longs;us. </s><s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s><s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi­<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, & ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i­<lb/>gnificatur. </s><s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s><s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretandũ">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis quæ nos alioqui latet eo planè <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan­<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut ægrè admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ in&longs;unt perpetuò, ab illis quib. in&longs;unt, vt hominis formam à carnib. & o&longs;sib. quae<lb/> | <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis quæ nos alioqui latet eo planè <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan­<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut ægrè admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ in&longs;unt perpetuò, ab illis <expan abbr="quib.">quibus</expan> in&longs;unt, vt hominis formam à carnib. & o&longs;sib. quae<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>efficeret mens in circulo, quæ forma nulli cert&ecedil; materiæ per &longs;e ad­<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in ære extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s><s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli­<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im­<lb/>pliciter, & ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uaptè natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s><s>cu­<lb/>ius affectio cùm moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis quæ alio­<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, à quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am­<lb/>plius &longs;en&longs;ilis & &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, & vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>cùm &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> motus quà de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre­<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente quàm captui no&longs;tro. <lb/></s><s>Quoniam verò accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt & contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s><s>in eadem &longs;pecie <lb/> | <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>efficeret mens in circulo, quæ forma nulli cert&ecedil; materiæ per &longs;e ad­<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in ære extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s><s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli­<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im­<lb/>pliciter, & ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uaptè natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s><s>cu­<lb/>ius affectio cùm moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis quæ alio­<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, à quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am­<lb/>plius &longs;en&longs;ilis & &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, & vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>cùm &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> motus quà de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre­<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente quàm captui no&longs;tro. <lb/></s><s>Quoniam verò accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt & contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s><s>in eadem &longs;pecie <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg719"></arrow.to.target><lb/>reperiantur, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt album, & nigrum in homine, & in eodem indiuiduo nonnunquàm; & mas & f&ecedil;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg719"></arrow.to.target><lb/>reperiantur, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt album, & nigrum in homine, & in eodem indiuiduo nonnunquàm; & mas & f&ecedil;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg720"></arrow.to.target><lb/>mina in <expan abbr="pleri&longs;q.">pleri&longs;que</expan> partibus animalis, alia non item, vt æternum, <expan abbr="atq.">atque</expan> caducum; & hæc quidem per <lb/>&longs;e, illa per accidens: quæ per accidens in&longs;unt, materiæ &longs;en&longs;ili <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ingulari ad&longs;cribun­<lb/>tur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> po&longs;ita, vel ablata rerum naturas immutant, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;ilis illa materia; quapro­<lb/>pter nec e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, &longs;ed exi&longs;tentiæ &longs;olùm, quod e&longs;t aliquid e&longs;&longs;entiæ &longs;uperueniens, vt &longs;uo lo­<lb/>co demon&longs;trabitur. </s><s>Ex hoc efficitur, vt in indiuiduo &longs;int accidentia &longs;ua ip&longs;ius propria, tamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>idcirco &longs;ub&longs;tantiam indiuiduam con&longs;tituant, &longs;ed &longs;ingularis eiu&longs;dem principij, materiæ nimirum <lb/>&longs;igna &longs;int, quib. item &longs;ublatis, verùm vt po&longs;terioribus, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tollatur; velut etiam motu <lb/>&longs;ublato natura, quanquàm vt po&longs;teriore, de mundo, aut &longs;altem è con&longs;pectu tolleretur. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ha­<lb/>ctenus de modo quo nobis materia note&longs;cit, vt autem &longs;it, ita cogitare oportet omnem &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>mutationem e&longs;&longs;e circa &longs;ingulare, quod &longs;anè con&longs;tat ex materia & forma, in materia verò propter <lb/>formam etiam in&longs;unt accidentia certa; <expan abbr="cùm&qacute;">cùmque</expan>. </s><s>mutationi &longs;ubiiciatur id quod e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> tale per <lb/>&longs;e, per accidens autem id quod e&longs;t actu, efficitur, vt aut ei quod factum e&longs;t, accedant quæ &longs;unt <lb/>propria form&ecedil; genit&ecedil;, & &longs;i qu&ecedil; etiam qu&ecedil; non repugnantia retinentur ex quorum cumulo fit in­<lb/>diuiduum. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> e&longs;t cum accidentibus quæ pendent ex forma, vel <expan abbr="cõi">coni</expan> genit&ecedil; & corruptæ, vel ex <lb/>pr&ecedil;&longs;ente pro potentia materi&ecedil; <expan abbr="pr&ecedil;ced&etilde;tis">pr&ecedil;cedentis</expan>, &longs;unt & alia quibus &longs;upponitur quidem forma &longs;ub&longs;tan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg720"></arrow.to.target><lb/>mina in <expan abbr="pleri&longs;q.">pleri&longs;que</expan> partibus animalis, alia non item, vt æternum, <expan abbr="atq.">atque</expan> caducum; & hæc quidem per <lb/>&longs;e, illa per accidens: quæ per accidens in&longs;unt, materiæ &longs;en&longs;ili <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ingulari ad&longs;cribun­<lb/>tur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> po&longs;ita, vel ablata rerum naturas immutant, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;ilis illa materia; quapro­<lb/>pter nec e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, &longs;ed exi&longs;tentiæ &longs;olùm, quod e&longs;t aliquid e&longs;&longs;entiæ &longs;uperueniens, vt &longs;uo lo­<lb/>co demon&longs;trabitur. </s><s>Ex hoc efficitur, vt in indiuiduo &longs;int accidentia &longs;ua ip&longs;ius propria, tamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>idcirco &longs;ub&longs;tantiam indiuiduam con&longs;tituant, &longs;ed &longs;ingularis eiu&longs;dem principij, materiæ nimirum <lb/>&longs;igna &longs;int, <expan abbr="quib.">quibus</expan> item &longs;ublatis, verùm vt po&longs;terioribus, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tollatur; velut etiam motu <lb/>&longs;ublato natura, quanquàm vt po&longs;teriore, de mundo, aut &longs;altem è con&longs;pectu tolleretur. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ha­<lb/>ctenus de modo quo nobis materia note&longs;cit, vt autem &longs;it, ita cogitare oportet omnem &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>mutationem e&longs;&longs;e circa &longs;ingulare, quod &longs;anè con&longs;tat ex materia & forma, in materia verò propter <lb/>formam etiam in&longs;unt accidentia certa; <expan abbr="cùm&qacute;">cùmque</expan>. </s><s>mutationi &longs;ubiiciatur id quod e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> tale per <lb/>&longs;e, per accidens autem id quod e&longs;t actu, efficitur, vt aut ei quod factum e&longs;t, accedant quæ &longs;unt <lb/>propria form&ecedil; genit&ecedil;, & &longs;i qu&ecedil; etiam qu&ecedil; non repugnantia retinentur ex quorum cumulo fit in­<lb/>diuiduum. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> e&longs;t cum accidentibus quæ pendent ex forma, vel <expan abbr="cõi">coni</expan> genit&ecedil; & corruptæ, vel ex <lb/>pr&ecedil;&longs;ente pro potentia materi&ecedil; <expan abbr="pr&ecedil;ced&etilde;tis">pr&ecedil;cedentis</expan>, &longs;unt & alia quibus &longs;upponitur quidem forma &longs;ub&longs;tan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg721"></arrow.to.target><lb/>tiæ, non &longs;unt tamen ex forma, verùm <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan> ex infinitate materiæ, nec amplectuntur vniuer&longs;am <lb/>&longs;peciem, quare dicuntur indiuidui veluti gignitur aër ex aqua quæ e&longs;t aër pote&longs;tate, remanet in <lb/>aëre pelluciditas, accedit raritas, leuitas, calor, qu&ecedil; potentia latebant in ea materia: e&longs;t etiam ver­<lb/>big. </s><s>quòd extra &longs;uum locum detineatur, quod e&longs;t accidens. </s><s>ex his omnibus fit non modò aër, &longs;ed <lb/>hic aër. </s><s>H&ecedil;c igitur materia &longs;en&longs;ilis & indiuidua principium e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;ingularis, <expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> cùm <lb/>habeat adnexa illa accidentia perpetuò cum illis aufertur: & cùm ab&longs;tractio fiat ab hoc & illo <lb/>albo & à c&ecedil;teris con&longs;imiliter, &longs;equitur vt etiam fiat ab&longs;tractio à materia &longs;en&longs;ili: itaque &longs;icuti ab­<lb/>&longs;trahendo &longs;ingulare degenerat in vniuer&longs;um, & ab&longs;tractione facta non remanet h&ecedil;c &longs;ub&longs;tantia <lb/>&longs;ingularis, vt aliqui opinantur, &longs;ed vniuer&longs;alis duntaxat, & &longs;pecies aut genus: &longs;ic non remanet <lb/>materia &longs;ingularis, & &longs;en&longs;ilis, &longs;ed efficitur vniuer&longs;alis & intelligenda. </s><s><expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. </s><s>& h&ecedil;c accidentia, <lb/>& materia &longs;en&longs;ilis vnum reap&longs;e exi&longs;tant, factum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus accidens po&longs;ui&longs;&longs;e videatur: c&ecedil;terùm iis &longs;ignificatur materia &longs;en&longs;ilis: nam &longs;icut &longs;e habent | <arrow.to.target n="marg721"></arrow.to.target><lb/>tiæ, non &longs;unt tamen ex forma, verùm <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan> ex infinitate materiæ, nec amplectuntur vniuer&longs;am <lb/>&longs;peciem, quare dicuntur indiuidui veluti gignitur aër ex aqua quæ e&longs;t aër pote&longs;tate, remanet in <lb/>aëre pelluciditas, accedit raritas, leuitas, calor, qu&ecedil; potentia latebant in ea materia: e&longs;t etiam ver­<lb/>big. </s><s>quòd extra &longs;uum locum detineatur, quod e&longs;t accidens. </s><s>ex his omnibus fit non modò aër, &longs;ed <lb/>hic aër. </s><s>H&ecedil;c igitur materia &longs;en&longs;ilis & indiuidua principium e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;ingularis, <expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> cùm <lb/>habeat adnexa illa accidentia perpetuò cum illis aufertur: & cùm ab&longs;tractio fiat ab hoc & illo <lb/>albo & à c&ecedil;teris con&longs;imiliter, &longs;equitur vt etiam fiat ab&longs;tractio à materia &longs;en&longs;ili: itaque &longs;icuti ab­<lb/>&longs;trahendo &longs;ingulare degenerat in vniuer&longs;um, & ab&longs;tractione facta non remanet h&ecedil;c &longs;ub&longs;tantia <lb/>&longs;ingularis, vt aliqui opinantur, &longs;ed vniuer&longs;alis duntaxat, & &longs;pecies aut genus: &longs;ic non remanet <lb/>materia &longs;ingularis, & &longs;en&longs;ilis, &longs;ed efficitur vniuer&longs;alis & intelligenda. </s><s><expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. </s><s>& h&ecedil;c accidentia, <lb/>& materia &longs;en&longs;ilis vnum reap&longs;e exi&longs;tant, factum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus accidens po&longs;ui&longs;&longs;e videatur: c&ecedil;terùm iis &longs;ignificatur materia &longs;en&longs;ilis: nam &longs;icut &longs;e habent |
| <pb pagenum="80"/>accidentia &longs;ingularia ad materiam &longs;en&longs;ilem indiuiduam; &longs;ic & facta per ab&longs;tractionem vniuer&longs;a­<lb/> | <pb pagenum="80"/>accidentia &longs;ingularia ad materiam &longs;en&longs;ilem indiuiduam; &longs;ic & facta per ab&longs;tractionem vniuer&longs;a­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg722"></arrow.to.target><lb/>lia materiam &longs;en&longs;ilem vniuersè &longs;ignificant, quam mox e&longs;&longs;entiæ partem e&longs;&longs;e o&longs;tendemus; & pro­<lb/>pter modum e&longs;&longs;endi quem ab&longs;trahendo mutat; ex eo quae e&longs;t exi&longs;tentiæ principium, in principium <lb/>e&longs;&longs;entiæ transformari. </s><s>Hoc ip&longs;um o&longs;ten&longs;uri nunc exordiamur ab ea materia quæ tran&longs;mutatio­<lb/>ni &longs;ubiicitur, & illam inueniamus quæ con&longs;tituit methodum naturalem. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò dubitatur ma­<lb/>teriam &longs;en&longs;ilem quæ <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> formam excipit, e&longs;&longs;e &longs;ingularem: quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fit e&longs;t &longs;ingulare; & ge­<lb/>neratur non homo, &longs;ed Callias & Plato. </s><s>Veruntamen &longs;icuti mutationes &longs;unt &longs;ingularium; &longs;ic de <lb/>iis nulla methodus e&longs;&longs;e pote&longs;t; quando e&longs;&longs;ent incerta & infinita. </s><s>Quocirca vt &longs;cientiam genera­<lb/>re po&longs;sint; &longs;ingularia ad vniuer&longs;ale quoddam referenda &longs;unt. </s><s>At verò &longs;i vniuer&longs;ale colligitur ex <lb/>&longs;ingularibus, imminebit periculum; ne &longs;eparatum à formis &longs;en&longs;ilibus generationi repugnet, & <lb/>aliud repræ&longs;entet, atque ea &longs;ingularia quæ &longs;unt obnoxia mutationi: nanque homo &longs;eparatur ab <lb/>indiuidui conditionibus. </s><s>id autem quod e&longs;t huiu&longs;modi æternum e&longs;t, & cùm &longs;ignificet naturam <lb/>communem, &longs;iquid illi tribuatur, conueniet communiter. </s><s>Attamen generari proprium e&longs;t &longs;ingu­<lb/>larium, quatenus &longs;ingularia &longs;unt. </s><s>Verumenimuerò philo&longs;ophi nos <expan abbr="per&longs;uad&etilde;t">per&longs;uadent</expan> vniuer&longs;ale duplex <lb/>e&longs;&longs;e: alterum quidem quod repræ&longs;entat ip&longs;a &longs;ingularia, ita vt cum illud concipio, &longs;imul <expan abbr="etiã">etiam</expan> men­<lb/>te comprehendam &longs;ingula in illa natura communi conuenientia, quod &longs;anè ab&longs;trahitur ab indi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg722"></arrow.to.target><lb/>lia materiam &longs;en&longs;ilem vniuersè &longs;ignificant, quam mox e&longs;&longs;entiæ partem e&longs;&longs;e o&longs;tendemus; & pro­<lb/>pter modum e&longs;&longs;endi quem ab&longs;trahendo mutat; ex eo quae e&longs;t exi&longs;tentiæ principium, in principium <lb/>e&longs;&longs;entiæ transformari. </s><s>Hoc ip&longs;um o&longs;ten&longs;uri nunc exordiamur ab ea materia quæ tran&longs;mutatio­<lb/>ni &longs;ubiicitur, & illam inueniamus quæ con&longs;tituit methodum naturalem. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò dubitatur ma­<lb/>teriam &longs;en&longs;ilem quæ <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> formam excipit, e&longs;&longs;e &longs;ingularem: quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fit e&longs;t &longs;ingulare; & ge­<lb/>neratur non homo, &longs;ed Callias & Plato. </s><s>Veruntamen &longs;icuti mutationes &longs;unt &longs;ingularium; &longs;ic de <lb/>iis nulla methodus e&longs;&longs;e pote&longs;t; quando e&longs;&longs;ent incerta & infinita. </s><s>Quocirca vt &longs;cientiam genera­<lb/>re po&longs;sint; &longs;ingularia ad vniuer&longs;ale quoddam referenda &longs;unt. </s><s>At verò &longs;i vniuer&longs;ale colligitur ex <lb/>&longs;ingularibus, imminebit periculum; ne &longs;eparatum à formis &longs;en&longs;ilibus generationi repugnet, & <lb/>aliud repræ&longs;entet, atque ea &longs;ingularia quæ &longs;unt obnoxia mutationi: nanque homo &longs;eparatur ab <lb/>indiuidui conditionibus. </s><s>id autem quod e&longs;t huiu&longs;modi æternum e&longs;t, & cùm &longs;ignificet naturam <lb/>communem, &longs;iquid illi tribuatur, conueniet communiter. </s><s>Attamen generari proprium e&longs;t &longs;ingu­<lb/>larium, quatenus &longs;ingularia &longs;unt. </s><s>Verumenimuerò philo&longs;ophi nos <expan abbr="per&longs;uad&etilde;t">per&longs;uadent</expan> vniuer&longs;ale duplex <lb/>e&longs;&longs;e: alterum quidem quod repræ&longs;entat ip&longs;a &longs;ingularia, ita vt cum illud concipio, &longs;imul <expan abbr="etiã">etiam</expan> men­<lb/>te comprehendam &longs;ingula in illa natura communi conuenientia, quod &longs;anè ab&longs;trahitur ab indi­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg735"></arrow.to.target><lb/>ritate Ari&longs;totelis. </s><s>Quod verò pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> quæ mente comprehendi pote&longs;t, mente quidem ma­<lb/>teria prima concipitur, cùm &longs;en&longs;us à &longs;ingulari <expan abbr="pul&longs;e&ttilde;">pul&longs;etur</expan>, & ab ea quæ à qualitate &longs;en&longs;ili occupatur, <lb/>à qua materia prima &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> re, &longs;altem cogitatione di&longs;iungitur. </s><s>Verùm quia &longs;ola ip&longs;a non planè &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> prior e&longs;t, & in &longs;ingularibus quæ iam certis potentiis præfinita <lb/>&longs;unt, pror&longs;us exi&longs;tit. </s><s>e&longs;t enim per &longs;e extenta nec vniuer&longs;itatis capax, cùm &longs;it hoc formæ &longs;olius, <lb/>quòd in definitione contineatur, vt rei principium non opinor, &longs;ed vt ratione prius, & ita no­<lb/>tius, quia per <expan abbr="analogiã">analogiam</expan> in aliis eodem modo &longs;e habere notuerit. </s><s>Secunda illa Mathematicorum <lb/>propria e&longs;t, ideò nihil ad methodum &longs;eu definitionem naturalem. </s><s>Tertia quæ per genus expri­<lb/>mitur, nonmodò naturalis e&longs;t propria, &longs;ed generatim pertinet ad omneis methodos atque <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> <lb/>quæ definitione vtuntur. </s><s>Nam quæcunque definitio propriè &longs;tatuitur, ea planè con&longs;tat ex gene­<lb/>re & differentiis: genus in definitione materiæ locum &longs;ibi vendicat; differentia formæ. </s><s>Verum­<lb/>eninuerò genus materiæ locum in definitione obtinere non vno modo <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;&longs;e arbitror. </s><s>Etenim <lb/>video genus appellari materiam non &longs;emper ex eo, quòd denotet id quod e&longs;t in natura, &longs;icut <lb/>materia, &longs;ed notionem communem, &longs;eu formam vniuer&longs;alem, quæ alia notione, &longs;eu forma mi­<lb/>nus communi determinari pote&longs;t, vt cùm dicimus animal bipes. </s><s>hîc enim notio animalis quæ <lb/>communis e&longs;t, à bipedis notione coërcetur, & tamen animalis nomine forma <expan abbr="&longs;ignifica&ttilde;">&longs;ignificatur</expan>, animus <lb/> | <arrow.to.target n="marg735"></arrow.to.target><lb/>ritate Ari&longs;totelis. </s><s>Quod verò pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> quæ mente comprehendi pote&longs;t, mente quidem ma­<lb/>teria prima concipitur, cùm &longs;en&longs;us à &longs;ingulari <expan abbr="pul&longs;e&ttilde;">pul&longs;etur</expan>, & ab ea quæ à qualitate &longs;en&longs;ili occupatur, <lb/>à qua materia prima &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> re, &longs;altem cogitatione di&longs;iungitur. </s><s>Verùm quia &longs;ola ip&longs;a non planè &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> prior e&longs;t, & in &longs;ingularibus quæ iam certis potentiis præfinita <lb/>&longs;unt, pror&longs;us exi&longs;tit. </s><s>e&longs;t enim per &longs;e extenta nec vniuer&longs;itatis capax, cùm &longs;it hoc formæ &longs;olius, <lb/>quòd in definitione contineatur, vt rei principium non opinor, &longs;ed vt ratione prius, & ita no­<lb/>tius, quia per <expan abbr="analogiã">analogiam</expan> in aliis eodem modo &longs;e habere notuerit. </s><s>Secunda illa Mathematicorum <lb/>propria e&longs;t, ideò nihil ad methodum &longs;eu definitionem naturalem. </s><s>Tertia quæ per genus expri­<lb/>mitur, nonmodò naturalis e&longs;t propria, &longs;ed generatim pertinet ad omneis methodos atque <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> <lb/>quæ definitione vtuntur. </s><s>Nam quæcunque definitio propriè &longs;tatuitur, ea planè con&longs;tat ex gene­<lb/>re & differentiis: genus in definitione materiæ locum &longs;ibi vendicat; differentia formæ. </s><s>Verum­<lb/>eninuerò genus materiæ locum in definitione obtinere non vno modo <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;&longs;e arbitror. </s><s>Etenim <lb/>video genus appellari materiam non &longs;emper ex eo, quòd denotet id quod e&longs;t in natura, &longs;icut <lb/>materia, &longs;ed notionem communem, &longs;eu formam vniuer&longs;alem, quæ alia notione, &longs;eu forma mi­<lb/>nus communi determinari pote&longs;t, vt cùm dicimus animal bipes. </s><s>hîc enim notio animalis quæ <lb/>communis e&longs;t, à bipedis notione coërcetur, & tamen animalis nomine forma <expan abbr="&longs;ignifica&ttilde;">&longs;ignificatur</expan>, animus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg736"></arrow.to.target><lb/>nimirùm, à bipede verò materia &longs;en&longs;ilis. </s><s>Quocirca materiam non re, &longs;ed cogitatione duntaxat ge­<lb/>nus habendum e&longs;&longs;e puto. </s><s>Sed enim materiam &longs;en&longs;ilem, quam vniuer&longs;alem accepimus, & toto <lb/><expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan>, genere explicari po&longs;&longs;e credo, vt cùm corpus in definitione pro genere &longs;umitur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis illa quam in naturali definitione &longs;umendam e&longs;&longs;e monui, modò genere. </s><s>aliàs diffe­<lb/>rentia poterit explicari; ex hoc ordine &longs;unt illa bipes, aquatile, volatile & huiu&longs;modi. </s><s>Proinde <lb/>&longs;peciatim Philo&longs;ophus 1. de partib. animal: necnon 4. c. 12. 13. volatile dixit e&longs;&longs;e de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> auis, <lb/>& <foreign lang="greek">to\ n<gap/>s iko\n kata\ to\n th_s ou)si/as lo/gon</foreign>, quæ tamet&longs;i in metaphy&longs;ica definitione collocantur <lb/>(&longs;iquidem genus & differentia <expan abbr="diffinition&etilde;">diffinitionem</expan> compleant in <expan abbr="oĩ">oim</expan> philo&longs;ophia) tamen in naturali me­<lb/>thodo cum habitudine ad materiam &longs;en&longs;ilem concipiuntur; in c&ecedil;teris verò ab eiu&longs;modi materiæ <lb/>notione &longs;egregantur. </s><s>Etenim veri&longs;imile e&longs;t, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> homo non con&longs;ideratur à naturali <lb/>philo&longs;opho &longs;ine materia &longs;en&longs;ili, quia &longs;upponitur pro &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili, &longs;iue, vt rectius loquar, cir­<lb/>culus, quia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> pro figura qu&ecedil; &longs;it in materia &longs;en&longs;ili, à Mathematico verò, vt &longs;ine ip&longs;a: &longs;ic ea | <arrow.to.target n="marg736"></arrow.to.target><lb/>nimirùm, à bipede verò materia &longs;en&longs;ilis. </s><s>Quocirca materiam non re, &longs;ed cogitatione duntaxat ge­<lb/>nus habendum e&longs;&longs;e puto. </s><s>Sed enim materiam &longs;en&longs;ilem, quam vniuer&longs;alem accepimus, & toto <lb/><expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan>, genere explicari po&longs;&longs;e credo, vt cùm corpus in definitione pro genere &longs;umitur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis illa quam in naturali definitione &longs;umendam e&longs;&longs;e monui, modò genere. </s><s>aliàs diffe­<lb/>rentia poterit explicari; ex hoc ordine &longs;unt illa bipes, aquatile, volatile & huiu&longs;modi. </s><s>Proinde <lb/>&longs;peciatim Philo&longs;ophus 1. de partib. animal: necnon 4. c. 12. 13. volatile dixit e&longs;&longs;e de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> auis, <lb/>& <foreign lang="greek">to\ n<gap/>s iko\n kata\ to\n th_s ou)si/as lo/gon</foreign>, quæ tamet&longs;i in metaphy&longs;ica definitione collocantur <lb/>(&longs;iquidem genus & differentia <expan abbr="diffinition&etilde;">diffinitionem</expan> compleant in <expan abbr="oĩ">oim</expan> philo&longs;ophia) tamen in naturali me­<lb/>thodo cum habitudine ad materiam &longs;en&longs;ilem concipiuntur; in c&ecedil;teris verò ab eiu&longs;modi materiæ <lb/>notione &longs;egregantur. </s><s>Etenim veri&longs;imile e&longs;t, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> homo non con&longs;ideratur à naturali <lb/>philo&longs;opho &longs;ine materia &longs;en&longs;ili, quia &longs;upponitur pro &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili, &longs;iue, vt rectius loquar, cir­<lb/>culus, quia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> pro figura qu&ecedil; &longs;it in materia &longs;en&longs;ili, à Mathematico verò, vt &longs;ine ip&longs;a: &longs;ic ea |
| <pb pagenum="82"/>quæ continentur in definitione circuli qui à naturali philo&longs;opho &longs;pectatur, cum habitudine ad <lb/> | <pb pagenum="82"/>quæ continentur in definitione circuli qui à naturali philo&longs;opho &longs;pectatur, cum habitudine ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg737"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ilem <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;umuntur, & contrà quæ in circuli mathematici definitione collocantur, à ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ili <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope &longs;educuntur. </s><s>Peto verò exempla libenter à mathematico, cùm verear <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>ip&longs;arum definitiones ad&longs;cribere &longs;peciatim primo philo&longs;opho; quippe qui putem <expan abbr="eũ">eum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="philo&longs;o-phũ">philo&longs;o­<lb/>phum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan> vniuer&longs;alem, neque <expan abbr="formarũ">formarum</expan> particularium <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>, ni&longs;i generatim aggrredi; quoad <lb/>doceat ex quib. exi&longs;tit definitio, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> &longs;it, & cùm varia &longs;int <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genera, qui definitionis modus <lb/><expan abbr="cui&qacute;ue">cuique</expan> competat. </s><s>&longs;eor&longs;um verò &longs;pectare res à materia &longs;uaptè natura &longs;ecretas, &longs;eu ex priuatione <lb/>di&longs;criminis, &longs;iue ex <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> tales fuerint quæ definitione <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="euoluun&ttilde;">euoluuntur</expan>, cùm &longs;int &longs;implices & actus. <lb/></s><s>Proinde non verè &longs;cientia, &longs;ed &longs;apientia perhibetur. </s><s>Etenim &longs;i id verè pronunciatur <expan abbr="prìmũ">prìmum</expan> <expan abbr="philo-&longs;ophũ">philo­<lb/>&longs;ophum</expan> &longs;eparate formas à materia, non pote&longs;t ip&longs;e formas naturales &longs;pectare: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> pror&longs;us in­<lb/>&longs;eparabiles à materia; ab&longs;urda verò e&longs;t illa mens quæ &longs;eparare conatur ea quæ &longs;eparari non po&longs;­<lb/>&longs;unt, & ni&longs;i &longs;epararet, efficeretur protinus &longs;pecialis, quippe Phy&longs;ica. </s><s>Sic fit vt ei&longs;dem generib. ac <lb/>differentiis <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> diffinitionis genus ab&longs;oluatur, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> pr&ecedil;ter genus ac <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> <lb/>perfecta definitione flagitetur: quia &longs;cilicet materia &longs;en&longs;ilis ex genere, aut differentia <expan abbr="nõ">non</expan> vtentib. <lb/></s><s>ab&longs;tractione per&longs;picua fiat, & ab&longs;tractione facta <expan abbr="ĩ">im</expan> definitione mathematica <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope <expan abbr="relinqua&ttilde;">relinquatur</expan>.<lb/> | <arrow.to.target n="marg737"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ilem <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;umuntur, & contrà quæ in circuli mathematici definitione collocantur, à ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ili <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope &longs;educuntur. </s><s>Peto verò exempla libenter à mathematico, cùm verear <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>ip&longs;arum definitiones ad&longs;cribere &longs;peciatim primo philo&longs;opho; quippe qui putem <expan abbr="eũ">eum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="philo&longs;o-phũ">philo&longs;o­<lb/>phum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan> vniuer&longs;alem, neque <expan abbr="formarũ">formarum</expan> particularium <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>, ni&longs;i generatim aggrredi; quoad <lb/>doceat ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> exi&longs;tit definitio, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> &longs;it, & cùm varia &longs;int <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genera, qui definitionis modus <lb/><expan abbr="cui&qacute;ue">cuique</expan> competat. </s><s>&longs;eor&longs;um verò &longs;pectare res à materia &longs;uaptè natura &longs;ecretas, &longs;eu ex priuatione <lb/>di&longs;criminis, &longs;iue ex <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> tales fuerint quæ definitione <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="euoluun&ttilde;">euoluuntur</expan>, cùm &longs;int &longs;implices & actus. <lb/></s><s>Proinde non verè &longs;cientia, &longs;ed &longs;apientia perhibetur. </s><s>Etenim &longs;i id verè pronunciatur <expan abbr="prìmũ">prìmum</expan> <expan abbr="philo-&longs;ophũ">philo­<lb/>&longs;ophum</expan> &longs;eparate formas à materia, non pote&longs;t ip&longs;e formas naturales &longs;pectare: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> pror&longs;us in­<lb/>&longs;eparabiles à materia; ab&longs;urda verò e&longs;t illa mens quæ &longs;eparare conatur ea quæ &longs;eparari non po&longs;­<lb/>&longs;unt, & ni&longs;i &longs;epararet, efficeretur protinus &longs;pecialis, quippe Phy&longs;ica. </s><s>Sic fit vt ei&longs;dem generib. ac <lb/>differentiis <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> diffinitionis genus ab&longs;oluatur, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> pr&ecedil;ter genus ac <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> <lb/>perfecta definitione flagitetur: quia &longs;cilicet materia &longs;en&longs;ilis ex genere, aut differentia <expan abbr="nõ">non</expan> vtentib. <lb/></s><s>ab&longs;tractione per&longs;picua fiat, & ab&longs;tractione facta <expan abbr="ĩ">im</expan> definitione mathematica <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope <expan abbr="relinqua&ttilde;">relinquatur</expan>.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg738"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg738"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg728"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg728"></margin.target>A</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s><s>magis, quantò <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis à natu­<lb/>rali. </s><s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque & &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="noĩe">noine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="officiũ">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="quã">quam</expan> formæ; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="cõmitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> dialectico. </s><s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, & <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s><s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s><s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa quæ &longs;unt &longs;copi; pò&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s><s>Illud <expan abbr="vnũ">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> & vana <lb/>reputetur. </s><s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ab&longs;tractè; neque applicarentur ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s><s>magis, quantò <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis à natu­<lb/>rali. </s><s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque & &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="noĩe">noine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="officiũ">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="quã">quam</expan> formæ; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="cõmitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> dialectico. </s><s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, & <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s><s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s><s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa quæ &longs;unt &longs;copi; pò&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s><s>Illud <expan abbr="vnũ">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> & vana <lb/>reputetur. </s><s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ab&longs;tractè; neque applicarentur ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s><s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s><s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ronne</expan> vniuer&longs;ali. </s><s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">rnn&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s><s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s><s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s><s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ronne</expan> vniuer&longs;ali. </s><s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">rnn&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s><s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s><s>dicam quod<lb/>&longs;entio. </s><s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s><s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s><s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s><s>dicam quod<lb/>&longs;entio. </s><s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s><s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s><s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant quib. <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s><s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ronne</expan> prior. </s><s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s><s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s><s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s><s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ronne</expan> prior. </s><s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s><s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s><s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s><s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s><s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s><s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">oina</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s><s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s><s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s><s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>. <foreign lang="greek">*diafezo/ntws d) a(/n o(zisaiz <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialek<gap/>iko/s e(\kason au)tw_n</foreign>. </s><s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s><s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s><s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s><s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s><s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s><s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s><s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s><s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: | <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s><s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s><s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s><s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">oina</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s><s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s><s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s><s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>. <foreign lang="greek">*diafezo/ntws d) a(/n o(zisaiz <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialek<gap/>iko/s e(\kason au)tw_n</foreign>. </s><s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s><s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s><s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s><s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s><s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s><s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s><s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s><s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: |
| <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s><s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei_dos. </foreign></s><s><foreign lang="">o( men ga/z</foreign><lb/> | <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s><s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei_dos. </foreign></s><s><foreign lang="">o( men ga/z</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou_ pza/gmatos</foreign>. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s><s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek">s( de\ tou_ pza/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s><s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s><s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s><s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek"><gap/>is ou_no( fusi)ku\s tou_twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s><s>En tibi Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s><s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s><s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s><s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s><s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s><s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">oina</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s><s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s><s><expan abbr="Rñdet">Rnndet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; <lb/>alia de reb. </s><s><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tnm</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s><s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mhd) h(+xwzisa\</foreign>. <lb/></s><s>i. </s><s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> materiæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou_ pza/gmatos</foreign>. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s><s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek">s( de\ tou_ pza/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s><s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s><s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s><s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek"><gap/>is ou_no( fusi)ku\s tou_twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s><s>En tibi Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s><s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s><s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s><s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s><s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s><s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">oina</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s><s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s><s><expan abbr="Rñdet">Rnndet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tnm</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s><s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mhd) h(+xwzisa\</foreign>. <lb/></s><s>i. </s><s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> materiæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s><s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s><s>fortè, vt faber, aut medicus. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s><s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s><s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s><s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s><s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s><s>ppeà <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s><s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">ronnis</expan>, quidi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s><s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s><s>fortè, vt faber, aut medicus. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s><s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s><s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s><s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s><s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s><s>ppeà <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s><s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">ronnis</expan>, quidi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> ppeà <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s><s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s><s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s><s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hoins</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s><s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s><s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">hoine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s><s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> ppeà <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s><s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s><s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s><s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hoins</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s><s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s><s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">hoine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s><s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s><s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s><s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s><s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">qonnis</expan>. </s><s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">aino</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s><s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">qonnem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">pncedere</expan> <expan abbr="qõni">qonni</expan> de forma tpe & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s><s>pr&ecedil;cedunt. </s><s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ | <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s><s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s><s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s><s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">qonnis</expan>. </s><s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">aino</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s><s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">qonnem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">pncedere</expan> <expan abbr="qõni">qonni</expan> de forma tpe & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s><s>pr&ecedil;cedunt. </s><s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ |
| |
| <pb pagenum="93"/> | <pb pagenum="93"/> |
| <arrow.to.target n="marg803"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At verò hæc omnia plani&longs;simè intelliges ex Ari&longs;totele. </s><s>Is enim ita docuit. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Quæcunque verò <lb/> | <arrow.to.target n="marg803"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At verò hæc omnia plani&longs;simè intelliges ex Ari&longs;totele. </s><s>Is enim ita docuit. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Quæcunque verò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg804"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg804"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg805"></arrow.to.target><lb/>neque <expan abbr="intellig&etilde;dam">intelligendam</expan>, neque &longs;en&longs;ilem materiam habent, &longs;tatim vnum quiddam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quodque <lb/>e&longs;t, quemadmodum id ip&longs;um, quod e&longs;t hoc quiddam, hoc quale, hoc quantum. </s><s>Quare non ine&longs;t <lb/>in definitionibus neque ens, neque vnum. </s><s>Et ip&longs;um quid erat e&longs;&longs;e &longs;tatim vnum quiddam e&longs;t, <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> & quod quid dam e&longs;t. </s><s>Proptereà non alia aliqua cau&longs;&longs;a vlli i&longs;torum, vt vnum &longs;int, nec <lb/>vt quiddam &longs;int. </s><s>&longs;tatim enim vnumquodque quiddam e&longs;t, & vnum quiddam, non vt in genere <lb/>in ente & vno, nec tanquam &longs;int &longs;eparata præter &longs;ingularia.” Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;unt hæc. <lb/></s><s><foreign lang="greek">*osa(\de\ mh\ e)\xei u(lhn mh/te nonth\n, mh/te ai)shth/n e)uqu/s o(pez e)/nti\ ei_nou e)sin e(kason, w(_spezxai\ <lb/>o(pez o)/nti to\ to\de, to\ poio/n, to( poso\n. </foreign></s><s><foreign lang="">dio xai\ o)ux e)\neson e)n toi_s ozismoi_s ou_te to( o)/n, o)ute to\ e(n, <lb/>xai\ to\ ti\ h)_n ei_nai e)uqu(s e)n ti e)si\n w(+spez, kai\ o)\n ti/. dio o)uk e)s i\n e(tezon ti ai)/tion tou_e(\n ei_nai) oudeni\ <lb/>to/utwn, o)ude tou_ o)/n ti\ ei_ nai. </foreign></s><s><foreign lang="">e)uqu/s gaz e(kas o/n e)si\n o)/n<gap/>i kai\ e(nti. </foreign></s><s><foreign lang="">oux w(s e)n ge\nei tw_ o)/nti kai\rw_ <lb/>e(ni\ o)ud)w(s xwzis w_n o)/utwn paz)a ta\ kaqe/kasa</foreign>. </s><s>Nam quanuis aliqua mendæ &longs;u&longs;picio &longs;ub&longs;it in <lb/>codice Gr&ecedil;co, & qu&ecedil;dam ex his ab interprete Sepulueda omittantur, Alexandri tamen commen­<lb/>tarij lectionem no&longs;tram per&longs;picuè receperunt. </s><s>Alia loca mitto <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quibus tanquàm certi&longs;simum a&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg805"></arrow.to.target><lb/>neque <expan abbr="intellig&etilde;dam">intelligendam</expan>, neque &longs;en&longs;ilem materiam habent, &longs;tatim vnum quiddam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quodque <lb/>e&longs;t, quemadmodum id ip&longs;um, quod e&longs;t hoc quiddam, hoc quale, hoc quantum. </s><s>Quare non ine&longs;t <lb/>in definitionibus neque ens, neque vnum. </s><s>Et ip&longs;um quid erat e&longs;&longs;e &longs;tatim vnum quiddam e&longs;t, <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> & quod quid dam e&longs;t. </s><s>Proptereà non alia aliqua cau&longs;&longs;a vlli i&longs;torum, vt vnum &longs;int, nec <lb/>vt quiddam &longs;int. </s><s>&longs;tatim enim vnumquodque quiddam e&longs;t, & vnum quiddam, non vt in genere <lb/>in ente & vno, nec tanquam &longs;int &longs;eparata præter &longs;ingularia.” Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;unt hæc. <lb/></s><s><foreign lang="greek">*osa(\de\ mh\ e)\xei u(lhn mh/te nonth\n, mh/te ai)shth/n e)uqu/s o(pez e)/nti\ ei_nou e)sin e(kason, w(_spezxai\ <lb/>o(pez o)/nti to\ to\de, to\ poio/n, to( poso\n. </foreign></s><s><foreign lang="">dio kai\ o)ux e)\neson e)n toi_s ozismoi_s ou_te to( o)/n, o)ute to\ e(n, <lb/>xai\ to\ ti\ h)_n ei_nai e)uqu(s e)n ti e)si\n w(+spez, kai\ o)\n ti/. dio o)uk e)s i\n e(tezon ti ai)/tion tou_e(\n ei_nai) oudeni\ <lb/>to/utwn, o)ude tou_ o)/n ti\ ei_ nai. </foreign></s><s><foreign lang="">e)uqu/s gaz e(kas o/n e)si\n o)/n<gap/>i kai\ e(nti. </foreign></s><s><foreign lang="">oux w(s e)n ge\nei tw_ o)/nti kai\rw_ <lb/>e(ni\ o)ud)w(s xwzis w_n o)/utwn paz)a ta\ kaqe/kasa</foreign>. </s><s>Nam quanuis aliqua mendæ &longs;u&longs;picio &longs;ub&longs;it in <lb/>codice Gr&ecedil;co, & qu&ecedil;dam ex his ab interprete Sepulueda omittantur, Alexandri tamen commen­<lb/>tarij lectionem no&longs;tram per&longs;picuè receperunt. </s><s>Alia loca mitto <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quibus tanquàm certi&longs;simum a&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg806"></arrow.to.target><lb/>&longs;ump&longs;it Ari&longs;toteles ens, vnum & &longs;imilia non indicare naturam quampiam illis omnibus commu­<lb/>nem & velut adiunctam, quod po&longs;teà non placuit Auicennæ: &longs;ed vnum quodqueper quod e&longs;t, vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg806"></arrow.to.target><lb/>&longs;ump&longs;it Ari&longs;toteles ens, vnum & &longs;imilia non indicare naturam quampiam illis omnibus commu­<lb/>nem & velut adiunctam, quod po&longs;teà non placuit Auicennæ: &longs;ed vnum quodqueper quod e&longs;t, vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg807"></arrow.to.target><lb/>album, aut homo, per idem e&longs;&longs;e ens & vnum, nec per vllum. </s><s>alium naturæ gradum, vt per quem <lb/>homo e&longs;t animal, aut &longs;ub&longs;tantia. </s><s>Ex quo na&longs;citur, vt &longs;i dicamus hominem ens, nihilo plus &longs;ignifi­<lb/>cemus quàm &longs;i hominem tantummodo pronuntiaremus. </s><s>Et planè quantum e&longs;t de ente & vno <lb/>quæ &longs;unt extra genera & tran&longs;cendentia, perbellè Auicennam reprehendit Auerroës. </s><s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si ens & <lb/> | <arrow.to.target n="marg807"></arrow.to.target><lb/>album, aut homo, per idem e&longs;&longs;e ens & vnum, nec per vllum. </s><s>alium naturæ gradum, vt per quem <lb/>homo e&longs;t animal, aut &longs;ub&longs;tantia. </s><s>Ex quo na&longs;citur, vt &longs;i dicamus hominem ens, nihilo plus &longs;ignifi­<lb/>cemus quàm &longs;i hominem tantummodo pronuntiaremus. </s><s>Et planè quantum e&longs;t de ente & vno <lb/>quæ &longs;unt extra genera & tran&longs;cendentia, perbellè Auicennam reprehendit Auerroës. </s><s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si ens & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg808"></arrow.to.target><lb/>vnum &longs;ignificant aliquid additum rebus, cùm illud item &longs;it ens & vnum. </s><s>&longs;in; nihil omnino e&longs;&longs;et; <lb/>vel e&longs;t tale &longs;eip&longs;o, vel per aliquid aliud. </s><s>Quòd &longs;i &longs;eip&longs;o ens e&longs;&longs;e fatearis, eodem quoque modo <lb/>quælibet res poterit e&longs;&longs;e &longs;eip&longs;a, nec per aliud quicquam. </s><s>Si contrà dixeris: rur&longs;us eadem dici po&longs;­<lb/>&longs;unt. </s><s>nanque & illa, aut eadem &longs;eip&longs;is erunt, aut per aliud. </s><s>& &longs;ic abibimus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s><s>Sed &longs;it hoc <lb/>proprium entis & vnius quæ tran&longs;cendentia &longs;unt, & omnium maximè communia: c&ecedil;tera tamen <lb/>idem de reliquis quæ &longs;unt ad vnum, erit iudicandum. </s><s>Audis igitur Ari&longs;totelem tibi naturam <expan abbr="cõ-munium">con­<lb/>munium</expan> ad vnum explanantem, ex quibus in&longs;tar corollarij colligemus. </s><s>Cùm partes eorum &longs;olæ <lb/>per &longs;e &longs;int, non po&longs;&longs;e primùm illorum definitiones con&longs;titui ex genere & differentiis; &longs;ed potius <lb/>ex notionibus quibu&longs;dam quæ nobis &longs;ignificent, vt Græci dicunt <foreign lang="greek">diafo/zoustina\s i)dio/tnt as</foreign>, ide&longs;t <lb/>differentes qua&longs;dam proprietates, quemadmodum illæ &longs;unt, non e&longs;&longs;e in &longs;ubiecto & e&longs;&longs;e in &longs;ubie­<lb/> | <arrow.to.target n="marg808"></arrow.to.target><lb/>vnum &longs;ignificant aliquid additum rebus, cùm illud item &longs;it ens & vnum. </s><s>&longs;in; nihil omnino e&longs;&longs;et; <lb/>vel e&longs;t tale &longs;eip&longs;o, vel per aliquid aliud. </s><s>Quòd &longs;i &longs;eip&longs;o ens e&longs;&longs;e fatearis, eodem quoque modo <lb/>quælibet res poterit e&longs;&longs;e &longs;eip&longs;a, nec per aliud quicquam. </s><s>Si contrà dixeris: rur&longs;us eadem dici po&longs;­<lb/>&longs;unt. </s><s>nanque & illa, aut eadem &longs;eip&longs;is erunt, aut per aliud. </s><s>& &longs;ic abibimus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s><s>Sed &longs;it hoc <lb/>proprium entis & vnius quæ tran&longs;cendentia &longs;unt, & omnium maximè communia: c&ecedil;tera tamen <lb/>idem de reliquis quæ &longs;unt ad vnum, erit iudicandum. </s><s>Audis igitur Ari&longs;totelem tibi naturam <expan abbr="cõ-munium">con­<lb/>munium</expan> ad vnum explanantem, ex quibus in&longs;tar corollarij colligemus. </s><s>Cùm partes eorum &longs;olæ <lb/>per &longs;e &longs;int, non po&longs;&longs;e primùm illorum definitiones con&longs;titui ex genere & differentiis; &longs;ed potius <lb/>ex notionibus quibu&longs;dam quæ nobis &longs;ignificent, vt Græci dicunt <foreign lang="greek">diafo/zoustina\s i)dio/tnt as</foreign>, ide&longs;t <lb/>differentes qua&longs;dam proprietates, quemadmodum illæ &longs;unt, non e&longs;&longs;e in &longs;ubiecto & e&longs;&longs;e in &longs;ubie­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cendũ">cogno&longs;cendum</expan> tantùm pertinent, aliæ verò ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, & ne­<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pectãt">&longs;pectant</expan>. </s><s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="sũt">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor­<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> munus e&longs;t, & hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_|kai za_|sa</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s><s>vtar, ide&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cendũ">cogno&longs;cendum</expan> tantùm pertinent, aliæ verò ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, & ne­<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pectãt">&longs;pectant</expan>. </s><s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="sũt">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor­<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> munus e&longs;t, & hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_|kai za_|sa</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s><s>vtar, ide&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="100"/>via & facile &longs;cientiæ doceri <expan abbr="queãt">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie(\n</foreign>, quod <lb/> | <pb pagenum="100"/>via & facile &longs;cientiæ doceri <expan abbr="queãt">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie(\n</foreign>, quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via & <expan abbr="rõne">ronne</expan> per&longs;equi. </s><s>Hinc <expan abbr="etiã">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae à me­<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> contineatur. </s><s>Igitur &longs;cientia, <lb/>& <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: agere & efficere <expan abbr="iã">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s><s>Proinde <lb/>cùm pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s><s>&longs;it <expan abbr="cõ&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, licèt fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i eædem viæ <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="artiũ">artium</expan> & &longs;cientiarum do­<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s><s>tradenda teneantur. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan> præ&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="doctrinã">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s><s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat quæ iam flagitatur in addi&longs;cente. </s><s>De hac, et&longs;i multa præclarè &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i­<lb/>quid valeant ad <expan abbr="naturã">naturam</expan> & vim methodi <expan abbr="percipiendã">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/d<gap/>oi+s, & paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> & puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titutæ reip. </s><s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, cùm ad <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, & pictura de quib. 8. Poli. </s><s>multa di&longs;­<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione quæ anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cientiæ my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/d<gap/>si)s</foreign>. </s><s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s><s>videtur <expan abbr="aũt">aunt</expan> prima fronte nobis of­<lb/> | <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via & <expan abbr="rõne">ronne</expan> per&longs;equi. </s><s>Hinc <expan abbr="etiã">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae à me­<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> contineatur. </s><s>Igitur &longs;cientia, <lb/>& <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: agere & efficere <expan abbr="iã">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s><s>Proinde <lb/>cùm pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s><s>&longs;it <expan abbr="cõ&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, licèt fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i eædem viæ <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="artiũ">artium</expan> & &longs;cientiarum do­<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s><s>tradenda teneantur. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan> præ&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="doctrinã">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s><s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat quæ iam flagitatur in addi&longs;cente. </s><s>De hac, et&longs;i multa præclarè &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i­<lb/>quid valeant ad <expan abbr="naturã">naturam</expan> & vim methodi <expan abbr="percipiendã">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/d<gap/>oi+s, & paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> & puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titutæ reip. </s><s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, cùm ad <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, & pictura de <expan abbr="quib.">quibus</expan> 8. Poli. </s><s>multa di&longs;­<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione quæ anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cientiæ my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/d<gap/>si)s</foreign>. </s><s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s><s>videtur <expan abbr="aũt">aunt</expan> prima fronte nobis of­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="notitiā">notitiam</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, & citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="verũ">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ex v&longs;u & experientia vel <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinitæ, nec cer­<lb/>to genere <expan abbr="cõprehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, & de &longs;ingulis, & de vniuer&longs;is. <lb/></s><s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;æ <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s><s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru­<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e) mpeizian</foreign> ille vocat, cùm <expan abbr="coquinariã">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="peritiã">peritiam</expan>, quia <expan abbr="nullã">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro­<lb/>ptereà <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>artis <expan abbr="noīe">noine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quodã">quodam</expan> & expe­<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s><s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s><s>proinde &longs;imulachrum artis & <lb/>&longs;cientiæ potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s><s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi­<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad iudicium. </s><s>At verò iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente & docente; atque aliud in addi&longs;cente & iudi, & <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente & docente, <lb/>vt de quaque re verè & rectè iudicare queat & cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="oībus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s><s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> verò & rudi imperfectum, <lb/>& <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;anè viro denegatum. </s><s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, & accu&longs;are, & purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiiciũt">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue­<lb/> | <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="notitiā">notitiam</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, & citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="verũ">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ex v&longs;u & experientia vel <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinitæ, nec cer­<lb/>to genere <expan abbr="cõprehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, & de &longs;ingulis, & de vniuer&longs;is. <lb/></s><s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;æ <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s><s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru­<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e) mpeizian</foreign> ille vocat, cùm <expan abbr="coquinariã">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="peritiã">peritiam</expan>, quia <expan abbr="nullã">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro­<lb/>ptereà <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>artis <expan abbr="noīe">noine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quodã">quodam</expan> & expe­<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s><s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s><s>proinde &longs;imulachrum artis & <lb/>&longs;cientiæ potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s><s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi­<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad iudicium. </s><s>At verò iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente & docente; atque aliud in addi&longs;cente & iudi, & <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente & docente, <lb/>vt de quaque re verè & rectè iudicare queat & cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="oībus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s><s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> verò & rudi imperfectum, <lb/>& <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;anè viro denegatum. </s><s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, & accu&longs;are, & purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiiciũt">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s><s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s><s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s><s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s><s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s><s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. | <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s><s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s><s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s><s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s><s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s><s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. |
| <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> | <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">oina</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s><s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s><s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s><s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s><s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s><s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">oins</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s><s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s><s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s><s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">cungruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">oina</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s><s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s><s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s><s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s><s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s><s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">oins</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s><s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s><s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s><s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">cungruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">noine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s><s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">oins</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s><s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s><s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tnm</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes quib. materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s><s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">rom</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s><s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eisqui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s><s>quippe quae Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s><s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s><s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> | <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">noine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s><s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">oins</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s><s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s><s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tnm</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s><s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">rom</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s><s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eisqui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s><s>quippe quae Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s><s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s><s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s><s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s><s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s><s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s><s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s><s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s><s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s><s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> | <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s><s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s><s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s><s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s><s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s><s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s><s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s><s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s><s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s><s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s><s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s><s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s><s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s><s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s><s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s><s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s><s>in &longs;ola via | <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s><s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s><s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s><s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s><s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s><s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s><s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s><s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s><s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s><s>in &longs;ola via |
| <pb pagenum="105"/> | <pb pagenum="105"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg924"></arrow.to.target><lb/>&longs;i ita dicatur ad alia. </s><s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> erit, &longs;i ad alia dicatur; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> illa quibus <expan abbr="cũ">cum</expan> confertur, e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;sint infima, qu&ecedil; <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> id &longs;uperet quod <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> dicitur; non idcirco &longs;it præ&longs;tans, ne <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: cur non <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ic plura erunt affecta con&longs;imiliter? </s><s>Quòd &longs;i ita dicitur, quia talis &longs;it <lb/>eius natura, quod .&longs;. </s><s>optimè &longs;e habeat: quid prohibet, quin multa quoque &longs;int <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, vt hæc char­<lb/>ta, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> alijs conferatur, quæ ruri &longs;unt, albi&longs;sima dicetur, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> cæteræ &longs;int minus albæ, nihilominus <lb/> | <arrow.to.target n="marg924"></arrow.to.target><lb/>&longs;i ita dicatur ad alia. </s><s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> erit, &longs;i ad alia dicatur; <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> illa quibus <expan abbr="cũ">cum</expan> confertur, e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;sint infima, qu&ecedil; <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> id &longs;uperet quod <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan> dicitur; non idcirco &longs;it præ&longs;tans, ne <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/><expan abbr="pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simũ">pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simum</expan>: cur non <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ic plura erunt affecta con&longs;imiliter? </s><s>Quòd &longs;i ita dicitur, quia talis &longs;it <lb/>eius natura, quod .&longs;. </s><s>optimè &longs;e habeat: quid prohibet, quin multa quoque &longs;int <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, vt hæc char­<lb/>ta, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> alijs conferatur, quæ ruri &longs;unt, albi&longs;sima dicetur, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> cæteræ &longs;int minus albæ, nihilominus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg925"></arrow.to.target><lb/>adhuc albior fieri poterit, & multæ hac ip&longs;a &longs;unt albiores? </s><s>verum &longs;i albi&longs;simum &longs;it id quod omne <lb/>punctum tulit albedinis, cur non erunt alia con&longs;imilia, & &longs;ic plura? </s><s>Neque illud nece&longs;sarium. </s><s>Si <lb/>vnus fuerit, vt <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>&longs;en&longs;us habeat, & &longs;ui &longs;imilis &longs;it: quandò etiam, vt totum &longs;entiat, &longs;ufficiat, &longs;i <lb/>vna ex parte videat, quemadmodum animal oculis cernens & auribus <expan abbr="audi&etilde;s">audiens</expan> totum &longs;entit. </s><s>Tùm <lb/>etiam cur nece&longs;&longs;arium putat id quod &longs;ui &longs;imile <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>e&longs;t, e&longs;&longs;e globo&longs;um? </s><s>non'ne ceru&longs;&longs;a vndique <lb/>alba e&longs;t, neque tamen globo&longs;a? </s><s>Quid etiam refert, vt &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quòd &longs;it globo&longs;um? </s><s>qua&longs;i verò <lb/>omnis cau&longs;&longs;a debeat e&longs;&longs;e globo&longs;a; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s><expan abbr="rõnem">ronnem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> globus. </s><s>Porrò &longs;i <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ponitur Deus à <lb/>Zenone, aut terminos habet, aut caret terminis. </s><s>Itaque nece&longs;&longs;ariò finitum, aut infinitum e&longs;t, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>finitum & <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> definiuntur quòd &longs;it <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> vel terminos habeat, vel ijs careat. </s><s>At glo­<lb/>bo&longs;um terminos habet, vt <expan abbr="centrũ">centrum</expan> & <expan abbr="circunferentiã">circunferentiam</expan>, ergo <expan abbr="finitũ">finitum</expan>. </s><s>Neque illud <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, quae ad aliud <lb/>finiatur: in &longs;eip&longs;o <expan abbr=".n.">enim</expan> terminos habere <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s>Neque termini <expan abbr="fundãtur">fundantur</expan> externo & eo quo illud cuius <lb/>&longs;unt, <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, &longs;ed eo cuius ip&longs;i &longs;unt. </s><s>Quòd verò non &longs;it immobile, <expan abbr="neq;">neque</expan> quie&longs;cat; hoc &longs;uperat <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <lb/><expan abbr="tarditat&etilde;">tarditatem</expan>. </s><s>quippe quae ex <expan abbr="analyticorũ">analyticorum</expan> ignorantia di&longs;tinguere ne&longs;ciant <expan abbr="negant&etilde;">negantem</expan> à priuante, & infinita; <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> calleant negantis <expan abbr="vsũ">vsum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="etiã">etiam</expan> de verè non ente, <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> de ente nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="prædice&ttilde;">prædicetur</expan>, | <arrow.to.target n="marg925"></arrow.to.target><lb/>adhuc albior fieri poterit, & multæ hac ip&longs;a &longs;unt albiores? </s><s>verum &longs;i albi&longs;simum &longs;it id quod omne <lb/>punctum tulit albedinis, cur non erunt alia con&longs;imilia, & &longs;ic plura? </s><s>Neque illud nece&longs;sarium. </s><s>Si <lb/>vnus fuerit, vt <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>&longs;en&longs;us habeat, & &longs;ui &longs;imilis &longs;it: quandò etiam, vt totum &longs;entiat, &longs;ufficiat, &longs;i <lb/>vna ex parte videat, quemadmodum animal oculis cernens & auribus <expan abbr="audi&etilde;s">audiens</expan> totum &longs;entit. </s><s>Tùm <lb/>etiam cur nece&longs;&longs;arium putat id quod &longs;ui &longs;imile <expan abbr="vndi&qacute;">vndique</expan>. </s><s>e&longs;t, e&longs;&longs;e globo&longs;um? </s><s>non'ne ceru&longs;&longs;a vndique <lb/>alba e&longs;t, neque tamen globo&longs;a? </s><s>Quid etiam refert, vt &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quòd &longs;it globo&longs;um? </s><s>qua&longs;i verò <lb/>omnis cau&longs;&longs;a debeat e&longs;&longs;e globo&longs;a; <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s><expan abbr="rõnem">ronnem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> globus. </s><s>Porrò &longs;i <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ponitur Deus à <lb/>Zenone, aut terminos habet, aut caret terminis. </s><s>Itaque nece&longs;&longs;ariò finitum, aut infinitum e&longs;t, ita <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>finitum & <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> definiuntur quòd &longs;it <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> vel terminos habeat, vel ijs careat. </s><s>At glo­<lb/>bo&longs;um terminos habet, vt <expan abbr="centrũ">centrum</expan> & <expan abbr="circunferentiã">circunferentiam</expan>, ergo <expan abbr="finitũ">finitum</expan>. </s><s>Neque illud <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, quae ad aliud <lb/>finiatur: in &longs;eip&longs;o <expan abbr=".n.">enim</expan> terminos habere <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s>Neque termini <expan abbr="fundãtur">fundantur</expan> externo & eo quo illud cuius <lb/>&longs;unt, <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, &longs;ed eo cuius ip&longs;i &longs;unt. </s><s>Quòd verò non &longs;it immobile, <expan abbr="neq;">neque</expan> quie&longs;cat; hoc &longs;uperat <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <lb/><expan abbr="tarditat&etilde;">tarditatem</expan>. </s><s>quippe quae ex <expan abbr="analyticorũ">analyticorum</expan> ignorantia di&longs;tinguere ne&longs;ciant <expan abbr="negant&etilde;">negantem</expan> à priuante, & infinita; <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> calleant negantis <expan abbr="vsũ">vsum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="etiã">etiam</expan> de verè non ente, <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> de ente nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="prædice&ttilde;">prædicetur</expan>, |
| <pb pagenum="111"/> | <pb pagenum="111"/> |
| <arrow.to.target n="marg926"></arrow.to.target><lb/>etenim affirmatione &longs;ignificatur. </s><s>Nam, quod inquiunt <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> dici tam de eo quod e&longs;t, quàm de <lb/>eo quod non e&longs;t, non pertinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> enunciationis quod negatione exprimitur, &longs;ed ad illud <lb/>quod ab ip&longs;o &longs;ignificatur, & vt dici con&longs;ueuit, pro quo &longs;upponit: tollit enim <expan abbr="nõ">non</expan> album <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>. <lb/></s><s>non hominem de quo prædicatur. </s><s>& id e&longs;&longs;e aliquid pote&longs;t. </s><s>Reliqua, quòd globo&longs;um & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, <lb/>atque idem non mobile communiter contra reliquos eiu&longs;dem &longs;ectæ philo&longs;ophos anteà peracta <lb/>&longs;unt. </s><s>Rationes illas extremas Parmenidis à <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> auctoribus Græcis fui&longs;&longs;e defen&longs;as &longs;ignificat <lb/>Ari&longs;toteles, &longs;iquidem ijs implicati manus dederint, & verè concludi conce&longs;&longs;erint. </s><s>Itaque Plato <lb/>quod erat præter ens non ens, ide&longs;t, nihil e&longs;&longs;e dicebat, & po&longs;terior illa ratio, quæ è <foreign lang="greek">dixotomias</foreign> af­<lb/>fertur; re&longs;oluatur in qua&longs;dam magnitudines in&longs;ectiles à Platone, Xenocrate, & Zenone, vnde <lb/>efficiatur & ip&longs;um totum in infinitum &longs;ecari po&longs;&longs;e bifariam, & nihilominus vnum remanere. <lb/></s><s>Quocirca philo&longs;ophus eleuat hunc conatum mon&longs;trans etiam &longs;i detur Parmenidi præter ens e&longs;&longs;e <lb/>non ens, & contradicentia &longs;imul con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e; <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco effici, vt <expan abbr="nõ">non</expan> ens &longs;it nihil; quandò <lb/>pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> ens quodammodo quod e&longs;t aliquid. </s><s>Rur&longs;us o&longs;tendit neque illud &longs;equi. </s><s>Si nihil e&longs;t <lb/>præter ens, omnia fore vnum: nanque ip&longs;i vnum ponunt <foreign lang="greek">a)u to\ to\ o<gap/>n</foreign>, ide&longs;t, ens ip&longs;um; id verò <lb/>valet idem ac <foreign lang="greek">o+pez o)/n</foreign>, ide&longs;t, verè vnum, alia multa &longs;unt, qu&ecedil; non &longs;unt &longs;impliciter & verè vna, &longs;ed <lb/>quodammodo. </s><s>Proinde multa &longs;unt ea qu&ecedil; &longs;unt. </s><s>Verùm quia locus ille &longs;alebro&longs;us e&longs;t, nec (vt mea <lb/> | <arrow.to.target n="marg926"></arrow.to.target><lb/>etenim affirmatione &longs;ignificatur. </s><s>Nam, quod inquiunt <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> dici tam de eo quod e&longs;t, quàm de <lb/>eo quod non e&longs;t, non pertinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> enunciationis quod negatione exprimitur, &longs;ed ad illud <lb/>quod ab ip&longs;o &longs;ignificatur, & vt dici con&longs;ueuit, pro quo &longs;upponit: tollit enim <expan abbr="nõ">non</expan> album <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>. <lb/></s><s>non hominem de quo prædicatur. </s><s>& id e&longs;&longs;e aliquid pote&longs;t. </s><s>Reliqua, quòd globo&longs;um & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it, <lb/>atque idem non mobile communiter contra reliquos eiu&longs;dem &longs;ectæ philo&longs;ophos anteà peracta <lb/>&longs;unt. </s><s>Rationes illas extremas Parmenidis à <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> auctoribus Græcis fui&longs;&longs;e defen&longs;as &longs;ignificat <lb/>Ari&longs;toteles, &longs;iquidem ijs implicati manus dederint, & verè concludi conce&longs;&longs;erint. </s><s>Itaque Plato <lb/>quod erat præter ens non ens, ide&longs;t, nihil e&longs;&longs;e dicebat, & po&longs;terior illa ratio, quæ è <foreign lang="greek">dixotomias</foreign> af­<lb/>fertur; re&longs;oluatur in qua&longs;dam magnitudines in&longs;ectiles à Platone, Xenocrate, & Zenone, vnde <lb/>efficiatur & ip&longs;um totum in infinitum &longs;ecari po&longs;&longs;e bifariam, & nihilominus vnum remanere. <lb/></s><s>Quocirca philo&longs;ophus eleuat hunc conatum mon&longs;trans etiam &longs;i detur Parmenidi præter ens e&longs;&longs;e <lb/>non ens, & contradicentia &longs;imul con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e; <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco effici, vt <expan abbr="nõ">non</expan> ens &longs;it nihil; quandò <lb/>pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> ens quodammodo quod e&longs;t aliquid. </s><s>Rur&longs;us o&longs;tendit neque illud &longs;equi. </s><s>Si nihil e&longs;t <lb/>præter ens, omnia fore vnum: nanque ip&longs;i vnum ponunt <foreign lang="greek">au)to\ to\ o)/n</foreign>, ide&longs;t, ens ip&longs;um; id verò <lb/>valet idem ac <foreign lang="greek">o(/per o)/n</foreign>, ide&longs;t, verè vnum, alia multa &longs;unt, qu&ecedil; non &longs;unt &longs;impliciter & verè vna, &longs;ed <lb/>quodammodo. </s><s>Proinde multa &longs;unt ea qu&ecedil; &longs;unt. </s><s>Verùm quia locus ille &longs;alebro&longs;us e&longs;t, nec (vt mea <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg927"></arrow.to.target><lb/>fert opinio) conuenienter tralatus ab interpretibus non grauabor hic item aliquam lucem illi af­<lb/>ferre. </s><s>Gr&ecedil;ca verba &longs;unt huiu&longs;modi. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">Alla\ to\ opez o)/n ti e(\sw mhdeni sumbebhxo\s, <gap/>xaq) ou(/ a)\mfw <lb/> | <arrow.to.target n="marg927"></arrow.to.target><lb/>fert opinio) conuenienter tralatus ab interpretibus non grauabor hic item aliquam lucem illi af­<lb/>ferre. </s><s>Gr&ecedil;ca verba &longs;unt huiu&longs;modi. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">Alla\ to\ oper o)/n ti e)\stw mhdeni\ sumbebhko\s, kai\ kaq) o(/ a)\mfw <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg928"></arrow.to.target><lb/>xai\ e(xatezon, xai\ to\ e)x tou/ton lege/<gap/>w. </foreign></s><s><foreign lang="">e)c a)diauze/twn a)za to\ pa_n. </foreign></s><s><foreign lang="">Enioi de\ e)ne/dosan to_is lo/­<lb/>nois a)mfotezo)/is tw_ me\n o)/ti panta e(\n, ei) to\ o)/n e(/n sumai/n<gap/>, o(/ti e)zi\ to\ mh\ o)\n, tw_| de\ e)x th_s dixo­<lb/>tomias a)zma poih)santes ta\ mege/qh. </foreign></s><s><foreign lang="">fhnezo\n de\, xai/ o(/ti ou)x a) mhqe\s, w(s ei) e(/n shmai/nei to\ o)/n, xai\ <lb/>mh\ o^(io/nte a(\ma tlw\ a)ntifasi(n e)<gap/>nai, ou)x e(\sai ou)de\n mh\ o)\n, <gap/>)de\n gaz xwlu/ei mh\ a(plw_s, a)ma\ mh\ o(/n<gap/><lb/><gap/>nai to\ mh\o)\n</foreign>. </s><s>“Sed quod verè e&longs;t, e&longs;to accidens nulli, & de quo ambo”, ide&longs;t, [&longs;eparatim genus & <lb/>differentia,] & quod ex his [qu&ecedil; e&longs;t definitio quæ ex genere & differentia <expan abbr="cõflatur">conflatur</expan>. </s><s>careant enim <lb/>magnitudine; aliter enim erunt plura non vnum.] ergo omne quod e&longs;t, erit ex indiuiduis. </s><s>Hoc <lb/>planè &longs;equitur ex anteà con&longs;titutis, quia &longs;cilicet vnum erit &longs;impliciter, & vt verè ens, atque &longs;ub­<lb/>&longs;tantia: infertur autem à Gr&ecedil;cis, vt communiter item à Parmenide conclu&longs;um. </s><s>Proinde &longs;equitur. <lb/></s><s>“Quidam verò manus dederunt vtrique rationi, huic quidem, quòd omnia vnum”, &longs;i ens vnum &longs;i­<lb/>gnificat, quòd erit non ens, [ide&longs;t nihil] ei verò qu&ecedil; colligitur ab Ari&longs;t. </s><s>ex &longs;ectione in duas partes, <lb/>&longs;tatuentes indiuiduas magnitudines; proptereà &longs;ic vertimus <expan abbr="vt&etilde;tes">vtentes</expan> di&longs;iunctione <foreign lang="greek">tw_|de\</foreign>, huic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg928"></arrow.to.target><lb/>kai\ e(ka/teron, kai\ to\ e)k tou/tou lege/sqw. </foreign></s><s><foreign lang="greek">e)j a)diare/twn a)/ra to\ pa=n. </foreign></s><s><foreign lang="greek">*)/Enioi de\ e)ne/dosan toi=s lo/­<lb/>gois a)mfote/rois tw=| me\n o(/ti pa/nta e(\n, ei) to\ o)\n e(/n shmai/nei, o(/ti e)sti\ to\ mh\ o)\n, tw=| de\ e)k th=s dixo­<lb/>tomi/as a(rmapoih/santes ta\ mege/qh. </foreign></s><s><foreign lang="greek">fhnero\n de\, kai\ o(/ti ou)k a)mhqe\s, w(s ei) e(\n shmai/nei to\ o)/n, kai\ <lb/>mh\ o=(io/n te a(\ma th\n a)ntifasi\n ei=)nai, ou)k e)\stai ou)de\n mh\ o)\n, ou)de\n ga\r kwlu/ei mh\ a(plw=s, a(ma\ mh\ o(/n te <lb/>ei=)nai to\ mh\ o)\n</foreign>. </s><s>“Sed quod verè e&longs;t, e&longs;to accidens nulli, & de quo ambo”, ide&longs;t, [&longs;eparatim genus & <lb/>differentia,] & quod ex his [qu&ecedil; e&longs;t definitio quæ ex genere & differentia <expan abbr="cõflatur">conflatur</expan>. </s><s>careant enim <lb/>magnitudine; aliter enim erunt plura non vnum.] ergo omne quod e&longs;t, erit ex indiuiduis. </s><s>Hoc <lb/>planè &longs;equitur ex anteà con&longs;titutis, quia &longs;cilicet vnum erit &longs;impliciter, & vt verè ens, atque &longs;ub­<lb/>&longs;tantia: infertur autem à Gr&ecedil;cis, vt communiter item à Parmenide conclu&longs;um. </s><s>Proinde &longs;equitur. <lb/></s><s>“Quidam verò manus dederunt vtrique rationi, huic quidem, quòd omnia vnum”, &longs;i ens vnum &longs;i­<lb/>gnificat, quòd erit non ens, [ide&longs;t nihil] ei verò qu&ecedil; colligitur ab Ari&longs;t. </s><s>ex &longs;ectione in duas partes, <lb/>&longs;tatuentes indiuiduas magnitudines; proptereà &longs;ic vertimus <expan abbr="vt&etilde;tes">vtentes</expan> di&longs;iunctione <foreign lang="greek">tw_|de\</foreign>, huic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg929"></arrow.to.target><lb/>[illi &longs;cilicet quam &longs;uperius attulit ip&longs;e Ari&longs;t.] <foreign lang="greek">e)x dixomia</foreign>, ide&longs;t, ex &longs;ectione in duas partes indiui­<lb/>duas facientes magnitudines, qua&longs;i dicant etiam &longs;i &longs;it ex indiuiduis; & quantum e&longs;&longs;e poterit, & ni­<lb/>hilominus vnum. </s><s>Planum igitur quòd neque verum, quòd &longs;i vnum &longs;ignificat ens & contradicen­<lb/>tia &longs;imul con&longs;i&longs;tere nequeunt [qu&ecedil; vtraque ponuntur à Parmenide] non erit nihil non ens. [&longs;ed <lb/>aliquid nihilominus.] “Nihil enim prohibet non ens non e&longs;&longs;e &longs;impliciter non ens. [ide&longs;t nihil] <lb/>&longs;ed poterit aliquid e&longs;&longs;e.” Hæc &longs;anè profe&longs;&longs;us e&longs;t Plato. </s><s>Quanquam ip&longs;e fortè ænigmaticè rerum <lb/>e&longs;&longs;entias indicauit, cùm quibus impartibilis vnitas iuncta foret, & more con&longs;uero, vt liber ille ad­<lb/>monet, cui Tim&ecedil;o titulus e&longs;t in quo multa my&longs;teria velauit notionibus mathematicis, etiam ma­<lb/>gnitudinibus hi&longs;ce indiuiduis e&longs;&longs;entiarum vires occultauit. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic de cæteris audeo dicere. </s><s>Nunc <lb/>facilè apparet, quàm irritus & inanis &longs;it <expan abbr="eorũ">eorum</expan> conatus qui veterum &longs;ententias dirigere voluerunt: <lb/>faciunt enim h&ecedil;c corpora quæ ponunt, vnum. </s><s>Neque e&longs;t, quòd qui&longs;piam acerbi animi vitio notet <lb/>Ari&longs;totelem, quòd illos impudenter in&longs;imulet. </s><s>Nam &longs;imul etiam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan>, <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, <expan abbr="Galenũ">Galenum</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg929"></arrow.to.target><lb/>[illi &longs;cilicet quam &longs;uperius attulit ip&longs;e Ari&longs;t.] <foreign lang="greek">e)x dixomia</foreign>, ide&longs;t, ex &longs;ectione in duas partes indiui­<lb/>duas facientes magnitudines, qua&longs;i dicant etiam &longs;i &longs;it ex indiuiduis; & quantum e&longs;&longs;e poterit, & ni­<lb/>hilominus vnum. </s><s>Planum igitur quòd neque verum, quòd &longs;i vnum &longs;ignificat ens & contradicen­<lb/>tia &longs;imul con&longs;i&longs;tere nequeunt [qu&ecedil; vtraque ponuntur à Parmenide] non erit nihil non ens. [&longs;ed <lb/>aliquid nihilominus.] “Nihil enim prohibet non ens non e&longs;&longs;e &longs;impliciter non ens. [ide&longs;t nihil] <lb/>&longs;ed poterit aliquid e&longs;&longs;e.” Hæc &longs;anè profe&longs;&longs;us e&longs;t Plato. </s><s>Quanquam ip&longs;e fortè ænigmaticè rerum <lb/>e&longs;&longs;entias indicauit, cùm quibus impartibilis vnitas iuncta foret, & more con&longs;uero, vt liber ille ad­<lb/>monet, cui Tim&ecedil;o titulus e&longs;t in quo multa my&longs;teria velauit notionibus mathematicis, etiam ma­<lb/>gnitudinibus hi&longs;ce indiuiduis e&longs;&longs;entiarum vires occultauit. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic de cæteris audeo dicere. </s><s>Nunc <lb/>facilè apparet, quàm irritus & inanis &longs;it <expan abbr="eorũ">eorum</expan> conatus qui veterum &longs;ententias dirigere voluerunt: <lb/>faciunt enim h&ecedil;c corpora quæ ponunt, vnum. </s><s>Neque e&longs;t, quòd qui&longs;piam acerbi animi vitio notet <lb/>Ari&longs;totelem, quòd illos impudenter in&longs;imulet. </s><s>Nam &longs;imul etiam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan>, <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, <expan abbr="Galenũ">Galenum</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg930"></arrow.to.target><lb/>& M. Tullium ad quorum manus veterum &longs;cripta peruenere, eiu&longs;dem criminis accu&longs;abit. </s><s>Neque <lb/>e&longs;t, quòd qui&longs;quam obiiciat eos è numero phy&longs;icorum fui&longs;&longs;e ex punctos, aut quòd <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> fateatur <lb/>Ari&longs;t. </s><s>eos de <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non fui&longs;&longs;e locutos, &longs;ed de alia &longs;ub&longs;tantia; quapropter arbitremur <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg930"></arrow.to.target><lb/>& M. Tullium ad quorum manus veterum &longs;cripta peruenere, eiu&longs;dem criminis accu&longs;abit. </s><s>Neque <lb/>e&longs;t, quòd qui&longs;quam obiiciat eos è numero phy&longs;icorum fui&longs;&longs;e ex punctos, aut quòd <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> fateatur <lb/>Ari&longs;t. </s><s>eos de <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura non fui&longs;&longs;e locutos, &longs;ed de alia &longs;ub&longs;tantia; quapropter arbitremur <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg931"></arrow.to.target><lb/>verba aliud &longs;onare, ac vulgò exi&longs;timetur. </s><s>Nam de &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili disserunt: &longs;ed enim illi tales <lb/>proprietates attribuunt, quæ alij &longs;ub&longs;tantiæ, ac &longs;en&longs;ili <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan>, nihilominus illis ignot&ecedil;, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>nullam aliam ip&longs;i &longs;ub&longs;tantiam nouerint &longs;upra &longs;en&longs;ilem. </s><s>Nam <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Parmenides ip&longs;e Deum vocat, <lb/>non e&longs;t illa &longs;ub&longs;tantia quæ ab omni materiæ concretione libera &longs;it, &longs;ed <expan abbr="cõtinens">continens</expan> ardore lucis orbis <lb/>qui cingit c&ecedil;lum, Stephanen appellat. </s><s>planè verum illud e&longs;t, ip&longs;um in eo differre à Meli&longs;&longs;o, quòd <lb/>ille vnum accipit, quod pertinet ad materiam; ip&longs;e verò vnum &longs;pectat, quòd e&longs;t form&ecedil;: <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> non attigit. </s><s>id effecit, vt cùm exquireret principia rerum &longs;en&longs;ilium, illis attribueret, <lb/>quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, &longs;ed &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> ignorauit, verùm vt &longs;cientiæ munera tue­<lb/>rentur, inter &longs;ub&longs;tantias &longs;en&longs;iles po&longs;uere nonnullas, vnde &longs;cientiæ leges ad ip&longs;am permanarent: <lb/>attamen illæ conditiones rei &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> inhærent; &longs;ed ei, quæ cadit in mentem, & e&longs;t &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>cuiu&longs;modi ip&longs;i non cognouerunt. </s><s>Et <expan abbr="omniũ">omnium</expan> primus Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quanuis fal­<lb/>&longs;is hypothe&longs;ibus v&longs;us fuerit, nobis indicauit. </s><s>Neque id <expan abbr="mirũ">mirum</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> ex fal&longs;is <expan abbr="etiã">etiam</expan> nil prohibeat colligi <lb/>verum. </s><s>Quod verò plerique faciunt, vt veritate iam ab Ari&longs;t. </s><s>patefacta, velint <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>Ari&longs;t. </s><s>concordare; iam hoc e&longs;t <expan abbr="operã">operam</expan> ludere. </s><s>velim <expan abbr=".n.">enim</expan> eos hîc &longs;uo marte, <expan abbr="nõ">non</expan> Ari&longs;t. </s><s>auxilio fretos, ex | <arrow.to.target n="marg931"></arrow.to.target><lb/>verba aliud &longs;onare, ac vulgò exi&longs;timetur. </s><s>Nam de &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili disserunt: &longs;ed enim illi tales <lb/>proprietates attribuunt, quæ alij &longs;ub&longs;tantiæ, ac &longs;en&longs;ili <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan>, nihilominus illis ignot&ecedil;, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> <lb/>nullam aliam ip&longs;i &longs;ub&longs;tantiam nouerint &longs;upra &longs;en&longs;ilem. </s><s>Nam <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Parmenides ip&longs;e Deum vocat, <lb/>non e&longs;t illa &longs;ub&longs;tantia quæ ab omni materiæ concretione libera &longs;it, &longs;ed <expan abbr="cõtinens">continens</expan> ardore lucis orbis <lb/>qui cingit c&ecedil;lum, Stephanen appellat. </s><s>planè verum illud e&longs;t, ip&longs;um in eo differre à Meli&longs;&longs;o, quòd <lb/>ille vnum accipit, quod pertinet ad materiam; ip&longs;e verò vnum &longs;pectat, quòd e&longs;t form&ecedil;: <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> non attigit. </s><s>id effecit, vt cùm exquireret principia rerum &longs;en&longs;ilium, illis attribueret, <lb/>quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, &longs;ed &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan> ignorauit, verùm vt &longs;cientiæ munera tue­<lb/>rentur, inter &longs;ub&longs;tantias &longs;en&longs;iles po&longs;uere nonnullas, vnde &longs;cientiæ leges ad ip&longs;am permanarent: <lb/>attamen illæ conditiones rei &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> inhærent; &longs;ed ei, quæ cadit in mentem, & e&longs;t &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>cuiu&longs;modi ip&longs;i non cognouerunt. </s><s>Et <expan abbr="omniũ">omnium</expan> primus Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> &longs;upra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quanuis fal­<lb/>&longs;is hypothe&longs;ibus v&longs;us fuerit, nobis indicauit. </s><s>Neque id <expan abbr="mirũ">mirum</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> ex fal&longs;is <expan abbr="etiã">etiam</expan> nil prohibeat colligi <lb/>verum. </s><s>Quod verò plerique faciunt, vt veritate iam ab Ari&longs;t. </s><s>patefacta, velint <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>Ari&longs;t. </s><s>concordare; iam hoc e&longs;t <expan abbr="operã">operam</expan> ludere. </s><s>velim <expan abbr=".n.">enim</expan> eos hîc &longs;uo marte, <expan abbr="nõ">non</expan> Ari&longs;t. </s><s>auxilio fretos, ex |
| |
| <s>COMMODVM verò dicendorum exordium inde &longs;umetur, vt ex pr&ecedil;cepto dialectico &longs;ta­<lb/>tuamus an'ne &longs;it motus. </s><s>hoc enim ex ijs quæ &longs;iue præno&longs;cenda, &longs;eu quærenda occurrunt, | <s>COMMODVM verò dicendorum exordium inde &longs;umetur, vt ex pr&ecedil;cepto dialectico &longs;ta­<lb/>tuamus an'ne &longs;it motus. </s><s>hoc enim ex ijs quæ &longs;iue præno&longs;cenda, &longs;eu quærenda occurrunt, |
| <pb pagenum="122"/>primum &longs;e&longs;e offert, & ni&longs;i ante alia con&longs;tituatur, fru&longs;tra cætera quærentur. </s><s>Quoniam verò mo­<lb/> | <pb pagenum="122"/>primum &longs;e&longs;e offert, & ni&longs;i ante alia con&longs;tituatur, fru&longs;tra cætera quærentur. </s><s>Quoniam verò mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg986"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e &longs;cire contingit bifariam; primum quidem ex euento & per accidens, vbi &longs;cilicet &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-&longs;tet">con­<lb/>&longs;tet</expan>, atque inductione confirmetur: quo pacto nota &longs;tatuuntur &longs;trata cuiu&longs;que methodi, vt inde <lb/>reliqua de illis, tanquam nobis omnium maximè per&longs;picuis o&longs;tendi queant, tale enim e&longs;t &longs;ubie­<lb/>ctum & &longs;tratum, quod &longs;tatuitur e&longs;&longs;e in quaque &longs;cientia, vt fit manife&longs;ti&longs;simum, non quidem na­<lb/>tura, &longs;ed nobis: v&longs;que adeò, vt etiam &longs;uperet axiomata in eo genere cognitionis; neque enim &longs;ine <lb/>&longs;ubiecto concipi po&longs;&longs;unt, & ita v&longs;urpantur, vt ad certum genus contrahenda &longs;int. </s><s>Deinde verò <lb/>contingit &longs;cire motum e&longs;&longs;e etiam per &longs;e; hoc autem euenit, vbi confecta definitione in ip&longs;ius rei <lb/>cau&longs;sis rem e&longs;&longs;e nouimus, velut in interuentu terræ labores Lunæ ea methodo quam Græci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/>circulum, no&longs;tri veror regre&longs;&longs;um. </s><s>Sed quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt res ip&longs;a per accidens note&longs;cat priu&longs;­<lb/>quam per definitionem; ita & motum &longs;e habere a&longs;&longs;eueramus, vt de eo, quòd ip&longs;e &longs;it aliquid, nul­<lb/>la po&longs;sit e&longs;&longs;e dubitatio, ni&longs;i planè &longs;en&longs;u careamus: nec vllus vnquam fuerit, aut admodum pauci, <lb/>qui motum expulerint è theatro Naturæ; ac præter eos, qui vnum id quod e&longs;&longs;et, ponebant, atque <lb/>illud quidem immobile; Parmenidem, inquam, & Meli&longs;&longs;um, <expan abbr="eorum&qacute;ue">eorumque</expan> &longs;ectatorem Zenonem <lb/>(&longs;i Hippocrati, Ari&longs;toteli, <expan abbr="Galeno&qacute;">Galenoque</expan>. </s><s>credere dignum e&longs;t) quos ob id è numero naturalium philo­<lb/>&longs;ophorum ex punctos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, qui etiam non omnino motum euertebant; &longs;ed ab eo quod <lb/>e&longs;&longs;et, quod verum appellabant, in eo quod dicebant &longs;ecundum opinionem principia ponentes af­<lb/> | <arrow.to.target n="marg986"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e &longs;cire contingit bifariam; primum quidem ex euento & per accidens, vbi &longs;cilicet &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-&longs;tet">con­<lb/>&longs;tet</expan>, atque inductione confirmetur: quo pacto nota &longs;tatuuntur &longs;trata cuiu&longs;que methodi, vt inde <lb/>reliqua de illis, tanquam nobis omnium maximè per&longs;picuis o&longs;tendi queant, tale enim e&longs;t &longs;ubie­<lb/>ctum & &longs;tratum, quod &longs;tatuitur e&longs;&longs;e in quaque &longs;cientia, vt fit manife&longs;ti&longs;simum, non quidem na­<lb/>tura, &longs;ed nobis: v&longs;que adeò, vt etiam &longs;uperet axiomata in eo genere cognitionis; neque enim &longs;ine <lb/>&longs;ubiecto concipi po&longs;&longs;unt, & ita v&longs;urpantur, vt ad certum genus contrahenda &longs;int. </s><s>Deinde verò <lb/>contingit &longs;cire motum e&longs;&longs;e etiam per &longs;e; hoc autem euenit, vbi confecta definitione in ip&longs;ius rei <lb/>cau&longs;sis rem e&longs;&longs;e nouimus, velut in interuentu terræ labores Lunæ ea methodo quam Græci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/>circulum, no&longs;tri veror regre&longs;&longs;um. </s><s>Sed quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt res ip&longs;a per accidens note&longs;cat priu&longs;­<lb/>quam per definitionem; ita & motum &longs;e habere a&longs;&longs;eueramus, vt de eo, quòd ip&longs;e &longs;it aliquid, nul­<lb/>la po&longs;sit e&longs;&longs;e dubitatio, ni&longs;i planè &longs;en&longs;u careamus: nec vllus vnquam fuerit, aut admodum pauci, <lb/>qui motum expulerint è theatro Naturæ; ac præter eos, qui vnum id quod e&longs;&longs;et, ponebant, atque <lb/>illud quidem immobile; Parmenidem, inquam, & Meli&longs;&longs;um, <expan abbr="eorum&qacute;ue">eorumque</expan> &longs;ectatorem Zenonem <lb/>(&longs;i Hippocrati, Ari&longs;toteli, <expan abbr="Galeno&qacute;">Galenoque</expan>. </s><s>credere dignum e&longs;t) quos ob id è numero naturalium philo­<lb/>&longs;ophorum ex punctos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, qui etiam non omnino motum euertebant; &longs;ed ab eo quod <lb/>e&longs;&longs;et, quod verum appellabant, in eo quod dicebant &longs;ecundum opinionem principia ponentes af­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg987"></arrow.to.target><lb/>fectionis calidum & frigidum; omnes ita compertum habent e&longs;&longs;e motum, vt illo tanquam &longs;en&longs;us <lb/>ope noti&longs;simo, & per inductionem con&longs;tituto principio no&longs;tr&ecedil; cognitionis in intima &longs;cientiarum <lb/>penetralia nos manuducant. </s><s>Nullus etiam e&longs;t animi no&longs;tri habitus ad quem quoquo pacto non <lb/>pertineat motus: nam mitto nunc artes illas quas effectrices appellant quæ cùm relinquere de­<lb/>beant po&longs;t operam aliquod opus, exercentur omnes per motum: practicæ item quæ &longs;olum &longs;e ha­<lb/>bent in operam, nil ab actione relinquentes in extranea materia, &longs;unt & ip&longs;æ quidam motus: at­<lb/>que ita denique peruagatur, vt <foreign lang="greek">to\ gi|nesi</foreign>, ide&longs;t fieri, quæ &longs;pecies e&longs;t qu&ecedil;dam motionis ab <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>exili&longs;sima arte Analytica receptum fuerit; neque minus forta&longs;&longs;e rarò v&longs;urpatur à mathematicis, <lb/>quanuis immobilia pertractent, dum problematicè res mathematicas expediunt: &longs;ic etiam dum <lb/>ex fluxu puncti lineam &longs;tatuunt, aut ex conuer&longs;ione quadranguli cylindrum; proinde, inquit, <lb/>Ari&longs;tot. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">oi(de/ maqhmatixoi\platho^si+ to\ linezi</foreign>. </s><s>Quin & ip&longs;æ &longs;cientiæ, quarum numerus e&longs;t in <lb/> | <arrow.to.target n="marg987"></arrow.to.target><lb/>fectionis calidum & frigidum; omnes ita compertum habent e&longs;&longs;e motum, vt illo tanquam &longs;en&longs;us <lb/>ope noti&longs;simo, & per inductionem con&longs;tituto principio no&longs;tr&ecedil; cognitionis in intima &longs;cientiarum <lb/>penetralia nos manuducant. </s><s>Nullus etiam e&longs;t animi no&longs;tri habitus ad quem quoquo pacto non <lb/>pertineat motus: nam mitto nunc artes illas quas effectrices appellant quæ cùm relinquere de­<lb/>beant po&longs;t operam aliquod opus, exercentur omnes per motum: practicæ item quæ &longs;olum &longs;e ha­<lb/>bent in operam, nil ab actione relinquentes in extranea materia, &longs;unt & ip&longs;æ quidam motus: at­<lb/>que ita denique peruagatur, vt <foreign lang="greek">to\ gi|nesi</foreign>, ide&longs;t fieri, quæ &longs;pecies e&longs;t qu&ecedil;dam motionis ab <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>exili&longs;sima arte Analytica receptum fuerit; neque minus forta&longs;&longs;e rarò v&longs;urpatur à mathematicis, <lb/>quanuis immobilia pertractent, dum problematicè res mathematicas expediunt: &longs;ic etiam dum <lb/>ex fluxu puncti lineam &longs;tatuunt, aut ex conuer&longs;ione quadranguli cylindrum; proinde, inquit, <lb/>Ari&longs;tot. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">oi( de/ maqhmatikoi\ <expan abbr="plattousi+">pla/ttousi</expan> to\ ginesqai</foreign>. </s><s>Quin & ip&longs;æ &longs;cientiæ, quarum numerus e&longs;t in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg988"></arrow.to.target><lb/>veri per&longs;picientia ver&longs;ari, vel vtuntur motu, vel &longs;altem aliquam ip&longs;ius &longs;peciem pr&ecedil;&longs;eferunt; dum <lb/>aut via motus principiorum notitiam &longs;ibi parant, aut tractant motum, aut &longs;eparant à motu, aut <lb/>demum procedentes à noto ad ignotum, quod fit cogitando, aut vero fal&longs;um commutantes mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg988"></arrow.to.target><lb/>veri per&longs;picientia ver&longs;ari, vel vtuntur motu, vel &longs;altem aliquam ip&longs;ius &longs;peciem pr&ecedil;&longs;eferunt; dum <lb/>aut via motus principiorum notitiam &longs;ibi parant, aut tractant motum, aut &longs;eparant à motu, aut <lb/>demum procedentes à noto ad ignotum, quod fit cogitando, aut vero fal&longs;um commutantes mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg989"></arrow.to.target><lb/>tum experiuntur; hoc quidem omnibus &longs;cientiis commune e&longs;t. </s><s>Illud etiam primum, quandò <lb/>nulli &longs;cienti&ecedil; negatus e&longs;t v&longs;us &longs;en&longs;us & fabrica inductionis, cuius &longs;tratum e&longs;t materies ip&longs;a &longs;en&longs;ilis <lb/>in qua motus ine&longs;t, vt ab ea &longs;eparari non po&longs;sit, vt neque etiam in illa animi opera quæ rudior <lb/>e&longs;t; ab&longs;trahi queat à motu, & à proprietatibus quæ &longs;ibi &longs;unt affixæ. </s><s>Proinde omnis inductio e&longs;t <lb/>de rebus phy&longs;icis: & quanquam altior aliquantò e&longs;t opera mentis illius quæ tractat res mathema­<lb/>ticas, atque diuinas, veruntamen origine po&longs;terior; flagitat tamen quacunque ratione motum. <lb/></s><s>Quare cùm Geometer o&longs;tendere vult angulum externum trianguli æquum e&longs;&longs;e internis, aut li­<lb/>neam pedalem; de&longs;cribit in abaco notas quæ lineas imitentur; & lineæ imaginem quandam ex­<lb/>ponit, imago <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s><s>ita &longs;en&longs;um adhibet, & vtitur motu. </s><s>Tamee declarandi genus <foreign lang="greek">e)xqesi|s</foreign>, <lb/>ide&longs;t expo&longs;itio vocata e&longs;t, non di&longs;simile ab inductione naturali; ni&longs;i quòd id quod e&longs;t hic &longs;en&longs;ile, <lb/>accipitur vt nota quædam quæ res ip&longs;a e&longs;t in phy&longs;icis. </s><s>Mathematicæ igitur atque diuina, licet <lb/>ver&longs;entur in rebus quæ &longs;eiunguntur à motu; tamen eas aliter ferè concipere nequeunt. </s><s>quàm <lb/>per motus priuationem. </s><s>Sic pertentat motus omnes &longs;cientias. </s><s>Sed hæc forta&longs;&longs;e plura quàm po­<lb/>&longs;tulet hic locus. </s><s>Vnum illud nobis modò con&longs;titutum &longs;it; quia tam latè pateat motus, & à nulla <lb/> | <arrow.to.target n="marg989"></arrow.to.target><lb/>tum experiuntur; hoc quidem omnibus &longs;cientiis commune e&longs;t. </s><s>Illud etiam primum, quandò <lb/>nulli &longs;cienti&ecedil; negatus e&longs;t v&longs;us &longs;en&longs;us & fabrica inductionis, cuius &longs;tratum e&longs;t materies ip&longs;a &longs;en&longs;ilis <lb/>in qua motus ine&longs;t, vt ab ea &longs;eparari non po&longs;sit, vt neque etiam in illa animi opera quæ rudior <lb/>e&longs;t; ab&longs;trahi queat à motu, & à proprietatibus quæ &longs;ibi &longs;unt affixæ. </s><s>Proinde omnis inductio e&longs;t <lb/>de rebus phy&longs;icis: & quanquam altior aliquantò e&longs;t opera mentis illius quæ tractat res mathema­<lb/>ticas, atque diuinas, veruntamen origine po&longs;terior; flagitat tamen quacunque ratione motum. <lb/></s><s>Quare cùm Geometer o&longs;tendere vult angulum externum trianguli æquum e&longs;&longs;e internis, aut li­<lb/>neam pedalem; de&longs;cribit in abaco notas quæ lineas imitentur; & lineæ imaginem quandam ex­<lb/>ponit, imago <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s><s>ita &longs;en&longs;um adhibet, & vtitur motu. </s><s>Tale declarandi genus <foreign lang="greek"><expan abbr="e)xqesi\s">e)/kqesis</expan></foreign>, <lb/>ide&longs;t expo&longs;itio vocata e&longs;t, non di&longs;simile ab inductione naturali; ni&longs;i quòd id quod e&longs;t hic &longs;en&longs;ile, <lb/>accipitur vt nota quædam quæ res ip&longs;a e&longs;t in phy&longs;icis. </s><s>Mathematicæ igitur atque diuina, licet <lb/>ver&longs;entur in rebus quæ &longs;eiunguntur à motu; tamen eas aliter ferè concipere nequeunt. </s><s>quàm <lb/>per motus priuationem. </s><s>Sic pertentat motus omnes &longs;cientias. </s><s>Sed hæc forta&longs;&longs;e plura quàm po­<lb/>&longs;tulet hic locus. </s><s>Vnum illud nobis modò con&longs;titutum &longs;it; quia tam latè pateat motus, & à nulla <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg990"></arrow.to.target><lb/>re &longs;en&longs;ili &longs;eiungatur; omnium rerum quæ nobis occurrunt, e&longs;&longs;e noti&longs;simum. </s><s>Quanuis autem na­<lb/>tura comparatum &longs;it, vt priuatio &longs;it ignotior habitu, quies autem, &longs;i non omnis, at illa quæ &longs;ecun­<lb/>dum naturam e&longs;t, &longs;it tanquam habitus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>priuatio motus; quippe quòd ea &longs;it natura prior, <lb/>ac perfectior, cùm motus omnis dirigatur in quietem, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>gratia &longs;it in&longs;titutus; attamen illa no­<lb/>tior e&longs;t motu eo genere cognitionis quod e&longs;t &longs;ecundum naturam, at nos de notitia motus hîc <lb/>agimus quo ad nos: qua certè motus &longs;uperat quietem, &longs;peciem imprimens efficaciorem &longs;en&longs;ibus <lb/>no&longs;tris, dum propter natiuam &longs;ucce&longs;sionem, aut nouas res obiectas, aut antiquas nouis modis <lb/>a&longs;siduè ponit ante oculos. </s><s>Idcirco motus in ea cognitione qu&ecedil; &longs;pectat ad nos, tanquam habitus <lb/>exi&longs;timandus e&longs;t, quies autem vt priuatio. </s><s>Quapropter motum, non autem quietem &longs;cientiæ & <lb/>artes v&longs;urpare &longs;olent. </s><s>Neque illud ob&longs;tat, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> quies &longs;it naturalis; quippe quae natura &longs;it quo­<lb/>que quietis origo non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> motus: <expan abbr="nã">nam</expan> magis &longs;ic naturalis e&longs;t motus; quia magis adiuitat <expan abbr="me-thodũ">me­<lb/>thodum</expan> de natura, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> methodus <expan abbr="nõ">non</expan> modo res ex ordine tractat, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> <expan abbr="accõmodat">accommodat</expan> <expan abbr="ad-di&longs;centiũ">ad­<lb/>di&longs;centium</expan> mentes, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;am minus <expan abbr="corrũpit">corrumpit</expan> <expan abbr="methodũ">methodum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> ille quid emit à <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/>naturali quietem, vt fecit Heraclitus <expan abbr="quã">quam</expan> is qui tollit <expan abbr="motũ">motum</expan>, quod <expan abbr="fecerũt">fecerunt</expan> Parmenides & Meli&longs;&longs;us. | <arrow.to.target n="marg990"></arrow.to.target><lb/>re &longs;en&longs;ili &longs;eiungatur; omnium rerum quæ nobis occurrunt, e&longs;&longs;e noti&longs;simum. </s><s>Quanuis autem na­<lb/>tura comparatum &longs;it, vt priuatio &longs;it ignotior habitu, quies autem, &longs;i non omnis, at illa quæ &longs;ecun­<lb/>dum naturam e&longs;t, &longs;it tanquam habitus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>priuatio motus; quippe quòd ea &longs;it natura prior, <lb/>ac perfectior, cùm motus omnis dirigatur in quietem, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>gratia &longs;it in&longs;titutus; attamen illa no­<lb/>tior e&longs;t motu eo genere cognitionis quod e&longs;t &longs;ecundum naturam, at nos de notitia motus hîc <lb/>agimus quo ad nos: qua certè motus &longs;uperat quietem, &longs;peciem imprimens efficaciorem &longs;en&longs;ibus <lb/>no&longs;tris, dum propter natiuam &longs;ucce&longs;sionem, aut nouas res obiectas, aut antiquas nouis modis <lb/>a&longs;siduè ponit ante oculos. </s><s>Idcirco motus in ea cognitione qu&ecedil; &longs;pectat ad nos, tanquam habitus <lb/>exi&longs;timandus e&longs;t, quies autem vt priuatio. </s><s>Quapropter motum, non autem quietem &longs;cientiæ & <lb/>artes v&longs;urpare &longs;olent. </s><s>Neque illud ob&longs;tat, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> quies &longs;it naturalis; quippe quae natura &longs;it quo­<lb/>que quietis origo non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> motus: <expan abbr="nã">nam</expan> magis &longs;ic naturalis e&longs;t motus; quia magis adiuitat <expan abbr="me-thodũ">me­<lb/>thodum</expan> de natura, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> methodus <expan abbr="nõ">non</expan> modo res ex ordine tractat, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> <expan abbr="accõmodat">accommodat</expan> <expan abbr="ad-di&longs;centiũ">ad­<lb/>di&longs;centium</expan> mentes, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;am minus <expan abbr="corrũpit">corrumpit</expan> <expan abbr="methodũ">methodum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> ille quid emit à <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/>naturali quietem, vt fecit Heraclitus <expan abbr="quã">quam</expan> is qui tollit <expan abbr="motũ">motum</expan>, quod <expan abbr="fecerũt">fecerunt</expan> Parmenides & Meli&longs;&longs;us. |
| </s><s><pb pagenum="123"/> | </s><s><pb pagenum="123"/> |
| <arrow.to.target n="marg991"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg991"></arrow.to.target></s></p> |
| |
| <pb pagenum="136"/>bene &longs;e habet, qd genus cau&longs;&longs;&ecedil;, vt po&longs;teà dicemus, habet duas <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, <expan abbr="primã">primam</expan> quidem, vt non <lb/> | <pb pagenum="136"/>bene &longs;e habet, qd genus cau&longs;&longs;&ecedil;, vt po&longs;teà dicemus, habet duas <expan abbr="cõditiones">conditiones</expan>, <expan abbr="primã">primam</expan> quidem, vt non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1051"></arrow.to.target><lb/>pendeat ab alio, <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò vt alia pendeant ab ip&longs;o. </s><s>Idcircò Deus, cùm &longs;it eiu&longs;modi &longs;impliciter, <lb/>& <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> prima, & &longs;umma e&longs;t, & &longs;impliciter entelechia, quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> excepta <lb/>e&longs;t ab omni habitudine, licet à nobis propter <expan abbr="captũ">captum</expan> <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> opinor, cum aliqua habitudine <expan abbr="cõpre-henda&ttilde;">compre­<lb/>hendatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;ummas illas e&longs;&longs;entias, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e ip&longs;as (non <expan abbr=".n.">enim</expan> id humano ingenio licet, aut &ecedil;grè) <lb/>&longs;ed in inferioribus, & obnoxiis &longs;en&longs;ui concipimus; ac &longs;iquid e&longs;t quod vndequaque perfectum, <lb/>& ab&longs;olutum numeris omnibus humana capiat mens, id notat nomine <foreign lang="greek">tou_ ei(\dous</foreign>, quod &longs;ignificat <lb/>&longs;peciem, cui &longs;anè propter &longs;en&longs;ilis materiæ coniunctionem accidit, vt per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tat, & &longs;imul per­<lb/>&longs;picua nobis &longs;it. </s><s>Di&longs;tribuitur autem entelechia in primam ac &longs;ecundam: & primam &longs;anè quæ <lb/>e&longs;t vt habitus qui quidem in viuente quid &longs;ignificantius e&longs;t, quàm in animo carentibus; expri­<lb/>mit enim <foreign lang="greek">to\ ku/zion</foreign>, & imperium quoddam in corpus, cuiu&longs;modi non e&longs;t in animo carentibus, <lb/>&longs;ecundam verò quæ dicitur energia &longs;ic nuncupata <foreign lang="greek">a)po\ tou_ h)zgs</foreign>, quod e&longs;t officium, quia per ip­<lb/>&longs;am in officio &longs;it res, quam item ego non verebor in agendo &longs;olùm con&longs;tituere, verumetiam in <lb/>patiendo. </s><s>Quocirca &longs;en&longs;um & mentem energian appellatam fui&longs;&longs;e puto, quicquid de hac re de­<lb/>cernant Græci interpretes, quæ propriè &longs;ignificat pr&ecedil;&longs;entiam actuo&longs;i in patibili. </s><s>Quanquam quid <lb/>ego id a&longs;&longs;euerare verear, cùm idem ore &longs;uo pronunciet Ari&longs;toteles? </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> præter ea qu&ecedil; de &longs;en&longs;itrice <lb/> | <arrow.to.target n="marg1051"></arrow.to.target><lb/>pendeat ab alio, <expan abbr="alterã">alteram</expan> verò vt alia pendeant ab ip&longs;o. </s><s>Idcircò Deus, cùm &longs;it eiu&longs;modi &longs;impliciter, <lb/>& <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> prima, & &longs;umma e&longs;t, & &longs;impliciter entelechia, quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> excepta <lb/>e&longs;t ab omni habitudine, licet à nobis propter <expan abbr="captũ">captum</expan> <expan abbr="no&longs;trũ">no&longs;trum</expan> opinor, cum aliqua habitudine <expan abbr="cõpre-henda&ttilde;">compre­<lb/>hendatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;ummas illas e&longs;&longs;entias, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e ip&longs;as (non <expan abbr=".n.">enim</expan> id humano ingenio licet, aut &ecedil;grè) <lb/>&longs;ed in inferioribus, & obnoxiis &longs;en&longs;ui concipimus; ac &longs;iquid e&longs;t quod vndequaque perfectum, <lb/>& ab&longs;olutum numeris omnibus humana capiat mens, id notat nomine <foreign lang="greek">tou_ ei(\dous</foreign>, quod &longs;ignificat <lb/>&longs;peciem, cui &longs;anè propter &longs;en&longs;ilis materiæ coniunctionem accidit, vt per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tat, & &longs;imul per­<lb/>&longs;picua nobis &longs;it. </s><s>Di&longs;tribuitur autem entelechia in primam ac &longs;ecundam: & primam &longs;anè quæ <lb/>e&longs;t vt habitus qui quidem in viuente quid &longs;ignificantius e&longs;t, quàm in animo carentibus; expri­<lb/>mit enim <foreign lang="greek">to\ ku/zion</foreign>, & imperium quoddam in corpus, cuiu&longs;modi non e&longs;t in animo carentibus, <lb/>&longs;ecundam verò quæ dicitur energia &longs;ic nuncupata <foreign lang="greek">a)po\ tou_ h)zgs</foreign>, quod e&longs;t officium, quia per ip­<lb/>&longs;am in officio &longs;it res, quam item ego non verebor in agendo &longs;olùm con&longs;tituere, verumetiam in <lb/>patiendo. </s><s>Quocirca &longs;en&longs;um & mentem energian appellatam fui&longs;&longs;e puto, quicquid de hac re de­<lb/>cernant Græci interpretes, quæ propriè &longs;ignificat pr&ecedil;&longs;entiam actuo&longs;i in patibili. </s><s>Quanquam quid <lb/>ego id a&longs;&longs;euerare verear, cùm idem ore &longs;uo pronunciet Ari&longs;toteles? </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> præter ea qu&ecedil; de &longs;en&longs;itrice <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1052"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1052"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1053"></arrow.to.target><lb/>facultate te&longs;tatus e&longs;t, quam in perpe&longs;sionis genere ab&longs;olutè collocarat, & po&longs;teà videre & audire <lb/>vocauit <foreign lang="greek">e)n<gap/>gou_n</foreign>. </s><s>hæc addidit etiam, vt nihil expre&longs;sius eloqui potuerit. </s><s>“<foreign lang="greek">*gzw_ton me\n ou)_nw(stou_ <lb/>au)tou_ s)/itos tou_ pasxein kai\ tou_ xinei_ain, xai\ tou_ e)nezgei_n</foreign>”, & quæ &longs;equuntur, ide&longs;t. </s><s>Primum quidem <lb/>tanquam idem &longs;it pati & moueri & agere vel operari. </s><s>Ergo etiam entelechia, & energia &longs;impli­<lb/>citer actuo&longs;i præ&longs;entiam in patibili &longs;ignificat, & communiter amplectitur omnem gradum, quo <lb/>resip&longs;æ &longs;unt, quicunque ille &longs;it, quo licet dicere hoc e&longs;&longs;e nunc, &longs;iue ad id &longs;it in&longs;tituta aliqua certa <lb/>pote&longs;tas, quemadmodum in rebus natura con&longs;tantibus, &longs;iue nullus ad eam &longs;it ordo, velut in arti­<lb/>ficio&longs;is. </s><s>Hæc rur&longs;us aut e&longs;t imperfecta, & cum &longs;ucce&longs;sione quadam, & &longs;ignificatione diuer&longs;orum <lb/>temporum, vt &longs;ub&longs;tructio nauis, ædificatio, in qua pars aliqua fit, nec dum facta e&longs;t. </s><s>Idcircò non <lb/>licet dicere, ædificat &longs;imul, & &ecedil;dificauit; aut perfecta, & tota &longs;imul, vt nullis temporis differentiis <lb/>inter&longs;tinguatur, veluti vi&longs;io, nanque in hoc officio & videre & vidi&longs;&longs;e &longs;unt &longs;imul; neque ei quod <lb/>e&longs;t vidi&longs;&longs;e antece&longs;sit id quod e&longs;t videre, quemadmodum ei, quod e&longs;t ædificatum e&longs;&longs;e, præce&longs;sit <lb/>ædificari. </s><s>Ex altera parte pote&longs;tas e&longs;t principium agendi, aut patiendi quam à &longs;ub&longs;tantia re ip&longs;a <lb/>non differre po&longs;thàc o&longs;tendemus, vel habitudo &longs;cilicet ad functionem, quæ item duplex e&longs;t, aut <lb/>remota & indeterminata ad oppo&longs;ita, qu&ecedil; quidem ab Auerroë nomine po&longs;sibilitatis exprimitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1053"></arrow.to.target><lb/>facultate te&longs;tatus e&longs;t, quam in perpe&longs;sionis genere ab&longs;olutè collocarat, & po&longs;teà videre & audire <lb/>vocauit <foreign lang="greek">e)n<gap/>gou_n</foreign>. </s><s>hæc addidit etiam, vt nihil expre&longs;sius eloqui potuerit. </s><s>“<foreign lang="greek">*gzw_ton me\n ou)_nw(stou_ <lb/>au)tou_ s)/itos tou_ pasxein kai\ tou_ xinei_ain, kai\ tou_ e)nezgei_n</foreign>”, & quæ &longs;equuntur, ide&longs;t. </s><s>Primum quidem <lb/>tanquam idem &longs;it pati & moueri & agere vel operari. </s><s>Ergo etiam entelechia, & energia &longs;impli­<lb/>citer actuo&longs;i præ&longs;entiam in patibili &longs;ignificat, & communiter amplectitur omnem gradum, quo <lb/>resip&longs;æ &longs;unt, quicunque ille &longs;it, quo licet dicere hoc e&longs;&longs;e nunc, &longs;iue ad id &longs;it in&longs;tituta aliqua certa <lb/>pote&longs;tas, quemadmodum in rebus natura con&longs;tantibus, &longs;iue nullus ad eam &longs;it ordo, velut in arti­<lb/>ficio&longs;is. </s><s>Hæc rur&longs;us aut e&longs;t imperfecta, & cum &longs;ucce&longs;sione quadam, & &longs;ignificatione diuer&longs;orum <lb/>temporum, vt &longs;ub&longs;tructio nauis, ædificatio, in qua pars aliqua fit, nec dum facta e&longs;t. </s><s>Idcircò non <lb/>licet dicere, ædificat &longs;imul, & &ecedil;dificauit; aut perfecta, & tota &longs;imul, vt nullis temporis differentiis <lb/>inter&longs;tinguatur, veluti vi&longs;io, nanque in hoc officio & videre & vidi&longs;&longs;e &longs;unt &longs;imul; neque ei quod <lb/>e&longs;t vidi&longs;&longs;e antece&longs;sit id quod e&longs;t videre, quemadmodum ei, quod e&longs;t ædificatum e&longs;&longs;e, præce&longs;sit <lb/>ædificari. </s><s>Ex altera parte pote&longs;tas e&longs;t principium agendi, aut patiendi quam à &longs;ub&longs;tantia re ip&longs;a <lb/>non differre po&longs;thàc o&longs;tendemus, vel habitudo &longs;cilicet ad functionem, quæ item duplex e&longs;t, aut <lb/>remota & indeterminata ad oppo&longs;ita, qu&ecedil; quidem ab Auerroë nomine po&longs;sibilitatis exprimitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1054"></arrow.to.target><lb/>aut e&longs;t proxima, & iam determinata ad alteram partem contradictionis, qu&ecedil; propriè potentia di­<lb/>cebatur ab Auerroë, &longs;ignificat autem ab&longs;entiam quidem actus, &longs;ed notat tamen <expan abbr="eũ">eum</expan> ip&longs;um impen­<lb/>dere, quæ item duplex e&longs;t, vel e&longs;&longs;entialis, hoc e&longs;t, in&longs;tituta in actum quæ e&longs;t forma: vel accidenta­<lb/>ria, ide&longs;t in&longs;tituta in actum, qui e&longs;t functio. </s><s>Quanquam pote&longs;tas etiam &longs;umitur pro illo &longs;ubiecto <lb/>in quo e&longs;t ordo ad actum, &longs;eu pro illo in quo pote&longs;t recipi actus, quod item bipartito &longs;e habet; <lb/>etenim id in quo pote&longs;t recipi actus, aut habet ordinem ad ip&longs;um actum, quemadmodum in na­<lb/>turalibus, aut eo caret, velut in artificio&longs;is. </s><s>Ex quo etiam duplex actus erui pote&longs;t, alter qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>perficiat potentiam ad &longs;eip&longs;um directam qui conuenit rebus naturalibus, atque alter qui perficit <lb/>&longs;anè aliquam pote&longs;tatem, &longs;ed illam quidem non ad &longs;eip&longs;um directam, & qua&longs;i per accidens: id <lb/>quod v&longs;uuenit in iis quæ fiunt ab arte. </s><s>vnde etiam progre&longs;&longs;us à tali potentia ad <expan abbr="eũ">eum</expan> actum expre&longs;­<lb/>&longs;us e&longs;t nomine in dicante <expan abbr="motion&etilde;">motionem</expan>, velut actionis, factionis, & generationis. </s><s>Quocirca, &longs;iquis velit <lb/>omnes motiones cum à natura factas, tum etiam <expan abbr="nõ">non</expan> naturales &longs;ub hac definitione comprehendi, <lb/>cogetur item a&longs;&longs;umere actum & potentiam in communi&longs;simo &longs;ignificato. </s><s>Ea verò quæ in defini­<lb/>tione motus accipitur, non e&longs;t vt &longs;ubiectum &longs;ed vt habitudo ad actum & ab&longs;entia quædam actus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1054"></arrow.to.target><lb/>aut e&longs;t proxima, & iam determinata ad alteram partem contradictionis, qu&ecedil; propriè potentia di­<lb/>cebatur ab Auerroë, &longs;ignificat autem ab&longs;entiam quidem actus, &longs;ed notat tamen <expan abbr="eũ">eum</expan> ip&longs;um impen­<lb/>dere, quæ item duplex e&longs;t, vel e&longs;&longs;entialis, hoc e&longs;t, in&longs;tituta in actum quæ e&longs;t forma: vel accidenta­<lb/>ria, ide&longs;t in&longs;tituta in actum, qui e&longs;t functio. </s><s>Quanquam pote&longs;tas etiam &longs;umitur pro illo &longs;ubiecto <lb/>in quo e&longs;t ordo ad actum, &longs;eu pro illo in quo pote&longs;t recipi actus, quod item bipartito &longs;e habet; <lb/>etenim id in quo pote&longs;t recipi actus, aut habet ordinem ad ip&longs;um actum, quemadmodum in na­<lb/>turalibus, aut eo caret, velut in artificio&longs;is. </s><s>Ex quo etiam duplex actus erui pote&longs;t, alter qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>perficiat potentiam ad &longs;eip&longs;um directam qui conuenit rebus naturalibus, atque alter qui perficit <lb/>&longs;anè aliquam pote&longs;tatem, &longs;ed illam quidem non ad &longs;eip&longs;um directam, & qua&longs;i per accidens: id <lb/>quod v&longs;uuenit in iis quæ fiunt ab arte. </s><s>vnde etiam progre&longs;&longs;us à tali potentia ad <expan abbr="eũ">eum</expan> actum expre&longs;­<lb/>&longs;us e&longs;t nomine in dicante <expan abbr="motion&etilde;">motionem</expan>, velut actionis, factionis, & generationis. </s><s>Quocirca, &longs;iquis velit <lb/>omnes motiones cum à natura factas, tum etiam <expan abbr="nõ">non</expan> naturales &longs;ub hac definitione comprehendi, <lb/>cogetur item a&longs;&longs;umere actum & potentiam in communi&longs;simo &longs;ignificato. </s><s>Ea verò quæ in defini­<lb/>tione motus accipitur, non e&longs;t vt &longs;ubiectum &longs;ed vt habitudo ad actum & ab&longs;entia quædam actus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1055"></arrow.to.target><lb/>qui tamen impendeat, &longs;iue e&longs;&longs;entialis &longs;it, &longs;eu accidentarius. </s><s>An'ne verò actus ille primus &longs;it, an &longs;e­<lb/>cundus, an item pote&longs;tas proxima aut remota, &longs;i di&longs;tinctio qu&ecedil;dam adhibeatur, facilè digno&longs;ci po­<lb/>terit. </s><s>Etenim &longs;i re&longs;piciamus id à quo profici&longs;citur motus, negari nequit eum e&longs;&longs;e actum <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan>: <lb/>oportet enim id quod mouetur, ab eo moueri quod e&longs;t non modo actu per &longs;uam certam <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>&longs;ed eiu&longs;modi etiam, vt &longs;ecundum illam agat: at pote&longs;tas in mobili cùm &longs;it ad formam & <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, <lb/>pror&longs;us erit prima, &longs;ed cùm exerceatur ad vlteriorem actum <expan abbr="perfectiorem&qacute;">perfectioremque</expan>. </s><s>procedens; erit mo­<lb/>tus actus ille in mobili qui re&longs;pondet prim&ecedil; potenti&ecedil;, &longs;ed imperfectus: quia porrò talis actus, vbi <lb/>perfectus fuerit, iam extinctus e&longs;t motus, & quies ei &longs;ucce&longs;sit. </s><s>Quamobrem motus e&longs;t actus pri­<lb/>mus imperfectus eius quod e&longs;t in potentia prima, ad actum perfectum. </s><s>Ex quo pote&longs;t defendi <lb/>Alexander ab impetu Simplicij, <expan abbr="no&longs;tr&ecedil;&qacute;">no&longs;tr&ecedil;que</expan>. </s><s>&ecedil;tatis &longs;criptorum, quia definiuerit motum primam mu­<lb/>tationem eius quod e&longs;t in potentia, quatenus tale: &longs;i modò <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> accipiamus, & <lb/>vt tria &longs;ignificat, primò quidem motum qui pr&ecedil;&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> quandam <expan abbr="cũ">cum</expan> continuatione <expan abbr="cõ-iunctam">con­<lb/>iunctam</expan>, deinde <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> &longs;ine continuatione, & eiu&longs;modi quæ &longs;ubitò fiat, veluti <expan abbr="cũ">cum</expan> vltimum <lb/>non e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; corrumpebatur, <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan> cum primo e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; genita e&longs;t, po&longs;tremò <expan abbr="tran&longs;itũ">tran&longs;itum</expan> <lb/>de pote&longs;tate &longs;ecunda ad actum &longs;ecundum, & ex otio ad negotium, quæ quidem per &longs;e temporis | <arrow.to.target n="marg1055"></arrow.to.target><lb/>qui tamen impendeat, &longs;iue e&longs;&longs;entialis &longs;it, &longs;eu accidentarius. </s><s>An'ne verò actus ille primus &longs;it, an &longs;e­<lb/>cundus, an item pote&longs;tas proxima aut remota, &longs;i di&longs;tinctio qu&ecedil;dam adhibeatur, facilè digno&longs;ci po­<lb/>terit. </s><s>Etenim &longs;i re&longs;piciamus id à quo profici&longs;citur motus, negari nequit eum e&longs;&longs;e actum <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan>: <lb/>oportet enim id quod mouetur, ab eo moueri quod e&longs;t non modo actu per &longs;uam certam <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>&longs;ed eiu&longs;modi etiam, vt &longs;ecundum illam agat: at pote&longs;tas in mobili cùm &longs;it ad formam & <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, <lb/>pror&longs;us erit prima, &longs;ed cùm exerceatur ad vlteriorem actum <expan abbr="perfectiorem&qacute;">perfectioremque</expan>. </s><s>procedens; erit mo­<lb/>tus actus ille in mobili qui re&longs;pondet prim&ecedil; potenti&ecedil;, &longs;ed imperfectus: quia porrò talis actus, vbi <lb/>perfectus fuerit, iam extinctus e&longs;t motus, & quies ei &longs;ucce&longs;sit. </s><s>Quamobrem motus e&longs;t actus pri­<lb/>mus imperfectus eius quod e&longs;t in potentia prima, ad actum perfectum. </s><s>Ex quo pote&longs;t defendi <lb/>Alexander ab impetu Simplicij, <expan abbr="no&longs;tr&ecedil;&qacute;">no&longs;tr&ecedil;que</expan>. </s><s>&ecedil;tatis &longs;criptorum, quia definiuerit motum primam mu­<lb/>tationem eius quod e&longs;t in potentia, quatenus tale: &longs;i modò <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> accipiamus, & <lb/>vt tria &longs;ignificat, primò quidem motum qui pr&ecedil;&longs;efert <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> quandam <expan abbr="cũ">cum</expan> continuatione <expan abbr="cõ-iunctam">con­<lb/>iunctam</expan>, deinde <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> &longs;ine continuatione, & eiu&longs;modi quæ &longs;ubitò fiat, veluti <expan abbr="cũ">cum</expan> vltimum <lb/>non e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; corrumpebatur, <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan> cum primo e&longs;&longs;e rei qu&ecedil; genita e&longs;t, po&longs;tremò <expan abbr="tran&longs;itũ">tran&longs;itum</expan> <lb/>de pote&longs;tate &longs;ecunda ad actum &longs;ecundum, & ex otio ad negotium, quæ quidem per &longs;e temporis |
| <pb pagenum="137"/> | <pb pagenum="137"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th_s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th_s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s><s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">noine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id qd pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id qd profici&longs;citur vt à forma. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s><s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, qd e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th_s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th_s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s><s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">noine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id qd pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id qd profici&longs;citur vt à forma. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s><s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, qd e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s><s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">noina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> tpis <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> qd &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um qd accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s><s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s><s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id qd e&longs;t <expan abbr="ptãte">ptante</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materi&a. </s><s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s><s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">noina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> tpis <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> qd &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um qd accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s><s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s><s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id qd e&longs;t <expan abbr="ptãte">ptante</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materi&a. </s><s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s><s>actus <expan abbr="aũt">aunt</expan> primus nil e&longs;taliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s><s>Et <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> pp <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, qd ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in tpe aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s><s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo qd <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s><s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: ppea quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s><s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s><s>actus <expan abbr="aũt">aunt</expan> primus nil e&longs;taliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s><s>Et <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> pp <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, qd ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in tpe aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s><s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo qd <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s><s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: ppea quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s><s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> verò &longs;eparatis. </s><s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">oina</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">pndicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> pp <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, quib. contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s><s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">hoine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus | <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> verò &longs;eparatis. </s><s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">oina</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">pndicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> pp <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s><s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">hoine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus |
| <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s><s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> | <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s><s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s><s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, qd e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s><s>quæ in <lb/>internis principiis ex quib. motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s><s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">qnm</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s><s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ronne</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tnm</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s><s>&longs;ed vt ab hoc. </s><s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s><s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed pp <lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">pndicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s><s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s><s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s><s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s><s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s><s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, qd e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s><s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s><s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">qnm</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s><s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ronne</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tnm</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s><s>&longs;ed vt ab hoc. </s><s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s><s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed pp <lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">pndicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s><s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s><s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s><s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s><s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s><s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> qd <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">pndicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s><s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">qnm</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s><s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">noine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s><s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s><s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">rnnderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s><s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">pndicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s><s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s><s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s><s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s><s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> qd <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">pndicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s><s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">qnm</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s><s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">noine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s><s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s><s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">rnnderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s><s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">pndicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s><s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s><s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s><s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">rnndeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s><s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aunt</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur qd <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">oina</expan>, &longs;. </s><s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s><s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">cans</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">camm</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">camm</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/zxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma &longs;emp <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>&longs;emper aliud in eo qd e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s><s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">cans</expan> & <expan abbr="cãs">cans</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">qnm</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">rnndeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s><s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aunt</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur qd <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">oina</expan>, &longs;. </s><s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s><s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">cans</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">camm</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">camm</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/zxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma &longs;emp <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>&longs;emper aliud in eo qd e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s><s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">cans</expan> & <expan abbr="cãs">cans</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">qnm</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="qdã">qdam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;pecienque</expan>. </s><s>obtinet effectus. </s><s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s><expan abbr="rõ">rom</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius pfectio, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> qd <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="qdã">qdam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;pecienque</expan>. </s><s>obtinet effectus. </s><s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s><expan abbr="rõ">rom</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius pfectio, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> qd <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s><s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s><s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s><s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s><s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s><s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">pzoodopoioiw_</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s><s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s><s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; | <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s><s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s><s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s><s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s><s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s><s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">pzoodopoioiw_</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s><s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s><s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; |
| <pb pagenum="193"/> | <pb pagenum="193"/> |
| <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s><s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s><s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a^mfw ei)s to\ qh_lu sum­<lb/>ba/ll ontai to\paz) au)tw_n gino/menon, dia\ to\ e)n tw_| qh/lei ei)_nai tiw\ u(liw. </foreign></s><s><foreign lang="">e)c h)_s )<gap/>i\ to/ dhmi<gap/>gou\me­<lb/>non. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ d<gap/>)qu/s tiw me\n a)qzo/on u(pazxein a)nagkai_on, e)ch(_s siwis atai to\ ku/hma to\ pzw_ton, tiw\ d<gap/><lb/>e\ggines<gap/>ai a)ei\ th_s u(lhs, ei_pez diw\atai to\ kuo/menon. </foreign></s><s><foreign lang="">w_se a)nagkh e)n tw_| qhlei u(pa/zxein to\n <lb/>p\xon. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ ga\z pzo\s tw_| cu/lw| o(te/ktwn, kai\ pzo\s tw_| phlw o( kezam<gap/>s. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ o)lws pa_si+n. </foreign></s><s><foreign lang="">h( e) zga­<lb/><gap/>i+a kai\ h( kinhsi+s e)sxath pzo/s th(_| u(lh. </foreign></s><s><foreign lang=""><gap/>on h( oi)kodu/mhsi+s e\n toi_s o)ikodomoume/nois. </foreign></s><s><foreign lang="">laboi d) a)utis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s tiw\ ge/nesi+n. </foreign></s><s><foreign lang="">ou)de\ ga\z to\ a)/r)r(en a(pan pzoi+/et ai spe/z <lb/>ma, o(sate pzoietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/zion tou_ t) )dzi\ tou_ gignomenou kuh/matos: w|_spez h)d) <lb/>l)po\ te/ktonos pzo/s tiw\ tw_n cu/lwn u(liw. </foreign></s><s><foreign lang="">ou)\t) ape/zxetai ou)den, ou_te mo/zion ou)den )dsi\n e)n tw_| gi­<lb/>gnome/nw| th_s tektonikh_s, a)ll) h( mozfh\kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginehai dia\th_s kinh/sews e)n <lb/>th_| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(_| to\ ei_dos kai\ h( e)pish/mh kinou_si ta\s xei_zas, h_toi mo/zion e(tezon poia/n <lb/>tina kinhsin, e(tezan me\n, a)f/ w)n to\ gigno/menon e(tezon. </foreign></s><s><foreign lang="">tiw\ a)utiw\ de\, a)f) w:_n to\ a)uto\ ai\ de\ xei_­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s><s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s><s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a^mfw ei)s to\ qh_lu sum­<lb/>ba/ll ontai to\paz) au)tw_n gino/menon, dia\ to\ e)n tw_| qh/lei ei)_nai tiw\ u(liw. </foreign></s><s><foreign lang="">e)c h)_s )<gap/>i\ to/ dhmi<gap/>gou\me­<lb/>non. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ d<gap/>)qu/s tiw me\n a)qzo/on u(pazxein a)nagkai_on, e)ch(_s siwis atai to\ ku/hma to\ pzw_ton, tiw\ d<gap/><lb/>e\ggines<gap/>ai a)ei\ th_s u(lhs, ei_pez diw\atai to\ kuo/menon. </foreign></s><s><foreign lang="">w_se a)nagkh e)n tw_| qhlei u(pa/zxein to\n <lb/>p\xon. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ ga\z pzo\s tw_| cu/lw| o(te/ktwn, kai\ pzo\s tw_| phlw o( kezam<gap/>s. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ o)lws pa_si+n. </foreign></s><s><foreign lang="">h( e) zga­<lb/><gap/>i+a kai\ h( kinhsi+s e)sxath pzo/s th(_| u(lh. </foreign></s><s><foreign lang=""><gap/>on h( oi)kodu/mhsi+s e\n toi_s o)ikodomoume/nois. </foreign></s><s><foreign lang="">laboi d) a)utis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s tiw\ ge/nesi+n. </foreign></s><s><foreign lang="">ou)de\ ga\z to\ a)/r)r(en a(pan pzoi+/et ai spe/z <lb/>ma, o(sate pzoietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/zion tou_ t) )dzi\ tou_ gignomenou kuh/matos: w|_spez h)d) <lb/>l)po\ te/ktonos pzo/s tiw\ tw_n cu/lwn u(liw. </foreign></s><s><foreign lang="">ou)\t) ape/zxetai ou)den, ou_te mo/zion ou)den )dsi\n e)n tw_| gi­<lb/>gnome/nw| th_s tektonikh_s, a)ll) h( mozfh\kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginehai dia\th_s kinh/sews e)n <lb/>th_| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(_| to\ ei_dos kai\ h( e)pish/mh kinou_si ta\s xei_zas, h_toi mo/zion e(tezon poia/n <lb/>tina kinhsin, e(tezan me\n, a)f/ w)n to\ gigno/menon e(tezon. </foreign></s><s><foreign lang="">tiw\ a)utiw\ de\, a)f) w:_n to\ a)uto\ ai\ de\ xei_­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>zes kai\ ta\ o)/zgana tiw\ u(liw. *o(moiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw_| a)r\r(eni tw_n spe/zma pzoi+eme/non <lb/>xzh_tai tw_| spe/zmati w(s o)zganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nezgei/a, w(spez e(n toi_s kata) te(xniw gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/zgana kine(itai. </foreign></s><s><foreign lang="">e)n e)kei/nois ga\z pws h( ki\nhsi+s th_s te/xnhs</foreign>. </s><s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s><s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s><s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">pont</expan> <lb/>conceptus. </s><s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s><s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s><s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s><s>Accipiat <expan abbr="aũt">aunt</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s><s>conceptus, qui producitur. </s><s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s><s>eodem verò à quib. idem, manus <expan abbr="aũt">aunt</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s><s>Similiter <expan abbr="aũt">aunt</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>zes kai\ ta\ o)/zgana tiw\ u(liw. *o(moiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw_| a)r\r(eni tw_n spe/zma pzoi+eme/non <lb/>xzh_tai tw_| spe/zmati w(s o)zganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nezgei/a, w(spez e(n toi_s kata) te(xniw gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/zgana kine(itai. </foreign></s><s><foreign lang="">e)n e)kei/nois ga\z pws h( ki\nhsi+s th_s te/xnhs</foreign>. </s><s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s><s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s><s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">pont</expan> <lb/>conceptus. </s><s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s><s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s><s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s><s>Accipiat <expan abbr="aũt">aunt</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s><s>conceptus, qui producitur. </s><s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s><s>eodem verò à <expan abbr="quib.">quibus</expan> idem, manus <expan abbr="aũt">aunt</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s><s>Similiter <expan abbr="aũt">aunt</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in quib. licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei_pes diw\at ai to\ kuo/menon</foreign>. </s><s>ip&longs;e conuertit. </s><s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s><s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tnm</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s><s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei_pes diw\at ai to\ kuo/menon</foreign>. </s><s>ip&longs;e conuertit. </s><s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s><s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tnm</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s><s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s><s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">pont</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s><s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s><s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s><s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s><s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s><s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s><s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti <gap/>o\ tou_ e)nhelexei/a o)/ntos, to\ diwamei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s><s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">pont</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s><s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s><s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s><s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s><s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s><s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s><s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti <gap/>o\ tou_ e)nhelexei/a o)/ntos, to\ diwamei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi_s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s><s><foreign lang="">w(se de/oi to\ ei)_dos kai\ tiw\ mozfiw\ e)n e)kei\nw| ei)_nai, o(i\on e)n th_| kaz­<lb/>dia to\tou_ h(patos. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s><s>quæ &longs;ic exponuntur. </s><s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s><s>quapp <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s><s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s><s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s><s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(_spez de\ ta\ <gap/>(oo th_s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw_n o)zga/non, )<gap/>si\ de\ a)lhqe\ <lb/>sezon ei)pei_n dia\<gap/>h_s kinh/sews a)utwn, a)uth_ de\ e)si\n h( e)ne/zgeia th_s te/xnhs. </foreign></s><s><foreign lang="">h(demozfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s><s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s><s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aunt</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s><s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s><s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s><s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, | <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi_s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s><s><foreign lang="">w(se de/oi to\ ei)_dos kai\ tiw\ mozfiw\ e)n e)kei\nw| ei)_nai, o(i\on e)n th_| kaz­<lb/>dia to\tou_ h(patos. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s><s>quæ &longs;ic exponuntur. </s><s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s><s>quapp <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s><s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s><s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s><s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(_spez de\ ta\ <gap/>(oo th_s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw_n o)zga/non, )<gap/>si\ de\ a)lhqe\ <lb/>sezon ei)pei_n dia\<gap/>h_s kinh/sews a)utwn, a)uth_ de\ e)si\n h( e)ne/zgeia th_s te/xnhs. </foreign></s><s><foreign lang="">h(demozfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s><s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s><s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aunt</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s><s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s><s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s><s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, |
| |
| <arrow.to.target n="marg1396"></arrow.to.target><lb/>&longs;e firmam & perpetuam <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ninam</expan> non hi&longs;ce libris &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> eius libros ab initiis <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> phi­<lb/>lo&longs;ophiæ cum diuinæ tum naturalis percurrenti facillimè con&longs;tabit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;e primum de effi­<lb/>ciente &longs;ic loquitur <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">q^dos d)a)ei o/id etai</foreign> .i. </s><s>formam &longs;emper afferet. </s><s>po&longs;teà inquit. </s><s>In hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> hanc for­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1396"></arrow.to.target><lb/>&longs;e firmam & perpetuam <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ninam</expan> non hi&longs;ce libris &longs;olùm, &longs;ed <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> eius libros ab initiis <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> phi­<lb/>lo&longs;ophiæ cum diuinæ tum naturalis percurrenti facillimè con&longs;tabit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ip&longs;e primum de effi­<lb/>ciente &longs;ic loquitur <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">q^dos d)a)ei o/id etai</foreign> .i. </s><s>formam &longs;emper afferet. </s><s>po&longs;teà inquit. </s><s>In hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> hanc for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1397"></arrow.to.target><lb/>mam facit. </s><s><expan abbr="atq.">atque</expan> alibi de eodem efficiente di&longs;&longs;erens ait. </s><s>Cau&longs;&longs;a &longs;it formæ in materia <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ai)tion <gap/>)_| tou_</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1397"></arrow.to.target><lb/>mam facit. </s><s><expan abbr="atq.">atque</expan> alibi de eodem efficiente di&longs;&longs;erens ait. </s><s>Cau&longs;&longs;a &longs;it formæ in materia <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ai)tion <gap/>)_| tou_</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1398"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ei\dous e)n th_/ u(l<gap/></foreign>. </s><s>Quin apud Græcos nihil reperitur con&longs;tantius, vt hæc dicere non &longs;it <expan abbr="nouã">nouam</expan> opi­<lb/>nionem commini&longs;ci, &longs;ed ex optimis auctoribus eruere veterem & approbatam, <expan abbr="qñquidem">qnnquidem</expan> Ale­<lb/>xander <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> explicans eandem rem vtitur eodem exemplo ad ip&longs;am <expan abbr="per&longs;uadendã">per&longs;uadendam</expan> quo anteà fuerat <lb/> | <arrow.to.target n="marg1398"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ei\dous e)n th_/ u(l<gap/></foreign>. </s><s>Quin apud Græcos nihil reperitur con&longs;tantius, vt hæc dicere non &longs;it <expan abbr="nouã">nouam</expan> opi­<lb/>nionem commini&longs;ci, &longs;ed ex optimis auctoribus eruere veterem & approbatam, <expan abbr="qñquidem">qnnquidem</expan> Ale­<lb/>xander <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> explicans eandem rem vtitur eodem exemplo ad ip&longs;am <expan abbr="per&longs;uadendã">per&longs;uadendam</expan> quo anteà fuerat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1399"></arrow.to.target><lb/>v&longs;us Ari&longs;t. </s><s>& inter alia verba hæc &longs;cribit, <foreign lang="greek">q)_dos de\ to\ w(o\ tou_ texnitou gino/menon e)n a)utw|</foreign> .i. </s><s>formam <lb/>quæ fit ab artifice in &longs;ubiecto. </s><s>Themi&longs;tius item &longs;ic exprimit. <foreign lang="greek">e)nqei_ai to\ ei)_dos</foreign> .i. </s><s>imponere <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>& Proclus lib. 3. in <expan abbr="Tim&ecedil;ū">Tim&ecedil;um</expan> h&ecedil;c &longs;crip&longs;it, “<foreign lang="greek">pa_s ga\z dhmiouzgo\s a)gaqo\s xzatei_ <gap/>h_s u(lhs xai\ to ei)dos <lb/><gap/> tiqh<gap/>i+, o( bou/letai pi_s u(poxqme/nois, xai\ pollw_|ple/on o( o(los dhmiouzgo\s, o(\s xai\ a)utlw\ u(fish­<lb/>ai tlw\ u(poxqme\nlw u(l<gap/>w, xai\ t) a\loi</foreign>.” i. </s><s><expan abbr="oīs">oins</expan> <expan abbr="aūt">aunt</expan> opifex bonus imperat materiæ, & imponit formam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1399"></arrow.to.target><lb/>v&longs;us Ari&longs;t. </s><s>& inter alia verba hæc &longs;cribit, <foreign lang="greek">q)_dos de\ to\ w(o\ tou_ texnitou gino/menon e)n a)utw|</foreign> .i. </s><s>formam <lb/>quæ fit ab artifice in &longs;ubiecto. </s><s>Themi&longs;tius item &longs;ic exprimit. <foreign lang="greek">e)nqei_ai to\ ei)_dos</foreign> .i. </s><s>imponere <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>& Proclus lib. 3. in <expan abbr="Tim&ecedil;ū">Tim&ecedil;um</expan> h&ecedil;c &longs;crip&longs;it, “<foreign lang="greek">pa_s ga\z dhmiouzgo\s a)gaqo\s xzatei_ <gap/>h_s u(lhs kai\ to ei)dos <lb/><gap/> tiqh<gap/>i+, o( bou/letai pi_s u(poxqme/nois, kai\ pollw_|ple/on o( o(los dhmiouzgo\s, o(\s kai\ a)utlw\ u(fish­<lb/>ai tlw\ u(poxqme\nlw u(l<gap/>w, kai\ t) a\loi</foreign>.” i. </s><s><expan abbr="oīs">oins</expan> <expan abbr="aūt">aunt</expan> opifex bonus imperat materiæ, & imponit formam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1400"></arrow.to.target><lb/>quam vult, &longs;ubiectis, quantò ergo magis opifex vniuer&longs;alis qui <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> materiam ip&longs;am <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>extundere &longs;eu excudere formam ex materia potius artifici, quàm naturali efficienti, conueniens <lb/>e&longs;&longs;e dicit, veluti cùm &longs;ubtrahendo efficit &longs;culptor; vt, &longs;i hoc item de artifice concedatur, vt <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>inferat in materiam, multò magis id de naturali dandum &longs;it. </s><s>Nihil tritius apud Ioannem Gram­<lb/>maticum. </s><s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Simplicius <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> per&longs;picuè idem a&longs;&longs;erit. </s><s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Dicebat item Auerroës dare <expan abbr="formã">formam</expan>, & efficiens <lb/> | <arrow.to.target n="marg1400"></arrow.to.target><lb/>quam vult, &longs;ubiectis, quantò ergo magis opifex vniuer&longs;alis qui <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> materiam ip&longs;am <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>extundere &longs;eu excudere formam ex materia potius artifici, quàm naturali efficienti, conueniens <lb/>e&longs;&longs;e dicit, veluti cùm &longs;ubtrahendo efficit &longs;culptor; vt, &longs;i hoc item de artifice concedatur, vt <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>inferat in materiam, multò magis id de naturali dandum &longs;it. </s><s>Nihil tritius apud Ioannem Gram­<lb/>maticum. </s><s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Simplicius <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> per&longs;picuè idem a&longs;&longs;erit. </s><s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Dicebat item Auerroës dare <expan abbr="formã">formam</expan>, & efficiens <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s><s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>te&longs;tabatur. </s><s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s><s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s><s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s><s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s><s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ninam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s><s>Etenim Syrianus 3. p. </s><s>Phil. </s><s>ea &longs;crip&longs;it. </s><s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s><s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s><s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s><s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aunt</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s><s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>te&longs;tabatur. </s><s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s><s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s><s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s><s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s><s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ninam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s><s>Etenim Syrianus 3. p. </s><s>Phil. </s><s>ea &longs;crip&longs;it. </s><s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s><s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quno</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s><s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s><s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aunt</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> &longs;e­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1709"></arrow.to.target><lb/>mal quod frondem <expan abbr="cõmouet">commouet</expan>, aut incorporeum & indiuiduum, velut animus, non de animo: quae<lb/>per&longs;picum &longs;it eam ab illo differre quod mouetur, &longs;ed de efficiente corporeo nunc agitur. </s><s>At verò <lb/>id aut longè, aut propè queat e&longs;&longs;e, & cum mobili coniunctum: de vtroque generatim di&longs;&longs;eritur, <lb/>quòd etiam remotum cum mobili quoquo modo copulatur. </s><s>Quamobrem hic erit &longs;en&longs;us huius <lb/>primæ quæ&longs;tionis. </s><s>An &longs;it aliquod efficiens corporeum quod in &longs;eip&longs;o faciat motum propriè & <lb/>præcipuè, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> metaphoricè, atque illum quidem naturalem &longs;ecundùm locum, per &longs;e, & non <lb/>per accidens. </s><s>Prætereà quæritur de mobili &longs;impliciter, &longs;euocato nimirùm ab omni certa forma, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> pro parte <expan abbr="negãte">negante</expan> <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>. </s><s>Nil ita moueri, quin ab alio moueatur. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id &longs;olùm inductio <lb/>&longs;ignificat quæ nobis ponit ante oculos lapidem ab homine pelli, trahi fruges à bobus, & denique <lb/>vbi <expan abbr="sĩt">sint</expan> inanima qu&ecedil; <expan abbr="motũ">motum</expan> obitura &longs;int, pr&ecedil;&longs;tò <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;&longs;e qd moueat, &longs;icut in <expan abbr="viu&etilde;tibus">viuentibus</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan>: quippe <lb/>animus. </s><s>Quòd &longs;iquis huic inductioni <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõcedat">concedat</expan>, cùm <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> lateat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;u&longs;picetur <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>à &longs;e moueri, ita vt nulla &longs;it eius pars quæ moueat, quin moueatur <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ratione motus: is non &longs;e­<lb/>cus decipietur, atque ille qui, cùm &longs;it aliquod totum, cuius duæ &longs;int partes, vna quidem, qu&ecedil; mo­<lb/>ueat, altera verò quæ moueatur. </s><s>quæ autem mouet, moueatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan> eius quod per &longs;e moue­<lb/>tur: ob id exi&longs;timet totum à &longs;eip&longs;o moueri; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur à &longs;eip&longs;o tunc, verùm, quia partes <lb/> | <arrow.to.target n="marg1709"></arrow.to.target><lb/>mal quod frondem <expan abbr="cõmouet">commouet</expan>, aut incorporeum & indiuiduum, velut animus, non de animo: quae<lb/>per&longs;picum &longs;it eam ab illo differre quod mouetur, &longs;ed de efficiente corporeo nunc agitur. </s><s>At verò <lb/>id aut longè, aut propè queat e&longs;&longs;e, & cum mobili coniunctum: de vtroque generatim di&longs;&longs;eritur, <lb/>quòd etiam remotum cum mobili quoquo modo copulatur. </s><s>Quamobrem hic erit &longs;en&longs;us huius <lb/>primæ quæ&longs;tionis. </s><s>An &longs;it aliquod efficiens corporeum quod in &longs;eip&longs;o faciat motum propriè & <lb/>præcipuè, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> metaphoricè, atque illum quidem naturalem &longs;ecundùm locum, per &longs;e, & non <lb/>per accidens. </s><s>Prætereà quæritur de mobili &longs;impliciter, &longs;euocato nimirùm ab omni certa forma, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> pro parte <expan abbr="negãte">negante</expan> <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>. </s><s>Nil ita moueri, quin ab alio moueatur. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id &longs;olùm inductio <lb/>&longs;ignificat quæ nobis ponit ante oculos lapidem ab homine pelli, trahi fruges à bobus, & denique <lb/>vbi <expan abbr="sĩt">sint</expan> inanima qu&ecedil; <expan abbr="motũ">motum</expan> obitura &longs;int, pr&ecedil;&longs;tò <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;&longs;e qd moueat, &longs;icut in <expan abbr="viu&etilde;tibus">viuentibus</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan>: quippe <lb/>animus. </s><s>Quòd &longs;iquis huic inductioni <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõcedat">concedat</expan>, cùm <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> lateat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;u&longs;picetur <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>à &longs;e moueri, ita vt nulla &longs;it eius pars quæ moueat, quin moueatur <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ratione motus: is non &longs;e­<lb/>cus decipietur, atque ille qui, cùm &longs;it aliquod totum, cuius duæ &longs;int partes, vna quidem, qu&ecedil; mo­<lb/>ueat, altera verò quæ moueatur. </s><s>quæ autem mouet, moueatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan> eius quod per &longs;e moue­<lb/>tur: ob id exi&longs;timet totum à &longs;eip&longs;o moueri; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur à &longs;eip&longs;o tunc, verùm, quia partes <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1710"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> moueantur, apparet moueri totum. </s><s>Sedenim, cùm inductio non &longs;atisfaciat: quandò non <lb/>&longs;uppeditat nobis mouens à mobili di&longs;iunctum in omnibus quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, ideò quoque oportet <lb/>hoc theorema validiore ratione munire. </s><s>Ea verò mihi videtur hoc pacto con&longs;trui po&longs;&longs;e. </s><s>Nam <lb/>primùm &longs;umpta illius proprietate quod per &longs;e totum primò mouetur, ab oppo&longs;ito con&longs;equentis <lb/>(appellant verò Græci tale genus argumentationis <foreign lang="greek">tlw\ siw\ a)ntiqe/sei a)ntistzoflw\</foreign>) licebit <expan abbr="cõ-plecti">con­<lb/>plecti</expan> pro&longs;yllogi&longs;mum ad propo&longs;itionem in&longs;titutæ demon&longs;trationis, hoc pacto. </s><s>Quicquid per <lb/>&longs;e primò mouetur, ad alterius quietem non ce&longs;&longs;at. </s><s>Ergo quicquid ad alterius quietem ce&longs;&longs;at, non <lb/>mouetur per &longs;e primò à &longs;eip&longs;o. </s><s>Verùm omne totum alterius quiete po&longs;ita ce&longs;&longs;at: igitur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò non mouetur. </s><s>Ita vt talis &longs;it &longs;tructura no&longs;træ demon&longs;trationis ad cuius probationum c&ecedil;­<lb/>tera a&longs;&longs;eruntur. </s><s>Nullum quod ex alterius quiete ce&longs;&longs;at, mouetur primò à &longs;eip&longs;o. </s><s>Omne totum ex <lb/>alterius, nempe partis quiete ce&longs;&longs;at: non igitur primò à &longs;eip&longs;o mouetur. </s><s>Siquis autem de&longs;ideret <lb/>confirmationem propo&longs;itionis, ita concludetur ab eius proprietate quod primò cietur à &longs;eip&longs;o. <lb/></s><s>Quicquid à &longs;eip&longs;o mouetur primò, id profectò ex alterius quiete non manebit, &longs;ed perpetuò cie­<lb/>bitur habens in &longs;eip&longs;o radiceis omneis motus, vtpote <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum efficiendi, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> excipien­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1710"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> moueantur, apparet moueri totum. </s><s>Sedenim, cùm inductio non &longs;atisfaciat: quandò non <lb/>&longs;uppeditat nobis mouens à mobili di&longs;iunctum in omnibus quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, ideò quoque oportet <lb/>hoc theorema validiore ratione munire. </s><s>Ea verò mihi videtur hoc pacto con&longs;trui po&longs;&longs;e. </s><s>Nam <lb/>primùm &longs;umpta illius proprietate quod per &longs;e totum primò mouetur, ab oppo&longs;ito con&longs;equentis <lb/>(appellant verò Græci tale genus argumentationis <foreign lang="greek">tlw\ siw\ a)ntiqe/sei a)ntistzoflw\</foreign>) licebit <expan abbr="cõ-plecti">con­<lb/>plecti</expan> pro&longs;yllogi&longs;mum ad propo&longs;itionem in&longs;titutæ demon&longs;trationis, hoc pacto. </s><s>Quicquid per <lb/>&longs;e primò mouetur, ad alterius quietem non ce&longs;&longs;at. </s><s>Ergo quicquid ad alterius quietem ce&longs;&longs;at, non <lb/>mouetur per &longs;e primò à &longs;eip&longs;o. </s><s>Verùm omne totum alterius quiete po&longs;ita ce&longs;&longs;at: igitur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò non mouetur. </s><s>Ita vt talis &longs;it &longs;tructura no&longs;træ demon&longs;trationis ad cuius probationum c&ecedil;­<lb/>tera a&longs;&longs;eruntur. </s><s>Nullum quod ex alterius quiete ce&longs;&longs;at, mouetur primò à &longs;eip&longs;o. </s><s>Omne totum ex <lb/>alterius, nempe partis quiete ce&longs;&longs;at: non igitur primò à &longs;eip&longs;o mouetur. </s><s>Siquis autem de&longs;ideret <lb/>confirmationem propo&longs;itionis, ita concludetur ab eius proprietate quod primò cietur à &longs;eip&longs;o. <lb/></s><s>Quicquid à &longs;eip&longs;o mouetur primò, id profectò ex alterius quiete non manebit, &longs;ed perpetuò cie­<lb/>bitur habens in &longs;eip&longs;o radiceis omneis motus, vtpote <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum efficiendi, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> excipien­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1711"></arrow.to.target><lb/>di motum. </s><s>Ergo ab oppo&longs;ito, &longs;i ex alterius quiete man&longs;erit, id pror&longs;us à &longs;eip&longs;o primò non moue­<lb/>bitur. </s><s>A&longs;&longs;umptionis autem probatio flagitat eam hypothe&longs;in, de qua plura &longs;uperiore libro dicta <lb/>&longs;unt, videlicet. </s><s>Omne, quod mouetur po&longs;&longs;e diuidi &longs;ecundùm. </s><s>quantum. </s><s>Fingamus igitur ip&longs;um <lb/>in duas parteis e&longs;&longs;e di&longs;&longs;ectum, vt AC. totum in parte AB. BC. <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> partem vnam quie&longs;cere <lb/>&longs;tatuamus (quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fieri <expan abbr="põt">pont</expan>, &longs;i factum e&longs;&longs;e ponatur, fal&longs;um &longs;anè &longs;ecum afferre poterit, neutiquàm <lb/>tamen eiu&longs;modi, quia fieri valeat) Tum quæro an moueatur totum nec'ne. </s><s>Ita verò nunc <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>&longs;umo &longs;yncategorematicè, vt aiunt, &longs;pectando &longs;ingulas parteis non &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> .i. </s><s>vt totum <lb/><expan abbr="partiũ">partium</expan> ratione po&longs;thabita: &longs;iquidem nouerim & motum appellari totius, vbi moueatur <expan abbr="etiã">etiam</expan> qua­<lb/>dam parte quie&longs;cente, vt cùm progredimur, vel etiam cùm vas aqua plenum mutat locum aqua <lb/>&longs;uum ip&longs;ius con&longs;eruante: verùm &longs;ic totum in pr&ecedil;&longs;entia non accipio. </s><s>certè non mouetur totum, <lb/>cùm maneat aliqua pars: nanque omnibus partibus con&longs;i&longs;tit illud genus totius. </s><s>Ergo &longs;i qua de&longs;it, <lb/>iam non amplius ita totum e&longs;t. </s><s>Quòd &longs;i re&longs;pondeas ex alterius quiete ce&longs;&longs;are, etiam fiet, vt non <lb/>moueatur à &longs;eip&longs;o primò, &longs;ed ab aliqua &longs;ui parte. </s><s>Tameis <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t conditio cau&longs;&longs;æ primæ, vt &longs;i ea pri­<lb/>mò &longs;ublata tollatur effectus, eadem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;ita primò ponatur. </s><s>Itaque &longs;i parte quie&longs;cente pri­<lb/>mò quie&longs;cit totum, ad eius item <expan abbr="motũ">motum</expan> mouebitur primò. </s><s>Parte igitur quomodocunque &longs;e haben­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1711"></arrow.to.target><lb/>di motum. </s><s>Ergo ab oppo&longs;ito, &longs;i ex alterius quiete man&longs;erit, id pror&longs;us à &longs;eip&longs;o primò non moue­<lb/>bitur. </s><s>A&longs;&longs;umptionis autem probatio flagitat eam hypothe&longs;in, de qua plura &longs;uperiore libro dicta <lb/>&longs;unt, videlicet. </s><s>Omne, quod mouetur po&longs;&longs;e diuidi &longs;ecundùm. </s><s>quantum. </s><s>Fingamus igitur ip&longs;um <lb/>in duas parteis e&longs;&longs;e di&longs;&longs;ectum, vt AC. totum in parte AB. BC. <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> partem vnam quie&longs;cere <lb/>&longs;tatuamus (quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fieri <expan abbr="põt">pont</expan>, &longs;i factum e&longs;&longs;e ponatur, fal&longs;um &longs;anè &longs;ecum afferre poterit, neutiquàm <lb/>tamen eiu&longs;modi, quia fieri valeat) Tum quæro an moueatur totum nec'ne. </s><s>Ita verò nunc <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>&longs;umo &longs;yncategorematicè, vt aiunt, &longs;pectando &longs;ingulas parteis non &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> .i. </s><s>vt totum <lb/><expan abbr="partiũ">partium</expan> ratione po&longs;thabita: &longs;iquidem nouerim & motum appellari totius, vbi moueatur <expan abbr="etiã">etiam</expan> qua­<lb/>dam parte quie&longs;cente, vt cùm progredimur, vel etiam cùm vas aqua plenum mutat locum aqua <lb/>&longs;uum ip&longs;ius con&longs;eruante: verùm &longs;ic totum in pr&ecedil;&longs;entia non accipio. </s><s>certè non mouetur totum, <lb/>cùm maneat aliqua pars: nanque omnibus partibus con&longs;i&longs;tit illud genus totius. </s><s>Ergo &longs;i qua de&longs;it, <lb/>iam non amplius ita totum e&longs;t. </s><s>Quòd &longs;i re&longs;pondeas ex alterius quiete ce&longs;&longs;are, etiam fiet, vt non <lb/>moueatur à &longs;eip&longs;o primò, &longs;ed ab aliqua &longs;ui parte. </s><s>Tameis <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t conditio cau&longs;&longs;æ primæ, vt &longs;i ea pri­<lb/>mò &longs;ublata tollatur effectus, eadem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;ita primò ponatur. </s><s>Itaque &longs;i parte quie&longs;cente pri­<lb/>mò quie&longs;cit totum, ad eius item <expan abbr="motũ">motum</expan> mouebitur primò. </s><s>Parte igitur quomodocunque &longs;e haben­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1712"></arrow.to.target><lb/>te, vel moueatur, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> maneat, nece&longs;&longs;ariò &longs;equi totum per &longs;e primò non moueri à &longs;eip&longs;o, &longs;ed ab <lb/>alio. </s><s>Quanuis id non abeat in immen&longs;um: aliter efficeretur, vt in tempore finito fieret motus in­<lb/>finitus: nec &longs;ibi temporis <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s><s>partes pro portione re&longs;ponderent, contrà quàm à phy&longs;icis om­<lb/>nibus con&longs;titutum fuerit. </s><s>Sed hoc erit alterius loci. </s><s>Nunc &longs;atis &longs;it, &longs;i nouerimus nihil à &longs;eip&longs;o pri­<lb/>mò moueri. </s><s>Quòd &longs;i qua mouentur à &longs;eip&longs;is, vt certè mouentur; iam ea primò non mouebuntur, <lb/>&longs;ed nece&longs;&longs;e erit in duas parteis præcipuas diuidantur, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> altera per &longs;e moueat, altera verò per <lb/>&longs;e moueatur. </s><s>Atque adeò vt exploranti diligentius vniuer&longs;um cur&longs;um 7. & 8. Phy&longs;. ita dirigi <lb/>po&longs;&longs;e videatur. </s><s>Vt po&longs;tquàm nil &longs;eip&longs;um mouet primò, verùm mouetur ab alio, <expan abbr="neq.">neque</expan> id in infini­<lb/>tum progredi pote&longs;t in corporibus, ad vnum primum mouens perueniendum &longs;it. </s><s>quod, cùm &longs;it <lb/>corpus, ab alio corpore non moueatur, atque id 7. Phy&longs;. ab&longs;oluatur ab Ari&longs;totele. </s><s>Sed cùm & <lb/>ip&longs;um &longs;it corpus, <expan abbr="neq.">neque</expan> aliud agitare po&longs;sit, quin & ip&longs;um protinus moueatur: nil autem à &longs;eip&longs;o <lb/>primò moueri queat, vt nuper <expan abbr="demon&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t, o&longs;tendatur id ita moueri, quoniam con&longs;tet è dua­<lb/>bus partibus: altera <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qu&ecedil; moueatur per &longs;e: <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; per &longs;e moueat, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ani­<lb/>mal qd per &longs;e mouetur, è duab. </s><s>partib. <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>; corpore <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qd mouetur; animo verò qui mouet. | <arrow.to.target n="marg1712"></arrow.to.target><lb/>te, vel moueatur, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> maneat, nece&longs;&longs;ariò &longs;equi totum per &longs;e primò non moueri à &longs;eip&longs;o, &longs;ed ab <lb/>alio. </s><s>Quanuis id non abeat in immen&longs;um: aliter efficeretur, vt in tempore finito fieret motus in­<lb/>finitus: nec &longs;ibi temporis <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s><s>partes pro portione re&longs;ponderent, contrà quàm à phy&longs;icis om­<lb/>nibus con&longs;titutum fuerit. </s><s>Sed hoc erit alterius loci. </s><s>Nunc &longs;atis &longs;it, &longs;i nouerimus nihil à &longs;eip&longs;o pri­<lb/>mò moueri. </s><s>Quòd &longs;i qua mouentur à &longs;eip&longs;is, vt certè mouentur; iam ea primò non mouebuntur, <lb/>&longs;ed nece&longs;&longs;e erit in duas parteis præcipuas diuidantur, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> altera per &longs;e moueat, altera verò per <lb/>&longs;e moueatur. </s><s>Atque adeò vt exploranti diligentius vniuer&longs;um cur&longs;um 7. & 8. Phy&longs;. ita dirigi <lb/>po&longs;&longs;e videatur. </s><s>Vt po&longs;tquàm nil &longs;eip&longs;um mouet primò, verùm mouetur ab alio, <expan abbr="neq.">neque</expan> id in infini­<lb/>tum progredi pote&longs;t in corporibus, ad vnum primum mouens perueniendum &longs;it. </s><s>quod, cùm &longs;it <lb/>corpus, ab alio corpore non moueatur, atque id 7. Phy&longs;. ab&longs;oluatur ab Ari&longs;totele. </s><s>Sed cùm & <lb/>ip&longs;um &longs;it corpus, <expan abbr="neq.">neque</expan> aliud agitare po&longs;sit, quin & ip&longs;um protinus moueatur: nil autem à &longs;eip&longs;o <lb/>primò moueri queat, vt nuper <expan abbr="demon&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t, o&longs;tendatur id ita moueri, quoniam con&longs;tet è dua­<lb/>bus partibus: altera <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qu&ecedil; moueatur per &longs;e: <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; per &longs;e moueat, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ani­<lb/>mal qd per &longs;e mouetur, è duab. partib. <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>; corpore <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qd mouetur; animo verò qui mouet. |
| <pb pagenum="253"/> | <pb pagenum="253"/> |
| <arrow.to.target n="marg1713"></arrow.to.target><lb/>At verò, quia dubium e&longs;&longs;e poterat, quemadmodum pars mouens & mobilis &longs;e haberet; quando <lb/>formæ quæ &longs;unt principia motus, &longs;e habent ad materiam dupliciter, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt cum materia di­<lb/>uiduæ & extentæ per totum, cuiu&longs;modi &longs;unt elementorum formæ; aut <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;olam communi­<lb/>cant ex quadam parte præcipua reliquis, vt fertur e&longs;&longs;e animus. </s><s>Rur&longs;us id quod per &longs;e mouetur, <lb/>aut animatum e&longs;t, aut inanimum, &longs;ed progreditur Ari&longs;toteles, vt doceat <expan abbr="nullã">nullam</expan> formam quæ cum <lb/>materia producitur & extenditur, eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, vt po&longs;sit mouere <expan abbr="materiã">materiam</expan> cum qua producitur. <lb/></s><s>Quia verò inanima talem habent formam; efficitur, vt nullum <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> diuidi po&longs;sit in partem <lb/>per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem; proinde <expan abbr="nullũ">nullum</expan> inanimum po&longs;sit mouere &longs;eip&longs;um. <lb/></s><s>E&longs;t igitur animatum id quod per &longs;e mouetur eo modo quo pote&longs;t, quia non primò, & hoc ita &longs;e <lb/>habere compertum e&longs;t, vt partem mouentem à mobili, non modò ratione, verùm etiam &longs;ubiecto <lb/>di&longs;iunctam habeat. </s><s>Verumenimuerò quia quod per &longs;e mouetur, aliquando conflatur è principiis <lb/>quæ contrarium habent, & idcircò di&longs;&longs;olui po&longs;&longs;unt: hæc idonea perpetuæ &longs;ucce&longs;sionis initia &longs;ta­<lb/>tui nequeunt. </s><s>Proinde æterna erunt id quod mouetur, & id quod mouet: etiam ita con&longs;tare <lb/>concludetur illud primum mouens corporeum quod per &longs;e mouetur, vt componatur ex mo­<lb/>uente quod non &longs;it tanquam principium illius internum, neque vt materia, neque vt talis forma <lb/>quæ pendeat ab ip&longs;a, &longs;ed immateriatum <expan abbr="principiũ">principium</expan>, & ab omni tran&longs;mutatione pror&longs;us <expan abbr="abiunctũ">abiunctum</expan>. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg1713"></arrow.to.target><lb/>At verò, quia dubium e&longs;&longs;e poterat, quemadmodum pars mouens & mobilis &longs;e haberet; quando <lb/>formæ quæ &longs;unt principia motus, &longs;e habent ad materiam dupliciter, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt cum materia di­<lb/>uiduæ & extentæ per totum, cuiu&longs;modi &longs;unt elementorum formæ; aut <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;olam communi­<lb/>cant ex quadam parte præcipua reliquis, vt fertur e&longs;&longs;e animus. </s><s>Rur&longs;us id quod per &longs;e mouetur, <lb/>aut animatum e&longs;t, aut inanimum, &longs;ed progreditur Ari&longs;toteles, vt doceat <expan abbr="nullã">nullam</expan> formam quæ cum <lb/>materia producitur & extenditur, eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, vt po&longs;sit mouere <expan abbr="materiã">materiam</expan> cum qua producitur. <lb/></s><s>Quia verò inanima talem habent formam; efficitur, vt nullum <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> diuidi po&longs;sit in partem <lb/>per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem; proinde <expan abbr="nullũ">nullum</expan> inanimum po&longs;sit mouere &longs;eip&longs;um. <lb/></s><s>E&longs;t igitur animatum id quod per &longs;e mouetur eo modo quo pote&longs;t, quia non primò, & hoc ita &longs;e <lb/>habere compertum e&longs;t, vt partem mouentem à mobili, non modò ratione, verùm etiam &longs;ubiecto <lb/>di&longs;iunctam habeat. </s><s>Verumenimuerò quia quod per &longs;e mouetur, aliquando conflatur è principiis <lb/>quæ contrarium habent, & idcircò di&longs;&longs;olui po&longs;&longs;unt: hæc idonea perpetuæ &longs;ucce&longs;sionis initia &longs;ta­<lb/>tui nequeunt. </s><s>Proinde æterna erunt id quod mouetur, & id quod mouet: etiam ita con&longs;tare <lb/>concludetur illud primum mouens corporeum quod per &longs;e mouetur, vt componatur ex mo­<lb/>uente quod non &longs;it tanquam principium illius internum, neque vt materia, neque vt talis forma <lb/>quæ pendeat ab ip&longs;a, &longs;ed immateriatum <expan abbr="principiũ">principium</expan>, & ab omni tran&longs;mutatione pror&longs;us <expan abbr="abiunctũ">abiunctum</expan>. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg1714"></arrow.to.target><lb/>Quapropter illi tribuendam e&longs;&longs;e longè aliam rationem <expan abbr="produc&etilde;di">producendi</expan> motum, atque ea quæ propria <lb/>&longs;it <expan abbr="mouentiũ">mouentium</expan> qu&ecedil; corpus habent, &longs;iue &longs;int ip&longs;a corpora, &longs;iue etiam corporea, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;unt corporis <lb/>actus, & extra corpus ip&longs;um omnino nihil. </s><s>quæ &longs;anè 8. Phy&longs;. colligentur. </s><s>Hunc igitur ego <expan abbr="ductũ">ductum</expan> <lb/>iudico <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> quibus nos Ari&longs;toteles euexit ad primum motorem. </s><s>Ita vt facilè nunc <lb/>primo ingre&longs;&longs;u appareat, quod ab interpretibus eorum librorum, & dubitatum e&longs;t, & malè decre­<lb/>tum de differentia, &longs;eu potius apparente repetitione demon&longs;trationis illius, qua efficitur. </s><s>Omne <lb/>quod monetur, ab alio moueri, & à Ludouico Buccaferrea præ&longs;ertim qui vtranque tanquam &longs;it <lb/>eadem, per idem medium concludere conatus &longs;it, cùm &longs;int valdè diuer&longs;æ. </s><s>Nam ea quæ Phy&longs;. 7. <lb/>proponitur, a&longs;&longs;umit corpora <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, ea verò quæ 8. libro affertur, v&longs;que ad partem per &longs;e mouen­<lb/>tem peruenit, quæcunque illa &longs;it, generatim verò e&longs;t, non vnà extento cum &longs;ubiecto, &longs;ed ab ip&longs;o <lb/>re &longs;egregata & qualis e&longs;t animus. </s><s>Vnde primum mobile &longs;ic ex &longs;eip&longs;o mouebitur, vt animatum, <lb/>quo puncto tanti momenti prætermi&longs;&longs;o mira perturbatio, quinimo à rectè in&longs;titutæ methodi ra­<lb/>tione defectio in Ari&longs;totelicum <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>acroamaticum volumen, & in quo &longs;umma philo&longs;ophiæ <lb/>peripateticæ con&longs;i&longs;tit, inculcatur. </s><s>Sed ad demon&longs;trationem redeo, & ad ea quæ ab Ari&longs;totele <lb/> | <arrow.to.target n="marg1714"></arrow.to.target><lb/>Quapropter illi tribuendam e&longs;&longs;e longè aliam rationem <expan abbr="produc&etilde;di">producendi</expan> motum, atque ea quæ propria <lb/>&longs;it <expan abbr="mouentiũ">mouentium</expan> qu&ecedil; corpus habent, &longs;iue &longs;int ip&longs;a corpora, &longs;iue etiam corporea, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;unt corporis <lb/>actus, & extra corpus ip&longs;um omnino nihil. </s><s>quæ &longs;anè 8. Phy&longs;. colligentur. </s><s>Hunc igitur ego <expan abbr="ductũ">ductum</expan> <lb/>iudico <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> quibus nos Ari&longs;toteles euexit ad primum motorem. </s><s>Ita vt facilè nunc <lb/>primo ingre&longs;&longs;u appareat, quod ab interpretibus eorum librorum, & dubitatum e&longs;t, & malè decre­<lb/>tum de differentia, &longs;eu potius apparente repetitione demon&longs;trationis illius, qua efficitur. </s><s>Omne <lb/>quod monetur, ab alio moueri, & à Ludouico Buccaferrea præ&longs;ertim qui vtranque tanquam &longs;it <lb/>eadem, per idem medium concludere conatus &longs;it, cùm &longs;int valdè diuer&longs;æ. </s><s>Nam ea quæ Phy&longs;. 7. <lb/>proponitur, a&longs;&longs;umit corpora <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, ea verò quæ 8. libro affertur, v&longs;que ad partem per &longs;e mouen­<lb/>tem peruenit, quæcunque illa &longs;it, generatim verò e&longs;t, non vnà extento cum &longs;ubiecto, &longs;ed ab ip&longs;o <lb/>re &longs;egregata & qualis e&longs;t animus. </s><s>Vnde primum mobile &longs;ic ex &longs;eip&longs;o mouebitur, vt animatum, <lb/>quo puncto tanti momenti prætermi&longs;&longs;o mira perturbatio, quinimo à rectè in&longs;titutæ methodi ra­<lb/>tione defectio in Ari&longs;totelicum <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>acroamaticum volumen, & in quo &longs;umma philo&longs;ophiæ <lb/>peripateticæ con&longs;i&longs;tit, inculcatur. </s><s>Sed ad demon&longs;trationem redeo, & ad ea quæ ab Ari&longs;totele <lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Exploratur genus demonstrationis 7. Phy&longs;. Caput XVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Exploratur genus demonstrationis 7. Phy&longs;. Caput XVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CONSEQVENS e&longs;t nunc, vt illud item perpendamus, cuius'nam generis &longs;it allata <expan abbr="demõ-&longs;tratio">demon­<lb/>&longs;tratio</expan>, an'ne à &longs;igno, quemadmodum cen&longs;uit Auerroës, an etiam à cau&longs;&longs;a, veluti decreuit <lb/>Themi&longs;tius. </s><s>Ad&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> qui Themi&longs;tio faueant Auerrois auctoritate po&longs;thabita. </s><s>Sunt qui conen­<lb/>tur vtrunque defendere. </s><s>Audiamus igitur ea quæ &longs;inguli dicunt, vt quid potius &longs;it, &longs;umere va­<lb/>leamus. </s><s>Themi&longs;tius, quem vir acerrimi iudicij, & <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> omnium &longs;ine controuer&longs;ia princeps <lb/>D. Thomas e&longs;t con&longs;ecutus, eam demon&longs;trationem e&longs;&longs;e duxit ex cau&longs;sis, atque illam quidem eiu&longs;­<lb/> | <s>CONSEQVENS e&longs;t nunc, vt illud item perpendamus, cuius'nam generis &longs;it allata <expan abbr="demõ-&longs;tratio">demon­<lb/>&longs;tratio</expan>, an'ne à &longs;igno, quemadmodum cen&longs;uit Auerroës, an etiam à cau&longs;&longs;a, veluti decreuit <lb/>Themi&longs;tius. </s><s>Ad&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> qui Themi&longs;tio faueant Auerrois auctoritate po&longs;thabita. </s><s>Sunt qui conen­<lb/>tur vtrunque defendere. </s><s>Audiamus igitur ea quæ &longs;inguli dicunt, vt quid potius &longs;it, &longs;umere va­<lb/>leamus. </s><s>Themi&longs;tius, quem vir acerrimi iudicij, & <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> omnium &longs;ine controuer&longs;ia princeps <lb/>D. Thomas e&longs;t con&longs;ecutus, eam demon&longs;trationem e&longs;&longs;e duxit ex cau&longs;sis, atque illam quidem eiu&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1756"></arrow.to.target><lb/>modi, vt vim habeat o&longs;tendendi. </s><s>Auerroës contrà (hunc verò &longs;equuntur AEgidius <expan abbr="atq.">atque</expan> Burleus) <lb/>eam &longs;tatuit à &longs;igno. </s><s>Adiecit etiam magnus ille philo&longs;ophus, eam ex illo genere e&longs;&longs;e, quæ collige­<lb/>ret id quod fieri non pote&longs;t. </s><s>Cau&longs;&longs;am illi accipiebant, quia motus totius penderet à motu <expan abbr="partiũ">partium</expan>. <lb/></s><s>In eos inuehebantur AEgidius, & Burleus hoc modo. </s><s>Quoniam demon&longs;tratio quæ &longs;truitur ex <lb/>cau&longs;sis, cau&longs;&longs;am æqualem effectui debet a&longs;&longs;umere. </s><s>atqui demon&longs;tratio no&longs;tra <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t huiu&longs;modi; <lb/>&longs;iquidem illud conclu&longs;um &longs;it. </s><s>Omne quod mouetur, ab alio moueri. </s><s>At medium illud etiam re­<lb/>peritur in iis quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> à &longs;eip&longs;is: etenim & hæc manent ex quiete partis. </s><s>ideò <expan abbr="cõclu&longs;ionis">conclu&longs;ionis</expan> op­<lb/>po&longs;itum cum eodem antecedente con&longs;i&longs;tit. </s><s>Medium igitur multò amplius quàm ip&longs;a <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan>. <lb/></s><s>Potuit hæc ratio tantum Apud Ludouicum Buccaferream, vt ip&longs;i cedens, tamet&longs;i <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> <lb/>cen&longs;uit e&longs;&longs;e ex cau&longs;&longs;a, <expan abbr="mediũ">medium</expan> illi tribuerit, quia nihil e&longs;&longs;e po&longs;sit actu &longs;imul, & pote&longs;tate proptereà <lb/>neque mouens &longs;imul, & mobile. </s><s>Verùm quòd eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um quondam reiecimus, eo di­<lb/>mi&longs;&longs;o <expan abbr="nũc">nunc</expan> de altera &longs;ecta dicamus. </s><s>Video verò taleis rationeis ab interpretibus excogitatas quib. <lb/></s><s>duci poterit Auerroës ad credendum hanc <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e à &longs;igno, vel quia re&longs;oluatur in ar­<lb/>gumentum quo deducimur ad id quod fieri nequit: cen&longs;et <expan abbr="aũt">aunt</expan> ip&longs;e tale genus demon&longs;trationis <lb/> | <arrow.to.target n="marg1756"></arrow.to.target><lb/>modi, vt vim habeat o&longs;tendendi. </s><s>Auerroës contrà (hunc verò &longs;equuntur AEgidius <expan abbr="atq.">atque</expan> Burleus) <lb/>eam &longs;tatuit à &longs;igno. </s><s>Adiecit etiam magnus ille philo&longs;ophus, eam ex illo genere e&longs;&longs;e, quæ collige­<lb/>ret id quod fieri non pote&longs;t. </s><s>Cau&longs;&longs;am illi accipiebant, quia motus totius penderet à motu <expan abbr="partiũ">partium</expan>. <lb/></s><s>In eos inuehebantur AEgidius, & Burleus hoc modo. </s><s>Quoniam demon&longs;tratio quæ &longs;truitur ex <lb/>cau&longs;sis, cau&longs;&longs;am æqualem effectui debet a&longs;&longs;umere. </s><s>atqui demon&longs;tratio no&longs;tra <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t huiu&longs;modi; <lb/>&longs;iquidem illud conclu&longs;um &longs;it. </s><s>Omne quod mouetur, ab alio moueri. </s><s>At medium illud etiam re­<lb/>peritur in iis quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> à &longs;eip&longs;is: etenim & hæc manent ex quiete partis. </s><s>ideò <expan abbr="cõclu&longs;ionis">conclu&longs;ionis</expan> op­<lb/>po&longs;itum cum eodem antecedente con&longs;i&longs;tit. </s><s>Medium igitur multò amplius quàm ip&longs;a <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan>. <lb/></s><s>Potuit hæc ratio tantum Apud Ludouicum Buccaferream, vt ip&longs;i cedens, tamet&longs;i <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> <lb/>cen&longs;uit e&longs;&longs;e ex cau&longs;&longs;a, <expan abbr="mediũ">medium</expan> illi tribuerit, quia nihil e&longs;&longs;e po&longs;sit actu &longs;imul, & pote&longs;tate proptereà <lb/>neque mouens &longs;imul, & mobile. </s><s>Verùm quòd eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um quondam reiecimus, eo di­<lb/>mi&longs;&longs;o <expan abbr="nũc">nunc</expan> de altera &longs;ecta dicamus. </s><s>Video verò taleis rationeis ab interpretibus excogitatas <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/></s><s>duci poterit Auerroës ad credendum hanc <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e à &longs;igno, vel quia re&longs;oluatur in ar­<lb/>gumentum quo deducimur ad id quod fieri nequit: cen&longs;et <expan abbr="aũt">aunt</expan> ip&longs;e tale genus demon&longs;trationis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1757"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e generatim à &longs;igno, vel quòd ex pr&ecedil;dicatis quibu&longs;dam conflata &longs;it qu&ecedil; primò non in&longs;unt nam <lb/>motus de toto concluditur: is verò prius ine&longs;t in parte, vt in &longs;ubiecto: vel vt alij dixerunt, quia <lb/>non progrediatur ex cau&longs;sis, quoniam partis quies non e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur totum à &longs;eip&longs;o primo non <lb/>moueatur. </s><s>Si mihi licet nunc dicere quod &longs;entio. </s><s>Non placent ea quæ ex Auerroë <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>: nam <lb/>multa committi video quæ à regulis dialecticis ab&longs;unt. </s><s>Primum, quòd putant ab eo <expan abbr="nominandã">nominandam</expan> <lb/>e&longs;&longs;e demon&longs;trationem ex eo genere quod deducat ad id quod fieri <expan abbr="nõ">non</expan> pote&longs;t, quoniam eius pro­<lb/>&longs;yllogi&longs;mi &longs;int eiu&longs;modi. </s><s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> prohibet propo&longs;itioneis categoricas, per tale <expan abbr="rationũ">rationum</expan> genus de­<lb/>mon&longs;trari, quæ tamen conficiant &longs;yllogi&longs;mum categoricum, non autem colligentem id quod <lb/>fieri nequit? </s><s>ab eo quod fieri nequit, quod in cómplexione colligitur, demon&longs;tratio talis appel­<lb/>latur: at h&ecedil;c in pro&longs;yllogi&longs;mo continet id quod fieri nequit, vel illo auctore. </s><s>Prætereà quòd di­<lb/>citur aliquam <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e à &longs;igno, quia terminetur eo quod non pote&longs;t e&longs;&longs;e, quid habet <lb/>hoc nece&longs;sitatis? </s><s>Sed, vt res hæc euidentior fiat, pauca qu&ecedil;dam de fide demon&longs;trationis illius exi­<lb/>&longs;timo &longs;ubiicienda. </s><s>Compertum ergo e&longs;t illud, hanc demon&longs;trationem in ea principia tendere, <lb/>quæ &longs;unt iis oppo&longs;ita, è quibus conflatur demon&longs;tratio vera: at principia verò demon&longs;trationis, <lb/>ita nobis per&longs;picua <expan abbr="credita&qacute;">creditaque</expan>. </s><s>e&longs;&longs;e debent, vt ex eorum lumine & fide reliqua no&longs;camus, & creda­ | <arrow.to.target n="marg1757"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e generatim à &longs;igno, vel quòd ex pr&ecedil;dicatis quibu&longs;dam conflata &longs;it qu&ecedil; primò non in&longs;unt nam <lb/>motus de toto concluditur: is verò prius ine&longs;t in parte, vt in &longs;ubiecto: vel vt alij dixerunt, quia <lb/>non progrediatur ex cau&longs;sis, quoniam partis quies non e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur totum à &longs;eip&longs;o primo non <lb/>moueatur. </s><s>Si mihi licet nunc dicere quod &longs;entio. </s><s>Non placent ea quæ ex Auerroë <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>: nam <lb/>multa committi video quæ à regulis dialecticis ab&longs;unt. </s><s>Primum, quòd putant ab eo <expan abbr="nominandã">nominandam</expan> <lb/>e&longs;&longs;e demon&longs;trationem ex eo genere quod deducat ad id quod fieri <expan abbr="nõ">non</expan> pote&longs;t, quoniam eius pro­<lb/>&longs;yllogi&longs;mi &longs;int eiu&longs;modi. </s><s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> prohibet propo&longs;itioneis categoricas, per tale <expan abbr="rationũ">rationum</expan> genus de­<lb/>mon&longs;trari, quæ tamen conficiant &longs;yllogi&longs;mum categoricum, non autem colligentem id quod <lb/>fieri nequit? </s><s>ab eo quod fieri nequit, quod in cómplexione colligitur, demon&longs;tratio talis appel­<lb/>latur: at h&ecedil;c in pro&longs;yllogi&longs;mo continet id quod fieri nequit, vel illo auctore. </s><s>Prætereà quòd di­<lb/>citur aliquam <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e à &longs;igno, quia terminetur eo quod non pote&longs;t e&longs;&longs;e, quid habet <lb/>hoc nece&longs;sitatis? </s><s>Sed, vt res hæc euidentior fiat, pauca qu&ecedil;dam de fide demon&longs;trationis illius exi­<lb/>&longs;timo &longs;ubiicienda. </s><s>Compertum ergo e&longs;t illud, hanc demon&longs;trationem in ea principia tendere, <lb/>quæ &longs;unt iis oppo&longs;ita, è quibus conflatur demon&longs;tratio vera: at principia verò demon&longs;trationis, <lb/>ita nobis per&longs;picua <expan abbr="credita&qacute;">creditaque</expan>. </s><s>e&longs;&longs;e debent, vt ex eorum lumine & fide reliqua no&longs;camus, & creda­ |
| <pb pagenum="262"/>mus quæ profici&longs;cuntur ab ip&longs;is, tum etiam quòd iis oppo&longs;ita è quibus fit &longs;yllogi&longs;mus contrariæ <lb/> | <pb pagenum="262"/>mus quæ profici&longs;cuntur ab ip&longs;is, tum etiam quòd iis oppo&longs;ita è quibus fit &longs;yllogi&longs;mus contrariæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1758"></arrow.to.target><lb/>deceptionis, fal&longs;a &longs;int. </s><s>Quare, quòd hoc fieri non po&longs;&longs;e cogno&longs;camus, in quod nos ea demon&longs;tra­<lb/>tio deducit, id totum a&longs;&longs;ecuti &longs;umus eius beneficio quod nouimus e&longs;&longs;e verum & nece&longs;&longs;arium; <lb/>non &longs;ecus àc cùm percipimus obliquum beneficio recti. </s><s>Ita fit, vt h&ecedil;c demon&longs;tratio fidem impe­<lb/>tret à principiis rect&ecedil; demon&longs;trationis. </s><s>Quamobrem &longs;i ex illis exi&longs;tit demon&longs;tratio per cau&longs;&longs;am; <lb/>ergo & ea quæ ducit ad id quod fieri nequit, ex cau&longs;sis e&longs;&longs;e poterit. </s><s>Po&longs;&longs;um ad hoc confirman­<lb/>dum vti Ari&longs;totelis auctoritate <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui idem e&longs;&longs;e &longs;crip&longs;it vti recta demon&longs;tratione, atque illa quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg1758"></arrow.to.target><lb/>deceptionis, fal&longs;a &longs;int. </s><s>Quare, quòd hoc fieri non po&longs;&longs;e cogno&longs;camus, in quod nos ea demon&longs;tra­<lb/>tio deducit, id totum a&longs;&longs;ecuti &longs;umus eius beneficio quod nouimus e&longs;&longs;e verum & nece&longs;&longs;arium; <lb/>non &longs;ecus àc cùm percipimus obliquum beneficio recti. </s><s>Ita fit, vt h&ecedil;c demon&longs;tratio fidem impe­<lb/>tret à principiis rect&ecedil; demon&longs;trationis. </s><s>Quamobrem &longs;i ex illis exi&longs;tit demon&longs;tratio per cau&longs;&longs;am; <lb/>ergo & ea quæ ducit ad id quod fieri nequit, ex cau&longs;sis e&longs;&longs;e poterit. </s><s>Po&longs;&longs;um ad hoc confirman­<lb/>dum vti Ari&longs;totelis auctoritate <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui idem e&longs;&longs;e &longs;crip&longs;it vti recta demon&longs;tratione, atque illa quæ <lb/> |
| |
| <s>SED de actu illo quem proximè generans imprimit in materia Græcorum placita, atque &longs;en­<lb/>tentias omnino diuer&longs;as ob&longs;eruo. </s><s>Quandoquidem Alexander &longs;tatuit e&longs;&longs;e in &longs;uo loco, e&longs;&longs;e for­<lb/>mam elementi, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> quidem, quæ pertineat ad &longs;ub&longs;tantiam, quippe perfectionem eius quod <lb/>mouetur &longs;ecundùm locum: qua&longs;i non differat talis forma ab ip&longs;o vbi: quare generans facit è po­<lb/>tentia vbi, actu vbi, faciendo videlicet, ex potentia leui actu leue, & faciendo hæc, facit terram, <lb/>aut ignem. </s><s>Ergo & generatio & motus elementi idem &longs;unt ex Alexandri &longs;ententia. </s><s>Neque hoc <lb/>alienum exi&longs;timauit ab Ari&longs;totelis doctrina dicentis: “Id quod generat ignem aut terram, illud <lb/>e&longs;&longs;e quod facit actu graue aut leue.” Quò fit, vt generans per &longs;e moueat elementum, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, <lb/>vt per &longs;e & primò id faciat; quoniam ita mouet, quatenus generat. </s><s>Ergo non ambigitur apud <lb/>Alexandrum in quónam gradu moueat forma, neque dubitatur, quidem &longs;it'ne in ea vis efficien­<lb/>tis, oppo&longs;itum <expan abbr=".n.">enim</expan> in hac ratione defenditur, cùm eadem &longs;it forma, & locus, & proce&longs;&longs;us ad <expan abbr="formã">formam</expan> | <s>SED de actu illo quem proximè generans imprimit in materia Græcorum placita, atque &longs;en­<lb/>tentias omnino diuer&longs;as ob&longs;eruo. </s><s>Quandoquidem Alexander &longs;tatuit e&longs;&longs;e in &longs;uo loco, e&longs;&longs;e for­<lb/>mam elementi, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> quidem, quæ pertineat ad &longs;ub&longs;tantiam, quippe perfectionem eius quod <lb/>mouetur &longs;ecundùm locum: qua&longs;i non differat talis forma ab ip&longs;o vbi: quare generans facit è po­<lb/>tentia vbi, actu vbi, faciendo videlicet, ex potentia leui actu leue, & faciendo hæc, facit terram, <lb/>aut ignem. </s><s>Ergo & generatio & motus elementi idem &longs;unt ex Alexandri &longs;ententia. </s><s>Neque hoc <lb/>alienum exi&longs;timauit ab Ari&longs;totelis doctrina dicentis: “Id quod generat ignem aut terram, illud <lb/>e&longs;&longs;e quod facit actu graue aut leue.” Quò fit, vt generans per &longs;e moueat elementum, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, <lb/>vt per &longs;e & primò id faciat; quoniam ita mouet, quatenus generat. </s><s>Ergo non ambigitur apud <lb/>Alexandrum in quónam gradu moueat forma, neque dubitatur, quidem &longs;it'ne in ea vis efficien­<lb/>tis, oppo&longs;itum <expan abbr=".n.">enim</expan> in hac ratione defenditur, cùm eadem &longs;it forma, & locus, & proce&longs;&longs;us ad <expan abbr="formã">formam</expan> |
| <pb pagenum="268"/>per affectioneis præuias, &longs;eu materiam, & motus ad locum. </s><s>Atqui &longs;i ita &longs;it; ne&longs;cio mehercle vi­<lb/> | <pb pagenum="268"/>per affectioneis præuias, &longs;eu materiam, & motus ad locum. </s><s>Atqui &longs;i ita &longs;it; ne&longs;cio mehercle vi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1786"></arrow.to.target><lb/>dere, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ea defendantur qu&ecedil; de motus initiis ab Ari&longs;totele &longs;æpius con&longs;tituta fuerunt. <lb/></s><s>Nam dictum e&longs;t ab ip&longs;o non infrequenter in materia pote&longs;tatem e&longs;&longs;e ad quattuor pr&ecedil;dicamenta <lb/>poti&longs;simum; &longs;ub&longs;tantiam, <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, quale, & vbi. </s><s>Dein, quattuor e&longs;&longs;e primas &longs;pecies motuum <expan abbr="ortũ">ortum</expan> <lb/>in &longs;ub&longs;tantia, <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan> in quanto, affectionem in quali, & lationem in ip&longs;o vbi. </s><s>Nec non, quat­<lb/>tuor e&longs;&longs;e &longs;ubiecta &longs;ecundùm quæ per &longs;e fieret <expan abbr="oĩs">oins</expan> tran&longs;mutatio naturalis. </s><s>At &longs;ic, <expan abbr="neq.">neque</expan> potentia ad <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à pote&longs;tate ad vbi di&longs;tingueretur, <expan abbr="neq.">neque</expan> plures <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tres e&longs;&longs;ent &longs;pecies <expan abbr="motuũ">motuum</expan> naturalium. <lb/></s><s>Sufficeret item <expan abbr="vnicũ">vnicum</expan> &longs;ubiectum &longs;ecundùm qd mutatio fieret, &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, & vbi, & quod <lb/>peius e&longs;t, latio e&longs;&longs;et &longs;pecies <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> motus in &longs;ub&longs;tantia, ac moueri ad locum, e&longs;&longs;et generari: qu&ecedil; cer­<lb/>tè <expan abbr="oĩa">oina</expan> pror&longs;us abhorrent à vero. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò verba illius philo&longs;ophi &longs;ic interpretanda opinor; quia <lb/>generans efficiat actu graue aut leue, & ita dum efficit, moueat; qua&longs;i actu leue & actu graue <lb/>&longs;int formæ &longs;olùm, qu&ecedil; con&longs;tituant <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> in pr&ecedil;dicamento ip&longs;ius vbi. </s><s>e&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> admodum <expan abbr="trũca">trunca</expan> & <lb/>præci&longs;a opinio quæ contineret <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cau&longs;&longs;am per accidens, & <expan abbr="remotã">remotam</expan>: relinqueret <expan abbr="aũt">aunt</expan> eam quæ <lb/>per &longs;e e&longs;&longs;et & proxima. </s><s>Nam generans quatenus e&longs;t <expan abbr="hũi">huni</expan>, e&longs;t actu &longs;ub&longs;tantia, ab actu verò <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> primùm <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> profici&longs;citur, leue <expan abbr="aũt">aunt</expan> & graue aut &longs;unt accidentia quæ, cùm <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> con­<lb/>&longs;equantur, à generante &longs;ecundò fiunt, & per accidens. </s><s>Nam quòd ea &longs;int accidentia, nobis <expan abbr="anti-quorũ">anti­<lb/>quorum</expan> &longs;en&longs;us <expan abbr="cõmunis">communis</expan> per&longs;uadet qui graue & leue conflabant è quibu&longs;dam primordiis, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1786"></arrow.to.target><lb/>dere, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ea defendantur qu&ecedil; de motus initiis ab Ari&longs;totele &longs;æpius con&longs;tituta fuerunt. <lb/></s><s>Nam dictum e&longs;t ab ip&longs;o non infrequenter in materia pote&longs;tatem e&longs;&longs;e ad quattuor pr&ecedil;dicamenta <lb/>poti&longs;simum; &longs;ub&longs;tantiam, <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, quale, & vbi. </s><s>Dein, quattuor e&longs;&longs;e primas &longs;pecies motuum <expan abbr="ortũ">ortum</expan> <lb/>in &longs;ub&longs;tantia, <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan> in quanto, affectionem in quali, & lationem in ip&longs;o vbi. </s><s>Nec non, quat­<lb/>tuor e&longs;&longs;e &longs;ubiecta &longs;ecundùm quæ per &longs;e fieret <expan abbr="oĩs">oins</expan> tran&longs;mutatio naturalis. </s><s>At &longs;ic, <expan abbr="neq.">neque</expan> potentia ad <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à pote&longs;tate ad vbi di&longs;tingueretur, <expan abbr="neq.">neque</expan> plures <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tres e&longs;&longs;ent &longs;pecies <expan abbr="motuũ">motuum</expan> naturalium. <lb/></s><s>Sufficeret item <expan abbr="vnicũ">vnicum</expan> &longs;ubiectum &longs;ecundùm qd mutatio fieret, &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, & vbi, & quod <lb/>peius e&longs;t, latio e&longs;&longs;et &longs;pecies <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> motus in &longs;ub&longs;tantia, ac moueri ad locum, e&longs;&longs;et generari: qu&ecedil; cer­<lb/>tè <expan abbr="oĩa">oina</expan> pror&longs;us abhorrent à vero. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò verba illius philo&longs;ophi &longs;ic interpretanda opinor; quia <lb/>generans efficiat actu graue aut leue, & ita dum efficit, moueat; qua&longs;i actu leue & actu graue <lb/>&longs;int formæ &longs;olùm, qu&ecedil; con&longs;tituant <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> in pr&ecedil;dicamento ip&longs;ius vbi. </s><s>e&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> admodum <expan abbr="trũca">trunca</expan> & <lb/>præci&longs;a opinio quæ contineret <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cau&longs;&longs;am per accidens, & <expan abbr="remotã">remotam</expan>: relinqueret <expan abbr="aũt">aunt</expan> eam quæ <lb/>per &longs;e e&longs;&longs;et & proxima. </s><s>Nam generans quatenus e&longs;t <expan abbr="hũi">huni</expan>, e&longs;t actu &longs;ub&longs;tantia, ab actu verò <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> primùm <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> profici&longs;citur, leue <expan abbr="aũt">aunt</expan> & graue aut &longs;unt accidentia quæ, cùm <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> con­<lb/>&longs;equantur, à generante &longs;ecundò fiunt, & per accidens. </s><s>Nam quòd ea &longs;int accidentia, nobis <expan abbr="anti-quorũ">anti­<lb/>quorum</expan> &longs;en&longs;us <expan abbr="cõmunis">communis</expan> per&longs;uadet qui graue & leue conflabant è quibu&longs;dam primordiis, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1787"></arrow.to.target><lb/>quae Ari&longs;toteles eas originem ducere voluit à primis qualitatibus, quòd &longs;i forent formæ, nec aliquid <lb/>prius ip&longs;is ine&longs;&longs;et in &longs;ubiecto, <expan abbr="neq.">neque</expan> ex aliis primordiis effici po&longs;&longs;ent, aut &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt, e&longs;&longs;e tamen ip&longs;e <lb/>fateri cogitur, qui ea &longs;tatuat principia ip&longs;ius vbi, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s><s>minus e&longs;t veri&longs;imile generans accipi ab <lb/>Alexandro quod habeat <expan abbr="actũ">actum</expan> eius pr&ecedil;dicamenti &longs;ecundùm qd mouet; quandoquidem nulla effi­<lb/>cacitas illi prædicamento &longs;olet attribui. </s><s>Mitto nunc obiectionem <expan abbr="Simplicianã">Simplicianam</expan>, quia &longs;cilicet ele­<lb/>menta po&longs;&longs;unt <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;&longs;e in actu extra loca propria, & e&longs;&longs;e perfecta. </s><s>Non igitur e&longs;&longs;e in loco pro­<lb/>prio e&longs;t ip&longs;orum perfectio. </s><s>valet <expan abbr=".n.">enim</expan> id quantum <expan abbr="põt">pont</expan>, ad euertendam ip&longs;ius opinionem, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> aliàs o&longs;tendemus. </s><s>Interim videtur in illud vitium lap&longs;us e&longs;&longs;e Alexander, vt id de quo &longs;um­<lb/>ma controuer&longs;ia e&longs;t, parum expediat, & qua&longs;i tran&longs;actum &longs;it, relinquat. </s><s>Nam contra illum primò <lb/>faciebant verba philo&longs;ophi, quà de cau&longs;sis motricibus di&longs;&longs;erens in the&longs;i no&longs;tra. </s><s>Actus autem, <lb/>inquiebat, “ip&longs;ius leuis e&longs;t alicubi e&longs;&longs;e, & rur&longs;um: prohibetur autem, cùm in contrario loco e&longs;t, & <lb/>hoc &longs;imiliter &longs;e habet in quanto & quali.” <foreign lang="greek">e)ne/zgeia de\ tou_fou to\ pou_ ei(_nai xai\ a)/nw xwlu/et<gap/><lb/>o(tan e)n e)nanti/w| to/pw| h)_|. kai\ tou_ q\ o(mo/iws e)/xei, kai\ <gap/> tou_posou_xou\ <gap/> tou_poiou_</foreign>. </s><s>è quibus colligi <expan abbr="põt">pont</expan> <lb/>id e&longs;&longs;e mouens, quod è potentia vbi faciat actu vbi; hoc verò non generans, quia facit actu &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1787"></arrow.to.target><lb/>quae Ari&longs;toteles eas originem ducere voluit à primis qualitatibus, quòd &longs;i forent formæ, nec aliquid <lb/>prius ip&longs;is ine&longs;&longs;et in &longs;ubiecto, <expan abbr="neq.">neque</expan> ex aliis primordiis effici po&longs;&longs;ent, aut &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt, e&longs;&longs;e tamen ip&longs;e <lb/>fateri cogitur, qui ea &longs;tatuat principia ip&longs;ius vbi, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s><s>minus e&longs;t veri&longs;imile generans accipi ab <lb/>Alexandro quod habeat <expan abbr="actũ">actum</expan> eius pr&ecedil;dicamenti &longs;ecundùm qd mouet; quandoquidem nulla effi­<lb/>cacitas illi prædicamento &longs;olet attribui. </s><s>Mitto nunc obiectionem <expan abbr="Simplicianã">Simplicianam</expan>, quia &longs;cilicet ele­<lb/>menta po&longs;&longs;unt <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;&longs;e in actu extra loca propria, & e&longs;&longs;e perfecta. </s><s>Non igitur e&longs;&longs;e in loco pro­<lb/>prio e&longs;t ip&longs;orum perfectio. </s><s>valet <expan abbr=".n.">enim</expan> id quantum <expan abbr="põt">pont</expan>, ad euertendam ip&longs;ius opinionem, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> aliàs o&longs;tendemus. </s><s>Interim videtur in illud vitium lap&longs;us e&longs;&longs;e Alexander, vt id de quo &longs;um­<lb/>ma controuer&longs;ia e&longs;t, parum expediat, & qua&longs;i tran&longs;actum &longs;it, relinquat. </s><s>Nam contra illum primò <lb/>faciebant verba philo&longs;ophi, quà de cau&longs;sis motricibus di&longs;&longs;erens in the&longs;i no&longs;tra. </s><s>Actus autem, <lb/>inquiebat, “ip&longs;ius leuis e&longs;t alicubi e&longs;&longs;e, & rur&longs;um: prohibetur autem, cùm in contrario loco e&longs;t, & <lb/>hoc &longs;imiliter &longs;e habet in quanto & quali.” <foreign lang="greek">e)ne/zgeia de\ tou_fou to\ pou_ ei(_nai kai\ a)/nw xwlu/et<gap/><lb/>o(tan e)n e)nanti/w| to/pw| h)_|. kai\ tou_ q\ o(mo/iws e)/xei, kai\ <gap/> tou_posou_xou\ <gap/> tou_poiou_</foreign>. </s><s>è quibus colligi <expan abbr="põt">pont</expan> <lb/>id e&longs;&longs;e mouens, quod è potentia vbi faciat actu vbi; hoc verò non generans, quia facit actu &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1788"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;tantiã">&longs;tantiam</expan> è pote&longs;tate <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, &longs;ed aliud quid, quod habeat actum eius pr&ecedil;dicamenti. </s><s>Huc accedit, <lb/>quòd Ari&longs;toteles ibi di&longs;tinguit <expan abbr="tran&longs;mutation&etilde;">tran&longs;mutationem</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; in igni ab ea qu&ecedil; ad locum. </s><s>Nam mon­<lb/>&longs;trat primùm <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e, vbi è <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> calido fiat actu <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, & è terra demum quæ actu frigida e&longs;t. <lb/></s><s>deinde verò &longs;ubiungit. </s><s>“&longs;imiliter &longs;e id habere ad graue & leue”: qua&longs;i &longs;it hæc altera pote&longs;tas à &longs;u­<lb/>periore. </s><s>Quòd &longs;i pote&longs;tas ip&longs;a diuer&longs;a e&longs;t, etiam agens diuer&longs;um &longs;it oportet. </s><s>vnicuique <expan abbr=".n.">enim</expan> po­<lb/>te&longs;tati &longs;uus cuiu&longs;que actus ad amu&longs;sim re&longs;pondet. </s><s>Nec &longs;ufficit, &longs;i dicamus experientia no&longs;ci: mo­<lb/>ueri &longs;ur&longs;um id quod, cùm &longs;it terra, conuertitur in ignim: ac ni&longs;i moueatur, id obici e&longs;&longs;e ad&longs;criben­<lb/>dum: quare motus ille <expan abbr="eorũ">eorum</expan> generationi &longs;ic videtur affixus, vt ni&longs;i fit quod impediat, ab ea nun­<lb/>quam diuellatur; tum ce&longs;&longs;et denique, cùm iam <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in &longs;edem <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> peruenerit, in qua &longs;imul <lb/>ab&longs;oluta, & con&longs;ummata generatio e&longs;t, & motui finis impo&longs;itus; hæc <expan abbr="aũt">aunt</expan> non modò leuis ip&longs;ius, <lb/>&longs;ed &longs;ub&longs;tantiæ perfectio in qua talis e&longs;t propen&longs;io, &longs;ine controuer&longs;ia e&longs;t habenda. </s><s>Concedam <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>facillimè & actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> faciens, & faciens actu vbi e&longs;&longs;e connexa, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ubiecto <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;&longs;e dabo, <lb/>&longs;ed ratione di&longs;crepare, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele paullò antè fuerat illis verbis animaduer&longs;um: erit <lb/>.n. idem & quantum & quale, &longs;ed alterum accidit alteri, & non &longs;ecundùm &longs;e ine&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ei\n ga\z a)\n <lb/> | <arrow.to.target n="marg1788"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;tantiã">&longs;tantiam</expan> è pote&longs;tate <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, &longs;ed aliud quid, quod habeat actum eius pr&ecedil;dicamenti. </s><s>Huc accedit, <lb/>quòd Ari&longs;toteles ibi di&longs;tinguit <expan abbr="tran&longs;mutation&etilde;">tran&longs;mutationem</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; in igni ab ea qu&ecedil; ad locum. </s><s>Nam mon­<lb/>&longs;trat primùm <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e, vbi è <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> calido fiat actu <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, & è terra demum quæ actu frigida e&longs;t. <lb/></s><s>deinde verò &longs;ubiungit. </s><s>“&longs;imiliter &longs;e id habere ad graue & leue”: qua&longs;i &longs;it hæc altera pote&longs;tas à &longs;u­<lb/>periore. </s><s>Quòd &longs;i pote&longs;tas ip&longs;a diuer&longs;a e&longs;t, etiam agens diuer&longs;um &longs;it oportet. </s><s>vnicuique <expan abbr=".n.">enim</expan> po­<lb/>te&longs;tati &longs;uus cuiu&longs;que actus ad amu&longs;sim re&longs;pondet. </s><s>Nec &longs;ufficit, &longs;i dicamus experientia no&longs;ci: mo­<lb/>ueri &longs;ur&longs;um id quod, cùm &longs;it terra, conuertitur in ignim: ac ni&longs;i moueatur, id obici e&longs;&longs;e ad&longs;criben­<lb/>dum: quare motus ille <expan abbr="eorũ">eorum</expan> generationi &longs;ic videtur affixus, vt ni&longs;i fit quod impediat, ab ea nun­<lb/>quam diuellatur; tum ce&longs;&longs;et denique, cùm iam <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in &longs;edem <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> peruenerit, in qua &longs;imul <lb/>ab&longs;oluta, & con&longs;ummata generatio e&longs;t, & motui finis impo&longs;itus; hæc <expan abbr="aũt">aunt</expan> non modò leuis ip&longs;ius, <lb/>&longs;ed &longs;ub&longs;tantiæ perfectio in qua talis e&longs;t propen&longs;io, &longs;ine controuer&longs;ia e&longs;t habenda. </s><s>Concedam <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>facillimè & actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> faciens, & faciens actu vbi e&longs;&longs;e connexa, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ubiecto <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;&longs;e dabo, <lb/>&longs;ed ratione di&longs;crepare, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele paullò antè fuerat illis verbis animaduer&longs;um: erit <lb/>.n. idem & quantum & quale, &longs;ed alterum accidit alteri, & non &longs;ecundùm &longs;e ine&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ei\n ga\z a)\n <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1789"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1789"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1790"></arrow.to.target><lb/>to\ au)to| kai\ poso\n kai\ poio\n, a)lla\ qate/zw qa/tezon sumbe/bhxe, xai\ ou) xaz) a)uto\ u(pa/zxei</foreign>. </s><s>& ea quæ <lb/>&longs;equuntur. </s><s>Verumenimuerò quemadmodum actu <expan abbr="quãtum">quantum</expan>, & quale, & vbi con&longs;equuntur actu <lb/>&longs;ub&longs;tantiam; aliter eueniret accidentia &longs;eparari po&longs;&longs;e à &longs;ub&longs;tantia; &longs;ic etiam ordo rerum po&longs;tulat <lb/>pote&longs;tates ordinaras in materia, vt re&longs;pondeant ordini <expan abbr="&longs;uorũ">&longs;uorum</expan> actuum; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> illa quæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/>è pote&longs;tate traducunt ad actus, eadem &longs;erie &longs;ibi re&longs;pondeant nece&longs;&longs;e e&longs;t, aut pote&longs;tates, & actus &longs;e­<lb/>&longs;e reciprocè non re&longs;picient, quæ tamen vniuer&longs;a <expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> &longs;chola &longs;ine controuer&longs;ia recipere <lb/>&longs;olet. </s><s>Diluitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> illa ratio accepta ab auctoritate hoc modo. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i vnum e&longs;t <expan abbr="primũ">primum</expan>, quod <lb/>reliqua <expan abbr="oĩa">oina</expan> virtute continens, & <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> actus in &longs;e <expan abbr="hab&etilde;s">habens</expan>, ex omni pote&longs;tate ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> actum &longs;imul <lb/>traducere <expan abbr="materiã">materiam</expan> pote&longs;t; at principia proxima diuer&longs;arum illiu&longs;modi <expan abbr="trã&longs;mutationum">tran&longs;mutationum</expan> diuer&longs;a <lb/>&longs;unt; cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Socrates &longs;it &longs;ub&longs;tantia, &longs;it corpus, &longs;it animal, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> ri&longs;us compos; efficit Platonem, <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> corpus, animal, & ri&longs;us compotem. </s><s>Sed tamen, quemadmodum hic homo primùm <lb/>operatur; etenim ab eo primò pendet <expan abbr="oĩs">oins</expan> actio, cùm &longs;it &longs;ingulare ab&longs;olutum, &, quoniam &longs;ub cer­<lb/>ta e&longs;t &longs;pecie, continet alia <expan abbr="oĩa">oina</expan> quæ &longs;peciem con&longs;equuntur, &longs;iue in quid, &longs;iue in quale prædicentur; <lb/>ita quoque, quod e&longs;t actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, cùm c&ecedil;terorum actus amplectatur ordine <expan abbr="quodã">quodam</expan>, <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> è ma­ | <arrow.to.target n="marg1790"></arrow.to.target><lb/>to\ au)to| kai\ poso\n kai\ poio\n, a)lla\ qate/zw qa/tezon sumbe/bhxe, kai\ ou) xaz) a)uto\ u(pa/zxei</foreign>. </s><s>& ea quæ <lb/>&longs;equuntur. </s><s>Verumenimuerò quemadmodum actu <expan abbr="quãtum">quantum</expan>, & quale, & vbi con&longs;equuntur actu <lb/>&longs;ub&longs;tantiam; aliter eueniret accidentia &longs;eparari po&longs;&longs;e à &longs;ub&longs;tantia; &longs;ic etiam ordo rerum po&longs;tulat <lb/>pote&longs;tates ordinaras in materia, vt re&longs;pondeant ordini <expan abbr="&longs;uorũ">&longs;uorum</expan> actuum; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> illa quæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/>è pote&longs;tate traducunt ad actus, eadem &longs;erie &longs;ibi re&longs;pondeant nece&longs;&longs;e e&longs;t, aut pote&longs;tates, & actus &longs;e­<lb/>&longs;e reciprocè non re&longs;picient, quæ tamen vniuer&longs;a <expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> &longs;chola &longs;ine controuer&longs;ia recipere <lb/>&longs;olet. </s><s>Diluitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> illa ratio accepta ab auctoritate hoc modo. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i vnum e&longs;t <expan abbr="primũ">primum</expan>, quod <lb/>reliqua <expan abbr="oĩa">oina</expan> virtute continens, & <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> actus in &longs;e <expan abbr="hab&etilde;s">habens</expan>, ex omni pote&longs;tate ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> actum &longs;imul <lb/>traducere <expan abbr="materiã">materiam</expan> pote&longs;t; at principia proxima diuer&longs;arum illiu&longs;modi <expan abbr="trã&longs;mutationum">tran&longs;mutationum</expan> diuer&longs;a <lb/>&longs;unt; cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Socrates &longs;it &longs;ub&longs;tantia, &longs;it corpus, &longs;it animal, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> ri&longs;us compos; efficit Platonem, <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> corpus, animal, & ri&longs;us compotem. </s><s>Sed tamen, quemadmodum hic homo primùm <lb/>operatur; etenim ab eo primò pendet <expan abbr="oĩs">oins</expan> actio, cùm &longs;it &longs;ingulare ab&longs;olutum, &, quoniam &longs;ub cer­<lb/>ta e&longs;t &longs;pecie, continet alia <expan abbr="oĩa">oina</expan> quæ &longs;peciem con&longs;equuntur, &longs;iue in quid, &longs;iue in quale prædicentur; <lb/>ita quoque, quod e&longs;t actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, cùm c&ecedil;terorum actus amplectatur ordine <expan abbr="quodã">quodam</expan>, <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> è ma­ |
| <pb pagenum="269"/> | <pb pagenum="269"/> |
| <arrow.to.target n="marg1791"></arrow.to.target><lb/>teria depromit. </s><s>Verùm &longs;icut à Socrate proximè fit hîc homo, ab animali quod e&longs;t in Socrate, ani­<lb/>mal quod e&longs;t in Platone, & <expan abbr="demũ">demum</expan> vniuocum ab vniuoco. </s><s>&longs;ic ab eo quod generat elementum qd <lb/>e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, fit ignis; ab eodem, quia continet <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>, fit actu leue; re vera tamen id quod <expan abbr="oĩa">oina</expan> <lb/>facit, e&longs;t actu &longs;ub&longs;tantia. </s><s>Quia ergo prohibet Ari&longs;totelem eo in loco de proximo agente verba <lb/>feci&longs;&longs;e nec di&longs;tinctis pote&longs;tatibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> actibus proximis &longs;uos motus &longs;ingulis attribui&longs;&longs;e? </s><s>Atque <lb/>hæc in Alexandrum po&longs;thac exploraturi diligentius, vtrum'ne philo&longs;ophus eruditi&longs;simus ali­<lb/>qua ratione defendi po&longs;sit, an &longs;it omnino relinquendus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1791"></arrow.to.target><lb/>teria depromit. </s><s>Verùm &longs;icut à Socrate proximè fit hîc homo, ab animali quod e&longs;t in Socrate, ani­<lb/>mal quod e&longs;t in Platone, & <expan abbr="demũ">demum</expan> vniuocum ab vniuoco. </s><s>&longs;ic ab eo quod generat elementum qd <lb/>e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, fit ignis; ab eodem, quia continet <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>, fit actu leue; re vera tamen id quod <expan abbr="oĩa">oina</expan> <lb/>facit, e&longs;t actu &longs;ub&longs;tantia. </s><s>Quia ergo prohibet Ari&longs;totelem eo in loco de proximo agente verba <lb/>feci&longs;&longs;e nec di&longs;tinctis pote&longs;tatibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> actibus proximis &longs;uos motus &longs;ingulis attribui&longs;&longs;e? </s><s>Atque <lb/>hæc in Alexandrum po&longs;thac exploraturi diligentius, vtrum'ne philo&longs;ophus eruditi&longs;simus ali­<lb/>qua ratione defendi po&longs;sit, an &longs;it omnino relinquendus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1792"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg1792"></margin.target>B</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*aqe/zate ai)glh/enta, kai\ h) e/za, xai\ xuto\n u(dwz. | <s><foreign lang="greek">*aqe/zate ai)glh/enta, kai\ h) e/za, kai\ xuto\n u(dwz. |
| | |
| *kai\ xqo/na pammh/tazan</foreign>. </s><s>Terra parens, anima, vnda fluens, & lucidus æther. <lb/></s><s>elementum propriè <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e non ignorans. </s><s>Sed quoniam mixta proximè re&longs;oluuntur in ea <lb/>prima corpora, & ex ei&longs;dem proximè fieri videntur, ob <expan abbr="eã">eam</expan> cau&longs;&longs;am & illa elementa dici con&longs;ue­<lb/>uerunt. </s><s>quia verò formam proprij loci con&longs;equatur adeptio, hæc <expan abbr="aũt">aunt</expan> motus ip&longs;e e&longs;t, ita moueat <lb/>generans. </s><s>Inde fieri, vt quemadmodum &longs;e habuerit res quæ mouetur ad formam; &longs;ic quoque &longs;e <lb/>habeat ad motum, &longs;eu potius ad locum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vbi res adhuc imperfecta &longs;it, erit in loco nimirum <lb/>imperfecto, & operabitur (&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> verto nunc <foreign lang="greek">e)nezgei_n</foreign>) mouendo, & locum &longs;ibi parando. </s><s>quem <lb/>ob&longs;ideat &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nihilominus in eo non dum erit. </s><s>cùm verò perfecta fuerit, <expan abbr="etiã">etiam</expan> adepta <lb/>erit locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> in quo &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> manebit: tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> pr&ecedil;&longs;ens erit habitus in materia quo pr&ecedil;­<lb/> | *kai\ xqo/na pammh/tazan</foreign>. </s><s>Terra parens, anima, vnda fluens, & lucidus æther. <lb/></s><s>elementum propriè <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e non ignorans. </s><s>Sed quoniam mixta proximè re&longs;oluuntur in ea <lb/>prima corpora, & ex ei&longs;dem proximè fieri videntur, ob <expan abbr="eã">eam</expan> cau&longs;&longs;am & illa elementa dici con&longs;ue­<lb/>uerunt. </s><s>quia verò formam proprij loci con&longs;equatur adeptio, hæc <expan abbr="aũt">aunt</expan> motus ip&longs;e e&longs;t, ita moueat <lb/>generans. </s><s>Inde fieri, vt quemadmodum &longs;e habuerit res quæ mouetur ad formam; &longs;ic quoque &longs;e <lb/>habeat ad motum, &longs;eu potius ad locum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vbi res adhuc imperfecta &longs;it, erit in loco nimirum <lb/>imperfecto, & operabitur (&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> verto nunc <foreign lang="greek">e)nezgei_n</foreign>) mouendo, & locum &longs;ibi parando. </s><s>quem <lb/>ob&longs;ideat &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nihilominus in eo non dum erit. </s><s>cùm verò perfecta fuerit, <expan abbr="etiã">etiam</expan> adepta <lb/>erit locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> in quo &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> manebit: tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> pr&ecedil;&longs;ens erit habitus in materia quo pr&ecedil;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1793"></arrow.to.target><lb/>&longs;ente quies con&longs;equi &longs;olet. </s><s>Ex quo duplicem <expan abbr="formã">formam</expan> præ&longs;tat generans; alteram &longs;anè de qua &longs;upe­<lb/>riore libro <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, per quam res ip&longs;a &longs;impliciter e&longs;t in natura <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, & in pr&ecedil;dicamento <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> eam de qua nunc di&longs;&longs;erimus, quæ iam non amplius ad elementi <expan abbr="con&longs;titution&etilde;">con&longs;titutionem</expan> pertinet, &longs;ed <lb/>ad e&longs;&longs;e &longs;ecundùm quid, & ad prædicamentum ip&longs;ius vbi, quod cùm form&ecedil; conueniat, quoniam <lb/>ibi con&longs;eruetur, erit non &longs;anè elementi forma, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> defendere &longs;tuduit Alexander, &longs;ed <lb/>con&longs;equens, & functio quæ tum perfectè obibitur in quiete, imperfectè verò per motum: qua&longs;i <lb/>in tali e&longs;&longs;e loco &longs;it perfectio formæ quæ pertinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, &longs;icuti &longs;entire ip&longs;ius animalis. </s><s>Qua­<lb/>propter ita licebit dicere de <expan abbr="generãte">generante</expan> elementum, <expan abbr="atq.">atque</expan> mouente, &longs;icuti de producente animal, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>efficiente &longs;entiens. </s><s>Nam quod efficit &longs;entiens, ita efficit, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> producit animal, & dum produ­<lb/>cit ip&longs;um, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> animal, &longs;ic <expan abbr="&longs;enti&etilde;s">&longs;entiens</expan> adhuc <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> non e&longs;t, tum verò perfectum e&longs;t, cùm <lb/>ab&longs;olutum iam animal fuit; &longs;ic id quod efficit <expan abbr="motũ">motum</expan> in elemento, &longs;iue dat ei locum (idem <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc <lb/>&longs;unt) producit prius <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, & prout euexerit ip&longs;um ad hunc vel illum perfectionis gradum, <lb/>&longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> parat illi locum minus aut magis &longs;ecundùm naturam: ita vt, vbi demum ab&longs;oluerit <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, <lb/>id a&longs;&longs;ecutum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;it locum eiu&longs;modi qui &longs;ibi propriè &longs;it conueniens & naturalis. </s><s>Quamobrem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1793"></arrow.to.target><lb/>&longs;ente quies con&longs;equi &longs;olet. </s><s>Ex quo duplicem <expan abbr="formã">formam</expan> præ&longs;tat generans; alteram &longs;anè de qua &longs;upe­<lb/>riore libro <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, per quam res ip&longs;a &longs;impliciter e&longs;t in natura <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, & in pr&ecedil;dicamento <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> eam de qua nunc di&longs;&longs;erimus, quæ iam non amplius ad elementi <expan abbr="con&longs;titution&etilde;">con&longs;titutionem</expan> pertinet, &longs;ed <lb/>ad e&longs;&longs;e &longs;ecundùm quid, & ad prædicamentum ip&longs;ius vbi, quod cùm form&ecedil; conueniat, quoniam <lb/>ibi con&longs;eruetur, erit non &longs;anè elementi forma, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> defendere &longs;tuduit Alexander, &longs;ed <lb/>con&longs;equens, & functio quæ tum perfectè obibitur in quiete, imperfectè verò per motum: qua&longs;i <lb/>in tali e&longs;&longs;e loco &longs;it perfectio formæ quæ pertinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, &longs;icuti &longs;entire ip&longs;ius animalis. </s><s>Qua­<lb/>propter ita licebit dicere de <expan abbr="generãte">generante</expan> elementum, <expan abbr="atq.">atque</expan> mouente, &longs;icuti de producente animal, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>efficiente &longs;entiens. </s><s>Nam quod efficit &longs;entiens, ita efficit, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> producit animal, & dum produ­<lb/>cit ip&longs;um, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> animal, &longs;ic <expan abbr="&longs;enti&etilde;s">&longs;entiens</expan> adhuc <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> non e&longs;t, tum verò perfectum e&longs;t, cùm <lb/>ab&longs;olutum iam animal fuit; &longs;ic id quod efficit <expan abbr="motũ">motum</expan> in elemento, &longs;iue dat ei locum (idem <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc <lb/>&longs;unt) producit prius <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, & prout euexerit ip&longs;um ad hunc vel illum perfectionis gradum, <lb/>&longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> parat illi locum minus aut magis &longs;ecundùm naturam: ita vt, vbi demum ab&longs;oluerit <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, <lb/>id a&longs;&longs;ecutum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;it locum eiu&longs;modi qui &longs;ibi propriè &longs;it conueniens & naturalis. </s><s>Quamobrem <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1815"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg1815"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VENIAMVS ad eos nunc, qui putant e&longs;&longs;e reponendum e&longs;&longs;e in modis, non autem in reb. <lb/></s><s>vt &longs;uperiores philo&longs;ophi, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;e quidem modum quo res extra nihilum exi&longs;tunt, vel ex­<lb/>tra &longs;uas cau&longs;&longs;as, efficientem &longs;cilicet in qua &longs;unt, vt in pote&longs;tate agendi, & materiam in qua &longs;unt, <lb/>vt in pote&longs;tate patiendi. </s><s>Verùm, quia non omnium cau&longs;&longs;æ &longs;unt, &longs;ed e&longs;t qu&ecedil;dam cau&longs;&longs;a, <expan abbr="atq.">atque</expan> il­<lb/>la quidem prima de qua mente concipi non pote&longs;t, e&longs;&longs;e extra cau&longs;&longs;as, eam conditionem re&longs;trin­<lb/>gunt tribuentes illud reb. </s><s>genitis, aut ad &longs;ummum ab alio pendentib. in prima talem notionem <lb/>ponunt eius quod e&longs;t e&longs;&longs;e, quatenus .&longs;. </s><s>&longs;unt extra <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus effectus. </s><s>Hîc ego propter auctorita­<lb/>tem <expan abbr="doctorũ">doctorum</expan> quos &longs;emper admiratus &longs;um, <expan abbr="veniã">veniam</expan> facilè pro veritate impetrabo, &longs;iquid <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> dixe­<lb/>rim. </s><s>Tu interim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> hæc futura &longs;unt, quæ&longs;o in <expan abbr="bonã">bonam</expan> partem accipias. </s><s>Cùm verò hæc gra­<lb/>tis &longs;umant, <expan abbr="neq.">neque</expan> rationem <expan abbr="afferãt">afferant</expan>, cur ita decreuerint, nos ad po&longs;itionis huiu&longs;ce per&longs;crutationem <lb/>proximè conferemus. </s><s>Ille igitur qui <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> notionem entis proponit, inferre videtur quandam ha­<lb/>bitudinem eius, quod e&longs;t, ad &longs;uas cau&longs;&longs;as. </s><s>quare nulla ip&longs;ius e&longs;&longs;e notio <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e ab&longs;oluta. </s><s>& tamen <lb/> | <s>VENIAMVS ad eos nunc, qui putant e&longs;&longs;e reponendum e&longs;&longs;e in modis, non autem in reb. <lb/></s><s>vt &longs;uperiores philo&longs;ophi, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;e quidem modum quo res extra nihilum exi&longs;tunt, vel ex­<lb/>tra &longs;uas cau&longs;&longs;as, efficientem &longs;cilicet in qua &longs;unt, vt in pote&longs;tate agendi, & materiam in qua &longs;unt, <lb/>vt in pote&longs;tate patiendi. </s><s>Verùm, quia non omnium cau&longs;&longs;æ &longs;unt, &longs;ed e&longs;t qu&ecedil;dam cau&longs;&longs;a, <expan abbr="atq.">atque</expan> il­<lb/>la quidem prima de qua mente concipi non pote&longs;t, e&longs;&longs;e extra cau&longs;&longs;as, eam conditionem re&longs;trin­<lb/>gunt tribuentes illud reb. genitis, aut ad &longs;ummum ab alio pendentib. in prima talem notionem <lb/>ponunt eius quod e&longs;t e&longs;&longs;e, quatenus .&longs;. </s><s>&longs;unt extra <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus effectus. </s><s>Hîc ego propter auctorita­<lb/>tem <expan abbr="doctorũ">doctorum</expan> quos &longs;emper admiratus &longs;um, <expan abbr="veniã">veniam</expan> facilè pro veritate impetrabo, &longs;iquid <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> dixe­<lb/>rim. </s><s>Tu interim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> hæc futura &longs;unt, quæ&longs;o in <expan abbr="bonã">bonam</expan> partem accipias. </s><s>Cùm verò hæc gra­<lb/>tis &longs;umant, <expan abbr="neq.">neque</expan> rationem <expan abbr="afferãt">afferant</expan>, cur ita decreuerint, nos ad po&longs;itionis huiu&longs;ce per&longs;crutationem <lb/>proximè conferemus. </s><s>Ille igitur qui <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> notionem entis proponit, inferre videtur quandam ha­<lb/>bitudinem eius, quod e&longs;t, ad &longs;uas cau&longs;&longs;as. </s><s>quare nulla ip&longs;ius e&longs;&longs;e notio <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e ab&longs;oluta. </s><s>& tamen <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1816"></arrow.to.target><lb/>nouimus eorum quæ &longs;unt, nonnulla e&longs;&longs;e & concipi vt ab&longs;oluta, quædam verò cùm habitudine. <lb/></s><s>Neque tu mihi hîc opponas, &longs;ub&longs;tantiarum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> notione &longs;olùm; at non à nob. <lb/></s><s>ita concipi, &longs;ed cum habitudine perpetuò. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;atis e&longs;&longs;et, &longs;i illius ratio po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e ab&longs;oluta &longs;ua­<lb/>pte natura. </s><s>Tum item, quia licet <expan abbr="etiã">etiam</expan> nob. </s><s>ab&longs;olutè &longs;ub&longs;tantiam no&longs;cere, &longs;i ea prior e&longs;t accidente <lb/>notitia, natura, & tempore, erit <expan abbr=".n.">enim</expan> aliquod in&longs;tans, vel naturæ, vel temporis quo &longs;ub&longs;tantia per &longs;e <lb/>ip&longs;am, quantum .&longs;. </s><s>è principiis internis exi&longs;tit, vt &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offert, menti no&longs;træ præ&longs;entetur; <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>illa erit ab&longs;oluta cognitio. </s><s>Prætereà illorum notio quæ inter &longs;e re&longs;piciunt; antecederer notioni <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ; &longs;ic prius no&longs;ceretur attributum, quàm fundamentum: & tamen prius no&longs;cimus e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="Socrrat&etilde;">Socrratem</expan>, deinde filios'ne habeat, aut di&longs;cipulos. </s><s>Necnon prima notio eius quod e&longs;t, incohata e&longs;t, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> confu&longs;a, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>&longs;implex & vna. </s><s>atqui cùm ea habitudine, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;implex, neque vna mihi <lb/>videtur. </s><s>Ergo <expan abbr="neq.">neque</expan> illa erit eius notio prima. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item e&longs;t ad <expan abbr="meũ">meum</expan> &longs;en&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad illud &longs;ynce­<lb/>rum & &longs;ubtile <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, quòd re&longs;pondeas illam <expan abbr="pendentiã">pendentiam</expan> facere aliquam notionem complexam, <lb/>vt cùm accidens <expan abbr="concretũ">concretum</expan> concipitur, aut cùm alterius e&longs;&longs;e dicitur id quod re&longs;picit alterum, velut <lb/>&longs;i dicam Franci&longs;ci famulus; quæ tamen citra <expan abbr="enũciation&etilde;">enunciationem</expan> con&longs;i&longs;tat, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;implex habeatur; | <arrow.to.target n="marg1816"></arrow.to.target><lb/>nouimus eorum quæ &longs;unt, nonnulla e&longs;&longs;e & concipi vt ab&longs;oluta, quædam verò cùm habitudine. <lb/></s><s>Neque tu mihi hîc opponas, &longs;ub&longs;tantiarum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> notione &longs;olùm; at non à nob. <lb/></s><s>ita concipi, &longs;ed cum habitudine perpetuò. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;atis e&longs;&longs;et, &longs;i illius ratio po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e ab&longs;oluta &longs;ua­<lb/>pte natura. </s><s>Tum item, quia licet <expan abbr="etiã">etiam</expan> nob. </s><s>ab&longs;olutè &longs;ub&longs;tantiam no&longs;cere, &longs;i ea prior e&longs;t accidente <lb/>notitia, natura, & tempore, erit <expan abbr=".n.">enim</expan> aliquod in&longs;tans, vel naturæ, vel temporis quo &longs;ub&longs;tantia per &longs;e <lb/>ip&longs;am, quantum .&longs;. </s><s>è principiis internis exi&longs;tit, vt &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offert, menti no&longs;træ præ&longs;entetur; <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>illa erit ab&longs;oluta cognitio. </s><s>Prætereà illorum notio quæ inter &longs;e re&longs;piciunt; antecederer notioni <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ; &longs;ic prius no&longs;ceretur attributum, quàm fundamentum: & tamen prius no&longs;cimus e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="Socrrat&etilde;">Socrratem</expan>, deinde filios'ne habeat, aut di&longs;cipulos. </s><s>Necnon prima notio eius quod e&longs;t, incohata e&longs;t, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> confu&longs;a, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>&longs;implex & vna. </s><s>atqui cùm ea habitudine, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;implex, neque vna mihi <lb/>videtur. </s><s>Ergo <expan abbr="neq.">neque</expan> illa erit eius notio prima. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item e&longs;t ad <expan abbr="meũ">meum</expan> &longs;en&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad illud &longs;ynce­<lb/>rum & &longs;ubtile <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, quòd re&longs;pondeas illam <expan abbr="pendentiã">pendentiam</expan> facere aliquam notionem complexam, <lb/>vt cùm accidens <expan abbr="concretũ">concretum</expan> concipitur, aut cùm alterius e&longs;&longs;e dicitur id quod re&longs;picit alterum, velut <lb/>&longs;i dicam Franci&longs;ci famulus; quæ tamen citra <expan abbr="enũciation&etilde;">enunciationem</expan> con&longs;i&longs;tat, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;implex habeatur; |
| <pb pagenum="275"/> | <pb pagenum="275"/> |
| <arrow.to.target n="marg1817"></arrow.to.target><lb/>quia non erit illa prima informatio, <expan abbr="notio&qacute;">notioque</expan>. </s><s>entis quæ e&longs;t cum pendentia, &longs;ed po&longs;terior; nos <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>qu&ecedil;rimus hîc de prima. </s><s>prius enim no&longs;citur homo & c&ecedil;lum; deinde no&longs;citur habeat'ne <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <lb/>efficientem, aut finem: addo item materiam, & nonnunquam id quod e&longs;t, e&longs;&longs;e cogno&longs;citur, latet <lb/>autem habeat'ne illa cau&longs;&longs;arum genera, & e&longs;t demon&longs;trabile, non per&longs;picuum. </s><s>Prætereà notio <lb/>i&longs;ta non e&longs;&longs;et prior quo ad nos, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illi efficientis notio præcederet; &, quod multò peius e&longs;t, <lb/>materiæ & pote&longs;tatis de quib. e&longs;&longs;e angu&longs;tiore men&longs;ura pr&ecedil;dicatur. </s><s>Quòd &longs;i fatearis ea cogno&longs;ci, <lb/>vt &longs;unt; ideò nihil antecedere notitiæ illius quod e&longs;t. </s><s>Tum quæro quæ'nam &longs;it i&longs;ta notio. </s><s>Si, vt <lb/>&longs;unt extra &longs;uas cau&longs;&longs;as, & de <expan abbr="illarũ">illarum</expan> notione &longs;ecundo loco percunctabor. </s><s>Sic qu&ecedil;&longs;tio progredietur <lb/>in immen&longs;um. </s><s>Quòd &longs;i <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> alium <expan abbr="modũ">modum</expan> excogitaueris: ergo erit aliqua notio eius quod <lb/>e&longs;t multò &longs;implicior & prior, quàm illius quod <expan abbr="noti&longs;simũ">noti&longs;simum</expan> nob. </s><s>con&longs;tituimus. </s><s>Accedit eodem, quae<lb/>cùm ita dicitur e&longs;&longs;e, &longs;ignificatur <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> e&longs;&longs;e extra &longs;uas cau&longs;&longs;as: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> accidenti pr&ecedil;ponitur om­<lb/>nibus modis. </s><s>Ergo non erit prima notio &longs;ub&longs;tantiæ confu&longs;a, &longs;ed tum re&longs;oluta erit in alia princi­<lb/>pia, cui natura perpetuò reclamat, qu&ecedil; nobis ingenuit <expan abbr="viã">viam</expan> qua à confu&longs;is ad di&longs;tincta progredere­<lb/>mur. </s><s>Adde etiam, quae modo &longs;upponitur aliqua notio prior, eius .&longs;. </s><s>qu&ecedil; e&longs;t rei cuius e&longs;t modus. </s><s><expan abbr="Nũc">Nunc</expan> <lb/>quæro, quæ &longs;it rei notio, an'ne vt e&longs;t? </s><s>Tum aut hic e&longs;t modus, & &longs;ic in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> quæ&longs;tio procedet, <lb/>aut alia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> erit notio eius, & nobis prior, quàm eius quod e&longs;t, & quàm illa qu&ecedil; à nobis prima <lb/> | <arrow.to.target n="marg1817"></arrow.to.target><lb/>quia non erit illa prima informatio, <expan abbr="notio&qacute;">notioque</expan>. </s><s>entis quæ e&longs;t cum pendentia, &longs;ed po&longs;terior; nos <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>qu&ecedil;rimus hîc de prima. </s><s>prius enim no&longs;citur homo & c&ecedil;lum; deinde no&longs;citur habeat'ne <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <lb/>efficientem, aut finem: addo item materiam, & nonnunquam id quod e&longs;t, e&longs;&longs;e cogno&longs;citur, latet <lb/>autem habeat'ne illa cau&longs;&longs;arum genera, & e&longs;t demon&longs;trabile, non per&longs;picuum. </s><s>Prætereà notio <lb/>i&longs;ta non e&longs;&longs;et prior quo ad nos, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illi efficientis notio præcederet; &, quod multò peius e&longs;t, <lb/>materiæ & pote&longs;tatis de <expan abbr="quib.">quibus</expan> e&longs;&longs;e angu&longs;tiore men&longs;ura pr&ecedil;dicatur. </s><s>Quòd &longs;i fatearis ea cogno&longs;ci, <lb/>vt &longs;unt; ideò nihil antecedere notitiæ illius quod e&longs;t. </s><s>Tum quæro quæ'nam &longs;it i&longs;ta notio. </s><s>Si, vt <lb/>&longs;unt extra &longs;uas cau&longs;&longs;as, & de <expan abbr="illarũ">illarum</expan> notione &longs;ecundo loco percunctabor. </s><s>Sic qu&ecedil;&longs;tio progredietur <lb/>in immen&longs;um. </s><s>Quòd &longs;i <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> alium <expan abbr="modũ">modum</expan> excogitaueris: ergo erit aliqua notio eius quod <lb/>e&longs;t multò &longs;implicior & prior, quàm illius quod <expan abbr="noti&longs;simũ">noti&longs;simum</expan> nob. </s><s>con&longs;tituimus. </s><s>Accedit eodem, quae<lb/>cùm ita dicitur e&longs;&longs;e, &longs;ignificatur <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> e&longs;&longs;e extra &longs;uas cau&longs;&longs;as: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> accidenti pr&ecedil;ponitur om­<lb/>nibus modis. </s><s>Ergo non erit prima notio &longs;ub&longs;tantiæ confu&longs;a, &longs;ed tum re&longs;oluta erit in alia princi­<lb/>pia, cui natura perpetuò reclamat, qu&ecedil; nobis ingenuit <expan abbr="viã">viam</expan> qua à confu&longs;is ad di&longs;tincta progredere­<lb/>mur. </s><s>Adde etiam, quae modo &longs;upponitur aliqua notio prior, eius .&longs;. </s><s>qu&ecedil; e&longs;t rei cuius e&longs;t modus. </s><s><expan abbr="Nũc">Nunc</expan> <lb/>quæro, quæ &longs;it rei notio, an'ne vt e&longs;t? </s><s>Tum aut hic e&longs;t modus, & &longs;ic in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> quæ&longs;tio procedet, <lb/>aut alia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> erit notio eius, & nobis prior, quàm eius quod e&longs;t, & quàm illa qu&ecedil; à nobis prima <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1818"></arrow.to.target><lb/>po&longs;ita e&longs;t. </s><s>Sed e&longs;to, &longs;it modus formæ, quia .&longs;. </s><s>illud e&longs;&longs;e obiiciat nobis <expan abbr="formã">formam</expan> non &longs;impliciter, &longs;ed vt <lb/>in materia: quid, &longs;i <expan abbr="cõferatur">conferatur</expan> cùm reip&longs;a cui tribuitur e&longs;&longs;e? </s><s>erit'ne modus eius an aliud <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>? <lb/></s><s>profectò parùm &longs;e explicare videntur huius &longs;ententiæ patroni. </s><s>Sed videamus ob&longs;ecro quod ip&longs;i <lb/>de &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ cognitione decreuerint. </s><s>Vt volunt, ex eo cogno&longs;citur, quae &longs;it extra omne ge­<lb/>nus effecti. </s><s>E&longs;t'ne hæc prima <expan abbr="rudi&longs;&qacute;">rudi&longs;que</expan>. </s><s>illius notitia quod e&longs;t? </s><s>Minimè profectò, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tales &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ &longs;unt nobis ignotæ, <expan abbr="neq.">neque</expan> mon&longs;trat vllo modo &longs;en&longs;us, quae &longs;int. </s><s>E&longs;t'ne forta&longs;&longs;e di&longs;tincta? </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/>hoc etiam: quia quicquid &longs;it de veritate, nulla e&longs;t alia via à Peripateticis v&longs;urpata qua <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>&longs;eparatæ notitiam adipi&longs;ci valeamus, quàm motus. </s><s>Sed notio primi motus ducit nos in primum <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan>, propter relationem mobilis ad mouens: <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;impliciter relinquit methodus <expan abbr="m&etilde;ti">menti</expan> <lb/>perfectæ quam <expan abbr="adeptã">adeptam</expan> vocant. </s><s>Atqui foret alia via qua manuduceremur in eius &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="cogni-tion&etilde;">cogni­<lb/>tionem</expan>, quàm motus, &longs;i quà extra <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> effectum conciperetur. </s><s>Præterquam quòd illa notio re&longs;ol­<lb/>uitur in <expan abbr="aliã">aliam</expan> notionem quæ nobis & natura prior e&longs;t, nempe in notionem primi: <expan abbr="qũo">quno</expan> factum e&longs;t, <lb/>vt ex notione <expan abbr="primorũ">primorum</expan> contrariorum Ari&longs;toteles inferret ea non fieri ex aliis, neque ex &longs;e&longs;e vici&longs;­<lb/>&longs;im, &longs;ed alia ex ip&longs;is. </s><s>Ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> antequàm no&longs;camus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &longs;eparatam, habuimus eius <lb/> | <arrow.to.target n="marg1818"></arrow.to.target><lb/>po&longs;ita e&longs;t. </s><s>Sed e&longs;to, &longs;it modus formæ, quia .&longs;. </s><s>illud e&longs;&longs;e obiiciat nobis <expan abbr="formã">formam</expan> non &longs;impliciter, &longs;ed vt <lb/>in materia: quid, &longs;i <expan abbr="cõferatur">conferatur</expan> cùm reip&longs;a cui tribuitur e&longs;&longs;e? </s><s>erit'ne modus eius an aliud <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>? <lb/></s><s>profectò parùm &longs;e explicare videntur huius &longs;ententiæ patroni. </s><s>Sed videamus ob&longs;ecro quod ip&longs;i <lb/>de &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ cognitione decreuerint. </s><s>Vt volunt, ex eo cogno&longs;citur, quae &longs;it extra omne ge­<lb/>nus effecti. </s><s>E&longs;t'ne hæc prima <expan abbr="rudi&longs;&qacute;">rudi&longs;que</expan>. </s><s>illius notitia quod e&longs;t? </s><s>Minimè profectò, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tales &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ &longs;unt nobis ignotæ, <expan abbr="neq.">neque</expan> mon&longs;trat vllo modo &longs;en&longs;us, quae &longs;int. </s><s>E&longs;t'ne forta&longs;&longs;e di&longs;tincta? </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/>hoc etiam: quia quicquid &longs;it de veritate, nulla e&longs;t alia via à Peripateticis v&longs;urpata qua <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>&longs;eparatæ notitiam adipi&longs;ci valeamus, quàm motus. </s><s>Sed notio primi motus ducit nos in primum <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan>, propter relationem mobilis ad mouens: <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;impliciter relinquit methodus <expan abbr="m&etilde;ti">menti</expan> <lb/>perfectæ quam <expan abbr="adeptã">adeptam</expan> vocant. </s><s>Atqui foret alia via qua manuduceremur in eius &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="cogni-tion&etilde;">cogni­<lb/>tionem</expan>, quàm motus, &longs;i quà extra <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> effectum conciperetur. </s><s>Præterquam quòd illa notio re&longs;ol­<lb/>uitur in <expan abbr="aliã">aliam</expan> notionem quæ nobis & natura prior e&longs;t, nempe in notionem primi: <expan abbr="qũo">quno</expan> factum e&longs;t, <lb/>vt ex notione <expan abbr="primorũ">primorum</expan> contrariorum Ari&longs;toteles inferret ea non fieri ex aliis, neque ex &longs;e&longs;e vici&longs;­<lb/>&longs;im, &longs;ed alia ex ip&longs;is. </s><s>Ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> antequàm no&longs;camus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &longs;eparatam, habuimus eius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1819"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="notitiã">notitiam</expan>: addo item, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam <expan abbr="cõplexam">complexam</expan>, nimirum. </s><s>quòd ille qui conuenit c&ecedil;lum, &longs;it primus mo­<lb/>tor. </s><s>Et planè quanuis conceptio rei &longs;implicis &longs;it primùm mentis officium, ea res e&longs;t compo&longs;ita & <lb/>materiata, quæ confusè note&longs;cit. </s><s>abhorrent ab eiu&longs;modi officio &longs;eparata, proptereaquòd eorum <lb/>notitia di&longs;tincta e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> flagitat tertium munus quod e&longs;t ratiocinari: hoc verò e&longs;t ex effe­<lb/>ctu, & po&longs;teriorib. ex quo &longs;altem &longs;yllogi&longs;mo hypothetico inferimus: vt puta, Si e&longs;t primus mo­<lb/>tus, e&longs;t item primus motor. </s><s>Si primus motor; ergo & Deus. </s><s>Cùm verò &longs;it &longs;uapte natura motus <lb/>facta re&longs;olutione, tum per &longs;e ip&longs;um &longs;e menti no&longs;træ præ&longs;entat, vt nil clarius offerri po&longs;sit; atque <lb/>adeò vt in eius a&longs;pectu h&ecedil;be&longs;cat & c&ecedil;cutiat: quia verò idem ibi e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e huius, vnà cum e&longs;­<lb/>&longs;entia, item e&longs;&longs;e cogno&longs;citur. </s><s>Quamobrem, cùm qu&ecedil;ritur, an &longs;it Deus in methodo, quæritur an <lb/>&longs;it prima quædam cau&longs;&longs;a, &longs;eu <expan abbr="principiũ">principium</expan> primum motus cum habitudine, vt &longs;æpe dictum e&longs;t. </s><s>Inde <lb/>interueniente mentis officio, &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a &longs;eparata &longs;imul cum e&longs;&longs;entia &longs;ua percipitur. </s><s>Ergo non <lb/>ita cogno&longs;citur e&longs;&longs;e; quia &longs;it extra oém effectum, &longs;ed per &longs;eip&longs;am & ab&longs;olutè ea re&longs;olutione præ­<lb/>cedente quam paullò ante &longs;ignificauimus. </s><s>Quanuis autem in quæ&longs;tione &longs;it'ne res, cau&longs;&longs;a propo­<lb/>natur ad <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan> in methodo; patet quid &longs;ibi velit eiu&longs;modi quæ&longs;tio. </s><s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a, ob quam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1819"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="notitiã">notitiam</expan>: addo item, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam <expan abbr="cõplexam">complexam</expan>, nimirum. </s><s>quòd ille qui conuenit c&ecedil;lum, &longs;it primus mo­<lb/>tor. </s><s>Et planè quanuis conceptio rei &longs;implicis &longs;it primùm mentis officium, ea res e&longs;t compo&longs;ita & <lb/>materiata, quæ confusè note&longs;cit. </s><s>abhorrent ab eiu&longs;modi officio &longs;eparata, proptereaquòd eorum <lb/>notitia di&longs;tincta e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> flagitat tertium munus quod e&longs;t ratiocinari: hoc verò e&longs;t ex effe­<lb/>ctu, & po&longs;teriorib. ex quo &longs;altem &longs;yllogi&longs;mo hypothetico inferimus: vt puta, Si e&longs;t primus mo­<lb/>tus, e&longs;t item primus motor. </s><s>Si primus motor; ergo & Deus. </s><s>Cùm verò &longs;it &longs;uapte natura motus <lb/>facta re&longs;olutione, tum per &longs;e ip&longs;um &longs;e menti no&longs;træ præ&longs;entat, vt nil clarius offerri po&longs;sit; atque <lb/>adeò vt in eius a&longs;pectu h&ecedil;be&longs;cat & c&ecedil;cutiat: quia verò idem ibi e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e huius, vnà cum e&longs;­<lb/>&longs;entia, item e&longs;&longs;e cogno&longs;citur. </s><s>Quamobrem, cùm qu&ecedil;ritur, an &longs;it Deus in methodo, quæritur an <lb/>&longs;it prima quædam cau&longs;&longs;a, &longs;eu <expan abbr="principiũ">principium</expan> primum motus cum habitudine, vt &longs;æpe dictum e&longs;t. </s><s>Inde <lb/>interueniente mentis officio, &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a &longs;eparata &longs;imul cum e&longs;&longs;entia &longs;ua percipitur. </s><s>Ergo non <lb/>ita cogno&longs;citur e&longs;&longs;e; quia &longs;it extra oém effectum, &longs;ed per &longs;eip&longs;am & ab&longs;olutè ea re&longs;olutione præ­<lb/>cedente quam paullò ante &longs;ignificauimus. </s><s>Quanuis autem in quæ&longs;tione &longs;it'ne res, cau&longs;&longs;a propo­<lb/>natur ad <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan> in methodo; patet quid &longs;ibi velit eiu&longs;modi quæ&longs;tio. </s><s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a, ob quam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1820"></arrow.to.target><lb/>res e&longs;t, ab eo differens, quod e&longs;&longs;e dicitur. </s><s>e&longs;t etiam quæ&longs;tio cau&longs;&longs;æ an &longs;it, quæ e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> cum eo qd <lb/>e&longs;t. </s><s>vt cùm quæritur de cau&longs;&longs;a &longs;impliciter, &longs;it'ne (quanquam id de ob&longs;curis quæritur, vt &longs;upra do­<lb/>cuimus, cùm meminimus, quemadmodum hæc quæ&longs;tio pertineret ad naturam) vt, &longs;i qu&ecedil;ramus <lb/>an &longs;it animus, e&longs;t cau&longs;&longs;æ quæ&longs;tio; quia <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t animo e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e animum, qui &longs;ub ratione cau&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> & ve&longs;tigatur. </s><s>Itaque cau&longs;&longs;&ecedil; quæ&longs;tio generalior e&longs;t, quàm vt accipitur ab interpre­<lb/>tibus 2. Po&longs;t. an &longs;it cau&longs;&longs;a, & vt terminus, an etiam illud &longs;it &longs;impliciter, cui cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e contingit. <lb/></s><s>Ex his ergò concluditur e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &longs;eparatam propter vim methodi quæ captui no&longs;tro con&longs;u­<lb/>lit, non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo cogno&longs;ci ac tribui tali &longs;ub&longs;tantiæ quo c&ecedil;teris reb. </s><s>materia con&longs;tantib. tribui <lb/><expan abbr="cogno&longs;ci&qacute;">cogno&longs;cique</expan>. </s><s>&longs;olet. </s><s>Ita modum non e&longs;&longs;e credimus id quod e&longs;t, aut e&longs;&longs;e, quod no&longs;tra ætate nonnul­<lb/>li cen&longs;uerunt. </s><s>Proinde ponamus in medio nunc, quám ne vocis propo&longs;itæ notionem primam e&longs;­<lb/>&longs;e opinemur, & explicemus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ad quod'nam caput <expan abbr="referendũ">referendum</expan> &longs;it e&longs;&longs;e, &longs;ub&longs;tantiam'ne, an <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s><s>quod à veteribus philo&longs;ophis & ab iis qui nob. </s><s>antece&longs;&longs;erunt, longi&longs;simis di&longs;putationibus confe­<lb/>ctum e&longs;t. </s><s>Sed antè <expan abbr="nũnulla">nunnulla</expan> a&longs;&longs;umemus quæ nob. </s><s>aditum ad hæc percipienda recludant. </s><s>Primùm <lb/>verò <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> de &longs;ignificatis huius vocis ens, vnde e&longs;&longs;e deriuatur. </s><s>Ea &longs;ic ab Ari&longs;totele di&longs;tri­<lb/>buta legimus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quantum ad rem <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> &longs;pectat. </s><s>Etenim entia & e&longs;&longs;e dicuntur, quæcunque &longs;igni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1820"></arrow.to.target><lb/>res e&longs;t, ab eo differens, quod e&longs;&longs;e dicitur. </s><s>e&longs;t etiam quæ&longs;tio cau&longs;&longs;æ an &longs;it, quæ e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> cum eo qd <lb/>e&longs;t. </s><s>vt cùm quæritur de cau&longs;&longs;a &longs;impliciter, &longs;it'ne (quanquam id de ob&longs;curis quæritur, vt &longs;upra do­<lb/>cuimus, cùm meminimus, quemadmodum hæc quæ&longs;tio pertineret ad naturam) vt, &longs;i qu&ecedil;ramus <lb/>an &longs;it animus, e&longs;t cau&longs;&longs;æ quæ&longs;tio; quia <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t animo e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e animum, qui &longs;ub ratione cau&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> & ve&longs;tigatur. </s><s>Itaque cau&longs;&longs;&ecedil; quæ&longs;tio generalior e&longs;t, quàm vt accipitur ab interpre­<lb/>tibus 2. Po&longs;t. an &longs;it cau&longs;&longs;a, & vt terminus, an etiam illud &longs;it &longs;impliciter, cui cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e contingit. <lb/></s><s>Ex his ergò concluditur e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &longs;eparatam propter vim methodi quæ captui no&longs;tro con&longs;u­<lb/>lit, non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo cogno&longs;ci ac tribui tali &longs;ub&longs;tantiæ quo c&ecedil;teris reb. materia con&longs;tantib. tribui <lb/><expan abbr="cogno&longs;ci&qacute;">cogno&longs;cique</expan>. </s><s>&longs;olet. </s><s>Ita modum non e&longs;&longs;e credimus id quod e&longs;t, aut e&longs;&longs;e, quod no&longs;tra ætate nonnul­<lb/>li cen&longs;uerunt. </s><s>Proinde ponamus in medio nunc, quám ne vocis propo&longs;itæ notionem primam e&longs;­<lb/>&longs;e opinemur, & explicemus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ad quod'nam caput <expan abbr="referendũ">referendum</expan> &longs;it e&longs;&longs;e, &longs;ub&longs;tantiam'ne, an <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s><s>quod à veteribus philo&longs;ophis & ab iis qui nob. </s><s>antece&longs;&longs;erunt, longi&longs;simis di&longs;putationibus confe­<lb/>ctum e&longs;t. </s><s>Sed antè <expan abbr="nũnulla">nunnulla</expan> a&longs;&longs;umemus quæ nob. </s><s>aditum ad hæc percipienda recludant. </s><s>Primùm <lb/>verò <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> de &longs;ignificatis huius vocis ens, vnde e&longs;&longs;e deriuatur. </s><s>Ea &longs;ic ab Ari&longs;totele di&longs;tri­<lb/>buta legimus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quantum ad rem <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> &longs;pectat. </s><s>Etenim entia & e&longs;&longs;e dicuntur, quæcunque &longs;igni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1821"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg1821"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="276"/>ficant figur&ecedil; dictionis (ita <expan abbr=".n.">enim</expan> verto verba illa <foreign lang="greek">o(sapez shmai/nei ta\ sxh(mata th_s le/zews</foreign>. </s><s>cau&longs;&longs;am <lb/> | <pb pagenum="276"/>ficant figur&ecedil; dictionis (ita <expan abbr=".n.">enim</expan> verto verba illa <foreign lang="greek">o(sapez shmai/nei ta\ sxh(mata th_s le/zews</foreign>. </s><s>cau&longs;&longs;am <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1822"></arrow.to.target><lb/>no&longs;tri con&longs;ilij po&longs;tmodò afferemus) hoc e&longs;t, decem categoriæ dicuntur entia & e&longs;&longs;e. </s><s>Tum &longs;e­<lb/>cundò ens &longs;ignificat id quod verum e&longs;t, quando .&longs;. </s><s>iis quæ &longs;unt in mente, aliquid in rerum natura <lb/>re&longs;pondet, &longs;iue id &longs;implex &longs;it, &longs;iue in complexione ponatur. </s><s>Po&longs;tremò e&longs;&longs;e bifariam dicitur actu .&longs;. <lb/></s><s>& e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e. </s><s>Atque hæc ip&longs;ius entis & e&longs;&longs;e &longs;ignificata perhibentur. </s><s>Nunc cau&longs;&longs;a reddenda e&longs;t <lb/>propterquam &longs;ic conuertimus ea verba quæ ad primum &longs;ignificatum pertinent. </s><s>Etenim didici­<lb/>mus, voceis e&longs;&longs;e doctrinæ in&longs;trumenta quib. ignari in ip&longs;am <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturam introducerentur: nam <lb/><expan abbr="rerũ">rerum</expan> formas quoquo pacto &longs;ignificant. </s><s>Nunc &longs;iquis optimè <expan abbr="vocũ">vocum</expan> capita exploret, certi&longs;simè quo­<lb/>que cogno&longs;cet e&longs;&longs;e <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> rerum formulas quib. explicantur ea, quæ vocib. exprimi po&longs;&longs;unt, prout <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> decem &longs;unt modi quib. res ip&longs;a natura fabricauit. </s><s>vnde etiam ea quæ &longs;unt, hoc modo expo­<lb/>&longs;uit Pr&ecedil;dicamentis Ari&longs;toteles. </s><s>Idem quoque 5. Met. illa &longs;ubiecit, ex quib. interpretatio no&longs;tra <lb/>confirmari po&longs;sit. </s><s>&longs;ubdit <expan abbr=".n.">enim</expan> “Quoties <expan abbr=".n.">enim</expan> dicuntur (figuræ dictionis) toties ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ignificant. <lb/></s><s>Tum etiam mox.” Cùm ergo eorum quæ prædicantur (&longs;unt verò ea quæ vocibus exprimuntur) <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> ip&longs;um quid e&longs;t &longs;ignificant & reliqua. </s><s>horum cuique <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ignificat. </s><s>Ex quo effi­<lb/>citur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;it ens, & quæ <expan abbr="&longs;eq.">&longs;eque</expan> quæ à figuris dictionis &longs;ignificantur. </s><s>Ergo tot modis e&longs;&longs;e <lb/>dicitur, quot &longs;unt pr&ecedil;dicamenta. </s><s>Hîc credo te animaduertere primum <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> eius quod e&longs;t; <lb/>cùm per figuras dictionis, ac prædicamenta &longs;it <expan abbr="di&longs;tributũ">di&longs;tributum</expan>, nihil aliud offerre nob. </s><s>quàm prædica­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1822"></arrow.to.target><lb/>no&longs;tri con&longs;ilij po&longs;tmodò afferemus) hoc e&longs;t, decem categoriæ dicuntur entia & e&longs;&longs;e. </s><s>Tum &longs;e­<lb/>cundò ens &longs;ignificat id quod verum e&longs;t, quando .&longs;. </s><s>iis quæ &longs;unt in mente, aliquid in rerum natura <lb/>re&longs;pondet, &longs;iue id &longs;implex &longs;it, &longs;iue in complexione ponatur. </s><s>Po&longs;tremò e&longs;&longs;e bifariam dicitur actu .&longs;. <lb/></s><s>& e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e. </s><s>Atque hæc ip&longs;ius entis & e&longs;&longs;e &longs;ignificata perhibentur. </s><s>Nunc cau&longs;&longs;a reddenda e&longs;t <lb/>propterquam &longs;ic conuertimus ea verba quæ ad primum &longs;ignificatum pertinent. </s><s>Etenim didici­<lb/>mus, voceis e&longs;&longs;e doctrinæ in&longs;trumenta <expan abbr="quib.">quibus</expan> ignari in ip&longs;am <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturam introducerentur: nam <lb/><expan abbr="rerũ">rerum</expan> formas quoquo pacto &longs;ignificant. </s><s>Nunc &longs;iquis optimè <expan abbr="vocũ">vocum</expan> capita exploret, certi&longs;simè quo­<lb/>que cogno&longs;cet e&longs;&longs;e <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> rerum formulas <expan abbr="quib.">quibus</expan> explicantur ea, quæ vocib. exprimi po&longs;&longs;unt, prout <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> decem &longs;unt modi <expan abbr="quib.">quibus</expan> res ip&longs;a natura fabricauit. </s><s>vnde etiam ea quæ &longs;unt, hoc modo expo­<lb/>&longs;uit Pr&ecedil;dicamentis Ari&longs;toteles. </s><s>Idem quoque 5. Met. illa &longs;ubiecit, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> interpretatio no&longs;tra <lb/>confirmari po&longs;sit. </s><s>&longs;ubdit <expan abbr=".n.">enim</expan> “Quoties <expan abbr=".n.">enim</expan> dicuntur (figuræ dictionis) toties ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ignificant. <lb/></s><s>Tum etiam mox.” Cùm ergo eorum quæ prædicantur (&longs;unt verò ea quæ vocibus exprimuntur) <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> ip&longs;um quid e&longs;t &longs;ignificant & reliqua. </s><s>horum cuique <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ignificat. </s><s>Ex quo effi­<lb/>citur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;it ens, & quæ <expan abbr="&longs;eq.">&longs;eque</expan> quæ à figuris dictionis &longs;ignificantur. </s><s>Ergo tot modis e&longs;&longs;e <lb/>dicitur, quot &longs;unt pr&ecedil;dicamenta. </s><s>Hîc credo te animaduertere primum <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> eius quod e&longs;t; <lb/>cùm per figuras dictionis, ac prædicamenta &longs;it <expan abbr="di&longs;tributũ">di&longs;tributum</expan>, nihil aliud offerre nob. </s><s>quàm prædica­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1823"></arrow.to.target><lb/>menta ip&longs;a, nec in aliam <expan abbr="quampiã">quampiam</expan> notionem <expan abbr="cõmunem">communem</expan> po&longs;&longs;e di&longs;&longs;olui. </s><s>Nam quicquid aut voce <lb/>exprimitur, aut in <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> cadit, fieri non <expan abbr="põt">pont</expan>, quin idem fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> è <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamentis; nec aliquid <lb/>ab ip&longs;is aut re, aut mente &longs;eparari pote&longs;t. </s><s>Proinde nulla notio <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t omnib. <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan>; <lb/>&longs;ed ordo &longs;olùm prædicamentorum <expan abbr="cõmuni">communi</expan> illo &longs;ignificatur, quod e&longs;&longs;e generatim dicitur. </s><s>Idcir­<lb/>co ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ponitur ens, <expan abbr="nõ">non</expan> vniuocum. </s><s>Sed cùm hæc nos partim libro priore tractauerimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab aliis complurib. philo&longs;ophis accipi valeant; non e&longs;t quae hoc loco plurib. exponantur. </s><s>Satis <lb/>illud e&longs;to, <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod e&longs;t, re&longs;olui in aliquid prius &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nimirùm in decem ge­<lb/>nera rerum, <expan abbr="decem&qacute;">decemque</expan>. </s><s>categorias. </s><s>Quocirca &longs;implicius quid natura à &longs;ingulis <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tis">pr&ecedil;dicamentis</expan>, quàm <lb/>ab entis voce proponitur. </s><s>Et &longs;iquo pacto &longs;implicius & prius e&longs;t, e&longs;t ratione duntaxat, vt aliàs ad­<lb/>monuimus. </s><s>Verumenimuerò cùm e&longs;&longs;e &longs;it duplex, actu videlicet, & pote&longs;tate: id <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quod pote­<lb/>&longs;tate e&longs;t, nece&longs;&longs;ariò referatur ad actum. </s><s>ex eo <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> habere dicitur, quia <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e id quod e&longs;t <lb/>actu. </s><s>Igitur illud e&longs;&longs;e quod prædicamenta ip&longs;a notant, e&longs;t e&longs;&longs;e actu. </s><s>e&longs;&longs;e verò actu e&longs;t, vbi forma <lb/>ade&longs;t materiæ. </s><s>Cùm verò c&ecedil;teris antecedat actu &longs;ub&longs;tantia; <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan> ergo primùm repr&ecedil;&longs;entat. <lb/></s><s>Hoc igitur e&longs;&longs;e e&longs;t id quod nos concipimus in quæ&longs;tione &longs;it'ne res, & quod apud no&longs;tros exi&longs;ten­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1823"></arrow.to.target><lb/>menta ip&longs;a, nec in aliam <expan abbr="quampiã">quampiam</expan> notionem <expan abbr="cõmunem">communem</expan> po&longs;&longs;e di&longs;&longs;olui. </s><s>Nam quicquid aut voce <lb/>exprimitur, aut in <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> cadit, fieri non <expan abbr="põt">pont</expan>, quin idem fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> è <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamentis; nec aliquid <lb/>ab ip&longs;is aut re, aut mente &longs;eparari pote&longs;t. </s><s>Proinde nulla notio <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t omnib. <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan>; <lb/>&longs;ed ordo &longs;olùm prædicamentorum <expan abbr="cõmuni">communi</expan> illo &longs;ignificatur, quod e&longs;&longs;e generatim dicitur. </s><s>Idcir­<lb/>co ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ponitur ens, <expan abbr="nõ">non</expan> vniuocum. </s><s>Sed cùm hæc nos partim libro priore tractauerimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab aliis complurib. philo&longs;ophis accipi valeant; non e&longs;t quae hoc loco plurib. exponantur. </s><s>Satis <lb/>illud e&longs;to, <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod e&longs;t, re&longs;olui in aliquid prius &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nimirùm in decem ge­<lb/>nera rerum, <expan abbr="decem&qacute;">decemque</expan>. </s><s>categorias. </s><s>Quocirca &longs;implicius quid natura à &longs;ingulis <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tis">pr&ecedil;dicamentis</expan>, quàm <lb/>ab entis voce proponitur. </s><s>Et &longs;iquo pacto &longs;implicius & prius e&longs;t, e&longs;t ratione duntaxat, vt aliàs ad­<lb/>monuimus. </s><s>Verumenimuerò cùm e&longs;&longs;e &longs;it duplex, actu videlicet, & pote&longs;tate: id <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quod pote­<lb/>&longs;tate e&longs;t, nece&longs;&longs;ariò referatur ad actum. </s><s>ex eo <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> habere dicitur, quia <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e id quod e&longs;t <lb/>actu. </s><s>Igitur illud e&longs;&longs;e quod prædicamenta ip&longs;a notant, e&longs;t e&longs;&longs;e actu. </s><s>e&longs;&longs;e verò actu e&longs;t, vbi forma <lb/>ade&longs;t materiæ. </s><s>Cùm verò c&ecedil;teris antecedat actu &longs;ub&longs;tantia; <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan> ergo primùm repr&ecedil;&longs;entat. <lb/></s><s>Hoc igitur e&longs;&longs;e e&longs;t id quod nos concipimus in quæ&longs;tione &longs;it'ne res, & quod apud no&longs;tros exi&longs;ten­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1824"></arrow.to.target><lb/>tiæ nomine de&longs;ignatur, quo res ip&longs;a in actu &longs;ignificatur, ab ip&longs;a re &longs;olummodò <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;eparatum; <lb/>c&ecedil;tera nihil addens ei de quo dicitur. </s><s>Vnde quæ&longs;tio &longs;it'ne res in &longs;implicib. ab Ari&longs;totele nume­<lb/>ratur; ita &longs;e habens ad quid e&longs;t, &longs;iue e&longs;&longs;entiam, vt quid natura po&longs;terius; attamen notum nob. </s><s>vt <lb/>ab hoc per ca&longs;um <expan abbr="quendã">quendam</expan> reliquorum notiones explicentur, generatim quidem <expan abbr="omniũ">omnium</expan> prædica­<lb/>mentorum, quatenus actu exi&longs;tunt, præcipuè verò &longs;ub&longs;tantiæ: quandò reliqua vel &longs;unt eius par­<lb/>tes, vel proprietates, & conditiones, aut principia, ex <expan abbr="quorũ">quorum</expan> varietate mens no&longs;tra fabricata e&longs;t <expan abbr="cõ-munem">con­<lb/>munem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> notionem ad vnum, cum qua nihil à c&ecedil;teris &longs;eparatum reip&longs;a <expan abbr="cõueniret">conueniret</expan>; &longs;ed pro <lb/>&longs;ingulis eius partib. <expan abbr="quodã">quodam</expan> tamen ordine &longs;upponeret. </s><s>Quamobrem, &longs;i rem probè aduertas, e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, quod primùm menti no&longs;træ, &longs;emper <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;iue in munere illo primo mentis occurrit, quod <lb/>e&longs;t incohatum, <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> confu&longs;um, non e&longs;t <expan abbr="cõmune">commune</expan> quoddam &longs;eparatum; &longs;ed quod actu <lb/>exi&longs;tit: id verò e&longs;t, ip&longs;amet &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis quæ con&longs;tat ex materia &longs;en&longs;ili, cuius beneficio per <lb/><expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan> &longs;en&longs;ilia pellit &longs;en&longs;us primùm, tum <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> ip&longs;am <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan>, & qua&longs;i abacum omni litura <expan abbr="pur-gatã">pur­<lb/>gatam</expan>, &longs;iue ea communia &longs;int, &longs;eu propria, &longs;iue vt &longs;eor&longs;um, &longs;iue vt in cumulo quodam, <foreign lang="greek">swdzsmlw\</foreign><lb/>Græci vocant, qui nonnunquam cum indiuiduo; interdum verò <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;pecie, aut etiam genere con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1824"></arrow.to.target><lb/>tiæ nomine de&longs;ignatur, quo res ip&longs;a in actu &longs;ignificatur, ab ip&longs;a re &longs;olummodò <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;eparatum; <lb/>c&ecedil;tera nihil addens ei de quo dicitur. </s><s>Vnde quæ&longs;tio &longs;it'ne res in &longs;implicib. ab Ari&longs;totele nume­<lb/>ratur; ita &longs;e habens ad quid e&longs;t, &longs;iue e&longs;&longs;entiam, vt quid natura po&longs;terius; attamen notum nob. </s><s>vt <lb/>ab hoc per ca&longs;um <expan abbr="quendã">quendam</expan> reliquorum notiones explicentur, generatim quidem <expan abbr="omniũ">omnium</expan> prædica­<lb/>mentorum, quatenus actu exi&longs;tunt, præcipuè verò &longs;ub&longs;tantiæ: quandò reliqua vel &longs;unt eius par­<lb/>tes, vel proprietates, & conditiones, aut principia, ex <expan abbr="quorũ">quorum</expan> varietate mens no&longs;tra fabricata e&longs;t <expan abbr="cõ-munem">con­<lb/>munem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> notionem ad vnum, cum qua nihil à c&ecedil;teris &longs;eparatum reip&longs;a <expan abbr="cõueniret">conueniret</expan>; &longs;ed pro <lb/>&longs;ingulis eius partib. <expan abbr="quodã">quodam</expan> tamen ordine &longs;upponeret. </s><s>Quamobrem, &longs;i rem probè aduertas, e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, quod primùm menti no&longs;træ, &longs;emper <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;iue in munere illo primo mentis occurrit, quod <lb/>e&longs;t incohatum, <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> confu&longs;um, non e&longs;t <expan abbr="cõmune">commune</expan> quoddam &longs;eparatum; &longs;ed quod actu <lb/>exi&longs;tit: id verò e&longs;t, ip&longs;amet &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis quæ con&longs;tat ex materia &longs;en&longs;ili, cuius beneficio per <lb/><expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan> &longs;en&longs;ilia pellit &longs;en&longs;us primùm, tum <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> ip&longs;am <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan>, & qua&longs;i abacum omni litura <expan abbr="pur-gatã">pur­<lb/>gatam</expan>, &longs;iue ea communia &longs;int, &longs;eu propria, &longs;iue vt &longs;eor&longs;um, &longs;iue vt in cumulo quodam, <foreign lang="greek">swdzsmlw\</foreign><lb/>Græci vocant, qui nonnunquam cum indiuiduo; interdum verò <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;pecie, aut etiam genere con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1825"></arrow.to.target><lb/>uenire po&longs;sit, & producere <expan abbr="quãdoque">quandoque</expan> <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> vniuer&longs;alis cuiu&longs;dam indefiniti, quod nos primò <lb/><expan abbr="cognitũ">cognitum</expan> e&longs;&longs;e, quandò alibi demon&longs;trauimus, nunc pro demon&longs;trato &longs;umimus, ea vi qua &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, quanuis <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, quia per &longs;e &longs;en&longs;ilis non e&longs;t, per accidentia quæ proximè pul&longs;ant &longs;en&longs;us, ip&longs;a <lb/>&longs;en&longs;ilis efficitur, & qua per <expan abbr="ingenitã">ingenitam</expan> habitudinem & vinculum quo ip&longs;i ad&longs;tringuntur, <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>, <lb/>referunt nob. </s><s>&longs;ubiectum, in quo exi&longs;tunt, <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> prius, po&longs;teà partem eius, vel principium, <lb/>atque id vel vt eiu&longs;modi, in quo &longs;impliciter in&longs;it, vel vt cau&longs;&longs;am, præcipuè verò propria, ac &longs;im­<lb/>pliciter <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;olo interprete &longs;en&longs;u, vt cau&longs;&longs;am verò interueniente mentis officio, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ illo co­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1825"></arrow.to.target><lb/>uenire po&longs;sit, & producere <expan abbr="quãdoque">quandoque</expan> <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> vniuer&longs;alis cuiu&longs;dam indefiniti, quod nos primò <lb/><expan abbr="cognitũ">cognitum</expan> e&longs;&longs;e, quandò alibi demon&longs;trauimus, nunc pro demon&longs;trato &longs;umimus, ea vi qua &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, quanuis <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, quia per &longs;e &longs;en&longs;ilis non e&longs;t, per accidentia quæ proximè pul&longs;ant &longs;en&longs;us, ip&longs;a <lb/>&longs;en&longs;ilis efficitur, & qua per <expan abbr="ingenitã">ingenitam</expan> habitudinem & vinculum quo ip&longs;i ad&longs;tringuntur, <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>, <lb/>referunt nob. </s><s>&longs;ubiectum, in quo exi&longs;tunt, <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> prius, po&longs;teà partem eius, vel principium, <lb/>atque id vel vt eiu&longs;modi, in quo &longs;impliciter in&longs;it, vel vt cau&longs;&longs;am, præcipuè verò propria, ac &longs;im­<lb/>pliciter <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;olo interprete &longs;en&longs;u, vt cau&longs;&longs;am verò interueniente mentis officio, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ illo co­<lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis nostra <lb/>pronunciatur. </s><s>Caput XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis nostra <lb/>pronunciatur. </s><s>Caput XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CVM viderimus e&longs;&longs;e id prima fronte &longs;ignificare, quod e&longs;t e&longs;&longs;e actu; id <expan abbr="aũt">aunt</expan> docuerimus vnà <lb/>&longs;ignificare cum forma & quiditate materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>: nob. </s><s>aditus forta&longs;&longs;e patebit ad <expan abbr="&longs;olutio-n&etilde;">&longs;olutio­<lb/>nem</expan> celebris illius qu&ecedil;&longs;tionis, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> e&longs;&longs;e differat ab e&longs;&longs;entia, de qua, tamet&longs;i multa in diuer­<lb/>&longs;as parteis à philo&longs;ophis ac theologis poti&longs;simè <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt operam perdere credatur phi­<lb/>lo&longs;ophus naturalis, qui manus in&longs;erat in hanc, qua&longs;i alienam me&longs;&longs;em. </s><s>Nos tamen, vt no&longs;tra con­<lb/>&longs;entiant, <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> in medio afferre decreuimus. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> D. Thomas <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> e&longs;&longs;e hoc, quod <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> <lb/>tribuimus, re differre ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> in omnib. iis quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> infra <expan abbr="Deũ">Deum</expan>, ac &longs;olùm in ip&longs;o Deo <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us <lb/>e&longs;&longs;e qd dicimus e&longs;&longs;e hoc, & e&longs;&longs;e huius. </s><s>Etenim citra <expan abbr="Deũ">Deum</expan> vniuer&longs;a per id <expan abbr="primũ">primum</expan> quod e&longs;t, obtinui&longs;­<lb/>&longs;e quae &longs;int. </s><s>quare e&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;porariũ">temporarium</expan> e&longs;t, & &longs;ingulare, <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> vniuer&longs;alis & æterna. </s><s>Ergo aduenit e&longs;&longs;e hoc <lb/> | <s>CVM viderimus e&longs;&longs;e id prima fronte &longs;ignificare, quod e&longs;t e&longs;&longs;e actu; id <expan abbr="aũt">aunt</expan> docuerimus vnà <lb/>&longs;ignificare cum forma & quiditate materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>: nob. </s><s>aditus forta&longs;&longs;e patebit ad <expan abbr="&longs;olutio-n&etilde;">&longs;olutio­<lb/>nem</expan> celebris illius qu&ecedil;&longs;tionis, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> e&longs;&longs;e differat ab e&longs;&longs;entia, de qua, tamet&longs;i multa in diuer­<lb/>&longs;as parteis à philo&longs;ophis ac theologis poti&longs;simè <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt operam perdere credatur phi­<lb/>lo&longs;ophus naturalis, qui manus in&longs;erat in hanc, qua&longs;i alienam me&longs;&longs;em. </s><s>Nos tamen, vt no&longs;tra con­<lb/>&longs;entiant, <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> in medio afferre decreuimus. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> D. Thomas <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> e&longs;&longs;e hoc, quod <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> <lb/>tribuimus, re differre ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> in omnib. iis quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> infra <expan abbr="Deũ">Deum</expan>, ac &longs;olùm in ip&longs;o Deo <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us <lb/>e&longs;&longs;e qd dicimus e&longs;&longs;e hoc, & e&longs;&longs;e huius. </s><s>Etenim citra <expan abbr="Deũ">Deum</expan> vniuer&longs;a per id <expan abbr="primũ">primum</expan> quod e&longs;t, obtinui&longs;­<lb/>&longs;e quae &longs;int. </s><s>quare e&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;porariũ">temporarium</expan> e&longs;t, & &longs;ingulare, <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> vniuer&longs;alis & æterna. </s><s>Ergo aduenit e&longs;&longs;e hoc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1832"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;i e&longs;&longs;entiæ. </s><s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> qu&ecedil;dam. </s><s>Cùm verò <expan abbr="oĩs">oins</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> re­<lb/>quirat <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>; ita &longs;e habet <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e illo auctore, vt e&longs;&longs;entia <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubeat pote­<lb/>&longs;tatis; e&longs;&longs;e verò fit actus. </s><s>Ideò &longs;ic de&longs;criptum e&longs;t e&longs;&longs;e à D. Thoma, <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> <expan abbr="cõplementum">complementum</expan>, & vltima <lb/>actualitas ab agente primo reb. </s><s>impre&longs;&longs;a. </s><s>Eam verò e&longs;&longs;e rei <expan abbr="differentiã">differentiam</expan>, non <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> ita per&longs;uadebat. <lb/></s><s>Tum quae Ari&longs;toteles &longs;&ecedil;pè docuerit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab eo quod e&longs;t &longs;eparari, & indeterminatè &longs;e habere ad­<lb/>e&longs;&longs;e, & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s><s>Tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quae aliqua <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e. </s><s>Ergo e&longs;&longs;entia differt ab e&longs;&longs;e: &longs;i minus idem e&longs;­<lb/>&longs;et in potentia ad &longs;eip&longs;um. </s><s>Pr&ecedil;tereà &longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> forent e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, proinde &longs;icut <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> e&longs;t illimita­<lb/>ta, & infinita; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> e&longs;&longs;e foret <expan abbr="illimitatũ">illimitatum</expan>, & infinitum. </s><s>quod certè fal&longs;i&longs;simum e&longs;t. </s><s>Huc accedit, <expan abbr="quaee&longs;s&etilde;tia">quae<lb/>e&longs;sentia</expan> caret cau&longs;&longs;a efficiente, e&longs;&longs;e non item. </s><s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> locus <expan abbr="cõmunis">communis</expan>. </s><s>Quorum cau&longs;&longs;æ non &longs;unt <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> eadem effecta. </s><s>Ergo <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> re differunt e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia. </s><s>Totidem ferè &longs;unt quæ ex decretis D. <lb/>Thom&ecedil; repetita ab huius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> patronis afferuntur. </s><s>Quæ &longs;anè non <expan abbr="admodũ">admodum</expan> congruentia cum <lb/><expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> dictis arbitror. </s><s>Nam quae nihil præter <expan abbr="Deũ">Deum</expan> &longs;it <expan abbr="æternũ">æternum</expan>, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> <expan abbr="impiũ">impium</expan>; <expan abbr="tñ">tnm</expan> ab Ari&longs;totele <lb/>ptinaci&longs;simè <expan abbr="defensũ">defensum</expan> fui&longs;&longs;e nouimus. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> negare, po&longs;&longs;um^{9} Peripateticè, qn in reb. </s><s>materia liberis <lb/><expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it po&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> operari: <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> dare quae in <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> &longs;it <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> <expan abbr="ĩtrin&longs;ec^{9}">intrin&longs;ec^{9}</expan>, <lb/>&longs;ed ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="formal&etilde;">formalem</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extrin&longs;ecus <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & fit, vbi ex <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> <expan abbr="ĩ">im</expan> actu, & <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> fit vnum. | <arrow.to.target n="marg1832"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;i e&longs;&longs;entiæ. </s><s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> qu&ecedil;dam. </s><s>Cùm verò <expan abbr="oĩs">oins</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> re­<lb/>quirat <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>; ita &longs;e habet <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e illo auctore, vt e&longs;&longs;entia <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubeat pote­<lb/>&longs;tatis; e&longs;&longs;e verò fit actus. </s><s>Ideò &longs;ic de&longs;criptum e&longs;t e&longs;&longs;e à D. Thoma, <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> <expan abbr="cõplementum">complementum</expan>, & vltima <lb/>actualitas ab agente primo reb. impre&longs;&longs;a. </s><s>Eam verò e&longs;&longs;e rei <expan abbr="differentiã">differentiam</expan>, non <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> ita per&longs;uadebat. <lb/></s><s>Tum quae Ari&longs;toteles &longs;&ecedil;pè docuerit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab eo quod e&longs;t &longs;eparari, & indeterminatè &longs;e habere ad­<lb/>e&longs;&longs;e, & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s><s>Tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quae aliqua <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e. </s><s>Ergo e&longs;&longs;entia differt ab e&longs;&longs;e: &longs;i minus idem e&longs;­<lb/>&longs;et in potentia ad &longs;eip&longs;um. </s><s>Pr&ecedil;tereà &longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> forent e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, proinde &longs;icut <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> e&longs;t illimita­<lb/>ta, & infinita; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> e&longs;&longs;e foret <expan abbr="illimitatũ">illimitatum</expan>, & infinitum. </s><s>quod certè fal&longs;i&longs;simum e&longs;t. </s><s>Huc accedit, <expan abbr="quaee&longs;s&etilde;tia">quae<lb/>e&longs;sentia</expan> caret cau&longs;&longs;a efficiente, e&longs;&longs;e non item. </s><s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> locus <expan abbr="cõmunis">communis</expan>. </s><s>Quorum cau&longs;&longs;æ non &longs;unt <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> eadem effecta. </s><s>Ergo <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> re differunt e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia. </s><s>Totidem ferè &longs;unt quæ ex decretis D. <lb/>Thom&ecedil; repetita ab huius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> patronis afferuntur. </s><s>Quæ &longs;anè non <expan abbr="admodũ">admodum</expan> congruentia cum <lb/><expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> dictis arbitror. </s><s>Nam quae nihil præter <expan abbr="Deũ">Deum</expan> &longs;it <expan abbr="æternũ">æternum</expan>, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> <expan abbr="impiũ">impium</expan>; <expan abbr="tñ">tnm</expan> ab Ari&longs;totele <lb/>ptinaci&longs;simè <expan abbr="defensũ">defensum</expan> fui&longs;&longs;e nouimus. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> negare, po&longs;&longs;um^{9} Peripateticè, qn in reb. materia liberis <lb/><expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it po&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> operari: <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> dare quae in <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> &longs;it <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> <expan abbr="ĩtrin&longs;ec^{9}">intrin&longs;ec^{9}</expan>, <lb/>&longs;ed ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="formal&etilde;">formalem</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extrin&longs;ecus <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & fit, vbi ex <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> <expan abbr="ĩ">im</expan> actu, & <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> fit vnum. |
| <pb pagenum="278"/>Neque item probare po&longs;&longs;umus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;e habere vt <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> ad e&longs;&longs;e, qui legamus non rarò apud <lb/> | <pb pagenum="278"/>Neque item probare po&longs;&longs;umus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;e habere vt <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> ad e&longs;&longs;e, qui legamus non rarò apud <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1833"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> ad e&longs;&longs;e fundari, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;entia, &longs;ed materia: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ola e&longs;t pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, & <lb/>efficientis ope ad actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> traducitur. </s><s>&, cùm &longs;it res imperfecta, accipiens formam quæ e&longs;t <lb/>&longs;uaip&longs;ius & propria perfectio, fit actu &longs;ub&longs;tantia, & actu e&longs;t, & e&longs;t terminus generationis, &longs;i non <lb/>primus & ab&longs;olutus, at <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan> & ex alio pendens. </s><s>Quamobrem hîc ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;ubiiciã">&longs;ubiiciam</expan> id quod <lb/>obiicit Parmenidi & Meli&longs;&longs;o Ari&longs;toteles, cùm parum firma reputetur apud Peripateticos hæc po­<lb/>&longs;itio, non po&longs;&longs;e, ni&longs;i infirmis & lubricis niti fundamentis. </s><s>Adde <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quia nulla ratio &longs;uccurrit qua <lb/>&longs;e expedire po&longs;sit ex his obiectionibus. </s><s>Etenim hæc exi&longs;tentia, cùm &longs;it <expan abbr="quædã">quædam</expan> res, aut e&longs;t &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, aut accidens. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc diui&longs;io <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="oĩa">oina</expan>: nihil <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan> ex his. </s><s>triplex <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>genus e&longs;t, materia .&longs;. </s><s>forma, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> nullum e&longs;t exi&longs;tentia. </s><s>Neque item accidens, eo <lb/>quòd nullum &longs;ubuenit prædicamentum quò referri queat. </s><s>Tum prætereà, quia ponitur in e&longs;&longs;en­<lb/>tia pote&longs;tas: at pote&longs;tas in perfectius <expan abbr="cont&etilde;dit">contendit</expan>: non igitur in accidens. </s><s>Si actum dixeris e&longs;&longs;e. </s><s>ne­<lb/>que primus e&longs;t hic, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> non e&longs;t forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ecundus, quia &longs;ecundus aut e&longs;t forma &longs;impliciter, <lb/>aut aliquo modo, hoc e&longs;t, operans, vt po&longs;teà videbimus. </s><s>Quinetiam <expan abbr="ruinã">ruinam</expan> &longs;ibi moliuntur. </s><s>Nam <lb/>dum accipiunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> e&longs;&longs;e potentiam, aduer&longs;antur Ari&longs;totelic&ecedil; partitioni qui pote&longs;tatem mate­<lb/>riæ tribuit, <expan abbr="actũ">actum</expan> formæ, cui &longs;olet addici e&longs;&longs;entia. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem Ari&longs;toteles 2. de Anima. </s><s>Illud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> notandum, quòd &longs;ibi qua&longs;i &longs;uo iure &longs;umunt ex e&longs;&longs;entia & e&longs;&longs;e fieri compo&longs;itionem, vbi &longs;i­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1833"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> ad e&longs;&longs;e fundari, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;entia, &longs;ed materia: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ola e&longs;t pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, & <lb/>efficientis ope ad actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> traducitur. </s><s>&, cùm &longs;it res imperfecta, accipiens formam quæ e&longs;t <lb/>&longs;uaip&longs;ius & propria perfectio, fit actu &longs;ub&longs;tantia, & actu e&longs;t, & e&longs;t terminus generationis, &longs;i non <lb/>primus & ab&longs;olutus, at <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan> & ex alio pendens. </s><s>Quamobrem hîc ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;ubiiciã">&longs;ubiiciam</expan> id quod <lb/>obiicit Parmenidi & Meli&longs;&longs;o Ari&longs;toteles, cùm parum firma reputetur apud Peripateticos hæc po­<lb/>&longs;itio, non po&longs;&longs;e, ni&longs;i infirmis & lubricis niti fundamentis. </s><s>Adde <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quia nulla ratio &longs;uccurrit qua <lb/>&longs;e expedire po&longs;sit ex his obiectionibus. </s><s>Etenim hæc exi&longs;tentia, cùm &longs;it <expan abbr="quædã">quædam</expan> res, aut e&longs;t &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, aut accidens. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc diui&longs;io <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="oĩa">oina</expan>: nihil <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan> ex his. </s><s>triplex <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>genus e&longs;t, materia .&longs;. </s><s>forma, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> nullum e&longs;t exi&longs;tentia. </s><s>Neque item accidens, eo <lb/>quòd nullum &longs;ubuenit prædicamentum quò referri queat. </s><s>Tum prætereà, quia ponitur in e&longs;&longs;en­<lb/>tia pote&longs;tas: at pote&longs;tas in perfectius <expan abbr="cont&etilde;dit">contendit</expan>: non igitur in accidens. </s><s>Si actum dixeris e&longs;&longs;e. </s><s>ne­<lb/>que primus e&longs;t hic, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> non e&longs;t forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ecundus, quia &longs;ecundus aut e&longs;t forma &longs;impliciter, <lb/>aut aliquo modo, hoc e&longs;t, operans, vt po&longs;teà videbimus. </s><s>Quinetiam <expan abbr="ruinã">ruinam</expan> &longs;ibi moliuntur. </s><s>Nam <lb/>dum accipiunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> e&longs;&longs;e potentiam, aduer&longs;antur Ari&longs;totelic&ecedil; partitioni qui pote&longs;tatem mate­<lb/>riæ tribuit, <expan abbr="actũ">actum</expan> formæ, cui &longs;olet addici e&longs;&longs;entia. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem Ari&longs;toteles 2. de Anima. </s><s>Illud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> notandum, quòd &longs;ibi qua&longs;i &longs;uo iure &longs;umunt ex e&longs;&longs;entia & e&longs;&longs;e fieri compo&longs;itionem, vbi &longs;i­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1834"></arrow.to.target><lb/>mul etiam dant è duob. </s><s>in actu fieri po&longs;&longs;e vnum per &longs;e. </s><s>e&longs;&longs;entia <expan abbr=".n.">enim</expan> actus e&longs;t, quin potius maximè <lb/>actus, cui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> principio <expan abbr="multũ">multum</expan> tribuunt huius &longs;ententiæ defen&longs;ores. </s><s>Atque h&ecedil;c quidem contra <lb/>D. <expan abbr="Thomã">Thomam</expan> di&longs;&longs;eruntur. </s><s>Ex quibus item contraria &longs;ententia confirmari videbitur. </s><s>Sed &longs;iquis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>pro hac parte <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan> de&longs;ideret, illud &longs;atis <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> ac firmum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur quod à genera­<lb/>tione &longs;umptum e&longs;t. </s><s>Nimirùm, &longs;i exi&longs;tentia re differret ab e&longs;&longs;entia, duo forent termini per &longs;e pri­<lb/>mi generationis ip&longs;ius. </s><s>Id verò fieri nequit. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vnitas numeralis cuiu&longs;libet motus pendet ex <lb/>vnitate numerali termini ad quem. </s><s>Coniunctum probatur. </s><s>&longs;iquidem terminus generationis &longs;it <lb/>forma, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminus generationis ip&longs;um e&longs;&longs;e, vt patet ex definitione generationis; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> muta­<lb/>tio ex non ente in ens. </s><s>Si ergo hæc re differunt, duo &longs;unt termini generationis re di&longs;tincti, vt ac­<lb/>cepimus. </s><s>Dabit <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> duos e&longs;&longs;e terminos, <expan abbr="primũ">primum</expan> .&longs;. </s><s>ac &longs;ecundum. </s><s>Tum <expan abbr="qu&ecedil;rã">qu&ecedil;ram</expan> ego, quis ex ip&longs;is <lb/>primus &longs;it, formáne an e&longs;&longs;e. </s><s>Non &longs;anè <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t effectus formalis ip&longs;ius formæ: ergo <lb/>po&longs;terius form&ecedil;. </s><s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res per <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e dicitur res, ni&longs;i cùm <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;ecuta fuerit. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1834"></arrow.to.target><lb/>mul etiam dant è duob. </s><s>in actu fieri po&longs;&longs;e vnum per &longs;e. </s><s>e&longs;&longs;entia <expan abbr=".n.">enim</expan> actus e&longs;t, quin potius maximè <lb/>actus, cui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> principio <expan abbr="multũ">multum</expan> tribuunt huius &longs;ententiæ defen&longs;ores. </s><s>Atque h&ecedil;c quidem contra <lb/>D. <expan abbr="Thomã">Thomam</expan> di&longs;&longs;eruntur. </s><s>Ex quibus item contraria &longs;ententia confirmari videbitur. </s><s>Sed &longs;iquis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>pro hac parte <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan> de&longs;ideret, illud &longs;atis <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> ac firmum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur quod à genera­<lb/>tione &longs;umptum e&longs;t. </s><s>Nimirùm, &longs;i exi&longs;tentia re differret ab e&longs;&longs;entia, duo forent termini per &longs;e pri­<lb/>mi generationis ip&longs;ius. </s><s>Id verò fieri nequit. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vnitas numeralis cuiu&longs;libet motus pendet ex <lb/>vnitate numerali termini ad quem. </s><s>Coniunctum probatur. </s><s>&longs;iquidem terminus generationis &longs;it <lb/>forma, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminus generationis ip&longs;um e&longs;&longs;e, vt patet ex definitione generationis; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> muta­<lb/>tio ex non ente in ens. </s><s>Si ergo hæc re differunt, duo &longs;unt termini generationis re di&longs;tincti, vt ac­<lb/>cepimus. </s><s>Dabit <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> duos e&longs;&longs;e terminos, <expan abbr="primũ">primum</expan> .&longs;. </s><s>ac &longs;ecundum. </s><s>Tum <expan abbr="qu&ecedil;rã">qu&ecedil;ram</expan> ego, quis ex ip&longs;is <lb/>primus &longs;it, formáne an e&longs;&longs;e. </s><s>Non &longs;anè <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t effectus formalis ip&longs;ius formæ: ergo <lb/>po&longs;terius form&ecedil;. </s><s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res per <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e dicitur res, ni&longs;i cùm <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;ecuta fuerit. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1835"></arrow.to.target><lb/>etiam forma, quia, cùm forma &longs;eparetur ab e&longs;&longs;e, po&longs;&longs;et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab&longs;oluta e&longs;&longs;e generatio, tamet&longs;i non <lb/>&longs;uccederet e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> minus quàm <expan abbr="cũ">cum</expan> calefactio <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habeat <expan abbr="adnexã">adnexam</expan> <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>, atque inducta <lb/> | <arrow.to.target n="marg1835"></arrow.to.target><lb/>etiam forma, quia, cùm forma &longs;eparetur ab e&longs;&longs;e, po&longs;&longs;et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab&longs;oluta e&longs;&longs;e generatio, tamet&longs;i non <lb/>&longs;uccederet e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> minus quàm <expan abbr="cũ">cum</expan> calefactio <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habeat <expan abbr="adnexã">adnexam</expan> <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>, atque inducta <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1836"></arrow.to.target><lb/>caliditate, raritas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et inducta; nihilominus foret ab&longs;oluta calefactio. </s><s>Sic aliquid e&longs;&longs;et <expan abbr="genitũ">genitum</expan> <lb/>quod <expan abbr="nondũ">nondum</expan> e&longs;&longs;et. </s><s>Proptereà contrà nonnulli opinati <expan abbr="sũt">sunt</expan>, e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia reip&longs;a non differre, &longs;ed <lb/>ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;crepare. </s><s>Veruntamen, vt liberè dicam qd ego &longs;entio, videtur <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="&longs;en-t&etilde;tia">&longs;en­<lb/>tentia</expan> nonnihil ambigui pr&ecedil;&longs;eferre, <expan abbr="atq.">atque</expan> id puto propter <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> di&longs;tinctionis illius, quod <expan abbr="in-quiũt">in­<lb/>quiunt</expan> re & ratione di&longs;tare. </s><s>Nam re differre, vt aliàs adnotauimus, e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;ubiecto, e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> di&longs;crepare; hoc e&longs;t, aliam habere <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ab eo cum quo, aut in quo e&longs;t: &longs;ic re differt albe­<lb/>do niuis ab albedine cygni, & numerus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> à reip&longs;a numerata. </s><s>ibi quidem, quia diuer&longs;a &longs;ubiecta; <lb/>hîc quòd e&longs;&longs;entia & ratio diuer&longs;a. </s><s>Ratione <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quia vel e&longs;&longs;entia & notio alia, vt fundamenti, & <lb/>habitudinis, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quòd mens ip&longs;a &longs;eparet, qu&ecedil; reap&longs;e <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan> ab homine albo; <lb/>vbi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> nihil e&longs;t ab&longs;urdi, &longs;i id quod ita &longs;eparatur, <expan abbr="rõne">ronne</expan> prius exi&longs;tit, natura verò po&longs;terius. </s><s>Quo­<lb/>circa, &longs;iquis id negare audebit, cum <expan abbr="rõne">ronne</expan> differre dixerit e&longs;&longs;e ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, quia non fit alia notio ei^{9} <lb/>quod e&longs;t e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan>, nec rei quicquam vltra <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiam">e&longs;sentiam</expan> accedere, & multò magis vltra formam; <lb/>is ab Ari&longs;totele planè di&longs;cedere exi&longs;timabitur. </s><s>e&longs;&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ip&longs;ius <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> primò in rebus materiatis <lb/>(<expan abbr="nanq.">nanque</expan> in c&ecedil;teris <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, quae &longs;ola ip&longs;orum forma extat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s><s>omnibus numeris & par­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1836"></arrow.to.target><lb/>caliditate, raritas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et inducta; nihilominus foret ab&longs;oluta calefactio. </s><s>Sic aliquid e&longs;&longs;et <expan abbr="genitũ">genitum</expan> <lb/>quod <expan abbr="nondũ">nondum</expan> e&longs;&longs;et. </s><s>Proptereà contrà nonnulli opinati <expan abbr="sũt">sunt</expan>, e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia reip&longs;a non differre, &longs;ed <lb/>ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;crepare. </s><s>Veruntamen, vt liberè dicam qd ego &longs;entio, videtur <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="&longs;en-t&etilde;tia">&longs;en­<lb/>tentia</expan> nonnihil ambigui pr&ecedil;&longs;eferre, <expan abbr="atq.">atque</expan> id puto propter <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> di&longs;tinctionis illius, quod <expan abbr="in-quiũt">in­<lb/>quiunt</expan> re & ratione di&longs;tare. </s><s>Nam re differre, vt aliàs adnotauimus, e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;ubiecto, e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> di&longs;crepare; hoc e&longs;t, aliam habere <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ab eo cum quo, aut in quo e&longs;t: &longs;ic re differt albe­<lb/>do niuis ab albedine cygni, & numerus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> à reip&longs;a numerata. </s><s>ibi quidem, quia diuer&longs;a &longs;ubiecta; <lb/>hîc quòd e&longs;&longs;entia & ratio diuer&longs;a. </s><s>Ratione <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quia vel e&longs;&longs;entia & notio alia, vt fundamenti, & <lb/>habitudinis, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quòd mens ip&longs;a &longs;eparet, qu&ecedil; reap&longs;e <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan> ab homine albo; <lb/>vbi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> nihil e&longs;t ab&longs;urdi, &longs;i id quod ita &longs;eparatur, <expan abbr="rõne">ronne</expan> prius exi&longs;tit, natura verò po&longs;terius. </s><s>Quo­<lb/>circa, &longs;iquis id negare audebit, cum <expan abbr="rõne">ronne</expan> differre dixerit e&longs;&longs;e ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, quia non fit alia notio ei^{9} <lb/>quod e&longs;t e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan>, nec rei quicquam vltra <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiam">e&longs;sentiam</expan> accedere, & multò magis vltra formam; <lb/>is ab Ari&longs;totele planè di&longs;cedere exi&longs;timabitur. </s><s>e&longs;&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ip&longs;ius <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> primò in rebus materiatis <lb/>(<expan abbr="nanq.">nanque</expan> in c&ecedil;teris <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, quae &longs;ola ip&longs;orum forma extat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s><s>omnibus numeris & par­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1837"></arrow.to.target><lb/>tibus ab&longs;oluta) vnde &longs;ine materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> datur, &longs;iue ea &longs;it prima cau&longs;&longs;a, cur &longs;it compo&longs;itum, & <lb/>&longs;ingulare, &longs;iue &longs;ecunda & aliqua forma, aut natura indiuidua, nihil refert; illud &longs;atis e&longs;t, &longs;i nobis <lb/><expan abbr="cõcedatur">concedatur</expan> materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan> nece&longs;&longs;ariò &longs;upponi in con&longs;titutione <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & &longs;ingularis, & eius e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ con&longs;tituat. </s><s>Siue ergo materia &longs;en&longs;ilis, quia <expan abbr="põt">pont</expan> hoc e&longs;&longs;e, fiat hoc acce&longs;sione formæ, &longs;eu <lb/>forma quæ e&longs;t in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, vel &longs;uapte natura &longs;ingularis, vel <expan abbr="cõmunis">communis</expan> & vniuer&longs;alis, vt arbitror, a&longs;­<lb/>&longs;umat <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>; aliquid extrin&longs;ecùs <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> accedat oportet, vel materiæ, <expan abbr="dũ">dum</expan> accipit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>vel formæ, dum &longs;ibi materiam &longs;umit, ex quib. ip&longs;um e&longs;&longs;e con&longs;equatur. </s><s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> illos audio qui <lb/>nihil accedere putant in generatione, cùm <expan abbr="credãt">credant</expan> agens nihil exhibere & præ&longs;tare, ni&longs;i &longs;olam <expan abbr="per-fection&etilde;">per­<lb/>fectionem</expan>, quia .&longs;. </s><s>promoueat &longs;olùm id qd e&longs;t pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan>: dat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> quam habet in &longs;eip&longs;o <lb/>formaliter, materi&ecedil; qu&ecedil; <expan abbr="&longs;olũmodò">&longs;olummodò</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> habere <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> alio pacto credo, <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="verã">veram</expan>. <lb/></s><s>Agens nihil exhibere, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>; ni&longs;i, quatenus dat <expan abbr="formã">formam</expan> qu&ecedil;, vt aliàs accepi&longs;ti, pfectio <lb/>reputatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita de&longs;cribitur. </s><s>Et <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ptinet ad e&longs;&longs;e, quia .&longs;. </s><s>exhibita forma nihil aliud faciat: <expan abbr="qñ-quid&etilde;">qnn­<lb/>quidem</expan> ex <expan abbr="&ptilde;&longs;entia">pn&longs;entia</expan> form&ecedil; <expan abbr="ĩ">im</expan> materia <expan abbr="&longs;tatĩ">&longs;tatim</expan> <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>, vt &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>. </s><s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> aliud &longs;it materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ilis">sen&longs;ilis</expan> <lb/>à forma & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="&longs;epar&etilde;tur">&longs;eparentur</expan> hæc à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, aliud <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> ab e&longs;&longs;entia. | <arrow.to.target n="marg1837"></arrow.to.target><lb/>tibus ab&longs;oluta) vnde &longs;ine materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> datur, &longs;iue ea &longs;it prima cau&longs;&longs;a, cur &longs;it compo&longs;itum, & <lb/>&longs;ingulare, &longs;iue &longs;ecunda & aliqua forma, aut natura indiuidua, nihil refert; illud &longs;atis e&longs;t, &longs;i nobis <lb/><expan abbr="cõcedatur">concedatur</expan> materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan> nece&longs;&longs;ariò &longs;upponi in con&longs;titutione <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & &longs;ingularis, & eius e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ con&longs;tituat. </s><s>Siue ergo materia &longs;en&longs;ilis, quia <expan abbr="põt">pont</expan> hoc e&longs;&longs;e, fiat hoc acce&longs;sione formæ, &longs;eu <lb/>forma quæ e&longs;t in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, vel &longs;uapte natura &longs;ingularis, vel <expan abbr="cõmunis">communis</expan> & vniuer&longs;alis, vt arbitror, a&longs;­<lb/>&longs;umat <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>; aliquid extrin&longs;ecùs <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> accedat oportet, vel materiæ, <expan abbr="dũ">dum</expan> accipit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>vel formæ, dum &longs;ibi materiam &longs;umit, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e con&longs;equatur. </s><s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> illos audio qui <lb/>nihil accedere putant in generatione, cùm <expan abbr="credãt">credant</expan> agens nihil exhibere & præ&longs;tare, ni&longs;i &longs;olam <expan abbr="per-fection&etilde;">per­<lb/>fectionem</expan>, quia .&longs;. </s><s>promoueat &longs;olùm id qd e&longs;t pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan>: dat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> quam habet in &longs;eip&longs;o <lb/>formaliter, materi&ecedil; qu&ecedil; <expan abbr="&longs;olũmodò">&longs;olummodò</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> habere <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> alio pacto credo, <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="verã">veram</expan>. <lb/></s><s>Agens nihil exhibere, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>; ni&longs;i, quatenus dat <expan abbr="formã">formam</expan> qu&ecedil;, vt aliàs accepi&longs;ti, pfectio <lb/>reputatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita de&longs;cribitur. </s><s>Et <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ptinet ad e&longs;&longs;e, quia .&longs;. </s><s>exhibita forma nihil aliud faciat: <expan abbr="qñ-quid&etilde;">qnn­<lb/>quidem</expan> ex <expan abbr="&ptilde;&longs;entia">pn&longs;entia</expan> form&ecedil; <expan abbr="ĩ">im</expan> materia <expan abbr="&longs;tatĩ">&longs;tatim</expan> <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>, vt &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>. </s><s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> aliud &longs;it materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ilis">sen&longs;ilis</expan> <lb/>à forma & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="&longs;epar&etilde;tur">&longs;eparentur</expan> hæc à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, aliud <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> ab e&longs;&longs;entia. |
| <pb pagenum="279"/> | <pb pagenum="279"/> |
| <arrow.to.target n="marg1838"></arrow.to.target><lb/>Quia verò po&longs;&longs;es obiicere &longs;eparationem form&ecedil;, &longs;eu e&longs;&longs;entiæ à materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, ni&longs;i rationis <lb/>opus, quia tum forma, tum e&longs;&longs;entia &longs;emper in materia &longs;en&longs;ili con&longs;i&longs;tant; audi nunc quæ me mo­<lb/>ueant ad credendum h&ecedil;c <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a &longs;eparari. </s><s>Primùm quidem e&longs;&longs;entia ponitur in forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>materia, & ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ &longs;olùm mente comprehendi po&longs;sit: &longs;ed cum forma, tum materia quæ <lb/>in mentem cadit, quanuis &longs;int in materia &longs;en&longs;ili, nec <expan abbr="v&longs;&qtilde;">v&longs;quae</expan> extent ab ea &longs;ecreta; at &longs;uapte natura <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>magis hac quàm illa materia &longs;en&longs;ili terminantur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed generatim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> conditiones offeren­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1838"></arrow.to.target><lb/>Quia verò po&longs;&longs;es obiicere &longs;eparationem form&ecedil;, &longs;eu e&longs;&longs;entiæ à materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, ni&longs;i rationis <lb/>opus, quia tum forma, tum e&longs;&longs;entia &longs;emper in materia &longs;en&longs;ili con&longs;i&longs;tant; audi nunc quæ me mo­<lb/>ueant ad credendum h&ecedil;c <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a &longs;eparari. </s><s>Primùm quidem e&longs;&longs;entia ponitur in forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>materia, & ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ &longs;olùm mente comprehendi po&longs;sit: &longs;ed cum forma, tum materia quæ <lb/>in mentem cadit, quanuis &longs;int in materia &longs;en&longs;ili, nec <expan abbr="v&longs;&qtilde;">v&longs;quae</expan> extent ab ea &longs;ecreta; at &longs;uapte natura <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>magis hac quàm illa materia &longs;en&longs;ili terminantur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed generatim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> conditiones offeren­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1839"></arrow.to.target><lb/>tur, eas accipient, modò &longs;ecum congruant & tolerari po&longs;sint. </s><s>eius res &longs;ignum, quae idem agens per <lb/>eandem formam complures effectus con&longs;imiles gignere pote&longs;t. </s><s>Ergo etiam natura &longs;eparantur. <lb/></s><s>Pr&ecedil;tereà docens Ari&longs;toteles, vt compo&longs;itum ex duob. </s><s>primordiis conflatum &longs;it, inquit, rationem <lb/>compo&longs;iti in componentium rationes di&longs;&longs;olui. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ergo rationes principiorum natura priores. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1839"></arrow.to.target><lb/>tur, eas accipient, modò &longs;ecum congruant & tolerari po&longs;sint. </s><s>eius res &longs;ignum, quae idem agens per <lb/>eandem formam complures effectus con&longs;imiles gignere pote&longs;t. </s><s>Ergo etiam natura &longs;eparantur. <lb/></s><s>Pr&ecedil;tereà docens Ari&longs;toteles, vt compo&longs;itum ex duob. </s><s>primordiis conflatum &longs;it, inquit, rationem <lb/>compo&longs;iti in componentium rationes di&longs;&longs;olui. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ergo rationes principiorum natura priores. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> <lb/> |
| |
| <s>VERVMENIMVERO Theophilus quem &longs;emper honoris cau&longs;&longs;a nomino, contra hæc <lb/>in &longs;uis commentariis de Anima di&longs;putabat, inquiens nullo modo fieri po&longs;&longs;e, vt e&longs;&longs;e addita­<lb/>mentum foret e&longs;&longs;entiæ, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> præter ens, quod in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamenta &longs;ecatur, & ens ve­<lb/>rum, & vt puto, reale ad eius <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> quod rationis appellant, quia &longs;it opus mentis humanæ; <lb/> | <s>VERVMENIMVERO Theophilus quem &longs;emper honoris cau&longs;&longs;a nomino, contra hæc <lb/>in &longs;uis commentariis de Anima di&longs;putabat, inquiens nullo modo fieri po&longs;&longs;e, vt e&longs;&longs;e addita­<lb/>mentum foret e&longs;&longs;entiæ, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> præter ens, quod in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamenta &longs;ecatur, & ens ve­<lb/>rum, & vt puto, reale ad eius <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> quod rationis appellant, quia &longs;it opus mentis humanæ; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1846"></arrow.to.target><lb/>numerandum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;et tertium ens &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&longs;uperadditũ">&longs;uperadditum</expan>, quod tamen nu&longs;quàm factitatum <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab Ari&longs;totele &longs;olùm; &longs;ed ab iis omnib. qui di&longs;tributioni Ari&longs;totelicæ acquie­<lb/>&longs;cere noluerunt. </s><s>Tum deinde &longs;i e&longs;&longs;e e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduceretur; de eo <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> foret, cuius be­<lb/>neficio &longs;it: nam &longs;i per &longs;e; ergo non per e&longs;&longs;e additum: &longs;i per aliud; etiam de hoc ip&longs;o quæretur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita quæ&longs;tio perduci poterit in infinitum. </s><s>Re&longs;pondemus <expan abbr=".n.">enim</expan> ad primum, in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamen­<lb/>ta di&longs;tribui tale genus entis, qd addit e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, & hoc e&longs;&longs;e verè <expan abbr="propri&ecedil;&qacute;">propri&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>cuius alia principia &longs;int quæ &longs;int, vt fertur, analogicè &longs;ub&longs;tantiæ. </s><s>Quare <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> e&longs;&longs;e lap&longs;us in eo, quae hoc <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperaddatur; cùm &longs;uperaddatur e&longs;&longs;entiæ, & ip&longs;um propriè &longs;it &longs;ub&longs;tantia. </s><s>Ad &longs;ecun­<lb/>dùm verò di&longs;tinguimus illam vocem per &longs;e: quandò inter alia &longs;ignificata hoc habet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae actu <lb/> | <arrow.to.target n="marg1846"></arrow.to.target><lb/>numerandum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;et tertium ens &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&longs;uperadditũ">&longs;uperadditum</expan>, quod tamen nu&longs;quàm factitatum <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab Ari&longs;totele &longs;olùm; &longs;ed ab iis omnib. qui di&longs;tributioni Ari&longs;totelicæ acquie­<lb/>&longs;cere noluerunt. </s><s>Tum deinde &longs;i e&longs;&longs;e e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduceretur; de eo <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> foret, cuius be­<lb/>neficio &longs;it: nam &longs;i per &longs;e; ergo non per e&longs;&longs;e additum: &longs;i per aliud; etiam de hoc ip&longs;o quæretur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita quæ&longs;tio perduci poterit in infinitum. </s><s>Re&longs;pondemus <expan abbr=".n.">enim</expan> ad primum, in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamen­<lb/>ta di&longs;tribui tale genus entis, qd addit e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, & hoc e&longs;&longs;e verè <expan abbr="propri&ecedil;&qacute;">propri&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>cuius alia principia &longs;int quæ &longs;int, vt fertur, analogicè &longs;ub&longs;tantiæ. </s><s>Quare <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> e&longs;&longs;e lap&longs;us in eo, quae hoc <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperaddatur; cùm &longs;uperaddatur e&longs;&longs;entiæ, & ip&longs;um propriè &longs;it &longs;ub&longs;tantia. </s><s>Ad &longs;ecun­<lb/>dùm verò di&longs;tinguimus illam vocem per &longs;e: quandò inter alia &longs;ignificata hoc habet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae actu <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1847"></arrow.to.target><lb/>continet intra &longs;e principia ex quibus exi&longs;tit. </s><s>&longs;ic homo per &longs;e e&longs;t, & animal rationis compos, cui <lb/>non repugnat e&longs;&longs;e per aliud; quippe per cau&longs;&longs;am quæ tamen non &longs;it extra ip&longs;um. </s><s>Dicimus igi­<lb/>tur hoc e&longs;&longs;e ita exi&longs;tere per &longs;e & per aliud; nempe per e&longs;&longs;entiam & materiam &longs;en&longs;ilem, vt cau&longs;&longs;as, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> principia, &longs;ed hæc omnia intra &longs;e habere. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt &longs;i per aliud &longs;it illi non con­<lb/>ueniat e&longs;&longs;e per &longs;e; aut quòd re&longs;oluatur in alia quæ habeant e&longs;&longs;e: Verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i ea in quæ re&longs;ol­<lb/>uitur; habeant e&longs;&longs;e per &longs;e quidem, &longs;ed aptum &longs;ibi & conueniens, quod e&longs;t e&longs;&longs;e principij, vnde exi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1847"></arrow.to.target><lb/>continet intra &longs;e principia ex quibus exi&longs;tit. </s><s>&longs;ic homo per &longs;e e&longs;t, & animal rationis compos, cui <lb/>non repugnat e&longs;&longs;e per aliud; quippe per cau&longs;&longs;am quæ tamen non &longs;it extra ip&longs;um. </s><s>Dicimus igi­<lb/>tur hoc e&longs;&longs;e ita exi&longs;tere per &longs;e & per aliud; nempe per e&longs;&longs;entiam & materiam &longs;en&longs;ilem, vt cau&longs;&longs;as, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> principia, &longs;ed hæc omnia intra &longs;e habere. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt &longs;i per aliud &longs;it illi non con­<lb/>ueniat e&longs;&longs;e per &longs;e; aut quòd re&longs;oluatur in alia quæ habeant e&longs;&longs;e: Verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i ea in quæ re&longs;ol­<lb/>uitur; habeant e&longs;&longs;e per &longs;e quidem, &longs;ed aptum &longs;ibi & conueniens, quod e&longs;t e&longs;&longs;e principij, vnde exi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1848"></arrow.to.target><lb/>&longs;tit illud e&longs;&longs;e quod e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduci defendimus. </s><s>Eodem modo re&longs;ponderemus ei qui item <lb/>de compo&longs;ito quæreret, &longs;it'ne per &longs;e, an per aliud: & quæ&longs;tionem deduceret in infinitum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e & per aliud, quod tamen habet e&longs;&longs;e, non exi&longs;tentiæ quod quærimus, &longs;ed e&longs;&longs;entiæ, & id &longs;uffi­<lb/>cit. </s><s>Id cùm &longs;it in materia, e&longs;t planè &longs;ingulare; <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>&longs;ingulare verè e&longs;t. </s><s>ab hoc <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> ab&longs;trahit <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> vniuer&longs;alem quæ primum e&longs;t mentis <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, cuius .&longs;. </s><s>principia <expan abbr="cau&longs;&longs;&ecedil;&qacute;">cau&longs;&longs;&ecedil;que</expan>. </s><s>ve&longs;tigentur, & de qua <lb/>demon&longs;trentur affectiones. </s><s>Ex eo verò quòd e&longs;&longs;e &longs;ic ratione &longs;eparatur à reb. </s><s>de quib. dicitur; <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;equitur (vt hoc veluti corollarium addamus) vt pr&ecedil;dicari po&longs;sit, <expan abbr="atq.">atque</expan> item, vt medium intere&longs;­<lb/>&longs;e & id, de quo pr&ecedil;dicatur, intercedat, e&longs;&longs;entia nimirùm & cau&longs;&longs;a. </s><s><expan abbr="Inde&qacute;">Indeque</expan>. </s><s>etiam na&longs;citur, vt, cùm <lb/>reip&longs;a non di&longs;crepet ab eo de quo dicitur, remaneat nihilominus quæ&longs;tio &longs;implex. </s><s>Quòd &longs;iquan­<lb/>do Alexander, aut alius qui&longs;quam retulit quæ&longs;tionem, &longs;it'ne res ad accidens; meminerit multi­<lb/>plex e&longs;&longs;e &longs;ignificatum eius vocis; id .&longs;. </s><s>quod citra &longs;ubiecti interitum abe&longs;&longs;e contingit, & id <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>quod accedit ei quod e&longs;t actu; dicitur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens <foreign lang="greek">e)ndexo/menon</foreign> & contingens, vt homini ambu­<lb/>lare. </s><s>Dicitur & tertiò id quod non <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> in notione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, quemadmo­<lb/>dum non accipitur <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> po&longs;terius in notione prioris, &longs;ic animali accidit homo vltimò ac­<lb/>cidens illud appellari &longs;olet quod &longs;ine vlla limitatione pr&ecedil;dicatur, velut apud dialecticos in Top. <lb/> | <arrow.to.target n="marg1848"></arrow.to.target><lb/>&longs;tit illud e&longs;&longs;e quod e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduci defendimus. </s><s>Eodem modo re&longs;ponderemus ei qui item <lb/>de compo&longs;ito quæreret, &longs;it'ne per &longs;e, an per aliud: & quæ&longs;tionem deduceret in infinitum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e & per aliud, quod tamen habet e&longs;&longs;e, non exi&longs;tentiæ quod quærimus, &longs;ed e&longs;&longs;entiæ, & id &longs;uffi­<lb/>cit. </s><s>Id cùm &longs;it in materia, e&longs;t planè &longs;ingulare; <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>&longs;ingulare verè e&longs;t. </s><s>ab hoc <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> ab&longs;trahit <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> vniuer&longs;alem quæ primum e&longs;t mentis <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, cuius .&longs;. </s><s>principia <expan abbr="cau&longs;&longs;&ecedil;&qacute;">cau&longs;&longs;&ecedil;que</expan>. </s><s>ve&longs;tigentur, & de qua <lb/>demon&longs;trentur affectiones. </s><s>Ex eo verò quòd e&longs;&longs;e &longs;ic ratione &longs;eparatur à reb. de <expan abbr="quib.">quibus</expan> dicitur; <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;equitur (vt hoc veluti corollarium addamus) vt pr&ecedil;dicari po&longs;sit, <expan abbr="atq.">atque</expan> item, vt medium intere&longs;­<lb/>&longs;e & id, de quo pr&ecedil;dicatur, intercedat, e&longs;&longs;entia nimirùm & cau&longs;&longs;a. </s><s><expan abbr="Inde&qacute;">Indeque</expan>. </s><s>etiam na&longs;citur, vt, cùm <lb/>reip&longs;a non di&longs;crepet ab eo de quo dicitur, remaneat nihilominus quæ&longs;tio &longs;implex. </s><s>Quòd &longs;iquan­<lb/>do Alexander, aut alius qui&longs;quam retulit quæ&longs;tionem, &longs;it'ne res ad accidens; meminerit multi­<lb/>plex e&longs;&longs;e &longs;ignificatum eius vocis; id .&longs;. </s><s>quod citra &longs;ubiecti interitum abe&longs;&longs;e contingit, & id <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>quod accedit ei quod e&longs;t actu; dicitur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens <foreign lang="greek">e)ndexo/menon</foreign> & contingens, vt homini ambu­<lb/>lare. </s><s>Dicitur & tertiò id quod non <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> in notione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, quemadmo­<lb/>dum non accipitur <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> po&longs;terius in notione prioris, &longs;ic animali accidit homo vltimò ac­<lb/>cidens illud appellari &longs;olet quod &longs;ine vlla limitatione pr&ecedil;dicatur, velut apud dialecticos in Top. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1849"></arrow.to.target><lb/>& hoc modo quæ&longs;tio, an &longs;it res, e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio accidentis, qua&longs;i accidere valeat idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> inh&ecedil;rere: <lb/>admodum <expan abbr=".n.">enim</expan> patet ea vox <foreign lang="greek">sumbai/nein</foreign>, vt etiam ad ea tran&longs;umatur quæ nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="con&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan>. <lb/></s><s>Sed de his hactenus. </s><s>Redeo nunc in viam. </s><s>Nam multa certè &longs;unt ea quæ de actus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura <lb/>dicenda &longs;uccurrunt. </s><s>Primùm quidem <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ad <expan abbr="illorũ">illorum</expan> ordinem &longs;pectat; tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt actus ille <lb/>quem &longs;ecundum vocamus, ab actu primo profici&longs;catur, & ex ip&longs;o habitu pullulet, vt &longs;i habitum <lb/>contrahere velimus; anteà cogamur agere, & prout benè malèúe egerimus; inde bonus malu&longs;úe <lb/>habitus oriatur. </s><s>Hinc cytharam pul&longs;ando cytharœdi efficimur, & benè pul&longs;ando boni; mali <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>malè, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex hoc deducta <expan abbr="cõmunis">communis</expan> illa propo&longs;itio è frequentatis actib. habitum comparari, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s><s>nomine expre&longs;&longs;us e&longs;t, quod <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> &longs;ignificaret quæ ex antecedente actione na&longs;ceretur. </s><s>Habere <lb/>.n. po&longs;sidere e&longs;t, & vti po&longs;&longs;e, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ummis digitis attingere, vel &longs;uperficie tenus infectum e&longs;&longs;e, & ex <lb/>habitu talem reddi, vt facilè munus &longs;uum ip&longs;ius proprium exercere, & tueri valeat: ac &longs;icut in ha­<lb/>bituum <expan abbr="moraliũ">moralium</expan> comparatione monebat Philo&longs;ophus; <expan abbr="tantũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ille qui iam &longs;ibi <expan abbr="cõtraxerit">contraxerit</expan> | <arrow.to.target n="marg1849"></arrow.to.target><lb/>& hoc modo quæ&longs;tio, an &longs;it res, e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio accidentis, qua&longs;i accidere valeat idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> inh&ecedil;rere: <lb/>admodum <expan abbr=".n.">enim</expan> patet ea vox <foreign lang="greek">sumbai/nein</foreign>, vt etiam ad ea tran&longs;umatur quæ nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="con&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan>. <lb/></s><s>Sed de his hactenus. </s><s>Redeo nunc in viam. </s><s>Nam multa certè &longs;unt ea quæ de actus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura <lb/>dicenda &longs;uccurrunt. </s><s>Primùm quidem <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ad <expan abbr="illorũ">illorum</expan> ordinem &longs;pectat; tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt actus ille <lb/>quem &longs;ecundum vocamus, ab actu primo profici&longs;catur, & ex ip&longs;o habitu pullulet, vt &longs;i habitum <lb/>contrahere velimus; anteà cogamur agere, & prout benè malèúe egerimus; inde bonus malu&longs;úe <lb/>habitus oriatur. </s><s>Hinc cytharam pul&longs;ando cytharœdi efficimur, & benè pul&longs;ando boni; mali <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>malè, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex hoc deducta <expan abbr="cõmunis">communis</expan> illa propo&longs;itio è frequentatis actib. habitum comparari, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s><s>nomine expre&longs;&longs;us e&longs;t, quod <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> &longs;ignificaret quæ ex antecedente actione na&longs;ceretur. </s><s>Habere <lb/>.n. po&longs;sidere e&longs;t, & vti po&longs;&longs;e, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ummis digitis attingere, vel &longs;uperficie tenus infectum e&longs;&longs;e, & ex <lb/>habitu talem reddi, vt facilè munus &longs;uum ip&longs;ius proprium exercere, & tueri valeat: ac &longs;icut in ha­<lb/>bituum <expan abbr="moraliũ">moralium</expan> comparatione monebat Philo&longs;ophus; <expan abbr="tantũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ille qui iam &longs;ibi <expan abbr="cõtraxerit">contraxerit</expan> |
| <pb pagenum="281"/> | <pb pagenum="281"/> |
| <arrow.to.target n="marg1850"></arrow.to.target><lb/>habitum; &longs;uo munere fungendo fatigetur, vt potius inde <expan abbr="maximã">maximam</expan> voluptatem capiat. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò <lb/>militi forti&longs;simo graue, a&longs;perumúe videtur durum <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerere, & pericula graui&longs;sima &longs;ubire. <lb/></s><s>Eodem modo de habitu qui ab eo quod actu exi&longs;tit per <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> materi&ecedil; imprimitur, iudicare de­<lb/>bemus. </s><s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> natura dela&longs;&longs;atur, dum ex habitu <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agit, vt etiam moueret in infinitum, <lb/>ni&longs;i materia quæ &longs;uopte impul&longs;u nititur in contrarium, proce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ob&longs;taret. </s><s>Quamobrem, <lb/>&longs;i materia non &longs;it eiu&longs;modi, vt à contrariis affligatur (talem in c&ecedil;lo Peripatetici e&longs;&longs;e putant) nul­<lb/>la &longs;it &longs;u&longs;picio defatigationis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>motus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> duci <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s><expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> facerent <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;i per <lb/>infinitum interuallum à proprio loco di&longs;tarent, modò permanere po&longs;&longs;ent, & ni&longs;i cau&longs;&longs;a corrum­<lb/>pens, materia .&longs;. </s><s>cùm <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan> intercederet, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> loco &longs;ine vllo labore perpetuò <expan abbr="conquie&longs;cer&etilde;t">conquie&longs;cerent</expan>. <lb/></s><s>Vnde <expan abbr="etiã">etiam</expan> non defuere qui dicerent ignim in propria &longs;phæra con&longs;eruari &longs;empiternum, quos ta­<lb/>men increpat Ari&longs;toteles o&longs;tendens ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;am ade&longs;&longs;e interitus, materiam .&longs;. </s><s>& contraria. <lb/></s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Habitus hic latè patet, vt omne .&longs;. </s><s><expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> amplectatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita pertinere videatur ad <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1850"></arrow.to.target><lb/>habitum; &longs;uo munere fungendo fatigetur, vt potius inde <expan abbr="maximã">maximam</expan> voluptatem capiat. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò <lb/>militi forti&longs;simo graue, a&longs;perumúe videtur durum <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerere, & pericula graui&longs;sima &longs;ubire. <lb/></s><s>Eodem modo de habitu qui ab eo quod actu exi&longs;tit per <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> materi&ecedil; imprimitur, iudicare de­<lb/>bemus. </s><s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> natura dela&longs;&longs;atur, dum ex habitu <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agit, vt etiam moueret in infinitum, <lb/>ni&longs;i materia quæ &longs;uopte impul&longs;u nititur in contrarium, proce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ob&longs;taret. </s><s>Quamobrem, <lb/>&longs;i materia non &longs;it eiu&longs;modi, vt à contrariis affligatur (talem in c&ecedil;lo Peripatetici e&longs;&longs;e putant) nul­<lb/>la &longs;it &longs;u&longs;picio defatigationis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>motus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> duci <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s><expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> facerent <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;i per <lb/>infinitum interuallum à proprio loco di&longs;tarent, modò permanere po&longs;&longs;ent, & ni&longs;i cau&longs;&longs;a corrum­<lb/>pens, materia .&longs;. </s><s>cùm <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan> intercederet, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> loco &longs;ine vllo labore perpetuò <expan abbr="conquie&longs;cer&etilde;t">conquie&longs;cerent</expan>. <lb/></s><s>Vnde <expan abbr="etiã">etiam</expan> non defuere qui dicerent ignim in propria &longs;phæra con&longs;eruari &longs;empiternum, quos ta­<lb/>men increpat Ari&longs;toteles o&longs;tendens ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;am ade&longs;&longs;e interitus, materiam .&longs;. </s><s>& contraria. <lb/></s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Habitus hic latè patet, vt omne .&longs;. </s><s><expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> amplectatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita pertinere videatur ad <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1858"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t quæ oritur ex Grammatica; illa imperfecta quæ <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> ex habitu &longs;olùm imitatur, ac temere <lb/>fieri potuit. </s><s>Proptereà dubitatio propo&longs;ita indicata ambigui fallacia tollitur. </s><s>Nam cùm obiice­<lb/>retur <expan abbr="habitũ">habitum</expan> ex actu <expan abbr="cõparari">comparari</expan>; quamobrem non antedere: damus quidem habitum ex actu pa­<lb/>rari qui fuerit imperfectus, at nos de altero actu inficiamur qui perfectus e&longs;t. </s><s>Quare oportebat <lb/>etiam in ip&longs;a conclu&longs;ione <expan abbr="cõprehendere">comprehendere</expan> talem <expan abbr="actũ">actum</expan>, & hunc item quae habitui præiret o&longs;tendere. <lb/></s><s>Hoc <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> a&longs;&longs;eri per&longs;picuum e&longs;t. </s><s>Attamen inuectus e&longs;t <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ari&longs;toteles in eos qui ita &longs;entirent, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1858"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t quæ oritur ex Grammatica; illa imperfecta quæ <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> ex habitu &longs;olùm imitatur, ac temere <lb/>fieri potuit. </s><s>Proptereà dubitatio propo&longs;ita indicata ambigui fallacia tollitur. </s><s>Nam cùm obiice­<lb/>retur <expan abbr="habitũ">habitum</expan> ex actu <expan abbr="cõparari">comparari</expan>; quamobrem non antedere: damus quidem habitum ex actu pa­<lb/>rari qui fuerit imperfectus, at nos de altero actu inficiamur qui perfectus e&longs;t. </s><s>Quare oportebat <lb/>etiam in ip&longs;a conclu&longs;ione <expan abbr="cõprehendere">comprehendere</expan> talem <expan abbr="actũ">actum</expan>, & hunc item quae habitui præiret o&longs;tendere. <lb/></s><s>Hoc <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> a&longs;&longs;eri per&longs;picuum e&longs;t. </s><s>Attamen inuectus e&longs;t <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ari&longs;toteles in eos qui ita &longs;entirent, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1859"></arrow.to.target><lb/>ac mon&longs;trauit <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> actum ex habitu profici&longs;ci, &longs;iue ille perfectus e&longs;&longs;et, &longs;iue imperfectus, ea ra­<lb/>tione commotus. </s><s>Quoniam <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> id quod fit aliquid, fit ex aliquo, & ab aliquo, quod &longs;pecie idem <lb/>&longs;it, actus ab habitu, & di&longs;ciplina à &longs;cientia. </s><s>Quia verò po&longs;&longs;et obiicere qui&longs;piam, ædificare <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> <lb/>prius, quàm &longs;it ædificator, ex quo <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan> id, habitum non omni actui &longs;upponi. </s><s>Adde item, <lb/>quia dicere po&longs;&longs;et ab alieno actu, &longs;iue habitu produci talem <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;icut à præceptoris doctrina fit <lb/>in di&longs;cipulo eruditio & di&longs;ciplina: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita fieri <expan abbr="actũ">actum</expan> ab eo quod e&longs;t actu, & denique illud quod <lb/>tu nunc ais actum quendam imperfectum qui non exi&longs;tat ex habitu; docet ibi Philo&longs;ophus non <lb/> | <arrow.to.target n="marg1859"></arrow.to.target><lb/>ac mon&longs;trauit <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> actum ex habitu profici&longs;ci, &longs;iue ille perfectus e&longs;&longs;et, &longs;iue imperfectus, ea ra­<lb/>tione commotus. </s><s>Quoniam <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> id quod fit aliquid, fit ex aliquo, & ab aliquo, quod &longs;pecie idem <lb/>&longs;it, actus ab habitu, & di&longs;ciplina à &longs;cientia. </s><s>Quia verò po&longs;&longs;et obiicere qui&longs;piam, ædificare <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> <lb/>prius, quàm &longs;it ædificator, ex quo <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan> id, habitum non omni actui &longs;upponi. </s><s>Adde item, <lb/>quia dicere po&longs;&longs;et ab alieno actu, &longs;iue habitu produci talem <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;icut à præceptoris doctrina fit <lb/>in di&longs;cipulo eruditio & di&longs;ciplina: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita fieri <expan abbr="actũ">actum</expan> ab eo quod e&longs;t actu, & denique illud quod <lb/>tu nunc ais actum quendam imperfectum qui non exi&longs;tat ex habitu; docet ibi Philo&longs;ophus non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1860"></arrow.to.target><lb/>hunc tantum &longs;upponi qui alienus e&longs;t; &longs;ed internum etiam à quo actus &longs;inguli profici&longs;cantur. </s><s>Ita <lb/>enim inquit, de his habitib. idem <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> de c&ecedil;teris motibus, ac de illis formis, <lb/>quæ per tran&longs;mutationem comparantur. </s><s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;tate in &longs;ingulis partibus, vnde in quolibet <lb/>puncto motus e&longs;t aliquid quod <expan abbr="mutatũ">mutatum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="nũcupatur">nuncupatur</expan>, & e&longs;t actu, tanquam pars formæ, aut gra­<lb/>dus. </s><s>Qua de re, &longs;icut è mutatis e&longs;&longs;e, quæ &longs;unt in &longs;ingulis partib. motus, tanquàm ab actu fit for­<lb/>ma; &longs;ic è &longs;ingulis actib. primis, inquam, non &longs;ecundis, tanquàm &longs;int vt partes habitus, fit habitus <lb/>vniuer&longs;us. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non ab actu imperfecto, tanquàm huiu&longs;modi fit habitus, &longs;ed <expan abbr="tãquàm">tanquàm</expan> ex habitu, <lb/>& ex ea parte habitus quæ confracta iam fuerit, exi&longs;tit actus &longs;ecundus qui illi parti pro portione <lb/>re&longs;pondeat. </s><s>Ac &longs;i planius eloqui velim, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;e habent gradus in qualitate, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;e <lb/>habent actus in actione, vnde habitus <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s><s>Etenim gradus aliquid formæ &longs;ignificant, è qui­<lb/>bus tanquàm remanentibus forma tota <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> virtutem <expan abbr="cõplectens">complectens</expan>, non &longs;ecus àc ternio <lb/><expan abbr="duitat&etilde;">duitatem</expan>, & trigonum contineat tetragonus. </s><s>Quapropter &longs;iquis id quod e&longs;t habitus, in &longs;uæ con&longs;ti­<lb/>tutionis initia re&longs;oluere cupiat, is cogitet nece&longs;&longs;e e&longs;t actum <expan abbr="quendã">quendam</expan> primum qui c&ecedil;teros <expan abbr="anteced&etilde;-tes">anteceden­<lb/>tes</expan> virtute complectatur. </s><s>Sic negat Ari&longs;toteles id quod acceptum e&longs;t, nempe <expan abbr="habitũ">habitum</expan> fieri ex actu <lb/>&longs;olo. </s><s>Ergo ex habitu fit actus. </s><s>Sed cùm <expan abbr="etiã">etiam</expan> valeat actus ad habitum producendum: &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> ha­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1860"></arrow.to.target><lb/>hunc tantum &longs;upponi qui alienus e&longs;t; &longs;ed internum etiam à quo actus &longs;inguli profici&longs;cantur. </s><s>Ita <lb/>enim inquit, de his habitib. idem <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> de c&ecedil;teris motibus, ac de illis formis, <lb/>quæ per tran&longs;mutationem comparantur. </s><s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;tate in &longs;ingulis partibus, vnde in quolibet <lb/>puncto motus e&longs;t aliquid quod <expan abbr="mutatũ">mutatum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="nũcupatur">nuncupatur</expan>, & e&longs;t actu, tanquam pars formæ, aut gra­<lb/>dus. </s><s>Qua de re, &longs;icut è mutatis e&longs;&longs;e, quæ &longs;unt in &longs;ingulis partib. motus, tanquàm ab actu fit for­<lb/>ma; &longs;ic è &longs;ingulis actib. primis, inquam, non &longs;ecundis, tanquàm &longs;int vt partes habitus, fit habitus <lb/>vniuer&longs;us. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non ab actu imperfecto, tanquàm huiu&longs;modi fit habitus, &longs;ed <expan abbr="tãquàm">tanquàm</expan> ex habitu, <lb/>& ex ea parte habitus quæ confracta iam fuerit, exi&longs;tit actus &longs;ecundus qui illi parti pro portione <lb/>re&longs;pondeat. </s><s>Ac &longs;i planius eloqui velim, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> &longs;e habent gradus in qualitate, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;e <lb/>habent actus in actione, vnde habitus <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s><s>Etenim gradus aliquid formæ &longs;ignificant, è qui­<lb/>bus tanquàm remanentibus forma tota <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> virtutem <expan abbr="cõplectens">complectens</expan>, non &longs;ecus àc ternio <lb/><expan abbr="duitat&etilde;">duitatem</expan>, & trigonum contineat tetragonus. </s><s>Quapropter &longs;iquis id quod e&longs;t habitus, in &longs;uæ con&longs;ti­<lb/>tutionis initia re&longs;oluere cupiat, is cogitet nece&longs;&longs;e e&longs;t actum <expan abbr="quendã">quendam</expan> primum qui c&ecedil;teros <expan abbr="anteced&etilde;-tes">anteceden­<lb/>tes</expan> virtute complectatur. </s><s>Sic negat Ari&longs;toteles id quod acceptum e&longs;t, nempe <expan abbr="habitũ">habitum</expan> fieri ex actu <lb/>&longs;olo. </s><s>Ergo ex habitu fit actus. </s><s>Sed cùm <expan abbr="etiã">etiam</expan> valeat actus ad habitum producendum: &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> ha­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1861"></arrow.to.target><lb/>bitus contrahit aliquid incrementi, per a&longs;siduas actioneis, vt docuit Ari&longs;toteles 2. & 3. Eth. effici­<lb/>tur vt habitus ex habitu con&longs;tet, perfectus nimirùm ex imperfecto. </s><s>Verumenimuerò, cùm ip&longs;e <lb/>item Ari&longs;toteles de duab. </s><s>differentiis habitus verba fecerit, atque vnum <expan abbr="quendã">quendam</expan> actui nece&longs;&longs;ariò <lb/>præire docuerit, nec vllo modo fieri ex actu, cuiu&longs;modi &longs;en&longs;us e&longs;t. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ex eo quòd &longs;en&longs;eri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1861"></arrow.to.target><lb/>bitus contrahit aliquid incrementi, per a&longs;siduas actioneis, vt docuit Ari&longs;toteles 2. & 3. Eth. effici­<lb/>tur vt habitus ex habitu con&longs;tet, perfectus nimirùm ex imperfecto. </s><s>Verumenimuerò, cùm ip&longs;e <lb/>item Ari&longs;toteles de duab. differentiis habitus verba fecerit, atque vnum <expan abbr="quendã">quendam</expan> actui nece&longs;&longs;ariò <lb/>præire docuerit, nec vllo modo fieri ex actu, cuiu&longs;modi &longs;en&longs;us e&longs;t. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ex eo quòd &longs;en&longs;eri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1862"></arrow.to.target><lb/>mus, &longs;en&longs;um habemus, &longs;ed contrà, <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> habemus, vt &longs;entiamus: e&longs;t etiam alter habitus, qui ex <lb/>a&longs;&longs;uetudine <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>; quanquàm propo&longs;ita fuit dubitatio de po&longs;trema hac habitus &longs;pecie; <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>eius philo&longs;ophi dicta nob. </s><s><expan abbr="pr&ecedil;b&etilde;t">pr&ecedil;bent</expan> <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan>, vt de illo altero genere habitus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> feramus <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>; <lb/>fiunt <expan abbr=".n.">enim</expan> à natura per <expan abbr="motũ">motum</expan>, in quo &longs;unt ip&longs;a mutata e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt veluti gradus & <expan abbr="formarũ">formarum</expan> partes. <lb/></s><s>Quocirca ceu &longs;uprà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fuit, ex iis vniuer&longs;a forma conflatur. </s><s>Hinc &longs;entiens facultas, quia per <lb/><expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> accedit, gradus quo&longs;dam requirit, tanquàm &longs;uiip&longs;ius partes, vt puta, temperiem <expan abbr="fa-cultatem&qacute;">fa­<lb/>cultatemque</expan>. </s><s><expan abbr="alent&etilde;">alentem</expan> è quibus componatur. </s><s>Quo fit, vt, cùm Ari&longs;toteles has parteis in eadem &longs;pecie <lb/>collocarit, ea nece&longs;&longs;ariò con&longs;equantur. </s><s>Primùm quidem, quae ad eandem referantur habitus atque <lb/>actus: &longs;ic verò & pa&longs;sio, & patibilis qualitas, & omnino effectio, & habitus <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;pecie continen­<lb/>tur; quandò inter hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> proportio con&longs;imilis intercedit. </s><s>E&longs;t & illud alterum quod nos &longs;upe­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1862"></arrow.to.target><lb/>mus, &longs;en&longs;um habemus, &longs;ed contrà, <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> habemus, vt &longs;entiamus: e&longs;t etiam alter habitus, qui ex <lb/>a&longs;&longs;uetudine <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>; quanquàm propo&longs;ita fuit dubitatio de po&longs;trema hac habitus &longs;pecie; <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>eius philo&longs;ophi dicta nob. </s><s><expan abbr="pr&ecedil;b&etilde;t">pr&ecedil;bent</expan> <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan>, vt de illo altero genere habitus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> feramus <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>; <lb/>fiunt <expan abbr=".n.">enim</expan> à natura per <expan abbr="motũ">motum</expan>, in quo &longs;unt ip&longs;a mutata e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt veluti gradus & <expan abbr="formarũ">formarum</expan> partes. <lb/></s><s>Quocirca ceu &longs;uprà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fuit, ex iis vniuer&longs;a forma conflatur. </s><s>Hinc &longs;entiens facultas, quia per <lb/><expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> accedit, gradus quo&longs;dam requirit, tanquàm &longs;uiip&longs;ius partes, vt puta, temperiem <expan abbr="fa-cultatem&qacute;">fa­<lb/>cultatemque</expan>. </s><s><expan abbr="alent&etilde;">alentem</expan> è quibus componatur. </s><s>Quo fit, vt, cùm Ari&longs;toteles has parteis in eadem &longs;pecie <lb/>collocarit, ea nece&longs;&longs;ariò con&longs;equantur. </s><s>Primùm quidem, quae ad eandem referantur habitus atque <lb/>actus: &longs;ic verò & pa&longs;sio, & patibilis qualitas, & omnino effectio, & habitus <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;pecie continen­<lb/>tur; quandò inter hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> proportio con&longs;imilis intercedit. </s><s>E&longs;t & illud alterum quod nos &longs;upe­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1863"></arrow.to.target><lb/>riore libro profe&longs;si &longs;umus, vt verum <expan abbr="vndequaq.">vndequaque</expan> &longs;ecum con&longs;entire per&longs;picias, quae affectiones pr&ecedil;ui&ecedil; <lb/>pertineant <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad qualitatem. </s><s>&longs;iquidem <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> ex &longs;ub&longs;tantia fieri opor­<lb/>teat & ex plurib. tanquàm gradibus <expan abbr="partibu&longs;&qacute;">partibu&longs;que</expan>. </s><s><expan abbr="cõponi">componi</expan>, quæ &longs;int termini interni fluxus illius qui <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> perfecta ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> finitur, quemadmodum &longs;unt actuum <expan abbr="habituum&qacute;">habituumque</expan>. </s><s>partes. </s><s>Necnon <lb/>efficitur illud, vt cùm duas <expan abbr="actuũ">actuum</expan> formulas propo&longs;uerit nob. </s><s>Ari&longs;toteles: <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eius qui <lb/>antecedit habitui, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram eius qui con&longs;equitur habitum; <expan abbr="aliud&qacute;">aliudque</expan>. </s><s>e&longs;&longs;e docuerit agere gram­<lb/>maticè, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ecundùm Grammaticen: nihil tamen ob&longs;tet, quominus habitus actioni <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> &longs;uppo­<lb/>natur: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s><s>&longs;ecundùm <expan abbr="Grãmaticen">Grammaticen</expan> actus appellatur, quae habitum <expan abbr="oĩno">oinno</expan> excludat; verùm quia &longs;o­<lb/>lùm re&longs;puat illum, &longs;eu rectius dixerim, non admittat qui perfectus e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> hunc non habitui &longs;im­<lb/>pliciter antecedere <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t, &longs;ed habitui perfecto duntaxat. </s><s>Habitum igitur <expan abbr="oĩ">oim</expan> actui præcede­<lb/>re dicemus; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> efficiens primùm imprimit <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, mox actum, & iure quidem. </s><s>prius <expan abbr=".n.">enim</expan> poten­<lb/>tia præeat nece&longs;&longs;e e&longs;t, pò&longs;t actus &longs;ub&longs;equatur qu&ecedil; <expan abbr="omniũ">omnium</expan> princeps e&longs;t in pr&ecedil;dicamento <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, <lb/>&longs;ed huic non ab&longs;imilis ea quæ e&longs;t ex natura, vt in colore & &longs;apore, habent <expan abbr=".n.">enim</expan> & illi <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> propriá <lb/>functionem, quatenus <expan abbr="hũi">huni</expan>, licet &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non &longs;int. </s><s>Quòd &longs;iquis violentam <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, & pr&ecedil;ter na­ | <arrow.to.target n="marg1863"></arrow.to.target><lb/>riore libro profe&longs;si &longs;umus, vt verum <expan abbr="vndequaq.">vndequaque</expan> &longs;ecum con&longs;entire per&longs;picias, quae affectiones pr&ecedil;ui&ecedil; <lb/>pertineant <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad qualitatem. </s><s>&longs;iquidem <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> ex &longs;ub&longs;tantia fieri opor­<lb/>teat & ex plurib. tanquàm gradibus <expan abbr="partibu&longs;&qacute;">partibu&longs;que</expan>. </s><s><expan abbr="cõponi">componi</expan>, quæ &longs;int termini interni fluxus illius qui <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> perfecta ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> finitur, quemadmodum &longs;unt actuum <expan abbr="habituum&qacute;">habituumque</expan>. </s><s>partes. </s><s>Necnon <lb/>efficitur illud, vt cùm duas <expan abbr="actuũ">actuum</expan> formulas propo&longs;uerit nob. </s><s>Ari&longs;toteles: <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eius qui <lb/>antecedit habitui, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram eius qui con&longs;equitur habitum; <expan abbr="aliud&qacute;">aliudque</expan>. </s><s>e&longs;&longs;e docuerit agere gram­<lb/>maticè, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ecundùm Grammaticen: nihil tamen ob&longs;tet, quominus habitus actioni <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> &longs;uppo­<lb/>natur: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s><s>&longs;ecundùm <expan abbr="Grãmaticen">Grammaticen</expan> actus appellatur, quae habitum <expan abbr="oĩno">oinno</expan> excludat; verùm quia &longs;o­<lb/>lùm re&longs;puat illum, &longs;eu rectius dixerim, non admittat qui perfectus e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> hunc non habitui &longs;im­<lb/>pliciter antecedere <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t, &longs;ed habitui perfecto duntaxat. </s><s>Habitum igitur <expan abbr="oĩ">oim</expan> actui præcede­<lb/>re dicemus; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> efficiens primùm imprimit <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, mox actum, & iure quidem. </s><s>prius <expan abbr=".n.">enim</expan> poten­<lb/>tia præeat nece&longs;&longs;e e&longs;t, pò&longs;t actus &longs;ub&longs;equatur qu&ecedil; <expan abbr="omniũ">omnium</expan> princeps e&longs;t in pr&ecedil;dicamento <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, <lb/>&longs;ed huic non ab&longs;imilis ea quæ e&longs;t ex natura, vt in colore & &longs;apore, habent <expan abbr=".n.">enim</expan> & illi <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> propriá <lb/>functionem, quatenus <expan abbr="hũi">huni</expan>, licet &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non &longs;int. </s><s>Quòd &longs;iquis violentam <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, & pr&ecedil;ter na­ |
| <pb pagenum="283"/> | <pb pagenum="283"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1884"></arrow.to.target><lb/>nerante omnibus numeris ab&longs;olutæ; &longs;unt verò tum perfectæ, cùm &longs;ua officia faciunt. </s><s>Prætereà di­<lb/>uinum hoc e&longs;&longs;e & perpetuum non per <expan abbr="animã">animam</expan> &longs;olam præ&longs;tat ip&longs;a natura; verùm quia &longs;it animus <lb/>&longs;emper in actu, cum primò, quod e&longs;t e&longs;&longs;e; tum &longs;ecundò, quod e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/zgeia</foreign>. </s><s>officium .&longs;. </s><s>atque fun­<lb/>ctio, v&longs;que adeò, vt, &longs;i forma finis generationis e&longs;t po&longs;ita, finis tamen &longs;impliciter, propter quem <lb/>e&longs;t etiam ip&longs;a forma, &longs;ine dubio functio poni debeat id quod etiam &longs;ignificauit nob. </s><s>Ari&longs;toteles <lb/>iis verbis. </s><s>“Vnumquodque e&longs;t, quod habet officium, gratia officij; &longs;ic Dei officium e&longs;t, quod e&longs;t <lb/>immortalitas, <foreign lang="greek">e(kason</foreign>, inquit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek"><gap/>si\; w(=n e)/zgon e)si\n, e(\neka to/n e)/zgou, <gap/>eou(_d) e)ne/zgeia a)qanasi_a</foreign>.” <lb/> | <arrow.to.target n="marg1884"></arrow.to.target><lb/>nerante omnibus numeris ab&longs;olutæ; &longs;unt verò tum perfectæ, cùm &longs;ua officia faciunt. </s><s>Prætereà di­<lb/>uinum hoc e&longs;&longs;e & perpetuum non per <expan abbr="animã">animam</expan> &longs;olam præ&longs;tat ip&longs;a natura; verùm quia &longs;it animus <lb/>&longs;emper in actu, cum primò, quod e&longs;t e&longs;&longs;e; tum &longs;ecundò, quod e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/zgeia</foreign>. </s><s>officium .&longs;. </s><s>atque fun­<lb/>ctio, v&longs;que adeò, vt, &longs;i forma finis generationis e&longs;t po&longs;ita, finis tamen &longs;impliciter, propter quem <lb/>e&longs;t etiam ip&longs;a forma, &longs;ine dubio functio poni debeat id quod etiam &longs;ignificauit nob. </s><s>Ari&longs;toteles <lb/>iis verbis. </s><s>“Vnumquodque e&longs;t, quod habet officium, gratia officij; &longs;ic Dei officium e&longs;t, quod e&longs;t <lb/>immortalitas, <foreign lang="greek">e(kason</foreign>, inquit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek"><gap/>si\; w(=n e)/zgon e)si\n, e(\neka to/n e)/zgou, <gap/>eou(_d) e)ne/zgeia a)qanasi_a</foreign>.” <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1885"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t autem immortalitas vita in actu &longs;ecundo. </s><s>Necnon vbi humanam beatitudinem in functio­<lb/>ne perfecta collocauit. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ita quoque profe&longs;&longs;us e&longs;t idem philo&longs;ophus hæc pronuncians. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">xai\ o(ti</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1885"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t autem immortalitas vita in actu &longs;ecundo. </s><s>Necnon vbi humanam beatitudinem in functio­<lb/>ne perfecta collocauit. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ita quoque profe&longs;&longs;us e&longs;t idem philo&longs;ophus hæc pronuncians. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">xai\ o(ti</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1886"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1886"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1887"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">a)pan e)p) a)zx<gap/>w\ badizei to\ gino/menon xai\ <gap/>e/los. </foreign></s><s><foreign lang="">a)zxh\ ga\z to\ ou(_ e)neka, tou_ te/lous de\ e(neka h(ge. </foreign></s><s><foreign lang=""><lb/>ne/si+s. </foreign></s><s><foreign lang="">te/los de\h( e)ne/ zgeia, xai\ tou/tou xa/zin h( diw/amis lamba/netai</foreign>. </s><s>& rel. “Et quae omne qd fit, ad ini­<lb/>tium vadit & finem: initium <expan abbr=".n.">enim</expan> id, cuius gratia, finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> gratia generatio, finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> actio, & huius <lb/>gratia facultas accipitur. </s><s>Mox &longs;imiliter de c&ecedil;teris, & quorum motio finis. <foreign lang="greek">o(mo/iws de\xai\ <gap/> tw_n <lb/>a(\llwn, kai\ w(=n kinhsi+s <gap/>e/los. </foreign></s><s><foreign lang="">dio\ w(_spes o(ididaskontes e)nezgoiw_ta <gap/>deicautes o)i\ontai to\ <gap/>e)los <lb/>a)podedwke/nai, xai\ h( fusi+s o)moi/ws</foreign>.” i. </s><s>Quare <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docentes, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="di&longs;cipulũ">di&longs;cipulum</expan> o&longs;tenderint <lb/>operantem, putant impo&longs;ui&longs;&longs;e finem, &longs;imiliter etiam natura. </s><s>Deinde paucis interpo&longs;itis verbis, <lb/>quib. exemplo <expan abbr="quodã">quodam</expan> res <expan abbr="oĩs">oins</expan> aperiatur, ad&longs;cribit. </s><s>Opus <expan abbr=".n.">enim</expan> finis; operatio verò opus: vnde <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1887"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">a)pan e)p) a)zx<gap/>w\ badizei to\ gino/menon kai\ <gap/>e/los. </foreign></s><s><foreign lang="">a)zxh\ ga\z to\ ou(_ e)neka, tou_ te/lous de\ e(neka h(ge. </foreign></s><s><foreign lang=""><lb/>ne/si+s. </foreign></s><s><foreign lang="">te/los de\h( e)ne/ zgeia, kai\ tou/tou xa/zin h( diw/amis lamba/netai</foreign>. </s><s>& rel. “Et quae omne qd fit, ad ini­<lb/>tium vadit & finem: initium <expan abbr=".n.">enim</expan> id, cuius gratia, finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> gratia generatio, finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> actio, & huius <lb/>gratia facultas accipitur. </s><s>Mox &longs;imiliter de c&ecedil;teris, & quorum motio finis. <foreign lang="greek">o(mo/iws de\xai\ <gap/> tw_n <lb/>a(\llwn, kai\ w(=n kinhsi+s <gap/>e/los. </foreign></s><s><foreign lang="">dio\ w(_spes o(ididaskontes e)nezgoiw_ta <gap/>deicautes o)i\ontai to\ <gap/>e)los <lb/>a)podedwke/nai, kai\ h( fusi+s o)moi/ws</foreign>.” i. </s><s>Quare <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docentes, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="di&longs;cipulũ">di&longs;cipulum</expan> o&longs;tenderint <lb/>operantem, putant impo&longs;ui&longs;&longs;e finem, &longs;imiliter etiam natura. </s><s>Deinde paucis interpo&longs;itis verbis, <lb/>quib. exemplo <expan abbr="quodã">quodam</expan> res <expan abbr="oĩs">oins</expan> aperiatur, ad&longs;cribit. </s><s>Opus <expan abbr=".n.">enim</expan> finis; operatio verò opus: vnde <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1888"></arrow.to.target><lb/>operatio dicitur ab opere, & tendit ad <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, confert .&longs;. </s><s>ad con&longs;umationem. <foreign lang="greek">to\ ga\z e)/zgon <lb/>te/los h( de\ e)ne/zgeia to\ e)/zgon. </foreign></s><s><foreign lang="">dio\ xai\ tou_noma le/getai e)ne/ zgeiakata\ to\ e)/zgon, xai\ siwtei/ nei p<gap/>o\s <lb/>e)ntele/xeian</foreign>. </s><s>quia tum perfecta res e&longs;t, cùm operatur. </s><s>Quanquam accidit, actionem e&longs;&longs;e dupli­<lb/>cem, vel quæ terminetur alio, & hæc ad opus ip&longs;um verè dirigatur, vel etiam <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>, quæ .&longs;. </s><s>in ip&longs;o <lb/>maneat in quo producitur: &longs;i fuerit huiu&longs;modi, &longs;imul erit idem opus & operatio. </s><s>Græcè melius <lb/><foreign lang="greek">e)/zgon xai\ e)ne/zgeia</foreign>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> allu&longs;io nominum con&longs;eruatur: quoniam quod hîc dicimus opus, re­<lb/>ctius officium vocaretur; vbi iam allu&longs;io tollitur. </s><s>& erit ab&longs;oluta <expan abbr="perfecti&longs;sima&qacute;">perfecti&longs;simaque</expan>. </s><s>functio, cuiu&longs;­<lb/>modi &longs;peculatio primùm e&longs;t, deinde praxis, quib. &longs;olis inter mortalia præditus e&longs;t, homo, altera <lb/>quidem quæ &longs;uiip&longs;ius e&longs;t propria, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera quæ &longs;ibi etiam cum diis e&longs;t communis. </s><s>Neque verò <lb/>negocium tibi face&longs;&longs;at, quae virtus ip&longs;a per &longs;e nomen <expan abbr="hone&longs;tũ">hone&longs;tum</expan> &longs;it, & præ&longs;eferat dignitatem, qua&longs;i in <lb/>ea &longs;it <foreign lang="greek">to\ a)zgiko\n, & to\ku/zion</foreign> imperium .&longs;. </s><s>& principatus, & quae ab illa actio na&longs;catur in alio, qua­ | <arrow.to.target n="marg1888"></arrow.to.target><lb/>operatio dicitur ab opere, & tendit ad <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, confert .&longs;. </s><s>ad con&longs;umationem. <foreign lang="greek">to\ ga\z e)/zgon <lb/>te/los h( de\ e)ne/zgeia to\ e)/zgon. </foreign></s><s><foreign lang="">dio\ kai\ tou_noma le/getai e)ne/ zgeiakata\ to\ e)/zgon, kai\ siwtei/ nei p<gap/>o\s <lb/>e)ntele/xeian</foreign>. </s><s>quia tum perfecta res e&longs;t, cùm operatur. </s><s>Quanquam accidit, actionem e&longs;&longs;e dupli­<lb/>cem, vel quæ terminetur alio, & hæc ad opus ip&longs;um verè dirigatur, vel etiam <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>, quæ .&longs;. </s><s>in ip&longs;o <lb/>maneat in quo producitur: &longs;i fuerit huiu&longs;modi, &longs;imul erit idem opus & operatio. </s><s>Græcè melius <lb/><foreign lang="greek">e)/zgon kai\ e)ne/zgeia</foreign>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> allu&longs;io nominum con&longs;eruatur: quoniam quod hîc dicimus opus, re­<lb/>ctius officium vocaretur; vbi iam allu&longs;io tollitur. </s><s>& erit ab&longs;oluta <expan abbr="perfecti&longs;sima&qacute;">perfecti&longs;simaque</expan>. </s><s>functio, cuiu&longs;­<lb/>modi &longs;peculatio primùm e&longs;t, deinde praxis, <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;olis inter mortalia præditus e&longs;t, homo, altera <lb/>quidem quæ &longs;uiip&longs;ius e&longs;t propria, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera quæ &longs;ibi etiam cum diis e&longs;t communis. </s><s>Neque verò <lb/>negocium tibi face&longs;&longs;at, quae virtus ip&longs;a per &longs;e nomen <expan abbr="hone&longs;tũ">hone&longs;tum</expan> &longs;it, & præ&longs;eferat dignitatem, qua&longs;i in <lb/>ea &longs;it <foreign lang="greek">to\ a)zgiko\n, & to\ku/zion</foreign> imperium .&longs;. </s><s>& principatus, & quae ab illa actio na&longs;catur in alio, qua­ |
| <pb pagenum="286"/>propter & forma virtus, &longs;eu pote&longs;tas agendi nuncupatur, & aliqua dictum à virtute moueri, ex <lb/> | <pb pagenum="286"/>propter & forma virtus, &longs;eu pote&longs;tas agendi nuncupatur, & aliqua dictum à virtute moueri, ex <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1889"></arrow.to.target><lb/>quo iudices virtutem e&longs;&longs;e actione <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tantior&etilde;">pr&ecedil;&longs;tantiorem</expan>: oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> te animaduertere in ea virtute <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>: <expan abbr="alterã">alteram</expan> quidem qua re&longs;picit patiens, & id quod e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, & tum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> continet <lb/>actus: alteram verò ad id, quae cùm agere po&longs;sit, ex &longs;e orietur, & ip&longs;a etiam de pote&longs;tate traducatur <lb/>ad actum, nam cogno&longs;ces &longs;eip&longs;am <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> &longs;eip&longs;a non agente e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectior&etilde;">perfectiorem</expan>: cum actione <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>virtus in præ&longs;entia <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s><s>actio præfertur. </s><s>Id verò quod nos affirmamus, ab Ari&longs;totele &longs;u­<lb/>mimus qui 15. T. 1. de An. <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> à fine & efficiente &longs;eparauit. </s><s>Neque item tibi ob&longs;tent Ari&longs;to­<lb/>telis dicta de 3. Eth. c. 7. qui functionis finem te&longs;tatus fuerit e&longs;&longs;e <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, & idcirco hone&longs;tum præ­<lb/>dicarit: etenim finis duplex, & productionis & cui quæ e&longs;t operatio: vtrique <expan abbr="aũt">aunt</expan> conuenit &longs;uus <lb/>honos, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & habitus laudantur, & actionib. adhibentur encomia. </s><s>dicitur habitus vt finis pro­<lb/>ductionis: at actio finis e&longs;t cui, <expan abbr="atq.">atque</expan> præ&longs;tantior. </s><s>Ex his igitur liquet, vt actio ad habitum &longs;e&longs;e ha­<lb/>beat, quod habitus actione perficitur, & quanuis actionis à &longs;ub&longs;tantia non abhorret, quod item <lb/>quae vis planius tum fiet, cùm <expan abbr="aduer&longs;ariorũ">aduer&longs;ariorum</expan> rationes explorabimus: id quod mox e&longs;t pr&ecedil;&longs;tandum.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1889"></arrow.to.target><lb/>quo iudices virtutem e&longs;&longs;e actione <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tantior&etilde;">pr&ecedil;&longs;tantiorem</expan>: oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> te animaduertere in ea virtute <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>: <expan abbr="alterã">alteram</expan> quidem qua re&longs;picit patiens, & id quod e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, & tum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> continet <lb/>actus: alteram verò ad id, quae cùm agere po&longs;sit, ex &longs;e orietur, & ip&longs;a etiam de pote&longs;tate traducatur <lb/>ad actum, nam cogno&longs;ces &longs;eip&longs;am <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> &longs;eip&longs;a non agente e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectior&etilde;">perfectiorem</expan>: cum actione <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>virtus in præ&longs;entia <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s><s>actio præfertur. </s><s>Id verò quod nos affirmamus, ab Ari&longs;totele &longs;u­<lb/>mimus qui 15. T. 1. de An. <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> à fine & efficiente &longs;eparauit. </s><s>Neque item tibi ob&longs;tent Ari&longs;to­<lb/>telis dicta de 3. Eth. c. 7. qui functionis finem te&longs;tatus fuerit e&longs;&longs;e <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, & idcirco hone&longs;tum præ­<lb/>dicarit: etenim finis duplex, & productionis & cui quæ e&longs;t operatio: vtrique <expan abbr="aũt">aunt</expan> conuenit &longs;uus <lb/>honos, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & habitus laudantur, & actionib. adhibentur encomia. </s><s>dicitur habitus vt finis pro­<lb/>ductionis: at actio finis e&longs;t cui, <expan abbr="atq.">atque</expan> præ&longs;tantior. </s><s>Ex his igitur liquet, vt actio ad habitum &longs;e&longs;e ha­<lb/>beat, quod habitus actione perficitur, & quanuis actionis à &longs;ub&longs;tantia non abhorret, quod item <lb/>quae vis planius tum fiet, cùm <expan abbr="aduer&longs;ariorũ">aduer&longs;ariorum</expan> rationes explorabimus: id quod mox e&longs;t pr&ecedil;&longs;tandum.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1897"></arrow.to.target><lb/>dum e&longs;&longs;e generationem, quòd &longs;i generatio e&longs;t &am |