| version 1.13, 2007/06/09 19:06:38 |
version 1.16, 2007/06/17 08:38:09 |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>SILEAM ego &longs;olus, & in tanta totius Etruriæ lætitiæ <lb/>dum omnes boni te vnum &longs;u&longs;piciunt, te in oculis vnum fe­<lb/>runt & tibi vno con&longs;en&longs;u gratulantur, iaceam torpens, nec <lb/>aliqua &longs;ignificatione meæ erga te pietatis gaudium meum <lb/>testificer, ac postquàm meæ lucubrationes multis ab hinc <lb/>annis inchoatæ, nunc demum ab&longs;olutæ in tua felici&longs;&longs;ima <lb/>tempora excurrerunt; patris, <expan abbr="fratris&qacute;">fratrisque</expan>; tui &longs;ingularis in me <lb/>charitatis monimentum diutius condi patiar? </s><s>E ve&longs;tris <lb/>ergo magnificentiæ fontibus ortæ ad te properant, & quæ <lb/>e&longs;t animi tui benignitas, & cel&longs;itudo in aliquo e&longs;&longs;e apud te <lb/>loco non dubitant; iure autem tibi debitæ, quòd me &longs;emper <lb/>alueritis, & honesti&longs;&longs;imo huic meo <expan abbr="qualecunq;">qualecunque</expan> &longs;it ocio con&longs;ulueritis, vt magnæ profecto <lb/>culpæ &longs;im affinis, ni&longs;i tantis beneficijs antehac prouocatus, quando maiora non po&longs;&longs;um; id <lb/>quod grati animi officium foret, aliquid olim reponam. </s><s>Et quanuis hæc tenuuia &longs;int, cle­<lb/>mentia, <expan abbr="gratia&qacute;">gratiaque</expan>; tua fretus, ni faciam, vt impudentia potius accu&longs;anda, quàm conatus vl­<lb/>lus in me de&longs;iderari po&longs;&longs;it. </s><s>Ac &longs;i quid valet ad hoc perficiendum labor improbus, & in­<lb/>du&longs;tria, rerum nouarum indagatrix ingenio&longs;a, vt non de&longs;perem, au&longs;pice te, &longs;i non plenis ve­<lb/>lis in portum, at &longs;ecunda &longs;altem, vt aiunt, nauigatione peruenire po&longs;&longs;e, E &longs;i non vulgo pla­<lb/>cere, cuius iudicia varia, incon&longs;tantia, <expan abbr="neq;">neque</expan> ab omni perturbationis &longs;u&longs;picione libera &longs;unt: <lb/>tibi tamen & antiquioris, hoc e&longs;t, græcæ Philo&longs;ophiæ cupidis, quod iamdiù &longs;axum voluo, <lb/>probari; cur enim à te con&longs;ilium meum non laudetur, qui Græcè &longs;cias, & eius linguæ pe­<lb/>riti&longs;&longs;imos &longs;ummo in honore &longs;emper habueris, tanquam ab iis ip&longs;is omnes &longs;cientiarum fon­<lb/>tes, <expan abbr="atq;">atque</expan> illi quidem vberes, &longs;alubres, & perennes &longs;caturiant? </s><s>Cur etiam non ab illis in&longs;ti­<lb/>tutum meum commendetur, quos ego &longs;olus, & reuereor iam, & colo, quibus vetera &longs;anè, <lb/>nec tamen antiquata recolo, & vnus quidem non renouo, &longs;ed in tenebris abdita, & demer­<lb/>&longs;a ad lucem in tuo nomine reuoco: & exempla dome&longs;tica imitatus aliquid po&longs;teritati re­<lb/>linquere &longs;tudeo, cuius auxilio progrediatur vlterius; & via mon&longs;trata contendat in &longs;um­<lb/>mum? fuit enim id ciuitati, <expan abbr="toti&qacute;">totique</expan>; ditioni tuæ penitus in&longs;itum, & innatum, vt aliquid a&longs;&longs;i­<lb/>duè cogitarent quo domi, <expan abbr="foris&qacute;">forisque</expan>; magna gloria apud omnes e&longs;&longs;ent. </s><s>In hac incunabula, & <lb/>rudimenta præ&longs;tanti&longs;&longs;imarum artium ab Italia va&longs;tata reperiuntur Picturæ, Sculpturæ, <lb/>Iurisperitiæ, Poëtices, Oratoriæ; in hac primum auctore Ioanne Boccaccio Græcæ litteræ <lb/>&longs;unt excultæ. </s><s>Quàm multa Medicinæ lumina protulit hæc vna ciuitas? </s><s>quot viros for­<lb/>ti&longs;&longs;imos? </s><s>vt hinc maximi Reges, & Duces præ&longs;tanti&longs;&longs;imos, & viros &longs;apienti&longs;&longs;imos <lb/>ad imperia regenda, tanquam &longs;ocios accer&longs;iuerint. </s><s>Quocunque me verto, video etiam <lb/>nunc viros omni virtutum genere exornatos, quibus tanquàm &longs;tellis interstincta ditio<emph.end type="italics"/> | <s><emph type="italics"/>SILEAM ego &longs;olus, & in tanta totius Etruriæ lætitiæ <lb/>dum omnes boni te vnum &longs;u&longs;piciunt, te in oculis vnum fe­<lb/>runt & tibi vno con&longs;en&longs;u gratulantur, iaceam torpens, nec <lb/>aliqua &longs;ignificatione meæ erga te pietatis gaudium meum <lb/>testificer, ac postquàm meæ lucubrationes multis ab hinc <lb/>annis inchoatæ, nunc demum ab&longs;olutæ in tua felici&longs;&longs;ima <lb/>tempora excurrerunt; patris, <expan abbr="fratris&qacute;">fratrisque</expan>; tui &longs;ingularis in me <lb/>charitatis monimentum diutius condi patiar? </s><s>E ve&longs;tris <lb/>ergo magnificentiæ fontibus ortæ ad te properant, & quæ <lb/>e&longs;t animi tui benignitas, & cel&longs;itudo in aliquo e&longs;&longs;e apud te <lb/>loco non dubitant; iure autem tibi debitæ, quòd me &longs;emper <lb/>alueritis, & honesti&longs;&longs;imo huic meo <expan abbr="qualecunq;">qualecunque</expan> &longs;it ocio con&longs;ulueritis, vt magnæ profecto <lb/>culpæ &longs;im affinis, ni&longs;i tantis beneficijs antehac prouocatus, quando maiora non po&longs;&longs;um; id <lb/>quod grati animi officium foret, aliquid olim reponam. </s><s>Et quanuis hæc tenuuia &longs;int, cle­<lb/>mentia, <expan abbr="gratia&qacute;">gratiaque</expan>; tua fretus, ni faciam, vt impudentia potius accu&longs;anda, quàm conatus vl­<lb/>lus in me de&longs;iderari po&longs;&longs;it. </s><s>Ac &longs;i quid valet ad hoc perficiendum labor improbus, & in­<lb/>du&longs;tria, rerum nouarum indagatrix ingenio&longs;a, vt non de&longs;perem, au&longs;pice te, &longs;i non plenis ve­<lb/>lis in portum, at &longs;ecunda &longs;altem, vt aiunt, nauigatione peruenire po&longs;&longs;e, E &longs;i non vulgo pla­<lb/>cere, cuius iudicia varia, incon&longs;tantia, <expan abbr="neq;">neque</expan> ab omni perturbationis &longs;u&longs;picione libera &longs;unt: <lb/>tibi tamen & antiquioris, hoc e&longs;t, græcæ Philo&longs;ophiæ cupidis, quod iamdiù &longs;axum voluo, <lb/>probari; cur enim à te con&longs;ilium meum non laudetur, qui Græcè &longs;cias, & eius linguæ pe­<lb/>riti&longs;&longs;imos &longs;ummo in honore &longs;emper habueris, tanquam ab iis ip&longs;is omnes &longs;cientiarum fon­<lb/>tes, <expan abbr="atq;">atque</expan> illi quidem vberes, &longs;alubres, & perennes &longs;caturiant? </s><s>Cur etiam non ab illis in&longs;ti­<lb/>tutum meum commendetur, quos ego &longs;olus, & reuereor iam, & colo, quibus vetera &longs;anè, <lb/>nec tamen antiquata recolo, & vnus quidem non renouo, &longs;ed in tenebris abdita, & demer­<lb/>&longs;a ad lucem in tuo nomine reuoco: & exempla dome&longs;tica imitatus aliquid po&longs;teritati re­<lb/>linquere &longs;tudeo, cuius auxilio progrediatur vlterius; & via mon&longs;trata contendat in &longs;um­<lb/>mum? fuit enim id ciuitati, <expan abbr="toti&qacute;">totique</expan>; ditioni tuæ penitus in&longs;itum, & innatum, vt aliquid a&longs;&longs;i­<lb/>duè cogitarent quo domi, <expan abbr="foris&qacute;">forisque</expan>; magna gloria apud omnes e&longs;&longs;ent. </s><s>In hac incunabula, & <lb/>rudimenta præ&longs;tanti&longs;&longs;imarum artium ab Italia va&longs;tata reperiuntur Picturæ, Sculpturæ, <lb/>Iurisperitiæ, Poëtices, Oratoriæ; in hac primum auctore Ioanne Boccaccio Græcæ litteræ <lb/>&longs;unt excultæ. </s><s>Quàm multa Medicinæ lumina protulit hæc vna ciuitas? </s><s>quot viros for­<lb/>ti&longs;&longs;imos? </s><s>vt hinc maximi Reges, & Duces præ&longs;tanti&longs;&longs;imos, & viros &longs;apienti&longs;&longs;imos <lb/>ad imperia regenda, tanquam &longs;ocios accer&longs;iuerint. </s><s>Quocunque me verto, video etiam <lb/>nunc viros omni virtutum genere exornatos, quibus tanquàm &longs;tellis interstincta ditio<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>tuæ refulget, quæ cæteris iter ad Cœlum non v&longs;itata, nec peruulgata via common&longs;trent. <lb/></s><s>Vetera non repetam: &longs;uperat <expan abbr=".n.">enim</expan> laudem onmem antiquitas; tempora no&longs;tra &longs;pecto. </s><s>Quid <lb/>in politiorum litteraru genere Victorius quod attigit non adamu&longs;&longs;im expoliuit? </s><s>Quid in <lb/>arte medica non obtinuit Vidius, qui rem vniuer&longs;am ad tenue &longs;ic elimauit, & dulciter <lb/>elocutis e&longs;t, vt &longs;i Mu&longs;æ eam artem docturæ fui&longs;&longs;ent, non alia certè, quàm Vidij lingua, <lb/><expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>; v&longs;uras fui&longs;&longs;e putem? </s><s>Quoties me &longs;uo carmine rapit dulci&longs;&longs;imus cygnus ille <lb/>Bargæus? </s><s>Quid de Piccolhominis <expan abbr="Strozis&qacute;">Strozisque</expan>; Kyrtaeo, uno <expan abbr="atq;">atque</expan> altero Io. </s><s>Bapti&longs;ta dicam? <lb/></s><s>Mitto complures alios insignes & philo&longs;ophos, & poëtas: hos hîc recen&longs;ere placet, qui, <lb/>quod inceperint, omnino perfecerint; <expan abbr="aliis&qacute;">aliisque</expan>; exemplum dederint, vt potius ab iis imitandi <lb/>&longs;int, quam quippiam illorum indu&longs;triæ labore alieno queat accedere. </s><s>Sed conatum &longs;olum <lb/>magno in pretio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="habitũ">habitum</expan> dome&longs;ticis exemplis tibi &longs;ignificare po&longs;&longs;im FERDINANDE <lb/>Cel&longs;i&longs;&longs;ime. </s><s>Namquis non &longs;ummis laudibus in cœlum tollat Americum Ve&longs;puccium? <lb/></s><s>Hic ignotas, & periculo&longs;as nauigationes adgre&longs;&longs;us cum primus è multis prouinciis, quæ <lb/>ad occa&longs;um, meridiem|; iacent, aliquot lu&longs;tra&longs;&longs;et; vnde tantum Regum Chri&longs;tianorum <lb/>opibus acce&longs;&longs;erit, cum &longs;acris, quæ gentibus illis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> &longs;unt, tum etiam diuitiis, <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>merces inde aduectæ, quibus humano generi &longs;alus magno cum commodo pararetur; im­<lb/>men&longs;a the&longs;aurorum copia, <expan abbr="atq;">atque</expan> ornamenta regia complura ad vos comportata; quia ratio­<lb/>nem eas lu&longs;irandi præmon&longs;trarit, <expan abbr="animos&qacute;">animosque</expan>; incipiendo aliis addiderit; illi orbis parti, quam <lb/>primus ip&longs;e peragrauit, ex &longs;uo nomine nomen dedit. </s><s>Ex quo liquidò con&longs;tat præmon&longs;tra­<lb/>tori plus habitum fui&longs;&longs;e gratiæ non infrequenter, quàm perfectoribus. </s><s>Prætereo dein­<lb/>du&longs;iria innumeros alios ciues tuos, qui nouarum artium inuentores maximas copias do­<lb/>mum retulerunt, vrbem remplis augu&longs;ti&longs;&longs;imis, ædificiis ampli&longs;&longs;imis auxerunt, & imperij <lb/>fines vni tibi latè propagarunt. </s><s>Vt non immeritò tu, qui tantos <expan abbr="tales&qacute;">talesque</expan>; viros hodie mo­<lb/>deraris, in maximis Regibus numerari debeas: nam &longs;i magnum ille cen&longs;ebat imperare <lb/>non auro, &longs;ed habentibus aurum; tu nonmodo iis, quæ po&longs;&longs;ideant homines, <expan abbr="neq;">neque</expan> po&longs;&longs;iden­<lb/>tibus hominibus imperes; &longs;ed po&longs;&longs;idere &longs;cientes tranquilli&longs;&longs;imè regas. </s><s>Ego igitur, qui Pe­<lb/>ripateticam Philo&longs;ophiam non ex riuulis, &longs;ed ex ip&longs;o fonte Ari&longs;totelico mi&longs;&longs;o omni fa­<lb/>ctionum &longs;tudio nunc in&longs;tituerim haurire, & primus qui inter tuos in hac &longs;ecta libertate <lb/>recuperata meum iudicium planè &longs;equar; tamet&longs;i non perficiam; cur etiam laude aliqua, <lb/>quia &longs;im au&longs;us, quia cœperim, dignus non habear? </s><s>Alij nos &longs;equentur qui indicata ratio­<lb/>ne, & via magnum huic cœpto afferant incrementum, & id demum con&longs;equantur, quod <lb/>in omnia tempora clarum, <expan abbr="atq;">atque</expan> illu&longs;ire futurum &longs;it: quæ <expan abbr=".n.">enim</expan> verè cogitata &longs;unt, diutius con­<lb/>&longs;eruari &longs;olent, nec hominum interitu occidunt, &longs;ed iterantur in immen&longs;um. </s><s>AEtas finem <lb/>trophæis affert, imperia collabuntur. </s><s>Vna veritas perpetuò durat, ad quam cum omnium <lb/>proximè, quantum hominis ingenium fert, acce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles; nulla erit ætas, nulla <lb/>gens, nulla religio quæ ip&longs;um nonmodò non tactura, &longs;ed &longs;edulò tractatura, & a&longs;&longs;iduè in <lb/>manibus habitura &longs;it. </s><s>Vnde etiam fore confido, vt qui in vnis auctoris huiu&longs;ce ve&longs;tigiis <lb/>in&longs;i&longs;tat, locum in philo&longs;ophia &longs;it &longs;emper habiturus. </s><s>Video verò & propemodum auguror <lb/>te patris tui pij, <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; in&longs;tituta <expan abbr="tenent&etilde;">tenentem</expan>, ita in vna litterarum omnis generis ornamenta <lb/>incumbere, vt breui talem quendam vi&longs;uri &longs;imus, qui quemadmodum à ciuibus tuis in cæ­<lb/>teris artibus factitatum e&longs;t, qui eas à rudi illa vetu&longs;tate ad pri&longs;tinam illam integritatem <lb/>&longs;ua indu&longs;tria reuocarunt, ita Peripateticam di&longs;ciplinam ex omni Arabum, <expan abbr="no&longs;tratium&qacute;">no&longs;tratiumque</expan>; <lb/>cultura ad bonam illam, & expolitam &longs;it redacturus. </s><s>Talia tu commoda cupidis optima­<lb/>rum artium præ&longs;tas. </s><s>Quare laudent ciues tui pietatem, magnificentia&mgrave; milites celebrent, <lb/>temperantiam tui familiares <expan abbr="admir&etilde;tur">admirentur</expan>, iu&longs;titiam, <expan abbr="amplitudinem&qacute;">amplitudinemque</expan>; omnes &longs;ummis præco­<lb/>niis tollant; mihi quidem vnum hoc munificentiæ genus dignum videtur, vt omnes oculos<emph.end type="italics"/> | <pb/><emph type="italics"/>tuæ refulget, quæ cæteris iter ad Cœlum non v&longs;itata, nec peruulgata via common&longs;trent. <lb/></s><s>Vetera non repetam: &longs;uperat <expan abbr=".n.">enim</expan> laudem onmem antiquitas; tempora no&longs;tra &longs;pecto. </s><s>Quid <lb/>in politiorum litteraru genere Victorius quod attigit non adamu&longs;&longs;im expoliuit? </s><s>Quid in <lb/>arte medica non obtinuit Vidius, qui rem vniuer&longs;am ad tenue &longs;ic elimauit, & dulciter <lb/>elocutis e&longs;t, vt &longs;i Mu&longs;æ eam artem docturæ fui&longs;&longs;ent, non alia certè, quàm Vidij lingua, <lb/><expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>; v&longs;uras fui&longs;&longs;e putem? </s><s>Quoties me &longs;uo carmine rapit dulci&longs;&longs;imus cygnus ille <lb/>Bargæus? </s><s>Quid de Piccolhominis <expan abbr="Strozis&qacute;">Strozisque</expan>; Kyrtaeo, uno <expan abbr="atq;">atque</expan> altero Io. </s><s>Bapti&longs;ta dicam? <lb/></s><s>Mitto complures alios insignes & philo&longs;ophos, & poëtas: hos hîc recen&longs;ere placet, qui, <lb/>quod inceperint, omnino perfecerint; <expan abbr="aliis&qacute;">aliisque</expan>; exemplum dederint, vt potius ab iis imitandi <lb/>&longs;int, quam quippiam illorum indu&longs;triæ labore alieno queat accedere. </s><s>Sed conatum &longs;olum <lb/>magno in pretio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="habitũ">habitum</expan> dome&longs;ticis exemplis tibi &longs;ignificare po&longs;&longs;im FERDINANDE <lb/>Cel&longs;i&longs;&longs;ime. </s><s>Namquis non &longs;ummis laudibus in cœlum tollat Americum Ve&longs;puccium? <lb/></s><s>Hic ignotas, & periculo&longs;as nauigationes adgre&longs;&longs;us cum primus è multis prouinciis, quæ <lb/>ad occa&longs;um, meridiem|; iacent, aliquot lu&longs;tra&longs;&longs;et; vnde tantum Regum Chri&longs;tianorum <lb/>opibus acce&longs;&longs;erit, cum &longs;acris, quæ gentibus illis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> &longs;unt, tum etiam diuitiis, <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>merces inde aduectæ, quibus humano generi &longs;alus magno cum commodo pararetur; im­<lb/>men&longs;a the&longs;aurorum copia, <expan abbr="atq;">atque</expan> ornamenta regia complura ad vos comportata; quia ratio­<lb/>nem eas lu&longs;irandi præmon&longs;trarit, <expan abbr="animos&qacute;">animosque</expan>; incipiendo aliis addiderit; illi orbis parti, quam <lb/>primus ip&longs;e peragrauit, ex &longs;uo nomine nomen dedit. </s><s>Ex quo liquidò con&longs;tat præmon&longs;tra­<lb/>tori plus habitum fui&longs;&longs;e gratiæ non infrequenter, quàm perfectoribus. </s><s>Prætereo dein­<lb/>du&longs;iria innumeros alios ciues tuos, qui nouarum artium inuentores maximas copias do­<lb/>mum retulerunt, vrbem remplis augu&longs;ti&longs;&longs;imis, ædificiis ampli&longs;&longs;imis auxerunt, & imperij <lb/>fines vni tibi latè propagarunt. </s><s>Vt non immeritò tu, qui tantos <expan abbr="tales&qacute;">talesque</expan>; viros hodie mo­<lb/>deraris, in maximis Regibus numerari debeas: nam &longs;i magnum ille cen&longs;ebat imperare <lb/>non auro, &longs;ed habentibus aurum; tu nonmodo iis, quæ po&longs;&longs;ideant homines, <expan abbr="neq;">neque</expan> po&longs;&longs;iden­<lb/>tibus hominibus imperes; &longs;ed po&longs;&longs;idere &longs;cientes tranquilli&longs;&longs;imè regas. </s><s>Ego igitur, qui Pe­<lb/>ripateticam Philo&longs;ophiam non ex riuulis, &longs;ed ex ip&longs;o fonte Ari&longs;totelico mi&longs;&longs;o omni fa­<lb/>ctionum &longs;tudio nunc in&longs;tituerim haurire, & primus qui inter tuos in hac &longs;ecta libertate <lb/>recuperata meum iudicium planè &longs;equar; tamet&longs;i non perficiam; cur etiam laude aliqua, <lb/>quia &longs;im au&longs;us, quia cœperim, dignus non habear? </s><s>Alij nos &longs;equentur qui indicata ratio­<lb/>ne, & via magnum huic cœpto afferant incrementum, & id demum con&longs;equantur, quod <lb/>in omnia tempora clarum, <expan abbr="atq;">atque</expan> illu&longs;ire futurum &longs;it: quæ <expan abbr=".n.">enim</expan> verè cogitata &longs;unt, diutius con­<lb/>&longs;eruari &longs;olent, nec hominum interitu occidunt, &longs;ed iterantur in immen&longs;um. </s><s>AEtas finem <lb/>trophæis affert, imperia collabuntur. </s><s>Vna veritas perpetuò durat, ad quam cum omnium <lb/>proximè, quantum hominis ingenium fert, acce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles; nulla erit ætas, nulla <lb/>gens, nulla religio quæ ip&longs;um nonmodò non tactura, &longs;ed &longs;edulò tractatura, & a&longs;&longs;iduè in <lb/>manibus habitura &longs;it. </s><s>Vnde etiam fore confido, vt qui in vnis auctoris huiu&longs;ce ve&longs;tigiis <lb/>in&longs;i&longs;tat, locum in philo&longs;ophia &longs;it &longs;emper habiturus. </s><s>Video verò & propemodum auguror <lb/>te patris tui pij, <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; in&longs;tituta <expan abbr="tenent&etilde;">tenentem</expan>, ita in vna litterarum omnis generis ornamenta <lb/>incumbere, vt breui talem quendam vi&longs;uri &longs;imus, qui quemadmodum à ciuibus tuis in cæ­<lb/>teris artibus factitatum e&longs;t, qui eas à rudi illa vetu&longs;tate ad pri&longs;tinam illam integritatem <lb/>&longs;ua indu&longs;tria reuocarunt, ita Peripateticam di&longs;ciplinam ex omni Arabum, <expan abbr="no&longs;tratium&qacute;">no&longs;tratiumque</expan>; <lb/>cultura ad bonam illam, & expolitam &longs;it redacturus. </s><s>Talia tu commoda cupidis optima­<lb/>rum artium præ&longs;tas. </s><s>Quare laudent ciues tui pietatem, magnificentia&mgrave; milites celebrent, <lb/>temperantiam tui familiares <expan abbr="admir&etilde;tur">admirentur</expan>, iu&longs;titiam, <expan abbr="amplitudinem&qacute;">amplitudinemque</expan>; omnes &longs;ummis præco­<lb/>niis tollant; mihi quidem vnum hoc munificentiæ genus dignum videtur, vt omnes oculos<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>in te coniiciant, tu vnus in omnium ore &longs;umma cum tui nominis celebritate iure ver&longs;eris. <lb/></s><s>Tu verè beatus, quia Poëtas, Oratores, Hi&longs;toriographos, Iuri&longs;con&longs;ultos, Theologos, Me­<lb/>dicos, & Philo&longs;ophos omnibus doctrinis excultos vni tibi contigerit alere, & habere. <lb/></s><s>Quanquàm e&longs;t id iam bonis temporibus inueteratum in ve&longs;tra familia, <expan abbr="dome&longs;ticum&qacute;">dome&longs;ticumque</expan>; tam <lb/>factum. </s><s>Extant etiamnum monumenta ampli&longs;&longs;ima Co&longs;mi, <expan abbr="Laurentii&qacute;">Laurentiique</expan>; Medicum com­<lb/>mendata litteris hominum, quos virtutis ergô diuinis beneficiis affecere. </s><s>Ex quo <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <lb/>e&longs;t, vt complura adiumenta ad &longs;cientias eorum opera &longs;uppetierint. </s><s>Laurentius Platonem <lb/>per multa &longs;æcula &longs;epultum traxit ab inferis. </s><s>Narrant etiam Leonem X. P. M. ab hoc <lb/>viuendi in&longs;tituto &longs;ic allectum, vt nonmodò <expan abbr="bonarũ">bonarum</expan> artium &longs;tudia fouerit, &longs;ed viros doctos <lb/>benigni&longs;&longs;imè complexus fuerit. </s><s>Accepimus etiam cùm ti vitio <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> daretur, quae humi­<lb/>les viros, &longs;ed illos quidem bene doctos <expan abbr="oĩ">oim</expan> meritorum genere cumularet, re&longs;pondi&longs;&longs;e &longs;e vir­<lb/>tute & doctrina præ&longs;tantibus opem libenti&longs;&longs;imè ferre, quae talem cen&longs;uram veræ nobilitatis <lb/>e&longs;&longs;e crederet. </s><s>Ita multos non incitauit tantùm, &longs;ed ad <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> &longs;tudia recolenda perduxit. <lb/></s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> illis temporibus nonmodò &longs;cientiarum v&longs;us euanuerat, verùm planè conciderat <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/>decus eloquentiæ Florentinæ quam &longs;ummo &longs;tudio coluerant Danthes, Petrarcha Boccac­<lb/>cius, & à viris illis ob&longs;oleta & de&longs;ita frequentabantur, <expan abbr="atq;">atque</expan> aliena &longs;æpius inepti&longs;&longs;imè incul­<lb/>cari con&longs;ueuerant. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;ius opera factum e&longs;t, vt pura illa no&longs;tra lingua reuiui&longs;ceret, & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> optimarum artium cultus po&longs;t <expan abbr="longũ">longum</expan> temporis tractum <expan abbr="deniq;">denique</expan> emineret. </s><s>Hæc veri <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <lb/>&longs;unt officia quæ diuinæ virtutis te&longs;tes &longs;empiterni &longs;int, non in&longs;anarum molium &longs;ub&longs;tructio­<lb/>nes quib. exhauriuntur æraria, vectigalia minuuntur, non &longs;tatuarum locationes quæ cor­<lb/>porum quidem &longs;imulachra &longs;unt, & imago quædam gloriæ adumbrata, non <expan abbr="animorũ">animorum</expan> effigies, <lb/>& &longs;pecies expre&longs;&longs;a virtutis. </s><s>Hæc munera verè regia, & admirabilia iis vti viris à quib. <lb/></s><s>in&longs;tituti &longs;ubiecti ritè regi, & optimis morib. informari valeant, | ac per bonis arteis ad <expan abbr="con-&longs;pectũ">con­<lb/>&longs;pectum</expan> numinum beatorum efferri, vt ocio &longs;ecuri&longs;&longs;imo fouentes in <expan abbr="oĩum">oinum</expan> bonorum fine <expan abbr="con-quie&longs;cãt">con­<lb/>quie&longs;cant</expan>, ad quod lex naturæ, hoc e&longs;t, ratio &longs;ummi Dei cunctos reges iubet ad&longs;pirare. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/>.n. dedit imperia <expan abbr="pote&longs;tates&qacute;">pote&longs;tatesque</expan>, Deus, vt luxu reges in tanta rerum copia perderentur, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> immen&longs;a aliqua vorago ciuium patrimonia ab&longs;orberent, nec vt in illos qui &longs;ub eorum <lb/>imperio &longs;unt, atroci&longs;&longs;imè &longs;æuirent, &longs;ed vt Poëtæ verbis vtar,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">i(/nalaoi\ a)zetw_si+n u(p) a)utw|</foreign>, <emph type="italics"/>hoc <lb/>e&longs;t vt gentes rerum ignaras ad &longs;uum <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> auctoritate & &longs;apientia dirigerent, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>; <lb/>&longs;ibi ip&longs;i &longs;aperent, aliis <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &longs;apere vellent. </s><s>Pupugit etiam hæc cura pij <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; tui patris <lb/>animum, quô & erexit duo gymna&longs;ia, vt plurib. pateret aditus ad vires ingenij quas ip&longs;is <lb/>natura largi&longs;&longs;imè afflaui&longs;&longs;et, & exercendas, & retinendas. </s><s>Vtor <expan abbr="aũt">aunt</expan> iam &longs;æpiu&longs;cule patris <lb/>tui viri clari&longs;&longs;imi exemplo, non eo certè con&longs;ilio, vt te inflammem: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc &longs;tudium erga <lb/>litteratos in te radiceis alti&longs;&longs;imas egit, cùm <expan abbr="&longs;tirp&etilde;">&longs;tirpem</expan> genero&longs;am tibi natura conce&longs;&longs;erit, & vitæ <lb/>rationem dome&longs;tico <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> conformaris, &longs;ed vt illius qui quidem <expan abbr="oĩum">oinum</expan> ætatis &longs;uæ princeps <lb/>extitit, audiendo præclara facinora in eius imitatione te oblectes, & immortale hoc nomen <lb/>ad no&longs;tri beneficium cum iucunditate tueare. </s><s>Nos igitur beati&longs;&longs;imos quibus tuis au&longs;piciis <lb/>operam philo&longs;ophiæ dare, & naturæ arcanaper&longs;crutari &longs;ucce&longs;&longs;erit. </s><s>Quocirca <expan abbr="maximã">maximam</expan> nob. <lb/></s><s>ip&longs;is <expan abbr="iniuriã">iniuriam</expan> faceremus, &longs;i tantam <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> &longs;ineremus elabi de manibus. </s><s>Nam quod in hi&longs;ce <lb/>&longs;tudiis plurimum <expan abbr="põt">pont</expan>, id diuinitus ciuib. <expan abbr="populis&qacute;">populisque</expan>; tuis largi&longs;&longs;imè <expan abbr="datũ">datum</expan> e&longs;t, ingenium ad exco­<lb/>gitandum acutum, ad memoriam <expan abbr="firmũ">firmum</expan>, & diuturnum; <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> quæ cuncta a&longs;&longs;equitur, tu <lb/>tuo <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> concita&longs;ti, <expan abbr="tua&qacute;">tuaque</expan>; opera concitatam a&longs;&longs;iduè foues. </s><s>Quocirca <expan abbr="verendũ">verendum</expan> non e&longs;t, quin <lb/>iter quod ad <expan abbr="gloriã">gloriam</expan> tu illis <expan abbr="o&longs;t&etilde;di&longs;ti">o&longs;tendi&longs;ti</expan>, & ij <expan abbr="&longs;u&longs;cipiãt">&longs;u&longs;cipiant</expan>, & <expan abbr="&longs;u&longs;ceptũ">&longs;u&longs;ceptum</expan> &longs;umma <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> teneant: ha­<lb/>bent <expan abbr=".n.">enim</expan> vnde di&longs;cant. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="eãdem">eandem</expan> <expan abbr="viã">viam</expan> quam maiores tui <expan abbr="munitarũt">munitarunt</expan>, tu ab ætatis initio <lb/>&longs;ub Angeliis ingre&longs;&longs;us es, & &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> Angeliis <expan abbr="con&longs;tãti&longs;simè">con&longs;tanti&longs;simè</expan> retines, <expan abbr="neq;">neque</expan> retines tantum, <lb/>&longs;ed iugiter amplificas, qualia verò &longs;unt in&longs;tituta <expan abbr="principũ">principum</expan>, tales <expan abbr="populorũ">populorum</expan> mores e&longs;&longs;e &longs;olent.<emph.end type="italics"/> | <pb/><emph type="italics"/>in te coniiciant, tu vnus in omnium ore &longs;umma cum tui nominis celebritate iure ver&longs;eris. <lb/></s><s>Tu verè beatus, quia Poëtas, Oratores, Hi&longs;toriographos, Iuri&longs;con&longs;ultos, Theologos, Me­<lb/>dicos, & Philo&longs;ophos omnibus doctrinis excultos vni tibi contigerit alere, & habere. <lb/></s><s>Quanquàm e&longs;t id iam bonis temporibus inueteratum in ve&longs;tra familia, <expan abbr="dome&longs;ticum&qacute;">dome&longs;ticumque</expan>; tam <lb/>factum. </s><s>Extant etiamnum monumenta ampli&longs;&longs;ima Co&longs;mi, <expan abbr="Laurentii&qacute;">Laurentiique</expan>; Medicum com­<lb/>mendata litteris hominum, quos virtutis ergô diuinis beneficiis affecere. </s><s>Ex quo <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <lb/>e&longs;t, vt complura adiumenta ad &longs;cientias eorum opera &longs;uppetierint. </s><s>Laurentius Platonem <lb/>per multa &longs;æcula &longs;epultum traxit ab inferis. </s><s>Narrant etiam Leonem X. P. M. ab hoc <lb/>viuendi in&longs;tituto &longs;ic allectum, vt nonmodò <expan abbr="bonarũ">bonarum</expan> artium &longs;tudia fouerit, &longs;ed viros doctos <lb/>benigni&longs;&longs;imè complexus fuerit. </s><s>Accepimus etiam cùm ti vitio <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> daretur, quae humi­<lb/>les viros, &longs;ed illos quidem bene doctos <expan abbr="oĩ">oim</expan> meritorum genere cumularet, re&longs;pondi&longs;&longs;e &longs;e vir­<lb/>tute & doctrina præ&longs;tantibus opem libenti&longs;&longs;imè ferre, quae talem cen&longs;uram veræ nobilitatis <lb/>e&longs;&longs;e crederet. </s><s>Ita multos non incitauit tantùm, &longs;ed ad <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> &longs;tudia recolenda perduxit. <lb/></s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> illis temporibus nonmodò &longs;cientiarum v&longs;us euanuerat, verùm planè conciderat <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/>decus eloquentiæ Florentinæ quam &longs;ummo &longs;tudio coluerant Danthes, Petrarcha Boccac­<lb/>cius, & à viris illis ob&longs;oleta & de&longs;ita frequentabantur, <expan abbr="atq;">atque</expan> aliena &longs;æpius inepti&longs;&longs;imè incul­<lb/>cari con&longs;ueuerant. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;ius opera factum e&longs;t, vt pura illa no&longs;tra lingua reuiui&longs;ceret, & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> optimarum artium cultus po&longs;t <expan abbr="longũ">longum</expan> temporis tractum <expan abbr="deniq;">denique</expan> emineret. </s><s>Hæc veri <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <lb/>&longs;unt officia quæ diuinæ virtutis te&longs;tes &longs;empiterni &longs;int, non in&longs;anarum molium &longs;ub&longs;tructio­<lb/>nes <expan abbr="quib.">quibus</expan> exhauriuntur æraria, vectigalia minuuntur, non &longs;tatuarum locationes quæ cor­<lb/>porum quidem &longs;imulachra &longs;unt, & imago quædam gloriæ adumbrata, non <expan abbr="animorũ">animorum</expan> effigies, <lb/>& &longs;pecies expre&longs;&longs;a virtutis. </s><s>Hæc munera verè regia, & admirabilia iis vti viris à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/>in&longs;tituti &longs;ubiecti ritè regi, & optimis morib. informari valeant, | ac per bonis arteis ad <expan abbr="con-&longs;pectũ">con­<lb/>&longs;pectum</expan> numinum beatorum efferri, vt ocio &longs;ecuri&longs;&longs;imo fouentes in <expan abbr="oĩum">oinum</expan> bonorum fine <expan abbr="con-quie&longs;cãt">con­<lb/>quie&longs;cant</expan>, ad quod lex naturæ, hoc e&longs;t, ratio &longs;ummi Dei cunctos reges iubet ad&longs;pirare. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/>.n. dedit imperia <expan abbr="pote&longs;tates&qacute;">pote&longs;tatesque</expan>, Deus, vt luxu reges in tanta rerum copia perderentur, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> immen&longs;a aliqua vorago ciuium patrimonia ab&longs;orberent, nec vt in illos qui &longs;ub eorum <lb/>imperio &longs;unt, atroci&longs;&longs;imè &longs;æuirent, &longs;ed vt Poëtæ verbis vtar,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">i(/na laoi\ a)retw=sin u(p' au)tw=|</foreign>, <emph type="italics"/>hoc <lb/>e&longs;t vt gentes rerum ignaras ad &longs;uum <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> auctoritate & &longs;apientia dirigerent, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>; <lb/>&longs;ibi ip&longs;i &longs;aperent, aliis <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &longs;apere vellent. </s><s>Pupugit etiam hæc cura pij <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; tui patris <lb/>animum, quô & erexit duo gymna&longs;ia, vt plurib. pateret aditus ad vires ingenij quas ip&longs;is <lb/>natura largi&longs;&longs;imè afflaui&longs;&longs;et, & exercendas, & retinendas. </s><s>Vtor <expan abbr="aũt">aunt</expan> iam &longs;æpiu&longs;cule patris <lb/>tui viri clari&longs;&longs;imi exemplo, non eo certè con&longs;ilio, vt te inflammem: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc &longs;tudium erga <lb/>litteratos in te radiceis alti&longs;&longs;imas egit, cùm <expan abbr="&longs;tirp&etilde;">&longs;tirpem</expan> genero&longs;am tibi natura conce&longs;&longs;erit, & vitæ <lb/>rationem dome&longs;tico <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> conformaris, &longs;ed vt illius qui quidem <expan abbr="oĩum">oinum</expan> ætatis &longs;uæ princeps <lb/>extitit, audiendo præclara facinora in eius imitatione te oblectes, & immortale hoc nomen <lb/>ad no&longs;tri beneficium cum iucunditate tueare. </s><s>Nos igitur beati&longs;&longs;imos quibus tuis au&longs;piciis <lb/>operam philo&longs;ophiæ dare, & naturæ arcana per&longs;crutari &longs;ucce&longs;&longs;erit. </s><s>Quocirca <expan abbr="maximã">maximam</expan> nob. <lb/></s><s>ip&longs;is <expan abbr="iniuriã">iniuriam</expan> faceremus, &longs;i tantam <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> &longs;ineremus elabi de manibus. </s><s>Nam quod in hi&longs;ce <lb/>&longs;tudiis plurimum <expan abbr="põt">pont</expan>, id diuinitus ciuib. <expan abbr="populis&qacute;">populisque</expan>; tuis largi&longs;&longs;imè <expan abbr="datũ">datum</expan> e&longs;t, ingenium ad exco­<lb/>gitandum acutum, ad memoriam <expan abbr="firmũ">firmum</expan>, & diuturnum; <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> quæ cuncta a&longs;&longs;equitur, tu <lb/>tuo <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> concita&longs;ti, <expan abbr="tua&qacute;">tuaque</expan>; opera concitatam a&longs;&longs;iduè foues. </s><s>Quocirca <expan abbr="verendũ">verendum</expan> non e&longs;t, quin <lb/>iter quod ad <expan abbr="gloriã">gloriam</expan> tu illis <expan abbr="o&longs;t&etilde;di&longs;ti">o&longs;tendi&longs;ti</expan>, & ij <expan abbr="&longs;u&longs;cipiãt">&longs;u&longs;cipiant</expan>, & <expan abbr="&longs;u&longs;ceptũ">&longs;u&longs;ceptum</expan> &longs;umma <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> teneant: ha­<lb/>bent <expan abbr=".n.">enim</expan> vnde di&longs;cant. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="eãdem">eandem</expan> <expan abbr="viã">viam</expan> quam maiores tui <expan abbr="munitarũt">munitarunt</expan>, tu ab ætatis initio <lb/>&longs;ub Angeliis ingre&longs;&longs;us es, & &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> Angeliis <expan abbr="con&longs;tãti&longs;simè">con&longs;tanti&longs;simè</expan> retines, <expan abbr="neq;">neque</expan> retines tantum, <lb/>&longs;ed iugiter amplificas, qualia verò &longs;unt in&longs;tituta <expan abbr="principũ">principum</expan>, tales <expan abbr="populorũ">populorum</expan> mores e&longs;&longs;e &longs;olent.<emph.end type="italics"/> |
| <pb/><emph type="italics"/>Verùm quid de te &longs;perandum non e&longs;t Felici&longs;&longs;ime FERDINANDE, qui tibi tanti mune­<lb/>ris &longs;ocios adiunxeris quorum opera & con&longs;ilio in omni publico <expan abbr="priuato&qacute;">priuatoque</expan>; officio vtaris vni­<lb/>uer&longs;is animi virtutibus ornatos, &longs;apientia, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>; v&longs;u claros, &longs;ingulari elementia in mi­<lb/>&longs;eros, admirabili &longs;eueritate aduer&longs;us &longs;celeratos admodum Illustres Carolum Antonium <lb/>Puteum Archiepi&longs;copum Pi&longs;anum, Petrum V&longs;imbardum, Ioannem 'B. Concinium, <lb/>Capponem Capponium, quorum ego patrocinio publicè <expan abbr="priuatim&qacute;">priuatimque</expan>; fultus hoc opus aggre­<lb/>di au&longs;us &longs;um, <expan abbr="laborum&qacute;">laborumque</expan>; meorum, immò benignitatis ve&longs;træ te&longs;timonium dare. </s><s>Verùm <lb/>mi&longs;&longs;a hæc facio, ad no&longs;tra de&longs;cendo. </s><s>Quæ &longs;anctior lex, quod maius con&longs;ilium quàm di&longs;ci­<lb/>plinarum collegia con&longs;titui&longs;&longs;e, vt inter &longs;e collegæ de victoria litigantes <expan abbr="cõcertent">concertent</expan> alacrius?</s></p> | <pb/><emph type="italics"/>Verùm quid de te &longs;perandum non e&longs;t Felici&longs;&longs;ime FERDINANDE, qui tibi tanti mune­<lb/>ris &longs;ocios adiunxeris quorum opera & con&longs;ilio in omni publico <expan abbr="priuato&qacute;">priuatoque</expan>; officio vtaris vni­<lb/>uer&longs;is animi virtutibus ornatos, &longs;apientia, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>; v&longs;u claros, &longs;ingulari elementia in mi­<lb/>&longs;eros, admirabili &longs;eueritate aduer&longs;us &longs;celeratos admodum Illustres Carolum Antonium <lb/>Puteum Archiepi&longs;copum Pi&longs;anum, Petrum V&longs;imbardum, Ioannem 'B. Concinium, <lb/>Capponem Capponium, quorum ego patrocinio publicè <expan abbr="priuatim&qacute;">priuatimque</expan>; fultus hoc opus aggre­<lb/>di au&longs;us &longs;um, <expan abbr="laborum&qacute;">laborumque</expan>; meorum, immò benignitatis ve&longs;træ te&longs;timonium dare. </s><s>Verùm <lb/>mi&longs;&longs;a hæc facio, ad no&longs;tra de&longs;cendo. </s><s>Quæ &longs;anctior lex, quod maius con&longs;ilium quàm di&longs;ci­<lb/>plinarum collegia con&longs;titui&longs;&longs;e, vt inter &longs;e collegæ de victoria litigantes <expan abbr="cõcertent">concertent</expan> alacrius?</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Hì proprium decus, & partum indignantur honorem,</s></p> | <s><emph type="italics"/>Hì proprium decus, & partum indignantur honorem,</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Generalia quædam capita tractantur de principiis &longs;cienti&ecedil; naturalis. </s><s>Cap. </s><s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Generalia quædam capita tractantur de principiis &longs;cienti&ecedil; naturalis. </s><s>Cap. </s><s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>OPTIME verò factum e&longs;&longs;e arbitror, &longs;i in hac methodo bonos imitati mathematicos, aliqua <lb/>veluti fundamenta iaciamus, &longs;uper quib. <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> hoc, quod tanto conatu <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>; moli­<lb/>mur, extrui valeat. </s><s>erunt verò hæc principia &longs;iue hypothe&longs;es, quibus phy&longs;ici &longs;ine demon&longs;tratione <lb/> | <s>OPTIME verò factum e&longs;&longs;e arbitror, &longs;i in hac methodo bonos imitati mathematicos, aliqua <lb/>veluti fundamenta iaciamus, &longs;uper <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> hoc, quod tanto conatu <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>; moli­<lb/>mur, extrui valeat. </s><s>erunt verò hæc principia &longs;iue hypothe&longs;es, quibus phy&longs;ici &longs;ine demon&longs;tratione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg8"></arrow.to.target><lb/>frequentius vtuntur, vt enim docet Proclus principia &longs;ecundum naturam &longs;unt in rebus quidem <lb/>cau&longs;&longs;a, vt finis; in definitionibus di&longs;tinctio; in demon&longs;trationibus & &longs;cientiis hypothe&longs;es, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ ta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg8"></arrow.to.target><lb/>frequentius vtuntur, vt enim docet Proclus principia &longs;ecundum naturam &longs;unt in rebus quidem <lb/>cau&longs;&longs;a, vt finis; in definitionibus di&longs;tinctio; in demon&longs;trationibus & &longs;cientiis hypothe&longs;es, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ ta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg9"></arrow.to.target><lb/>met&longs;i ab Ari&longs;totele prætermi&longs;&longs;a nouimus, vt pote per&longs;picua, & &longs;iquando opus fuerit ex analyti­<lb/>co præcepto v&longs;urpata: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nihilominus prælibanda fuerunt propter illos, qui in hypothe&longs;ibus phy­<lb/> | <arrow.to.target n="marg9"></arrow.to.target><lb/>met&longs;i ab Ari&longs;totele prætermi&longs;&longs;a nouimus, vt pote per&longs;picua, & &longs;iquando opus fuerit ex analyti­<lb/>co præcepto v&longs;urpata: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nihilominus prælibanda fuerunt propter illos, qui in hypothe&longs;ibus phy­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg10"></arrow.to.target><lb/>&longs;icis imprudenter etiam numerant aliquot conclu&longs;iones & &longs;uis locis ab Ari&longs;totele demon&longs;tratas, <lb/>aut multas item prætereunt, quæ pa&longs;sim ab Ari&longs;totele ip&longs;o, aut &longs;ine admonitione accipiuntur, <lb/>aut declarantur &longs;olùm; & nulla vi &longs;yllogi&longs;tica allata per&longs;uadentur. </s><s>Neque tamen exi&longs;times ve­<lb/>lim, me huc omnia conge&longs;si&longs;&longs;e, quæ à philo&longs;opho naturali &longs;ine demon&longs;tratione &longs;umuntur & &longs;o­<lb/>lo &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cunt, nimis enim putidum atque importunum fui&longs;&longs;et &longs;ingula recen&longs;ere; <lb/>&longs;ed ea quæ perpetuò &longs;ic &longs;e habent, & ad cape&longs;&longs;enda proxima demon&longs;trationum principia con­<lb/>ferunt, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="vt&qacute;ue">vtque</expan> alienis verbis vtar, inducunt ad primæ certitudinis ordinem, cuiu&longs;modi non &longs;unt <lb/> | <arrow.to.target n="marg10"></arrow.to.target><lb/>&longs;icis imprudenter etiam numerant aliquot conclu&longs;iones & &longs;uis locis ab Ari&longs;totele demon&longs;tratas, <lb/>aut multas item prætereunt, quæ pa&longs;sim ab Ari&longs;totele ip&longs;o, aut &longs;ine admonitione accipiuntur, <lb/>aut declarantur &longs;olùm; & nulla vi &longs;yllogi&longs;tica allata per&longs;uadentur. </s><s>Neque tamen exi&longs;times ve­<lb/>lim, me huc omnia conge&longs;si&longs;&longs;e, quæ à philo&longs;opho naturali &longs;ine demon&longs;tratione &longs;umuntur & &longs;o­<lb/>lo &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cunt, nimis enim putidum atque importunum fui&longs;&longs;et &longs;ingula recen&longs;ere; <lb/>&longs;ed ea quæ perpetuò &longs;ic &longs;e habent, & ad cape&longs;&longs;enda proxima demon&longs;trationum principia con­<lb/>ferunt, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="vt&qacute;ue">vtque</expan> alienis verbis vtar, inducunt ad primæ certitudinis ordinem, cuiu&longs;modi non &longs;unt <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg17"></arrow.to.target><lb/>non admitteret, & illorum demon&longs;trationes quærere, quæ per &longs;e ip&longs;a con&longs;picua &longs;unt, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> aut contrà <lb/> | <arrow.to.target n="marg17"></arrow.to.target><lb/>non admitteret, & illorum demon&longs;trationes quærere, quæ per &longs;e ip&longs;a con&longs;picua &longs;unt, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> aut contrà <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg18"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg18"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg19"></arrow.to.target><lb/>res ob&longs;curas accipere pro noti&longs;simis. </s><s>Tamei igitur auditori principia proponimus, qui futurus &longs;it <lb/>phy&longs;icus, nec aliarum &longs;cientiarum merita occupare decreuerit; ni&longs;i quantum h&ecedil;c velut à &longs;uperio­<lb/>re quem &longs;ubalternantem vocant, offerentur, aut etiam velut à mini&longs;tro Architectori, quem pri­<lb/>mum philo&longs;ophum, aut Theologum volumus e&longs;&longs;e, &longs;uppeditabuntur. </s><s>Qu&ecedil; pluribus modis pri­<lb/>mùm di&longs;tribuentur, vt in &longs;uas cla&longs;&longs;es &longs;ine vllo negocio redigi po&longs;sint, deinde in v&longs;um quotidia­<lb/>num tanquam ex certo penu depromi. </s><s>Ea verò nos in duo generalia capita partimur. </s><s>&longs;unt enim <lb/>principia cognitionis &longs;olum, vel principia cognitionis & rei &longs;imul; &longs;iue complexa &longs;int, &longs;iue incom­<lb/>plexa, nihil refert, neque enim ita difficiles, aut moro&longs;i &longs;umus, vt ex huiu&longs;modi principiorum <lb/>ordine incomplexa expungamus; qui nouerimus Ari&longs;totelem ea pronunciare motione ignorata, <lb/>latere <expan abbr="etiã">etiam</expan> quid &longs;it natura. </s><s><emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> e&longs;t igitur motio, vt patet, principium cognitionis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>vt incom­<lb/> | <arrow.to.target n="marg19"></arrow.to.target><lb/>res ob&longs;curas accipere pro noti&longs;simis. </s><s>Tamei igitur auditori principia proponimus, qui futurus &longs;it <lb/>phy&longs;icus, nec aliarum &longs;cientiarum merita occupare decreuerit; ni&longs;i quantum h&ecedil;c velut à &longs;uperio­<lb/>re quem &longs;ubalternantem vocant, offerentur, aut etiam velut à mini&longs;tro Architectori, quem pri­<lb/>mum philo&longs;ophum, aut Theologum volumus e&longs;&longs;e, &longs;uppeditabuntur. </s><s>Qu&ecedil; pluribus modis pri­<lb/>mùm di&longs;tribuentur, vt in &longs;uas cla&longs;&longs;es &longs;ine vllo negocio redigi po&longs;sint, deinde in v&longs;um quotidia­<lb/>num tanquam ex certo penu depromi. </s><s>Ea verò nos in duo generalia capita partimur. </s><s>&longs;unt enim <lb/>principia cognitionis &longs;olum, vel principia cognitionis & rei &longs;imul; &longs;iue complexa &longs;int, &longs;iue incom­<lb/>plexa, nihil refert, neque enim ita difficiles, aut moro&longs;i &longs;umus, vt ex huiu&longs;modi principiorum <lb/>ordine incomplexa expungamus; qui nouerimus Ari&longs;totelem ea pronunciare motione ignorata, <lb/>latere <expan abbr="etiã">etiam</expan> quid &longs;it natura. </s><s><emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> e&longs;t igitur motio, vt patet, principium cognitionis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>vt incom­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg20"></arrow.to.target><lb/>plexum, neque enim quæritur, an hoc vel illud moueatur; &longs;ed motio quid &longs;it, nec quenquam fu­<lb/>giat e&longs;&longs;e aliquod principium, quo termini cogno&longs;cuntur, ex quib. &longs;truitur demon&longs;tratio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>ex principiis cognitionis, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> damus planè principia proxima <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõplexa">complexa</expan>, <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg20"></arrow.to.target><lb/>plexum, neque enim quæritur, an hoc vel illud moueatur; &longs;ed motio quid &longs;it, nec quenquam fu­<lb/>giat e&longs;&longs;e aliquod principium, quo termini cogno&longs;cuntur, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;truitur demon&longs;tratio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>ex principiis cognitionis, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> damus planè principia proxima <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõplexa">complexa</expan>, <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg21"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg21"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg22"></arrow.to.target><lb/>ita ab Ari&longs;totele principium primum demon&longs;trationis in &longs;uas partes fui&longs;&longs;e di&longs;tributum: at, quin | <arrow.to.target n="marg22"></arrow.to.target><lb/>ita ab Ari&longs;totele principium primum demon&longs;trationis in &longs;uas partes fui&longs;&longs;e di&longs;tributum: at, quin |
| <pb pagenum="4"/>incomplexa &longs;int principia, &longs;altem remota demon&longs;trationis & cognitionis a&longs;&longs;erere, mea quidem <lb/> | <pb pagenum="4"/>incomplexa &longs;int principia, &longs;altem remota demon&longs;trationis & cognitionis a&longs;&longs;erere, mea quidem <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg265"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;a &longs;imul, eius gratia quod omnium <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t. </s><s>Nanque omnia quæ &longs;trùit & molitur &ecedil;di­<lb/>ficator, &longs;unt gratia domus: &longs;ed parietes gratia tecti, fundamenta gratia parietum. </s><s>Itaque priora <lb/>natura &longs;unt dupliciter, vel origine, vel perfectione ex quibus ille ordo na&longs;citur, qui à natura non <lb/>&longs;ecus &longs;eparari nequit, quàm lumen à Sole. </s><s>Ex illo enim vinculo quo colligatæ &longs;unt res naturales, <lb/>id na&longs;citur vt hoc ex hoc ita pendeat, vt nec ex alio pendêre po&longs;sit, nec aliud ex illo. </s><s>Etenim, &longs;i fa­<lb/>&longs;tigium <expan abbr="impon&etilde;dum">imponendum</expan> e&longs;t, nece&longs;&longs;e e&longs;t parietes extruantur: & ob id extruuntur parietes, vt imponi <lb/>queat, nec &longs;ine parietibus extaret fa&longs;tigium: neque item erigeret parietes ædificator, ni&longs;i vellet iis <lb/>ip&longs;um imponi. </s><s>Atque ita rata &longs;unt tempora & vices quibus i&longs;tiu&longs;modi opera à natura admini­<lb/>&longs;trantur, vt ni&longs;i quid violens ob&longs;tet, eundem &longs;emper &longs;ucce&longs;&longs;um atque exitum qu&ecedil;que res habitu­<lb/>ra videatur. </s><s>Ea tibi tempora præfinita, quibus embryon in vtero formatur & exit in luminis oras <lb/>atque aliud maris, aliud f&ecedil;min&ecedil;. </s><s>vides ætatum progre&longs;&longs;us inuariabiles. </s><s>con&longs;picis <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ucce&longs;siones <lb/>tempe&longs;tatum &longs;umma con&longs;tantia gubernatas quæ cùm à certo naturæ principe regantur, <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <lb/>illam &ecedil;quabilem in mundo inferiore progignunt. </s><s>M<gap/>e nunc rerum vici&longs;situdines; <expan abbr="cõuerte">conuerte</expan> te ad <lb/>rerum gradus <expan abbr="cõtemplandos">contemplandos</expan>, ita di&longs;po&longs;ita &longs;anè &longs;unt vniuer&longs;i membra, vt quo altius &longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;tulerũt">&longs;u&longs;tulerunt</expan>, <lb/>eo quoque pr&ecedil;&longs;tantiora &longs;int. </s><s>aciem intende in ea omnia ex quibus vniuer&longs;a rerum e&longs;&longs;entia coale­<lb/> | <arrow.to.target n="marg265"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;a &longs;imul, eius gratia quod omnium <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t. </s><s>Nanque omnia quæ &longs;trùit & molitur &ecedil;di­<lb/>ficator, &longs;unt gratia domus: &longs;ed parietes gratia tecti, fundamenta gratia parietum. </s><s>Itaque priora <lb/>natura &longs;unt dupliciter, vel origine, vel perfectione ex quibus ille ordo na&longs;citur, qui à natura non <lb/>&longs;ecus &longs;eparari nequit, quàm lumen à Sole. </s><s>Ex illo enim vinculo quo colligatæ &longs;unt res naturales, <lb/>id na&longs;citur vt hoc ex hoc ita pendeat, vt nec ex alio pendêre po&longs;sit, nec aliud ex illo. </s><s>Etenim, &longs;i fa­<lb/>&longs;tigium <expan abbr="impon&etilde;dum">imponendum</expan> e&longs;t, nece&longs;&longs;e e&longs;t parietes extruantur: & ob id extruuntur parietes, vt imponi <lb/>queat, nec &longs;ine parietibus extaret fa&longs;tigium: neque item erigeret parietes ædificator, ni&longs;i vellet iis <lb/>ip&longs;um imponi. </s><s>Atque ita rata &longs;unt tempora & vices quibus i&longs;tiu&longs;modi opera à natura admini­<lb/>&longs;trantur, vt ni&longs;i quid violens ob&longs;tet, eundem &longs;emper &longs;ucce&longs;&longs;um atque exitum qu&ecedil;que res habitu­<lb/>ra videatur. </s><s>Ea tibi tempora præfinita, quibus embryon in vtero formatur & exit in luminis oras <lb/>atque aliud maris, aliud f&ecedil;min&ecedil;. </s><s>vides ætatum progre&longs;&longs;us inuariabiles. </s><s>con&longs;picis <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ucce&longs;siones <lb/>tempe&longs;tatum &longs;umma con&longs;tantia gubernatas quæ cùm à certo naturæ principe regantur, <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <lb/>illam &ecedil;quabilem in mundo inferiore progignunt. </s><s>M<gap/>e nunc rerum vici&longs;situdines; <expan abbr="cõuerte">conuerte</expan> te ad <lb/>rerum gradus <expan abbr="cõtemplandos">contemplandos</expan>, ita di&longs;po&longs;ita &longs;anè &longs;unt vniuer&longs;i membra, vt quo altius &longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;tulerũt">&longs;u&longs;tulerunt</expan>, <lb/>eo quoque pr&ecedil;&longs;tantiora &longs;int. </s><s>aciem intende in ea omnia ex quibus vniuer&longs;a rerum e&longs;&longs;entia coale­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg266"></arrow.to.target><lb/>&longs;cit; &longs;ic à &longs;ummo ad ima <expan abbr="naturã">naturam</expan> progredi per&longs;picies, vt paruo quodam interuallo &longs;ingulæ natur&ecedil; <lb/>di&longs;cretæ, vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiæ latitudinem <expan abbr="cõpleant">compleant</expan>, nihil inane relinquant, nullam <expan abbr="intercapedin&etilde;">intercapedinem</expan> <lb/>faciant, & &longs;ingula &longs;uis partibus & numeris ab&longs;oluta &longs;unt, & &longs;uis quæque locis <expan abbr="officiis&qacute;">officiisque</expan>. </s><s>di&longs;pen&longs;a­<lb/>ta, vt æqui&longs;simè naturam <expan abbr="in&longs;ti&longs;simã">in&longs;ti&longs;simam</expan> venerabilis ille &longs;enex appellarit. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nam &longs;i pro merito cuique <lb/> | <arrow.to.target n="marg266"></arrow.to.target><lb/>&longs;cit; &longs;ic à &longs;ummo ad ima <expan abbr="naturã">naturam</expan> progredi per&longs;picies, vt paruo quodam interuallo &longs;ingulæ natur&ecedil; <lb/>di&longs;cretæ, vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiæ latitudinem <expan abbr="cõpleant">compleant</expan>, nihil inane relinquant, nullam <expan abbr="intercapedin&etilde;">intercapedinem</expan> <lb/>faciant, & &longs;ingula &longs;uis partibus & numeris ab&longs;oluta &longs;unt, & &longs;uis quæque locis <expan abbr="officiis&qacute;">officiisque</expan>. </s><s>di&longs;pen&longs;a­<lb/>ta, vt æqui&longs;simè naturam <expan abbr="in&longs;ti&longs;simã">in&longs;ti&longs;simam</expan> venerabilis ille &longs;enex appellarit. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nam &longs;i pro merito cuique <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg267"></arrow.to.target><lb/>pro&longs;picere ac di&longs;tribuere in&longs;titiæ <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t; cùm id optimè natura præ&longs;titerit, iure in&longs;ti&longs;sima per­<lb/>hiberi pote&longs;t, & tanquam legislator ille cui leges à Deo dictatæ fuerint, ordine admirabili cuncta <lb/>di&longs;ponens & cuique &longs;uum tribuens, &longs;eruat illud iu&longs;titiæ genus, quod di&longs;tributiuum vocant: &longs;ic de <lb/>natura ip&longs;a confitendum e&longs;t. </s><s>Quocirca & ip&longs;a e&longs;t vera rerum ratio, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t verus ordinis auctor <lb/> | <arrow.to.target n="marg267"></arrow.to.target><lb/>pro&longs;picere ac di&longs;tribuere in&longs;titiæ <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t; cùm id optimè natura præ&longs;titerit, iure in&longs;ti&longs;sima per­<lb/>hiberi pote&longs;t, & tanquam legislator ille cui leges à Deo dictatæ fuerint, ordine admirabili cuncta <lb/>di&longs;ponens & cuique &longs;uum tribuens, &longs;eruat illud iu&longs;titiæ genus, quod di&longs;tributiuum vocant: &longs;ic de <lb/>natura ip&longs;a confitendum e&longs;t. </s><s>Quocirca & ip&longs;a e&longs;t vera rerum ratio, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t verus ordinis auctor <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg268"></arrow.to.target><lb/>& quicquid pr&ecedil;ter rationem i&longs;tam exi&longs;tit, e&longs;t omnino pr&ecedil;ter naturam. </s><s>Itaque infinitum, quia po­<lb/>&longs;itum e&longs;t extra omnem rationem, ab ip&longs;a natura non recipitur. </s><s>ordo enim cuiu&longs;que proprius e&longs;t <lb/>natura <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> qui citra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;i&longs;tit, in infinito verò ratio nulla, neque ad &longs;eip&longs;um, neque <lb/>ad aliud. </s><s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> qu&ecedil;que res in natura &longs;e habet, vt pro illa ratione producatur, qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> iis numeris, <lb/>de quibus <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> e&longs;t nuper, & qui aut &longs;emper, aut <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> ob&longs;eruantur. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> po&longs;ita e&longs;t in <lb/>ratione materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, ex quib. &longs;en&longs;ilia <expan abbr="cõflata">conflata</expan> &longs;unt. </s><s>itaque ordo, <expan abbr="nõ">non</expan> natura qu&ecedil; motus <lb/> | <arrow.to.target n="marg268"></arrow.to.target><lb/>& quicquid pr&ecedil;ter rationem i&longs;tam exi&longs;tit, e&longs;t omnino pr&ecedil;ter naturam. </s><s>Itaque infinitum, quia po­<lb/>&longs;itum e&longs;t extra omnem rationem, ab ip&longs;a natura non recipitur. </s><s>ordo enim cuiu&longs;que proprius e&longs;t <lb/>natura <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> qui citra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;i&longs;tit, in infinito verò ratio nulla, neque ad &longs;eip&longs;um, neque <lb/>ad aliud. </s><s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> qu&ecedil;que res in natura &longs;e habet, vt pro illa ratione producatur, qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> iis numeris, <lb/>de quibus <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> e&longs;t nuper, & qui aut &longs;emper, aut <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> ob&longs;eruantur. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> po&longs;ita e&longs;t in <lb/>ratione materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;en&longs;ilia <expan abbr="cõflata">conflata</expan> &longs;unt. </s><s>itaque ordo, <expan abbr="nõ">non</expan> natura qu&ecedil; motus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg269"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="initiũ">initium</expan> e&longs;t, &longs;ed natura .i. </s><s>natio &longs;tatuetur, quinto natur&ecedil; &longs;ignificato, de quo alibi dicetur. </s><s>Ni&longs;i etiam tu <lb/><expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e velis cau&longs;&longs;am <expan abbr="e&longs;&longs;ential&etilde;">e&longs;&longs;entialem</expan> productionis <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, quod po­<lb/>&longs;tea <expan abbr="di&longs;putandũ">di&longs;putandum</expan> e&longs;t. </s><s>Nam &longs;i ita <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;ump&longs;eris, facilè concedemus, <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> e&longs;&longs;e naturam .i. </s><s><expan abbr="princi-piũ">princi­<lb/>pium</expan> originis: quippe qui <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as, ex quib. per &longs;e exi&longs;tit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>. </s><s><expan abbr="qũocunq;">qunocunque</expan> <lb/>ordo proprius e&longs;t natura <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan>, quo illa qu&ecedil; carent, pr&ecedil;ter naturam habenda erunt, ea verò <lb/>&longs;unt, qu&ecedil; rarò eueniunt, & incertos exitus in&longs;uper obtinent. </s><s>Vbi ordo, ibi <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="quidpiã">quidpiam</expan>; vbi pri­<lb/>mum, ibi quoque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s><s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> ordo &longs;it maximè naturalis, videtur nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg269"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="initiũ">initium</expan> e&longs;t, &longs;ed natura .i. </s><s>natio &longs;tatuetur, quinto natur&ecedil; &longs;ignificato, de quo alibi dicetur. </s><s>Ni&longs;i etiam tu <lb/><expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e velis cau&longs;&longs;am <expan abbr="e&longs;&longs;ential&etilde;">e&longs;&longs;entialem</expan> productionis <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, quod po­<lb/>&longs;tea <expan abbr="di&longs;putandũ">di&longs;putandum</expan> e&longs;t. </s><s>Nam &longs;i ita <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;ump&longs;eris, facilè concedemus, <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> e&longs;&longs;e naturam .i. </s><s><expan abbr="princi-piũ">princi­<lb/>pium</expan> originis: quippe qui <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> per &longs;e exi&longs;tit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>. </s><s><expan abbr="qũocunq;">qunocunque</expan> <lb/>ordo proprius e&longs;t natura <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan>, quo illa qu&ecedil; carent, pr&ecedil;ter naturam habenda erunt, ea verò <lb/>&longs;unt, qu&ecedil; rarò eueniunt, & incertos exitus in&longs;uper obtinent. </s><s>Vbi ordo, ibi <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="quidpiã">quidpiam</expan>; vbi pri­<lb/>mum, ibi quoque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s><s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> ordo &longs;it maximè naturalis, videtur nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg270"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i &longs;emper in <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, contendere in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> & abhorrere ab infinito <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ita vt <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="æternitat&etilde;">æternitatem</expan> exquirit, <lb/> | <arrow.to.target n="marg270"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i &longs;emper in <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, contendere in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> & abhorrere ab infinito <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ita vt <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="æternitat&etilde;">æternitatem</expan> exquirit, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg271"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> quoque re&longs;puat <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> e&longs;t, <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;imul exi&longs;tit, &longs;emper &longs;uo fine potitur, à qui­<lb/>bus <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> longi&longs;simè abe&longs;t, particulatim exoriens & <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> perueniens. </s><s>Et <expan abbr="cũ">cum</expan> duobus <lb/>principiis vniuer&longs;a <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura contineatur, actu <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> & pote&longs;tate, è quib. actus vnus e&longs;t & vno <lb/>videlicet e&longs;&longs;e terminatur; pote&longs;tas, ni&longs;i &longs;umatur ambiguè, ea verò e&longs;t, quæ conuenit cum actu, vt <lb/>euenit in æternis, in quibus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;unt e&longs;&longs;e & po&longs;&longs;e: pote&longs;tas, inquàm, re&longs;picit oppo&longs;ita, nihilo &longs;ecius <lb/>ita re&longs;picit oppo&longs;ita pote&longs;tas, vt ex iis vnum poti&longs;simè &longs;pectet, alterum vel propter illud, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> | <arrow.to.target n="marg271"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> quoque re&longs;puat <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> e&longs;t, <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;imul exi&longs;tit, &longs;emper &longs;uo fine potitur, à qui­<lb/>bus <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> longi&longs;simè abe&longs;t, particulatim exoriens & <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> perueniens. </s><s>Et <expan abbr="cũ">cum</expan> duobus <lb/>principiis vniuer&longs;a <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura contineatur, actu <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> & pote&longs;tate, è <expan abbr="quib.">quibus</expan> actus vnus e&longs;t & vno <lb/>videlicet e&longs;&longs;e terminatur; pote&longs;tas, ni&longs;i &longs;umatur ambiguè, ea verò e&longs;t, quæ conuenit cum actu, vt <lb/>euenit in æternis, in quibus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;unt e&longs;&longs;e & po&longs;&longs;e: pote&longs;tas, inquàm, re&longs;picit oppo&longs;ita, nihilo &longs;ecius <lb/>ita re&longs;picit oppo&longs;ita pote&longs;tas, vt ex iis vnum poti&longs;simè &longs;pectet, alterum vel propter illud, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> |
| <pb pagenum="27"/> | <pb pagenum="27"/> |
| <arrow.to.target n="marg272"></arrow.to.target><lb/>per accidens veluti pote&longs;tas ine&longs;t in materia ad e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e: &longs;ed planè materia appetit e&longs;&longs;e, <lb/>non e&longs;&longs;e autem &longs;ic appetit, vt illud quod expetit, e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s><s>Neque verò re perturbet, quòd <lb/>Ari&longs;toteles vno determinarit pote&longs;tates rationis exortes, & ob id ab iis &longs;egregarit, quæ ratione <lb/>participant. </s><s>&longs;iquidem pote&longs;tates rationis exortes &longs;int, vel actuo&longs;æ, vel patibiles: atque actuo&longs;os <lb/>quidem vno determinantur; nos autem de patibilibus in pr&ecedil;&longs;entia di&longs;putamus: ill&ecedil; quidem <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>re&longs;piciunt: at no&longs;tra pote&longs;tas accipit oppo&longs;ita vici&longs;sim. </s><s>Cùm verò materia &longs;it partibilis & quo­<lb/>dammodo præ&longs;eferat infinitatem quæ di&longs;per&longs;a in vnum à forma colligitur. </s><s>idcirco tendere ad <lb/>vnum erit formam ver&longs;us progredi, & contra regredi ad materiam idem erit, ac per&longs;equi infini­<lb/>tum. </s><s>Si ergo natura declinat infinitum & ad vnum propen&longs;a e&longs;t; planum quod tendere ad for­<lb/>mam pror&longs;us erit naturale; progredi ad materiam non naturale cen&longs;ebitur, aut &longs;altem non na­<lb/>turale &longs;impliciter & &longs;ic in melius tendet, & in ip&longs;um perpetuò collimabit, vt quoad eius fieri po­<lb/>te&longs;t, præ&longs;tet id quod melius e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex iis quæcunque rerum &longs;tatui contingunt, ni&longs;i aliter efficere <lb/> | <arrow.to.target n="marg272"></arrow.to.target><lb/>per accidens veluti pote&longs;tas ine&longs;t in materia ad e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e: &longs;ed planè materia appetit e&longs;&longs;e, <lb/>non e&longs;&longs;e autem &longs;ic appetit, vt illud quod expetit, e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s><s>Neque verò re perturbet, quòd <lb/>Ari&longs;toteles vno determinarit pote&longs;tates rationis exortes, & ob id ab iis &longs;egregarit, quæ ratione <lb/>participant. </s><s>&longs;iquidem pote&longs;tates rationis exortes &longs;int, vel actuo&longs;æ, vel patibiles: atque actuo&longs;os <lb/>quidem vno determinantur; nos autem de patibilibus in pr&ecedil;&longs;entia di&longs;putamus: ill&ecedil; quidem <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>re&longs;piciunt: at no&longs;tra pote&longs;tas accipit oppo&longs;ita vici&longs;sim. </s><s>Cùm verò materia &longs;it partibilis & quo­<lb/>dammodo præ&longs;eferat infinitatem quæ di&longs;per&longs;a in vnum à forma colligitur. </s><s>idcirco tendere ad <lb/>vnum erit formam ver&longs;us progredi, & contra regredi ad materiam idem erit, ac per&longs;equi infini­<lb/>tum. </s><s>Si ergo natura declinat infinitum & ad vnum propen&longs;a e&longs;t; planum quod tendere ad for­<lb/>mam pror&longs;us erit naturale; progredi ad materiam non naturale cen&longs;ebitur, aut &longs;altem non na­<lb/>turale &longs;impliciter & &longs;ic in melius tendet, & in ip&longs;um perpetuò collimabit, vt quoad eius fieri po­<lb/>te&longs;t, præ&longs;tet id quod melius e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex iis quæcunque rerum &longs;tatui contingunt, ni&longs;i aliter efficere <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg273"></arrow.to.target><lb/>cogatur ex nece&longs;sitate materiæ. </s><s>&longs;iquidem rubiginem inferro nolit efficere; &longs;ed ferrum ex tali <expan abbr="t&etilde;-peramento">ten­<lb/>peramento</expan> con&longs;tat, vt ip&longs;um rubigo nece&longs;&longs;ariò con&longs;equatur. </s><s>Atque hic melioris &longs;copus &longs;ic po­<lb/>te&longs;t apud naturam, vt etiam rebus ad aliud in&longs;titutis ad aliquod bonum <expan abbr="finem&qacute;">finemque</expan>. </s><s>abutatur, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>in animali nece&longs;&longs;e &longs;it e&longs;&longs;e aliquos meatus, vnde redundantiæ repurgentur, ei&longs;dem quoque natu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg273"></arrow.to.target><lb/>cogatur ex nece&longs;sitate materiæ. </s><s>&longs;iquidem rubiginem inferro nolit efficere; &longs;ed ferrum ex tali <expan abbr="t&etilde;-peramento">ten­<lb/>peramento</expan> con&longs;tat, vt ip&longs;um rubigo nece&longs;&longs;ariò con&longs;equatur. </s><s>Atque hic melioris &longs;copus &longs;ic po­<lb/>te&longs;t apud naturam, vt etiam rebus ad aliud in&longs;titutis ad aliquod bonum <expan abbr="finem&qacute;">finemque</expan>. </s><s>abutatur, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>in animali nece&longs;&longs;e &longs;it e&longs;&longs;e aliquos meatus, vnde redundantiæ repurgentur, ei&longs;dem quoque natu­<lb/> |
| |
| <s>CAETERVM &longs;ententiæ de rerum &longs;umma exi&longs;tunt, quippe quòd initia phy&longs;iologiæ per­<lb/>tentent, & ex his aliquæ &longs;ic labefactent, vt ip&longs;i nil planè relinquant, quo firmari po&longs;sit. <lb/></s><s>Quare con&longs;tituendum quippiam fuit quo phy&longs;icè in&longs;i&longs;teret. </s><s>id ab Ari&longs;totele confectum fui&longs;&longs;e <lb/>&longs;cimus: &longs;ed qua ratione, qua via, & quatenus factitatum, non æquè con&longs;tat apud omnes. </s><s>Igitur <lb/>antequàm cominus accedamus ad ea perpendenda quæ veteres philo&longs;ophi decreuerint, breui­<lb/>ter explicare præ&longs;tabit, quemadmodum &longs;cientiæ in &longs;uorum principiorum tractatione ver&longs;entur. <lb/></s><s>Ab iis verò exordium di&longs;putationis no&longs;træ ducetur quæ monuit <expan abbr="quondã">quondam</expan> nos Ari&longs;toteles in qua­<lb/>que qu&ecedil;&longs;tione ve&longs;tiganda. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ea verò et&longs;i ad Geometriam ab ip&longs;o accommodantur, nihilominus <arrow.to.target n="marg395"></arrow.to.target><lb/>ad phy&longs;icen facilè tran&longs;umuntur. </s><s>ita enim illa pr&ecedil;cepta traduntur, vt ab vnius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> progre&longs;&longs;u, <lb/>de omnibus idem fiat iudicium. </s><s>Quamobrem è di&longs;putationibus qua&longs;dam naturales e&longs;&longs;e pone­<lb/>mus, alias autem <expan abbr="nõ">non</expan> naturales, eas naturales appellamus quæ pendent ex principiis philo&longs;ophiæ <lb/>naturalis. </s><s>Non naturales autem, vel quòd phy&longs;iologiæ principia non a&longs;&longs;umant, vel quòd iis ab­<lb/>utantur. </s><s>Cùm tot modis tractentur qu&ecedil;&longs;tiones, illud ratum e&longs;&longs;e oportet, dum ver&longs;amur in &longs;cien­<lb/>tia naturali, de non naturalibus ab&longs;olutè nihil e&longs;&longs;e dicendum. </s><s>Proinde etiam Plato quendam de <lb/> | <s>CAETERVM &longs;ententiæ de rerum &longs;umma exi&longs;tunt, quippe quòd initia phy&longs;iologiæ per­<lb/>tentent, & ex his aliquæ &longs;ic labefactent, vt ip&longs;i nil planè relinquant, quo firmari po&longs;sit. <lb/></s><s>Quare con&longs;tituendum quippiam fuit quo phy&longs;icè in&longs;i&longs;teret. </s><s>id ab Ari&longs;totele confectum fui&longs;&longs;e <lb/>&longs;cimus: &longs;ed qua ratione, qua via, & quatenus factitatum, non æquè con&longs;tat apud omnes. </s><s>Igitur <lb/>antequàm cominus accedamus ad ea perpendenda quæ veteres philo&longs;ophi decreuerint, breui­<lb/>ter explicare præ&longs;tabit, quemadmodum &longs;cientiæ in &longs;uorum principiorum tractatione ver&longs;entur. <lb/></s><s>Ab iis verò exordium di&longs;putationis no&longs;træ ducetur quæ monuit <expan abbr="quondã">quondam</expan> nos Ari&longs;toteles in qua­<lb/>que qu&ecedil;&longs;tione ve&longs;tiganda. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ea verò et&longs;i ad Geometriam ab ip&longs;o accommodantur, nihilominus <arrow.to.target n="marg395"></arrow.to.target><lb/>ad phy&longs;icen facilè tran&longs;umuntur. </s><s>ita enim illa pr&ecedil;cepta traduntur, vt ab vnius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> progre&longs;&longs;u, <lb/>de omnibus idem fiat iudicium. </s><s>Quamobrem è di&longs;putationibus qua&longs;dam naturales e&longs;&longs;e pone­<lb/>mus, alias autem <expan abbr="nõ">non</expan> naturales, eas naturales appellamus quæ pendent ex principiis philo&longs;ophiæ <lb/>naturalis. </s><s>Non naturales autem, vel quòd phy&longs;iologiæ principia non a&longs;&longs;umant, vel quòd iis ab­<lb/>utantur. </s><s>Cùm tot modis tractentur qu&ecedil;&longs;tiones, illud ratum e&longs;&longs;e oportet, dum ver&longs;amur in &longs;cien­<lb/>tia naturali, de non naturalibus ab&longs;olutè nihil e&longs;&longs;e dicendum. </s><s>Proinde etiam Plato quendam de <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg396"></arrow.to.target><lb/>rebus ad Geometriam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> pertinentibus &longs;ci&longs;citantem mi&longs;it ad Euclidem, licere autem verba facere <lb/> | <arrow.to.target n="marg396"></arrow.to.target><lb/>rebus ad Geometriam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> pertinentibus &longs;ci&longs;citantem mi&longs;it ad Euclidem, licere autem verba facere <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg397"></arrow.to.target><lb/>naturali philo&longs;opho de qu&ecedil;&longs;tionibus illis qu&ecedil; &longs;unt non naturales aliqua ex parte. </s><s>Quocirca &longs;i di­<lb/>&longs;putationes naturales pendent è principiis &longs;cientiæ naturalis. </s><s>contrà, cùm qu&ecedil;&longs;tiones de principiis <lb/>rerum naturalium non po&longs;sint e&longs;&longs;e ex hoc genere, neque ordine, & qu&ecedil;&longs;tiones igitur de principiis <lb/>rerum naturalium, erunt omnino non naturales. </s><s>oportebit enim e&longs;&longs;e <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> principia, quod <lb/>&longs;cienti&ecedil; pror&longs;us aduer&longs;atur. </s><s>Verùm fac incidere controuer&longs;iam de principiis huius methodi, cu­<lb/>ius'nam officium erit illa tractare? </s><s>Profectò principia cuiu&longs;dam &longs;cientiæ, aut in alia principia re­<lb/>&longs;oluuntur, aut &longs;unt ab&longs;olutè prima. </s><s>Rur&longs;us, &longs;i tractanda &longs;unt, aut ita illa tractare oportet, vt de­<lb/>mon&longs;trentur, aut vt re&longs;pondeamus ad obiectiones. </s><s>Ac &longs;i ea demon&longs;trari contingat; aut per cau&longs;&longs;as <lb/>demon&longs;trantur, aut per nota nobis. </s><s>In&longs;uper obiectiones ad quas re&longs;pondendum e&longs;t, aut pendent <lb/>ex illius &longs;cienti&ecedil; principiis, aut illa euertunt. </s><s>Si igitur illis alia principia pr&ecedil;cedant, eorum proba­<lb/>tio pertinet ad eam &longs;cientiam quæ ver&longs;atur in notitia principiorum &longs;uperiorum, h&ecedil;c autem &longs;ub­<lb/>alternans à dialecticis appellatur. </s><s>Si verò principia prima fuerint ab&longs;olutè, aut hæc euidentia per <lb/>&longs;e &longs;unt, ita vt &longs;olius &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cant, aut &longs;i non adeò <expan abbr="cõ&longs;picua">con&longs;picua</expan> fuerint, nec demon&longs;trantur <lb/> | <arrow.to.target n="marg397"></arrow.to.target><lb/>naturali philo&longs;opho de qu&ecedil;&longs;tionibus illis qu&ecedil; &longs;unt non naturales aliqua ex parte. </s><s>Quocirca &longs;i di­<lb/>&longs;putationes naturales pendent è principiis &longs;cientiæ naturalis. </s><s>contrà, cùm qu&ecedil;&longs;tiones de principiis <lb/>rerum naturalium non po&longs;sint e&longs;&longs;e ex hoc genere, neque ordine, & qu&ecedil;&longs;tiones igitur de principiis <lb/>rerum naturalium, erunt omnino non naturales. </s><s>oportebit enim e&longs;&longs;e <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> principia, quod <lb/>&longs;cienti&ecedil; pror&longs;us aduer&longs;atur. </s><s>Verùm fac incidere controuer&longs;iam de principiis huius methodi, cu­<lb/>ius'nam officium erit illa tractare? </s><s>Profectò principia cuiu&longs;dam &longs;cientiæ, aut in alia principia re­<lb/>&longs;oluuntur, aut &longs;unt ab&longs;olutè prima. </s><s>Rur&longs;us, &longs;i tractanda &longs;unt, aut ita illa tractare oportet, vt de­<lb/>mon&longs;trentur, aut vt re&longs;pondeamus ad obiectiones. </s><s>Ac &longs;i ea demon&longs;trari contingat; aut per cau&longs;&longs;as <lb/>demon&longs;trantur, aut per nota nobis. </s><s>In&longs;uper obiectiones ad quas re&longs;pondendum e&longs;t, aut pendent <lb/>ex illius &longs;cienti&ecedil; principiis, aut illa euertunt. </s><s>Si igitur illis alia principia pr&ecedil;cedant, eorum proba­<lb/>tio pertinet ad eam &longs;cientiam quæ ver&longs;atur in notitia principiorum &longs;uperiorum, h&ecedil;c autem &longs;ub­<lb/>alternans à dialecticis appellatur. </s><s>Si verò principia prima fuerint ab&longs;olutè, aut hæc euidentia per <lb/>&longs;e &longs;unt, ita vt &longs;olius &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cant, aut &longs;i non adeò <expan abbr="cõ&longs;picua">con&longs;picua</expan> fuerint, nec demon&longs;trantur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg398"></arrow.to.target><lb/>item; &longs;ed admonitione quadam per&longs;uadentur, ea verò communis e&longs;&longs;e cuique &longs;cientiæ pote&longs;t, aut <lb/>quanquam con&longs;picua, &longs;i negentur propter proteruientes vna redargutione confirmantur. </s><s>id au­<lb/>tem præ&longs;tat habitus dialecticus. </s><s>Generatim verò in illa &longs;cientia in qua tanquàm principia &longs;umun­<lb/>tur, ea &longs;upponi oportet, et &longs;i quo pacto tractentur, ita tractentur, vt aut declarentur per nota no­<lb/>bis, aut vt tollantur obiectiones, non omnes &longs;anè, &longs;ed illæ quæ è principiis eius &longs;cientiæ ducuntur. <lb/></s><s>Itaque aut vbi non &longs;upponantur phy&longs;iologi&ecedil; principia, aut afferantur rationes, qu&ecedil; ip&longs;a funditus <lb/>è medio tollant, non abutentes neque detorquentes illa, non erit munus philo&longs;ophi naturalis ea <lb/>tractare. </s><s>Verùm &longs;i de principiis exi&longs;tant, aut erit &longs;ubalternantis officium, aut communis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan>, <lb/>&longs;iue ea fuerit prima philo&longs;ophia, &longs;iue dialectica. </s><s>Sed cùm &longs;cientiæ principia varia &longs;int, <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. <lb/></s><s>&longs;cientiarum ordines: age nunc particulatim &longs;ingula percurramus, & ius <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> cuique &longs;cientiæ red­<lb/>dere nitamur. </s><s>Quid verò controuer&longs;i&ecedil; &longs;it adhibitis hi&longs;ce di&longs;tinctionibus facilè intelligetur. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> ge­<lb/>nera <expan abbr="probationũ">probationum</expan> tripliciter di&longs;tribuimus. </s><s>aut enim &longs;unt ex cau&longs;sis, aut ex effectis, aut ex notis no­<lb/>bis; quid <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> differat nota nobis ab effectibus anteà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. </s><s>Pr&ecedil;tereà principia &longs;unt illa ex quib. <lb/></s><s>demon&longs;tramus, aut de quibus, i. </s><s>ip&longs;a &longs;ubiecta. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> vel generalia &longs;unt <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;cienti&ecedil; totius, <lb/>vel propria cuiu&longs;dam partis, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> principia partes <expan abbr="proprietates&qacute;">proprietatesque</expan>. </s><s>ve&longs;tigantur. | <arrow.to.target n="marg398"></arrow.to.target><lb/>item; &longs;ed admonitione quadam per&longs;uadentur, ea verò communis e&longs;&longs;e cuique &longs;cientiæ pote&longs;t, aut <lb/>quanquam con&longs;picua, &longs;i negentur propter proteruientes vna redargutione confirmantur. </s><s>id au­<lb/>tem præ&longs;tat habitus dialecticus. </s><s>Generatim verò in illa &longs;cientia in qua tanquàm principia &longs;umun­<lb/>tur, ea &longs;upponi oportet, et &longs;i quo pacto tractentur, ita tractentur, vt aut declarentur per nota no­<lb/>bis, aut vt tollantur obiectiones, non omnes &longs;anè, &longs;ed illæ quæ è principiis eius &longs;cientiæ ducuntur. <lb/></s><s>Itaque aut vbi non &longs;upponantur phy&longs;iologi&ecedil; principia, aut afferantur rationes, qu&ecedil; ip&longs;a funditus <lb/>è medio tollant, non abutentes neque detorquentes illa, non erit munus philo&longs;ophi naturalis ea <lb/>tractare. </s><s>Verùm &longs;i de principiis exi&longs;tant, aut erit &longs;ubalternantis officium, aut communis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan>, <lb/>&longs;iue ea fuerit prima philo&longs;ophia, &longs;iue dialectica. </s><s>Sed cùm &longs;cientiæ principia varia &longs;int, <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. <lb/></s><s>&longs;cientiarum ordines: age nunc particulatim &longs;ingula percurramus, & ius <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> cuique &longs;cientiæ red­<lb/>dere nitamur. </s><s>Quid verò controuer&longs;i&ecedil; &longs;it adhibitis hi&longs;ce di&longs;tinctionibus facilè intelligetur. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> ge­<lb/>nera <expan abbr="probationũ">probationum</expan> tripliciter di&longs;tribuimus. </s><s>aut enim &longs;unt ex cau&longs;sis, aut ex effectis, aut ex notis no­<lb/>bis; quid <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> differat nota nobis ab effectibus anteà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. </s><s>Pr&ecedil;tereà principia &longs;unt illa ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/></s><s>demon&longs;tramus, aut de quibus, i. </s><s>ip&longs;a &longs;ubiecta. </s><s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> vel generalia &longs;unt <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;cienti&ecedil; totius, <lb/>vel propria cuiu&longs;dam partis, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> principia partes <expan abbr="proprietates&qacute;">proprietatesque</expan>. </s><s>ve&longs;tigantur. |
| <pb pagenum="42"/>Atque iterum principia ex quibus <expan abbr="demõ&longs;tramus">demon&longs;tramus</expan>, aut cognitionis initia &longs;unt, aut rei. </s><s>in principiis <lb/> | <pb pagenum="42"/>Atque iterum principia ex quibus <expan abbr="demõ&longs;tramus">demon&longs;tramus</expan>, aut cognitionis initia &longs;unt, aut rei. </s><s>in principiis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg399"></arrow.to.target><lb/>cognitionis &longs;unt axiomata <expan abbr="cõmunia">communia</expan>, hypothe&longs;es, & quædam nota nobis quæ petuntur à &longs;en&longs;u. <lb/></s><s>Principia rei &longs;unt definitiones & cau&longs;&longs;æ, vel totius &longs;ubiecti, vel partium eius. </s><s>Ex his <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> illa quæ <lb/>&longs;unt nota nobis ad inuentionis potius quàm cognitionis initia referuntur. </s><s>ac &longs;i cognitionis initia <lb/>libeat appellare, <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco debent in methodo tractari. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;int vulgo noti&longs;sima; ars <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> & <lb/> | <arrow.to.target n="marg399"></arrow.to.target><lb/>cognitionis &longs;unt axiomata <expan abbr="cõmunia">communia</expan>, hypothe&longs;es, & quædam nota nobis quæ petuntur à &longs;en&longs;u. <lb/></s><s>Principia rei &longs;unt definitiones & cau&longs;&longs;æ, vel totius &longs;ubiecti, vel partium eius. </s><s>Ex his <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> illa quæ <lb/>&longs;unt nota nobis ad inuentionis potius quàm cognitionis initia referuntur. </s><s>ac &longs;i cognitionis initia <lb/>libeat appellare, <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco debent in methodo tractari. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;int vulgo noti&longs;sima; ars <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg400"></arrow.to.target><lb/>&longs;cientia quæque ver&longs;etur in iis quæ vulgo latent, neque in euidentibus tractandis <expan abbr="operã">operam</expan> ludat. </s><s>& <lb/>Ari&longs;toteles hæc <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> præcedentia cognitioni <expan abbr="primorũ">primorum</expan> <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan>: quapropter <lb/> | <arrow.to.target n="marg400"></arrow.to.target><lb/>&longs;cientia quæque ver&longs;etur in iis quæ vulgo latent, neque in euidentibus tractandis <expan abbr="operã">operam</expan> ludat. </s><s>& <lb/>Ari&longs;toteles hæc <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> præcedentia cognitioni <expan abbr="primorũ">primorum</expan> <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan>: quapropter <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg714"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea verò cùm in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturalium definitione requiratur; &longs;&ecedil;pius item ab Ari&longs;t. </s><s>pronuntiatum <lb/> | <arrow.to.target n="marg714"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea verò cùm in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturalium definitione requiratur; &longs;&ecedil;pius item ab Ari&longs;t. </s><s>pronuntiatum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanquae</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s><s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;it accidentium bene­<lb/>ficio; pp allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proximè fluit. </s><s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>per motum probè definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, & id cuius e&longs;t principium. </s><s>&longs;i ea &longs;ecundùm <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecundùm materiam: <expan abbr="tñ">tnm</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin­<lb/>cipioque</expan>. </s><s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui hæc comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e­<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed cùm tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplere">complere</expan> negabo, & a&longs;&longs;euerabo Phi­<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignotã">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe­<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s><s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui hæc accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proximò <lb/>exi&longs;tunt accidentia quæ pellunt &longs;en&longs;us. </s><s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s><s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi­<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, & ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i­<lb/>gnificatur. </s><s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s><s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretandũ">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg715"></arrow.to.target><lb/>&longs;it, definitiones naturales &longs;ine motu non e&longs;&longs;e tradendas: &longs;iquidem materia &longs;en&longs;ilis ex motu, <expan abbr="ean&qtilde;">eanquae</expan> <lb/>priore &longs;en&longs;ili con&longs;taret. </s><s>Veruntamen, vt placet hoc, quae materia &longs;en&longs;ilis <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;it accidentium bene­<lb/>ficio; pp allatas rationes haud a&longs;&longs;entiar motum vt primum quid in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus e&longs;&longs;e ponendum; &longs;ed vt notam duntaxat eius principij ex quo proximè fluit. </s><s>Concedam <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;icuti natura per motum veluti principium definitur, &longs;ic & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> <lb/>per motum probè definiri; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> relatiua principium, & id cuius e&longs;t principium. </s><s>&longs;i ea &longs;ecundùm <lb/>formam con&longs;ideres; non &longs;ecundùm materiam: <expan abbr="tñ">tnm</expan> in definitione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non id quod rei <expan abbr="prin-cipio&qacute;">prin­<lb/>cipioque</expan>. </s><s>comitatur accipiendum e&longs;t; &longs;ed rem cui hæc comitatur, per eam habitudinem menti &longs;e­<lb/>&longs;e offerre quidem fatebor, &longs;ed cùm tali habitudine <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="cõplere">complere</expan> negabo, & a&longs;&longs;euerabo Phi­<lb/>lo&longs;ophum accepi&longs;&longs;e motum quo materiam per &longs;e alioquin <expan abbr="ignotã">ignotam</expan> illu&longs;traret, vnde initium &longs;pe­<lb/>culationum &longs;uarum de&longs;umeret; notis <expan abbr=".n.">enim</expan> in&longs;i&longs;tant oportet. </s><s>Proinde materiam illam puto &longs;umi in <lb/>definitione rerum natura con&longs;tantium, cui hæc accidunt, ide&longs;t, illam facultatem, vnde proximò <lb/>exi&longs;tunt accidentia quæ pellunt &longs;en&longs;us. </s><s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s><s>non con&longs;tituitur per accidentia; <expan abbr="neq.">neque</expan> per ip&longs;a defi­<lb/>nitur, <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis; &longs;ed ex accidente note&longs;cit, & ex ip&longs;o prius quid accidente &longs;i­<lb/>gnificatur. </s><s>Quare monebat nos Alexander; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vbi Ari&longs;t. </s><s>a&longs;&longs;umeret motum, <expan abbr="interpretandũ">interpretandum</expan> e&longs;&longs;e ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg716"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis quæ nos alioqui latet eo planè <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan­<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut ægrè admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ in&longs;unt perpetuò, ab illis quib. in&longs;unt, vt hominis formam à carnib. & o&longs;sib. quae<lb/> | <arrow.to.target n="marg717"></arrow.to.target><lb/>teriam &longs;en&longs;ilem, qua&longs;i ex <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> &longs;ignificetur materia &longs;en&longs;ilis quæ nos alioqui latet eo planè <lb/>modo quo &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a naturalis nomine corporis exprimitur, quod e&longs;t primum genus quan­<lb/>titatis, quae ab hoc con&longs;equente nunquam de&longs;eratur, mente no&longs;tra aut non, aut ægrè admodum ea <lb/>&longs;eparante <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ in&longs;unt perpetuò, ab illis <expan abbr="quib.">quibus</expan> in&longs;unt, vt hominis formam à carnib. & o&longs;sib. quae<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>efficeret mens in circulo, quæ forma nulli cert&ecedil; materiæ per &longs;e ad­<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in ære extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s><s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli­<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im­<lb/>pliciter, & ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uaptè natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s><s>cu­<lb/>ius affectio cùm moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis quæ alio­<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, à quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am­<lb/>plius &longs;en&longs;ilis & &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, & vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>cùm &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> motus quà de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre­<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente quàm captui no&longs;tro. <lb/></s><s>Quoniam verò accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt & contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s><s>in eadem &longs;pecie <lb/> | <arrow.to.target n="marg718"></arrow.to.target><lb/>in iis &longs;emper apparet; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>efficeret mens in circulo, quæ forma nulli cert&ecedil; materiæ per &longs;e ad­<lb/>dicta e&longs;t, &longs;i <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> in ære extaret, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine &ecedil;re concipi po&longs;&longs;et. </s><s>Ac &longs;i rem interius &longs;crutari veli­<lb/>mus; non &longs;ine certa ratione v&longs;urpatur in de&longs;ignanda materia, quippe quae accidens non &longs;it ens &longs;im­<lb/>pliciter, & ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;uaptè natura &longs;egregatum, &longs;ed &longs;it propriè &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta. </s><s>cu­<lb/>ius affectio cùm moueat &longs;en&longs;um; efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, aut materia &longs;en&longs;ilis quæ alio­<lb/>qui &longs;entiri per &longs;e non po&longs;&longs;et, per accidens &longs;entiatur, à quo &longs;i cogitatione &longs;epararetur, iam non am­<lb/>plius &longs;en&longs;ilis & &longs;ingularis e&longs;&longs;et, &longs;ed intelligenda, & vniuer&longs;alis, quia <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mouet <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan>, <lb/>cùm &longs;it pura pote&longs;tas, cogimur item materiam intelligendam notare aliquo accidente quod ip&longs;i <lb/>in&longs;ideat immobiliter, vt motus. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> motus quà de&longs;ignat materiam generatim &longs;umptus ingre­<lb/>ditur definitiones naturales methodo non tam euolutioni rei con&longs;ulente quàm captui no&longs;tro. <lb/></s><s>Quoniam verò accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt & contraria <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. </s><s>in eadem &longs;pecie <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg719"></arrow.to.target><lb/>reperiantur, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt album, & nigrum in homine, & in eodem indiuiduo nonnunquàm; & mas & f&ecedil;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg719"></arrow.to.target><lb/>reperiantur, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt album, & nigrum in homine, & in eodem indiuiduo nonnunquàm; & mas & f&ecedil;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg720"></arrow.to.target><lb/>mina in <expan abbr="pleri&longs;q.">pleri&longs;que</expan> partibus animalis, alia non item, vt æternum, <expan abbr="atq.">atque</expan> caducum; & hæc quidem per <lb/>&longs;e, illa per accidens: quæ per accidens in&longs;unt, materiæ &longs;en&longs;ili <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ingulari ad&longs;cribun­<lb/>tur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> po&longs;ita, vel ablata rerum naturas immutant, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;ilis illa materia; quapro­<lb/>pter nec e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, &longs;ed exi&longs;tentiæ &longs;olùm, quod e&longs;t aliquid e&longs;&longs;entiæ &longs;uperueniens, vt &longs;uo lo­<lb/>co demon&longs;trabitur. </s><s>Ex hoc efficitur, vt in indiuiduo &longs;int accidentia &longs;ua ip&longs;ius propria, tamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>idcirco &longs;ub&longs;tantiam indiuiduam con&longs;tituant, &longs;ed &longs;ingularis eiu&longs;dem principij, materiæ nimirum <lb/>&longs;igna &longs;int, quib. item &longs;ublatis, verùm vt po&longs;terioribus, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tollatur; velut etiam motu <lb/>&longs;ublato natura, quanquàm vt po&longs;teriore, de mundo, aut &longs;altem è con&longs;pectu tolleretur. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ha­<lb/>ctenus de modo quo nobis materia note&longs;cit, vt autem &longs;it, ita cogitare oportet omnem &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>mutationem e&longs;&longs;e circa &longs;ingulare, quod &longs;anè con&longs;tat ex materia & forma, in materia verò propter <lb/>formam etiam in&longs;unt accidentia certa; <expan abbr="cùm&qacute;">cùmque</expan>. </s><s>mutationi &longs;ubiiciatur id quod e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> tale per <lb/>&longs;e, per accidens autem id quod e&longs;t actu, efficitur, vt aut ei quod factum e&longs;t, accedant quæ &longs;unt <lb/>propria form&ecedil; genit&ecedil;, & &longs;i qu&ecedil; etiam qu&ecedil; non repugnantia retinentur ex quorum cumulo fit in­<lb/>diuiduum. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> e&longs;t cum accidentibus quæ pendent ex forma, vel <expan abbr="cõi">coni</expan> genit&ecedil; & corruptæ, vel ex <lb/>pr&ecedil;&longs;ente pro potentia materi&ecedil; <expan abbr="pr&ecedil;ced&etilde;tis">pr&ecedil;cedentis</expan>, &longs;unt & alia quibus &longs;upponitur quidem forma &longs;ub&longs;tan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg720"></arrow.to.target><lb/>mina in <expan abbr="pleri&longs;q.">pleri&longs;que</expan> partibus animalis, alia non item, vt æternum, <expan abbr="atq.">atque</expan> caducum; & hæc quidem per <lb/>&longs;e, illa per accidens: quæ per accidens in&longs;unt, materiæ &longs;en&longs;ili <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ingulari ad&longs;cribun­<lb/>tur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> po&longs;ita, vel ablata rerum naturas immutant, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;en&longs;ilis illa materia; quapro­<lb/>pter nec e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, &longs;ed exi&longs;tentiæ &longs;olùm, quod e&longs;t aliquid e&longs;&longs;entiæ &longs;uperueniens, vt &longs;uo lo­<lb/>co demon&longs;trabitur. </s><s>Ex hoc efficitur, vt in indiuiduo &longs;int accidentia &longs;ua ip&longs;ius propria, tamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>idcirco &longs;ub&longs;tantiam indiuiduam con&longs;tituant, &longs;ed &longs;ingularis eiu&longs;dem principij, materiæ nimirum <lb/>&longs;igna &longs;int, <expan abbr="quib.">quibus</expan> item &longs;ublatis, verùm vt po&longs;terioribus, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> tollatur; velut etiam motu <lb/>&longs;ublato natura, quanquàm vt po&longs;teriore, de mundo, aut &longs;altem è con&longs;pectu tolleretur. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ha­<lb/>ctenus de modo quo nobis materia note&longs;cit, vt autem &longs;it, ita cogitare oportet omnem &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>mutationem e&longs;&longs;e circa &longs;ingulare, quod &longs;anè con&longs;tat ex materia & forma, in materia verò propter <lb/>formam etiam in&longs;unt accidentia certa; <expan abbr="cùm&qacute;">cùmque</expan>. </s><s>mutationi &longs;ubiiciatur id quod e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> tale per <lb/>&longs;e, per accidens autem id quod e&longs;t actu, efficitur, vt aut ei quod factum e&longs;t, accedant quæ &longs;unt <lb/>propria form&ecedil; genit&ecedil;, & &longs;i qu&ecedil; etiam qu&ecedil; non repugnantia retinentur ex quorum cumulo fit in­<lb/>diuiduum. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> e&longs;t cum accidentibus quæ pendent ex forma, vel <expan abbr="cõi">coni</expan> genit&ecedil; & corruptæ, vel ex <lb/>pr&ecedil;&longs;ente pro potentia materi&ecedil; <expan abbr="pr&ecedil;ced&etilde;tis">pr&ecedil;cedentis</expan>, &longs;unt & alia quibus &longs;upponitur quidem forma &longs;ub&longs;tan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg721"></arrow.to.target><lb/>tiæ, non &longs;unt tamen ex forma, verùm <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan> ex infinitate materiæ, nec amplectuntur vniuer&longs;am <lb/>&longs;peciem, quare dicuntur indiuidui veluti gignitur aër ex aqua quæ e&longs;t aër pote&longs;tate, remanet in <lb/>aëre pelluciditas, accedit raritas, leuitas, calor, qu&ecedil; potentia latebant in ea materia: e&longs;t etiam ver­<lb/>big. </s><s>quòd extra &longs;uum locum detineatur, quod e&longs;t accidens. </s><s>ex his omnibus fit non modò aër, &longs;ed <lb/>hic aër. </s><s>H&ecedil;c igitur materia &longs;en&longs;ilis & indiuidua principium e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;ingularis, <expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> cùm <lb/>habeat adnexa illa accidentia perpetuò cum illis aufertur: & cùm ab&longs;tractio fiat ab hoc & illo <lb/>albo & à c&ecedil;teris con&longs;imiliter, &longs;equitur vt etiam fiat ab&longs;tractio à materia &longs;en&longs;ili: itaque &longs;icuti ab­<lb/>&longs;trahendo &longs;ingulare degenerat in vniuer&longs;um, & ab&longs;tractione facta non remanet h&ecedil;c &longs;ub&longs;tantia <lb/>&longs;ingularis, vt aliqui opinantur, &longs;ed vniuer&longs;alis duntaxat, & &longs;pecies aut genus: &longs;ic non remanet <lb/>materia &longs;ingularis, & &longs;en&longs;ilis, &longs;ed efficitur vniuer&longs;alis & intelligenda. </s><s><expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. </s><s>& h&ecedil;c accidentia, <lb/>& materia &longs;en&longs;ilis vnum reap&longs;e exi&longs;tant, factum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus accidens po&longs;ui&longs;&longs;e videatur: c&ecedil;terùm iis &longs;ignificatur materia &longs;en&longs;ilis: nam &longs;icut &longs;e habent | <arrow.to.target n="marg721"></arrow.to.target><lb/>tiæ, non &longs;unt tamen ex forma, verùm <expan abbr="exi&longs;tũt">exi&longs;tunt</expan> ex infinitate materiæ, nec amplectuntur vniuer&longs;am <lb/>&longs;peciem, quare dicuntur indiuidui veluti gignitur aër ex aqua quæ e&longs;t aër pote&longs;tate, remanet in <lb/>aëre pelluciditas, accedit raritas, leuitas, calor, qu&ecedil; potentia latebant in ea materia: e&longs;t etiam ver­<lb/>big. </s><s>quòd extra &longs;uum locum detineatur, quod e&longs;t accidens. </s><s>ex his omnibus fit non modò aër, &longs;ed <lb/>hic aër. </s><s>H&ecedil;c igitur materia &longs;en&longs;ilis & indiuidua principium e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;ingularis, <expan abbr="ea&qacute;ue">eaque</expan> cùm <lb/>habeat adnexa illa accidentia perpetuò cum illis aufertur: & cùm ab&longs;tractio fiat ab hoc & illo <lb/>albo & à c&ecedil;teris con&longs;imiliter, &longs;equitur vt etiam fiat ab&longs;tractio à materia &longs;en&longs;ili: itaque &longs;icuti ab­<lb/>&longs;trahendo &longs;ingulare degenerat in vniuer&longs;um, & ab&longs;tractione facta non remanet h&ecedil;c &longs;ub&longs;tantia <lb/>&longs;ingularis, vt aliqui opinantur, &longs;ed vniuer&longs;alis duntaxat, & &longs;pecies aut genus: &longs;ic non remanet <lb/>materia &longs;ingularis, & &longs;en&longs;ilis, &longs;ed efficitur vniuer&longs;alis & intelligenda. </s><s><expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. </s><s>& h&ecedil;c accidentia, <lb/>& materia &longs;en&longs;ilis vnum reap&longs;e exi&longs;tant, factum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles in rerum naturalium definitio­<lb/>nibus accidens po&longs;ui&longs;&longs;e videatur: c&ecedil;terùm iis &longs;ignificatur materia &longs;en&longs;ilis: nam &longs;icut &longs;e habent |
| <pb pagenum="80"/>accidentia &longs;ingularia ad materiam &longs;en&longs;ilem indiuiduam; &longs;ic & facta per ab&longs;tractionem vniuer&longs;a­<lb/> | <pb pagenum="80"/>accidentia &longs;ingularia ad materiam &longs;en&longs;ilem indiuiduam; &longs;ic & facta per ab&longs;tractionem vniuer&longs;a­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg722"></arrow.to.target><lb/>lia materiam &longs;en&longs;ilem vniuersè &longs;ignificant, quam mox e&longs;&longs;entiæ partem e&longs;&longs;e o&longs;tendemus; & pro­<lb/>pter modum e&longs;&longs;endi quem ab&longs;trahendo mutat; ex eo quae e&longs;t exi&longs;tentiæ principium, in principium <lb/>e&longs;&longs;entiæ transformari. </s><s>Hoc ip&longs;um o&longs;ten&longs;uri nunc exordiamur ab ea materia quæ tran&longs;mutatio­<lb/>ni &longs;ubiicitur, & illam inueniamus quæ con&longs;tituit methodum naturalem. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò dubitatur ma­<lb/>teriam &longs;en&longs;ilem quæ <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> formam excipit, e&longs;&longs;e &longs;ingularem: quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fit e&longs;t &longs;ingulare; & ge­<lb/>neratur non homo, &longs;ed Callias & Plato. </s><s>Veruntamen &longs;icuti mutationes &longs;unt &longs;ingularium; &longs;ic de <lb/>iis nulla methodus e&longs;&longs;e pote&longs;t; quando e&longs;&longs;ent incerta & infinita. </s><s>Quocirca vt &longs;cientiam genera­<lb/>re po&longs;sint; &longs;ingularia ad vniuer&longs;ale quoddam referenda &longs;unt. </s><s>At verò &longs;i vniuer&longs;ale colligitur ex <lb/>&longs;ingularibus, imminebit periculum; ne &longs;eparatum à formis &longs;en&longs;ilibus generationi repugnet, & <lb/>aliud repræ&longs;entet, atque ea &longs;ingularia quæ &longs;unt obnoxia mutationi: nanque homo &longs;eparatur ab <lb/>indiuidui conditionibus. </s><s>id autem quod e&longs;t huiu&longs;modi æternum e&longs;t, & cùm &longs;ignificet naturam <lb/>communem, &longs;iquid illi tribuatur, conueniet communiter. </s><s>Attamen generari proprium e&longs;t &longs;ingu­<lb/>larium, quatenus &longs;ingularia &longs;unt. </s><s>Verumenimuerò philo&longs;ophi nos <expan abbr="per&longs;uad&etilde;t">per&longs;uadent</expan> vniuer&longs;ale duplex <lb/>e&longs;&longs;e: alterum quidem quod repræ&longs;entat ip&longs;a &longs;ingularia, ita vt cum illud concipio, &longs;imul <expan abbr="etiã">etiam</expan> men­<lb/>te comprehendam &longs;ingula in illa natura communi conuenientia, quod &longs;anè ab&longs;trahitur ab indi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg722"></arrow.to.target><lb/>lia materiam &longs;en&longs;ilem vniuersè &longs;ignificant, quam mox e&longs;&longs;entiæ partem e&longs;&longs;e o&longs;tendemus; & pro­<lb/>pter modum e&longs;&longs;endi quem ab&longs;trahendo mutat; ex eo quae e&longs;t exi&longs;tentiæ principium, in principium <lb/>e&longs;&longs;entiæ transformari. </s><s>Hoc ip&longs;um o&longs;ten&longs;uri nunc exordiamur ab ea materia quæ tran&longs;mutatio­<lb/>ni &longs;ubiicitur, & illam inueniamus quæ con&longs;tituit methodum naturalem. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò dubitatur ma­<lb/>teriam &longs;en&longs;ilem quæ <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> formam excipit, e&longs;&longs;e &longs;ingularem: quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fit e&longs;t &longs;ingulare; & ge­<lb/>neratur non homo, &longs;ed Callias & Plato. </s><s>Veruntamen &longs;icuti mutationes &longs;unt &longs;ingularium; &longs;ic de <lb/>iis nulla methodus e&longs;&longs;e pote&longs;t; quando e&longs;&longs;ent incerta & infinita. </s><s>Quocirca vt &longs;cientiam genera­<lb/>re po&longs;sint; &longs;ingularia ad vniuer&longs;ale quoddam referenda &longs;unt. </s><s>At verò &longs;i vniuer&longs;ale colligitur ex <lb/>&longs;ingularibus, imminebit periculum; ne &longs;eparatum à formis &longs;en&longs;ilibus generationi repugnet, & <lb/>aliud repræ&longs;entet, atque ea &longs;ingularia quæ &longs;unt obnoxia mutationi: nanque homo &longs;eparatur ab <lb/>indiuidui conditionibus. </s><s>id autem quod e&longs;t huiu&longs;modi æternum e&longs;t, & cùm &longs;ignificet naturam <lb/>communem, &longs;iquid illi tribuatur, conueniet communiter. </s><s>Attamen generari proprium e&longs;t &longs;ingu­<lb/>larium, quatenus &longs;ingularia &longs;unt. </s><s>Verumenimuerò philo&longs;ophi nos <expan abbr="per&longs;uad&etilde;t">per&longs;uadent</expan> vniuer&longs;ale duplex <lb/>e&longs;&longs;e: alterum quidem quod repræ&longs;entat ip&longs;a &longs;ingularia, ita vt cum illud concipio, &longs;imul <expan abbr="etiã">etiam</expan> men­<lb/>te comprehendam &longs;ingula in illa natura communi conuenientia, quod &longs;anè ab&longs;trahitur ab indi­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg735"></arrow.to.target><lb/>ritate Ari&longs;totelis. </s><s>Quod verò pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> quæ mente comprehendi pote&longs;t, mente quidem ma­<lb/>teria prima concipitur, cùm &longs;en&longs;us à &longs;ingulari <expan abbr="pul&longs;e&ttilde;">pul&longs;etur</expan>, & ab ea quæ à qualitate &longs;en&longs;ili occupatur, <lb/>à qua materia prima &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> re, &longs;altem cogitatione di&longs;iungitur. </s><s>Verùm quia &longs;ola ip&longs;a non planè &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> prior e&longs;t, & in &longs;ingularibus quæ iam certis potentiis præfinita <lb/>&longs;unt, pror&longs;us exi&longs;tit. </s><s>e&longs;t enim per &longs;e extenta nec vniuer&longs;itatis capax, cùm &longs;it hoc formæ &longs;olius, <lb/>quòd in definitione contineatur, vt rei principium non opinor, &longs;ed vt ratione prius, & ita no­<lb/>tius, quia per <expan abbr="analogiã">analogiam</expan> in aliis eodem modo &longs;e habere notuerit. </s><s>Secunda illa Mathematicorum <lb/>propria e&longs;t, ideò nihil ad methodum &longs;eu definitionem naturalem. </s><s>Tertia quæ per genus expri­<lb/>mitur, nonmodò naturalis e&longs;t propria, &longs;ed generatim pertinet ad omneis methodos atque <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> <lb/>quæ definitione vtuntur. </s><s>Nam quæcunque definitio propriè &longs;tatuitur, ea planè con&longs;tat ex gene­<lb/>re & differentiis: genus in definitione materiæ locum &longs;ibi vendicat; differentia formæ. </s><s>Verum­<lb/>eninuerò genus materiæ locum in definitione obtinere non vno modo <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;&longs;e arbitror. </s><s>Etenim <lb/>video genus appellari materiam non &longs;emper ex eo, quòd denotet id quod e&longs;t in natura, &longs;icut <lb/>materia, &longs;ed notionem communem, &longs;eu formam vniuer&longs;alem, quæ alia notione, &longs;eu forma mi­<lb/>nus communi determinari pote&longs;t, vt cùm dicimus animal bipes. </s><s>hîc enim notio animalis quæ <lb/>communis e&longs;t, à bipedis notione coërcetur, & tamen animalis nomine forma <expan abbr="&longs;ignifica&ttilde;">&longs;ignificatur</expan>, animus <lb/> | <arrow.to.target n="marg735"></arrow.to.target><lb/>ritate Ari&longs;totelis. </s><s>Quod verò pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> quæ mente comprehendi pote&longs;t, mente quidem ma­<lb/>teria prima concipitur, cùm &longs;en&longs;us à &longs;ingulari <expan abbr="pul&longs;e&ttilde;">pul&longs;etur</expan>, & ab ea quæ à qualitate &longs;en&longs;ili occupatur, <lb/>à qua materia prima &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> re, &longs;altem cogitatione di&longs;iungitur. </s><s>Verùm quia &longs;ola ip&longs;a non planè &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> prior e&longs;t, & in &longs;ingularibus quæ iam certis potentiis præfinita <lb/>&longs;unt, pror&longs;us exi&longs;tit. </s><s>e&longs;t enim per &longs;e extenta nec vniuer&longs;itatis capax, cùm &longs;it hoc formæ &longs;olius, <lb/>quòd in definitione contineatur, vt rei principium non opinor, &longs;ed vt ratione prius, & ita no­<lb/>tius, quia per <expan abbr="analogiã">analogiam</expan> in aliis eodem modo &longs;e habere notuerit. </s><s>Secunda illa Mathematicorum <lb/>propria e&longs;t, ideò nihil ad methodum &longs;eu definitionem naturalem. </s><s>Tertia quæ per genus expri­<lb/>mitur, nonmodò naturalis e&longs;t propria, &longs;ed generatim pertinet ad omneis methodos atque <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> <lb/>quæ definitione vtuntur. </s><s>Nam quæcunque definitio propriè &longs;tatuitur, ea planè con&longs;tat ex gene­<lb/>re & differentiis: genus in definitione materiæ locum &longs;ibi vendicat; differentia formæ. </s><s>Verum­<lb/>eninuerò genus materiæ locum in definitione obtinere non vno modo <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;&longs;e arbitror. </s><s>Etenim <lb/>video genus appellari materiam non &longs;emper ex eo, quòd denotet id quod e&longs;t in natura, &longs;icut <lb/>materia, &longs;ed notionem communem, &longs;eu formam vniuer&longs;alem, quæ alia notione, &longs;eu forma mi­<lb/>nus communi determinari pote&longs;t, vt cùm dicimus animal bipes. </s><s>hîc enim notio animalis quæ <lb/>communis e&longs;t, à bipedis notione coërcetur, & tamen animalis nomine forma <expan abbr="&longs;ignifica&ttilde;">&longs;ignificatur</expan>, animus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg736"></arrow.to.target><lb/>nimirùm, à bipede verò materia &longs;en&longs;ilis. </s><s>Quocirca materiam non re, &longs;ed cogitatione duntaxat ge­<lb/>nus habendum e&longs;&longs;e puto. </s><s>Sed enim materiam &longs;en&longs;ilem, quam vniuer&longs;alem accepimus, & toto <lb/><expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan>, genere explicari po&longs;&longs;e credo, vt cùm corpus in definitione pro genere &longs;umitur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis illa quam in naturali definitione &longs;umendam e&longs;&longs;e monui, modò genere. </s><s>aliàs diffe­<lb/>rentia poterit explicari; ex hoc ordine &longs;unt illa bipes, aquatile, volatile & huiu&longs;modi. </s><s>Proinde <lb/>&longs;peciatim Philo&longs;ophus 1. de partib. animal: necnon 4. c. 12. 13. volatile dixit e&longs;&longs;e de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> auis, <lb/>& <foreign lang="greek">to\ n<gap/>s iko\n kata\ to\n th_s ou)si/as lo/gon</foreign>, quæ tamet&longs;i in metaphy&longs;ica definitione collocantur <lb/>(&longs;iquidem genus & differentia <expan abbr="diffinition&etilde;">diffinitionem</expan> compleant in <expan abbr="oĩ">oim</expan> philo&longs;ophia) tamen in naturali me­<lb/>thodo cum habitudine ad materiam &longs;en&longs;ilem concipiuntur; in c&ecedil;teris verò ab eiu&longs;modi materiæ <lb/>notione &longs;egregantur. </s><s>Etenim veri&longs;imile e&longs;t, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> homo non con&longs;ideratur à naturali <lb/>philo&longs;opho &longs;ine materia &longs;en&longs;ili, quia &longs;upponitur pro &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili, &longs;iue, vt rectius loquar, cir­<lb/>culus, quia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> pro figura qu&ecedil; &longs;it in materia &longs;en&longs;ili, à Mathematico verò, vt &longs;ine ip&longs;a: &longs;ic ea | <arrow.to.target n="marg736"></arrow.to.target><lb/>nimirùm, à bipede verò materia &longs;en&longs;ilis. </s><s>Quocirca materiam non re, &longs;ed cogitatione duntaxat ge­<lb/>nus habendum e&longs;&longs;e puto. </s><s>Sed enim materiam &longs;en&longs;ilem, quam vniuer&longs;alem accepimus, & toto <lb/><expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan>, genere explicari po&longs;&longs;e credo, vt cùm corpus in definitione pro genere &longs;umitur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis illa quam in naturali definitione &longs;umendam e&longs;&longs;e monui, modò genere. </s><s>aliàs diffe­<lb/>rentia poterit explicari; ex hoc ordine &longs;unt illa bipes, aquatile, volatile & huiu&longs;modi. </s><s>Proinde <lb/>&longs;peciatim Philo&longs;ophus 1. de partib. animal: necnon 4. c. 12. 13. volatile dixit e&longs;&longs;e de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> auis, <lb/>& <foreign lang="greek">to\ n<gap/>s iko\n kata\ to\n th_s ou)si/as lo/gon</foreign>, quæ tamet&longs;i in metaphy&longs;ica definitione collocantur <lb/>(&longs;iquidem genus & differentia <expan abbr="diffinition&etilde;">diffinitionem</expan> compleant in <expan abbr="oĩ">oim</expan> philo&longs;ophia) tamen in naturali me­<lb/>thodo cum habitudine ad materiam &longs;en&longs;ilem concipiuntur; in c&ecedil;teris verò ab eiu&longs;modi materiæ <lb/>notione &longs;egregantur. </s><s>Etenim veri&longs;imile e&longs;t, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> homo non con&longs;ideratur à naturali <lb/>philo&longs;opho &longs;ine materia &longs;en&longs;ili, quia &longs;upponitur pro &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili, &longs;iue, vt rectius loquar, cir­<lb/>culus, quia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> pro figura qu&ecedil; &longs;it in materia &longs;en&longs;ili, à Mathematico verò, vt &longs;ine ip&longs;a: &longs;ic ea |
| <pb pagenum="82"/>quæ continentur in definitione circuli qui à naturali philo&longs;opho &longs;pectatur, cum habitudine ad <lb/> | <pb pagenum="82"/>quæ continentur in definitione circuli qui à naturali philo&longs;opho &longs;pectatur, cum habitudine ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg737"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ilem <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;umuntur, & contrà quæ in circuli mathematici definitione collocantur, à ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ili <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope &longs;educuntur. </s><s>Peto verò exempla libenter à mathematico, cùm verear <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>ip&longs;arum definitiones ad&longs;cribere &longs;peciatim primo philo&longs;opho; quippe qui putem <expan abbr="eũ">eum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="philo&longs;o-phũ">philo&longs;o­<lb/>phum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan> vniuer&longs;alem, neque <expan abbr="formarũ">formarum</expan> particularium <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>, ni&longs;i generatim aggrredi; quoad <lb/>doceat ex quib. exi&longs;tit definitio, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> &longs;it, & cùm varia &longs;int <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genera, qui definitionis modus <lb/><expan abbr="cui&qacute;ue">cuique</expan> competat. </s><s>&longs;eor&longs;um verò &longs;pectare res à materia &longs;uaptè natura &longs;ecretas, &longs;eu ex priuatione <lb/>di&longs;criminis, &longs;iue ex <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> tales fuerint quæ definitione <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="euoluun&ttilde;">euoluuntur</expan>, cùm &longs;int &longs;implices & actus. <lb/></s><s>Proinde non verè &longs;cientia, &longs;ed &longs;apientia perhibetur. </s><s>Etenim &longs;i id verè pronunciatur <expan abbr="prìmũ">prìmum</expan> <expan abbr="philo-&longs;ophũ">philo­<lb/>&longs;ophum</expan> &longs;eparate formas à materia, non pote&longs;t ip&longs;e formas naturales &longs;pectare: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> pror&longs;us in­<lb/>&longs;eparabiles à materia; ab&longs;urda verò e&longs;t illa mens quæ &longs;eparare conatur ea quæ &longs;eparari non po&longs;­<lb/>&longs;unt, & ni&longs;i &longs;epararet, efficeretur protinus &longs;pecialis, quippe Phy&longs;ica. </s><s>Sic fit vt ei&longs;dem generib. ac <lb/>differentiis <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> diffinitionis genus ab&longs;oluatur, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> pr&ecedil;ter genus ac <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> <lb/>perfecta definitione flagitetur: quia &longs;cilicet materia &longs;en&longs;ilis ex genere, aut differentia <expan abbr="nõ">non</expan> vtentib. <lb/></s><s>ab&longs;tractione per&longs;picua fiat, & ab&longs;tractione facta <expan abbr="ĩ">im</expan> definitione mathematica <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope <expan abbr="relinqua&ttilde;">relinquatur</expan>.<lb/> | <arrow.to.target n="marg737"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ilem <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;umuntur, & contrà quæ in circuli mathematici definitione collocantur, à ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ili <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope &longs;educuntur. </s><s>Peto verò exempla libenter à mathematico, cùm verear <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>ip&longs;arum definitiones ad&longs;cribere &longs;peciatim primo philo&longs;opho; quippe qui putem <expan abbr="eũ">eum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="philo&longs;o-phũ">philo&longs;o­<lb/>phum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan> vniuer&longs;alem, neque <expan abbr="formarũ">formarum</expan> particularium <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>, ni&longs;i generatim aggrredi; quoad <lb/>doceat ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> exi&longs;tit definitio, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> &longs;it, & cùm varia &longs;int <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genera, qui definitionis modus <lb/><expan abbr="cui&qacute;ue">cuique</expan> competat. </s><s>&longs;eor&longs;um verò &longs;pectare res à materia &longs;uaptè natura &longs;ecretas, &longs;eu ex priuatione <lb/>di&longs;criminis, &longs;iue ex <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> tales fuerint quæ definitione <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="euoluun&ttilde;">euoluuntur</expan>, cùm &longs;int &longs;implices & actus. <lb/></s><s>Proinde non verè &longs;cientia, &longs;ed &longs;apientia perhibetur. </s><s>Etenim &longs;i id verè pronunciatur <expan abbr="prìmũ">prìmum</expan> <expan abbr="philo-&longs;ophũ">philo­<lb/>&longs;ophum</expan> &longs;eparate formas à materia, non pote&longs;t ip&longs;e formas naturales &longs;pectare: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> pror&longs;us in­<lb/>&longs;eparabiles à materia; ab&longs;urda verò e&longs;t illa mens quæ &longs;eparare conatur ea quæ &longs;eparari non po&longs;­<lb/>&longs;unt, & ni&longs;i &longs;epararet, efficeretur protinus &longs;pecialis, quippe Phy&longs;ica. </s><s>Sic fit vt ei&longs;dem generib. ac <lb/>differentiis <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> diffinitionis genus ab&longs;oluatur, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> pr&ecedil;ter genus ac <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> <lb/>perfecta definitione flagitetur: quia &longs;cilicet materia &longs;en&longs;ilis ex genere, aut differentia <expan abbr="nõ">non</expan> vtentib. <lb/></s><s>ab&longs;tractione per&longs;picua fiat, & ab&longs;tractione facta <expan abbr="ĩ">im</expan> definitione mathematica <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> ope <expan abbr="relinqua&ttilde;">relinquatur</expan>.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg738"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg738"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg728"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg728"></margin.target>A</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s><s>magis, quantò <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis à natu­<lb/>rali. </s><s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque & &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="noĩe">noine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="officiũ">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="quã">quam</expan> formæ; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="cõmitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> dialectico. </s><s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, & <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s><s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s><s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa quæ &longs;unt &longs;copi; pò&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s><s>Illud <expan abbr="vnũ">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> & vana <lb/>reputetur. </s><s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ab&longs;tractè; neque applicarentur ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg758"></arrow.to.target><lb/>dialectico tribuenda, velut ea qu&ecedil; ex forma; <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s><s>magis, quantò <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan> magis à natu­<lb/>rali. </s><s>Po&longs;&longs;es ad h&ecedil;c dicere <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;equi id quod <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> materia &longs;ola determinetur phy&longs;ica methodus: <lb/>itaque & &longs;i quoad <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> forma flagitatur, at hoc <expan abbr="noĩe">noine</expan> quo naturalis methodus <expan abbr="cõ&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan>, maius, <lb/>e&longs;t <expan abbr="officiũ">officium</expan> materi&ecedil; <expan abbr="quã">quam</expan> formæ; quapropter definitio ex materia naturali <expan abbr="cõmitti&ttilde;">committitur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> dialectico. </s><s>&longs;ic <lb/><expan abbr="efficie&ttilde;">efficietur</expan>, vt ab vtroque <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan>, & <expan abbr="dica&ttilde;">dicatur</expan> e&longs;&longs;e propria naturalis. </s><s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tibi placet Ari&longs;t. </s><s>prius ob&longs;erua&longs;&longs;e <lb/>illa quæ &longs;unt &longs;copi; pò&longs;t ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ex <expan abbr="rõne">ronne</expan> formali methodi, neque tibi incon&longs;tantia <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan>, vt mihi, <lb/>potes hoc modo defendere Ari&longs;t. </s><s>Illud <expan abbr="vnũ">vnum</expan> re&longs;tabit <expan abbr="explicandũ">explicandum</expan>, cur definitio per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõis">conis</expan> & vana <lb/>reputetur. </s><s>Re&longs;pondebat Zimara <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="con&longs;ideraren&ttilde;">con&longs;iderarentur</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ab&longs;tractè; neque applicarentur ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s><s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s><s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ronne</expan> vniuer&longs;ali. </s><s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">rnn&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s><s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s><s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s><s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ronne</expan> vniuer&longs;ali. </s><s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">rnn&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s><s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s><s>dicam quod<lb/>&longs;entio. </s><s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s><s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s><s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s><s>dicam quod<lb/>&longs;entio. </s><s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s><s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s><s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant quib. <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s><s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ronne</expan> prior. </s><s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s><s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s><s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s><s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ronne</expan> prior. </s><s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s><s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s><s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s><s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s><s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s><s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">oina</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s><s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s><s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s><s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>. <foreign lang="greek">*diafezo/ntws d) a(/n o(zisaiz <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialek<gap/>iko/s e(\kason au)tw_n</foreign>. </s><s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s><s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s><s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s><s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s><s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s><s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s><s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s><s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: | <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s><s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s><s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s><s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">oina</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s><s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s><s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s><s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>. <foreign lang="greek">*diafezo/ntws d) a(/n o(zisaiz <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialek<gap/>iko/s e(\kason au)tw_n</foreign>. </s><s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s><s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s><s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s><s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s><s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s><s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s><s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s><s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">hmoni</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: |
| <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s><s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei_dos. </foreign></s><s><foreign lang="">o( men ga/z</foreign><lb/> | <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s><s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei_dos. </foreign></s><s><foreign lang="">o( men ga/z</foreign><lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cendũ">cogno&longs;cendum</expan> tantùm pertinent, aliæ verò ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, & ne­<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pectãt">&longs;pectant</expan>. </s><s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="sũt">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor­<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> munus e&longs;t, & hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_|kai za_|sa</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s><s>vtar, ide&longs;t, <lb/> | <arrow.to.target n="marg855"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> egent, ali&ecedil; ad <expan abbr="cogno&longs;cendũ">cogno&longs;cendum</expan> tantùm pertinent, aliæ verò ad <expan abbr="acqui&longs;ition&etilde;">acqui&longs;itionem</expan>, & ne­<lb/>gocia <expan abbr="&longs;pectãt">&longs;pectant</expan>. </s><s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ea qu&ecedil; in &longs;ola <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> po&longs;ita <expan abbr="sũt">sunt</expan>, oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> tractare opor­<lb/>tet: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> methodi <expan abbr="propriũ">proprium</expan> munus e&longs;t, & hic eius finis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> vt <foreign lang="greek">o(dw_|kai za_|sa</foreign>, vt verbis Ari&longs;t. </s><s>vtar, ide&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg856"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="100"/>via & facile &longs;cientiæ doceri <expan abbr="queãt">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie(\n</foreign>, quod <lb/> | <pb pagenum="100"/>via & facile &longs;cientiæ doceri <expan abbr="queãt">queant</expan>, vnde formatum ab Ari&longs;t. 1. de arte dicendi <foreign lang="greek">to\ o(dopoie(\n</foreign>, quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via & <expan abbr="rõne">ronne</expan> per&longs;equi. </s><s>Hinc <expan abbr="etiã">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae à me­<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> contineatur. </s><s>Igitur &longs;cientia, <lb/>& <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: agere & efficere <expan abbr="iã">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s><s>Proinde <lb/>cùm pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s><s>&longs;it <expan abbr="cõ&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, licèt fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i eædem viæ <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="artiũ">artium</expan> & &longs;cientiarum do­<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s><s>tradenda teneantur. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan> præ&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="doctrinã">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s><s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat quæ iam flagitatur in addi&longs;cente. </s><s>De hac, et&longs;i multa præclarè &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i­<lb/>quid valeant ad <expan abbr="naturã">naturam</expan> & vim methodi <expan abbr="percipiendã">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/d<gap/>oi+s, & paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> & puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titutæ reip. </s><s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, cùm ad <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, & pictura de quib. 8. Poli. </s><s>multa di&longs;­<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione quæ anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cientiæ my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/d<gap/>si)s</foreign>. </s><s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s><s>videtur <expan abbr="aũt">aunt</expan> prima fronte nobis of­<lb/> | <arrow.to.target n="marg857"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t via & <expan abbr="rõne">ronne</expan> per&longs;equi. </s><s>Hinc <expan abbr="etiã">etiam</expan> libri de arte di&longs;&longs;erendi Methodici nuncupari Rhet. vel quae à me­<lb/>thodo in &longs;cripti fuerint: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> analytici, vel quae ibi ratio <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> contineatur. </s><s>Igitur &longs;cientia, <lb/>& <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> methodo <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: agere & efficere <expan abbr="iã">iam</expan> non e&longs;t amplius methodi, &longs;ed v&longs;us. </s><s>Proinde <lb/>cùm pars illa theorica &longs;it de munere methodi, <expan abbr="vna&qacute;">vnaque</expan>. </s><s>&longs;it <expan abbr="cõ&longs;iderandi">con&longs;iderandi</expan> ratio, licèt fines diuer&longs;i &longs;int, <lb/><expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationis">contemplationis</expan> non reputo <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>, &longs;i eædem viæ <expan abbr="atq.">atque</expan> ordines in <expan abbr="artiũ">artium</expan> & &longs;cientiarum do­<lb/>ctrina <expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>. </s><s>tradenda teneantur. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inuenire, iudicare, notum facere quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan> præ&longs;tat <lb/>methodus, ad <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="doctrinã">doctrinam</expan> communiter <expan abbr="pertin&etilde;t">pertinent</expan>. </s><s>Altera pars e&longs;t eruditio, &longs;eu peritia, <foreign lang="greek">paidei/an</foreign><lb/>Ari&longs;toteles vocat quæ iam flagitatur in addi&longs;cente. </s><s>De hac, et&longs;i multa præclarè &longs;cripta &longs;unt ab <lb/>Octauiano Ferrario philo&longs;opho &longs;apienti&longs;simo; nihilominus aliqua huc conferre vi&longs;um e&longs;t, vt &longs;i­<lb/>quid valeant ad <expan abbr="naturã">naturam</expan> & vim methodi <expan abbr="percipiendã">percipiendam</expan>, lector iis vtatur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <foreign lang="greek">pai/d<gap/>oi+s, & paide/a</foreign><lb/>&longs;ignificat <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> & puerilem <expan abbr="in&longs;titution&etilde;">in&longs;titutionem</expan> qua bonis legibus in&longs;titutæ reip. </s><s>&longs;olebant informare <lb/>teneros adhuc animos, cùm ad <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> ip&longs;orum, tum corporis <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> comparandam, quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> ex quattuor <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan>, litteris, gymna&longs;tica, mu&longs;ica, & pictura de <expan abbr="quib.">quibus</expan> 8. Poli. </s><s>multa di&longs;­<lb/>&longs;eruit Ari&longs;toteles: <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminit de altera eruditione quæ anteit <expan abbr="quanq.">quanque</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan>; &longs;iquidem <lb/>eius auxilio di&longs;cens in &longs;cientiæ my&longs;teria po&longs;sit introduci: huc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;pectat <foreign lang="greek">pai/d<gap/>si)s</foreign>. </s><s>Vnde illa <lb/>abu&longs;us e&longs;t Gorgias <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non promouens &longs;uos auditores vlterius. </s><s>videtur <expan abbr="aũt">aunt</expan> prima fronte nobis of­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg858"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="notitiā">notitiam</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, & citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="verũ">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ex v&longs;u & experientia vel <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinitæ, nec cer­<lb/>to genere <expan abbr="cõprehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, & de &longs;ingulis, & de vniuer&longs;is. <lb/></s><s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;æ <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s><s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru­<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e) mpeizian</foreign> ille vocat, cùm <expan abbr="coquinariã">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="peritiã">peritiam</expan>, quia <expan abbr="nullã">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro­<lb/>ptereà <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>artis <expan abbr="noīe">noine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quodã">quodam</expan> & expe­<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s><s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s><s>proinde &longs;imulachrum artis & <lb/>&longs;cientiæ potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s><s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi­<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad iudicium. </s><s>At verò iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente & docente; atque aliud in addi&longs;cente & iudi, & <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente & docente, <lb/>vt de quaque re verè & rectè iudicare queat & cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="oībus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s><s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> verò & rudi imperfectum, <lb/>& <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;anè viro denegatum. </s><s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, & accu&longs;are, & purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiiciũt">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue­<lb/> | <arrow.to.target n="marg859"></arrow.to.target><lb/>ferre <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="notitiā">notitiam</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan>, & citra cau&longs;&longs;as; addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> non e&longs;&longs;e illi <expan abbr="verũ">verum</expan> propo&longs;itum: <lb/>oritur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ex v&longs;u & experientia vel <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt certi <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> generis, vel &longs;unt infinitæ, nec cer­<lb/>to genere <expan abbr="cõprehendun&ttilde;">comprehenduntur</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> duplex eruditio <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> ab Ari&longs;totele, & de &longs;ingulis, & de vniuer&longs;is. <lb/></s><s>Rudem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> Plato Gorg. citra cau&longs;&longs;æ <expan abbr="veri&qacute;">verique</expan>. </s><s><expan abbr="contemplation&etilde;">contemplationem</expan> tribuit eru­<lb/>ditioni, &longs;eu periti&ecedil;, <foreign lang="greek">e) mpeizian</foreign> ille vocat, cùm <expan abbr="coquinariã">coquinariam</expan> conferens cum arte medica, iubet eam <lb/>appellare <expan abbr="peritiã">peritiam</expan>, quia <expan abbr="nullã">nullam</expan> habeat rationem <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; affert; nec doceat qualia &longs;int natura; pro­<lb/>ptereà <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> reddit, <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>artis <expan abbr="noīe">noine</expan> dignam non putat, necnon ip&longs;am v&longs;u <expan abbr="quodã">quodam</expan> & expe­<lb/>rientia con&longs;tare docet, <expan abbr="memoria&qacute;">memoriaque</expan>. </s><s>eius quod accidere con&longs;uerit. </s><s>proinde &longs;imulachrum artis & <lb/>&longs;cientiæ potius e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> horum quicquam. </s><s>Ea numeratur in habitibus (vt dictum e&longs;t) atqui habi­<lb/>tus <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> habet, cuius gratia comparatur: dirigitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad iudicium. </s><s>At verò iudicium aliud e&longs;t <lb/>in &longs;ciente & docente; atque aliud in addi&longs;cente & iudi, & <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in &longs;ciente & docente, <lb/>vt de quaque re verè & rectè iudicare queat & cau&longs;&longs;am certam a&longs;signare &longs;iue certo <expan abbr="rerũ">rerum</expan> genere, <lb/>&longs;eu de <expan abbr="oībus">oimbus</expan> quod officium e&longs;&longs;e puto primi philo&longs;ophi. </s><s>In <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> verò & rudi imperfectum, <lb/>& <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> progrediens: nulli &longs;anè viro denegatum. </s><s>ex quo efficitur, vt omnes <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine vlla di&longs;ciplina, & accu&longs;are, & purgare po&longs;sint, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & ea qu&ecedil; inter &longs;e&longs;e <expan abbr="obiiciũt">obiiciunt</expan>, aut re&longs;pue­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg860"></arrow.to.target><lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s><s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s><s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s><s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s><s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s><s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. | <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s><s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s><s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s><s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s><s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s><s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. |
| <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> | <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">oina</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s><s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s><s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s><s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s><s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s><s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">oins</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s><s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s><s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s><s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">cungruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">oina</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s><s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s><s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s><s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s><s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s><s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">oins</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s><s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s><s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s><s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">cungruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">noine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s><s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">oins</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s><s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s><s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tnm</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes quib. materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s><s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">rom</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s><s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eisqui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s><s>quippe quae Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s><s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s><s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> | <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">noine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s><s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">oins</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s><s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s><s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tnm</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s><s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">rom</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s><s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eisqui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s><s>quippe quae Ari&longs;t. </s><s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s><s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s><s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s><s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s><s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s><s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s><s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s><s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s><s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s><s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> | <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s><s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s><s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s><s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s><s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s><s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s><s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s><s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s><s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s><s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s><s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s><s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s><s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s><s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s><s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s><s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s><s>in &longs;ola via | <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s><s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s><s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s><s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s><s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s><s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s><s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s><s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s><s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s><s>in &longs;ola via |
| <pb pagenum="105"/> | <pb pagenum="105"/> |
| |
| <s>COMMODVM verò dicendorum exordium inde &longs;umetur, vt ex pr&ecedil;cepto dialectico &longs;ta­<lb/>tuamus an'ne &longs;it motus. </s><s>hoc enim ex ijs quæ &longs;iue præno&longs;cenda, &longs;eu quærenda occurrunt, | <s>COMMODVM verò dicendorum exordium inde &longs;umetur, vt ex pr&ecedil;cepto dialectico &longs;ta­<lb/>tuamus an'ne &longs;it motus. </s><s>hoc enim ex ijs quæ &longs;iue præno&longs;cenda, &longs;eu quærenda occurrunt, |
| <pb pagenum="122"/>primum &longs;e&longs;e offert, & ni&longs;i ante alia con&longs;tituatur, fru&longs;tra cætera quærentur. </s><s>Quoniam verò mo­<lb/> | <pb pagenum="122"/>primum &longs;e&longs;e offert, & ni&longs;i ante alia con&longs;tituatur, fru&longs;tra cætera quærentur. </s><s>Quoniam verò mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg986"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e &longs;cire contingit bifariam; primum quidem ex euento & per accidens, vbi &longs;cilicet &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-&longs;tet">con­<lb/>&longs;tet</expan>, atque inductione confirmetur: quo pacto nota &longs;tatuuntur &longs;trata cuiu&longs;que methodi, vt inde <lb/>reliqua de illis, tanquam nobis omnium maximè per&longs;picuis o&longs;tendi queant, tale enim e&longs;t &longs;ubie­<lb/>ctum & &longs;tratum, quod &longs;tatuitur e&longs;&longs;e in quaque &longs;cientia, vt fit manife&longs;ti&longs;simum, non quidem na­<lb/>tura, &longs;ed nobis: v&longs;que adeò, vt etiam &longs;uperet axiomata in eo genere cognitionis; neque enim &longs;ine <lb/>&longs;ubiecto concipi po&longs;&longs;unt, & ita v&longs;urpantur, vt ad certum genus contrahenda &longs;int. </s><s>Deinde verò <lb/>contingit &longs;cire motum e&longs;&longs;e etiam per &longs;e; hoc autem euenit, vbi confecta definitione in ip&longs;ius rei <lb/>cau&longs;sis rem e&longs;&longs;e nouimus, velut in interuentu terræ labores Lunæ ea methodo quam Græci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/>circulum, no&longs;tri veror regre&longs;&longs;um. </s><s>Sed quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt res ip&longs;a per accidens note&longs;cat priu&longs;­<lb/>quam per definitionem; ita & motum &longs;e habere a&longs;&longs;eueramus, vt de eo, quòd ip&longs;e &longs;it aliquid, nul­<lb/>la po&longs;sit e&longs;&longs;e dubitatio, ni&longs;i planè &longs;en&longs;u careamus: nec vllus vnquam fuerit, aut admodum pauci, <lb/>qui motum expulerint è theatro Naturæ; ac præter eos, qui vnum id quod e&longs;&longs;et, ponebant, atque <lb/>illud quidem immobile; Parmenidem, inquam, & Meli&longs;&longs;um, <expan abbr="eorum&qacute;ue">eorumque</expan> &longs;ectatorem Zenonem <lb/>(&longs;i Hippocrati, Ari&longs;toteli, <expan abbr="Galeno&qacute;">Galenoque</expan>. </s><s>credere dignum e&longs;t) quos ob id è numero naturalium philo­<lb/>&longs;ophorum ex punctos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, qui etiam non omnino motum euertebant; &longs;ed ab eo quod <lb/>e&longs;&longs;et, quod verum appellabant, in eo quod dicebant &longs;ecundum opinionem principia ponentes af­<lb/> | <arrow.to.target n="marg986"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;&longs;e &longs;cire contingit bifariam; primum quidem ex euento & per accidens, vbi &longs;cilicet &longs;en&longs;u <expan abbr="cõ-&longs;tet">con­<lb/>&longs;tet</expan>, atque inductione confirmetur: quo pacto nota &longs;tatuuntur &longs;trata cuiu&longs;que methodi, vt inde <lb/>reliqua de illis, tanquam nobis omnium maximè per&longs;picuis o&longs;tendi queant, tale enim e&longs;t &longs;ubie­<lb/>ctum & &longs;tratum, quod &longs;tatuitur e&longs;&longs;e in quaque &longs;cientia, vt fit manife&longs;ti&longs;simum, non quidem na­<lb/>tura, &longs;ed nobis: v&longs;que adeò, vt etiam &longs;uperet axiomata in eo genere cognitionis; neque enim &longs;ine <lb/>&longs;ubiecto concipi po&longs;&longs;unt, & ita v&longs;urpantur, vt ad certum genus contrahenda &longs;int. </s><s>Deinde verò <lb/>contingit &longs;cire motum e&longs;&longs;e etiam per &longs;e; hoc autem euenit, vbi confecta definitione in ip&longs;ius rei <lb/>cau&longs;sis rem e&longs;&longs;e nouimus, velut in interuentu terræ labores Lunæ ea methodo quam Græci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/>circulum, no&longs;tri veror regre&longs;&longs;um. </s><s>Sed quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt res ip&longs;a per accidens note&longs;cat priu&longs;­<lb/>quam per definitionem; ita & motum &longs;e habere a&longs;&longs;eueramus, vt de eo, quòd ip&longs;e &longs;it aliquid, nul­<lb/>la po&longs;sit e&longs;&longs;e dubitatio, ni&longs;i planè &longs;en&longs;u careamus: nec vllus vnquam fuerit, aut admodum pauci, <lb/>qui motum expulerint è theatro Naturæ; ac præter eos, qui vnum id quod e&longs;&longs;et, ponebant, atque <lb/>illud quidem immobile; Parmenidem, inquam, & Meli&longs;&longs;um, <expan abbr="eorum&qacute;ue">eorumque</expan> &longs;ectatorem Zenonem <lb/>(&longs;i Hippocrati, Ari&longs;toteli, <expan abbr="Galeno&qacute;">Galenoque</expan>. </s><s>credere dignum e&longs;t) quos ob id è numero naturalium philo­<lb/>&longs;ophorum ex punctos fui&longs;&longs;e &longs;cimus, qui etiam non omnino motum euertebant; &longs;ed ab eo quod <lb/>e&longs;&longs;et, quod verum appellabant, in eo quod dicebant &longs;ecundum opinionem principia ponentes af­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg987"></arrow.to.target><lb/>fectionis calidum & frigidum; omnes ita compertum habent e&longs;&longs;e motum, vt illo tanquam &longs;en&longs;us <lb/>ope noti&longs;simo, & per inductionem con&longs;tituto principio no&longs;tr&ecedil; cognitionis in intima &longs;cientiarum <lb/>penetralia nos manuducant. </s><s>Nullus etiam e&longs;t animi no&longs;tri habitus ad quem quoquo pacto non <lb/>pertineat motus: nam mitto nunc artes illas quas effectrices appellant quæ cùm relinquere de­<lb/>beant po&longs;t operam aliquod opus, exercentur omnes per motum: practicæ item quæ &longs;olum &longs;e ha­<lb/>bent in operam, nil ab actione relinquentes in extranea materia, &longs;unt & ip&longs;æ quidam motus: at­<lb/>que ita denique peruagatur, vt <foreign lang="greek">to\ gi|nesi</foreign>, ide&longs;t fieri, quæ &longs;pecies e&longs;t qu&ecedil;dam motionis ab <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>exili&longs;sima arte Analytica receptum fuerit; neque minus forta&longs;&longs;e rarò v&longs;urpatur à mathematicis, <lb/>quanuis immobilia pertractent, dum problematicè res mathematicas expediunt: &longs;ic etiam dum <lb/>ex fluxu puncti lineam &longs;tatuunt, aut ex conuer&longs;ione quadranguli cylindrum; proinde, inquit, <lb/>Ari&longs;tot. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">oi(de/ maqhmatixoi\platho^si+ to\ linezi</foreign>. </s><s>Quin & ip&longs;æ &longs;cientiæ, quarum numerus e&longs;t in <lb/> | <arrow.to.target n="marg987"></arrow.to.target><lb/>fectionis calidum & frigidum; omnes ita compertum habent e&longs;&longs;e motum, vt illo tanquam &longs;en&longs;us <lb/>ope noti&longs;simo, & per inductionem con&longs;tituto principio no&longs;tr&ecedil; cognitionis in intima &longs;cientiarum <lb/>penetralia nos manuducant. </s><s>Nullus etiam e&longs;t animi no&longs;tri habitus ad quem quoquo pacto non <lb/>pertineat motus: nam mitto nunc artes illas quas effectrices appellant quæ cùm relinquere de­<lb/>beant po&longs;t operam aliquod opus, exercentur omnes per motum: practicæ item quæ &longs;olum &longs;e ha­<lb/>bent in operam, nil ab actione relinquentes in extranea materia, &longs;unt & ip&longs;æ quidam motus: at­<lb/>que ita denique peruagatur, vt <foreign lang="greek">to\ gi|nesi</foreign>, ide&longs;t fieri, quæ &longs;pecies e&longs;t qu&ecedil;dam motionis ab <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>exili&longs;sima arte Analytica receptum fuerit; neque minus forta&longs;&longs;e rarò v&longs;urpatur à mathematicis, <lb/>quanuis immobilia pertractent, dum problematicè res mathematicas expediunt: &longs;ic etiam dum <lb/>ex fluxu puncti lineam &longs;tatuunt, aut ex conuer&longs;ione quadranguli cylindrum; proinde, inquit, <lb/>Ari&longs;tot. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">oi( de/ maqhmatixoi\ <expan abbr="plattousi+">pla/ttousi</expan> to\ ginesqai</foreign>. </s><s>Quin & ip&longs;æ &longs;cientiæ, quarum numerus e&longs;t in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg988"></arrow.to.target><lb/>veri per&longs;picientia ver&longs;ari, vel vtuntur motu, vel &longs;altem aliquam ip&longs;ius &longs;peciem pr&ecedil;&longs;eferunt; dum <lb/>aut via motus principiorum notitiam &longs;ibi parant, aut tractant motum, aut &longs;eparant à motu, aut <lb/>demum procedentes à noto ad ignotum, quod fit cogitando, aut vero fal&longs;um commutantes mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg988"></arrow.to.target><lb/>veri per&longs;picientia ver&longs;ari, vel vtuntur motu, vel &longs;altem aliquam ip&longs;ius &longs;peciem pr&ecedil;&longs;eferunt; dum <lb/>aut via motus principiorum notitiam &longs;ibi parant, aut tractant motum, aut &longs;eparant à motu, aut <lb/>demum procedentes à noto ad ignotum, quod fit cogitando, aut vero fal&longs;um commutantes mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg989"></arrow.to.target><lb/>tum experiuntur; hoc quidem omnibus &longs;cientiis commune e&longs;t. </s><s>Illud etiam primum, quandò <lb/>nulli &longs;cienti&ecedil; negatus e&longs;t v&longs;us &longs;en&longs;us & fabrica inductionis, cuius &longs;tratum e&longs;t materies ip&longs;a &longs;en&longs;ilis <lb/>in qua motus ine&longs;t, vt ab ea &longs;eparari non po&longs;sit, vt neque etiam in illa animi opera quæ rudior <lb/>e&longs;t; ab&longs;trahi queat à motu, & à proprietatibus quæ &longs;ibi &longs;unt affixæ. </s><s>Proinde omnis inductio e&longs;t <lb/>de rebus phy&longs;icis: & quanquam altior aliquantò e&longs;t opera mentis illius quæ tractat res mathema­<lb/>ticas, atque diuinas, veruntamen origine po&longs;terior; flagitat tamen quacunque ratione motum. <lb/></s><s>Quare cùm Geometer o&longs;tendere vult angulum externum trianguli æquum e&longs;&longs;e internis, aut li­<lb/>neam pedalem; de&longs;cribit in abaco notas quæ lineas imitentur; & lineæ imaginem quandam ex­<lb/>ponit, imago <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s><s>ita &longs;en&longs;um adhibet, & vtitur motu. </s><s>Tamee declarandi genus <foreign lang="greek">e)xqesi|s</foreign>, <lb/>ide&longs;t expo&longs;itio vocata e&longs;t, non di&longs;simile ab inductione naturali; ni&longs;i quòd id quod e&longs;t hic &longs;en&longs;ile, <lb/>accipitur vt nota quædam quæ res ip&longs;a e&longs;t in phy&longs;icis. </s><s>Mathematicæ igitur atque diuina, licet <lb/>ver&longs;entur in rebus quæ &longs;eiunguntur à motu; tamen eas aliter ferè concipere nequeunt. </s><s>quàm <lb/>per motus priuationem. </s><s>Sic pertentat motus omnes &longs;cientias. </s><s>Sed hæc forta&longs;&longs;e plura quàm po­<lb/>&longs;tulet hic locus. </s><s>Vnum illud nobis modò con&longs;titutum &longs;it; quia tam latè pateat motus, & à nulla <lb/> | <arrow.to.target n="marg989"></arrow.to.target><lb/>tum experiuntur; hoc quidem omnibus &longs;cientiis commune e&longs;t. </s><s>Illud etiam primum, quandò <lb/>nulli &longs;cienti&ecedil; negatus e&longs;t v&longs;us &longs;en&longs;us & fabrica inductionis, cuius &longs;tratum e&longs;t materies ip&longs;a &longs;en&longs;ilis <lb/>in qua motus ine&longs;t, vt ab ea &longs;eparari non po&longs;sit, vt neque etiam in illa animi opera quæ rudior <lb/>e&longs;t; ab&longs;trahi queat à motu, & à proprietatibus quæ &longs;ibi &longs;unt affixæ. </s><s>Proinde omnis inductio e&longs;t <lb/>de rebus phy&longs;icis: & quanquam altior aliquantò e&longs;t opera mentis illius quæ tractat res mathema­<lb/>ticas, atque diuinas, veruntamen origine po&longs;terior; flagitat tamen quacunque ratione motum. <lb/></s><s>Quare cùm Geometer o&longs;tendere vult angulum externum trianguli æquum e&longs;&longs;e internis, aut li­<lb/>neam pedalem; de&longs;cribit in abaco notas quæ lineas imitentur; & lineæ imaginem quandam ex­<lb/>ponit, imago <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s><s>ita &longs;en&longs;um adhibet, & vtitur motu. </s><s>Tale declarandi genus <foreign lang="greek"><expan abbr="e)xqesi\s">e)/kqesis</expan></foreign>, <lb/>ide&longs;t expo&longs;itio vocata e&longs;t, non di&longs;simile ab inductione naturali; ni&longs;i quòd id quod e&longs;t hic &longs;en&longs;ile, <lb/>accipitur vt nota quædam quæ res ip&longs;a e&longs;t in phy&longs;icis. </s><s>Mathematicæ igitur atque diuina, licet <lb/>ver&longs;entur in rebus quæ &longs;eiunguntur à motu; tamen eas aliter ferè concipere nequeunt. </s><s>quàm <lb/>per motus priuationem. </s><s>Sic pertentat motus omnes &longs;cientias. </s><s>Sed hæc forta&longs;&longs;e plura quàm po­<lb/>&longs;tulet hic locus. </s><s>Vnum illud nobis modò con&longs;titutum &longs;it; quia tam latè pateat motus, & à nulla <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg990"></arrow.to.target><lb/>re &longs;en&longs;ili &longs;eiungatur; omnium rerum quæ nobis occurrunt, e&longs;&longs;e noti&longs;simum. </s><s>Quanuis autem na­<lb/>tura comparatum &longs;it, vt priuatio &longs;it ignotior habitu, quies autem, &longs;i non omnis, at illa quæ &longs;ecun­<lb/>dum naturam e&longs;t, &longs;it tanquam habitus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>priuatio motus; quippe quòd ea &longs;it natura prior, <lb/>ac perfectior, cùm motus omnis dirigatur in quietem, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>gratia &longs;it in&longs;titutus; attamen illa no­<lb/>tior e&longs;t motu eo genere cognitionis quod e&longs;t &longs;ecundum naturam, at nos de notitia motus hîc <lb/>agimus quo ad nos: qua certè motus &longs;uperat quietem, &longs;peciem imprimens efficaciorem &longs;en&longs;ibus <lb/>no&longs;tris, dum propter natiuam &longs;ucce&longs;sionem, aut nouas res obiectas, aut antiquas nouis modis <lb/>a&longs;siduè ponit ante oculos. </s><s>Idcirco motus in ea cognitione qu&ecedil; &longs;pectat ad nos, tanquam habitus <lb/>exi&longs;timandus e&longs;t, quies autem vt priuatio. </s><s>Quapropter motum, non autem quietem &longs;cientiæ & <lb/>artes v&longs;urpare &longs;olent. </s><s>Neque illud ob&longs;tat, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> quies &longs;it naturalis; quippe quae natura &longs;it quo­<lb/>que quietis origo non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> motus: <expan abbr="nã">nam</expan> magis &longs;ic naturalis e&longs;t motus; quia magis adiuitat <expan abbr="me-thodũ">me­<lb/>thodum</expan> de natura, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> methodus <expan abbr="nõ">non</expan> modo res ex ordine tractat, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> <expan abbr="accõmodat">accommodat</expan> <expan abbr="ad-di&longs;centiũ">ad­<lb/>di&longs;centium</expan> mentes, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;am minus <expan abbr="corrũpit">corrumpit</expan> <expan abbr="methodũ">methodum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> ille quid emit à <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/>naturali quietem, vt fecit Heraclitus <expan abbr="quã">quam</expan> is qui tollit <expan abbr="motũ">motum</expan>, quod <expan abbr="fecerũt">fecerunt</expan> Parmenides & Meli&longs;&longs;us. | <arrow.to.target n="marg990"></arrow.to.target><lb/>re &longs;en&longs;ili &longs;eiungatur; omnium rerum quæ nobis occurrunt, e&longs;&longs;e noti&longs;simum. </s><s>Quanuis autem na­<lb/>tura comparatum &longs;it, vt priuatio &longs;it ignotior habitu, quies autem, &longs;i non omnis, at illa quæ &longs;ecun­<lb/>dum naturam e&longs;t, &longs;it tanquam habitus, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>priuatio motus; quippe quòd ea &longs;it natura prior, <lb/>ac perfectior, cùm motus omnis dirigatur in quietem, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>gratia &longs;it in&longs;titutus; attamen illa no­<lb/>tior e&longs;t motu eo genere cognitionis quod e&longs;t &longs;ecundum naturam, at nos de notitia motus hîc <lb/>agimus quo ad nos: qua certè motus &longs;uperat quietem, &longs;peciem imprimens efficaciorem &longs;en&longs;ibus <lb/>no&longs;tris, dum propter natiuam &longs;ucce&longs;sionem, aut nouas res obiectas, aut antiquas nouis modis <lb/>a&longs;siduè ponit ante oculos. </s><s>Idcirco motus in ea cognitione qu&ecedil; &longs;pectat ad nos, tanquam habitus <lb/>exi&longs;timandus e&longs;t, quies autem vt priuatio. </s><s>Quapropter motum, non autem quietem &longs;cientiæ & <lb/>artes v&longs;urpare &longs;olent. </s><s>Neque illud ob&longs;tat, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> quies &longs;it naturalis; quippe quae natura &longs;it quo­<lb/>que quietis origo non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> motus: <expan abbr="nã">nam</expan> magis &longs;ic naturalis e&longs;t motus; quia magis adiuitat <expan abbr="me-thodũ">me­<lb/>thodum</expan> de natura, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> methodus <expan abbr="nõ">non</expan> modo res ex ordine tractat, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> <expan abbr="accõmodat">accommodat</expan> <expan abbr="ad-di&longs;centiũ">ad­<lb/>di&longs;centium</expan> mentes, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;am minus <expan abbr="corrũpit">corrumpit</expan> <expan abbr="methodũ">methodum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> ille quid emit à <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/>naturali quietem, vt fecit Heraclitus <expan abbr="quã">quam</expan> is qui tollit <expan abbr="motũ">motum</expan>, quod <expan abbr="fecerũt">fecerunt</expan> Parmenides & Meli&longs;&longs;us. |
| </s><s><pb pagenum="123"/> | </s><s><pb pagenum="123"/> |
| <arrow.to.target n="marg991"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg991"></arrow.to.target></s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th_s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th_s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s><s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">noine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id qd pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id qd profici&longs;citur vt à forma. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s><s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, qd e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th_s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th_s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s><s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">noine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id qd pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id qd profici&longs;citur vt à forma. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s><s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s><s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, qd e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s><s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">noina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> tpis <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> qd &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um qd accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s><s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s><s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id qd e&longs;t <expan abbr="ptãte">ptante</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materi&a. </s><s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s><s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">noina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> tpis <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> qd &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um qd accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s><s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s><s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id qd e&longs;t <expan abbr="ptãte">ptante</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">hmoni</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materi&a. </s><s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s><s>actus <expan abbr="aũt">aunt</expan> primus nil e&longs;taliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s><s>Et <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> pp <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, qd ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in tpe aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s><s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo qd <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s><s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: ppea quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s><s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s><s>actus <expan abbr="aũt">aunt</expan> primus nil e&longs;taliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s><s>Et <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> pp <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, qd ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in tpe aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s><s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo qd <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s><s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: ppea quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s><s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> verò &longs;eparatis. </s><s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">oina</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">pndicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> pp <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, quib. contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s><s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">hoine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus | <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> verò &longs;eparatis. </s><s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">oina</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s><s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">pndicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s><s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> pp <expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s><s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">hoine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus |
| <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s><s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> | <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s><s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s><s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, qd e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s><s>quæ in <lb/>internis principiis ex quib. motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s><s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">qnm</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s><s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ronne</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tnm</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s><s>&longs;ed vt ab hoc. </s><s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s><s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed pp <lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">pndicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s><s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s><s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s><s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s><s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s><s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, qd e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s><s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s><s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">qnm</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s><s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ronne</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tnm</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s><s>&longs;ed vt ab hoc. </s><s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s><s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed pp <lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">pndicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s><s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s><s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s><s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s><s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s><s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> qd <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">pndicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s><s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">qnm</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s><s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">noine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s><s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s><s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">rnnderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s><s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">pndicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s><s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s><s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s><s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s><s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> qd <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">pndicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s><s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">qnm</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s><s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">noine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s><s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s><s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">rnnderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">qnm</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s><s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">pndicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s><s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s><s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s><s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">hmoni</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">rnndeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s><s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aunt</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur qd <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">oina</expan>, &longs;. </s><s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s><s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">cans</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">camm</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">camm</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/zxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma &longs;emp <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>&longs;emper aliud in eo qd e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s><s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">cans</expan> & <expan abbr="cãs">cans</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">qnm</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">rnndeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s><s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aunt</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">pndicamentum</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur qd <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">oina</expan>, &longs;. </s><s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s><s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">cans</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">camm</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">camm</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/zxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma &longs;emp <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s><s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>&longs;emper aliud in eo qd e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s><s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">cans</expan> & <expan abbr="cãs">cans</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">qnm</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="qdã">qdam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;pecienque</expan>. </s><s>obtinet effectus. </s><s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s><expan abbr="rõ">rom</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius pfectio, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> qd <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="qdã">qdam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;pecienque</expan>. </s><s>obtinet effectus. </s><s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s><s><expan abbr="rõ">rom</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius pfectio, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> qd <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s><s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s><s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s><s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s><s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s><s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s><s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">pzoodopoioiw_</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s><s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s><s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; | <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s><s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s><s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s><s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s><s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s><s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">pzoodopoioiw_</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s><s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s><s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; |
| <pb pagenum="193"/> | <pb pagenum="193"/> |
| <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s><s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s><s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a^mfw ei)s to\ qh_lu sum­<lb/>ba/ll ontai to\paz) au)tw_n gino/menon, dia\ to\ e)n tw_| qh/lei ei)_nai tiw\ u(liw. </foreign></s><s><foreign lang="">e)c h)_s )<gap/>i\ to/ dhmi<gap/>gou\me­<lb/>non. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ d<gap/>)qu/s tiw me\n a)qzo/on u(pazxein a)nagkai_on, e)ch(_s siwis atai to\ ku/hma to\ pzw_ton, tiw\ d<gap/><lb/>e\ggines<gap/>ai a)ei\ th_s u(lhs, ei_pez diw\atai to\ kuo/menon. </foreign></s><s><foreign lang="">w_se a)nagkh e)n tw_| qhlei u(pa/zxein to\n <lb/>p\xon. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ ga\z pzo\s tw_| cu/lw| o(te/ktwn, kai\ pzo\s tw_| phlw o( kezam<gap/>s. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ o)lws pa_si+n. </foreign></s><s><foreign lang="">h( e) zga­<lb/><gap/>i+a kai\ h( kinhsi+s e)sxath pzo/s th(_| u(lh. </foreign></s><s><foreign lang=""><gap/>on h( oi)kodu/mhsi+s e\n toi_s o)ikodomoume/nois. </foreign></s><s><foreign lang="">laboi d) a)utis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s tiw\ ge/nesi+n. </foreign></s><s><foreign lang="">ou)de\ ga\z to\ a)/r)r(en a(pan pzoi+/et ai spe/z <lb/>ma, o(sate pzoietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/zion tou_ t) )dzi\ tou_ gignomenou kuh/matos: w|_spez h)d) <lb/>l)po\ te/ktonos pzo/s tiw\ tw_n cu/lwn u(liw. </foreign></s><s><foreign lang="">ou)\t) ape/zxetai ou)den, ou_te mo/zion ou)den )dsi\n e)n tw_| gi­<lb/>gnome/nw| th_s tektonikh_s, a)ll) h( mozfh\kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginehai dia\th_s kinh/sews e)n <lb/>th_| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(_| to\ ei_dos kai\ h( e)pish/mh kinou_si ta\s xei_zas, h_toi mo/zion e(tezon poia/n <lb/>tina kinhsin, e(tezan me\n, a)f/ w)n to\ gigno/menon e(tezon. </foreign></s><s><foreign lang="">tiw\ a)utiw\ de\, a)f) w:_n to\ a)uto\ ai\ de\ xei_­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s><s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s><s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a^mfw ei)s to\ qh_lu sum­<lb/>ba/ll ontai to\paz) au)tw_n gino/menon, dia\ to\ e)n tw_| qh/lei ei)_nai tiw\ u(liw. </foreign></s><s><foreign lang="">e)c h)_s )<gap/>i\ to/ dhmi<gap/>gou\me­<lb/>non. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ d<gap/>)qu/s tiw me\n a)qzo/on u(pazxein a)nagkai_on, e)ch(_s siwis atai to\ ku/hma to\ pzw_ton, tiw\ d<gap/><lb/>e\ggines<gap/>ai a)ei\ th_s u(lhs, ei_pez diw\atai to\ kuo/menon. </foreign></s><s><foreign lang="">w_se a)nagkh e)n tw_| qhlei u(pa/zxein to\n <lb/>p\xon. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ ga\z pzo\s tw_| cu/lw| o(te/ktwn, kai\ pzo\s tw_| phlw o( kezam<gap/>s. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ o)lws pa_si+n. </foreign></s><s><foreign lang="">h( e) zga­<lb/><gap/>i+a kai\ h( kinhsi+s e)sxath pzo/s th(_| u(lh. </foreign></s><s><foreign lang=""><gap/>on h( oi)kodu/mhsi+s e\n toi_s o)ikodomoume/nois. </foreign></s><s><foreign lang="">laboi d) a)utis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s tiw\ ge/nesi+n. </foreign></s><s><foreign lang="">ou)de\ ga\z to\ a)/r)r(en a(pan pzoi+/et ai spe/z <lb/>ma, o(sate pzoietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/zion tou_ t) )dzi\ tou_ gignomenou kuh/matos: w|_spez h)d) <lb/>l)po\ te/ktonos pzo/s tiw\ tw_n cu/lwn u(liw. </foreign></s><s><foreign lang="">ou)\t) ape/zxetai ou)den, ou_te mo/zion ou)den )dsi\n e)n tw_| gi­<lb/>gnome/nw| th_s tektonikh_s, a)ll) h( mozfh\kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginehai dia\th_s kinh/sews e)n <lb/>th_| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(_| to\ ei_dos kai\ h( e)pish/mh kinou_si ta\s xei_zas, h_toi mo/zion e(tezon poia/n <lb/>tina kinhsin, e(tezan me\n, a)f/ w)n to\ gigno/menon e(tezon. </foreign></s><s><foreign lang="">tiw\ a)utiw\ de\, a)f) w:_n to\ a)uto\ ai\ de\ xei_­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>zes kai\ ta\ o)/zgana tiw\ u(liw. *o(moiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw_| a)r\r(eni tw_n spe/zma pzoi+eme/non <lb/>xzh_tai tw_| spe/zmati w(s o)zganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nezgei/a, w(spez e(n toi_s kata) te(xniw gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/zgana kine(itai. </foreign></s><s><foreign lang="">e)n e)kei/nois ga\z pws h( ki\nhsi+s th_s te/xnhs</foreign>. </s><s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s><s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s><s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">pont</expan> <lb/>conceptus. </s><s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s><s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s><s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s><s>Accipiat <expan abbr="aũt">aunt</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s><s>conceptus, qui producitur. </s><s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s><s>eodem verò à quib. idem, manus <expan abbr="aũt">aunt</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s><s>Similiter <expan abbr="aũt">aunt</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>zes kai\ ta\ o)/zgana tiw\ u(liw. *o(moiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw_| a)r\r(eni tw_n spe/zma pzoi+eme/non <lb/>xzh_tai tw_| spe/zmati w(s o)zganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nezgei/a, w(spez e(n toi_s kata) te(xniw gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/zgana kine(itai. </foreign></s><s><foreign lang="">e)n e)kei/nois ga\z pws h( ki\nhsi+s th_s te/xnhs</foreign>. </s><s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s><s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s><s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">pont</expan> <lb/>conceptus. </s><s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s><s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s><s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s><s>Accipiat <expan abbr="aũt">aunt</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s><s>conceptus, qui producitur. </s><s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s><s>eodem verò à <expan abbr="quib.">quibus</expan> idem, manus <expan abbr="aũt">aunt</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s><s>Similiter <expan abbr="aũt">aunt</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in quib. licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei_pes diw\at ai to\ kuo/menon</foreign>. </s><s>ip&longs;e conuertit. </s><s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s><s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tnm</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s><s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei_pes diw\at ai to\ kuo/menon</foreign>. </s><s>ip&longs;e conuertit. </s><s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s><s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tnm</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s><s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s><s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">pont</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s><s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s><s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s><s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s><s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s><s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s><s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti <gap/>o\ tou_ e)nhelexei/a o)/ntos, to\ diwamei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s><s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">pont</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">pont</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s><s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s><s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s><s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s><s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s><s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s><s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti <gap/>o\ tou_ e)nhelexei/a o)/ntos, to\ diwamei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi_s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s><s><foreign lang="">w(se de/oi to\ ei)_dos kai\ tiw\ mozfiw\ e)n e)kei\nw| ei)_nai, o(i\on e)n th_| kaz­<lb/>dia to\tou_ h(patos. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s><s>quæ &longs;ic exponuntur. </s><s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s><s>quapp <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s><s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s><s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s><s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(_spez de\ ta\ <gap/>(oo th_s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw_n o)zga/non, )<gap/>si\ de\ a)lhqe\ <lb/>sezon ei)pei_n dia\<gap/>h_s kinh/sews a)utwn, a)uth_ de\ e)si\n h( e)ne/zgeia th_s te/xnhs. </foreign></s><s><foreign lang="">h(demozfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s><s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s><s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aunt</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s><s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s><s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s><s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, | <arrow.to.target n="marg1394"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">toi_s fu/sei h)\ te/xuh ginome\nois. </foreign></s><s><foreign lang="">w(se de/oi to\ ei)_dos kai\ tiw\ mozfiw\ e)n e)kei\nw| ei)_nai, o(i\on e)n th_| kaz­<lb/>dia to\tou_ h(patos. </foreign></s><s><foreign lang="">kai\ a)/lws de\ a)/topos, kai\ plasmatias lo/gos</foreign>. </s><s>quæ &longs;ic exponuntur. </s><s>“Ratio verò <lb/>huius, quod ab eo quod e&longs;t actu, id quod e&longs;t pote&longs;tate fit in iis quæ natura vel arte fiunt. </s><s>quapp <lb/>&longs;peciem & formam in illo ine&longs;&longs;e oporteret, vt in corde, epatis, cùm cæteroquin ab&longs;urdus &longs;ermo <lb/>& figmenti &longs;imilis &longs;it.” Hîc igitur habes tu formam e&longs;&longs;e in efficiente quæ &longs;ubiecto tradenda &longs;it, & <lb/>perpetuò poni ab Ari&longs;t. </s><s>&longs;imilitudinem inter naturam & artem. </s><s>quantum pertinet ad hoc offi­<lb/>cium. </s><s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;t paullò rur&longs;us eodem exemplo rem illu&longs;trat, & confirmat &longs;ententiam no­<lb/>&longs;tram, inquiens. <foreign lang="greek">w(_spez de\ ta\ <gap/>(oo th_s te\xnhs gino/mena gi\netai dia\ tw_n o)zga/non, )<gap/>si\ de\ a)lhqe\ <lb/>sezon ei)pei_n dia\<gap/>h_s kinh/sews a)utwn, a)uth_ de\ e)si\n h( e)ne/zgeia th_s te/xnhs. </foreign></s><s><foreign lang="">h(demozfh\ hwngino­<lb/>me\non e)n a/lw ou(tos</foreign>, & alia multa, quæ in eundem &longs;en&longs;um ab Ari&longs;t. </s><s>perpetuò &longs;cribuntur, quo­<lb/>rum hic e&longs;t &longs;en&longs;us. </s><s>“Quemadmodum verò ea quæ fiunt ab arte, fiunt per organa: verius <expan abbr="aũt">aunt</expan> di­<lb/>xerimus per eorum motus, hæc verò e&longs;t artis ip&longs;ius operatio. </s><s>ars verò forma eorum quæ fiunt in <lb/>alio.” Sic. </s><s>Vides hîc tu Ari&longs;t. </s><s>ponere artem formam eorum quæ fiunt in alio, ide&longs;t, in &longs;ubiecto, |
| |
| <s><emph type="italics"/>Exploratur genus demonstrationis 7. Phy&longs;. Caput XVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Exploratur genus demonstrationis 7. Phy&longs;. Caput XVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CONSEQVENS e&longs;t nunc, vt illud item perpendamus, cuius'nam generis &longs;it allata <expan abbr="demõ-&longs;tratio">demon­<lb/>&longs;tratio</expan>, an'ne à &longs;igno, quemadmodum cen&longs;uit Auerroës, an etiam à cau&longs;&longs;a, veluti decreuit <lb/>Themi&longs;tius. </s><s>Ad&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> qui Themi&longs;tio faueant Auerrois auctoritate po&longs;thabita. </s><s>Sunt qui conen­<lb/>tur vtrunque defendere. </s><s>Audiamus igitur ea quæ &longs;inguli dicunt, vt quid potius &longs;it, &longs;umere va­<lb/>leamus. </s><s>Themi&longs;tius, quem vir acerrimi iudicij, & <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> omnium &longs;ine controuer&longs;ia princeps <lb/>D. Thomas e&longs;t con&longs;ecutus, eam demon&longs;trationem e&longs;&longs;e duxit ex cau&longs;sis, atque illam quidem eiu&longs;­<lb/> | <s>CONSEQVENS e&longs;t nunc, vt illud item perpendamus, cuius'nam generis &longs;it allata <expan abbr="demõ-&longs;tratio">demon­<lb/>&longs;tratio</expan>, an'ne à &longs;igno, quemadmodum cen&longs;uit Auerroës, an etiam à cau&longs;&longs;a, veluti decreuit <lb/>Themi&longs;tius. </s><s>Ad&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> qui Themi&longs;tio faueant Auerrois auctoritate po&longs;thabita. </s><s>Sunt qui conen­<lb/>tur vtrunque defendere. </s><s>Audiamus igitur ea quæ &longs;inguli dicunt, vt quid potius &longs;it, &longs;umere va­<lb/>leamus. </s><s>Themi&longs;tius, quem vir acerrimi iudicij, & <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> omnium &longs;ine controuer&longs;ia princeps <lb/>D. Thomas e&longs;t con&longs;ecutus, eam demon&longs;trationem e&longs;&longs;e duxit ex cau&longs;sis, atque illam quidem eiu&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1756"></arrow.to.target><lb/>modi, vt vim habeat o&longs;tendendi. </s><s>Auerroës contrà (hunc verò &longs;equuntur AEgidius <expan abbr="atq.">atque</expan> Burleus) <lb/>eam &longs;tatuit à &longs;igno. </s><s>Adiecit etiam magnus ille philo&longs;ophus, eam ex illo genere e&longs;&longs;e, quæ collige­<lb/>ret id quod fieri non pote&longs;t. </s><s>Cau&longs;&longs;am illi accipiebant, quia motus totius penderet à motu <expan abbr="partiũ">partium</expan>. <lb/></s><s>In eos inuehebantur AEgidius, & Burleus hoc modo. </s><s>Quoniam demon&longs;tratio quæ &longs;truitur ex <lb/>cau&longs;sis, cau&longs;&longs;am æqualem effectui debet a&longs;&longs;umere. </s><s>atqui demon&longs;tratio no&longs;tra <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t huiu&longs;modi; <lb/>&longs;iquidem illud conclu&longs;um &longs;it. </s><s>Omne quod mouetur, ab alio moueri. </s><s>At medium illud etiam re­<lb/>peritur in iis quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> à &longs;eip&longs;is: etenim & hæc manent ex quiete partis. </s><s>ideò <expan abbr="cõclu&longs;ionis">conclu&longs;ionis</expan> op­<lb/>po&longs;itum cum eodem antecedente con&longs;i&longs;tit. </s><s>Medium igitur multò amplius quàm ip&longs;a <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan>. <lb/></s><s>Potuit hæc ratio tantum Apud Ludouicum Buccaferream, vt ip&longs;i cedens, tamet&longs;i <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> <lb/>cen&longs;uit e&longs;&longs;e ex cau&longs;&longs;a, <expan abbr="mediũ">medium</expan> illi tribuerit, quia nihil e&longs;&longs;e po&longs;sit actu &longs;imul, & pote&longs;tate proptereà <lb/>neque mouens &longs;imul, & mobile. </s><s>Verùm quòd eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um quondam reiecimus, eo di­<lb/>mi&longs;&longs;o <expan abbr="nũc">nunc</expan> de altera &longs;ecta dicamus. </s><s>Video verò taleis rationeis ab interpretibus excogitatas quib. <lb/></s><s>duci poterit Auerroës ad credendum hanc <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e à &longs;igno, vel quia re&longs;oluatur in ar­<lb/>gumentum quo deducimur ad id quod fieri nequit: cen&longs;et <expan abbr="aũt">aunt</expan> ip&longs;e tale genus demon&longs;trationis <lb/> | <arrow.to.target n="marg1756"></arrow.to.target><lb/>modi, vt vim habeat o&longs;tendendi. </s><s>Auerroës contrà (hunc verò &longs;equuntur AEgidius <expan abbr="atq.">atque</expan> Burleus) <lb/>eam &longs;tatuit à &longs;igno. </s><s>Adiecit etiam magnus ille philo&longs;ophus, eam ex illo genere e&longs;&longs;e, quæ collige­<lb/>ret id quod fieri non pote&longs;t. </s><s>Cau&longs;&longs;am illi accipiebant, quia motus totius penderet à motu <expan abbr="partiũ">partium</expan>. <lb/></s><s>In eos inuehebantur AEgidius, & Burleus hoc modo. </s><s>Quoniam demon&longs;tratio quæ &longs;truitur ex <lb/>cau&longs;sis, cau&longs;&longs;am æqualem effectui debet a&longs;&longs;umere. </s><s>atqui demon&longs;tratio no&longs;tra <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t huiu&longs;modi; <lb/>&longs;iquidem illud conclu&longs;um &longs;it. </s><s>Omne quod mouetur, ab alio moueri. </s><s>At medium illud etiam re­<lb/>peritur in iis quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan> à &longs;eip&longs;is: etenim & hæc manent ex quiete partis. </s><s>ideò <expan abbr="cõclu&longs;ionis">conclu&longs;ionis</expan> op­<lb/>po&longs;itum cum eodem antecedente con&longs;i&longs;tit. </s><s>Medium igitur multò amplius quàm ip&longs;a <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan>. <lb/></s><s>Potuit hæc ratio tantum Apud Ludouicum Buccaferream, vt ip&longs;i cedens, tamet&longs;i <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> <lb/>cen&longs;uit e&longs;&longs;e ex cau&longs;&longs;a, <expan abbr="mediũ">medium</expan> illi tribuerit, quia nihil e&longs;&longs;e po&longs;sit actu &longs;imul, & pote&longs;tate proptereà <lb/>neque mouens &longs;imul, & mobile. </s><s>Verùm quòd eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um quondam reiecimus, eo di­<lb/>mi&longs;&longs;o <expan abbr="nũc">nunc</expan> de altera &longs;ecta dicamus. </s><s>Video verò taleis rationeis ab interpretibus excogitatas <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/></s><s>duci poterit Auerroës ad credendum hanc <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e à &longs;igno, vel quia re&longs;oluatur in ar­<lb/>gumentum quo deducimur ad id quod fieri nequit: cen&longs;et <expan abbr="aũt">aunt</expan> ip&longs;e tale genus demon&longs;trationis <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1757"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e generatim à &longs;igno, vel quòd ex pr&ecedil;dicatis quibu&longs;dam conflata &longs;it qu&ecedil; primò non in&longs;unt nam <lb/>motus de toto concluditur: is verò prius ine&longs;t in parte, vt in &longs;ubiecto: vel vt alij dixerunt, quia <lb/>non progrediatur ex cau&longs;sis, quoniam partis quies non e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur totum à &longs;eip&longs;o primo non <lb/>moueatur. </s><s>Si mihi licet nunc dicere quod &longs;entio. </s><s>Non placent ea quæ ex Auerroë <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>: nam <lb/>multa committi video quæ à regulis dialecticis ab&longs;unt. </s><s>Primum, quòd putant ab eo <expan abbr="nominandã">nominandam</expan> <lb/>e&longs;&longs;e demon&longs;trationem ex eo genere quod deducat ad id quod fieri <expan abbr="nõ">non</expan> pote&longs;t, quoniam eius pro­<lb/>&longs;yllogi&longs;mi &longs;int eiu&longs;modi. </s><s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> prohibet propo&longs;itioneis categoricas, per tale <expan abbr="rationũ">rationum</expan> genus de­<lb/>mon&longs;trari, quæ tamen conficiant &longs;yllogi&longs;mum categoricum, non autem colligentem id quod <lb/>fieri nequit? </s><s>ab eo quod fieri nequit, quod in cómplexione colligitur, demon&longs;tratio talis appel­<lb/>latur: at h&ecedil;c in pro&longs;yllogi&longs;mo continet id quod fieri nequit, vel illo auctore. </s><s>Prætereà quòd di­<lb/>citur aliquam <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e à &longs;igno, quia terminetur eo quod non pote&longs;t e&longs;&longs;e, quid habet <lb/>hoc nece&longs;sitatis? </s><s>Sed, vt res hæc euidentior fiat, pauca qu&ecedil;dam de fide demon&longs;trationis illius exi­<lb/>&longs;timo &longs;ubiicienda. </s><s>Compertum ergo e&longs;t illud, hanc demon&longs;trationem in ea principia tendere, <lb/>quæ &longs;unt iis oppo&longs;ita, è quibus conflatur demon&longs;tratio vera: at principia verò demon&longs;trationis, <lb/>ita nobis per&longs;picua <expan abbr="credita&qacute;">creditaque</expan>. </s><s>e&longs;&longs;e debent, vt ex eorum lumine & fide reliqua no&longs;camus, & creda­ | <arrow.to.target n="marg1757"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e generatim à &longs;igno, vel quòd ex pr&ecedil;dicatis quibu&longs;dam conflata &longs;it qu&ecedil; primò non in&longs;unt nam <lb/>motus de toto concluditur: is verò prius ine&longs;t in parte, vt in &longs;ubiecto: vel vt alij dixerunt, quia <lb/>non progrediatur ex cau&longs;sis, quoniam partis quies non e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur totum à &longs;eip&longs;o primo non <lb/>moueatur. </s><s>Si mihi licet nunc dicere quod &longs;entio. </s><s>Non placent ea quæ ex Auerroë <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>: nam <lb/>multa committi video quæ à regulis dialecticis ab&longs;unt. </s><s>Primum, quòd putant ab eo <expan abbr="nominandã">nominandam</expan> <lb/>e&longs;&longs;e demon&longs;trationem ex eo genere quod deducat ad id quod fieri <expan abbr="nõ">non</expan> pote&longs;t, quoniam eius pro­<lb/>&longs;yllogi&longs;mi &longs;int eiu&longs;modi. </s><s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> prohibet propo&longs;itioneis categoricas, per tale <expan abbr="rationũ">rationum</expan> genus de­<lb/>mon&longs;trari, quæ tamen conficiant &longs;yllogi&longs;mum categoricum, non autem colligentem id quod <lb/>fieri nequit? </s><s>ab eo quod fieri nequit, quod in cómplexione colligitur, demon&longs;tratio talis appel­<lb/>latur: at h&ecedil;c in pro&longs;yllogi&longs;mo continet id quod fieri nequit, vel illo auctore. </s><s>Prætereà quòd di­<lb/>citur aliquam <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e à &longs;igno, quia terminetur eo quod non pote&longs;t e&longs;&longs;e, quid habet <lb/>hoc nece&longs;sitatis? </s><s>Sed, vt res hæc euidentior fiat, pauca qu&ecedil;dam de fide demon&longs;trationis illius exi­<lb/>&longs;timo &longs;ubiicienda. </s><s>Compertum ergo e&longs;t illud, hanc demon&longs;trationem in ea principia tendere, <lb/>quæ &longs;unt iis oppo&longs;ita, è quibus conflatur demon&longs;tratio vera: at principia verò demon&longs;trationis, <lb/>ita nobis per&longs;picua <expan abbr="credita&qacute;">creditaque</expan>. </s><s>e&longs;&longs;e debent, vt ex eorum lumine & fide reliqua no&longs;camus, & creda­ |
| <pb pagenum="262"/>mus quæ profici&longs;cuntur ab ip&longs;is, tum etiam quòd iis oppo&longs;ita è quibus fit &longs;yllogi&longs;mus contrariæ <lb/> | <pb pagenum="262"/>mus quæ profici&longs;cuntur ab ip&longs;is, tum etiam quòd iis oppo&longs;ita è quibus fit &longs;yllogi&longs;mus contrariæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1758"></arrow.to.target><lb/>deceptionis, fal&longs;a &longs;int. </s><s>Quare, quòd hoc fieri non po&longs;&longs;e cogno&longs;camus, in quod nos ea demon&longs;tra­<lb/>tio deducit, id totum a&longs;&longs;ecuti &longs;umus eius beneficio quod nouimus e&longs;&longs;e verum & nece&longs;&longs;arium; <lb/>non &longs;ecus àc cùm percipimus obliquum beneficio recti. </s><s>Ita fit, vt h&ecedil;c demon&longs;tratio fidem impe­<lb/>tret à principiis rect&ecedil; demon&longs;trationis. </s><s>Quamobrem &longs;i ex illis exi&longs;tit demon&longs;tratio per cau&longs;&longs;am; <lb/>ergo & ea quæ ducit ad id quod fieri nequit, ex cau&longs;sis e&longs;&longs;e poterit. </s><s>Po&longs;&longs;um ad hoc confirman­<lb/>dum vti Ari&longs;totelis auctoritate <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui idem e&longs;&longs;e &longs;crip&longs;it vti recta demon&longs;tratione, atque illa quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg1758"></arrow.to.target><lb/>deceptionis, fal&longs;a &longs;int. </s><s>Quare, quòd hoc fieri non po&longs;&longs;e cogno&longs;camus, in quod nos ea demon&longs;tra­<lb/>tio deducit, id totum a&longs;&longs;ecuti &longs;umus eius beneficio quod nouimus e&longs;&longs;e verum & nece&longs;&longs;arium; <lb/>non &longs;ecus àc cùm percipimus obliquum beneficio recti. </s><s>Ita fit, vt h&ecedil;c demon&longs;tratio fidem impe­<lb/>tret à principiis rect&ecedil; demon&longs;trationis. </s><s>Quamobrem &longs;i ex illis exi&longs;tit demon&longs;tratio per cau&longs;&longs;am; <lb/>ergo & ea quæ ducit ad id quod fieri nequit, ex cau&longs;sis e&longs;&longs;e poterit. </s><s>Po&longs;&longs;um ad hoc confirman­<lb/>dum vti Ari&longs;totelis auctoritate <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui idem e&longs;&longs;e &longs;crip&longs;it vti recta demon&longs;tratione, atque illa quæ <lb/> |
| |
| <s>VENIAMVS ad eos nunc, qui putant e&longs;&longs;e reponendum e&longs;&longs;e in modis, non autem in reb. <lb/></s><s>vt &longs;uperiores philo&longs;ophi, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;e quidem modum quo res extra nihilum exi&longs;tunt, vel ex­<lb/>tra &longs;uas cau&longs;&longs;as, efficientem &longs;cilicet in qua &longs;unt, vt in pote&longs;tate agendi, & materiam in qua &longs;unt, <lb/>vt in pote&longs;tate patiendi. </s><s>Verùm, quia non omnium cau&longs;&longs;æ &longs;unt, &longs;ed e&longs;t qu&ecedil;dam cau&longs;&longs;a, <expan abbr="atq.">atque</expan> il­<lb/>la quidem prima de qua mente concipi non pote&longs;t, e&longs;&longs;e extra cau&longs;&longs;as, eam conditionem re&longs;trin­<lb/>gunt tribuentes illud reb. genitis, aut ad &longs;ummum ab alio pendentib. in prima talem notionem <lb/>ponunt eius quod e&longs;t e&longs;&longs;e, quatenus .&longs;. </s><s>&longs;unt extra <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus effectus. </s><s>Hîc ego propter auctorita­<lb/>tem <expan abbr="doctorũ">doctorum</expan> quos &longs;emper admiratus &longs;um, <expan abbr="veniã">veniam</expan> facilè pro veritate impetrabo, &longs;iquid <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> dixe­<lb/>rim. </s><s>Tu interim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> hæc futura &longs;unt, quæ&longs;o in <expan abbr="bonã">bonam</expan> partem accipias. </s><s>Cùm verò hæc gra­<lb/>tis &longs;umant, <expan abbr="neq.">neque</expan> rationem <expan abbr="afferãt">afferant</expan>, cur ita decreuerint, nos ad po&longs;itionis huiu&longs;ce per&longs;crutationem <lb/>proximè conferemus. </s><s>Ille igitur qui <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> notionem entis proponit, inferre videtur quandam ha­<lb/>bitudinem eius, quod e&longs;t, ad &longs;uas cau&longs;&longs;as. </s><s>quare nulla ip&longs;ius e&longs;&longs;e notio <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e ab&longs;oluta. </s><s>& tamen <lb/> | <s>VENIAMVS ad eos nunc, qui putant e&longs;&longs;e reponendum e&longs;&longs;e in modis, non autem in reb. <lb/></s><s>vt &longs;uperiores philo&longs;ophi, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;e quidem modum quo res extra nihilum exi&longs;tunt, vel ex­<lb/>tra &longs;uas cau&longs;&longs;as, efficientem &longs;cilicet in qua &longs;unt, vt in pote&longs;tate agendi, & materiam in qua &longs;unt, <lb/>vt in pote&longs;tate patiendi. </s><s>Verùm, quia non omnium cau&longs;&longs;æ &longs;unt, &longs;ed e&longs;t qu&ecedil;dam cau&longs;&longs;a, <expan abbr="atq.">atque</expan> il­<lb/>la quidem prima de qua mente concipi non pote&longs;t, e&longs;&longs;e extra cau&longs;&longs;as, eam conditionem re&longs;trin­<lb/>gunt tribuentes illud reb. genitis, aut ad &longs;ummum ab alio pendentib. in prima talem notionem <lb/>ponunt eius quod e&longs;t e&longs;&longs;e, quatenus .&longs;. </s><s>&longs;unt extra <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus effectus. </s><s>Hîc ego propter auctorita­<lb/>tem <expan abbr="doctorũ">doctorum</expan> quos &longs;emper admiratus &longs;um, <expan abbr="veniã">veniam</expan> facilè pro veritate impetrabo, &longs;iquid <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> dixe­<lb/>rim. </s><s>Tu interim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> hæc futura &longs;unt, quæ&longs;o in <expan abbr="bonã">bonam</expan> partem accipias. </s><s>Cùm verò hæc gra­<lb/>tis &longs;umant, <expan abbr="neq.">neque</expan> rationem <expan abbr="afferãt">afferant</expan>, cur ita decreuerint, nos ad po&longs;itionis huiu&longs;ce per&longs;crutationem <lb/>proximè conferemus. </s><s>Ille igitur qui <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> notionem entis proponit, inferre videtur quandam ha­<lb/>bitudinem eius, quod e&longs;t, ad &longs;uas cau&longs;&longs;as. </s><s>quare nulla ip&longs;ius e&longs;&longs;e notio <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e ab&longs;oluta. </s><s>& tamen <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1816"></arrow.to.target><lb/>nouimus eorum quæ &longs;unt, nonnulla e&longs;&longs;e & concipi vt ab&longs;oluta, quædam verò cùm habitudine. <lb/></s><s>Neque tu mihi hîc opponas, &longs;ub&longs;tantiarum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> notione &longs;olùm; at non à nob. <lb/></s><s>ita concipi, &longs;ed cum habitudine perpetuò. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;atis e&longs;&longs;et, &longs;i illius ratio po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e ab&longs;oluta &longs;ua­<lb/>pte natura. </s><s>Tum item, quia licet <expan abbr="etiã">etiam</expan> nob. </s><s>ab&longs;olutè &longs;ub&longs;tantiam no&longs;cere, &longs;i ea prior e&longs;t accidente <lb/>notitia, natura, & tempore, erit <expan abbr=".n.">enim</expan> aliquod in&longs;tans, vel naturæ, vel temporis quo &longs;ub&longs;tantia per &longs;e <lb/>ip&longs;am, quantum .&longs;. </s><s>è principiis internis exi&longs;tit, vt &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offert, menti no&longs;træ præ&longs;entetur; <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>illa erit ab&longs;oluta cognitio. </s><s>Prætereà illorum notio quæ inter &longs;e re&longs;piciunt; antecederer notioni <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ; &longs;ic prius no&longs;ceretur attributum, quàm fundamentum: & tamen prius no&longs;cimus e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="Socrrat&etilde;">Socrratem</expan>, deinde filios'ne habeat, aut di&longs;cipulos. </s><s>Necnon prima notio eius quod e&longs;t, incohata e&longs;t, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> confu&longs;a, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>&longs;implex & vna. </s><s>atqui cùm ea habitudine, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;implex, neque vna mihi <lb/>videtur. </s><s>Ergo <expan abbr="neq.">neque</expan> illa erit eius notio prima. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item e&longs;t ad <expan abbr="meũ">meum</expan> &longs;en&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad illud &longs;ynce­<lb/>rum & &longs;ubtile <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, quòd re&longs;pondeas illam <expan abbr="pendentiã">pendentiam</expan> facere aliquam notionem complexam, <lb/>vt cùm accidens <expan abbr="concretũ">concretum</expan> concipitur, aut cùm alterius e&longs;&longs;e dicitur id quod re&longs;picit alterum, velut <lb/>&longs;i dicam Franci&longs;ci famulus; quæ tamen citra <expan abbr="enũciation&etilde;">enunciationem</expan> con&longs;i&longs;tat, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;implex habeatur; | <arrow.to.target n="marg1816"></arrow.to.target><lb/>nouimus eorum quæ &longs;unt, nonnulla e&longs;&longs;e & concipi vt ab&longs;oluta, quædam verò cùm habitudine. <lb/></s><s>Neque tu mihi hîc opponas, &longs;ub&longs;tantiarum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> notione &longs;olùm; at non à nob. <lb/></s><s>ita concipi, &longs;ed cum habitudine perpetuò. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;atis e&longs;&longs;et, &longs;i illius ratio po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e ab&longs;oluta &longs;ua­<lb/>pte natura. </s><s>Tum item, quia licet <expan abbr="etiã">etiam</expan> nob. </s><s>ab&longs;olutè &longs;ub&longs;tantiam no&longs;cere, &longs;i ea prior e&longs;t accidente <lb/>notitia, natura, & tempore, erit <expan abbr=".n.">enim</expan> aliquod in&longs;tans, vel naturæ, vel temporis quo &longs;ub&longs;tantia per &longs;e <lb/>ip&longs;am, quantum .&longs;. </s><s>è principiis internis exi&longs;tit, vt &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offert, menti no&longs;træ præ&longs;entetur; <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>illa erit ab&longs;oluta cognitio. </s><s>Prætereà illorum notio quæ inter &longs;e re&longs;piciunt; antecederer notioni <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ; &longs;ic prius no&longs;ceretur attributum, quàm fundamentum: & tamen prius no&longs;cimus e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="Socrrat&etilde;">Socrratem</expan>, deinde filios'ne habeat, aut di&longs;cipulos. </s><s>Necnon prima notio eius quod e&longs;t, incohata e&longs;t, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> confu&longs;a, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s><s>&longs;implex & vna. </s><s>atqui cùm ea habitudine, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;implex, neque vna mihi <lb/>videtur. </s><s>Ergo <expan abbr="neq.">neque</expan> illa erit eius notio prima. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item e&longs;t ad <expan abbr="meũ">meum</expan> &longs;en&longs;um, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad illud &longs;ynce­<lb/>rum & &longs;ubtile <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, quòd re&longs;pondeas illam <expan abbr="pendentiã">pendentiam</expan> facere aliquam notionem complexam, <lb/>vt cùm accidens <expan abbr="concretũ">concretum</expan> concipitur, aut cùm alterius e&longs;&longs;e dicitur id quod re&longs;picit alterum, velut <lb/>&longs;i dicam Franci&longs;ci famulus; quæ tamen citra <expan abbr="enũciation&etilde;">enunciationem</expan> con&longs;i&longs;tat, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;implex habeatur; |
| <pb pagenum="275"/> | <pb pagenum="275"/> |
| <arrow.to.target n="marg1817"></arrow.to.target><lb/>quia non erit illa prima informatio, <expan abbr="notio&qacute;">notioque</expan>. </s><s>entis quæ e&longs;t cum pendentia, &longs;ed po&longs;terior; nos <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>qu&ecedil;rimus hîc de prima. </s><s>prius enim no&longs;citur homo & c&ecedil;lum; deinde no&longs;citur habeat'ne <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <lb/>efficientem, aut finem: addo item materiam, & nonnunquam id quod e&longs;t, e&longs;&longs;e cogno&longs;citur, latet <lb/>autem habeat'ne illa cau&longs;&longs;arum genera, & e&longs;t demon&longs;trabile, non per&longs;picuum. </s><s>Prætereà notio <lb/>i&longs;ta non e&longs;&longs;et prior quo ad nos, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illi efficientis notio præcederet; &, quod multò peius e&longs;t, <lb/>materiæ & pote&longs;tatis de quib. e&longs;&longs;e angu&longs;tiore men&longs;ura pr&ecedil;dicatur. </s><s>Quòd &longs;i fatearis ea cogno&longs;ci, <lb/>vt &longs;unt; ideò nihil antecedere notitiæ illius quod e&longs;t. </s><s>Tum quæro quæ'nam &longs;it i&longs;ta notio. </s><s>Si, vt <lb/>&longs;unt extra &longs;uas cau&longs;&longs;as, & de <expan abbr="illarũ">illarum</expan> notione &longs;ecundo loco percunctabor. </s><s>Sic qu&ecedil;&longs;tio progredietur <lb/>in immen&longs;um. </s><s>Quòd &longs;i <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> alium <expan abbr="modũ">modum</expan> excogitaueris: ergo erit aliqua notio eius quod <lb/>e&longs;t multò &longs;implicior & prior, quàm illius quod <expan abbr="noti&longs;simũ">noti&longs;simum</expan> nob. </s><s>con&longs;tituimus. </s><s>Accedit eodem, quae<lb/>cùm ita dicitur e&longs;&longs;e, &longs;ignificatur <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> e&longs;&longs;e extra &longs;uas cau&longs;&longs;as: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> accidenti pr&ecedil;ponitur om­<lb/>nibus modis. </s><s>Ergo non erit prima notio &longs;ub&longs;tantiæ confu&longs;a, &longs;ed tum re&longs;oluta erit in alia princi­<lb/>pia, cui natura perpetuò reclamat, qu&ecedil; nobis ingenuit <expan abbr="viã">viam</expan> qua à confu&longs;is ad di&longs;tincta progredere­<lb/>mur. </s><s>Adde etiam, quae modo &longs;upponitur aliqua notio prior, eius .&longs;. </s><s>qu&ecedil; e&longs;t rei cuius e&longs;t modus. </s><s><expan abbr="Nũc">Nunc</expan> <lb/>quæro, quæ &longs;it rei notio, an'ne vt e&longs;t? </s><s>Tum aut hic e&longs;t modus, & &longs;ic in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> quæ&longs;tio procedet, <lb/>aut alia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> erit notio eius, & nobis prior, quàm eius quod e&longs;t, & quàm illa qu&ecedil; à nobis prima <lb/> | <arrow.to.target n="marg1817"></arrow.to.target><lb/>quia non erit illa prima informatio, <expan abbr="notio&qacute;">notioque</expan>. </s><s>entis quæ e&longs;t cum pendentia, &longs;ed po&longs;terior; nos <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>qu&ecedil;rimus hîc de prima. </s><s>prius enim no&longs;citur homo & c&ecedil;lum; deinde no&longs;citur habeat'ne <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <lb/>efficientem, aut finem: addo item materiam, & nonnunquam id quod e&longs;t, e&longs;&longs;e cogno&longs;citur, latet <lb/>autem habeat'ne illa cau&longs;&longs;arum genera, & e&longs;t demon&longs;trabile, non per&longs;picuum. </s><s>Prætereà notio <lb/>i&longs;ta non e&longs;&longs;et prior quo ad nos, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illi efficientis notio præcederet; &, quod multò peius e&longs;t, <lb/>materiæ & pote&longs;tatis de <expan abbr="quib.">quibus</expan> e&longs;&longs;e angu&longs;tiore men&longs;ura pr&ecedil;dicatur. </s><s>Quòd &longs;i fatearis ea cogno&longs;ci, <lb/>vt &longs;unt; ideò nihil antecedere notitiæ illius quod e&longs;t. </s><s>Tum quæro quæ'nam &longs;it i&longs;ta notio. </s><s>Si, vt <lb/>&longs;unt extra &longs;uas cau&longs;&longs;as, & de <expan abbr="illarũ">illarum</expan> notione &longs;ecundo loco percunctabor. </s><s>Sic qu&ecedil;&longs;tio progredietur <lb/>in immen&longs;um. </s><s>Quòd &longs;i <expan abbr="quempiã">quempiam</expan> alium <expan abbr="modũ">modum</expan> excogitaueris: ergo erit aliqua notio eius quod <lb/>e&longs;t multò &longs;implicior & prior, quàm illius quod <expan abbr="noti&longs;simũ">noti&longs;simum</expan> nob. </s><s>con&longs;tituimus. </s><s>Accedit eodem, quae<lb/>cùm ita dicitur e&longs;&longs;e, &longs;ignificatur <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> e&longs;&longs;e extra &longs;uas cau&longs;&longs;as: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> accidenti pr&ecedil;ponitur om­<lb/>nibus modis. </s><s>Ergo non erit prima notio &longs;ub&longs;tantiæ confu&longs;a, &longs;ed tum re&longs;oluta erit in alia princi­<lb/>pia, cui natura perpetuò reclamat, qu&ecedil; nobis ingenuit <expan abbr="viã">viam</expan> qua à confu&longs;is ad di&longs;tincta progredere­<lb/>mur. </s><s>Adde etiam, quae modo &longs;upponitur aliqua notio prior, eius .&longs;. </s><s>qu&ecedil; e&longs;t rei cuius e&longs;t modus. </s><s><expan abbr="Nũc">Nunc</expan> <lb/>quæro, quæ &longs;it rei notio, an'ne vt e&longs;t? </s><s>Tum aut hic e&longs;t modus, & &longs;ic in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> quæ&longs;tio procedet, <lb/>aut alia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> erit notio eius, & nobis prior, quàm eius quod e&longs;t, & quàm illa qu&ecedil; à nobis prima <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1818"></arrow.to.target><lb/>po&longs;ita e&longs;t. </s><s>Sed e&longs;to, &longs;it modus formæ, quia .&longs;. </s><s>illud e&longs;&longs;e obiiciat nobis <expan abbr="formã">formam</expan> non &longs;impliciter, &longs;ed vt <lb/>in materia: quid, &longs;i <expan abbr="cõferatur">conferatur</expan> cùm reip&longs;a cui tribuitur e&longs;&longs;e? </s><s>erit'ne modus eius an aliud <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>? <lb/></s><s>profectò parùm &longs;e explicare videntur huius &longs;ententiæ patroni. </s><s>Sed videamus ob&longs;ecro quod ip&longs;i <lb/>de &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ cognitione decreuerint. </s><s>Vt volunt, ex eo cogno&longs;citur, quae &longs;it extra omne ge­<lb/>nus effecti. </s><s>E&longs;t'ne hæc prima <expan abbr="rudi&longs;&qacute;">rudi&longs;que</expan>. </s><s>illius notitia quod e&longs;t? </s><s>Minimè profectò, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tales &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ &longs;unt nobis ignotæ, <expan abbr="neq.">neque</expan> mon&longs;trat vllo modo &longs;en&longs;us, quae &longs;int. </s><s>E&longs;t'ne forta&longs;&longs;e di&longs;tincta? </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/>hoc etiam: quia quicquid &longs;it de veritate, nulla e&longs;t alia via à Peripateticis v&longs;urpata qua <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>&longs;eparatæ notitiam adipi&longs;ci valeamus, quàm motus. </s><s>Sed notio primi motus ducit nos in primum <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan>, propter relationem mobilis ad mouens: <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;impliciter relinquit methodus <expan abbr="m&etilde;ti">menti</expan> <lb/>perfectæ quam <expan abbr="adeptã">adeptam</expan> vocant. </s><s>Atqui foret alia via qua manuduceremur in eius &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="cogni-tion&etilde;">cogni­<lb/>tionem</expan>, quàm motus, &longs;i quà extra <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> effectum conciperetur. </s><s>Præterquam quòd illa notio re&longs;ol­<lb/>uitur in <expan abbr="aliã">aliam</expan> notionem quæ nobis & natura prior e&longs;t, nempe in notionem primi: <expan abbr="qũo">quno</expan> factum e&longs;t, <lb/>vt ex notione <expan abbr="primorũ">primorum</expan> contrariorum Ari&longs;toteles inferret ea non fieri ex aliis, neque ex &longs;e&longs;e vici&longs;­<lb/>&longs;im, &longs;ed alia ex ip&longs;is. </s><s>Ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> antequàm no&longs;camus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &longs;eparatam, habuimus eius <lb/> | <arrow.to.target n="marg1818"></arrow.to.target><lb/>po&longs;ita e&longs;t. </s><s>Sed e&longs;to, &longs;it modus formæ, quia .&longs;. </s><s>illud e&longs;&longs;e obiiciat nobis <expan abbr="formã">formam</expan> non &longs;impliciter, &longs;ed vt <lb/>in materia: quid, &longs;i <expan abbr="cõferatur">conferatur</expan> cùm reip&longs;a cui tribuitur e&longs;&longs;e? </s><s>erit'ne modus eius an aliud <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>? <lb/></s><s>profectò parùm &longs;e explicare videntur huius &longs;ententiæ patroni. </s><s>Sed videamus ob&longs;ecro quod ip&longs;i <lb/>de &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ cognitione decreuerint. </s><s>Vt volunt, ex eo cogno&longs;citur, quae &longs;it extra omne ge­<lb/>nus effecti. </s><s>E&longs;t'ne hæc prima <expan abbr="rudi&longs;&qacute;">rudi&longs;que</expan>. </s><s>illius notitia quod e&longs;t? </s><s>Minimè profectò, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tales &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ &longs;unt nobis ignotæ, <expan abbr="neq.">neque</expan> mon&longs;trat vllo modo &longs;en&longs;us, quae &longs;int. </s><s>E&longs;t'ne forta&longs;&longs;e di&longs;tincta? </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/>hoc etiam: quia quicquid &longs;it de veritate, nulla e&longs;t alia via à Peripateticis v&longs;urpata qua <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>&longs;eparatæ notitiam adipi&longs;ci valeamus, quàm motus. </s><s>Sed notio primi motus ducit nos in primum <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan>, propter relationem mobilis ad mouens: <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;impliciter relinquit methodus <expan abbr="m&etilde;ti">menti</expan> <lb/>perfectæ quam <expan abbr="adeptã">adeptam</expan> vocant. </s><s>Atqui foret alia via qua manuduceremur in eius &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="cogni-tion&etilde;">cogni­<lb/>tionem</expan>, quàm motus, &longs;i quà extra <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> effectum conciperetur. </s><s>Præterquam quòd illa notio re&longs;ol­<lb/>uitur in <expan abbr="aliã">aliam</expan> notionem quæ nobis & natura prior e&longs;t, nempe in notionem primi: <expan abbr="qũo">quno</expan> factum e&longs;t, <lb/>vt ex notione <expan abbr="primorũ">primorum</expan> contrariorum Ari&longs;toteles inferret ea non fieri ex aliis, neque ex &longs;e&longs;e vici&longs;­<lb/>&longs;im, &longs;ed alia ex ip&longs;is. </s><s>Ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> antequàm no&longs;camus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &longs;eparatam, habuimus eius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1819"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="notitiã">notitiam</expan>: addo item, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam <expan abbr="cõplexam">complexam</expan>, nimirum. </s><s>quòd ille qui conuenit c&ecedil;lum, &longs;it primus mo­<lb/>tor. </s><s>Et planè quanuis conceptio rei &longs;implicis &longs;it primùm mentis officium, ea res e&longs;t compo&longs;ita & <lb/>materiata, quæ confusè note&longs;cit. </s><s>abhorrent ab eiu&longs;modi officio &longs;eparata, proptereaquòd eorum <lb/>notitia di&longs;tincta e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> flagitat tertium munus quod e&longs;t ratiocinari: hoc verò e&longs;t ex effe­<lb/>ctu, & po&longs;teriorib. ex quo &longs;altem &longs;yllogi&longs;mo hypothetico inferimus: vt puta, Si e&longs;t primus mo­<lb/>tus, e&longs;t item primus motor. </s><s>Si primus motor; ergo & Deus. </s><s>Cùm verò &longs;it &longs;uapte natura motus <lb/>facta re&longs;olutione, tum per &longs;e ip&longs;um &longs;e menti no&longs;træ præ&longs;entat, vt nil clarius offerri po&longs;sit; atque <lb/>adeò vt in eius a&longs;pectu h&ecedil;be&longs;cat & c&ecedil;cutiat: quia verò idem ibi e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e huius, vnà cum e&longs;­<lb/>&longs;entia, item e&longs;&longs;e cogno&longs;citur. </s><s>Quamobrem, cùm qu&ecedil;ritur, an &longs;it Deus in methodo, quæritur an <lb/>&longs;it prima quædam cau&longs;&longs;a, &longs;eu <expan abbr="principiũ">principium</expan> primum motus cum habitudine, vt &longs;æpe dictum e&longs;t. </s><s>Inde <lb/>interueniente mentis officio, &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a &longs;eparata &longs;imul cum e&longs;&longs;entia &longs;ua percipitur. </s><s>Ergo non <lb/>ita cogno&longs;citur e&longs;&longs;e; quia &longs;it extra oém effectum, &longs;ed per &longs;eip&longs;am & ab&longs;olutè ea re&longs;olutione præ­<lb/>cedente quam paullò ante &longs;ignificauimus. </s><s>Quanuis autem in quæ&longs;tione &longs;it'ne res, cau&longs;&longs;a propo­<lb/>natur ad <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan> in methodo; patet quid &longs;ibi velit eiu&longs;modi quæ&longs;tio. </s><s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a, ob quam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1819"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="notitiã">notitiam</expan>: addo item, <expan abbr="atq.">atque</expan> illam <expan abbr="cõplexam">complexam</expan>, nimirum. </s><s>quòd ille qui conuenit c&ecedil;lum, &longs;it primus mo­<lb/>tor. </s><s>Et planè quanuis conceptio rei &longs;implicis &longs;it primùm mentis officium, ea res e&longs;t compo&longs;ita & <lb/>materiata, quæ confusè note&longs;cit. </s><s>abhorrent ab eiu&longs;modi officio &longs;eparata, proptereaquòd eorum <lb/>notitia di&longs;tincta e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> flagitat tertium munus quod e&longs;t ratiocinari: hoc verò e&longs;t ex effe­<lb/>ctu, & po&longs;teriorib. ex quo &longs;altem &longs;yllogi&longs;mo hypothetico inferimus: vt puta, Si e&longs;t primus mo­<lb/>tus, e&longs;t item primus motor. </s><s>Si primus motor; ergo & Deus. </s><s>Cùm verò &longs;it &longs;uapte natura motus <lb/>facta re&longs;olutione, tum per &longs;e ip&longs;um &longs;e menti no&longs;træ præ&longs;entat, vt nil clarius offerri po&longs;sit; atque <lb/>adeò vt in eius a&longs;pectu h&ecedil;be&longs;cat & c&ecedil;cutiat: quia verò idem ibi e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e huius, vnà cum e&longs;­<lb/>&longs;entia, item e&longs;&longs;e cogno&longs;citur. </s><s>Quamobrem, cùm qu&ecedil;ritur, an &longs;it Deus in methodo, quæritur an <lb/>&longs;it prima quædam cau&longs;&longs;a, &longs;eu <expan abbr="principiũ">principium</expan> primum motus cum habitudine, vt &longs;æpe dictum e&longs;t. </s><s>Inde <lb/>interueniente mentis officio, &longs;ub&longs;tantia ip&longs;a &longs;eparata &longs;imul cum e&longs;&longs;entia &longs;ua percipitur. </s><s>Ergo non <lb/>ita cogno&longs;citur e&longs;&longs;e; quia &longs;it extra oém effectum, &longs;ed per &longs;eip&longs;am & ab&longs;olutè ea re&longs;olutione præ­<lb/>cedente quam paullò ante &longs;ignificauimus. </s><s>Quanuis autem in quæ&longs;tione &longs;it'ne res, cau&longs;&longs;a propo­<lb/>natur ad <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan> in methodo; patet quid &longs;ibi velit eiu&longs;modi quæ&longs;tio. </s><s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a, ob quam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1820"></arrow.to.target><lb/>res e&longs;t, ab eo differens, quod e&longs;&longs;e dicitur. </s><s>e&longs;t etiam quæ&longs;tio cau&longs;&longs;æ an &longs;it, quæ e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> cum eo qd <lb/>e&longs;t. </s><s>vt cùm quæritur de cau&longs;&longs;a &longs;impliciter, &longs;it'ne (quanquam id de ob&longs;curis quæritur, vt &longs;upra do­<lb/>cuimus, cùm meminimus, quemadmodum hæc quæ&longs;tio pertineret ad naturam) vt, &longs;i qu&ecedil;ramus <lb/>an &longs;it animus, e&longs;t cau&longs;&longs;æ quæ&longs;tio; quia <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t animo e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e animum, qui &longs;ub ratione cau&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> & ve&longs;tigatur. </s><s>Itaque cau&longs;&longs;&ecedil; quæ&longs;tio generalior e&longs;t, quàm vt accipitur ab interpre­<lb/>tibus 2. Po&longs;t. an &longs;it cau&longs;&longs;a, & vt terminus, an etiam illud &longs;it &longs;impliciter, cui cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e contingit. <lb/></s><s>Ex his ergò concluditur e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &longs;eparatam propter vim methodi quæ captui no&longs;tro con&longs;u­<lb/>lit, non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo cogno&longs;ci ac tribui tali &longs;ub&longs;tantiæ quo c&ecedil;teris reb. materia con&longs;tantib. tribui <lb/><expan abbr="cogno&longs;ci&qacute;">cogno&longs;cique</expan>. </s><s>&longs;olet. </s><s>Ita modum non e&longs;&longs;e credimus id quod e&longs;t, aut e&longs;&longs;e, quod no&longs;tra ætate nonnul­<lb/>li cen&longs;uerunt. </s><s>Proinde ponamus in medio nunc, quám ne vocis propo&longs;itæ notionem primam e&longs;­<lb/>&longs;e opinemur, & explicemus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ad quod'nam caput <expan abbr="referendũ">referendum</expan> &longs;it e&longs;&longs;e, &longs;ub&longs;tantiam'ne, an <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s><s>quod à veteribus philo&longs;ophis & ab iis qui nob. </s><s>antece&longs;&longs;erunt, longi&longs;simis di&longs;putationibus confe­<lb/>ctum e&longs;t. </s><s>Sed antè <expan abbr="nũnulla">nunnulla</expan> a&longs;&longs;umemus quæ nob. </s><s>aditum ad hæc percipienda recludant. </s><s>Primùm <lb/>verò <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> de &longs;ignificatis huius vocis ens, vnde e&longs;&longs;e deriuatur. </s><s>Ea &longs;ic ab Ari&longs;totele di&longs;tri­<lb/>buta legimus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quantum ad rem <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> &longs;pectat. </s><s>Etenim entia & e&longs;&longs;e dicuntur, quæcunque &longs;igni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1820"></arrow.to.target><lb/>res e&longs;t, ab eo differens, quod e&longs;&longs;e dicitur. </s><s>e&longs;t etiam quæ&longs;tio cau&longs;&longs;æ an &longs;it, quæ e&longs;t <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> cum eo qd <lb/>e&longs;t. </s><s>vt cùm quæritur de cau&longs;&longs;a &longs;impliciter, &longs;it'ne (quanquam id de ob&longs;curis quæritur, vt &longs;upra do­<lb/>cuimus, cùm meminimus, quemadmodum hæc quæ&longs;tio pertineret ad naturam) vt, &longs;i qu&ecedil;ramus <lb/>an &longs;it animus, e&longs;t cau&longs;&longs;æ quæ&longs;tio; quia <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t animo e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e animum, qui &longs;ub ratione cau&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> & ve&longs;tigatur. </s><s>Itaque cau&longs;&longs;&ecedil; quæ&longs;tio generalior e&longs;t, quàm vt accipitur ab interpre­<lb/>tibus 2. Po&longs;t. an &longs;it cau&longs;&longs;a, & vt terminus, an etiam illud &longs;it &longs;impliciter, cui cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e contingit. <lb/></s><s>Ex his ergò concluditur e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> &longs;eparatam propter vim methodi quæ captui no&longs;tro con&longs;u­<lb/>lit, non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo cogno&longs;ci ac tribui tali &longs;ub&longs;tantiæ quo c&ecedil;teris reb. materia con&longs;tantib. tribui <lb/><expan abbr="cogno&longs;ci&qacute;">cogno&longs;cique</expan>. </s><s>&longs;olet. </s><s>Ita modum non e&longs;&longs;e credimus id quod e&longs;t, aut e&longs;&longs;e, quod no&longs;tra ætate nonnul­<lb/>li cen&longs;uerunt. </s><s>Proinde ponamus in medio nunc, quám ne vocis propo&longs;itæ notionem primam e&longs;­<lb/>&longs;e opinemur, & explicemus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ad quod'nam caput <expan abbr="referendũ">referendum</expan> &longs;it e&longs;&longs;e, &longs;ub&longs;tantiam'ne, an <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s><s>quod à veteribus philo&longs;ophis & ab iis qui nob. </s><s>antece&longs;&longs;erunt, longi&longs;simis di&longs;putationibus confe­<lb/>ctum e&longs;t. </s><s>Sed antè <expan abbr="nũnulla">nunnulla</expan> a&longs;&longs;umemus quæ nob. </s><s>aditum ad hæc percipienda recludant. </s><s>Primùm <lb/>verò <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> de &longs;ignificatis huius vocis ens, vnde e&longs;&longs;e deriuatur. </s><s>Ea &longs;ic ab Ari&longs;totele di&longs;tri­<lb/>buta legimus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quantum ad rem <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> &longs;pectat. </s><s>Etenim entia & e&longs;&longs;e dicuntur, quæcunque &longs;igni­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1821"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg1821"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="276"/>ficant figur&ecedil; dictionis (ita <expan abbr=".n.">enim</expan> verto verba illa <foreign lang="greek">o(sapez shmai/nei ta\ sxh(mata th_s le/zews</foreign>. </s><s>cau&longs;&longs;am <lb/> | <pb pagenum="276"/>ficant figur&ecedil; dictionis (ita <expan abbr=".n.">enim</expan> verto verba illa <foreign lang="greek">o(sapez shmai/nei ta\ sxh(mata th_s le/zews</foreign>. </s><s>cau&longs;&longs;am <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1822"></arrow.to.target><lb/>no&longs;tri con&longs;ilij po&longs;tmodò afferemus) hoc e&longs;t, decem categoriæ dicuntur entia & e&longs;&longs;e. </s><s>Tum &longs;e­<lb/>cundò ens &longs;ignificat id quod verum e&longs;t, quando .&longs;. </s><s>iis quæ &longs;unt in mente, aliquid in rerum natura <lb/>re&longs;pondet, &longs;iue id &longs;implex &longs;it, &longs;iue in complexione ponatur. </s><s>Po&longs;tremò e&longs;&longs;e bifariam dicitur actu .&longs;. <lb/></s><s>& e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e. </s><s>Atque hæc ip&longs;ius entis & e&longs;&longs;e &longs;ignificata perhibentur. </s><s>Nunc cau&longs;&longs;a reddenda e&longs;t <lb/>propterquam &longs;ic conuertimus ea verba quæ ad primum &longs;ignificatum pertinent. </s><s>Etenim didici­<lb/>mus, voceis e&longs;&longs;e doctrinæ in&longs;trumenta quib. ignari in ip&longs;am <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturam introducerentur: nam <lb/><expan abbr="rerũ">rerum</expan> formas quoquo pacto &longs;ignificant. </s><s>Nunc &longs;iquis optimè <expan abbr="vocũ">vocum</expan> capita exploret, certi&longs;simè quo­<lb/>que cogno&longs;cet e&longs;&longs;e <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> rerum formulas quib. explicantur ea, quæ vocib. exprimi po&longs;&longs;unt, prout <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> decem &longs;unt modi quib. res ip&longs;a natura fabricauit. </s><s>vnde etiam ea quæ &longs;unt, hoc modo expo­<lb/>&longs;uit Pr&ecedil;dicamentis Ari&longs;toteles. </s><s>Idem quoque 5. Met. illa &longs;ubiecit, ex quib. interpretatio no&longs;tra <lb/>confirmari po&longs;sit. </s><s>&longs;ubdit <expan abbr=".n.">enim</expan> “Quoties <expan abbr=".n.">enim</expan> dicuntur (figuræ dictionis) toties ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ignificant. <lb/></s><s>Tum etiam mox.” Cùm ergo eorum quæ prædicantur (&longs;unt verò ea quæ vocibus exprimuntur) <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> ip&longs;um quid e&longs;t &longs;ignificant & reliqua. </s><s>horum cuique <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ignificat. </s><s>Ex quo effi­<lb/>citur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;it ens, & quæ <expan abbr="&longs;eq.">&longs;eque</expan> quæ à figuris dictionis &longs;ignificantur. </s><s>Ergo tot modis e&longs;&longs;e <lb/>dicitur, quot &longs;unt pr&ecedil;dicamenta. </s><s>Hîc credo te animaduertere primum <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> eius quod e&longs;t; <lb/>cùm per figuras dictionis, ac prædicamenta &longs;it <expan abbr="di&longs;tributũ">di&longs;tributum</expan>, nihil aliud offerre nob. </s><s>quàm prædica­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1822"></arrow.to.target><lb/>no&longs;tri con&longs;ilij po&longs;tmodò afferemus) hoc e&longs;t, decem categoriæ dicuntur entia & e&longs;&longs;e. </s><s>Tum &longs;e­<lb/>cundò ens &longs;ignificat id quod verum e&longs;t, quando .&longs;. </s><s>iis quæ &longs;unt in mente, aliquid in rerum natura <lb/>re&longs;pondet, &longs;iue id &longs;implex &longs;it, &longs;iue in complexione ponatur. </s><s>Po&longs;tremò e&longs;&longs;e bifariam dicitur actu .&longs;. <lb/></s><s>& e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e. </s><s>Atque hæc ip&longs;ius entis & e&longs;&longs;e &longs;ignificata perhibentur. </s><s>Nunc cau&longs;&longs;a reddenda e&longs;t <lb/>propterquam &longs;ic conuertimus ea verba quæ ad primum &longs;ignificatum pertinent. </s><s>Etenim didici­<lb/>mus, voceis e&longs;&longs;e doctrinæ in&longs;trumenta <expan abbr="quib.">quibus</expan> ignari in ip&longs;am <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturam introducerentur: nam <lb/><expan abbr="rerũ">rerum</expan> formas quoquo pacto &longs;ignificant. </s><s>Nunc &longs;iquis optimè <expan abbr="vocũ">vocum</expan> capita exploret, certi&longs;simè quo­<lb/>que cogno&longs;cet e&longs;&longs;e <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> rerum formulas <expan abbr="quib.">quibus</expan> explicantur ea, quæ vocib. exprimi po&longs;&longs;unt, prout <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> decem &longs;unt modi <expan abbr="quib.">quibus</expan> res ip&longs;a natura fabricauit. </s><s>vnde etiam ea quæ &longs;unt, hoc modo expo­<lb/>&longs;uit Pr&ecedil;dicamentis Ari&longs;toteles. </s><s>Idem quoque 5. Met. illa &longs;ubiecit, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> interpretatio no&longs;tra <lb/>confirmari po&longs;sit. </s><s>&longs;ubdit <expan abbr=".n.">enim</expan> “Quoties <expan abbr=".n.">enim</expan> dicuntur (figuræ dictionis) toties ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ignificant. <lb/></s><s>Tum etiam mox.” Cùm ergo eorum quæ prædicantur (&longs;unt verò ea quæ vocibus exprimuntur) <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> ip&longs;um quid e&longs;t &longs;ignificant & reliqua. </s><s>horum cuique <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;ignificat. </s><s>Ex quo effi­<lb/>citur, vt &longs;ub&longs;tantia &longs;it ens, & quæ <expan abbr="&longs;eq.">&longs;eque</expan> quæ à figuris dictionis &longs;ignificantur. </s><s>Ergo tot modis e&longs;&longs;e <lb/>dicitur, quot &longs;unt pr&ecedil;dicamenta. </s><s>Hîc credo te animaduertere primum <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> eius quod e&longs;t; <lb/>cùm per figuras dictionis, ac prædicamenta &longs;it <expan abbr="di&longs;tributũ">di&longs;tributum</expan>, nihil aliud offerre nob. </s><s>quàm prædica­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1823"></arrow.to.target><lb/>menta ip&longs;a, nec in aliam <expan abbr="quampiã">quampiam</expan> notionem <expan abbr="cõmunem">communem</expan> po&longs;&longs;e di&longs;&longs;olui. </s><s>Nam quicquid aut voce <lb/>exprimitur, aut in <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> cadit, fieri non <expan abbr="põt">pont</expan>, quin idem fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> è <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamentis; nec aliquid <lb/>ab ip&longs;is aut re, aut mente &longs;eparari pote&longs;t. </s><s>Proinde nulla notio <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t omnib. <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan>; <lb/>&longs;ed ordo &longs;olùm prædicamentorum <expan abbr="cõmuni">communi</expan> illo &longs;ignificatur, quod e&longs;&longs;e generatim dicitur. </s><s>Idcir­<lb/>co ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ponitur ens, <expan abbr="nõ">non</expan> vniuocum. </s><s>Sed cùm hæc nos partim libro priore tractauerimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab aliis complurib. philo&longs;ophis accipi valeant; non e&longs;t quae hoc loco plurib. exponantur. </s><s>Satis <lb/>illud e&longs;to, <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod e&longs;t, re&longs;olui in aliquid prius &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nimirùm in decem ge­<lb/>nera rerum, <expan abbr="decem&qacute;">decemque</expan>. </s><s>categorias. </s><s>Quocirca &longs;implicius quid natura à &longs;ingulis <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tis">pr&ecedil;dicamentis</expan>, quàm <lb/>ab entis voce proponitur. </s><s>Et &longs;iquo pacto &longs;implicius & prius e&longs;t, e&longs;t ratione duntaxat, vt aliàs ad­<lb/>monuimus. </s><s>Verumenimuerò cùm e&longs;&longs;e &longs;it duplex, actu videlicet, & pote&longs;tate: id <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quod pote­<lb/>&longs;tate e&longs;t, nece&longs;&longs;ariò referatur ad actum. </s><s>ex eo <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> habere dicitur, quia <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e id quod e&longs;t <lb/>actu. </s><s>Igitur illud e&longs;&longs;e quod prædicamenta ip&longs;a notant, e&longs;t e&longs;&longs;e actu. </s><s>e&longs;&longs;e verò actu e&longs;t, vbi forma <lb/>ade&longs;t materiæ. </s><s>Cùm verò c&ecedil;teris antecedat actu &longs;ub&longs;tantia; <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan> ergo primùm repr&ecedil;&longs;entat. <lb/></s><s>Hoc igitur e&longs;&longs;e e&longs;t id quod nos concipimus in quæ&longs;tione &longs;it'ne res, & quod apud no&longs;tros exi&longs;ten­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1823"></arrow.to.target><lb/>menta ip&longs;a, nec in aliam <expan abbr="quampiã">quampiam</expan> notionem <expan abbr="cõmunem">communem</expan> po&longs;&longs;e di&longs;&longs;olui. </s><s>Nam quicquid aut voce <lb/>exprimitur, aut in <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> cadit, fieri non <expan abbr="põt">pont</expan>, quin idem fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> è <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamentis; nec aliquid <lb/>ab ip&longs;is aut re, aut mente &longs;eparari pote&longs;t. </s><s>Proinde nulla notio <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t omnib. <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan>; <lb/>&longs;ed ordo &longs;olùm prædicamentorum <expan abbr="cõmuni">communi</expan> illo &longs;ignificatur, quod e&longs;&longs;e generatim dicitur. </s><s>Idcir­<lb/>co ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ponitur ens, <expan abbr="nõ">non</expan> vniuocum. </s><s>Sed cùm hæc nos partim libro priore tractauerimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab aliis complurib. philo&longs;ophis accipi valeant; non e&longs;t quae hoc loco plurib. exponantur. </s><s>Satis <lb/>illud e&longs;to, <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod e&longs;t, re&longs;olui in aliquid prius &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nimirùm in decem ge­<lb/>nera rerum, <expan abbr="decem&qacute;">decemque</expan>. </s><s>categorias. </s><s>Quocirca &longs;implicius quid natura à &longs;ingulis <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tis">pr&ecedil;dicamentis</expan>, quàm <lb/>ab entis voce proponitur. </s><s>Et &longs;iquo pacto &longs;implicius & prius e&longs;t, e&longs;t ratione duntaxat, vt aliàs ad­<lb/>monuimus. </s><s>Verumenimuerò cùm e&longs;&longs;e &longs;it duplex, actu videlicet, & pote&longs;tate: id <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quod pote­<lb/>&longs;tate e&longs;t, nece&longs;&longs;ariò referatur ad actum. </s><s>ex eo <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> habere dicitur, quia <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e id quod e&longs;t <lb/>actu. </s><s>Igitur illud e&longs;&longs;e quod prædicamenta ip&longs;a notant, e&longs;t e&longs;&longs;e actu. </s><s>e&longs;&longs;e verò actu e&longs;t, vbi forma <lb/>ade&longs;t materiæ. </s><s>Cùm verò c&ecedil;teris antecedat actu &longs;ub&longs;tantia; <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan> ergo primùm repr&ecedil;&longs;entat. <lb/></s><s>Hoc igitur e&longs;&longs;e e&longs;t id quod nos concipimus in quæ&longs;tione &longs;it'ne res, & quod apud no&longs;tros exi&longs;ten­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1824"></arrow.to.target><lb/>tiæ nomine de&longs;ignatur, quo res ip&longs;a in actu &longs;ignificatur, ab ip&longs;a re &longs;olummodò <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;eparatum; <lb/>c&ecedil;tera nihil addens ei de quo dicitur. </s><s>Vnde quæ&longs;tio &longs;it'ne res in &longs;implicib. ab Ari&longs;totele nume­<lb/>ratur; ita &longs;e habens ad quid e&longs;t, &longs;iue e&longs;&longs;entiam, vt quid natura po&longs;terius; attamen notum nob. </s><s>vt <lb/>ab hoc per ca&longs;um <expan abbr="quendã">quendam</expan> reliquorum notiones explicentur, generatim quidem <expan abbr="omniũ">omnium</expan> prædica­<lb/>mentorum, quatenus actu exi&longs;tunt, præcipuè verò &longs;ub&longs;tantiæ: quandò reliqua vel &longs;unt eius par­<lb/>tes, vel proprietates, & conditiones, aut principia, ex <expan abbr="quorũ">quorum</expan> varietate mens no&longs;tra fabricata e&longs;t <expan abbr="cõ-munem">con­<lb/>munem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> notionem ad vnum, cum qua nihil à c&ecedil;teris &longs;eparatum reip&longs;a <expan abbr="cõueniret">conueniret</expan>; &longs;ed pro <lb/>&longs;ingulis eius partib. <expan abbr="quodã">quodam</expan> tamen ordine &longs;upponeret. </s><s>Quamobrem, &longs;i rem probè aduertas, e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, quod primùm menti no&longs;træ, &longs;emper <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;iue in munere illo primo mentis occurrit, quod <lb/>e&longs;t incohatum, <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> confu&longs;um, non e&longs;t <expan abbr="cõmune">commune</expan> quoddam &longs;eparatum; &longs;ed quod actu <lb/>exi&longs;tit: id verò e&longs;t, ip&longs;amet &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis quæ con&longs;tat ex materia &longs;en&longs;ili, cuius beneficio per <lb/><expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan> &longs;en&longs;ilia pellit &longs;en&longs;us primùm, tum <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> ip&longs;am <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan>, & qua&longs;i abacum omni litura <expan abbr="pur-gatã">pur­<lb/>gatam</expan>, &longs;iue ea communia &longs;int, &longs;eu propria, &longs;iue vt &longs;eor&longs;um, &longs;iue vt in cumulo quodam, <foreign lang="greek">swdzsmlw\</foreign><lb/>Græci vocant, qui nonnunquam cum indiuiduo; interdum verò <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;pecie, aut etiam genere con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1824"></arrow.to.target><lb/>tiæ nomine de&longs;ignatur, quo res ip&longs;a in actu &longs;ignificatur, ab ip&longs;a re &longs;olummodò <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;eparatum; <lb/>c&ecedil;tera nihil addens ei de quo dicitur. </s><s>Vnde quæ&longs;tio &longs;it'ne res in &longs;implicib. ab Ari&longs;totele nume­<lb/>ratur; ita &longs;e habens ad quid e&longs;t, &longs;iue e&longs;&longs;entiam, vt quid natura po&longs;terius; attamen notum nob. </s><s>vt <lb/>ab hoc per ca&longs;um <expan abbr="quendã">quendam</expan> reliquorum notiones explicentur, generatim quidem <expan abbr="omniũ">omnium</expan> prædica­<lb/>mentorum, quatenus actu exi&longs;tunt, præcipuè verò &longs;ub&longs;tantiæ: quandò reliqua vel &longs;unt eius par­<lb/>tes, vel proprietates, & conditiones, aut principia, ex <expan abbr="quorũ">quorum</expan> varietate mens no&longs;tra fabricata e&longs;t <expan abbr="cõ-munem">con­<lb/>munem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> notionem ad vnum, cum qua nihil à c&ecedil;teris &longs;eparatum reip&longs;a <expan abbr="cõueniret">conueniret</expan>; &longs;ed pro <lb/>&longs;ingulis eius partib. <expan abbr="quodã">quodam</expan> tamen ordine &longs;upponeret. </s><s>Quamobrem, &longs;i rem probè aduertas, e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, quod primùm menti no&longs;træ, &longs;emper <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan>, &longs;iue in munere illo primo mentis occurrit, quod <lb/>e&longs;t incohatum, <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> confu&longs;um, non e&longs;t <expan abbr="cõmune">commune</expan> quoddam &longs;eparatum; &longs;ed quod actu <lb/>exi&longs;tit: id verò e&longs;t, ip&longs;amet &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis quæ con&longs;tat ex materia &longs;en&longs;ili, cuius beneficio per <lb/><expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan> &longs;en&longs;ilia pellit &longs;en&longs;us primùm, tum <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> ip&longs;am <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan>, & qua&longs;i abacum omni litura <expan abbr="pur-gatã">pur­<lb/>gatam</expan>, &longs;iue ea communia &longs;int, &longs;eu propria, &longs;iue vt &longs;eor&longs;um, &longs;iue vt in cumulo quodam, <foreign lang="greek">swdzsmlw\</foreign><lb/>Græci vocant, qui nonnunquam cum indiuiduo; interdum verò <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;pecie, aut etiam genere con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1825"></arrow.to.target><lb/>uenire po&longs;sit, & producere <expan abbr="quãdoque">quandoque</expan> <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> vniuer&longs;alis cuiu&longs;dam indefiniti, quod nos primò <lb/><expan abbr="cognitũ">cognitum</expan> e&longs;&longs;e, quandò alibi demon&longs;trauimus, nunc pro demon&longs;trato &longs;umimus, ea vi qua &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, quanuis <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, quia per &longs;e &longs;en&longs;ilis non e&longs;t, per accidentia quæ proximè pul&longs;ant &longs;en&longs;us, ip&longs;a <lb/>&longs;en&longs;ilis efficitur, & qua per <expan abbr="ingenitã">ingenitam</expan> habitudinem & vinculum quo ip&longs;i ad&longs;tringuntur, <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>, <lb/>referunt nob. </s><s>&longs;ubiectum, in quo exi&longs;tunt, <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> prius, po&longs;teà partem eius, vel principium, <lb/>atque id vel vt eiu&longs;modi, in quo &longs;impliciter in&longs;it, vel vt cau&longs;&longs;am, præcipuè verò propria, ac &longs;im­<lb/>pliciter <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;olo interprete &longs;en&longs;u, vt cau&longs;&longs;am verò interueniente mentis officio, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ illo co­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1825"></arrow.to.target><lb/>uenire po&longs;sit, & producere <expan abbr="quãdoque">quandoque</expan> <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> vniuer&longs;alis cuiu&longs;dam indefiniti, quod nos primò <lb/><expan abbr="cognitũ">cognitum</expan> e&longs;&longs;e, quandò alibi demon&longs;trauimus, nunc pro demon&longs;trato &longs;umimus, ea vi qua &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, quanuis <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, quia per &longs;e &longs;en&longs;ilis non e&longs;t, per accidentia quæ proximè pul&longs;ant &longs;en&longs;us, ip&longs;a <lb/>&longs;en&longs;ilis efficitur, & qua per <expan abbr="ingenitã">ingenitam</expan> habitudinem & vinculum quo ip&longs;i ad&longs;tringuntur, <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>, <lb/>referunt nob. </s><s>&longs;ubiectum, in quo exi&longs;tunt, <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> prius, po&longs;teà partem eius, vel principium, <lb/>atque id vel vt eiu&longs;modi, in quo &longs;impliciter in&longs;it, vel vt cau&longs;&longs;am, præcipuè verò propria, ac &longs;im­<lb/>pliciter <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;olo interprete &longs;en&longs;u, vt cau&longs;&longs;am verò interueniente mentis officio, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ illo co­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1834"></arrow.to.target><lb/>mul etiam dant è duob. </s><s>in actu fieri po&longs;&longs;e vnum per &longs;e. </s><s>e&longs;&longs;entia <expan abbr=".n.">enim</expan> actus e&longs;t, quin potius maximè <lb/>actus, cui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> principio <expan abbr="multũ">multum</expan> tribuunt huius &longs;ententiæ defen&longs;ores. </s><s>Atque h&ecedil;c quidem contra <lb/>D. <expan abbr="Thomã">Thomam</expan> di&longs;&longs;eruntur. </s><s>Ex quibus item contraria &longs;ententia confirmari videbitur. </s><s>Sed &longs;iquis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>pro hac parte <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan> de&longs;ideret, illud &longs;atis <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> ac firmum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur quod à genera­<lb/>tione &longs;umptum e&longs;t. </s><s>Nimirùm, &longs;i exi&longs;tentia re differret ab e&longs;&longs;entia, duo forent termini per &longs;e pri­<lb/>mi generationis ip&longs;ius. </s><s>Id verò fieri nequit. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vnitas numeralis cuiu&longs;libet motus pendet ex <lb/>vnitate numerali termini ad quem. </s><s>Coniunctum probatur. </s><s>&longs;iquidem terminus generationis &longs;it <lb/>forma, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminus generationis ip&longs;um e&longs;&longs;e, vt patet ex definitione generationis; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> muta­<lb/>tio ex non ente in ens. </s><s>Si ergo hæc re differunt, duo &longs;unt termini generationis re di&longs;tincti, vt ac­<lb/>cepimus. </s><s>Dabit <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> duos e&longs;&longs;e terminos, <expan abbr="primũ">primum</expan> .&longs;. </s><s>ac &longs;ecundum. </s><s>Tum <expan abbr="qu&ecedil;rã">qu&ecedil;ram</expan> ego, quis ex ip&longs;is <lb/>primus &longs;it, formáne an e&longs;&longs;e. </s><s>Non &longs;anè <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t effectus formalis ip&longs;ius formæ: ergo <lb/>po&longs;terius form&ecedil;. </s><s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res per <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e dicitur res, ni&longs;i cùm <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;ecuta fuerit. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1834"></arrow.to.target><lb/>mul etiam dant è duob. </s><s>in actu fieri po&longs;&longs;e vnum per &longs;e. </s><s>e&longs;&longs;entia <expan abbr=".n.">enim</expan> actus e&longs;t, quin potius maximè <lb/>actus, cui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> principio <expan abbr="multũ">multum</expan> tribuunt huius &longs;ententiæ defen&longs;ores. </s><s>Atque h&ecedil;c quidem contra <lb/>D. <expan abbr="Thomã">Thomam</expan> di&longs;&longs;eruntur. </s><s>Ex quibus item contraria &longs;ententia confirmari videbitur. </s><s>Sed &longs;iquis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>pro hac parte <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan> de&longs;ideret, illud &longs;atis <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> ac firmum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur quod à genera­<lb/>tione &longs;umptum e&longs;t. </s><s>Nimirùm, &longs;i exi&longs;tentia re differret ab e&longs;&longs;entia, duo forent termini per &longs;e pri­<lb/>mi generationis ip&longs;ius. </s><s>Id verò fieri nequit. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vnitas numeralis cuiu&longs;libet motus pendet ex <lb/>vnitate numerali termini ad quem. </s><s>Coniunctum probatur. </s><s>&longs;iquidem terminus generationis &longs;it <lb/>forma, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminus generationis ip&longs;um e&longs;&longs;e, vt patet ex definitione generationis; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> muta­<lb/>tio ex non ente in ens. </s><s>Si ergo hæc re differunt, duo &longs;unt termini generationis re di&longs;tincti, vt ac­<lb/>cepimus. </s><s>Dabit <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> duos e&longs;&longs;e terminos, <expan abbr="primũ">primum</expan> .&longs;. </s><s>ac &longs;ecundum. </s><s>Tum <expan abbr="qu&ecedil;rã">qu&ecedil;ram</expan> ego, quis ex ip&longs;is <lb/>primus &longs;it, formáne an e&longs;&longs;e. </s><s>Non &longs;anè <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t effectus formalis ip&longs;ius formæ: ergo <lb/>po&longs;terius form&ecedil;. </s><s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res per <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e dicitur res, ni&longs;i cùm <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;ecuta fuerit. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1835"></arrow.to.target><lb/>etiam forma, quia, cùm forma &longs;eparetur ab e&longs;&longs;e, po&longs;&longs;et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab&longs;oluta e&longs;&longs;e generatio, tamet&longs;i non <lb/>&longs;uccederet e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> minus quàm <expan abbr="cũ">cum</expan> calefactio <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habeat <expan abbr="adnexã">adnexam</expan> <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>, atque inducta <lb/> | <arrow.to.target n="marg1835"></arrow.to.target><lb/>etiam forma, quia, cùm forma &longs;eparetur ab e&longs;&longs;e, po&longs;&longs;et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab&longs;oluta e&longs;&longs;e generatio, tamet&longs;i non <lb/>&longs;uccederet e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> minus quàm <expan abbr="cũ">cum</expan> calefactio <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habeat <expan abbr="adnexã">adnexam</expan> <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>, atque inducta <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1836"></arrow.to.target><lb/>caliditate, raritas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et inducta; nihilominus foret ab&longs;oluta calefactio. </s><s>Sic aliquid e&longs;&longs;et <expan abbr="genitũ">genitum</expan> <lb/>quod <expan abbr="nondũ">nondum</expan> e&longs;&longs;et. </s><s>Proptereà contrà nonnulli opinati <expan abbr="sũt">sunt</expan>, e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia reip&longs;a non differre, &longs;ed <lb/>ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;crepare. </s><s>Veruntamen, vt liberè dicam qd ego &longs;entio, videtur <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="&longs;en-t&etilde;tia">&longs;en­<lb/>tentia</expan> nonnihil ambigui pr&ecedil;&longs;eferre, <expan abbr="atq.">atque</expan> id puto propter <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> di&longs;tinctionis illius, quod <expan abbr="in-quiũt">in­<lb/>quiunt</expan> re & ratione di&longs;tare. </s><s>Nam re differre, vt aliàs adnotauimus, e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;ubiecto, e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> di&longs;crepare; hoc e&longs;t, aliam habere <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ab eo cum quo, aut in quo e&longs;t: &longs;ic re differt albe­<lb/>do niuis ab albedine cygni, & numerus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> à reip&longs;a numerata. </s><s>ibi quidem, quia diuer&longs;a &longs;ubiecta; <lb/>hîc quòd e&longs;&longs;entia & ratio diuer&longs;a. </s><s>Ratione <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quia vel e&longs;&longs;entia & notio alia, vt fundamenti, & <lb/>habitudinis, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quòd mens ip&longs;a &longs;eparet, qu&ecedil; reap&longs;e <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan> ab homine albo; <lb/>vbi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> nihil e&longs;t ab&longs;urdi, &longs;i id quod ita &longs;eparatur, <expan abbr="rõne">ronne</expan> prius exi&longs;tit, natura verò po&longs;terius. </s><s>Quo­<lb/>circa, &longs;iquis id negare audebit, cum <expan abbr="rõne">ronne</expan> differre dixerit e&longs;&longs;e ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, quia non fit alia notio ei^{9} <lb/>quod e&longs;t e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan>, nec rei quicquam vltra <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiam">e&longs;sentiam</expan> accedere, & multò magis vltra formam; <lb/>is ab Ari&longs;totele planè di&longs;cedere exi&longs;timabitur. </s><s>e&longs;&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ip&longs;ius <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> primò in rebus materiatis <lb/>(<expan abbr="nanq.">nanque</expan> in c&ecedil;teris <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, quae &longs;ola ip&longs;orum forma extat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s><s>omnibus numeris & par­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1836"></arrow.to.target><lb/>caliditate, raritas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et inducta; nihilominus foret ab&longs;oluta calefactio. </s><s>Sic aliquid e&longs;&longs;et <expan abbr="genitũ">genitum</expan> <lb/>quod <expan abbr="nondũ">nondum</expan> e&longs;&longs;et. </s><s>Proptereà contrà nonnulli opinati <expan abbr="sũt">sunt</expan>, e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia reip&longs;a non differre, &longs;ed <lb/>ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> &longs;ola <expan abbr="rõne">ronne</expan> di&longs;crepare. </s><s>Veruntamen, vt liberè dicam qd ego &longs;entio, videtur <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="&longs;en-t&etilde;tia">&longs;en­<lb/>tentia</expan> nonnihil ambigui pr&ecedil;&longs;eferre, <expan abbr="atq.">atque</expan> id puto propter <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> di&longs;tinctionis illius, quod <expan abbr="in-quiũt">in­<lb/>quiunt</expan> re & ratione di&longs;tare. </s><s>Nam re differre, vt aliàs adnotauimus, e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;ubiecto, e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> di&longs;crepare; hoc e&longs;t, aliam habere <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ab eo cum quo, aut in quo e&longs;t: &longs;ic re differt albe­<lb/>do niuis ab albedine cygni, & numerus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> à reip&longs;a numerata. </s><s>ibi quidem, quia diuer&longs;a &longs;ubiecta; <lb/>hîc quòd e&longs;&longs;entia & ratio diuer&longs;a. </s><s>Ratione <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quia vel e&longs;&longs;entia & notio alia, vt fundamenti, & <lb/>habitudinis, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quòd mens ip&longs;a &longs;eparet, qu&ecedil; reap&longs;e <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan> ab homine albo; <lb/>vbi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> nihil e&longs;t ab&longs;urdi, &longs;i id quod ita &longs;eparatur, <expan abbr="rõne">ronne</expan> prius exi&longs;tit, natura verò po&longs;terius. </s><s>Quo­<lb/>circa, &longs;iquis id negare audebit, cum <expan abbr="rõne">ronne</expan> differre dixerit e&longs;&longs;e ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, quia non fit alia notio ei^{9} <lb/>quod e&longs;t e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan>, nec rei quicquam vltra <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiam">e&longs;sentiam</expan> accedere, & multò magis vltra formam; <lb/>is ab Ari&longs;totele planè di&longs;cedere exi&longs;timabitur. </s><s>e&longs;&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ip&longs;ius <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> primò in rebus materiatis <lb/>(<expan abbr="nanq.">nanque</expan> in c&ecedil;teris <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, quae &longs;ola ip&longs;orum forma extat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s><s>omnibus numeris & par­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1837"></arrow.to.target><lb/>tibus ab&longs;oluta) vnde &longs;ine materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> datur, &longs;iue ea &longs;it prima cau&longs;&longs;a, cur &longs;it compo&longs;itum, & <lb/>&longs;ingulare, &longs;iue &longs;ecunda & aliqua forma, aut natura indiuidua, nihil refert; illud &longs;atis e&longs;t, &longs;i nobis <lb/><expan abbr="cõcedatur">concedatur</expan> materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan> nece&longs;&longs;ariò &longs;upponi in con&longs;titutione <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & &longs;ingularis, & eius e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ con&longs;tituat. </s><s>Siue ergo materia &longs;en&longs;ilis, quia <expan abbr="põt">pont</expan> hoc e&longs;&longs;e, fiat hoc acce&longs;sione formæ, &longs;eu <lb/>forma quæ e&longs;t in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, vel &longs;uapte natura &longs;ingularis, vel <expan abbr="cõmunis">communis</expan> & vniuer&longs;alis, vt arbitror, a&longs;­<lb/>&longs;umat <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>; aliquid extrin&longs;ecùs <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> accedat oportet, vel materiæ, <expan abbr="dũ">dum</expan> accipit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>vel formæ, dum &longs;ibi materiam &longs;umit, ex quib. ip&longs;um e&longs;&longs;e con&longs;equatur. </s><s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> illos audio qui <lb/>nihil accedere putant in generatione, cùm <expan abbr="credãt">credant</expan> agens nihil exhibere & præ&longs;tare, ni&longs;i &longs;olam <expan abbr="per-fection&etilde;">per­<lb/>fectionem</expan>, quia .&longs;. </s><s>promoueat &longs;olùm id qd e&longs;t pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan>: dat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> quam habet in &longs;eip&longs;o <lb/>formaliter, materi&ecedil; qu&ecedil; <expan abbr="&longs;olũmodò">&longs;olummodò</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> habere <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> alio pacto credo, <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="verã">veram</expan>. <lb/></s><s>Agens nihil exhibere, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>; ni&longs;i, quatenus dat <expan abbr="formã">formam</expan> qu&ecedil;, vt aliàs accepi&longs;ti, pfectio <lb/>reputatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita de&longs;cribitur. </s><s>Et <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ptinet ad e&longs;&longs;e, quia .&longs;. </s><s>exhibita forma nihil aliud faciat: <expan abbr="qñ-quid&etilde;">qnn­<lb/>quidem</expan> ex <expan abbr="&ptilde;&longs;entia">pn&longs;entia</expan> form&ecedil; <expan abbr="ĩ">im</expan> materia <expan abbr="&longs;tatĩ">&longs;tatim</expan> <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>, vt &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>. </s><s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> aliud &longs;it materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ilis">sen&longs;ilis</expan> <lb/>à forma & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="&longs;epar&etilde;tur">&longs;eparentur</expan> hæc à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, aliud <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> ab e&longs;&longs;entia. | <arrow.to.target n="marg1837"></arrow.to.target><lb/>tibus ab&longs;oluta) vnde &longs;ine materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> datur, &longs;iue ea &longs;it prima cau&longs;&longs;a, cur &longs;it compo&longs;itum, & <lb/>&longs;ingulare, &longs;iue &longs;ecunda & aliqua forma, aut natura indiuidua, nihil refert; illud &longs;atis e&longs;t, &longs;i nobis <lb/><expan abbr="cõcedatur">concedatur</expan> materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan> nece&longs;&longs;ariò &longs;upponi in con&longs;titutione <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & &longs;ingularis, & eius e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ con&longs;tituat. </s><s>Siue ergo materia &longs;en&longs;ilis, quia <expan abbr="põt">pont</expan> hoc e&longs;&longs;e, fiat hoc acce&longs;sione formæ, &longs;eu <lb/>forma quæ e&longs;t in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, vel &longs;uapte natura &longs;ingularis, vel <expan abbr="cõmunis">communis</expan> & vniuer&longs;alis, vt arbitror, a&longs;­<lb/>&longs;umat <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>; aliquid extrin&longs;ecùs <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> accedat oportet, vel materiæ, <expan abbr="dũ">dum</expan> accipit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>vel formæ, dum &longs;ibi materiam &longs;umit, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e con&longs;equatur. </s><s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> illos audio qui <lb/>nihil accedere putant in generatione, cùm <expan abbr="credãt">credant</expan> agens nihil exhibere & præ&longs;tare, ni&longs;i &longs;olam <expan abbr="per-fection&etilde;">per­<lb/>fectionem</expan>, quia .&longs;. </s><s>promoueat &longs;olùm id qd e&longs;t pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan>: dat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> quam habet in &longs;eip&longs;o <lb/>formaliter, materi&ecedil; qu&ecedil; <expan abbr="&longs;olũmodò">&longs;olummodò</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> habere <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> alio pacto credo, <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="verã">veram</expan>. <lb/></s><s>Agens nihil exhibere, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>; ni&longs;i, quatenus dat <expan abbr="formã">formam</expan> qu&ecedil;, vt aliàs accepi&longs;ti, pfectio <lb/>reputatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita de&longs;cribitur. </s><s>Et <expan abbr="quantũ">quantum</expan> ptinet ad e&longs;&longs;e, quia .&longs;. </s><s>exhibita forma nihil aliud faciat: <expan abbr="qñ-quid&etilde;">qnn­<lb/>quidem</expan> ex <expan abbr="&ptilde;&longs;entia">pn&longs;entia</expan> form&ecedil; <expan abbr="ĩ">im</expan> materia <expan abbr="&longs;tatĩ">&longs;tatim</expan> <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>, vt &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>. </s><s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> aliud &longs;it materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ilis">sen&longs;ilis</expan> <lb/>à forma & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="&longs;epar&etilde;tur">&longs;eparentur</expan> hæc à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, aliud <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> ab e&longs;&longs;entia. |
| <pb pagenum="279"/> | <pb pagenum="279"/> |
| <arrow.to.target n="marg1838"></arrow.to.target><lb/>Quia verò po&longs;&longs;es obiicere &longs;eparationem form&ecedil;, &longs;eu e&longs;&longs;entiæ à materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, ni&longs;i rationis <lb/>opus, quia tum forma, tum e&longs;&longs;entia &longs;emper in materia &longs;en&longs;ili con&longs;i&longs;tant; audi nunc quæ me mo­<lb/>ueant ad credendum h&ecedil;c <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a &longs;eparari. </s><s>Primùm quidem e&longs;&longs;entia ponitur in forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>materia, & ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ &longs;olùm mente comprehendi po&longs;sit: &longs;ed cum forma, tum materia quæ <lb/>in mentem cadit, quanuis &longs;int in materia &longs;en&longs;ili, nec <expan abbr="v&longs;&qtilde;">v&longs;quae</expan> extent ab ea &longs;ecreta; at &longs;uapte natura <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>magis hac quàm illa materia &longs;en&longs;ili terminantur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed generatim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> conditiones offeren­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1838"></arrow.to.target><lb/>Quia verò po&longs;&longs;es obiicere &longs;eparationem form&ecedil;, &longs;eu e&longs;&longs;entiæ à materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, ni&longs;i rationis <lb/>opus, quia tum forma, tum e&longs;&longs;entia &longs;emper in materia &longs;en&longs;ili con&longs;i&longs;tant; audi nunc quæ me mo­<lb/>ueant ad credendum h&ecedil;c <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a &longs;eparari. </s><s>Primùm quidem e&longs;&longs;entia ponitur in forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>materia, & ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ &longs;olùm mente comprehendi po&longs;sit: &longs;ed cum forma, tum materia quæ <lb/>in mentem cadit, quanuis &longs;int in materia &longs;en&longs;ili, nec <expan abbr="v&longs;&qtilde;">v&longs;quae</expan> extent ab ea &longs;ecreta; at &longs;uapte natura <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>magis hac quàm illa materia &longs;en&longs;ili terminantur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed generatim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> conditiones offeren­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1839"></arrow.to.target><lb/>tur, eas accipient, modò &longs;ecum congruant & tolerari po&longs;sint. </s><s>eius res &longs;ignum, quae idem agens per <lb/>eandem formam complures effectus con&longs;imiles gignere pote&longs;t. </s><s>Ergo etiam natura &longs;eparantur. <lb/></s><s>Pr&ecedil;tereà docens Ari&longs;toteles, vt compo&longs;itum ex duob. </s><s>primordiis conflatum &longs;it, inquit, rationem <lb/>compo&longs;iti in componentium rationes di&longs;&longs;olui. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ergo rationes principiorum natura priores. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1839"></arrow.to.target><lb/>tur, eas accipient, modò &longs;ecum congruant & tolerari po&longs;sint. </s><s>eius res &longs;ignum, quae idem agens per <lb/>eandem formam complures effectus con&longs;imiles gignere pote&longs;t. </s><s>Ergo etiam natura &longs;eparantur. <lb/></s><s>Pr&ecedil;tereà docens Ari&longs;toteles, vt compo&longs;itum ex duob. </s><s>primordiis conflatum &longs;it, inquit, rationem <lb/>compo&longs;iti in componentium rationes di&longs;&longs;olui. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ergo rationes principiorum natura priores. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> <lb/> |
| |
| <s>VERVMENIMVERO Theophilus quem &longs;emper honoris cau&longs;&longs;a nomino, contra hæc <lb/>in &longs;uis commentariis de Anima di&longs;putabat, inquiens nullo modo fieri po&longs;&longs;e, vt e&longs;&longs;e addita­<lb/>mentum foret e&longs;&longs;entiæ, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> præter ens, quod in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamenta &longs;ecatur, & ens ve­<lb/>rum, & vt puto, reale ad eius <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> quod rationis appellant, quia &longs;it opus mentis humanæ; <lb/> | <s>VERVMENIMVERO Theophilus quem &longs;emper honoris cau&longs;&longs;a nomino, contra hæc <lb/>in &longs;uis commentariis de Anima di&longs;putabat, inquiens nullo modo fieri po&longs;&longs;e, vt e&longs;&longs;e addita­<lb/>mentum foret e&longs;&longs;entiæ, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> præter ens, quod in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamenta &longs;ecatur, & ens ve­<lb/>rum, & vt puto, reale ad eius <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> quod rationis appellant, quia &longs;it opus mentis humanæ; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1846"></arrow.to.target><lb/>numerandum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;et tertium ens &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&longs;uperadditũ">&longs;uperadditum</expan>, quod tamen nu&longs;quàm factitatum <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab Ari&longs;totele &longs;olùm; &longs;ed ab iis omnib. qui di&longs;tributioni Ari&longs;totelicæ acquie­<lb/>&longs;cere noluerunt. </s><s>Tum deinde &longs;i e&longs;&longs;e e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduceretur; de eo <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> foret, cuius be­<lb/>neficio &longs;it: nam &longs;i per &longs;e; ergo non per e&longs;&longs;e additum: &longs;i per aliud; etiam de hoc ip&longs;o quæretur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita quæ&longs;tio perduci poterit in infinitum. </s><s>Re&longs;pondemus <expan abbr=".n.">enim</expan> ad primum, in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamen­<lb/>ta di&longs;tribui tale genus entis, qd addit e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, & hoc e&longs;&longs;e verè <expan abbr="propri&ecedil;&qacute;">propri&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>cuius alia principia &longs;int quæ &longs;int, vt fertur, analogicè &longs;ub&longs;tantiæ. </s><s>Quare <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> e&longs;&longs;e lap&longs;us in eo, quae hoc <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperaddatur; cùm &longs;uperaddatur e&longs;&longs;entiæ, & ip&longs;um propriè &longs;it &longs;ub&longs;tantia. </s><s>Ad &longs;ecun­<lb/>dùm verò di&longs;tinguimus illam vocem per &longs;e: quandò inter alia &longs;ignificata hoc habet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae actu <lb/> | <arrow.to.target n="marg1846"></arrow.to.target><lb/>numerandum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;et tertium ens &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="&longs;uperadditũ">&longs;uperadditum</expan>, quod tamen nu&longs;quàm factitatum <lb/>fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõperimus">comperimus</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> ab Ari&longs;totele &longs;olùm; &longs;ed ab iis omnib. qui di&longs;tributioni Ari&longs;totelicæ acquie­<lb/>&longs;cere noluerunt. </s><s>Tum deinde &longs;i e&longs;&longs;e e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduceretur; de eo <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> foret, cuius be­<lb/>neficio &longs;it: nam &longs;i per &longs;e; ergo non per e&longs;&longs;e additum: &longs;i per aliud; etiam de hoc ip&longs;o quæretur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita quæ&longs;tio perduci poterit in infinitum. </s><s>Re&longs;pondemus <expan abbr=".n.">enim</expan> ad primum, in <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamen­<lb/>ta di&longs;tribui tale genus entis, qd addit e&longs;&longs;entiæ <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, & hoc e&longs;&longs;e verè <expan abbr="propri&ecedil;&qacute;">propri&ecedil;que</expan>. </s><s><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>cuius alia principia &longs;int quæ &longs;int, vt fertur, analogicè &longs;ub&longs;tantiæ. </s><s>Quare <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> e&longs;&longs;e lap&longs;us in eo, quae hoc <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperaddatur; cùm &longs;uperaddatur e&longs;&longs;entiæ, & ip&longs;um propriè &longs;it &longs;ub&longs;tantia. </s><s>Ad &longs;ecun­<lb/>dùm verò di&longs;tinguimus illam vocem per &longs;e: quandò inter alia &longs;ignificata hoc habet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae actu <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1847"></arrow.to.target><lb/>continet intra &longs;e principia ex quibus exi&longs;tit. </s><s>&longs;ic homo per &longs;e e&longs;t, & animal rationis compos, cui <lb/>non repugnat e&longs;&longs;e per aliud; quippe per cau&longs;&longs;am quæ tamen non &longs;it extra ip&longs;um. </s><s>Dicimus igi­<lb/>tur hoc e&longs;&longs;e ita exi&longs;tere per &longs;e & per aliud; nempe per e&longs;&longs;entiam & materiam &longs;en&longs;ilem, vt cau&longs;&longs;as, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> principia, &longs;ed hæc omnia intra &longs;e habere. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt &longs;i per aliud &longs;it illi non con­<lb/>ueniat e&longs;&longs;e per &longs;e; aut quòd re&longs;oluatur in alia quæ habeant e&longs;&longs;e: Verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i ea in quæ re&longs;ol­<lb/>uitur; habeant e&longs;&longs;e per &longs;e quidem, &longs;ed aptum &longs;ibi & conueniens, quod e&longs;t e&longs;&longs;e principij, vnde exi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1847"></arrow.to.target><lb/>continet intra &longs;e principia ex quibus exi&longs;tit. </s><s>&longs;ic homo per &longs;e e&longs;t, & animal rationis compos, cui <lb/>non repugnat e&longs;&longs;e per aliud; quippe per cau&longs;&longs;am quæ tamen non &longs;it extra ip&longs;um. </s><s>Dicimus igi­<lb/>tur hoc e&longs;&longs;e ita exi&longs;tere per &longs;e & per aliud; nempe per e&longs;&longs;entiam & materiam &longs;en&longs;ilem, vt cau&longs;&longs;as, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> principia, &longs;ed hæc omnia intra &longs;e habere. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt &longs;i per aliud &longs;it illi non con­<lb/>ueniat e&longs;&longs;e per &longs;e; aut quòd re&longs;oluatur in alia quæ habeant e&longs;&longs;e: Verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i ea in quæ re&longs;ol­<lb/>uitur; habeant e&longs;&longs;e per &longs;e quidem, &longs;ed aptum &longs;ibi & conueniens, quod e&longs;t e&longs;&longs;e principij, vnde exi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1848"></arrow.to.target><lb/>&longs;tit illud e&longs;&longs;e quod e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduci defendimus. </s><s>Eodem modo re&longs;ponderemus ei qui item <lb/>de compo&longs;ito quæreret, &longs;it'ne per &longs;e, an per aliud: & quæ&longs;tionem deduceret in infinitum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e & per aliud, quod tamen habet e&longs;&longs;e, non exi&longs;tentiæ quod quærimus, &longs;ed e&longs;&longs;entiæ, & id &longs;uffi­<lb/>cit. </s><s>Id cùm &longs;it in materia, e&longs;t planè &longs;ingulare; <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>&longs;ingulare verè e&longs;t. </s><s>ab hoc <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> ab&longs;trahit <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> vniuer&longs;alem quæ primum e&longs;t mentis <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, cuius .&longs;. </s><s>principia <expan abbr="cau&longs;&longs;&ecedil;&qacute;">cau&longs;&longs;&ecedil;que</expan>. </s><s>ve&longs;tigentur, & de qua <lb/>demon&longs;trentur affectiones. </s><s>Ex eo verò quòd e&longs;&longs;e &longs;ic ratione &longs;eparatur à reb. de quib. dicitur; <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;equitur (vt hoc veluti corollarium addamus) vt pr&ecedil;dicari po&longs;sit, <expan abbr="atq.">atque</expan> item, vt medium intere&longs;­<lb/>&longs;e & id, de quo pr&ecedil;dicatur, intercedat, e&longs;&longs;entia nimirùm & cau&longs;&longs;a. </s><s><expan abbr="Inde&qacute;">Indeque</expan>. </s><s>etiam na&longs;citur, vt, cùm <lb/>reip&longs;a non di&longs;crepet ab eo de quo dicitur, remaneat nihilominus quæ&longs;tio &longs;implex. </s><s>Quòd &longs;iquan­<lb/>do Alexander, aut alius qui&longs;quam retulit quæ&longs;tionem, &longs;it'ne res ad accidens; meminerit multi­<lb/>plex e&longs;&longs;e &longs;ignificatum eius vocis; id .&longs;. </s><s>quod citra &longs;ubiecti interitum abe&longs;&longs;e contingit, & id <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>quod accedit ei quod e&longs;t actu; dicitur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens <foreign lang="greek">e)ndexo/menon</foreign> & contingens, vt homini ambu­<lb/>lare. </s><s>Dicitur & tertiò id quod non <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> in notione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, quemadmo­<lb/>dum non accipitur <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> po&longs;terius in notione prioris, &longs;ic animali accidit homo vltimò ac­<lb/>cidens illud appellari &longs;olet quod &longs;ine vlla limitatione pr&ecedil;dicatur, velut apud dialecticos in Top. <lb/> | <arrow.to.target n="marg1848"></arrow.to.target><lb/>&longs;tit illud e&longs;&longs;e quod e&longs;&longs;entiæ &longs;uperinduci defendimus. </s><s>Eodem modo re&longs;ponderemus ei qui item <lb/>de compo&longs;ito quæreret, &longs;it'ne per &longs;e, an per aliud: & quæ&longs;tionem deduceret in infinitum: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>per &longs;e & per aliud, quod tamen habet e&longs;&longs;e, non exi&longs;tentiæ quod quærimus, &longs;ed e&longs;&longs;entiæ, & id &longs;uffi­<lb/>cit. </s><s>Id cùm &longs;it in materia, e&longs;t planè &longs;ingulare; <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s><s>&longs;ingulare verè e&longs;t. </s><s>ab hoc <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> ab&longs;trahit <expan abbr="&longs;pe-ci&etilde;">&longs;pe­<lb/>ciem</expan> vniuer&longs;alem quæ primum e&longs;t mentis <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan>, cuius .&longs;. </s><s>principia <expan abbr="cau&longs;&longs;&ecedil;&qacute;">cau&longs;&longs;&ecedil;que</expan>. </s><s>ve&longs;tigentur, & de qua <lb/>demon&longs;trentur affectiones. </s><s>Ex eo verò quòd e&longs;&longs;e &longs;ic ratione &longs;eparatur à reb. de <expan abbr="quib.">quibus</expan> dicitur; <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;equitur (vt hoc veluti corollarium addamus) vt pr&ecedil;dicari po&longs;sit, <expan abbr="atq.">atque</expan> item, vt medium intere&longs;­<lb/>&longs;e & id, de quo pr&ecedil;dicatur, intercedat, e&longs;&longs;entia nimirùm & cau&longs;&longs;a. </s><s><expan abbr="Inde&qacute;">Indeque</expan>. </s><s>etiam na&longs;citur, vt, cùm <lb/>reip&longs;a non di&longs;crepet ab eo de quo dicitur, remaneat nihilominus quæ&longs;tio &longs;implex. </s><s>Quòd &longs;iquan­<lb/>do Alexander, aut alius qui&longs;quam retulit quæ&longs;tionem, &longs;it'ne res ad accidens; meminerit multi­<lb/>plex e&longs;&longs;e &longs;ignificatum eius vocis; id .&longs;. </s><s>quod citra &longs;ubiecti interitum abe&longs;&longs;e contingit, & id <expan abbr="deniq.">denique</expan> <lb/>quod accedit ei quod e&longs;t actu; dicitur <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens <foreign lang="greek">e)ndexo/menon</foreign> & contingens, vt homini ambu­<lb/>lare. </s><s>Dicitur & tertiò id quod non <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> in notione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan>, quemadmo­<lb/>dum non accipitur <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> po&longs;terius in notione prioris, &longs;ic animali accidit homo vltimò ac­<lb/>cidens illud appellari &longs;olet quod &longs;ine vlla limitatione pr&ecedil;dicatur, velut apud dialecticos in Top. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1849"></arrow.to.target><lb/>& hoc modo quæ&longs;tio, an &longs;it res, e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio accidentis, qua&longs;i accidere valeat idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> inh&ecedil;rere: <lb/>admodum <expan abbr=".n.">enim</expan> patet ea vox <foreign lang="greek">sumbai/nein</foreign>, vt etiam ad ea tran&longs;umatur quæ nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="con&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan>. <lb/></s><s>Sed de his hactenus. </s><s>Redeo nunc in viam. </s><s>Nam multa certè &longs;unt ea quæ de actus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura <lb/>dicenda &longs;uccurrunt. </s><s>Primùm quidem <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ad <expan abbr="illorũ">illorum</expan> ordinem &longs;pectat; tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt actus ille <lb/>quem &longs;ecundum vocamus, ab actu primo profici&longs;catur, & ex ip&longs;o habitu pullulet, vt &longs;i habitum <lb/>contrahere velimus; anteà cogamur agere, & prout benè malèúe egerimus; inde bonus malu&longs;úe <lb/>habitus oriatur. </s><s>Hinc cytharam pul&longs;ando cytharœdi efficimur, & benè pul&longs;ando boni; mali <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>malè, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex hoc deducta <expan abbr="cõmunis">communis</expan> illa propo&longs;itio è frequentatis actib. habitum comparari, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s><s>nomine expre&longs;&longs;us e&longs;t, quod <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> &longs;ignificaret quæ ex antecedente actione na&longs;ceretur. </s><s>Habere <lb/>.n. po&longs;sidere e&longs;t, & vti po&longs;&longs;e, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ummis digitis attingere, vel &longs;uperficie tenus infectum e&longs;&longs;e, & ex <lb/>habitu talem reddi, vt facilè munus &longs;uum ip&longs;ius proprium exercere, & tueri valeat: ac &longs;icut in ha­<lb/>bituum <expan abbr="moraliũ">moralium</expan> comparatione monebat Philo&longs;ophus; <expan abbr="tantũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ille qui iam &longs;ibi <expan abbr="cõtraxerit">contraxerit</expan> | <arrow.to.target n="marg1849"></arrow.to.target><lb/>& hoc modo quæ&longs;tio, an &longs;it res, e&longs;t qu&ecedil;&longs;tio accidentis, qua&longs;i accidere valeat idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> inh&ecedil;rere: <lb/>admodum <expan abbr=".n.">enim</expan> patet ea vox <foreign lang="greek">sumbai/nein</foreign>, vt etiam ad ea tran&longs;umatur quæ nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="con&longs;equũtur">con&longs;equuntur</expan>. <lb/></s><s>Sed de his hactenus. </s><s>Redeo nunc in viam. </s><s>Nam multa certè &longs;unt ea quæ de actus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> natura <lb/>dicenda &longs;uccurrunt. </s><s>Primùm quidem <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ad <expan abbr="illorũ">illorum</expan> ordinem &longs;pectat; tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt actus ille <lb/>quem &longs;ecundum vocamus, ab actu primo profici&longs;catur, & ex ip&longs;o habitu pullulet, vt &longs;i habitum <lb/>contrahere velimus; anteà cogamur agere, & prout benè malèúe egerimus; inde bonus malu&longs;úe <lb/>habitus oriatur. </s><s>Hinc cytharam pul&longs;ando cytharœdi efficimur, & benè pul&longs;ando boni; mali <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>malè, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex hoc deducta <expan abbr="cõmunis">communis</expan> illa propo&longs;itio è frequentatis actib. habitum comparari, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s><s>nomine expre&longs;&longs;us e&longs;t, quod <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> &longs;ignificaret quæ ex antecedente actione na&longs;ceretur. </s><s>Habere <lb/>.n. po&longs;sidere e&longs;t, & vti po&longs;&longs;e, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ummis digitis attingere, vel &longs;uperficie tenus infectum e&longs;&longs;e, & ex <lb/>habitu talem reddi, vt facilè munus &longs;uum ip&longs;ius proprium exercere, & tueri valeat: ac &longs;icut in ha­<lb/>bituum <expan abbr="moraliũ">moralium</expan> comparatione monebat Philo&longs;ophus; <expan abbr="tantũ">tantum</expan> abe&longs;t, vt ille qui iam &longs;ibi <expan abbr="cõtraxerit">contraxerit</expan> |
| <pb pagenum="281"/> | <pb pagenum="281"/> |
| <arrow.to.target n="marg1850"></arrow.to.target><lb/>habitum; &longs;uo munere fungendo fatigetur, vt potius inde <expan abbr="maximã">maximam</expan> voluptatem capiat. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò <lb/>militi forti&longs;simo graue, a&longs;perumúe videtur durum <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerere, & pericula graui&longs;sima &longs;ubire. <lb/></s><s>Eodem modo de habitu qui ab eo quod actu exi&longs;tit per <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> materi&ecedil; imprimitur, iudicare de­<lb/>bemus. </s><s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> natura dela&longs;&longs;atur, dum ex habitu <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agit, vt etiam moueret in infinitum, <lb/>ni&longs;i materia quæ &longs;uopte impul&longs;u nititur in contrarium, proce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ob&longs;taret. </s><s>Quamobrem, <lb/>&longs;i materia non &longs;it eiu&longs;modi, vt à contrariis affligatur (talem in c&ecedil;lo Peripatetici e&longs;&longs;e putant) nul­<lb/>la &longs;it &longs;u&longs;picio defatigationis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>motus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> duci <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s><expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> facerent <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;i per <lb/>infinitum interuallum à proprio loco di&longs;tarent, modò permanere po&longs;&longs;ent, & ni&longs;i cau&longs;&longs;a corrum­<lb/>pens, materia .&longs;. </s><s>cùm <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan> intercederet, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> loco &longs;ine vllo labore perpetuò <expan abbr="conquie&longs;cer&etilde;t">conquie&longs;cerent</expan>. <lb/></s><s>Vnde <expan abbr="etiã">etiam</expan> non defuere qui dicerent ignim in propria &longs;phæra con&longs;eruari &longs;empiternum, quos ta­<lb/>men increpat Ari&longs;toteles o&longs;tendens ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;am ade&longs;&longs;e interitus, materiam .&longs;. </s><s>& contraria. <lb/></s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Habitus hic latè patet, vt omne .&longs;. </s><s><expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> amplectatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita pertinere videatur ad <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1850"></arrow.to.target><lb/>habitum; &longs;uo munere fungendo fatigetur, vt potius inde <expan abbr="maximã">maximam</expan> voluptatem capiat. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò <lb/>militi forti&longs;simo graue, a&longs;perumúe videtur durum <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerere, & pericula graui&longs;sima &longs;ubire. <lb/></s><s>Eodem modo de habitu qui ab eo quod actu exi&longs;tit per <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> materi&ecedil; imprimitur, iudicare de­<lb/>bemus. </s><s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> natura dela&longs;&longs;atur, dum ex habitu <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agit, vt etiam moueret in infinitum, <lb/>ni&longs;i materia quæ &longs;uopte impul&longs;u nititur in contrarium, proce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ob&longs;taret. </s><s>Quamobrem, <lb/>&longs;i materia non &longs;it eiu&longs;modi, vt à contrariis affligatur (talem in c&ecedil;lo Peripatetici e&longs;&longs;e putant) nul­<lb/>la &longs;it &longs;u&longs;picio defatigationis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>motus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> duci <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s><expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> facerent <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, &longs;i per <lb/>infinitum interuallum à proprio loco di&longs;tarent, modò permanere po&longs;&longs;ent, & ni&longs;i cau&longs;&longs;a corrum­<lb/>pens, materia .&longs;. </s><s>cùm <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan> intercederet, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> loco &longs;ine vllo labore perpetuò <expan abbr="conquie&longs;cer&etilde;t">conquie&longs;cerent</expan>. <lb/></s><s>Vnde <expan abbr="etiã">etiam</expan> non defuere qui dicerent ignim in propria &longs;phæra con&longs;eruari &longs;empiternum, quos ta­<lb/>men increpat Ari&longs;toteles o&longs;tendens ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;am ade&longs;&longs;e interitus, materiam .&longs;. </s><s>& contraria. <lb/></s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Habitus hic latè patet, vt omne .&longs;. </s><s><expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> amplectatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita pertinere videatur ad <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1885"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t autem immortalitas vita in actu &longs;ecundo. </s><s>Necnon vbi humanam beatitudinem in functio­<lb/>ne perfecta collocauit. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ita quoque profe&longs;&longs;us e&longs;t idem philo&longs;ophus hæc pronuncians. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">xai\ o(ti</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1885"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t autem immortalitas vita in actu &longs;ecundo. </s><s>Necnon vbi humanam beatitudinem in functio­<lb/>ne perfecta collocauit. </s><s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ita quoque profe&longs;&longs;us e&longs;t idem philo&longs;ophus hæc pronuncians. </s><s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">xai\ o(ti</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1886"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1886"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1887"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">a)pan e)p) a)zx<gap/>w\ badizei to\ gino/menon xai\ <gap/>e/los. </foreign></s><s><foreign lang="">a)zxh\ ga\z to\ ou(_ e)neka, tou_ te/lous de\ e(neka h(ge. </foreign></s><s><foreign lang=""><lb/>ne/si+s. </foreign></s><s><foreign lang="">te/los de\h( e)ne/ zgeia, xai\ tou/tou xa/zin h( diw/amis lamba/netai</foreign>. </s><s>& rel. “Et quae omne qd fit, ad ini­<lb/>tium vadit & finem: initium <expan abbr=".n.">enim</expan> id, cuius gratia, finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> gratia generatio, finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> actio, & huius <lb/>gratia facultas accipitur. </s><s>Mox &longs;imiliter de c&ecedil;teris, & quorum motio finis. <foreign lang="greek">o(mo/iws de\xai\ <gap/> tw_n <lb/>a(\llwn, kai\ w(=n kinhsi+s <gap/>e/los. </foreign></s><s><foreign lang="">dio\ w(_spes o(ididaskontes e)nezgoiw_ta <gap/>deicautes o)i\ontai to\ <gap/>e)los <lb/>a)podedwke/nai, xai\ h( fusi+s o)moi/ws</foreign>.” i. </s><s>Quare <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docentes, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="di&longs;cipulũ">di&longs;cipulum</expan> o&longs;tenderint <lb/>operantem, putant impo&longs;ui&longs;&longs;e finem, &longs;imiliter etiam natura. </s><s>Deinde paucis interpo&longs;itis verbis, <lb/>quib. exemplo <expan abbr="quodã">quodam</expan> res <expan abbr="oĩs">oins</expan> aperiatur, ad&longs;cribit. </s><s>Opus <expan abbr=".n.">enim</expan> finis; operatio verò opus: vnde <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1887"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">a)pan e)p) a)zx<gap/>w\ badizei to\ gino/menon xai\ <gap/>e/los. </foreign></s><s><foreign lang="">a)zxh\ ga\z to\ ou(_ e)neka, tou_ te/lous de\ e(neka h(ge. </foreign></s><s><foreign lang=""><lb/>ne/si+s. </foreign></s><s><foreign lang="">te/los de\h( e)ne/ zgeia, xai\ tou/tou xa/zin h( diw/amis lamba/netai</foreign>. </s><s>& rel. “Et quae omne qd fit, ad ini­<lb/>tium vadit & finem: initium <expan abbr=".n.">enim</expan> id, cuius gratia, finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> gratia generatio, finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> actio, & huius <lb/>gratia facultas accipitur. </s><s>Mox &longs;imiliter de c&ecedil;teris, & quorum motio finis. <foreign lang="greek">o(mo/iws de\xai\ <gap/> tw_n <lb/>a(\llwn, kai\ w(=n kinhsi+s <gap/>e/los. </foreign></s><s><foreign lang="">dio\ w(_spes o(ididaskontes e)nezgoiw_ta <gap/>deicautes o)i\ontai to\ <gap/>e)los <lb/>a)podedwke/nai, xai\ h( fusi+s o)moi/ws</foreign>.” i. </s><s>Quare <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docentes, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="di&longs;cipulũ">di&longs;cipulum</expan> o&longs;tenderint <lb/>operantem, putant impo&longs;ui&longs;&longs;e finem, &longs;imiliter etiam natura. </s><s>Deinde paucis interpo&longs;itis verbis, <lb/>quib. exemplo <expan abbr="quodã">quodam</expan> res <expan abbr="oĩs">oins</expan> aperiatur, ad&longs;cribit. </s><s>Opus <expan abbr=".n.">enim</expan> finis; operatio verò opus: vnde <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1888"></arrow.to.target><lb/>operatio dicitur ab opere, & tendit ad <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, confert .&longs;. </s><s>ad con&longs;umationem. <foreign lang="greek">to\ ga\z e)/zgon <lb/>te/los h( de\ e)ne/zgeia to\ e)/zgon. </foreign></s><s><foreign lang="">dio\ xai\ tou_noma le/getai e)ne/ zgeiakata\ to\ e)/zgon, xai\ siwtei/ nei p<gap/>o\s <lb/>e)ntele/xeian</foreign>. </s><s>quia tum perfecta res e&longs;t, cùm operatur. </s><s>Quanquam accidit, actionem e&longs;&longs;e dupli­<lb/>cem, vel quæ terminetur alio, & hæc ad opus ip&longs;um verè dirigatur, vel etiam <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>, quæ .&longs;. </s><s>in ip&longs;o <lb/>maneat in quo producitur: &longs;i fuerit huiu&longs;modi, &longs;imul erit idem opus & operatio. </s><s>Græcè melius <lb/><foreign lang="greek">e)/zgon xai\ e)ne/zgeia</foreign>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> allu&longs;io nominum con&longs;eruatur: quoniam quod hîc dicimus opus, re­<lb/>ctius officium vocaretur; vbi iam allu&longs;io tollitur. </s><s>& erit ab&longs;oluta <expan abbr="perfecti&longs;sima&qacute;">perfecti&longs;simaque</expan>. </s><s>functio, cuiu&longs;­<lb/>modi &longs;peculatio primùm e&longs;t, deinde praxis, quib. &longs;olis inter mortalia præditus e&longs;t, homo, altera <lb/>quidem quæ &longs;uiip&longs;ius e&longs;t propria, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera quæ &longs;ibi etiam cum diis e&longs;t communis. </s><s>Neque verò <lb/>negocium tibi face&longs;&longs;at, quae virtus ip&longs;a per &longs;e nomen <expan abbr="hone&longs;tũ">hone&longs;tum</expan> &longs;it, & præ&longs;eferat dignitatem, qua&longs;i in <lb/>ea &longs;it <foreign lang="greek">to\ a)zgiko\n, & to\ku/zion</foreign> imperium .&longs;. </s><s>& principatus, & quae ab illa actio na&longs;catur in alio, qua­ | <arrow.to.target n="marg1888"></arrow.to.target><lb/>operatio dicitur ab opere, & tendit ad <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, confert .&longs;. </s><s>ad con&longs;umationem. <foreign lang="greek">to\ ga\z e)/zgon <lb/>te/los h( de\ e)ne/zgeia to\ e)/zgon. </foreign></s><s><foreign lang="">dio\ xai\ tou_noma le/getai e)ne/ zgeiakata\ to\ e)/zgon, xai\ siwtei/ nei p<gap/>o\s <lb/>e)ntele/xeian</foreign>. </s><s>quia tum perfecta res e&longs;t, cùm operatur. </s><s>Quanquam accidit, actionem e&longs;&longs;e dupli­<lb/>cem, vel quæ terminetur alio, & hæc ad opus ip&longs;um verè dirigatur, vel etiam <expan abbr="cõtrà">contrà</expan>, quæ .&longs;. </s><s>in ip&longs;o <lb/>maneat in quo producitur: &longs;i fuerit huiu&longs;modi, &longs;imul erit idem opus & operatio. </s><s>Græcè melius <lb/><foreign lang="greek">e)/zgon xai\ e)ne/zgeia</foreign>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> allu&longs;io nominum con&longs;eruatur: quoniam quod hîc dicimus opus, re­<lb/>ctius officium vocaretur; vbi iam allu&longs;io tollitur. </s><s>& erit ab&longs;oluta <expan abbr="perfecti&longs;sima&qacute;">perfecti&longs;simaque</expan>. </s><s>functio, cuiu&longs;­<lb/>modi &longs;peculatio primùm e&longs;t, deinde praxis, <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;olis inter mortalia præditus e&longs;t, homo, altera <lb/>quidem quæ &longs;uiip&longs;ius e&longs;t propria, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera quæ &longs;ibi etiam cum diis e&longs;t communis. </s><s>Neque verò <lb/>negocium tibi face&longs;&longs;at, quae virtus ip&longs;a per &longs;e nomen <expan abbr="hone&longs;tũ">hone&longs;tum</expan> &longs;it, & præ&longs;eferat dignitatem, qua&longs;i in <lb/>ea &longs;it <foreign lang="greek">to\ a)zgiko\n, & to\ku/zion</foreign> imperium .&longs;. </s><s>& principatus, & quae ab illa actio na&longs;catur in alio, qua­ |
| <pb pagenum="286"/>propter & forma virtus, &longs;eu pote&longs;tas agendi nuncupatur, & aliqua dictum à virtute moueri, ex <lb/> | <pb pagenum="286"/>propter & forma virtus, &longs;eu pote&longs;tas agendi nuncupatur, & aliqua dictum à virtute moueri, ex <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1889"></arrow.to.target><lb/>quo iudices virtutem e&longs;&longs;e actione <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tantior&etilde;">pr&ecedil;&longs;tantiorem</expan>: oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> te animaduertere in ea virtute <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>: <expan abbr="alterã">alteram</expan> quidem qua re&longs;picit patiens, & id quod e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, & tum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> continet <lb/>actus: alteram verò ad id, quae cùm agere po&longs;sit, ex &longs;e orietur, & ip&longs;a etiam de pote&longs;tate traducatur <lb/>ad actum, nam cogno&longs;ces &longs;eip&longs;am <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> &longs;eip&longs;a non agente e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectior&etilde;">perfectiorem</expan>: cum actione <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>virtus in præ&longs;entia <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s><s>actio præfertur. </s><s>Id verò quod nos affirmamus, ab Ari&longs;totele &longs;u­<lb/>mimus qui 15. T. 1. de An. <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> à fine & efficiente &longs;eparauit. </s><s>Neque item tibi ob&longs;tent Ari&longs;to­<lb/>telis dicta de 3. Eth. c. 7. qui functionis finem te&longs;tatus fuerit e&longs;&longs;e <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, & idcirco hone&longs;tum præ­<lb/>dicarit: etenim finis duplex, & productionis & cui quæ e&longs;t operatio: vtrique <expan abbr="aũt">aunt</expan> conuenit &longs;uus <lb/>honos, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & habitus laudantur, & actionib. adhibentur encomia. </s><s>dicitur habitus vt finis pro­<lb/>ductionis: at actio finis e&longs;t cui, <expan abbr="atq.">atque</expan> præ&longs;tantior. </s><s>Ex his igitur liquet, vt actio ad habitum &longs;e&longs;e ha­<lb/>beat, quod habitus actione perficitur, & quanuis actionis à &longs;ub&longs;tantia non abhorret, quod item <lb/>quae vis planius tum fiet, cùm <expan abbr="aduer&longs;ariorũ">aduer&longs;ariorum</expan> rationes explorabimus: id quod mox e&longs;t pr&ecedil;&longs;tandum.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1889"></arrow.to.target><lb/>quo iudices virtutem e&longs;&longs;e actione <expan abbr="pr&ecedil;&longs;tantior&etilde;">pr&ecedil;&longs;tantiorem</expan>: oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> te animaduertere in ea virtute <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>: <expan abbr="alterã">alteram</expan> quidem qua re&longs;picit patiens, & id quod e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, & tum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> continet <lb/>actus: alteram verò ad id, quae cùm agere po&longs;sit, ex &longs;e orietur, & ip&longs;a etiam de pote&longs;tate traducatur <lb/>ad actum, nam cogno&longs;ces &longs;eip&longs;am <expan abbr="agent&etilde;">agentem</expan> &longs;eip&longs;a non agente e&longs;&longs;e <expan abbr="perfectior&etilde;">perfectiorem</expan>: cum actione <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/>virtus in præ&longs;entia <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. </s><s>actio præfertur. </s><s>Id verò quod nos affirmamus, ab Ari&longs;totele &longs;u­<lb/>mimus qui 15. T. 1. de An. <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> à fine & efficiente &longs;eparauit. </s><s>Neque item tibi ob&longs;tent Ari&longs;to­<lb/>telis dicta de 3. Eth. c. 7. qui functionis finem te&longs;tatus fuerit e&longs;&longs;e <expan abbr="habitũ">habitum</expan>, & idcirco hone&longs;tum præ­<lb/>dicarit: etenim finis duplex, & productionis & cui quæ e&longs;t operatio: vtrique <expan abbr="aũt">aunt</expan> conuenit &longs;uus <lb/>honos, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & habitus laudantur, & actionib. adhibentur encomia. </s><s>dicitur habitus vt finis pro­<lb/>ductionis: at actio finis e&longs;t cui, <expan abbr="atq.">atque</expan> præ&longs;tantior. </s><s>Ex his igitur liquet, vt actio ad habitum &longs;e&longs;e ha­<lb/>beat, quod habitus actione perficitur, & quanuis actionis à &longs;ub&longs;tantia non abhorret, quod item <lb/>quae vis planius tum fiet, cùm <expan abbr="aduer&longs;ariorũ">aduer&longs;ariorum</expan> rationes explorabimus: id quod mox e&longs;t pr&ecedil;&longs;tandum.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1897"></arrow.to.target><lb/>dum e&longs;&longs;e generationem, quòd &longs;i generatio e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ; profectò &longs;ecundus actus in &longs;ub&longs;tantiis <lb/>optimo iure collocabitur. </s><s>C&ecedil;terùm hanc opinionem <expan abbr="excogitatã">excogitatam</expan> fui&longs;&longs;e comperio temporibus no­<lb/>&longs;tris, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> conatu di&longs;putatum in id quòd functio &longs;it accidens à forma ip&longs;a diuer&longs;um. </s><s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>adeò &longs;tupidus &longs;it, qui <expan abbr="inci&longs;ion&etilde;">inci&longs;ionem</expan>, vigiliam, &longs;peculationem dixerit e&longs;&longs;e formam? </s><s>Deinde motus di­<lb/>citur actus e&longs;&longs;e motoris; hic <expan abbr="aũt">aunt</expan> non e&longs;t forma operans, &longs;ed operatio duntaxat. </s><s>Rur&longs;us forma, an­<lb/>tequàm operetur, dicitur e&longs;&longs;e in potentia ad <expan abbr="operandũ">operandum</expan>, & in potentia ad actum &longs;ecundum. </s><s>Si igi­<lb/>tur forma e&longs;t in potentia ad actum &longs;ecundum; planum e&longs;t profectò quòd actus &longs;ecundus, &longs;olùm <lb/>opus erit habendum. </s><s>Pr&ecedil;tereà coniunctum ex actu primo, & &longs;ecundo e&longs;t in actu, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> actus, <lb/>& forma operans, non perfectio, &longs;ed prædita perfectione. </s><s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine operatione <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> <lb/>& forma con&longs;eruatur: ergo <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> e&longs;t accidens. </s><s>Necnon animus nutriens &longs;emper agit: ergo &longs;em­<lb/>per e&longs;t actus &longs;ecundus: atqui, &longs;i &longs;ecundus; ergo non primus. </s><s>Tum etiam &longs;ecundus, &longs;i e&longs;&longs;et idem <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> forma, non e&longs;&longs;et &longs;ecundus à primo diuer&longs;us, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> rationem primus e&longs;&longs;et, & &longs;ec&utilde-; <lb/>dus. </s><s>Addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> loca Alexandri, Simplicij, & Ioannis <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> operationem <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia &longs;eparantium. </s><s>Illud item mihi obiectum fui&longs;&longs;e memini. </s><s>Motum <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> determinari termino <lb/>ad quem: &longs;ed anim&ecedil; functio terminatur accidente, vtputa <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan> quantitate, vi&longs;io colore, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1897"></arrow.to.target><lb/>dum e&longs;&longs;e generationem, quòd &longs;i generatio e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ; profectò &longs;ecundus actus in &longs;ub&longs;tantiis <lb/>optimo iure collocabitur. </s><s>C&ecedil;terùm hanc opinionem <expan abbr="excogitatã">excogitatam</expan> fui&longs;&longs;e comperio temporibus no­<lb/>&longs;tris, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> conatu di&longs;putatum in id quòd functio &longs;it accidens à forma ip&longs;a diuer&longs;um. </s><s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>adeò &longs;tupidus &longs;it, qui <expan abbr="inci&longs;ion&etilde;">inci&longs;ionem</expan>, vigiliam, &longs;peculationem dixerit e&longs;&longs;e formam? </s><s>Deinde motus di­<lb/>citur actus e&longs;&longs;e motoris; hic <expan abbr="aũt">aunt</expan> non e&longs;t forma operans, &longs;ed operatio duntaxat. </s><s>Rur&longs;us forma, an­<lb/>tequàm operetur, dicitur e&longs;&longs;e in potentia ad <expan abbr="operandũ">operandum</expan>, & in potentia ad actum &longs;ecundum. </s><s>Si igi­<lb/>tur forma e&longs;t in potentia ad actum &longs;ecundum; planum e&longs;t profectò quòd actus &longs;ecundus, &longs;olùm <lb/>opus erit habendum. </s><s>Pr&ecedil;tereà coniunctum ex actu primo, & &longs;ecundo e&longs;t in actu, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> actus, <lb/>& forma operans, non perfectio, &longs;ed prædita perfectione. </s><s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ine operatione <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> <lb/>& forma con&longs;eruatur: ergo <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> e&longs;t accidens. </s><s>Necnon animus nutriens &longs;emper agit: ergo &longs;em­<lb/>per e&longs;t actus &longs;ecundus: atqui, &longs;i &longs;ecundus; ergo non primus. </s><s>Tum etiam &longs;ecundus, &longs;i e&longs;&longs;et idem <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> forma, non e&longs;&longs;et &longs;ecundus à primo diuer&longs;us, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> rationem primus e&longs;&longs;et, & &longs;ec&utilde-; <lb/>dus. </s><s>Addo <expan abbr="etiã">etiam</expan> loca Alexandri, Simplicij, & Ioannis <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> operationem <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia &longs;eparantium. </s><s>Illud item mihi obiectum fui&longs;&longs;e memini. </s><s>Motum <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> determinari termino <lb/>ad quem: &longs;ed anim&ecedil; functio terminatur accidente, vtputa <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan> quantitate, vi&longs;io colore, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1898"></arrow.to.target><lb/>& mens forma quæ intelligi <expan abbr="põt">pont</expan>, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> nihil e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, ac &longs;i &longs;ub&longs;tantia fuerit, vt e&longs;&longs;entia quæ <lb/>intelligi <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s>at non e&longs;t <expan abbr="hũi">huni</expan> in mente, quippe quæ aut habitudo <expan abbr="quædã">quædam</expan> &longs;it, aut non &longs;ine habitudi­<lb/>ne con&longs;i&longs;tat. </s><s>& &longs;ic planè accidens e&longs;&longs;e functionem oportet, cùm ex accidente con&longs;tituatur. </s><s>Vt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>verè te&longs;tatur Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ex accidente &longs;ub&longs;tantia conflari nequit. </s><s>Et illud item poterit afferre <lb/> | <arrow.to.target n="marg1898"></arrow.to.target><lb/>& mens forma quæ intelligi <expan abbr="põt">pont</expan>, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> nihil e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, ac &longs;i &longs;ub&longs;tantia fuerit, vt e&longs;&longs;entia quæ <lb/>intelligi <expan abbr="põt">pont</expan>. </s><s>at non e&longs;t <expan abbr="hũi">huni</expan> in mente, quippe quæ aut habitudo <expan abbr="quædã">quædam</expan> &longs;it, aut non &longs;ine habitudi­<lb/>ne con&longs;i&longs;tat. </s><s>& &longs;ic planè accidens e&longs;&longs;e functionem oportet, cùm ex accidente con&longs;tituatur. </s><s>Vt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>verè te&longs;tatur Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ex accidente &longs;ub&longs;tantia conflari nequit. </s><s>Et illud item poterit afferre <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1899"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="difficultat&etilde;">difficultatem</expan>, quòd forma &longs;it pote&longs;tas, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> functionis; atqui principium melius e&longs;&longs;e &longs;olet, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="oĩs">oins</expan> pote&longs;tas notat imperfectionem, &longs;ed patibilis tantùm, forma verò e&longs;t principium agendi. <lb/></s><s>Attamen nil e&longs;t quod nos à no&longs;tra po&longs;itione dimoueat. </s><s>Nam dicimus; <expan abbr="etiã&longs;i">etian&longs;i</expan> cogitatione functio <lb/>po&longs;sit à forma &longs;eiungi; natura tamen non &longs;eparari. </s><s><expan abbr="neq.">neque</expan> concedimus, eam &longs;e habere, vt accidens <lb/>ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, quòd accidens addit aliquid extrin&longs;ecum ei cui accidit, hoc e&longs;t, extra &longs;uæ formæ e&longs;­<lb/>&longs;entiam, vt albedo parieti. </s><s>At nil huiu&longs;modi addit functio formæ, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s><s>minus, quàm priua­<lb/>tio functionis: <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> hæc indicat <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan> à cau&longs;&longs;a extranea; <expan abbr="eamq.">eamque</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> functionis <lb/>& ce&longs;&longs;ationis, non <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;ecundùm rem in forma collocamus; &longs;ed, vt dici &longs;olet, beneficio conno­<lb/>tati & eius quod vnà indicatur, quia .&longs;. </s><s>diuer&longs;us modus quo fit res, in habitu & forma ex fun­<lb/>ctione & otio &longs;ignificetur, quæ &longs;anè varietas vniuer&longs;a, non à rei <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura, &longs;ed ab externo pro­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1899"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="difficultat&etilde;">difficultatem</expan>, quòd forma &longs;it pote&longs;tas, vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> functionis; atqui principium melius e&longs;&longs;e &longs;olet, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="oĩs">oins</expan> pote&longs;tas notat imperfectionem, &longs;ed patibilis tantùm, forma verò e&longs;t principium agendi. <lb/></s><s>Attamen nil e&longs;t quod nos à no&longs;tra po&longs;itione dimoueat. </s><s>Nam dicimus; <expan abbr="etiã&longs;i">etian&longs;i</expan> cogitatione functio <lb/>po&longs;sit à forma &longs;eiungi; natura tamen non &longs;eparari. </s><s><expan abbr="neq.">neque</expan> concedimus, eam &longs;e habere, vt accidens <lb/>ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, quòd accidens addit aliquid extrin&longs;ecum ei cui accidit, hoc e&longs;t, extra &longs;uæ formæ e&longs;­<lb/>&longs;entiam, vt albedo parieti. </s><s>At nil huiu&longs;modi addit functio formæ, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s><s>minus, quàm priua­<lb/>tio functionis: <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> hæc indicat <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan> à cau&longs;&longs;a extranea; <expan abbr="eamq.">eamque</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> functionis <lb/>& ce&longs;&longs;ationis, non <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;ecundùm rem in forma collocamus; &longs;ed, vt dici &longs;olet, beneficio conno­<lb/>tati & eius quod vnà indicatur, quia .&longs;. </s><s>diuer&longs;us modus quo fit res, in habitu & forma ex fun­<lb/>ctione & otio &longs;ignificetur, quæ &longs;anè varietas vniuer&longs;a, non à rei <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura, &longs;ed ab externo pro­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1900"></arrow.to.target><lb/>fici&longs;catur. </s><s>Nam cum <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> impedimentum materiæ priuilegio redundet in <expan abbr="formã">formam</expan>; in materiæ verò <lb/>forma nil aliud &longs;it àc <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>; ocium hoc & feri&ecedil; primum pertinent ad <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, &longs;ecundò <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan>, cùm c&ecedil;teroquin agere contrà &longs;e habeat; etenim e&longs;t ex ip&longs;a forma primùm, deinde re­<lb/>&longs;picit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>: quare <expan abbr="etiã">etiam</expan> propter materiæ <expan abbr="&longs;ocietat&etilde;">&longs;ocietatem</expan> functio &longs;e habet vt <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> ad <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>. <lb/></s><s>Proptereà cùm functiones animi diuidantur in eas qu&ecedil; &longs;unt ex animo in corpus; & alias, quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>ex corpore in animum; quæ &longs;unt ex corpore actui repugnant, & ip&longs;um vel ex parte, vel ex toto <lb/><expan abbr="corrũpunt">corrumpunt</expan>, vt &longs;omnus & mors. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;i compo&longs;ito extrin&longs;ecùs & aliunde adheret agere. </s><s>Quo­<lb/>niam igitur ex duplici natura con&longs;tat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & continet quodammodò repugnantiam; inde <lb/>efficitur, vt in eo &longs;it poti&longs;simè ce&longs;&longs;atio, & operari velut accidens habeatur, quod intrin&longs;ecùs idem <lb/>e&longs;t <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a forma, nec vt <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> ad formam &longs;e habeat, quae non agere ex impedimento na&longs;catur. <lb/></s><s>Proinde illa <expan abbr="oĩa">oina</expan> quib. <expan abbr="o&longs;t&etilde;ditur">o&longs;tenditur</expan> <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> e&longs;&longs;e aliquid à forma &longs;eiunctum; <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan> ope men­<lb/>tis admini&longs;tratam fui&longs;&longs;e &longs;ignificant. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hinc prima obiectio tollitur. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> concedimus motum, <lb/>quatenus re&longs;picit <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan>, ab eius forma reip&longs;a &longs;eiungi: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> eius natura, vt qualitatem, &longs;eu for­<lb/>mam incutiat mobili, quam quidem in &longs;e totum &longs;imul habet, &longs;ucce&longs;siuè <expan abbr="aũt">aunt</expan> tribuit propter con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1900"></arrow.to.target><lb/>fici&longs;catur. </s><s>Nam cum <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> impedimentum materiæ priuilegio redundet in <expan abbr="formã">formam</expan>; in materiæ verò <lb/>forma nil aliud &longs;it àc <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>; ocium hoc & feri&ecedil; primum pertinent ad <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, &longs;ecundò <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan>, cùm c&ecedil;teroquin agere contrà &longs;e habeat; etenim e&longs;t ex ip&longs;a forma primùm, deinde re­<lb/>&longs;picit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>: quare <expan abbr="etiã">etiam</expan> propter materiæ <expan abbr="&longs;ocietat&etilde;">&longs;ocietatem</expan> functio &longs;e habet vt <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> ad <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>. <lb/></s><s>Proptereà cùm functiones animi diuidantur in eas qu&ecedil; &longs;unt ex animo in corpus; & alias, quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>ex corpore in animum; quæ &longs;unt ex corpore actui repugnant, & ip&longs;um vel ex parte, vel ex toto <lb/><expan abbr="corrũpunt">corrumpunt</expan>, vt &longs;omnus & mors. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;i compo&longs;ito extrin&longs;ecùs & aliunde adheret agere. </s><s>Quo­<lb/>niam igitur ex duplici natura con&longs;tat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & continet quodammodò repugnantiam; inde <lb/>efficitur, vt in eo &longs;it poti&longs;simè ce&longs;&longs;atio, & operari velut accidens habeatur, quod intrin&longs;ecùs idem <lb/>e&longs;t <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a forma, nec vt <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> ad formam &longs;e habeat, quae non agere ex impedimento na&longs;catur. <lb/></s><s>Proinde illa <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="o&longs;t&etilde;ditur">o&longs;tenditur</expan> <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> e&longs;&longs;e aliquid à forma &longs;eiunctum; <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan> ope men­<lb/>tis admini&longs;tratam fui&longs;&longs;e &longs;ignificant. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hinc prima obiectio tollitur. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> concedimus motum, <lb/>quatenus re&longs;picit <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan>, ab eius forma reip&longs;a &longs;eiungi: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> eius natura, vt qualitatem, &longs;eu for­<lb/>mam incutiat mobili, quam quidem in &longs;e totum &longs;imul habet, &longs;ucce&longs;siuè <expan abbr="aũt">aunt</expan> tribuit propter con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1901"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="trariũ">trarium</expan>, quod in mobili <expan abbr="materia&qacute;">materiaque</expan>. </s><s>præcedit. </s><s>Quod item opponebatur tertio loco formam <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> <lb/>operetur, e&longs;&longs;e in potentia ad operandum, & in potentia ad <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum, &longs;ic dilui pote&longs;t. </s><s>Nam <lb/>forma tunc imperfecta e&longs;t, & e&longs;t potentia quæ per <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum perficienda e&longs;t. </s><s>Nec ob id a&longs;­<lb/>&longs;ero, <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e in potentia ad <expan abbr="operation&etilde;">operationem</expan>, tanquàm aliquid à &longs;e di&longs;cretum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> foret <lb/>accidens, &longs;ed per accidens in potentia ad agendum; nimirùm ob <expan abbr="vnũ">vnum</expan> impedimentum. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id <lb/>quod dicitur eam aliquando <expan abbr="nõ">non</expan> agere, & tum adhuc formæ naturam con&longs;eruare, <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> mon­<lb/>&longs;trat inter <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> & formam; non, qua&longs;i omnib. modis idem &longs;int, &longs;ed indicat &longs;olùm carentiam <lb/>perfectionis quæ per &longs;e ade&longs;t <expan abbr="oĩ">oim</expan> impedimento remoto, quam &longs;anè varietatem non rei, &longs;ed conno­<lb/>tati po&longs;uimus. </s><s>Quanquam ad id quae &longs;it accidens, quia & forma & <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> &longs;ine operatione con&longs;er­<lb/>uantur, & re&longs;ponderi <expan abbr="põt">pont</expan> ea non con&longs;eruari; quippe quae <expan abbr="illorũ">illorum</expan> natura labefactatur: etenim vbi va­<lb/>cent ab officio, tunc imperfecta &longs;unt. </s><s>Et conuenit <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> dicere, <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum non eodem modo &longs;e <lb/>habere ad <expan abbr="formã">formam</expan> & compo&longs;itum: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> accidit <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> aliunde e&longs;t, nec verò quia &longs;it acci­<lb/>dens &longs;impliciter, &longs;ed quae <expan abbr="nõ">non</expan> ex tota &longs;ua natura: at cùm formæ intrin&longs;ecùs in&longs;ideat; ip&longs;i non accidit, <lb/>idem ac forma exi&longs;tens, &longs;icut <expan abbr="oĩa">oina</expan>, quæ &longs;unt in iis in quibus e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia &longs;unt <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, e&longs;&longs;entialia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/>nec ab e&longs;&longs;entia ip&longs;a &longs;eparantur, &longs;ed non agere e&longs;t accidens. </s><s>Erat & illa breuior forta&longs;&longs;e via ad per­ | <arrow.to.target n="marg1901"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="trariũ">trarium</expan>, quod in mobili <expan abbr="materia&qacute;">materiaque</expan>. </s><s>præcedit. </s><s>Quod item opponebatur tertio loco formam <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> <lb/>operetur, e&longs;&longs;e in potentia ad operandum, & in potentia ad <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum, &longs;ic dilui pote&longs;t. </s><s>Nam <lb/>forma tunc imperfecta e&longs;t, & e&longs;t potentia quæ per <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum perficienda e&longs;t. </s><s>Nec ob id a&longs;­<lb/>&longs;ero, <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e in potentia ad <expan abbr="operation&etilde;">operationem</expan>, tanquàm aliquid à &longs;e di&longs;cretum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> foret <lb/>accidens, &longs;ed per accidens in potentia ad agendum; nimirùm ob <expan abbr="vnũ">vnum</expan> impedimentum. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id <lb/>quod dicitur eam aliquando <expan abbr="nõ">non</expan> agere, & tum adhuc formæ naturam con&longs;eruare, <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> mon­<lb/>&longs;trat inter <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> & formam; non, qua&longs;i omnib. modis idem &longs;int, &longs;ed indicat &longs;olùm carentiam <lb/>perfectionis quæ per &longs;e ade&longs;t <expan abbr="oĩ">oim</expan> impedimento remoto, quam &longs;anè varietatem non rei, &longs;ed conno­<lb/>tati po&longs;uimus. </s><s>Quanquam ad id quae &longs;it accidens, quia & forma & <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> &longs;ine operatione con&longs;er­<lb/>uantur, & re&longs;ponderi <expan abbr="põt">pont</expan> ea non con&longs;eruari; quippe quae <expan abbr="illorũ">illorum</expan> natura labefactatur: etenim vbi va­<lb/>cent ab officio, tunc imperfecta &longs;unt. </s><s>Et conuenit <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> dicere, <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum non eodem modo &longs;e <lb/>habere ad <expan abbr="formã">formam</expan> & compo&longs;itum: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> accidit <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> aliunde e&longs;t, nec verò quia &longs;it acci­<lb/>dens &longs;impliciter, &longs;ed quae <expan abbr="nõ">non</expan> ex tota &longs;ua natura: at cùm formæ intrin&longs;ecùs in&longs;ideat; ip&longs;i non accidit, <lb/>idem ac forma exi&longs;tens, &longs;icut <expan abbr="oĩa">oina</expan>, quæ &longs;unt in iis in quibus e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia &longs;unt <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, e&longs;&longs;entialia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/>nec ab e&longs;&longs;entia ip&longs;a &longs;eparantur, &longs;ed non agere e&longs;t accidens. </s><s>Erat & illa breuior forta&longs;&longs;e via ad per­ |
| <pb pagenum="288"/>ueniendum quo volumus, quàm tenuit Ari&longs;toteles lib. de &longs;omno, qui nullum <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> concedit for­<lb/> | <pb pagenum="288"/>ueniendum quo volumus, quàm tenuit Ari&longs;toteles lib. de &longs;omno, qui nullum <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> concedit for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1902"></arrow.to.target><lb/>mæ quo &longs;it in pote&longs;tate ad <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan>, &longs;ed rem e&longs;&longs;e tum decernit, cùm functio apparet. </s><s>Atenim &longs;i <lb/>locus &longs;it, e&longs;t præter naturam. </s><s>Sic igitur operatio e&longs;t forma in actu. </s><s>Nec e&longs;t quoddam <expan abbr="coniunctũ">coniunctum</expan>, <lb/>veluti <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> è diuer&longs;is e&longs;&longs;entiis. </s><s>Quòd &longs;iquandò dicitur e&longs;&longs;e actu, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> actus; reuera <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>e&longs;t actus, & eius vocis abu&longs;us, &longs;icuti quando nonnunquàm ab Ari&longs;totele dictum e&longs;t, <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e <lb/><foreign lang="greek">diwa/mei</foreign> .i. </s><s>pote&longs;tate; cùm tamen ip&longs;a &longs;it verè <foreign lang="greek">diw/amis</foreign> & pote&longs;tas, illo, vt opinor, <expan abbr="cõprehen&longs;o">comprehen&longs;o</expan>, cuius <lb/>e&longs;t functio, quandò e&longs;t ip&longs;um <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, vt &longs;iquis &longs;emen diceret hominis e&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud <lb/><expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> e&longs;&longs;e potentia, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> hominis: re&longs;piceret <expan abbr=".n.">enim</expan> non <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;impliciter, &longs;ed quate­<lb/>nus e&longs;t cum priuatione hominis, aut <expan abbr="cõtraria">contraria</expan> forma coniuncta; planius <expan abbr="aũt">aunt</expan>, vt inquit Ari&longs;toteles, <lb/>tamet&longs;i homo &longs;impliciter & eius e&longs;&longs;entia &longs;unt idem, nihilominus habita <expan abbr="rõne">ronne</expan> materiæ &longs;en&longs;ilis ex <lb/>qua homo exi&longs;tit, dicitur hominis e&longs;&longs;entia. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quod item opponebatur, animam alentem <expan abbr="nõ">non</expan> fore <lb/> | <arrow.to.target n="marg1902"></arrow.to.target><lb/>mæ quo &longs;it in pote&longs;tate ad <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan>, &longs;ed rem e&longs;&longs;e tum decernit, cùm functio apparet. </s><s>Atenim &longs;i <lb/>locus &longs;it, e&longs;t præter naturam. </s><s>Sic igitur operatio e&longs;t forma in actu. </s><s>Nec e&longs;t quoddam <expan abbr="coniunctũ">coniunctum</expan>, <lb/>veluti <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> è diuer&longs;is e&longs;&longs;entiis. </s><s>Quòd &longs;iquandò dicitur e&longs;&longs;e actu, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> actus; reuera <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>e&longs;t actus, & eius vocis abu&longs;us, &longs;icuti quando nonnunquàm ab Ari&longs;totele dictum e&longs;t, <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e <lb/><foreign lang="greek">diwa/mei</foreign> .i. </s><s>pote&longs;tate; cùm tamen ip&longs;a &longs;it verè <foreign lang="greek">diw/amis</foreign> & pote&longs;tas, illo, vt opinor, <expan abbr="cõprehen&longs;o">comprehen&longs;o</expan>, cuius <lb/>e&longs;t functio, quandò e&longs;t ip&longs;um <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, vt &longs;iquis &longs;emen diceret hominis e&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud <lb/><expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> e&longs;&longs;e potentia, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> hominis: re&longs;piceret <expan abbr=".n.">enim</expan> non <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;impliciter, &longs;ed quate­<lb/>nus e&longs;t cum priuatione hominis, aut <expan abbr="cõtraria">contraria</expan> forma coniuncta; planius <expan abbr="aũt">aunt</expan>, vt inquit Ari&longs;toteles, <lb/>tamet&longs;i homo &longs;impliciter & eius e&longs;&longs;entia &longs;unt idem, nihilominus habita <expan abbr="rõne">ronne</expan> materiæ &longs;en&longs;ilis ex <lb/>qua homo exi&longs;tit, dicitur hominis e&longs;&longs;entia. </s><s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quod item opponebatur, animam alentem <expan abbr="nõ">non</expan> fore <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1934"></arrow.to.target><lb/>cidi, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s><s>incidi, aut non incidi contingit. </s><s>quam etiam po&longs;thàc in actum redigi dicemus. </s><s>Sim­<lb/>plicius, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> dum explicaret, quemadmodum animus e&longs;&longs;et actus primus, a&longs;&longs;erebat omnem faculta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1934"></arrow.to.target><lb/>cidi, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s><s>incidi, aut non incidi contingit. </s><s>quam etiam po&longs;thàc in actum redigi dicemus. </s><s>Sim­<lb/>plicius, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> dum explicaret, quemadmodum animus e&longs;&longs;et actus primus, a&longs;&longs;erebat omnem faculta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1935"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&etilde;">tem</expan>, vbi feriaretur, e&longs;&longs;e fru&longs;tra. </s><s>Vnde etiam, &longs;criptor ille autumabat animum &longs;emper e&longs;&longs;e in actu <lb/>&longs;ecundo: quocirca propo&longs;itio no&longs;tra apud illum effati <expan abbr="locũ">locum</expan> obtineret. </s><s>Attamen in &longs;omnis, quia <lb/>vacat animus (&longs;altem &longs;en&longs;itrice ita &longs;e habente. </s><s>nam de mente, quid <expan abbr="&longs;entiendũ">&longs;entiendum</expan> &longs;it, nihil experien­<lb/>tia mon&longs;trat, quod à phy&longs;ico &longs;umi queat) dicere eam e&longs;&longs;e fru&longs;tra, non admodum conuenit. </s><s>Nam <lb/>&longs;ic in dimidio temporis animus fru&longs;tra e&longs;&longs;et. </s><s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quòd alentis <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t augere, quando non <lb/>auget, eam a&longs;&longs;euerare fru&longs;tra e&longs;&longs;e, periculo&longs;um e&longs;t. </s><s>Nos igitur, po&longs;tquàm his non &longs;ucce&longs;sit, alia <lb/>aggrediamur via. </s><s>Non licet <expan abbr="aũt">aunt</expan> dirimere <expan abbr="controuer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan>, ni&longs;i anteà de actu & pote&longs;tate di&longs;tingua­<lb/>mus per &longs;uos modos qui &longs;anè plures <expan abbr="sũt">sunt</expan>, facilè <expan abbr="tñ">tnm</expan> ad hæc capita referentur. </s><s>Scire igitur licet <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <lb/><expan abbr="pot&etilde;tiã">potentiam</expan>, aut e&longs;&longs;e certo <expan abbr="quodã">quodam</expan> actu <expan abbr="determinatã">determinatam</expan>, aut indefinitam, & &longs;pectare oppo&longs;ita: <expan abbr="determinatã">determinatam</expan> <lb/>verò e&longs;&longs;e, vel <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>, vel plurimùm euenire, quæ verò indefinitè & vtrunlibet, raróue <expan abbr="fiũt">fiunt</expan>, per <lb/><expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> quæ potius <expan abbr="cõtingentis">contingentis</expan> nomine notantur. </s><s>Secundò monemus <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> inter <lb/>&longs;e re&longs;picere: <expan abbr="q&rtilde;">qrm</expan> item a&longs;&longs;equi <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> attributa pro portione: vt, &longs;i actus perfectus fuerit, & pote&longs;tas <lb/> | <arrow.to.target n="marg1935"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&etilde;">tem</expan>, vbi feriaretur, e&longs;&longs;e fru&longs;tra. </s><s>Vnde etiam, &longs;criptor ille autumabat animum &longs;emper e&longs;&longs;e in actu <lb/>&longs;ecundo: quocirca propo&longs;itio no&longs;tra apud illum effati <expan abbr="locũ">locum</expan> obtineret. </s><s>Attamen in &longs;omnis, quia <lb/>vacat animus (&longs;altem &longs;en&longs;itrice ita &longs;e habente. </s><s>nam de mente, quid <expan abbr="&longs;entiendũ">&longs;entiendum</expan> &longs;it, nihil experien­<lb/>tia mon&longs;trat, quod à phy&longs;ico &longs;umi queat) dicere eam e&longs;&longs;e fru&longs;tra, non admodum conuenit. </s><s>Nam <lb/>&longs;ic in dimidio temporis animus fru&longs;tra e&longs;&longs;et. </s><s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quòd alentis <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t augere, quando non <lb/>auget, eam a&longs;&longs;euerare fru&longs;tra e&longs;&longs;e, periculo&longs;um e&longs;t. </s><s>Nos igitur, po&longs;tquàm his non &longs;ucce&longs;sit, alia <lb/>aggrediamur via. </s><s>Non licet <expan abbr="aũt">aunt</expan> dirimere <expan abbr="controuer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan>, ni&longs;i anteà de actu & pote&longs;tate di&longs;tingua­<lb/>mus per &longs;uos modos qui &longs;anè plures <expan abbr="sũt">sunt</expan>, facilè <expan abbr="tñ">tnm</expan> ad hæc capita referentur. </s><s>Scire igitur licet <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <lb/><expan abbr="pot&etilde;tiã">potentiam</expan>, aut e&longs;&longs;e certo <expan abbr="quodã">quodam</expan> actu <expan abbr="determinatã">determinatam</expan>, aut indefinitam, & &longs;pectare oppo&longs;ita: <expan abbr="determinatã">determinatam</expan> <lb/>verò e&longs;&longs;e, vel <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>, vel plurimùm euenire, quæ verò indefinitè & vtrunlibet, raróue <expan abbr="fiũt">fiunt</expan>, per <lb/><expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> quæ potius <expan abbr="cõtingentis">contingentis</expan> nomine notantur. </s><s>Secundò monemus <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> inter <lb/>&longs;e re&longs;picere: <expan abbr="q&rtilde;">qrm</expan> item a&longs;&longs;equi <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> attributa pro portione: vt, &longs;i actus perfectus fuerit, & pote&longs;tas <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1936"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> perfecta erit, &longs;i actus imperfectus; imperfecta <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pote&longs;tas futura &longs;it. </s><s>Actum verò <expan abbr="per-fectũ">per­<lb/>fectum</expan> vocat Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rei qu&ecedil; ex <expan abbr="oĩ">oim</expan> parte &longs;imul <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt hominis, equi, &ecedil;dificij; imperfectum <lb/> | <arrow.to.target n="marg1936"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> perfecta erit, &longs;i actus imperfectus; imperfecta <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pote&longs;tas futura &longs;it. </s><s>Actum verò <expan abbr="per-fectũ">per­<lb/>fectum</expan> vocat Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rei qu&ecedil; ex <expan abbr="oĩ">oim</expan> parte &longs;imul <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt hominis, equi, &ecedil;dificij; imperfectum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1937"></arrow.to.target><lb/>rei qu&ecedil; in &longs;ucce&longs;sione po&longs;ita e&longs;t, vt motus, diei, & ludi, quorum partes vnà con&longs;i&longs;tere nequeunt. <lb/></s><s>imperfectus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;t indeterminatus, vt, qui contradicentib. implicatur & <expan abbr="repugnãtia">repugnantia</expan> concluditur. <lb/></s><s>Sic ergo pote&longs;tas quæ re&longs;picit <expan abbr="hũi">huni</expan> actum qui imperfectus e&longs;t, imperfecta e&longs;t habenda: ea verò <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>dirigitur ad <expan abbr="actũ">actum</expan> illum integrum & <expan abbr="perman&etilde;tem">permanentem</expan>, perfecta perhibetur. </s><s>Hæc potentia rur&longs;us, aut <lb/>e&longs;t ab&longs;oluta, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in reb. nece&longs;&longs;ariis, in quib. manet <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> cum actu coniuncta: quapro­<lb/>pter dici &longs;olet in iis <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e cum eo qd e&longs;t, <expan abbr="eã">eam</expan> Gandauen&longs;is in <expan abbr="pot&etilde;tiis">potentiis</expan> e&longs;&longs;entialib. repo&longs;uit, & <lb/><expan abbr="&longs;ecundã">&longs;ecundam</expan> vocauit, non quae e&longs;&longs;et ad <expan abbr="formã">formam</expan>, nec quae e&longs;&longs;e in officio &longs;it <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiale">e&longs;sentiale</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> po&longs;&longs;e .i. </s><s>accidens: <expan abbr="quãdò">quandò</expan> <lb/>per <expan abbr="&longs;eipsã">&longs;eipsam</expan> res <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;t in officio, ni&longs;i impediatur, &longs;ed quae <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> ex <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> principiis, aut igitur <expan abbr="&etilde;">em</expan> ab­<lb/>&longs;oluta pote&longs;tas, aut aliquib. re&longs;tricta conditionib. vt puta, quia con&longs;equatur <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> per certa <expan abbr="in-&longs;trum&etilde;ta">in­<lb/>&longs;trumenta</expan>, velut facultas <expan abbr="vid&etilde;di">videndi</expan> per oculos, aut color <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan> per&longs;picuum per lumen, aut per cer­<lb/>tum modum, vt in c&ecedil;lo e&longs;t diui&longs;io, non quòd pars à parte &longs;ubiecto &longs;eparetur, &longs;ed priuilegio mo­<lb/>tus, quòd velocius hæc pars altera moueatur, aut per de&longs;ignationem, vt aiunt, <expan abbr="con&longs;imili&qacute;">con&longs;imilique</expan>. </s><s>ra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1937"></arrow.to.target><lb/>rei qu&ecedil; in &longs;ucce&longs;sione po&longs;ita e&longs;t, vt motus, diei, & ludi, quorum partes vnà con&longs;i&longs;tere nequeunt. <lb/></s><s>imperfectus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;t indeterminatus, vt, qui contradicentib. implicatur & <expan abbr="repugnãtia">repugnantia</expan> concluditur. <lb/></s><s>Sic ergo pote&longs;tas quæ re&longs;picit <expan abbr="hũi">huni</expan> actum qui imperfectus e&longs;t, imperfecta e&longs;t habenda: ea verò <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>dirigitur ad <expan abbr="actũ">actum</expan> illum integrum & <expan abbr="perman&etilde;tem">permanentem</expan>, perfecta perhibetur. </s><s>Hæc potentia rur&longs;us, aut <lb/>e&longs;t ab&longs;oluta, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in reb. nece&longs;&longs;ariis, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> manet <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> cum actu coniuncta: quapro­<lb/>pter dici &longs;olet in iis <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e cum eo qd e&longs;t, <expan abbr="eã">eam</expan> Gandauen&longs;is in <expan abbr="pot&etilde;tiis">potentiis</expan> e&longs;&longs;entialib. repo&longs;uit, & <lb/><expan abbr="&longs;ecundã">&longs;ecundam</expan> vocauit, non quae e&longs;&longs;et ad <expan abbr="formã">formam</expan>, nec quae e&longs;&longs;e in officio &longs;it <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiale">e&longs;sentiale</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> po&longs;&longs;e .i. </s><s>accidens: <expan abbr="quãdò">quandò</expan> <lb/>per <expan abbr="&longs;eipsã">&longs;eipsam</expan> res <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;t in officio, ni&longs;i impediatur, &longs;ed quae <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> ex <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> principiis, aut igitur <expan abbr="&etilde;">em</expan> ab­<lb/>&longs;oluta pote&longs;tas, aut aliquib. re&longs;tricta conditionib. vt puta, quia con&longs;equatur <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> per certa <expan abbr="in-&longs;trum&etilde;ta">in­<lb/>&longs;trumenta</expan>, velut facultas <expan abbr="vid&etilde;di">videndi</expan> per oculos, aut color <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan> per&longs;picuum per lumen, aut per cer­<lb/>tum modum, vt in c&ecedil;lo e&longs;t diui&longs;io, non quòd pars à parte &longs;ubiecto &longs;eparetur, &longs;ed priuilegio mo­<lb/>tus, quòd velocius hæc pars altera moueatur, aut per de&longs;ignationem, vt aiunt, <expan abbr="con&longs;imili&qacute;">con&longs;imilique</expan>. </s><s>ra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1938"></arrow.to.target><lb/>tione, &longs;i qua facultas &longs;it fons & origo plurium actuum, vt valens nutriendi, <expan abbr="&longs;ibi&qacute;">&longs;ibique</expan>. </s><s>&longs;imile pro­<lb/>pagandi, atque hæc officia certis & &longs;tatis temporibus extent, id quod in actibus quorum hi &longs;unt <lb/>mini&longs;tri, illi verò architectones & auctores, certa illa tempora de&longs;iderantur, &longs;i facultas in <lb/>actum deducenda &longs;it. </s><s>Cùm item &longs;it eadem proportio pote&longs;tatis ad actum quæ e&longs;t materiæ ad <lb/>formam; pote&longs;tatem materiæ tribui placet, actum verò formæ, vt cùm en&longs;is ex ferro fieri, & <lb/>non fieri queat; non accipiam &longs;ic potentiam, vt eam in en&longs;e &longs;im collocaturus, &longs;ed hoc attribu­<lb/>tum inferro ponam, quòd ex illo en&longs;is fieri, aut non fieri po&longs;sit: nec tum ego, cùm materia <lb/>prior origine &longs;it, atque communior, eodem quoque pacto pote&longs;tatem &longs;e habere ad actum. <lb/></s><s>Quapropter, vt in materia infinitas, & nece&longs;sitas &longs;uppo&longs;itionis ab Ari&longs;totele ponitur, &longs;ic etiam <lb/>de pote&longs;tatis natura dicimus. </s><s>Atque hoc illud e&longs;t quod mea quidem &longs;ententia, nobis illa &longs;ua <lb/>po&longs;sibilitate &longs;ignificauit Auerroës. </s><s>Hæc item continet primam & &longs;ecundam, de quibus in <lb/>hoc libro pa&longs;sim verba fiunt, cui re&longs;pondent actus primus & &longs;ecundus: & eam quæ e&longs;t ad <lb/>agendum, & patiendum, & qu&ecedil; e&longs;t ad agendum, actu determino, qu&ecedil; e&longs;t actio vt ab illo, & tran&longs;­<lb/>mutatio alterius, quatenus alterum e&longs;t, vt &longs;ubiecti, non forma quam agens inducit, dum <lb/>agit: e&longs;t enim illa &longs;pecies & finis; nec ea quam habet agens: quinimmo ea e&longs;t agentis ip&longs;ius ratio. | <arrow.to.target n="marg1938"></arrow.to.target><lb/>tione, &longs;i qua facultas &longs;it fons & origo plurium actuum, vt valens nutriendi, <expan abbr="&longs;ibi&qacute;">&longs;ibique</expan>. </s><s>&longs;imile pro­<lb/>pagandi, atque hæc officia certis & &longs;tatis temporibus extent, id quod in actibus quorum hi &longs;unt <lb/>mini&longs;tri, illi verò architectones & auctores, certa illa tempora de&longs;iderantur, &longs;i facultas in <lb/>actum deducenda &longs;it. </s><s>Cùm item &longs;it eadem proportio pote&longs;tatis ad actum quæ e&longs;t materiæ ad <lb/>formam; pote&longs;tatem materiæ tribui placet, actum verò formæ, vt cùm en&longs;is ex ferro fieri, & <lb/>non fieri queat; non accipiam &longs;ic potentiam, vt eam in en&longs;e &longs;im collocaturus, &longs;ed hoc attribu­<lb/>tum inferro ponam, quòd ex illo en&longs;is fieri, aut non fieri po&longs;sit: nec tum ego, cùm materia <lb/>prior origine &longs;it, atque communior, eodem quoque pacto pote&longs;tatem &longs;e habere ad actum. <lb/></s><s>Quapropter, vt in materia infinitas, & nece&longs;sitas &longs;uppo&longs;itionis ab Ari&longs;totele ponitur, &longs;ic etiam <lb/>de pote&longs;tatis natura dicimus. </s><s>Atque hoc illud e&longs;t quod mea quidem &longs;ententia, nobis illa &longs;ua <lb/>po&longs;sibilitate &longs;ignificauit Auerroës. </s><s>Hæc item continet primam & &longs;ecundam, de quibus in <lb/>hoc libro pa&longs;sim verba fiunt, cui re&longs;pondent actus primus & &longs;ecundus: & eam quæ e&longs;t ad <lb/>agendum, & patiendum, & qu&ecedil; e&longs;t ad agendum, actu determino, qu&ecedil; e&longs;t actio vt ab illo, & tran&longs;­<lb/>mutatio alterius, quatenus alterum e&longs;t, vt &longs;ubiecti, non forma quam agens inducit, dum <lb/>agit: e&longs;t enim illa &longs;pecies & finis; nec ea quam habet agens: quinimmo ea e&longs;t agentis ip&longs;ius ratio. |
| <pb pagenum="294"/>Proptereà corruit illa pote&longs;tas obiectiua Scoti, &longs;ed via per quam materi&ecedil; pote&longs;tas euehitur ad for­<lb/> | <pb pagenum="294"/>Proptereà corruit illa pote&longs;tas obiectiua Scoti, &longs;ed via per quam materi&ecedil; pote&longs;tas euehitur ad for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1939"></arrow.to.target><lb/>mam; tota & indiuidua manet in eo à quo e&longs;t: per &longs;ucce&longs;sionem & extentionem producitur in <lb/>materia. </s><s>Proinde efficacitas gemina pote&longs;tate fundatur, altera interna quæ e&longs;t forma ip&longs;ius effi­<lb/>cientis, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera externa qu&ecedil; nititur ip&longs;a materia. </s><s>con&longs;imiliter <expan abbr="etiã">etiam</expan> in materia potentia duplex, <lb/>vna qua patitur ab efficiente, altera ad <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, qu&ecedil; e&longs;t ad e&longs;&longs;e: tamet&longs;i idem reap&longs;e &longs;unt, quòd <lb/>formam patiendo accipit, & fit compo&longs;itum. </s><s>In fine & efficiente e&longs;t <foreign lang="greek">to\ e)ne/zghtiko\n, & to\ dza­<lb/>siko\n</foreign>. </s><s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> quod in fine e&longs;t <foreign lang="greek">h(gemoniko\n</foreign> in efficiente e&longs;t <foreign lang="greek">u(phzetiko\n</foreign>. </s><s>finis imperat ab&longs;olutè, ef­<lb/>ficiens agit gratia finis: ex his exi&longs;tit habitudo inter efficiens & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, nulla <expan abbr="rõne">ronne</expan> ver&ecedil; pote&longs;tatis in­<lb/>clu&longs;a, & pote&longs;tas ambiguè dicetur, nimirùm <foreign lang="greek">e)ntele/xeia</foreign>, quemadmodum lib. 3. de C&ecedil;lo T. 28. <lb/>& <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> finis mouet, id <expan abbr="aũt">aunt</expan> quod mouetur, habet <foreign lang="greek"><gap/></foreign> rationem pote&longs;tatis, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> motus e&longs;t me­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1939"></arrow.to.target><lb/>mam; tota & indiuidua manet in eo à quo e&longs;t: per &longs;ucce&longs;sionem & extentionem producitur in <lb/>materia. </s><s>Proinde efficacitas gemina pote&longs;tate fundatur, altera interna quæ e&longs;t forma ip&longs;ius effi­<lb/>cientis, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera externa qu&ecedil; nititur ip&longs;a materia. </s><s>con&longs;imiliter <expan abbr="etiã">etiam</expan> in materia potentia duplex, <lb/>vna qua patitur ab efficiente, altera ad <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, qu&ecedil; e&longs;t ad e&longs;&longs;e: tamet&longs;i idem reap&longs;e &longs;unt, quòd <lb/>formam patiendo accipit, & fit compo&longs;itum. </s><s>In fine & efficiente e&longs;t <foreign lang="greek">to\ e)ne/zghtiko\n, & to\ dza­<lb/>siko\n</foreign>. </s><s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> quod in fine e&longs;t <foreign lang="greek">h(gemoniko\n</foreign> in efficiente e&longs;t <foreign lang="greek">u(phzetiko\n</foreign>. </s><s>finis imperat ab&longs;olutè, ef­<lb/>ficiens agit gratia finis: ex his exi&longs;tit habitudo inter efficiens & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, nulla <expan abbr="rõne">ronne</expan> ver&ecedil; pote&longs;tatis in­<lb/>clu&longs;a, & pote&longs;tas ambiguè dicetur, nimirùm <foreign lang="greek">e)ntele/xeia</foreign>, quemadmodum lib. 3. de C&ecedil;lo T. 28. <lb/>& <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> finis mouet, id <expan abbr="aũt">aunt</expan> quod mouetur, habet <foreign lang="greek"><gap/></foreign> rationem pote&longs;tatis, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> motus e&longs;t me­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1940"></arrow.to.target><lb/>taphoricus: &longs;it & illa in efficiente pote&longs;tas metaphorica de qua nil agitur hoc loco. </s><s>Po&longs;tremò po­<lb/>te&longs;tas omnis, aut ad vniuer&longs;ale, aut indiuiduum pertinet; vt animalis e&longs;t generare, vel Socratis. <lb/></s><s>His ita con&longs;titutis aimus, <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> potentias naturæ cur&longs;u referri ad actus, &longs;ed &longs;i addantur huiu&longs;modi <lb/>leges, vt ad illos perducantur, quos ip&longs;æ re&longs;piciunt, qui &longs;ecum pro portione <expan abbr="cõgruant">congruant</expan>, eo modo, <lb/>atque iis impo&longs;itis conditionibus quib. &longs;unt in potentia; nempè potentia perfecta ad <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="perfe-ctũ">perfe­<lb/>ctum</expan>, & quæ &longs;impliciter ad <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;impliciter, & contracta, & limitata ad <expan abbr="con&longs;imil&etilde;">con&longs;imilem</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> promouea­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1940"></arrow.to.target><lb/>taphoricus: &longs;it & illa in efficiente pote&longs;tas metaphorica de qua nil agitur hoc loco. </s><s>Po&longs;tremò po­<lb/>te&longs;tas omnis, aut ad vniuer&longs;ale, aut indiuiduum pertinet; vt animalis e&longs;t generare, vel Socratis. <lb/></s><s>His ita con&longs;titutis aimus, <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> potentias naturæ cur&longs;u referri ad actus, &longs;ed &longs;i addantur huiu&longs;modi <lb/>leges, vt ad illos perducantur, quos ip&longs;æ re&longs;piciunt, qui &longs;ecum pro portione <expan abbr="cõgruant">congruant</expan>, eo modo, <lb/>atque iis impo&longs;itis conditionibus <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;unt in potentia; nempè potentia perfecta ad <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="perfe-ctũ">perfe­<lb/>ctum</expan>, & quæ &longs;impliciter ad <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;impliciter, & contracta, & limitata ad <expan abbr="con&longs;imil&etilde;">con&longs;imilem</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> promouea­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1941"></arrow.to.target><lb/>tur, vt &longs;i per hoc in&longs;trumentum, illo pr&ecedil;&longs;ente perueniat ad <expan abbr="actũ">actum</expan>: aut &longs;i in c&ecedil;lo pote&longs;tas e&longs;t diuiden­<lb/>di per de&longs;ignationem, actus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex de&longs;ignatione pendeat. </s><s>Adiicimus <expan abbr="aũt">aunt</expan> in indiuiduo non e&longs;&longs;e ab­<lb/>&longs;urdum, &longs;i potentia fru&longs;tretur, ab&longs;urdum verò e&longs;&longs;e &longs;i fru&longs;tretur in vniuer&longs;ali. </s><s>Verumenimuerò <lb/>cùm vniuer&longs;ale &longs;it genus, aut &longs;pecies; non veritus e&longs;t Pomponatius concedere, etiam fieri po&longs;&longs;e, <lb/>vt potentia fru&longs;tretur in &longs;pecie; ac &longs;atis e&longs;&longs;e, &longs;i non fru&longs;tretur in genere &longs;olùm, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s><s>exemplo con­<lb/>firmat; quandò homo <expan abbr="põt">pont</expan> appetere immortalitatem, quam <expan abbr="tñ">tnm</expan> non adipi&longs;citur, & mulus appetit <lb/>generationem &longs;ibi &longs;imilem, tamen plurimùm non con&longs;equitur, & talpa oculos habet, <expan abbr="neq.">neque</expan> tamen <lb/>videt. </s><s>Atqui ægrè admodum Pomponatio crederem, quia &longs;pecies præ&longs;egerit, vt illi opinantur, <lb/>nece&longs;sitatem <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: non ergo videtur vniuer&longs;a po&longs;&longs;e fru&longs;trari. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tant exempla, tum quae<lb/>appetitus in homine <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emper rectus e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> naturalis; rectus <expan abbr="aũt">aunt</expan> is &longs;olus e&longs;t qui à <expan abbr="rõne">ronne</expan> guber­<lb/>natur, non <expan abbr="rectũ">rectum</expan> verò fru&longs;trari <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t inconueniens: at rectus non fru&longs;tratur; hic e&longs;t, vt immorta­<lb/>litatem <expan abbr="nõ">non</expan> in indiuiduo, &longs;ed in &longs;pecie <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, & ip&longs;e &longs;ic fiat immortalis, quae imitetur D. O. M. <lb/>qui immortalis e&longs;t, contemplando: tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> à corpore & indiuiduis, <expan abbr="atq.">atque</expan> caducis naturis quodam­<lb/>modo &longs;eparatur, ni&longs;i putes Ari&longs;totelem aut vnam <expan abbr="cõmunem">communem</expan> <expan abbr="omniũ">omnium</expan> mentem po&longs;ui&longs;&longs;e, vt cen&longs;uit <lb/>Arabs, aut veritatem <expan abbr="catholicã">catholicam</expan> Ari&longs;toteli notam fui&longs;&longs;e fatearis. </s><s>Quod item de muli appetitu ad­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1941"></arrow.to.target><lb/>tur, vt &longs;i per hoc in&longs;trumentum, illo pr&ecedil;&longs;ente perueniat ad <expan abbr="actũ">actum</expan>: aut &longs;i in c&ecedil;lo pote&longs;tas e&longs;t diuiden­<lb/>di per de&longs;ignationem, actus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ex de&longs;ignatione pendeat. </s><s>Adiicimus <expan abbr="aũt">aunt</expan> in indiuiduo non e&longs;&longs;e ab­<lb/>&longs;urdum, &longs;i potentia fru&longs;tretur, ab&longs;urdum verò e&longs;&longs;e &longs;i fru&longs;tretur in vniuer&longs;ali. </s><s>Verumenimuerò <lb/>cùm vniuer&longs;ale &longs;it genus, aut &longs;pecies; non veritus e&longs;t Pomponatius concedere, etiam fieri po&longs;&longs;e, <lb/>vt potentia fru&longs;tretur in &longs;pecie; ac &longs;atis e&longs;&longs;e, &longs;i non fru&longs;tretur in genere &longs;olùm, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s><s>exemplo con­<lb/>firmat; quandò homo <expan abbr="põt">pont</expan> appetere immortalitatem, quam <expan abbr="tñ">tnm</expan> non adipi&longs;citur, & mulus appetit <lb/>generationem &longs;ibi &longs;imilem, tamen plurimùm non con&longs;equitur, & talpa oculos habet, <expan abbr="neq.">neque</expan> tamen <lb/>videt. </s><s>Atqui ægrè admodum Pomponatio crederem, quia &longs;pecies præ&longs;egerit, vt illi opinantur, <lb/>nece&longs;sitatem <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: non ergo videtur vniuer&longs;a po&longs;&longs;e fru&longs;trari. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tant exempla, tum quae<lb/>appetitus in homine <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emper rectus e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> naturalis; rectus <expan abbr="aũt">aunt</expan> is &longs;olus e&longs;t qui à <expan abbr="rõne">ronne</expan> guber­<lb/>natur, non <expan abbr="rectũ">rectum</expan> verò fru&longs;trari <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t inconueniens: at rectus non fru&longs;tratur; hic e&longs;t, vt immorta­<lb/>litatem <expan abbr="nõ">non</expan> in indiuiduo, &longs;ed in &longs;pecie <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, & ip&longs;e &longs;ic fiat immortalis, quae imitetur D. O. M. <lb/>qui immortalis e&longs;t, contemplando: tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> à corpore & indiuiduis, <expan abbr="atq.">atque</expan> caducis naturis quodam­<lb/>modo &longs;eparatur, ni&longs;i putes Ari&longs;totelem aut vnam <expan abbr="cõmunem">communem</expan> <expan abbr="omniũ">omnium</expan> mentem po&longs;ui&longs;&longs;e, vt cen&longs;uit <lb/>Arabs, aut veritatem <expan abbr="catholicã">catholicam</expan> Ari&longs;toteli notam fui&longs;&longs;e fatearis. </s><s>Quod item de muli appetitu ad­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1942"></arrow.to.target><lb/>&longs;crip&longs;it, & de facultate cernendi quæ fru&longs;tra videtur e&longs;&longs;e in talpa: dicimus illa item <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e natu­<lb/>ralia, nec à perfectione, &longs;ed à vitio profici&longs;ci: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> mulus & talpa in natura <foreign lang="greek">p<gap/>zw/mata</foreign>, nec &longs;pe­<lb/>cies perfectæ; at nos ea capimus quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;e habent, & agimus de facultatibus quæ <lb/>cur&longs;um naturæ tenent. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò dico has &longs;pecies e&longs;&longs;e obl&ecedil;&longs;as, & imperfectas &longs;ecundùm e&longs;&longs;e, & <lb/>contrà <expan abbr="naturã">naturam</expan> affectas (nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> tale <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e perpetuum) &longs;ed ad animal <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, quia non &longs;unt capa­<lb/>ces illius perfectionis quàm natura tolerat animalis, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quae imperfectio duo re&longs;picit, <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/>.&longs;. </s><s>& formam, &longs;pecies ex e&longs;&longs;entiæ perfectione &longs;olet æ&longs;timari, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s><s>ade&longs;t, quæ po&longs;ita e&longs;t in certa ra­<lb/>tione partium formæ, quod e&longs;t in corpore <expan abbr="vitiũ">vitium</expan> id redundat in principia materiæ ex qua &longs;peciei <lb/>deprauatio non exi&longs;tit. </s><s>At, inquit, oculos habent. </s><s>fru&longs;tra igitur. </s><s>Re&longs;pondeo oculos e&longs;&longs;e ambiguè, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> huic muneri de&longs;tinatos à natura, &longs;ed e&longs;&longs;e notas qua&longs;dam, quæ oriuntur ex nece&longs;sitate mate­<lb/>ri&ecedil;, vt in viro mamm&ecedil;; harum &longs;i munus e&longs;t <expan abbr="nullũ">nullum</expan>, non ideò fru&longs;tra &longs;unt, &longs;ed &longs;i cui officio delega­<lb/>tæ forent, <expan abbr="neq.">neque</expan> pr&ecedil;&longs;tarent, tum &longs;anè fru&longs;tra dat&ecedil; fui&longs;&longs;ent. </s><s>Proptereà credo tutius defendi, &longs;peciei <lb/>pote&longs;tatem <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e fru&longs;trari. </s><s><expan abbr="Eodem&qacute;">Eodemque</expan>. </s><s>modo cùm ab vna pote&longs;tate multa manent officia, præ­<lb/>&longs;ertim &longs;i fuerint ordinata; <expan abbr="nõ">non</expan> arbitror fru&longs;tra <expan abbr="ponendã">ponendam</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;tatem qu&ecedil; non fungatur vniuer­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1942"></arrow.to.target><lb/>&longs;crip&longs;it, & de facultate cernendi quæ fru&longs;tra videtur e&longs;&longs;e in talpa: dicimus illa item <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e natu­<lb/>ralia, nec à perfectione, &longs;ed à vitio profici&longs;ci: &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> mulus & talpa in natura <foreign lang="greek">p<gap/>zw/mata</foreign>, nec &longs;pe­<lb/>cies perfectæ; at nos ea capimus quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;e habent, & agimus de facultatibus quæ <lb/>cur&longs;um naturæ tenent. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò dico has &longs;pecies e&longs;&longs;e obl&ecedil;&longs;as, & imperfectas &longs;ecundùm e&longs;&longs;e, & <lb/>contrà <expan abbr="naturã">naturam</expan> affectas (nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> tale <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e perpetuum) &longs;ed ad animal <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, quia non &longs;unt capa­<lb/>ces illius perfectionis quàm natura tolerat animalis, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quae imperfectio duo re&longs;picit, <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/>.&longs;. </s><s>& formam, &longs;pecies ex e&longs;&longs;entiæ perfectione &longs;olet æ&longs;timari, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s><s>ade&longs;t, quæ po&longs;ita e&longs;t in certa ra­<lb/>tione partium formæ, quod e&longs;t in corpore <expan abbr="vitiũ">vitium</expan> id redundat in principia materiæ ex qua &longs;peciei <lb/>deprauatio non exi&longs;tit. </s><s>At, inquit, oculos habent. </s><s>fru&longs;tra igitur. </s><s>Re&longs;pondeo oculos e&longs;&longs;e ambiguè, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> huic muneri de&longs;tinatos à natura, &longs;ed e&longs;&longs;e notas qua&longs;dam, quæ oriuntur ex nece&longs;sitate mate­<lb/>ri&ecedil;, vt in viro mamm&ecedil;; harum &longs;i munus e&longs;t <expan abbr="nullũ">nullum</expan>, non ideò fru&longs;tra &longs;unt, &longs;ed &longs;i cui officio delega­<lb/>tæ forent, <expan abbr="neq.">neque</expan> pr&ecedil;&longs;tarent, tum &longs;anè fru&longs;tra dat&ecedil; fui&longs;&longs;ent. </s><s>Proptereà credo tutius defendi, &longs;peciei <lb/>pote&longs;tatem <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e fru&longs;trari. </s><s><expan abbr="Eodem&qacute;">Eodemque</expan>. </s><s>modo cùm ab vna pote&longs;tate multa manent officia, præ­<lb/>&longs;ertim &longs;i fuerint ordinata; <expan abbr="nõ">non</expan> arbitror fru&longs;tra <expan abbr="ponendã">ponendam</expan> e&longs;&longs;e pote&longs;tatem qu&ecedil; non fungatur vniuer­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1943"></arrow.to.target><lb/>&longs;is; verùm id &longs;ufficere, &longs;i modò hoc, mox alio fungatur. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="al&etilde;tem">alentem</expan> imperfectam e&longs;&longs;e puto, ni&longs;i <lb/>gignat, &longs;ed &longs;at e&longs;t, &longs;i nutriat, aut augeat, & &longs;entiens, &longs;i nunc videat, audiat aliàs. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ad obiectio­<lb/>neis &longs;ic re&longs;pondemus, <expan abbr="primum&qacute;">primumque</expan>. </s><s>ad eas quas accepimus è lib. <foreign lang="greek">pezi\ e(zm</foreign>. </s><s>& lib. de Diuin. </s><s>dicimus <lb/>cum actum, tum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="indefinitã">indefinitam</expan>, & pote&longs;tatem illam referri ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, qui contradi­<lb/>ctione continetur, & h&ecedil;c e&longs;t potentia <expan abbr="contingentiũ">contingentium</expan>: re&longs;picit <expan abbr=".n.">enim</expan> actus oppo&longs;itos, vnde &longs;icut hæc ve­<lb/>&longs;tis incidi, aut non incidi <expan abbr="põt">pont</expan>; &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> incidetur, aut non: & habet hic actus veritatem quæ in con­<lb/>iunctione po&longs;ita e&longs;t, &longs;eparatim verò incidi, aut non, <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s><s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s><s>nos monuit Ari&longs;toteles <lb/>in contingentib. non e&longs;&longs;e <expan abbr="determinatã">determinatam</expan> <expan abbr="affirmation&etilde;">affirmationem</expan>, vel negationem &longs;eor&longs;um, &longs;ed coniunctim. <lb/></s><s>Similis e&longs;t non pote&longs;tatis in habitibus animi & materia, quantum e&longs;t de eo, quae hunc vel <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> <lb/>actum re&longs;piciant &longs;impliciter, & quoad <expan abbr="euentũ">euentum</expan>: verùm &longs;i ordo naturæ &longs;pectetur, non vniu&longs;modi <lb/><expan abbr="rõ">rom</expan> notatur, alterum <expan abbr=".n.">enim</expan> ex oppo&longs;itis ex natura, & per &longs;e re&longs;piciunt, alterum præter naturam & per <lb/>accidens, ac materia quidem e&longs;&longs;e per &longs;e re&longs;picit, non e&longs;&longs;e per accidens, & medicina &longs;alutem per &longs;e <lb/>expetit, per accidens in ægritudine ver&longs;atur. </s><s>Et, vt mon&longs;trabat Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> tamet&longs;i pote&longs;tates <lb/> | <arrow.to.target n="marg1943"></arrow.to.target><lb/>&longs;is; verùm id &longs;ufficere, &longs;i modò hoc, mox alio fungatur. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="al&etilde;tem">alentem</expan> imperfectam e&longs;&longs;e puto, ni&longs;i <lb/>gignat, &longs;ed &longs;at e&longs;t, &longs;i nutriat, aut augeat, & &longs;entiens, &longs;i nunc videat, audiat aliàs. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ad obiectio­<lb/>neis &longs;ic re&longs;pondemus, <expan abbr="primum&qacute;">primumque</expan>. </s><s>ad eas quas accepimus è lib. <foreign lang="greek">pezi\ e(zm</foreign>. </s><s>& lib. de Diuin. </s><s>dicimus <lb/>cum actum, tum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="indefinitã">indefinitam</expan>, & pote&longs;tatem illam referri ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, qui contradi­<lb/>ctione continetur, & h&ecedil;c e&longs;t potentia <expan abbr="contingentiũ">contingentium</expan>: re&longs;picit <expan abbr=".n.">enim</expan> actus oppo&longs;itos, vnde &longs;icut hæc ve­<lb/>&longs;tis incidi, aut non incidi <expan abbr="põt">pont</expan>; &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> incidetur, aut non: & habet hic actus veritatem quæ in con­<lb/>iunctione po&longs;ita e&longs;t, &longs;eparatim verò incidi, aut non, <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s><s><expan abbr="Ideò&qacute;">Ideòque</expan>. </s><s>nos monuit Ari&longs;toteles <lb/>in contingentib. non e&longs;&longs;e <expan abbr="determinatã">determinatam</expan> <expan abbr="affirmation&etilde;">affirmationem</expan>, vel negationem &longs;eor&longs;um, &longs;ed coniunctim. <lb/></s><s>Similis e&longs;t non pote&longs;tatis in habitibus animi & materia, quantum e&longs;t de eo, quae hunc vel <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> <lb/>actum re&longs;piciant &longs;impliciter, & quoad <expan abbr="euentũ">euentum</expan>: verùm &longs;i ordo naturæ &longs;pectetur, non vniu&longs;modi <lb/><expan abbr="rõ">rom</expan> notatur, alterum <expan abbr=".n.">enim</expan> ex oppo&longs;itis ex natura, & per &longs;e re&longs;piciunt, alterum præter naturam & per <lb/>accidens, ac materia quidem e&longs;&longs;e per &longs;e re&longs;picit, non e&longs;&longs;e per accidens, & medicina &longs;alutem per &longs;e <lb/>expetit, per accidens in ægritudine ver&longs;atur. </s><s>Et, vt mon&longs;trabat Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> tamet&longs;i pote&longs;tates <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1949"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1949"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1950"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Naturam non aggredi id quod &longs;e con&longs;ecutum non &longs;perat. </s><s>quod, tamet&longs;i in principiis à nob. </s><s>re­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1950"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Naturam non aggredi id quod &longs;e con&longs;ecutum non &longs;perat. </s><s>quod, tamet&longs;i in principiis à nob. </s><s>re­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1951"></arrow.to.target><lb/>po&longs;itum e&longs;t, &longs;ufficiente ad eius veritatem <expan abbr="patefaciendã">patefaciendam</expan> ip&longs;o v&longs;u: c&ecedil;terùm quae à Latinis philo&longs;ophis <lb/>agitatum, po&longs;tulat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> aliquam animaduer&longs;ionem. </s><s>Nam præter alios Iandunus <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> &longs;ic argumenta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1951"></arrow.to.target><lb/>po&longs;itum e&longs;t, &longs;ufficiente ad eius veritatem <expan abbr="patefaciendã">patefaciendam</expan> ip&longs;o v&longs;u: c&ecedil;terùm quae à Latinis philo&longs;ophis <lb/>agitatum, po&longs;tulat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> aliquam animaduer&longs;ionem. </s><s>Nam præter alios Iandunus <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> &longs;ic argumenta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1952"></arrow.to.target><lb/>tur. </s><s>Vbi &longs;it ordo inter aliqua, &longs;i po&longs;terius fieri nequeat; non idcirco fieri non po&longs;&longs;e antecedens. <lb/></s><s>Ergo <expan abbr="põt">pont</expan> aliquid aggredi natura quod non &longs;it &longs;ucce&longs;&longs;urum. </s><s>Probatur antecedens. </s><s>quoniam ani­<lb/>mal homini antecedit: &longs;i tamen illud animal factum fuerit equus, ip&longs;i pror&longs;us hominis natura re­<lb/>pugnat. </s><s>Homo igitur cœpit, non tamen e&longs;t factus. </s><s>Confirmatur, quia prius <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e &longs;ine po&longs;te­<lb/>riore, &longs;ed fieri prius e&longs;t, quam factum e&longs;&longs;e. </s><s>Ergo pote&longs;t aliquid fieri, & po&longs;teà non e&longs;&longs;e factum. <lb/></s><s>Adde quoque Ari&longs;totelis te&longs;timonium de 2. Po&longs;t. Attamen, &longs;i &longs;eruentur conditiones de quib. &longs;u­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1952"></arrow.to.target><lb/>tur. </s><s>Vbi &longs;it ordo inter aliqua, &longs;i po&longs;terius fieri nequeat; non idcirco fieri non po&longs;&longs;e antecedens. <lb/></s><s>Ergo <expan abbr="põt">pont</expan> aliquid aggredi natura quod non &longs;it &longs;ucce&longs;&longs;urum. </s><s>Probatur antecedens. </s><s>quoniam ani­<lb/>mal homini antecedit: &longs;i tamen illud animal factum fuerit equus, ip&longs;i pror&longs;us hominis natura re­<lb/>pugnat. </s><s>Homo igitur cœpit, non tamen e&longs;t factus. </s><s>Confirmatur, quia prius <expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e &longs;ine po&longs;te­<lb/>riore, &longs;ed fieri prius e&longs;t, quam factum e&longs;&longs;e. </s><s>Ergo pote&longs;t aliquid fieri, & po&longs;teà non e&longs;&longs;e factum. <lb/></s><s>Adde quoque Ari&longs;totelis te&longs;timonium de 2. Po&longs;t. Attamen, &longs;i &longs;eruentur conditiones de <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;u­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1953"></arrow.to.target><lb/>prà, vera e&longs;t generatim hæc propo&longs;itio. </s><s>Illa verò quæ Iandunus obiecit, ita di&longs;&longs;oluuntur. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <lb/>ad <expan abbr="primũ">primum</expan> negatur antecedens, ad probationem re&longs;pondemus. </s><s>Animal, aut ab&longs;olutè capi, aut cum <lb/>aliqua determinatione, vbi verò accipiatur ab&longs;olutè, non e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e magis hominem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> equum, <lb/>vbi verò determinatum fuerit, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, ni&longs;i illud quo determinatum e&longs;t. </s><s>Quamobrem in ar­<lb/>gumento &longs;ube&longs;t fallacia à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm quid. </s><s>Etenim <expan abbr="cũ">cum</expan> accipitur animal, quod <expan abbr="põt">pont</expan> <lb/>e&longs;&longs;e homo, intelligitur animal, quod e&longs;t &longs;ine determinatione. </s><s>Cùm verò accipitur animal, quod <lb/>fit equus, iam e&longs;t <expan abbr="determinatũ">determinatum</expan> equi forma: hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> non pote&longs;t fieri homo, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> fieri nequit, vt <lb/>equus &longs;it homo. </s><s>Et hæc e&longs;t germana &longs;olutio propo&longs;iti argumenti, ad quod di&longs;&longs;oluendum multa <lb/>blaterauit Iandunus. </s><s>Euertitur item confirmatio ex his quæ docet Ari&longs;toteles. </s><s>Nam, quod ha­<lb/>bet rationem finis, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> perfectum fuerit; ab&longs;olutè habet rationem principij. </s><s><expan abbr="ideòq.">ideòque</expan> antecedit <lb/>in natura iis quæ fiunt, & &longs;uapte natura expetitur, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>plurimum natura potitur, &longs;i minus, id for­<lb/>tuitum e&longs;t, & pertinet ad &longs;ingulare: &longs;ingularem verò <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> actu &longs;uo fru&longs;trari non e&longs;t <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>. <lb/></s><s>Quod verò Simplicius accepit, effici, vt &longs;it fru&longs;tra facultas, ni&longs;i obeat munus &longs;uum. </s><s>hoc ego pro­<lb/>fectò nunquàm homini darem, ni&longs;i cum aliqua lege, vel vniuersè, vel quae &longs;impliciter officio &longs;uo <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>fungeretur: at in dormiente & in eo, quod laborat <foreign lang="greek">a)tzofi/a|</foreign>, ce&longs;&longs;at quidem munus cuiu&longs;piam | <arrow.to.target n="marg1953"></arrow.to.target><lb/>prà, vera e&longs;t generatim hæc propo&longs;itio. </s><s>Illa verò quæ Iandunus obiecit, ita di&longs;&longs;oluuntur. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <lb/>ad <expan abbr="primũ">primum</expan> negatur antecedens, ad probationem re&longs;pondemus. </s><s>Animal, aut ab&longs;olutè capi, aut cum <lb/>aliqua determinatione, vbi verò accipiatur ab&longs;olutè, non e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e magis hominem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> equum, <lb/>vbi verò determinatum fuerit, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, ni&longs;i illud quo determinatum e&longs;t. </s><s>Quamobrem in ar­<lb/>gumento &longs;ube&longs;t fallacia à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm quid. </s><s>Etenim <expan abbr="cũ">cum</expan> accipitur animal, quod <expan abbr="põt">pont</expan> <lb/>e&longs;&longs;e homo, intelligitur animal, quod e&longs;t &longs;ine determinatione. </s><s>Cùm verò accipitur animal, quod <lb/>fit equus, iam e&longs;t <expan abbr="determinatũ">determinatum</expan> equi forma: hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> non pote&longs;t fieri homo, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> fieri nequit, vt <lb/>equus &longs;it homo. </s><s>Et hæc e&longs;t germana &longs;olutio propo&longs;iti argumenti, ad quod di&longs;&longs;oluendum multa <lb/>blaterauit Iandunus. </s><s>Euertitur item confirmatio ex his quæ docet Ari&longs;toteles. </s><s>Nam, quod ha­<lb/>bet rationem finis, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> perfectum fuerit; ab&longs;olutè habet rationem principij. </s><s><expan abbr="ideòq.">ideòque</expan> antecedit <lb/>in natura iis quæ fiunt, & &longs;uapte natura expetitur, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>plurimum natura potitur, &longs;i minus, id for­<lb/>tuitum e&longs;t, & pertinet ad &longs;ingulare: &longs;ingularem verò <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> actu &longs;uo fru&longs;trari non e&longs;t <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan>. <lb/></s><s>Quod verò Simplicius accepit, effici, vt &longs;it fru&longs;tra facultas, ni&longs;i obeat munus &longs;uum. </s><s>hoc ego pro­<lb/>fectò nunquàm homini darem, ni&longs;i cum aliqua lege, vel vniuersè, vel quae &longs;impliciter officio &longs;uo <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>fungeretur: at in dormiente & in eo, quod laborat <foreign lang="greek">a)tzofi/a|</foreign>, ce&longs;&longs;at quidem munus cuiu&longs;piam |
| <pb pagenum="296"/>facultatis: attamen non idcirco fru&longs;tra ade&longs;&longs;e concedam, quia <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;emper, nec in omnibus offi­<lb/> | <pb pagenum="296"/>facultatis: attamen non idcirco fru&longs;tra ade&longs;&longs;e concedam, quia <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;emper, nec in omnibus offi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1954"></arrow.to.target><lb/>ciis &longs;it immunis, aut non &longs;e habeat &longs;ecundùm naturam.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1954"></arrow.to.target><lb/>ciis &longs;it immunis, aut non &longs;e habeat &longs;ecundùm naturam.</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Qu&ecedil;dam dubitationes è medio tolluntur ad functionum naturam &longs;pectantes. </s><s>Cap. </s><s>XXXIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Qu&ecedil;dam dubitationes è medio tolluntur ad functionum naturam &longs;pectantes. </s><s>Cap. </s><s>XXXIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>ENERGIAE &longs;unt, vel vniformium, vel difformium: horum quidem organic&ecedil; &longs;unt quæ .&longs;. <lb/></s><s>actiones &longs;pectant, quib. aut animalis partes inter &longs;e agitant, aut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> aliud ab animali <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <lb/>extrin&longs;ecùs cient: illorum potius &longs;unt perpen&longs;iones. </s><s>Ergo dicet aliquis, actiones etiam &longs;pectan­<lb/>tur in ip&longs;is: idcirco item efficiendi ratio quæ à nob. </s><s>ab eodem indiuiduo repul&longs;a e&longs;t. </s><s>Rur&longs;us, &longs;i <lb/>reliquorum &longs;unt perpe&longs;siones, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem &longs;unt materia: ergo propri&ecedil; functiones à materia <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> profici&longs;cuntur, & ita functio non erit forma operans, quod iis aduer&longs;atur quæ nos antè de­<lb/>creuimus. </s><s>Tollitur &longs;anè prior illa dubitatio, quia cùm &longs;int partes organic&ecedil; & difformes è multis <lb/>aliis con&longs;titutæ, ita <expan abbr="etiã">etiam</expan> animal totum è pluribus <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tis">in&longs;trumentis</expan> coagmentatum, vna ex illis alteram <lb/>ciere <expan abbr="põt">pont</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm <expan abbr="cõmoueat">commoueat</expan> alteram à &longs;e diuer&longs;am, inibi <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> efficientis & patientis e&longs;&longs;e da­<lb/>mus, tendit neruus tenditur os, vertit mu&longs;culus vertitur membrum, calefacit caro calefit venter, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eip&longs;am caro calefacit. </s><s>Neque tum e&longs;t vnum &longs;impliciter indiuiduum, quod &longs;imul agat & pa­<lb/>tiatur ad idem, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in omnino continuis eueniret. </s><s>Altera verò &longs;pecies functionis po­<lb/> | <s>ENERGIAE &longs;unt, vel vniformium, vel difformium: horum quidem organic&ecedil; &longs;unt quæ .&longs;. <lb/></s><s>actiones &longs;pectant, <expan abbr="quib.">quibus</expan> aut animalis partes inter &longs;e agitant, aut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> aliud ab animali <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <lb/>extrin&longs;ecùs cient: illorum potius &longs;unt perpen&longs;iones. </s><s>Ergo dicet aliquis, actiones etiam &longs;pectan­<lb/>tur in ip&longs;is: idcirco item efficiendi ratio quæ à nob. </s><s>ab eodem indiuiduo repul&longs;a e&longs;t. </s><s>Rur&longs;us, &longs;i <lb/>reliquorum &longs;unt perpe&longs;siones, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem &longs;unt materia: ergo propri&ecedil; functiones à materia <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> profici&longs;cuntur, & ita functio non erit forma operans, quod iis aduer&longs;atur quæ nos antè de­<lb/>creuimus. </s><s>Tollitur &longs;anè prior illa dubitatio, quia cùm &longs;int partes organic&ecedil; & difformes è multis <lb/>aliis con&longs;titutæ, ita <expan abbr="etiã">etiam</expan> animal totum è pluribus <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tis">in&longs;trumentis</expan> coagmentatum, vna ex illis alteram <lb/>ciere <expan abbr="põt">pont</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm <expan abbr="cõmoueat">commoueat</expan> alteram à &longs;e diuer&longs;am, inibi <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> efficientis & patientis e&longs;&longs;e da­<lb/>mus, tendit neruus tenditur os, vertit mu&longs;culus vertitur membrum, calefacit caro calefit venter, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eip&longs;am caro calefacit. </s><s>Neque tum e&longs;t vnum &longs;impliciter indiuiduum, quod &longs;imul agat & pa­<lb/>tiatur ad idem, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> in omnino continuis eueniret. </s><s>Altera verò &longs;pecies functionis po­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1971"></arrow.to.target><lb/>nitur in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, nihilominus, quae illa materia non e&longs;t pura pote&longs;tas, &longs;ed actu quodam <lb/>prædita, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it, idem iudicium de illa <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> de ea quæ con&longs;equitur formam: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> eius materiæ quæ &longs;ola pote&longs;tas e&longs;t &longs;ine forma, nulla e&longs;t <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> functio. </s><s>Neque tamen e&longs;t ea <lb/>functio &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, vt tamen &longs;it ab eius ip&longs;ius forma, quod mouetur. </s><s>Nam &longs;olùm hoc acci­<lb/>dit animato, quod à &longs;uaip&longs;ius forma concitatur & à &longs;eip&longs;o, quia &longs;olùm diuiditur in partem per &longs;e <lb/><expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, & in motu totius, quo animatum, quatenus animatum moue­<lb/>tur: &longs;iquid &longs;it aliud, habet in &longs;eip&longs;o &longs;olam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, actum aliunde expectans, vt puta, pars mol­<lb/>lis facilè laxatur; at laxans externum e&longs;t. </s><s>Laxatur ergo, quà mollis e&longs;t, & &longs;ic habet <expan abbr="initiũ">initium</expan> in &longs;eip&longs;a <lb/>patiendi, & oneri e&longs;t non &longs;ibi, &longs;ed alij. </s><s>Verumeninuero <expan abbr="neq.">neque</expan> illud a&longs;pernandum e&longs;t, vt motus &longs;it <lb/>energia formæ: quandò energia tota &longs;imul e&longs;&longs;e videtur: motus <expan abbr="aũt">aunt</expan> ponitur in &longs;ucce&longs;sione. </s><s>Præ­<lb/>tereà quæ'nam pendentia &longs;it functionis ab externo, dum e&longs;t imperfecta, vt inde colligi queat id <lb/>quod &longs;uperiore capite acceptum &longs;anè e&longs;t, neutiquam verò explicatum. </s><s>C&ecedil;terùm, quod attinet <lb/>ad primum. </s><s>Finge tibi &longs;patium, quod inter mouendum mobile permetiri debet: hoc e&longs;t diui­<lb/>duum in &longs;emper diuidua, quia <expan abbr="continuũ">continuum</expan>. </s><s>partes eius aliquo termino impo&longs;ito finiti non incon­ | <arrow.to.target n="marg1971"></arrow.to.target><lb/>nitur in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, nihilominus, quae illa materia non e&longs;t pura pote&longs;tas, &longs;ed actu quodam <lb/>prædita, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it, idem iudicium de illa <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> de ea quæ con&longs;equitur formam: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> eius materiæ quæ &longs;ola pote&longs;tas e&longs;t &longs;ine forma, nulla e&longs;t <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> functio. </s><s>Neque tamen e&longs;t ea <lb/>functio &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, vt tamen &longs;it ab eius ip&longs;ius forma, quod mouetur. </s><s>Nam &longs;olùm hoc acci­<lb/>dit animato, quod à &longs;uaip&longs;ius forma concitatur & à &longs;eip&longs;o, quia &longs;olùm diuiditur in partem per &longs;e <lb/><expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, & in motu totius, quo animatum, quatenus animatum moue­<lb/>tur: &longs;iquid &longs;it aliud, habet in &longs;eip&longs;o &longs;olam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, actum aliunde expectans, vt puta, pars mol­<lb/>lis facilè laxatur; at laxans externum e&longs;t. </s><s>Laxatur ergo, quà mollis e&longs;t, & &longs;ic habet <expan abbr="initiũ">initium</expan> in &longs;eip&longs;a <lb/>patiendi, & oneri e&longs;t non &longs;ibi, &longs;ed alij. </s><s>Verumeninuero <expan abbr="neq.">neque</expan> illud a&longs;pernandum e&longs;t, vt motus &longs;it <lb/>energia formæ: quandò energia tota &longs;imul e&longs;&longs;e videtur: motus <expan abbr="aũt">aunt</expan> ponitur in &longs;ucce&longs;sione. </s><s>Præ­<lb/>tereà quæ'nam pendentia &longs;it functionis ab externo, dum e&longs;t imperfecta, vt inde colligi queat id <lb/>quod &longs;uperiore capite acceptum &longs;anè e&longs;t, neutiquam verò explicatum. </s><s>C&ecedil;terùm, quod attinet <lb/>ad primum. </s><s>Finge tibi &longs;patium, quod inter mouendum mobile permetiri debet: hoc e&longs;t diui­<lb/>duum in &longs;emper diuidua, quia <expan abbr="continuũ">continuum</expan>. </s><s>partes eius aliquo termino impo&longs;ito finiti non incon­ |
| <pb pagenum="299"/> | <pb pagenum="299"/> |
| <arrow.to.target n="marg1972"></arrow.to.target><lb/>uenit: in earum fine &longs;ignare licèt aliquod, vbi <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in quo quieuerit id quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>. <lb/></s><s>& aliquod <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e, &longs;icut in generatione factum, quod &longs;anè vbi nolim, te inane <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="nudum&qacute;">nudumque</expan>. <lb/></s><s>&longs;umere, & citra <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> &longs;en&longs;ilem: &longs;ed, vt in vniuer&longs;o vires certas obtinuit, ex participatio­<lb/>ne boni illius quod c&ecedil;lum <expan abbr="cõicat">conicat</expan> iis quæ rectà mouentur pro viciniæ di&longs;tantiæúe ratione, veluti <lb/>dictum e&longs;t 1. de cælo. </s><s>Sume deinde mobile, quod intereà gignitur. </s><s>in eius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> motu duo con&longs;idera­<lb/>re poteris, & <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>, qui per mutata e&longs;&longs;e &longs;ignificatur, & <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan>. </s><s>Hæc duo <lb/>contra &longs;e habent. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> illa <expan abbr="indicãt">indicant</expan> terminum & diui&longs;ionem <expan abbr="extant&etilde;">extantem</expan>: hæc infinitatis affinia &longs;unt. <lb/></s><s>Terminus e&longs;t ex forma, infinitas <expan abbr="aũt">aunt</expan> & continuatio <expan abbr="partiũ">partium</expan> ex materia. </s><s>Ergo in quolibet &longs;patij &longs;al­<lb/>tem &longs;en&longs;ilis puncto certus e&longs;t & locus qui certam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> mobilis notat in qua cùm &longs;it, pro il­<lb/>lius formæ, perfectione <expan abbr="gradu&qacute;">graduque</expan>. </s><s>operatur, qui iam ade&longs;t: quia verò con&longs;tat ex materia quæ diuidi <lb/><expan abbr="põt">pont</expan> in infinitum, & diuiduè gradus illos perfectionis accepit: hinc exoriri <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan> dicemus, <lb/>& <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s><s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> hîc te memini&longs;&longs;e volo <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ de gradib. formæ & partib. eius olim <expan abbr="cõ&longs;titui-mus">con&longs;titui­<lb/>mus</expan>. </s><s>referuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> ad materiam, quia forma <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;oluta e&longs;t. </s><s>Ergo cùm e&longs;&longs;e in loco &longs;it energia <lb/>propriè, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> moueri, fit ex hoc, vt, licet moueatur elementum, habeat item <expan abbr="energiã">energiam</expan> &longs;uam <expan abbr="to-tã">to­<lb/>tam</expan> &longs;imul, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> imperfectam .i. </s><s>indiuiduam, & vt aiunt, in facto e&longs;&longs;e, non in fieri, <expan abbr="veruntñ">veruntnm</expan> eiu&longs;modi, <lb/>vt vlterius promoueri queat. </s><s>Hæc ex Ari&longs;t. </s><s>colliges ita dicente. <foreign lang="greek">kai\ e)nezgh/sei <gap/>qu\s, e)an ti mh\ kw­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1972"></arrow.to.target><lb/>uenit: in earum fine &longs;ignare licèt aliquod, vbi <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in quo quieuerit id quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>. <lb/></s><s>& aliquod <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e, &longs;icut in generatione factum, quod &longs;anè vbi nolim, te inane <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="nudum&qacute;">nudumque</expan>. <lb/></s><s>&longs;umere, & citra <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> &longs;en&longs;ilem: &longs;ed, vt in vniuer&longs;o vires certas obtinuit, ex participatio­<lb/>ne boni illius quod c&ecedil;lum <expan abbr="cõicat">conicat</expan> iis quæ rectà mouentur pro viciniæ di&longs;tantiæúe ratione, veluti <lb/>dictum e&longs;t 1. de cælo. </s><s>Sume deinde mobile, quod intereà gignitur. </s><s>in eius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> motu duo con&longs;idera­<lb/>re poteris, & <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>, qui per mutata e&longs;&longs;e &longs;ignificatur, & <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan>. </s><s>Hæc duo <lb/>contra &longs;e habent. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> illa <expan abbr="indicãt">indicant</expan> terminum & diui&longs;ionem <expan abbr="extant&etilde;">extantem</expan>: hæc infinitatis affinia &longs;unt. <lb/></s><s>Terminus e&longs;t ex forma, infinitas <expan abbr="aũt">aunt</expan> & continuatio <expan abbr="partiũ">partium</expan> ex materia. </s><s>Ergo in quolibet &longs;patij &longs;al­<lb/>tem &longs;en&longs;ilis puncto certus e&longs;t & locus qui certam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> mobilis notat in qua cùm &longs;it, pro il­<lb/>lius formæ, perfectione <expan abbr="gradu&qacute;">graduque</expan>. </s><s>operatur, qui iam ade&longs;t: quia verò con&longs;tat ex materia quæ diuidi <lb/><expan abbr="põt">pont</expan> in infinitum, & diuiduè gradus illos perfectionis accepit: hinc exoriri <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan> dicemus, <lb/>& <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s><s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> hîc te memini&longs;&longs;e volo <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ de gradib. formæ & partib. eius olim <expan abbr="cõ&longs;titui-mus">con&longs;titui­<lb/>mus</expan>. </s><s>referuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> ad materiam, quia forma <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;oluta e&longs;t. </s><s>Ergo cùm e&longs;&longs;e in loco &longs;it energia <lb/>propriè, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> moueri, fit ex hoc, vt, licet moueatur elementum, habeat item <expan abbr="energiã">energiam</expan> &longs;uam <expan abbr="to-tã">to­<lb/>tam</expan> &longs;imul, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> imperfectam .i. </s><s>indiuiduam, & vt aiunt, in facto e&longs;&longs;e, non in fieri, <expan abbr="veruntñ">veruntnm</expan> eiu&longs;modi, <lb/>vt vlterius promoueri queat. </s><s>Hæc ex Ari&longs;t. </s><s>colliges ita dicente. <foreign lang="greek">kai\ e)nezgh/sei <gap/>qu\s, e)an ti mh\ kw­<lb/> |
| |
| <s>MOX de cau&longs;&longs;arum & effectuum &longs;erie nonnulla &longs;ubiungamus: nam præterquàm quòd ad <lb/>vniuer&longs;am di&longs;ceptationem de motu conducunt; occa&longs;ionem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;uppeditabunt expli­<lb/>candi <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> Ari&longs;totelis dicta &longs;ubob&longs;cura quæ &longs;anè multi conniuent, pauci qui illa <expan abbr="ob&longs;eruarũt">ob&longs;eruarunt</expan>, <lb/>& Græci, & Latini de illorum &longs;en&longs;u digladiantur. </s><s>Nos maioris per&longs;picuitatis gratia <expan abbr="di&longs;putatio-n&etilde;">di&longs;putatio­<lb/>nem</expan> no&longs;tram &longs;ic partiemur, etenim primo loco de naturæ ordine verba faciemus; proximè ab hoc <lb/>docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> aptentur ad &longs;cientias & rationeis no&longs;tras. </s><s>Quod pertinet ad primum; <lb/> | <s>MOX de cau&longs;&longs;arum & effectuum &longs;erie nonnulla &longs;ubiungamus: nam præterquàm quòd ad <lb/>vniuer&longs;am di&longs;ceptationem de motu conducunt; occa&longs;ionem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;uppeditabunt expli­<lb/>candi <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> Ari&longs;totelis dicta &longs;ubob&longs;cura quæ &longs;anè multi conniuent, pauci qui illa <expan abbr="ob&longs;eruarũt">ob&longs;eruarunt</expan>, <lb/>& Græci, & Latini de illorum &longs;en&longs;u digladiantur. </s><s>Nos maioris per&longs;picuitatis gratia <expan abbr="di&longs;putatio-n&etilde;">di&longs;putatio­<lb/>nem</expan> no&longs;tram &longs;ic partiemur, etenim primo loco de naturæ ordine verba faciemus; proximè ab hoc <lb/>docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> aptentur ad &longs;cientias & rationeis no&longs;tras. </s><s>Quod pertinet ad primum; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2030"></arrow.to.target><lb/>ex eo, quae cau&longs;&longs;arum quædam effectui non modò naturæ (e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> id omnium commune <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>) &longs;ed tem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2030"></arrow.to.target><lb/>ex eo, quae cau&longs;&longs;arum quædam effectui non modò naturæ (e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> id omnium commune <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>) &longs;ed tem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2031"></arrow.to.target><lb/>pore antecedunt, nimirùm finis, efficiens, & materia remota: <expan abbr="nã">nam</expan> proxima & vltima e&longs;t vnà cum <lb/>forma: materia proxima & forma &longs;unt vnà cum effectu, & ex his finis & efficiens extern&ecedil;, inter­<lb/>n&ecedil; verò qu&ecedil;cunque materies & forma: de his ad effecta varia nece&longs;&longs;e e&longs;t iudicia fiant. </s><s>&longs;iquidem <lb/>externæ primùm non rei, &longs;ed generationis cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="pon&etilde;tur">ponentur</expan> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> (mitto nunc finem cui qui non e&longs;t ge­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2031"></arrow.to.target><lb/>pore antecedunt, nimirùm finis, efficiens, & materia remota: <expan abbr="nã">nam</expan> proxima & vltima e&longs;t vnà cum <lb/>forma: materia proxima & forma &longs;unt vnà cum effectu, & ex his finis & efficiens extern&ecedil;, inter­<lb/>n&ecedil; verò qu&ecedil;cunque materies & forma: de his ad effecta varia nece&longs;&longs;e e&longs;t iudicia fiant. </s><s>&longs;iquidem <lb/>externæ primùm non rei, &longs;ed generationis cau&longs;&longs;&ecedil; <expan abbr="pon&etilde;tur">ponentur</expan> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> (mitto nunc finem cui qui non e&longs;t ge­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2032"></arrow.to.target><lb/>nerationis cau&longs;&longs;a, &longs;ed rei genitæ) <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re genita & con&longs;tituta vacat omne earum <expan abbr="officiũ">officium</expan>, &longs;ucce­<lb/>dunt illis vltima materies & forma ex quib. res ip&longs;a protinus exi&longs;tit. </s><s>Sed etiam materia <expan abbr="cõmuni-ter">communi­<lb/>ter</expan> &longs;pectat <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan>, quòd efficiens agendo commoueat <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & afficiendo apparet ad <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> capiendam, quod &longs;ine affectione materiæ neutiquam &longs;uccederet: forma è ve&longs;tigio ex <expan abbr="oĩ">oim</expan> affe­<lb/>ctione exi&longs;tit, ea pr&ecedil;&longs;ente res e&longs;t, & materia quæ, dum erat in potentia, mouebatur, actu a&longs;&longs;umpto <lb/>fit actu res illa quæ gignebatur: erat <expan abbr="aũt">aunt</expan> illa, ad quam erat in potentia, antequàm exi&longs;tat re vera <lb/>forma non e&longs;t, &longs;ed finis. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma &longs;ola cau&longs;&longs;a &longs;olùm erit quae &longs;it res: idcirco ita definitur propter <lb/>quam res e&longs;t. </s><s>Verùm, et&longs;i cau&longs;&longs;æ ad effecta <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> ordinantur; nihilominus in operan­<lb/>do actum illarum variis item modis exerceri puto, quandò proximè finis moueat efficiens qu&ecedil; | <arrow.to.target n="marg2032"></arrow.to.target><lb/>nerationis cau&longs;&longs;a, &longs;ed rei genitæ) <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re genita & con&longs;tituta vacat omne earum <expan abbr="officiũ">officium</expan>, &longs;ucce­<lb/>dunt illis vltima materies & forma ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> res ip&longs;a protinus exi&longs;tit. </s><s>Sed etiam materia <expan abbr="cõmuni-ter">communi­<lb/>ter</expan> &longs;pectat <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan>, quòd efficiens agendo commoueat <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & afficiendo apparet ad <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> capiendam, quod &longs;ine affectione materiæ neutiquam &longs;uccederet: forma è ve&longs;tigio ex <expan abbr="oĩ">oim</expan> affe­<lb/>ctione exi&longs;tit, ea pr&ecedil;&longs;ente res e&longs;t, & materia quæ, dum erat in potentia, mouebatur, actu a&longs;&longs;umpto <lb/>fit actu res illa quæ gignebatur: erat <expan abbr="aũt">aunt</expan> illa, ad quam erat in potentia, antequàm exi&longs;tat re vera <lb/>forma non e&longs;t, &longs;ed finis. </s><s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma &longs;ola cau&longs;&longs;a &longs;olùm erit quae &longs;it res: idcirco ita definitur propter <lb/>quam res e&longs;t. </s><s>Verùm, et&longs;i cau&longs;&longs;æ ad effecta <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> ordinantur; nihilominus in operan­<lb/>do actum illarum variis item modis exerceri puto, quandò proximè finis moueat efficiens qu&ecedil; |
| <pb pagenum="311"/> | <pb pagenum="311"/> |
| <arrow.to.target n="marg2033"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t altera cau&longs;&longs;a efficiens <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cum illa materiæ perfectionem actu, &longs;eu virtute contineant, <lb/>qu&ecedil; e&longs;t finis in generatione; re verò ip&longs;a forma, & efficiens affert <expan abbr="formã">formam</expan>, & ex materia forma exi­<lb/>&longs;tit, & h&ecedil;c perficit <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ex hoc cau&longs;&longs;arum vinculo efficitur compo&longs;itum. </s><s>Ergo primò cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; inter &longs;e mouent, proximè ex ip&longs;a forma extat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & <expan abbr="qu&ecedil;cunq.">qu&ecedil;cunque</expan> illi conueniunt &longs;ecun­<lb/>dùm naturam qu&ecedil; item et&longs;i po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e ex natura materi&ecedil;, quia tamen in&longs;unt in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, quod <lb/>e&longs;t actu; e&longs;t verò actu per formam; meritò <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. </s><s>optimo h&ecedil;c item, qu&ecedil; na&longs;cuntur à materia; <lb/>ex forma quoquomodo extare dicentur, ex fine & efficiente nequaquam: tamet&longs;i quae ex efficien­<lb/>te non exi&longs;tant effectus, ab aliis Auerrois <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> auctoritate <expan abbr="confirmatũ">confirmatum</expan> fui&longs;&longs;e comperio: veruntamen <lb/> | <arrow.to.target n="marg2033"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t altera cau&longs;&longs;a efficiens <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cum illa materiæ perfectionem actu, &longs;eu virtute contineant, <lb/>qu&ecedil; e&longs;t finis in generatione; re verò ip&longs;a forma, & efficiens affert <expan abbr="formã">formam</expan>, & ex materia forma exi­<lb/>&longs;tit, & h&ecedil;c perficit <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ex hoc cau&longs;&longs;arum vinculo efficitur compo&longs;itum. </s><s>Ergo primò cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; inter &longs;e mouent, proximè ex ip&longs;a forma extat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & <expan abbr="qu&ecedil;cunq.">qu&ecedil;cunque</expan> illi conueniunt &longs;ecun­<lb/>dùm naturam qu&ecedil; item et&longs;i po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e ex natura materi&ecedil;, quia tamen in&longs;unt in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, quod <lb/>e&longs;t actu; e&longs;t verò actu per formam; meritò <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. </s><s>optimo h&ecedil;c item, qu&ecedil; na&longs;cuntur à materia; <lb/>ex forma quoquomodo extare dicentur, ex fine & efficiente nequaquam: tamet&longs;i quae ex efficien­<lb/>te non exi&longs;tant effectus, ab aliis Auerrois <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> auctoritate <expan abbr="confirmatũ">confirmatum</expan> fui&longs;&longs;e comperio: veruntamen <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2034"></arrow.to.target><lb/>quae aliter acceptum à viris &longs;apienti&longs;simis, & aliquid in&longs;uper additum, quod &longs;upradictis aduer&longs;et; <lb/>mihi videtur &longs;edulò tractandum. </s><s>Hæc ex Auerroë citantur. </s><s>Effectum &longs;equi cau&longs;&longs;am in genere <lb/>cau&longs;&longs;æ formalis & finalis, non efficientis. </s><s>Ea verò &longs;impliciter accepta neutiquam cum rerum natu­<lb/>ra con&longs;entiunt, quandò & aliquis effectus &longs;equitur <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt anteà monui, & idem iudicium de <lb/>fine & efficiente videtur e&longs;&longs;e faciendum: nam quemadmodum efficiens agit aliud à &longs;e; <expan abbr="ideò&qacute;ue">ideòque</expan> <lb/>in alio ponit <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, &longs;iue formam, & quæ con&longs;equuntur <expan abbr="illã">illam</expan>, &longs;ic etiam finis. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id ob&longs;tat, quae effi­<lb/>ciens in potentia &longs;umatur, non in actu, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> actu e&longs;t, &longs;imul e&longs;t etiam cum effectu; nam, dum <lb/>agens operatur, præ&longs;tò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;it patiens, quod accipiat: quoniam veri&longs;imile non e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg2034"></arrow.to.target><lb/>quae aliter acceptum à viris &longs;apienti&longs;simis, & aliquid in&longs;uper additum, quod &longs;upradictis aduer&longs;et; <lb/>mihi videtur &longs;edulò tractandum. </s><s>Hæc ex Auerroë citantur. </s><s>Effectum &longs;equi cau&longs;&longs;am in genere <lb/>cau&longs;&longs;æ formalis & finalis, non efficientis. </s><s>Ea verò &longs;impliciter accepta neutiquam cum rerum natu­<lb/>ra con&longs;entiunt, quandò & aliquis effectus &longs;equitur <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt anteà monui, & idem iudicium de <lb/>fine & efficiente videtur e&longs;&longs;e faciendum: nam quemadmodum efficiens agit aliud à &longs;e; <expan abbr="ideò&qacute;ue">ideòque</expan> <lb/>in alio ponit <expan abbr="effectũ">effectum</expan>, &longs;iue formam, & quæ con&longs;equuntur <expan abbr="illã">illam</expan>, &longs;ic etiam finis. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id ob&longs;tat, quae effi­<lb/>ciens in potentia &longs;umatur, non in actu, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> actu e&longs;t, &longs;imul e&longs;t etiam cum effectu; nam, dum <lb/>agens operatur, præ&longs;tò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;it patiens, quod accipiat: quoniam veri&longs;imile non e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2035"></arrow.to.target><lb/>in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;ententia cau&longs;&longs;as accipi variis, <expan abbr="adeò&qacute;">adeòque</expan>. </s><s>oppo&longs;itis modis. </s><s>nunc &longs;i hoc efficienti in potentia <lb/>tribuendum e&longs;t; reliquæ item cau&longs;&longs;æ, &longs;i potentia fuerint; ab affectibus &longs;eparatæ erunt: ac &longs;i effi­<lb/>ciens actu &longs;imul erit cum effectu, & aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;æ, &longs;i actu &longs;umantur, cum effectibus exi&longs;tent, <lb/>nec minus id efficienti, quàm fini conueniet. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> effectum interpretor, quod factum e&longs;t, nec fit <lb/>amplius: hoc verò non pendet ex efficiente, vt <expan abbr=".n.">enim</expan> verbis Auerrois vtar: inuentio e&longs;t cum <expan abbr="inu&etilde;to-re">inuento­<lb/>re</expan> .i. </s><s>res, dum fit, pendet ex efficiente, & facta ce&longs;&longs;at <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, & <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tran&longs;mutat aliud, quatenus <lb/>aliud e&longs;t, quod factum e&longs;t, item erit in alio. </s><s>Quia verò &longs;u&longs;picari po&longs;&longs;es, <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> e&longs;&longs;e conditioneis effi­<lb/>cientis & finis, cùm <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> &longs;int cau&longs;&longs;æ externæ, dico <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> adhuc eo nomine di&longs;tingui, ab efficien­<lb/>te, quae et&longs;i, dum agit vt finis; externus e&longs;t; at cum eo coniungitur, & fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> numero, cui paratur, <lb/>& à quo antè &longs;egregatus fuerat, & cùm prius e&longs;&longs;et finis; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> po&longs;teà degenerauit in <expan abbr="formã">formam</expan>; ob <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>ergo cau&longs;&longs;am fini contigit, habet aliquid à &longs;eip&longs;o formaliter pendens. </s><s>Cùm verò materia nihil ac­<lb/>cipiat, ni&longs;i formata; de materia <expan abbr="nullã">nullam</expan> mentionem factam fui&longs;&longs;e cen&longs;eo. </s><s>Concludamus igitur, effe­<lb/>ctus omneis ab&longs;olutos generatim &longs;ibi &longs;upponere <expan abbr="formã">formam</expan> primo, &longs;iue præcipuè, &longs;iue proximè; dein­<lb/>de <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & externarum effectum, & opus e&longs;&longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> in materia; <expan abbr="primã">primam</expan> verò cau&longs;­<lb/>&longs;arum <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> inter ip&longs;a&longs;met cau&longs;&longs;as exerceri. </s><s>Venio nunc ad modum demon&longs;trationis, quo .&longs;. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg2035"></arrow.to.target><lb/>in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;ententia cau&longs;&longs;as accipi variis, <expan abbr="adeò&qacute;">adeòque</expan>. </s><s>oppo&longs;itis modis. </s><s>nunc &longs;i hoc efficienti in potentia <lb/>tribuendum e&longs;t; reliquæ item cau&longs;&longs;æ, &longs;i potentia fuerint; ab affectibus &longs;eparatæ erunt: ac &longs;i effi­<lb/>ciens actu &longs;imul erit cum effectu, & aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> cau&longs;&longs;æ, &longs;i actu &longs;umantur, cum effectibus exi&longs;tent, <lb/>nec minus id efficienti, quàm fini conueniet. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> effectum interpretor, quod factum e&longs;t, nec fit <lb/>amplius: hoc verò non pendet ex efficiente, vt <expan abbr=".n.">enim</expan> verbis Auerrois vtar: inuentio e&longs;t cum <expan abbr="inu&etilde;to-re">inuento­<lb/>re</expan> .i. </s><s>res, dum fit, pendet ex efficiente, & facta ce&longs;&longs;at <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, & <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> tran&longs;mutat aliud, quatenus <lb/>aliud e&longs;t, quod factum e&longs;t, item erit in alio. </s><s>Quia verò &longs;u&longs;picari po&longs;&longs;es, <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> e&longs;&longs;e conditioneis effi­<lb/>cientis & finis, cùm <expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> &longs;int cau&longs;&longs;æ externæ, dico <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> adhuc eo nomine di&longs;tingui, ab efficien­<lb/>te, quae et&longs;i, dum agit vt finis; externus e&longs;t; at cum eo coniungitur, & fit <expan abbr="vnũ">vnum</expan> numero, cui paratur, <lb/>& à quo antè &longs;egregatus fuerat, & cùm prius e&longs;&longs;et finis; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> po&longs;teà degenerauit in <expan abbr="formã">formam</expan>; ob <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>ergo cau&longs;&longs;am fini contigit, habet aliquid à &longs;eip&longs;o formaliter pendens. </s><s>Cùm verò materia nihil ac­<lb/>cipiat, ni&longs;i formata; de materia <expan abbr="nullã">nullam</expan> mentionem factam fui&longs;&longs;e cen&longs;eo. </s><s>Concludamus igitur, effe­<lb/>ctus omneis ab&longs;olutos generatim &longs;ibi &longs;upponere <expan abbr="formã">formam</expan> primo, &longs;iue præcipuè, &longs;iue proximè; dein­<lb/>de <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & externarum effectum, & opus e&longs;&longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> in materia; <expan abbr="primã">primam</expan> verò cau&longs;­<lb/>&longs;arum <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> inter ip&longs;a&longs;met cau&longs;&longs;as exerceri. </s><s>Venio nunc ad modum demon&longs;trationis, quo .&longs;. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg2036"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ &longs;unt demon&longs;trando &longs;uis effectis applicandæ. </s><s>In hac facultate longè aliter progredi nos iu­<lb/>bet Ari&longs;toteles, ac fieri &longs;oleat in &longs;cientiis <expan abbr="cont&etilde;plantibus">contemplantibus</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">e)piteth_s fusikh_s, kai\ t_ <gap/>ewshtikw_n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2036"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ &longs;unt demon&longs;trando &longs;uis effectis applicandæ. </s><s>In hac facultate longè aliter progredi nos iu­<lb/>bet Ari&longs;toteles, ac fieri &longs;oleat in &longs;cientiis <expan abbr="cont&etilde;plantibus">contemplantibus</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">e)piteth_s fusikh_s, kai\ t_ <gap/>ewshtikw_n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2037"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">i)pishmw_n</foreign>, vbi in primis illud <expan abbr="admiration&etilde;">admirationem</expan> facere po&longs;&longs;et, quae &longs;eiunxerit naturalem ab habitu con­<lb/>templante, cùm manife&longs;tè in contemplantibus ab ip&longs;omet Ari&longs;totele numerata fuerit. </s><s>Proptereà <lb/>Græcus interpres noluit poni di&longs;crimen inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, &longs;ed &longs;ubaudiendum <emph type="italics"/>& in <lb/>rebus artefactis<emph.end type="italics"/>, vt ponatur di&longs;crimen inter phy&longs;icen & reliquas &longs;cientias contemplanteis ex vna <lb/>parte, & ex altera arteis. </s><s>Verùm ip&longs;e &longs;eip&longs;e refellit, dum exemplum affert ab arte de&longs;umptum, in <lb/>quo <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> progre&longs;&longs;um teneri &longs;ignificat, <expan abbr="atq.">atque</expan> in naturali; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>opponitur Ari&longs;toteli, qui 2. Phy&longs;. <lb/><expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> exemplis ab arte petitis quib. item fuerat v&longs;us Ephe&longs;ius, progre&longs;&longs;um confirmat in phy&longs;icis <lb/>Immò abutitur exemplis artium, dum <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> <expan abbr="quodã">quodam</expan> confirmat, altero oppugnat eiu&longs;modi pro­<lb/>gre&longs;&longs;um. </s><s>Necnon in artib. indicat geminum ine&longs;&longs;e progre&longs;&longs;um, qui <expan abbr="tñ">tnm</expan> e&longs;t idem. </s><s>Deinde & illud dif­<lb/>ficile, quid contemplantium nomine velit notare Ari&longs;toteles. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> alij reliquas duas contempl&atilde­<lb/>teis præter naturalem &longs;ignificari putant, mathematicas .&longs;. </s><s>& <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan>. </s><s>excludunt alij pri­<lb/>mam philo&longs;ophiam, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> phy&longs;icè partem &longs;ub contemplantium nomine latêre cen&longs;ent, eam <lb/>&longs;anè quæ corpus æternum contemplatur, <expan abbr="quã">quam</expan> item ab aliis tractationib. in Phy&longs;. 2. &longs;egregauit phi­<lb/>lo&longs;ophus, <expan abbr="primã">primam</expan> verò <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> repudiant, quae in ea non &longs;it progre&longs;&longs;us ab vno antecedente ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> con&longs;equens, & ab hoc &longs;ubinde ad aliud propter <expan abbr="&longs;implicitat&etilde;">&longs;implicitatem</expan> rerum quæ &longs;unt li­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2037"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">i)pishmw_n</foreign>, vbi in primis illud <expan abbr="admiration&etilde;">admirationem</expan> facere po&longs;&longs;et, quae &longs;eiunxerit naturalem ab habitu con­<lb/>templante, cùm manife&longs;tè in contemplantibus ab ip&longs;omet Ari&longs;totele numerata fuerit. </s><s>Proptereà <lb/>Græcus interpres noluit poni di&longs;crimen inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, &longs;ed &longs;ubaudiendum <emph type="italics"/>& in <lb/>rebus artefactis<emph.end type="italics"/>, vt ponatur di&longs;crimen inter phy&longs;icen & reliquas &longs;cientias contemplanteis ex vna <lb/>parte, & ex altera arteis. </s><s>Verùm ip&longs;e &longs;eip&longs;e refellit, dum exemplum affert ab arte de&longs;umptum, in <lb/>quo <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> progre&longs;&longs;um teneri &longs;ignificat, <expan abbr="atq.">atque</expan> in naturali; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s><s>opponitur Ari&longs;toteli, qui 2. Phy&longs;. <lb/><expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> exemplis ab arte petitis <expan abbr="quib.">quibus</expan> item fuerat v&longs;us Ephe&longs;ius, progre&longs;&longs;um confirmat in phy&longs;icis <lb/>Immò abutitur exemplis artium, dum <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> <expan abbr="quodã">quodam</expan> confirmat, altero oppugnat eiu&longs;modi pro­<lb/>gre&longs;&longs;um. </s><s>Necnon in artib. indicat geminum ine&longs;&longs;e progre&longs;&longs;um, qui <expan abbr="tñ">tnm</expan> e&longs;t idem. </s><s>Deinde & illud dif­<lb/>ficile, quid contemplantium nomine velit notare Ari&longs;toteles. </s><s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> alij reliquas duas contempl&atilde­<lb/>teis præter naturalem &longs;ignificari putant, mathematicas .&longs;. </s><s>& <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan>. </s><s>excludunt alij pri­<lb/>mam philo&longs;ophiam, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> phy&longs;icè partem &longs;ub contemplantium nomine latêre cen&longs;ent, eam <lb/>&longs;anè quæ corpus æternum contemplatur, <expan abbr="quã">quam</expan> item ab aliis tractationib. in Phy&longs;. 2. &longs;egregauit phi­<lb/>lo&longs;ophus, <expan abbr="primã">primam</expan> verò <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> repudiant, quae in ea non &longs;it progre&longs;&longs;us ab vno antecedente ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> con&longs;equens, & ab hoc &longs;ubinde ad aliud propter <expan abbr="&longs;implicitat&etilde;">&longs;implicitatem</expan> rerum quæ &longs;unt li­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2038"></arrow.to.target><lb/>beræ à materia, in quibus nec quicquam prius, <expan abbr="neq.">neque</expan> po&longs;terius e&longs;t, quem tamen progre&longs;&longs;um in <expan abbr="cõ-templantibus">con­<lb/>templantibus</expan> ponit Ari&longs;toteles. </s><s>Equidem et&longs;i &longs;cio de hac eadem re di&longs;putantem Ari&longs;totelem, & <lb/>in eo loco, quem in hoc Capite indicauit de <foreign lang="greek">maqhma/twn</foreign> &longs;olum feci&longs;&longs;e <expan abbr="m&etilde;tionem">mentionem</expan>, & tali nomine <lb/>exprimi <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> quantitatis; attamen & &longs;ub illis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> contineri generatim &longs;cientias omneis facilè da­<lb/>bo. </s><s>Et quod Phy&longs;ices eam partem hîc comprehendi aiunt, quà tractat corpus c&ecedil;le&longs;te; tanti&longs;per <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/>renitar, qui credam eiu&longs;modi tractationem phy&longs;icam non e&longs;&longs;e, &longs;ed A&longs;tronomiam. </s><s>Neque illud <lb/>approbabo, quae nece&longs;&longs;ariorum con&longs;ecutione careat prima philo&longs;ophia, qui eam 12. Met. ob&longs;erua­<lb/>uerim, & didicerim ex Deo naturam e&longs;&longs;e aptam & cælum, vnde ea propagantur quæ &longs;unt apud <lb/>nos. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> accipiam &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e &longs;ubiectum in ea &longs;cientia, verùm principia, <expan abbr="&longs;eriem&qacute;">&longs;eriemque</expan>. <lb/></s><s>illam in iis ego ponam quæ pendent ex eiu&longs;modi principiis. </s><s>Hæc alternanti mihi potior &longs;enten­<lb/>tia videtur phy&longs;icen à cæteris &longs;cientiis & habitibus <expan abbr="cõtemplantibus">contemplantibus</expan> ea ratione differre, quae <expan abbr="cõtineat">contineat</expan> | <arrow.to.target n="marg2038"></arrow.to.target><lb/>beræ à materia, in quibus nec quicquam prius, <expan abbr="neq.">neque</expan> po&longs;terius e&longs;t, quem tamen progre&longs;&longs;um in <expan abbr="cõ-templantibus">con­<lb/>templantibus</expan> ponit Ari&longs;toteles. </s><s>Equidem et&longs;i &longs;cio de hac eadem re di&longs;putantem Ari&longs;totelem, & <lb/>in eo loco, quem in hoc Capite indicauit de <foreign lang="greek">maqhma/twn</foreign> &longs;olum feci&longs;&longs;e <expan abbr="m&etilde;tionem">mentionem</expan>, & tali nomine <lb/>exprimi <expan abbr="&longs;ci&etilde;tias">&longs;cientias</expan> quantitatis; attamen & &longs;ub illis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> contineri generatim &longs;cientias omneis facilè da­<lb/>bo. </s><s>Et quod Phy&longs;ices eam partem hîc comprehendi aiunt, quà tractat corpus c&ecedil;le&longs;te; tanti&longs;per <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/>renitar, qui credam eiu&longs;modi tractationem phy&longs;icam non e&longs;&longs;e, &longs;ed A&longs;tronomiam. </s><s>Neque illud <lb/>approbabo, quae nece&longs;&longs;ariorum con&longs;ecutione careat prima philo&longs;ophia, qui eam 12. Met. ob&longs;erua­<lb/>uerim, & didicerim ex Deo naturam e&longs;&longs;e aptam & cælum, vnde ea propagantur quæ &longs;unt apud <lb/>nos. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> accipiam &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e &longs;ubiectum in ea &longs;cientia, verùm principia, <expan abbr="&longs;eriem&qacute;">&longs;eriemque</expan>. <lb/></s><s>illam in iis ego ponam quæ pendent ex eiu&longs;modi principiis. </s><s>Hæc alternanti mihi potior &longs;enten­<lb/>tia videtur phy&longs;icen à cæteris &longs;cientiis & habitibus <expan abbr="cõtemplantibus">contemplantibus</expan> ea ratione differre, quae <expan abbr="cõtineat">contineat</expan> |
| <pb pagenum="312"/>duo genera <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, alterum earum qu&ecedil; perpetuæ &longs;unt, &longs;iue quae &longs;int opinione Ari&longs;totelis immortales, <lb/> | <pb pagenum="312"/>duo genera <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, alterum earum qu&ecedil; perpetuæ &longs;unt, &longs;iue quae &longs;int opinione Ari&longs;totelis immortales, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2039"></arrow.to.target><lb/>vt c&ecedil;lum, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum e&longs;&longs;entiæ (&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> & rerum e&longs;&longs;entiæ materiat&ecedil; & naturales) quæ defini­<lb/>tione explicantur, & his in&longs;unt &longs;ua ip&longs;arum propria attributa quæ item &longs;unt æterna &longs;impliciter, <lb/>& effecta æterna, vt &longs;pecies & quæ in&longs;unt in &longs;pecie, quà &longs;pecies e&longs;t: alterum verò rerum <expan abbr="caduca-rũ">caduca­<lb/>rum</expan> quæ ortui & interitui &longs;ubiacent quæ &longs;anè &longs;unt &longs;ingulares; attamen in illis animus no&longs;ter vni­<lb/>uer&longs;ale fabricatur accipiens &longs;impliciter, & <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> circun&longs;criptione <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> id quod certis <expan abbr="&longs;tati&longs;&qacute;">&longs;tati&longs;que</expan>. <lb/></s><s>periodis effici &longs;olet, & de eo ratiocinans, quod &longs;upponit pro &longs;ingularibus &longs;truit rationeis vniuer­<lb/>&longs;aleis, inferioris <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ordinis, at nihilominus vniuer&longs;ales, quia tamen &longs;upponunt pro &longs;ingulari­<lb/>bus, eorum attributa &longs;impliciter a&longs;&longs;umit planè, &longs;ed quæ &longs;ingularium vires exprimant, vt fieri, & <lb/>men&longs;es, & annos con&longs;titutionis, & partus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & ordinem &longs;ucce&longs;sionis & &longs;equel&ecedil; inter cau&longs;&longs;as <lb/>& effectus &longs;peculatur, quæ omnia, &longs;icuti <expan abbr="&longs;upradictū">&longs;upradictum</expan> e&longs;t, certis definiuntur temporibus, à certo ve­<lb/>rò tempore mentis ope ab&longs;trahuntur. </s><s>Reliqu&ecedil; &longs;cienti&ecedil; res illas contemplantur, qu&ecedil; &longs;unt pror&longs;us <lb/>immobiles, ideò demon&longs;trationeis accipiunt æternas &longs;impliciter, nec vlli conditioni temporis ad <lb/>dictas: <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s><s>modo phy&longs;ic&ecedil;, dum tractat æterna. </s><s>Proinde arbitror ego <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> phy&longs;icæ quæ <lb/>ver&longs;atur in tractatione <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt obnoxiæ tempori, <expan abbr="&longs;ecretã">&longs;ecretam</expan> fui&longs;&longs;e à <expan abbr="cont&etilde;plantibus">contemplantibus</expan> non &longs;anè, <lb/>quin & ea contemplatio &longs;it: quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> tractatur gratia veritatis, non v&longs;us, e&longs;t <expan abbr="cõtemplatio">contemplatio</expan>, &longs;ed <lb/>quòd contemplatio &longs;it functio quæ &longs;uapte natura motum repudiat, &, vt ita dicam, factionem. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg2039"></arrow.to.target><lb/>vt c&ecedil;lum, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum e&longs;&longs;entiæ (&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> & rerum e&longs;&longs;entiæ materiat&ecedil; & naturales) quæ defini­<lb/>tione explicantur, & his in&longs;unt &longs;ua ip&longs;arum propria attributa quæ item &longs;unt æterna &longs;impliciter, <lb/>& effecta æterna, vt &longs;pecies & quæ in&longs;unt in &longs;pecie, quà &longs;pecies e&longs;t: alterum verò rerum <expan abbr="caduca-rũ">caduca­<lb/>rum</expan> quæ ortui & interitui &longs;ubiacent quæ &longs;anè &longs;unt &longs;ingulares; attamen in illis animus no&longs;ter vni­<lb/>uer&longs;ale fabricatur accipiens &longs;impliciter, & <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> circun&longs;criptione <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> id quod certis <expan abbr="&longs;tati&longs;&qacute;">&longs;tati&longs;que</expan>. <lb/></s><s>periodis effici &longs;olet, & de eo ratiocinans, quod &longs;upponit pro &longs;ingularibus &longs;truit rationeis vniuer­<lb/>&longs;aleis, inferioris <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ordinis, at nihilominus vniuer&longs;ales, quia tamen &longs;upponunt pro &longs;ingulari­<lb/>bus, eorum attributa &longs;impliciter a&longs;&longs;umit planè, &longs;ed quæ &longs;ingularium vires exprimant, vt fieri, & <lb/>men&longs;es, & annos con&longs;titutionis, & partus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & ordinem &longs;ucce&longs;sionis & &longs;equel&ecedil; inter cau&longs;&longs;as <lb/>& effectus &longs;peculatur, quæ omnia, &longs;icuti <expan abbr="&longs;upradictū">&longs;upradictum</expan> e&longs;t, certis definiuntur temporibus, à certo ve­<lb/>rò tempore mentis ope ab&longs;trahuntur. </s><s>Reliqu&ecedil; &longs;cienti&ecedil; res illas contemplantur, qu&ecedil; &longs;unt pror&longs;us <lb/>immobiles, ideò demon&longs;trationeis accipiunt æternas &longs;impliciter, nec vlli conditioni temporis ad <lb/>dictas: <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s><s>modo phy&longs;ic&ecedil;, dum tractat æterna. </s><s>Proinde arbitror ego <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> phy&longs;icæ quæ <lb/>ver&longs;atur in tractatione <expan abbr="rerũ">rerum</expan> quæ &longs;unt obnoxiæ tempori, <expan abbr="&longs;ecretã">&longs;ecretam</expan> fui&longs;&longs;e à <expan abbr="cont&etilde;plantibus">contemplantibus</expan> non &longs;anè, <lb/>quin & ea contemplatio &longs;it: quicquid <expan abbr=".n.">enim</expan> tractatur gratia veritatis, non v&longs;us, e&longs;t <expan abbr="cõtemplatio">contemplatio</expan>, &longs;ed <lb/>quòd contemplatio &longs;it functio quæ &longs;uapte natura motum repudiat, &, vt ita dicam, factionem. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg2040"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Hoc igitur nomine è <expan abbr="contemplátiũ">contemplátium</expan> numero expunctam fui&longs;&longs;e phy&longs;icen opinamur. </s><s>Et ad ita cre­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2040"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Hoc igitur nomine è <expan abbr="contemplátiũ">contemplátium</expan> numero expunctam fui&longs;&longs;e phy&longs;icen opinamur. </s><s>Et ad ita cre­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2041"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dendũ">dendum</expan> me inducit, quae alibi di&longs;tinguit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ea quæ natura fiunt, à mathematicis, &longs;eu &longs;int ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2041"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dendũ">dendum</expan> me inducit, quae alibi di&longs;tinguit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ea quæ natura fiunt, à mathematicis, &longs;eu &longs;int ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2042"></arrow.to.target><lb/>thematica, &longs;iue genus <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> contemplationis, & <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, aliter &longs;e habere docet in <foreign lang="greek">toi_s fusikoi_s</foreign> .i. <lb/></s><s>in rebus naturalibus atque in mathematis, vbi videtur potius habui&longs;&longs;e rationem <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="tractanda-rũ">tractanda­<lb/>rum</expan>, <expan abbr="quãm">quamm</expan> &longs;cientiæ, quae &longs;i h&ecedil; motui &longs;ubiiciantur, ex rebus igitur quæ tractantur, non ex habitu & fi­<lb/>ne è contemplantium ordine dicimus eiectam fui&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> naturalem. </s><s>Ex huiu&longs;modi effectuum <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arum&qacute;">cau&longs;&longs;arumque</expan>. </s><s>con&longs;ecutione varietas demon&longs;trandi na&longs;citur, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> in contemplantib. & æternis <lb/>&longs;impliciter ex eo quae res e&longs;t &longs;impliciter; etiam id <expan abbr="futurũ">futurum</expan> colligere po&longs;&longs;umus, & ex hoc futuro aliud <lb/>con&longs;equens inferre, & <foreign lang="greek">ei)s a)i<gap/>dion siwazth\sai</foreign> .i. </s><s>in <expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> connectere, vt &longs;i triangulus æquilatus <lb/>e&longs;t &longs;uper data linea, & ad datum <expan abbr="punctū">punctum</expan> dat&ecedil; rectæ lineæ æqualem <expan abbr="rectã">rectam</expan> lineam ponere licebit, & <lb/>ex hoc duabus datis rectis lineis inæqualibus de maiore æqualem minori <expan abbr="rectã">rectam</expan> <expan abbr="lineã">lineam</expan> detrahere. <lb/></s><s>At contra &longs;uccedet in phy&longs;icis, & iis quæ &longs;ubiacent mutationi: quandò &longs;i hoc e&longs;t, quod e&longs;t gene­<lb/>rationis <expan abbr="extremũ">extremum</expan>, & aliquid antece&longs;&longs;erit huiu&longs;modi oportuerit; non contrà, &longs;i hoc exi&longs;tit nunc, <lb/>quae con&longs;equens nece&longs;&longs;ariò &longs;it; &longs;æpe <expan abbr=".n.">enim</expan> accidunt impedimenta, quibus prohibetur, quominus et&longs;i <lb/>hoc e&longs;t aptum natum producere aliud, & ex illo hoc effici, &longs;uo tamen fine fru&longs;tretur. </s><s>Igitur ita <lb/> | <arrow.to.target n="marg2042"></arrow.to.target><lb/>thematica, &longs;iue genus <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> contemplationis, & <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan>, aliter &longs;e habere docet in <foreign lang="greek">toi_s fusikoi_s</foreign> .i. <lb/></s><s>in rebus naturalibus atque in mathematis, vbi videtur potius habui&longs;&longs;e rationem <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="tractanda-rũ">tractanda­<lb/>rum</expan>, <expan abbr="quãm">quamm</expan> &longs;cientiæ, quae &longs;i h&ecedil; motui &longs;ubiiciantur, ex rebus igitur quæ tractantur, non ex habitu & fi­<lb/>ne è contemplantium ordine dicimus eiectam fui&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> naturalem. </s><s>Ex huiu&longs;modi effectuum <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arum&qacute;">cau&longs;&longs;arumque</expan>. </s><s>con&longs;ecutione varietas demon&longs;trandi na&longs;citur, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> in contemplantib. & æternis <lb/>&longs;impliciter ex eo quae res e&longs;t &longs;impliciter; etiam id <expan abbr="futurũ">futurum</expan> colligere po&longs;&longs;umus, & ex hoc futuro aliud <lb/>con&longs;equens inferre, & <foreign lang="greek">ei)s a)i<gap/>dion siwazth\sai</foreign> .i. </s><s>in <expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> connectere, vt &longs;i triangulus æquilatus <lb/>e&longs;t &longs;uper data linea, & ad datum <expan abbr="punctū">punctum</expan> dat&ecedil; rectæ lineæ æqualem <expan abbr="rectã">rectam</expan> lineam ponere licebit, & <lb/>ex hoc duabus datis rectis lineis inæqualibus de maiore æqualem minori <expan abbr="rectã">rectam</expan> <expan abbr="lineã">lineam</expan> detrahere. <lb/></s><s>At contra &longs;uccedet in phy&longs;icis, & iis quæ &longs;ubiacent mutationi: quandò &longs;i hoc e&longs;t, quod e&longs;t gene­<lb/>rationis <expan abbr="extremũ">extremum</expan>, & aliquid antece&longs;&longs;erit huiu&longs;modi oportuerit; non contrà, &longs;i hoc exi&longs;tit nunc, <lb/>quae con&longs;equens nece&longs;&longs;ariò &longs;it; &longs;æpe <expan abbr=".n.">enim</expan> accidunt impedimenta, quibus prohibetur, quominus et&longs;i <lb/>hoc e&longs;t aptum natum producere aliud, & ex illo hoc effici, &longs;uo tamen fine fru&longs;tretur. </s><s>Igitur ita <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2043"></arrow.to.target><lb/>procedemus in phy&longs;icis, à po&longs;teriore con&longs;truendo, de&longs;truendo verò à prioribus <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo, quo <lb/>procederemus in arte (idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t in efficiendo naturæ progre&longs;&longs;us & artis) Si domus e&longs;t, & fun­<lb/>damenta igitur, & contrà &longs;i non &longs;unt fundamenta, nec domus. </s><s>Aliter in contemplantibus, hîc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>&longs;i &longs;unt hypothe&longs;es; ergo & conclu&longs;io: ac contrà &longs;i non conclu&longs;io, nec igitur hypothe&longs;es, vt &longs;i &longs;unt <lb/>quinque & quinque, & decem igitur. </s><s>Verùm &longs;i decem, non nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quinq.">quinque</expan> & quinque; cùm <lb/>e&longs;&longs;e queant tria & &longs;eptem. </s><s>At &longs;i non &longs;unt decem, nec quicquam ex illis e&longs;&longs;e poterit, & in his e&longs;t <lb/>nece&longs;sitas &longs;impliciter. </s><s>in phy&longs;icis e&longs;t ex hypothe&longs;i, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vbi infertur ex con&longs;equente præcedens, <lb/>non aliter àc ex hypothe&longs;i <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> po&longs;sit effici: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> o&longs;&longs;a ex quibus animal, con&longs;tat facta <lb/>fuere nece&longs;&longs;ariò, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> fundamenta ex quib. extitit ædificium. </s><s>Neque tamen in phy&longs;icis ea <lb/>quæ mutantur, <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;unt huiu&longs;modi; quandoquidem illa quæ mutantur, aut rectà procedunt, aut <lb/>in <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan>, & ex his aliqua redeunt eadem ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan>, nonnulla ad numerum elementorum reditus <lb/>e&longs;t anniuer&longs;arius, &longs;ed eadem redeunt ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> &longs;olùm; ortus & occa&longs;us &longs;yderum nobis eadem &longs;y­<lb/>dera referunt. </s><s>Quod &longs;uprà docuimus, eorum e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan> quæ rectà <expan abbr="procedũt">procedunt</expan>, de allis alia ratio, <lb/>& planè nonmodò ex con&longs;equente prius infertur, &longs;ed con&longs;equens ex priori, &longs;i pluuia, & nebulæ, <lb/>& &longs;i nebulæ, etiam pluuia: propterea reciprocatur, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vel eadem ad numerum, vel ad &longs;peciem. <lb/></s><s> | <arrow.to.target n="marg2043"></arrow.to.target><lb/>procedemus in phy&longs;icis, à po&longs;teriore con&longs;truendo, de&longs;truendo verò à prioribus <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo, quo <lb/>procederemus in arte (idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t in efficiendo naturæ progre&longs;&longs;us & artis) Si domus e&longs;t, & fun­<lb/>damenta igitur, & contrà &longs;i non &longs;unt fundamenta, nec domus. </s><s>Aliter in contemplantibus, hîc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>&longs;i &longs;unt hypothe&longs;es; ergo & conclu&longs;io: ac contrà &longs;i non conclu&longs;io, nec igitur hypothe&longs;es, vt &longs;i &longs;unt <lb/>quinque & quinque, & decem igitur. </s><s>Verùm &longs;i decem, non nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quinq.">quinque</expan> & quinque; cùm <lb/>e&longs;&longs;e queant tria & &longs;eptem. </s><s>At &longs;i non &longs;unt decem, nec quicquam ex illis e&longs;&longs;e poterit, & in his e&longs;t <lb/>nece&longs;sitas &longs;impliciter. </s><s>in phy&longs;icis e&longs;t ex hypothe&longs;i, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vbi infertur ex con&longs;equente præcedens, <lb/>non aliter àc ex hypothe&longs;i <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> po&longs;sit effici: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> o&longs;&longs;a ex quibus animal, con&longs;tat facta <lb/>fuere nece&longs;&longs;ariò, &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> fundamenta ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> extitit ædificium. </s><s>Neque tamen in phy&longs;icis ea <lb/>quæ mutantur, <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;unt huiu&longs;modi; quandoquidem illa quæ mutantur, aut rectà procedunt, aut <lb/>in <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan>, & ex his aliqua redeunt eadem ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan>, nonnulla ad numerum elementorum reditus <lb/>e&longs;t anniuer&longs;arius, &longs;ed eadem redeunt ad <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> &longs;olùm; ortus & occa&longs;us &longs;yderum nobis eadem &longs;y­<lb/>dera referunt. </s><s>Quod &longs;uprà docuimus, eorum e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan> quæ rectà <expan abbr="procedũt">procedunt</expan>, de allis alia ratio, <lb/>& planè nonmodò ex con&longs;equente prius infertur, &longs;ed con&longs;equens ex priori, &longs;i pluuia, & nebulæ, <lb/>& &longs;i nebulæ, etiam pluuia: propterea reciprocatur, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vel eadem ad numerum, vel ad &longs;peciem. <lb/></s><s> |
| <arrow.to.target n="marg2044"></arrow.to.target><lb/>In illis certa ratio ex priore ad po&longs;terius, & ex hoc ad idem: in his vniuersè res &longs;e habet con&longs;imi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2044"></arrow.to.target><lb/>In illis certa ratio ex priore ad po&longs;terius, & ex hoc ad idem: in his vniuersè res &longs;e habet con&longs;imi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2045"></arrow.to.target><lb/>liter; at cùm &longs;ingula producantur, de &longs;pecie fiet <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, de &longs;ingulis non item, propterea quae<lb/>& in &longs;ingulorum productione poterit e&longs;&longs;e præ&longs;tò impedimentum, <expan abbr="neq.">neque</expan> valebit &longs;i nubes hæc fue­<lb/>rit, ergo & pluuia. </s><s>verùm &longs;i pluuia, & nubes igitur: ac &longs;i non nubes, neque pluuia, &longs;icut &longs;equeba­<lb/>tur in iis quorum generatio rectà procedebat. </s><s>Veruntamen, et&longs;i varietas e&longs;t rationum, <expan abbr="atq.">atque</expan> na­<lb/>turæ in his & concludendis & producendis, extat tamen inter eas &longs;imilitudo, quae vtroque modo <lb/>procedimus vt à principio, & primo &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vbi argumentamur ab extremo, id <lb/>& in natura, & in ratiocinatione vim principij &longs;u&longs;tinet: habet <expan abbr=".n.">enim</expan> rationem finis, is verò in ratione <lb/>quæ concluditur de rebus agendis, e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;peculationis & e&longs;t <foreign lang="greek">lo/gos</foreign>, &longs;eu ratio, &longs;iue &longs;pecies <lb/>quæ in mente agentis, aut alio <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> per naturam ine&longs;t in agente &longs;ine materia. </s><s><expan abbr="eadem&qacute;ue">eademque</expan> <lb/>in arte præcipua pars e&longs;t e&longs;&longs;entiæ; in natura &longs;æpi&longs;simè conuenit cum ip&longs;a forma, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>accipitur <lb/>in oratione explicante quid e&longs;t; quapropter optimo iure <foreign lang="greek">lo/gos</foreign>, & principium nuncupatur. | <arrow.to.target n="marg2045"></arrow.to.target><lb/>liter; at cùm &longs;ingula producantur, de &longs;pecie fiet <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, de &longs;ingulis non item, propterea quae<lb/>& in &longs;ingulorum productione poterit e&longs;&longs;e præ&longs;tò impedimentum, <expan abbr="neq.">neque</expan> valebit &longs;i nubes hæc fue­<lb/>rit, ergo & pluuia. </s><s>verùm &longs;i pluuia, & nubes igitur: ac &longs;i non nubes, neque pluuia, &longs;icut &longs;equeba­<lb/>tur in iis quorum generatio rectà procedebat. </s><s>Veruntamen, et&longs;i varietas e&longs;t rationum, <expan abbr="atq.">atque</expan> na­<lb/>turæ in his & concludendis & producendis, extat tamen inter eas &longs;imilitudo, quae vtroque modo <lb/>procedimus vt à principio, & primo &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vbi argumentamur ab extremo, id <lb/>& in natura, & in ratiocinatione vim principij &longs;u&longs;tinet: habet <expan abbr=".n.">enim</expan> rationem finis, is verò in ratione <lb/>quæ concluditur de rebus agendis, e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;peculationis & e&longs;t <foreign lang="greek">lo/gos</foreign>, &longs;eu ratio, &longs;iue &longs;pecies <lb/>quæ in mente agentis, aut alio <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> per naturam ine&longs;t in agente &longs;ine materia. </s><s><expan abbr="eadem&qacute;ue">eademque</expan> <lb/>in arte præcipua pars e&longs;t e&longs;&longs;entiæ; in natura &longs;æpi&longs;simè conuenit cum ip&longs;a forma, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>accipitur <lb/>in oratione explicante quid e&longs;t; quapropter optimo iure <foreign lang="greek">lo/gos</foreign>, & principium nuncupatur. |
| <pb pagenum="313"/> | <pb pagenum="313"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2056"></arrow.to.target><lb/>quando latio ab&longs;olutorum e&longs;t, & generatione vltima motuum: proptereà primus erit hic motus, <lb/>& &longs;ecundùm &longs;ub&longs;tantiam. </s><s>Nolim tamen hîc re obliui&longs;ci, accidentium duplex e&longs;&longs;e <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan>: non­<lb/>nulla enim &longs;unt &longs;ecundum alia <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; illa verò nos hoc loco accipere qu&ecedil; &longs;unt &longs;ecundùm <lb/>naturam, quae ita plurimum &longs;e habeant, in paucis euariata, quorum ratio in methodo haberi non <lb/>debeat. </s><s>Hæc ip&longs;a quæ nos fu&longs;ius explicauimus, Alexandrum <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quoque multò anteà placui&longs;&longs;&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg2056"></arrow.to.target><lb/>quando latio ab&longs;olutorum e&longs;t, & generatione vltima motuum: proptereà primus erit hic motus, <lb/>& &longs;ecundùm &longs;ub&longs;tantiam. </s><s>Nolim tamen hîc re obliui&longs;ci, accidentium duplex e&longs;&longs;e <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan>: non­<lb/>nulla enim &longs;unt &longs;ecundum alia <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; illa verò nos hoc loco accipere qu&ecedil; &longs;unt &longs;ecundùm <lb/>naturam, quae ita plurimum &longs;e habeant, in paucis euariata, quorum ratio in methodo haberi non <lb/>debeat. </s><s>Hæc ip&longs;a quæ nos fu&longs;ius explicauimus, Alexandrum <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quoque multò anteà placui&longs;&longs;&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2057"></arrow.to.target><lb/>l&ecedil;tor: etenim cum pluribus ip&longs;e docui&longs;&longs;et actum &longs;ecundum non e&longs;&longs;e accidens, &longs;ed perfectionem <lb/>form&ecedil;, & habitus duplici forma reperta, altera quæ &longs;ub&longs;tantiam complet, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; perfi­<lb/>cit accidens, vt in homine intelligentia, & artificium &longs;ingulorum habituum propriam decreuit <lb/>e&longs;&longs;e functionem, &longs;ed eam qu&ecedil; mentis e&longs;t, e&longs;&longs;e hominis vt homo e&longs;t, quippe quòd hæc &longs;it eius for­<lb/>ma; actum verò artificij, e&longs;&longs;e quidem artificis perfectionem non hominis; accidit <expan abbr=".n.">enim</expan> homini e&longs;&longs;e <lb/>artificem, nec attingit &longs;ub&longs;tantiam. </s><s>Actus igitur &longs;ecundus cùm &longs;it primi cuiu&longs;dam actus, quan­<lb/>uis fit ex accidente; affert item perfectionem, neque verò quia &longs;it perfectio &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implici­<lb/>ter, &longs;ed quatenus in ea &longs;unt explicatæ formæ omnes ex illius genio quæ pertinet ad e&longs;&longs;entiam, <lb/>& &longs;ecum c&ecedil;teras in materia ponit. </s><s>Itaque & in &longs;ub&longs;tantiam perfectio non proximè redundabit, | <arrow.to.target n="marg2057"></arrow.to.target><lb/>l&ecedil;tor: etenim cum pluribus ip&longs;e docui&longs;&longs;et actum &longs;ecundum non e&longs;&longs;e accidens, &longs;ed perfectionem <lb/>form&ecedil;, & habitus duplici forma reperta, altera quæ &longs;ub&longs;tantiam complet, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; perfi­<lb/>cit accidens, vt in homine intelligentia, & artificium &longs;ingulorum habituum propriam decreuit <lb/>e&longs;&longs;e functionem, &longs;ed eam qu&ecedil; mentis e&longs;t, e&longs;&longs;e hominis vt homo e&longs;t, quippe quòd hæc &longs;it eius for­<lb/>ma; actum verò artificij, e&longs;&longs;e quidem artificis perfectionem non hominis; accidit <expan abbr=".n.">enim</expan> homini e&longs;&longs;e <lb/>artificem, nec attingit &longs;ub&longs;tantiam. </s><s>Actus igitur &longs;ecundus cùm &longs;it primi cuiu&longs;dam actus, quan­<lb/>uis fit ex accidente; affert item perfectionem, neque verò quia &longs;it perfectio &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implici­<lb/>ter, &longs;ed quatenus in ea &longs;unt explicatæ formæ omnes ex illius genio quæ pertinet ad e&longs;&longs;entiam, <lb/>& &longs;ecum c&ecedil;teras in materia ponit. </s><s>Itaque & in &longs;ub&longs;tantiam perfectio non proximè redundabit, |
| <pb pagenum="315"/> | <pb pagenum="315"/> |
| <arrow.to.target n="marg2058"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in actus <expan abbr="accidentiũ">accidentium</expan>, qui in ea <expan abbr="cõuenerũt">conuenerunt</expan>: ab eius forma propria perfectio na&longs;cetur, <expan abbr="erũt">erunt</expan> c&ecedil;tera <lb/>ex <expan abbr="cõ&longs;ecutione">con&longs;ecutione</expan>, & quatenus attinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="participabũt">participabunt</expan> qu&ecedil; ip&longs;ius e&longs;t propria: <lb/>nam cùm forma &longs;ub&longs;tantiæ ip&longs;is vtatur ad &longs;ui tutelam, cum indiuidui cau&longs;&longs;a, tum etiam &longs;peciei, <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ: atqui in&longs;trumentorum conditiones ab iis <expan abbr="accipiũtur">accipiuntur</expan>, quorum ip&longs;a <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta, nec aliter àc &longs;eruus ordinis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, qui priuato &longs;eruiat, aut regi: erit <expan abbr=".n.">enim</expan> qui &longs;er­<lb/>uit regi, tanto pr&ecedil;&longs;tantior, quanto res excellit priuatum. </s><s>Proinde perfecta planè erit ea &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, in qua &longs;unt omnes illi actus, quos affert &longs;ecum forma; ex quo dicuntur ine&longs;&longs;e &longs;ecundùm <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> &longs;impliciter, quae nihil deerit, quod ad &longs;eip&longs;am pertinere po&longs;sit: attamen, vt non inde <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan>, velut ex cau&longs;&longs;a capiat, &longs;ed quoad hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;uiip&longs;ius gratia &longs;unt, quibus &longs;i deficiat, &longs;uis munerib. <lb/></s><s>optimè fungi nequeat; habens, optimè fungatur: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> idem rex &longs;ine &longs;atellitibus, & idem doctor <lb/>&longs;ine libris, &longs;ed melius cum illis agitur, &longs;i hæc ad&longs;int, neque idcirco regi &longs;atelles affert aliquid perfe­<lb/>ctionis, aut libri doctori: quinimmò res contrà procedit, &longs;ed quòd non &longs;ine illis officia &longs;ua per­<lb/>bellè faciunt, &longs;unt h&ecedil; cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;erui&etilde;tes">&longs;eruientes</expan>, & alterius gratia, <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> ab altero <expan abbr="accipi&etilde;tes">accipientes</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exhi-b&etilde;tes">exhi­<lb/>bentes</expan>: officia <expan abbr="sũt">sunt</expan> formæ, in quib. <expan abbr="oĩs">oins</expan> perfectio pror&longs;us e&longs;t po&longs;ita. </s><s><expan abbr="Nõ">non</expan> valet igitur: hæc <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, <lb/>cùm habeat <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;torũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan> actus, e&longs;t perfecta, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;ine his e&longs;t imperfecta; quapropter <lb/>& actus hi &longs;unt eius perfectiones, quia &longs;unt gratia <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>: valeret &longs;anè, &longs;i per &longs;eip&longs;os forent, nec <lb/><expan abbr="ordinar&etilde;tur">ordinarentur</expan> ad aliud: <expan abbr="nūc">nunc</expan> ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia per &longs;e pfecta e&longs;t, & h&ecedil;c in &longs;uiip&longs;ius <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> flagitat, & im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2058"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed in actus <expan abbr="accidentiũ">accidentium</expan>, qui in ea <expan abbr="cõuenerũt">conuenerunt</expan>: ab eius forma propria perfectio na&longs;cetur, <expan abbr="erũt">erunt</expan> c&ecedil;tera <lb/>ex <expan abbr="cõ&longs;ecutione">con&longs;ecutione</expan>, & quatenus attinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="participabũt">participabunt</expan> qu&ecedil; ip&longs;ius e&longs;t propria: <lb/>nam cùm forma &longs;ub&longs;tantiæ ip&longs;is vtatur ad &longs;ui tutelam, cum indiuidui cau&longs;&longs;a, tum etiam &longs;peciei, <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ: atqui in&longs;trumentorum conditiones ab iis <expan abbr="accipiũtur">accipiuntur</expan>, quorum ip&longs;a <lb/>&longs;unt in&longs;trumenta, nec aliter àc &longs;eruus ordinis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, qui priuato &longs;eruiat, aut regi: erit <expan abbr=".n.">enim</expan> qui &longs;er­<lb/>uit regi, tanto pr&ecedil;&longs;tantior, quanto res excellit priuatum. </s><s>Proinde perfecta planè erit ea &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, in qua &longs;unt omnes illi actus, quos affert &longs;ecum forma; ex quo dicuntur ine&longs;&longs;e &longs;ecundùm <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> &longs;impliciter, quae nihil deerit, quod ad &longs;eip&longs;am pertinere po&longs;sit: attamen, vt non inde <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan>, velut ex cau&longs;&longs;a capiat, &longs;ed quoad hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;uiip&longs;ius gratia &longs;unt, quibus &longs;i deficiat, &longs;uis munerib. <lb/></s><s>optimè fungi nequeat; habens, optimè fungatur: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> idem rex &longs;ine &longs;atellitibus, & idem doctor <lb/>&longs;ine libris, &longs;ed melius cum illis agitur, &longs;i hæc ad&longs;int, neque idcirco regi &longs;atelles affert aliquid perfe­<lb/>ctionis, aut libri doctori: quinimmò res contrà procedit, &longs;ed quòd non &longs;ine illis officia &longs;ua per­<lb/>bellè faciunt, &longs;unt h&ecedil; cau&longs;&longs;æ <expan abbr="&longs;erui&etilde;tes">&longs;eruientes</expan>, & alterius gratia, <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> ab altero <expan abbr="accipi&etilde;tes">accipientes</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exhi-b&etilde;tes">exhi­<lb/>bentes</expan>: officia <expan abbr="sũt">sunt</expan> formæ, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="oĩs">oins</expan> perfectio pror&longs;us e&longs;t po&longs;ita. </s><s><expan abbr="Nõ">non</expan> valet igitur: hæc <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, <lb/>cùm habeat <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;torũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan> actus, e&longs;t perfecta, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;ine his e&longs;t imperfecta; quapropter <lb/>& actus hi &longs;unt eius perfectiones, quia &longs;unt gratia <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>: valeret &longs;anè, &longs;i per &longs;eip&longs;os forent, nec <lb/><expan abbr="ordinar&etilde;tur">ordinarentur</expan> ad aliud: <expan abbr="nūc">nunc</expan> ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia per &longs;e pfecta e&longs;t, & h&ecedil;c in &longs;uiip&longs;ius <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> flagitat, & im­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2059"></arrow.to.target><lb/>pfectio ex <expan abbr="horũ">horum</expan> ab&longs;entia redit ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed quia &longs;ine illis ip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> præ&longs;tat quod <expan abbr="põt">pont</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2059"></arrow.to.target><lb/>pfectio ex <expan abbr="horũ">horum</expan> ab&longs;entia redit ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed quia &longs;ine illis ip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> præ&longs;tat quod <expan abbr="põt">pont</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2047"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg2047"></margin.target>B</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2127"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;alis eius &longs;ermonis conclu&longs;io. </s><s>Prætereà quae in ip&longs;is primis con&longs;equentis loci verbis admonet <lb/>ea quæ dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, cum animata, tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> inanima <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, pr&ecedil;terquam quae Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> parem ine&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg2127"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;alis eius &longs;ermonis conclu&longs;io. </s><s>Prætereà quae in ip&longs;is primis con&longs;equentis loci verbis admonet <lb/>ea quæ dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, cum animata, tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> inanima <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, pr&ecedil;terquam quae Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> parem ine&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2128"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="proce&longs;sũ">proce&longs;sum</expan> demon&longs;trat, qd attinet ad initia <expan abbr="motuũ">motuum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, in mutatione &longs;ecundùm <expan abbr="quãtum">quantum</expan> qua­<lb/>le, & vbi quae &longs;i per &longs;e non <expan abbr="aug&etilde;tur">augentur</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="alterãtur">alterantur</expan> inanima, <expan abbr="planũ">planum</expan> quae neque <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> in loco per &longs;e mouen­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2128"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="proce&longs;sũ">proce&longs;sum</expan> demon&longs;trat, qd attinet ad initia <expan abbr="motuũ">motuum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, in mutatione &longs;ecundùm <expan abbr="quãtum">quantum</expan> qua­<lb/>le, & vbi quae &longs;i per &longs;e non <expan abbr="aug&etilde;tur">augentur</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="alterãtur">alterantur</expan> inanima, <expan abbr="planũ">planum</expan> quae neque <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> in loco per &longs;e mouen­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2129"></arrow.to.target><lb/>tur, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>minus quo latio, cùm &longs;it perfectior c&ecedil;teris motib. eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> principia magis actu requi­<lb/>rit, hoc e&longs;t magis &longs;eparata, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reliqui motus. </s><s>Accedit eodem quae <expan abbr="sũmus">summus</expan> præceptor <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> motri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2129"></arrow.to.target><lb/>tur, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>minus quo latio, cùm &longs;it perfectior c&ecedil;teris motib. eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> principia magis actu requi­<lb/>rit, hoc e&longs;t magis &longs;eparata, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reliqui motus. </s><s>Accedit eodem quae <expan abbr="sũmus">summus</expan> præceptor <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> motri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2130"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="c&etilde;">cem</expan> à natura di&longs;iungit, <expan abbr="aliam&qacute;">aliamque</expan>. </s><s>e&longs;&longs;e demon&longs;trat: affero <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad hoc textum formalem, qui &longs;ic habet. <lb/></s><s><foreign lang="greek">e)pei\ de\ fu/sis <gap/>si\n. </foreign></s><s><foreign lang="">h( e)n a)utw| u(pa/zxousa kinh/sews a)zxh/ diw/ amis de\ h( e)n a)/llw| h(= a)/llo</foreign>. </s><s>& reliqua, <lb/>quæ &longs;equuntur <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> propo&longs;iti. </s><s>quæ &longs;ic exprimuntur. </s><s>“Quoniam <expan abbr="aũt">aunt</expan> natura quidem e&longs;t quod in <lb/>ip&longs;o e&longs;t motus <expan abbr="principiũ">principium</expan>, potentia verò quod in alio e&longs;t, quatenus aliud.” ex quib. planè intelligere <lb/>potes <expan abbr="motric&etilde;">motricem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> à natura differre. </s><s>Signo illud e&longs;t, quae mox indicat Ari&longs;toteles <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> princi­<lb/>pia, &longs;i conuenerint, velociores motus efficere. </s><s>non &longs;anè, quia forma efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quae afferat mo­<lb/>bili <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>, contrà <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in iis quæ violentia <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, vbi repugnat. </s><s>Verumenimuerò nequid <lb/><expan abbr="intactũ">intactum</expan> relinquatur, quod valeat ad peruer&longs;am <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan> <expan abbr="conuellendã">conuellendam</expan>; <expan abbr="att&etilde;damus">attendamus</expan> <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <lb/>ip&longs;um ita loquentem & &longs;ibi perpetuò <expan abbr="cõ&longs;tantem">con&longs;tantem</expan>. </s><s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> “<foreign lang="greek">*kata/ge dh\ to\n logo\n ou(tw fai/netai kai\<gap/></foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2130"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="c&etilde;">cem</expan> à natura di&longs;iungit, <expan abbr="aliam&qacute;">aliamque</expan>. </s><s>e&longs;&longs;e demon&longs;trat: affero <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad hoc textum formalem, qui &longs;ic habet. <lb/></s><s><foreign lang="greek">e)pei\ de\ fu/sis <gap/>si\n. </foreign></s><s><foreign lang="">h( e)n a)utw| u(pa/zxousa kinh/sews a)zxh/ diw/ amis de\ h( e)n a)/llw| h(= a)/llo</foreign>. </s><s>& reliqua, <lb/>quæ &longs;equuntur <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> propo&longs;iti. </s><s>quæ &longs;ic exprimuntur. </s><s>“Quoniam <expan abbr="aũt">aunt</expan> natura quidem e&longs;t quod in <lb/>ip&longs;o e&longs;t motus <expan abbr="principiũ">principium</expan>, potentia verò quod in alio e&longs;t, quatenus aliud.” ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> planè intelligere <lb/>potes <expan abbr="motric&etilde;">motricem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> à natura differre. </s><s>Signo illud e&longs;t, quae mox indicat Ari&longs;toteles <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> princi­<lb/>pia, &longs;i conuenerint, velociores motus efficere. </s><s>non &longs;anè, quia forma efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quae afferat mo­<lb/>bili <expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan>, contrà <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in iis quæ violentia <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, vbi repugnat. </s><s>Verumenimuerò nequid <lb/><expan abbr="intactũ">intactum</expan> relinquatur, quod valeat ad peruer&longs;am <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan> <expan abbr="conuellendã">conuellendam</expan>; <expan abbr="att&etilde;damus">attendamus</expan> <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <lb/>ip&longs;um ita loquentem & &longs;ibi perpetuò <expan abbr="cõ&longs;tantem">con&longs;tantem</expan>. </s><s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> “<foreign lang="greek">*kata/ge dh\ to\n logo\n ou(tw fai/netai kai\<gap/></foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2131"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">tw_n e)\zgwn. </foreign></s><s><foreign lang="">kaqo/loute e)piskopou_si+n, ou) fai/netai gigno/menon e(\n e)k tou_ paqhthkou_ kai\ poiowi_tos, w(s <lb/>e)nupa/zxontos e)n tw_| gignome/nw| tou_ poioui_tos, ou(do/lws dh\ e)k kinoume/nou kai\ kinoui_tos</foreign>. </s><s>i. </s><s>Atque <expan abbr="&longs;e-cũdùm">&longs;e­<lb/>cundùm</expan> <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> &longs;ic in effectis (<expan abbr="fabrorũ">fabrorum</expan> operib.) <expan abbr="quoq.">quoque</expan> apparet: <expan abbr="nã">nam</expan> cum in vniuer&longs;um <expan abbr="cõplectimur">complectimur</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2131"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">tw_n e)\zgwn. </foreign></s><s><foreign lang="">kaqo/loute e)piskopou_si+n, ou) fai/netai gigno/menon e(\n e)k tou_ paqhthkou_ kai\ poiowi_tos, w(s <lb/>e)nupa/zxontos e)n tw_| gignome/nw| tou_ poioui_tos, ou(do/lws dh\ e)k kinoume/nou kai\ kinoui_tos</foreign>. </s><s>i. </s><s>Atque <expan abbr="&longs;e-cũdùm">&longs;e­<lb/>cundùm</expan> <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> &longs;ic in effectis (<expan abbr="fabrorũ">fabrorum</expan> operib.) <expan abbr="quoq.">quoque</expan> apparet: <expan abbr="nã">nam</expan> cum in vniuer&longs;um <expan abbr="cõplectimur">complectimur</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2132"></arrow.to.target><lb/>animo, <expan abbr="nõ">non</expan> ita effici <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ex agente <expan abbr="patiente&qacute;">patienteque</expan>. </s><s>videtur, vt, quod agit, in eo, quod efficitur,” in&longs;it: nec <lb/><expan abbr="oĩno">oinno</expan> ex eo, quod mouet, & quod mouetur, <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> con&longs;titui. </s><s>Quid plura de&longs;ideras? </s><s>Quid planius <lb/>dici potuit? </s><s>quid certius? </s><s>quid in re maximi <expan abbr="mom&etilde;ti">momenti</expan> confidentius? </s><s>&longs;uper hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="fundam&etilde;to">fundamento</expan> &longs;tru­<lb/>xit ille philo&longs;ophus <expan abbr="eã">eam</expan> po&longs;itionem, qu&ecedil; pertinet ad <expan abbr="cõ&longs;tituendas">con&longs;tituendas</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> inter maris <expan abbr="fœminæ&qacute;">fœminæque</expan>. <lb/></s><s>&longs;emen, & <expan abbr="&longs;ignificandũ">&longs;ignificandum</expan> in neutro vim agendi <expan abbr="patiendi&qacute;">patiendique</expan>. </s><s>&longs;imul ine&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, &longs;ed maris &longs;emen habe­<lb/>re vim efficiendi &longs;olum, <expan abbr="fœminã">fœminam</expan> verò duntaxat præbere <expan abbr="men&longs;truũ">men&longs;truum</expan> in quo vis ine&longs;&longs;et &longs;olummodò <lb/>patiendi. </s><s>Dicemus'ne Ari&longs;totelem ab eo pronunciato <expan abbr="lation&etilde;">lationem</expan> excludere? </s><s>an <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> Ixiones a&longs;siduè <lb/>rotabimus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;axum, quae nihil imperfectè &longs;eip&longs;um afficit, imperfectè verò nil <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> prohibet? </s><s>Cur <lb/>enim <expan abbr="nõ">non</expan> præcidetur <expan abbr="oĩs">oins</expan> an&longs;a philo&longs;opho <expan abbr="cõficiendi">conficiendi</expan> propo&longs;itum &longs;uum? </s><s>Nam &longs;i perfectè aliquid <lb/>&longs;eip&longs;um mouere <expan abbr="põt">pont</expan>, iam &longs;emen <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, nil impediet, quominus obtineat <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> facultatem, quae &longs;i <lb/>imperfectè: dicere &longs;emper mihi licebit. </s><s>At profectò deciperis ò Ari&longs;toteles, & nos &longs;imul eludis; <lb/>po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>, partes inter &longs;e quidem agere, &longs;ed imperfectè: idcirco &longs;i quod auxilium acce­<lb/>dat extrin&longs;ecùs; nil vetabit, quominus in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> cum mare, tum fœmina &longs;it <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> vis. </s><s>accedit verò <lb/>extrin&longs;ecùs <expan abbr="auxiliũ">auxilium</expan>, nempe id quod pr&ecedil;betur à fœmina: calor <expan abbr="quoq.">quoque</expan> c&ecedil;le&longs;tis, vel ip&longs;o <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> auctore, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2132"></arrow.to.target><lb/>animo, <expan abbr="nõ">non</expan> ita effici <expan abbr="vnũ">vnum</expan> ex agente <expan abbr="patiente&qacute;">patienteque</expan>. </s><s>videtur, vt, quod agit, in eo, quod efficitur,” in&longs;it: nec <lb/><expan abbr="oĩno">oinno</expan> ex eo, quod mouet, & quod mouetur, <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> con&longs;titui. </s><s>Quid plura de&longs;ideras? </s><s>Quid planius <lb/>dici potuit? </s><s>quid certius? </s><s>quid in re maximi <expan abbr="mom&etilde;ti">momenti</expan> confidentius? </s><s>&longs;uper hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="fundam&etilde;to">fundamento</expan> &longs;tru­<lb/>xit ille philo&longs;ophus <expan abbr="eã">eam</expan> po&longs;itionem, qu&ecedil; pertinet ad <expan abbr="cõ&longs;tituendas">con&longs;tituendas</expan> <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> inter maris <expan abbr="fœminæ&qacute;">fœminæque</expan>. <lb/></s><s>&longs;emen, & <expan abbr="&longs;ignificandũ">&longs;ignificandum</expan> in neutro vim agendi <expan abbr="patiendi&qacute;">patiendique</expan>. </s><s>&longs;imul ine&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, &longs;ed maris &longs;emen habe­<lb/>re vim efficiendi &longs;olum, <expan abbr="fœminã">fœminam</expan> verò duntaxat præbere <expan abbr="men&longs;truũ">men&longs;truum</expan> in quo vis ine&longs;&longs;et &longs;olummodò <lb/>patiendi. </s><s>Dicemus'ne Ari&longs;totelem ab eo pronunciato <expan abbr="lation&etilde;">lationem</expan> excludere? </s><s>an <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> Ixiones a&longs;siduè <lb/>rotabimus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;axum, quae nihil imperfectè &longs;eip&longs;um afficit, imperfectè verò nil <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> prohibet? </s><s>Cur <lb/>enim <expan abbr="nõ">non</expan> præcidetur <expan abbr="oĩs">oins</expan> an&longs;a philo&longs;opho <expan abbr="cõficiendi">conficiendi</expan> propo&longs;itum &longs;uum? </s><s>Nam &longs;i perfectè aliquid <lb/>&longs;eip&longs;um mouere <expan abbr="põt">pont</expan>, iam &longs;emen <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, nil impediet, quominus obtineat <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> facultatem, quae &longs;i <lb/>imperfectè: dicere &longs;emper mihi licebit. </s><s>At profectò deciperis ò Ari&longs;toteles, & nos &longs;imul eludis; <lb/>po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan>, partes inter &longs;e quidem agere, &longs;ed imperfectè: idcirco &longs;i quod auxilium acce­<lb/>dat extrin&longs;ecùs; nil vetabit, quominus in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> cum mare, tum fœmina &longs;it <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> vis. </s><s>accedit verò <lb/>extrin&longs;ecùs <expan abbr="auxiliũ">auxilium</expan>, nempe id quod pr&ecedil;betur à fœmina: calor <expan abbr="quoq.">quoque</expan> c&ecedil;le&longs;tis, vel ip&longs;o <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> auctore, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2133"></arrow.to.target><lb/>cuius ope <expan abbr="fœcũda">fœcunda</expan> &longs;emina <expan abbr="reddũtur">redduntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="põr">porr</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="contin&etilde;s">continens</expan>, vt & artificio nos & ip&longs;æ <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> be&longs;tiæ <lb/>&longs;ola illius vi fret&ecedil; &longs;uos partus ip&longs;i <expan abbr="cõmittant">committant</expan>, <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> an&longs;eres, qu&ecedil; oua <expan abbr="cõdunt">condunt</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="exclu&longs;io-n&etilde;">exclu&longs;io­<lb/>nem</expan> pulli in arena. </s><s>Non dee&longs;t igitur extrin&longs;ecùs auxilium quod in cau&longs;&longs;a &longs;it, vt idem propter <expan abbr="va-rietat&etilde;">va­<lb/>rietatem</expan> partium &longs;imul efficiat, & patiatur. </s><s>Nam cum <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> ad&longs;int quæ <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> parti &longs;eminis &longs;uppe­<lb/>tias ferant, ex <expan abbr="horũ">horum</expan> &longs;ententia fit, vt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vis ine&longs;&longs;e queat in &longs;emine. </s><s>Sic pror&longs;us imbecillis & va­<lb/>na <expan abbr="rõ">rom</expan> philo&longs;ophi reddetur, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s><s>magis eueniet id in &longs;emine, quandò, & &longs;i in &longs;ubiecto materiæ <lb/>conuenit cum agente; tamen natura di&longs;tinguuntur, cùm vis efficientis in&longs;it in &longs;piritu, patiens au­<lb/>tem in humore poni valeat. </s><s>Quòd &longs;i plant&ecedil; &longs;emen obiicias, in quo vis <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> continetur. </s><s>ita fieri, <lb/>vt idem &longs;imul agat & patiatur. </s><s>Tum item quia &longs;pecies &longs;en&longs;ilium, vt lumen in pellucido, &longs;onus <lb/>in &longs;onoro, quin etiam in &longs;piritibus & &longs;anguine vim habet afficiendi, & immutandi &longs;ubiectum. <lb/></s><s>Nanque lumen rarefacit aërem, frigus den&longs;at, ita pellucidum actu, quod ex pote&longs;tate pellucido <lb/>con&longs;tat, & lumine, &longs;eip&longs;um immutabit. </s><s>At no&longs;ce, tamet&longs;i vnum quodam pacto <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan> &longs;eminis <lb/>illius partes, eas tamen reap&longs;e duas, <expan abbr="loco&qacute;">locoque</expan>. </s><s>in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> mole &longs;eminis, <expan abbr="atq.">atque</expan> ma&longs;&longs;a di&longs;tincta; ac &longs;i fuerit <lb/>organum <expan abbr="quoddã">quoddam</expan>, & difformè è pluribus vniformibus con&longs;titutum: id quod <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> brutis ip&longs;is co­ | <arrow.to.target n="marg2133"></arrow.to.target><lb/>cuius ope <expan abbr="fœcũda">fœcunda</expan> &longs;emina <expan abbr="reddũtur">redduntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="põr">porr</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="contin&etilde;s">continens</expan>, vt & artificio nos & ip&longs;æ <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> be&longs;tiæ <lb/>&longs;ola illius vi fret&ecedil; &longs;uos partus ip&longs;i <expan abbr="cõmittant">committant</expan>, <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> an&longs;eres, qu&ecedil; oua <expan abbr="cõdunt">condunt</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="exclu&longs;io-n&etilde;">exclu&longs;io­<lb/>nem</expan> pulli in arena. </s><s>Non dee&longs;t igitur extrin&longs;ecùs auxilium quod in cau&longs;&longs;a &longs;it, vt idem propter <expan abbr="va-rietat&etilde;">va­<lb/>rietatem</expan> partium &longs;imul efficiat, & patiatur. </s><s>Nam cum <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> ad&longs;int quæ <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> parti &longs;eminis &longs;uppe­<lb/>tias ferant, ex <expan abbr="horũ">horum</expan> &longs;ententia fit, vt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> vis ine&longs;&longs;e queat in &longs;emine. </s><s>Sic pror&longs;us imbecillis & va­<lb/>na <expan abbr="rõ">rom</expan> philo&longs;ophi reddetur, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s><s>magis eueniet id in &longs;emine, quandò, & &longs;i in &longs;ubiecto materiæ <lb/>conuenit cum agente; tamen natura di&longs;tinguuntur, cùm vis efficientis in&longs;it in &longs;piritu, patiens au­<lb/>tem in humore poni valeat. </s><s>Quòd &longs;i plant&ecedil; &longs;emen obiicias, in quo vis <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> continetur. </s><s>ita fieri, <lb/>vt idem &longs;imul agat & patiatur. </s><s>Tum item quia &longs;pecies &longs;en&longs;ilium, vt lumen in pellucido, &longs;onus <lb/>in &longs;onoro, quin etiam in &longs;piritibus & &longs;anguine vim habet afficiendi, & immutandi &longs;ubiectum. <lb/></s><s>Nanque lumen rarefacit aërem, frigus den&longs;at, ita pellucidum actu, quod ex pote&longs;tate pellucido <lb/>con&longs;tat, & lumine, &longs;eip&longs;um immutabit. </s><s>At no&longs;ce, tamet&longs;i vnum quodam pacto <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan> &longs;eminis <lb/>illius partes, eas tamen reap&longs;e duas, <expan abbr="loco&qacute;">locoque</expan>. </s><s>in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> mole &longs;eminis, <expan abbr="atq.">atque</expan> ma&longs;&longs;a di&longs;tincta; ac &longs;i fuerit <lb/>organum <expan abbr="quoddã">quoddam</expan>, & difformè è pluribus vniformibus con&longs;titutum: id quod <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> brutis ip&longs;is co­ |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2137"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2137"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>INGREDIAMVR & <expan abbr="aliã">aliam</expan> viam, & ingenium cum formæ, tum item materiæ nunc explo­<lb/>remus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex <expan abbr="earũ">earum</expan> vi de re propo&longs;ita <expan abbr="iudicũ">iudicum</expan> in præ&longs;entia faciamus. </s><s>E&longs;to. </s><s>agat forma in mate­<lb/>riam. </s><s>quæ'nam hæc forma? </s><s>qu&ecedil; <expan abbr="it&etilde;">item</expan> materia? </s><s>prima certè materia non e&longs;t: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> nil e&longs;t actu, &longs;ed <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> pote&longs;tate duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> agit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mouetur. </s><s>Secunda igitur. </s><s>hæc item aut eiu&longs;modi, vt <lb/>aliqua <expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> opus habeat ad id, vt <expan abbr="expetitã">expetitam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;equatur, aut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cum forma <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> appellamus. </s><s>Rur&longs;us forma aut à materia &longs;ègregata, aut in materia, <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. <lb/></s><s>aut communior & remotior, aut proxima, & per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t res ip&longs;a quæ mouetur. </s><s>Quòd &longs;i quapiam <lb/>tran&longs;mutatione materiæ fuerit op^{9}, iis munerib. <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;eruiet, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> ve&longs;tigamus. <lb/></s><s>Etenim <expan abbr="sũt">sunt</expan> hæc propria totius quod e&longs;t per <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> at certa forma & e&longs;t in certa materia, & <lb/>per &longs;e vtitur certa, <expan abbr="neq.">neque</expan> vtitur <expan abbr="cõmuni">communi</expan>: ni&longs;i quatenus in vltima, hoc e&longs;t, proxima forma &longs;uperiores, <lb/>formæ <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, à quib. <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> propria &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> officia <expan abbr="de&longs;c&etilde;dunt">de&longs;cendunt</expan>. </s><s>Verbig. </s><s>in equo præter <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, qua equus e&longs;t, vt ab aliis omnib. &longs;it &longs;ecretus; e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> animus, qui &longs;ibi cum c&ecedil;teris brutis e&longs;t com­<lb/>munis, & vis alendi quæ <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> plantam: ab equi forma na&longs;cuntur equi functiones, qua­<arrow.to.target n="marg2138"></arrow.to.target><lb/>tenus e&longs;t equus, &longs;ed in eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> aliæ functiones &longs;ibi cum reliquis animantib. <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. </s><s><expan abbr="cõmu-nes">commu­<lb/>nes</expan>, & in&longs;uper functiones naturales, vt in c&ecedil;teris inanimis, leuitas & pondus pro <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="do-minantiũ">do­<lb/>minantium</expan> virib. Ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> certa & proxima materia cau&longs;&longs;a e&longs;t certi motus <lb/>in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> certa forma: veluti &longs;emen motu illo <expan abbr="nõ">non</expan> agitatur quod <expan abbr="viu&etilde;ti">viuenti</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> illo <lb/>ad <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;dos">efficiendos</expan> animus vtitur: licet &longs;emen &longs;it viuentis ip&longs;ius materia, quia proxima <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t; &longs;ed corpus, quod <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="organũ">organum</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motib. ancillatur: <expan abbr="animu&longs;&qacute;">animu&longs;que</expan>. </s><s>in eo corpore ta­<lb/>leis motus exercet; <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> principia proxima <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan>. </s><s>Sic ad <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> obeunda munera, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>principia quæ &longs;int proxima, <expan abbr="requirũtur">requiruntur</expan>. </s><s>Hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> po&longs;ito <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;o">conce&longs;&longs;o</expan>, &longs;ic <expan abbr="cõcludamus">concludamus</expan> <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. <lb/></s><s>Si <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> e&longs;&longs;et vltima forma, & materia proxima moueretur; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;eipũ">&longs;eipum</expan> primò <expan abbr="cõcitaret">concitaret</expan>. </s><s>Nihil <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò concitat. </s><s>Forma igitur materia proxim&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, aut <expan abbr="moueãt">moueant</expan>. <lb/></s><s><expan abbr="A&longs;&longs;umptũ">A&longs;&longs;umptum</expan> ex 7. Phy&longs;. vt <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> accipitur. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;iquid <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> mouet, id primò <expan abbr="nõ">non</expan> efficit, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duab. partib. <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> .&longs;. </s><s>& mota. </s><s>Quòd <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueret <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò & à &longs;eip&longs;o <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> ex illo per&longs;uadetur. </s><s><expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> materia proxima & forma proxima <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>: <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> materia <lb/>proxima, ni&longs;i &longs;it vltima forma. </s><s>Quare vltima forma in <expan abbr="rõne">ronne</expan> materiæ proximæ <expan abbr="cõtinetur">continetur</expan>. </s><s>Forma <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>nil <expan abbr="&etilde;">em</expan> aliud <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> materiæ finis. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> proxima <expan abbr="vltima&qacute;">vltimaque</expan>. </s><s>materia &longs;imiliter <expan abbr="includi&ttilde;">includitur</expan> in <expan abbr="rõne">ronne</expan> proxim&ecedil; form&ecedil;. | <s>INGREDIAMVR & <expan abbr="aliã">aliam</expan> viam, & ingenium cum formæ, tum item materiæ nunc explo­<lb/>remus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex <expan abbr="earũ">earum</expan> vi de re propo&longs;ita <expan abbr="iudicũ">iudicum</expan> in præ&longs;entia faciamus. </s><s>E&longs;to. </s><s>agat forma in mate­<lb/>riam. </s><s>quæ'nam hæc forma? </s><s>qu&ecedil; <expan abbr="it&etilde;">item</expan> materia? </s><s>prima certè materia non e&longs;t: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> nil e&longs;t actu, &longs;ed <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> pote&longs;tate duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> agit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mouetur. </s><s>Secunda igitur. </s><s>hæc item aut eiu&longs;modi, vt <lb/>aliqua <expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> opus habeat ad id, vt <expan abbr="expetitã">expetitam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;equatur, aut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cum forma <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> appellamus. </s><s>Rur&longs;us forma aut à materia &longs;ègregata, aut in materia, <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. <lb/></s><s>aut communior & remotior, aut proxima, & per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t res ip&longs;a quæ mouetur. </s><s>Quòd &longs;i quapiam <lb/>tran&longs;mutatione materiæ fuerit op^{9}, iis munerib. <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;eruiet, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> ve&longs;tigamus. <lb/></s><s>Etenim <expan abbr="sũt">sunt</expan> hæc propria totius quod e&longs;t per <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> at certa forma & e&longs;t in certa materia, & <lb/>per &longs;e vtitur certa, <expan abbr="neq.">neque</expan> vtitur <expan abbr="cõmuni">communi</expan>: ni&longs;i quatenus in vltima, hoc e&longs;t, proxima forma &longs;uperiores, <lb/>formæ <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> propria &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> officia <expan abbr="de&longs;c&etilde;dunt">de&longs;cendunt</expan>. </s><s>Verbig. </s><s>in equo præter <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, qua equus e&longs;t, vt ab aliis omnib. &longs;it &longs;ecretus; e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> animus, qui &longs;ibi cum c&ecedil;teris brutis e&longs;t com­<lb/>munis, & vis alendi quæ <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> plantam: ab equi forma na&longs;cuntur equi functiones, qua­<arrow.to.target n="marg2138"></arrow.to.target><lb/>tenus e&longs;t equus, &longs;ed in eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> aliæ functiones &longs;ibi cum reliquis animantib. <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. </s><s><expan abbr="cõmu-nes">commu­<lb/>nes</expan>, & in&longs;uper functiones naturales, vt in c&ecedil;teris inanimis, leuitas & pondus pro <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="do-minantiũ">do­<lb/>minantium</expan> virib. Ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> certa & proxima materia cau&longs;&longs;a e&longs;t certi motus <lb/>in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> certa forma: veluti &longs;emen motu illo <expan abbr="nõ">non</expan> agitatur quod <expan abbr="viu&etilde;ti">viuenti</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> illo <lb/>ad <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;dos">efficiendos</expan> animus vtitur: licet &longs;emen &longs;it viuentis ip&longs;ius materia, quia proxima <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t; &longs;ed corpus, quod <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="organũ">organum</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motib. ancillatur: <expan abbr="animu&longs;&qacute;">animu&longs;que</expan>. </s><s>in eo corpore ta­<lb/>leis motus exercet; <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> principia proxima <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan>. </s><s>Sic ad <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> obeunda munera, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>principia quæ &longs;int proxima, <expan abbr="requirũtur">requiruntur</expan>. </s><s>Hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> po&longs;ito <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;o">conce&longs;&longs;o</expan>, &longs;ic <expan abbr="cõcludamus">concludamus</expan> <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. <lb/></s><s>Si <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> e&longs;&longs;et vltima forma, & materia proxima moueretur; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;eipũ">&longs;eipum</expan> primò <expan abbr="cõcitaret">concitaret</expan>. </s><s>Nihil <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò concitat. </s><s>Forma igitur materia proxim&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, aut <expan abbr="moueãt">moueant</expan>. <lb/></s><s><expan abbr="A&longs;&longs;umptũ">A&longs;&longs;umptum</expan> ex 7. Phy&longs;. vt <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> accipitur. </s><s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;iquid <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> mouet, id primò <expan abbr="nõ">non</expan> efficit, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duab. partib. <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> .&longs;. </s><s>& mota. </s><s>Quòd <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueret <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò & à &longs;eip&longs;o <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> ex illo per&longs;uadetur. </s><s><expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> materia proxima & forma proxima <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>: <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> materia <lb/>proxima, ni&longs;i &longs;it vltima forma. </s><s>Quare vltima forma in <expan abbr="rõne">ronne</expan> materiæ proximæ <expan abbr="cõtinetur">continetur</expan>. </s><s>Forma <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>nil <expan abbr="&etilde;">em</expan> aliud <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> materiæ finis. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> proxima <expan abbr="vltima&qacute;">vltimaque</expan>. </s><s>materia &longs;imiliter <expan abbr="includi&ttilde;">includitur</expan> in <expan abbr="rõne">ronne</expan> proxim&ecedil; form&ecedil;. |
| <pb pagenum="330"/>Ergo <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> dicit vltimam formam, <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> materiam, & pariter qui dicit vltimam <lb/> | <pb pagenum="330"/>Ergo <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> dicit vltimam formam, <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> materiam, & pariter qui dicit vltimam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2139"></arrow.to.target><lb/>materiam, formam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> comperhendit vnà. </s><s>Ob id igitur forma cum materia mouet formam <lb/>cum materia, &longs;eu materiam cum forma quæ &longs;unt idem. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> idem pror&longs;us mouet &longs;eip&longs;um pri­<lb/>mò, & à &longs;eip&longs;o primò mouetur. </s><s>Neque verò puto, te accipere <expan abbr="materiã">materiam</expan> proximam, non quà recipit <lb/><expan abbr="rõnem">ronnem</expan> formæ, &longs;ed quà &longs;ubiicitur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, tum quae talis materia non e&longs;t obnoxia motui, &longs;ed mu­<lb/>tationi duntaxat: tum quae accidentia <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan> formas con&longs;equuntur, & &longs;ic nil ad functionem <lb/>propriam <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> pertinent, aut &longs;i &longs;unt vltima accidentia; protinus eam formam con&longs;equuntur <lb/>quæ in materia proxime ratione &longs;umitur. </s><s>C&ecedil;tera fortuitu &longs;unt quæ non &longs;unt efficienda princi­<lb/>pia functionis per &longs;e. </s><s>Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­<lb/>tus e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens, &longs;ic verò &longs;emper motus initia ferant per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, quandò <lb/>forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. </s><s>Nobis nil ac­<lb/>cidit <expan abbr="hũi">huni</expan>, qui formam facimus initium motus per quod, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt quod; nam &longs;ingula &longs;uo mo­<lb/>re primo & per &longs;e &longs;unt initia motus. </s><s>Prætereà forma &longs;umitur aut &longs;eparata, aut in materia: ac &longs;i &longs;e­<lb/>parata, vel re, vel mente duntaxat, non &longs;anè re &longs;eparata: quoniam hæc po&longs;&longs;et mouere quidem, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> tamen moueretur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non moueret vt efficiens: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> mouere finis e&longs;t proprium. </s><s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparatum hic accipitur, quod &longs;ubiecto di&longs;tinguatur; iam <expan abbr=".n.">enim</expan> foret eiu&longs;modi mouens, quale <lb/>nos e&longs;&longs;e volumus. </s><s>Quinetiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic elementum totum mouerentur, &longs;ed ex altera parte <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, <lb/>materia videlicet, manente forma: <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mobile foret, aut, &longs;i è principiis huiu&longs;modi con&longs;ta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2139"></arrow.to.target><lb/>materiam, formam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> comperhendit vnà. </s><s>Ob id igitur forma cum materia mouet formam <lb/>cum materia, &longs;eu materiam cum forma quæ &longs;unt idem. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> idem pror&longs;us mouet &longs;eip&longs;um pri­<lb/>mò, & à &longs;eip&longs;o primò mouetur. </s><s>Neque verò puto, te accipere <expan abbr="materiã">materiam</expan> proximam, non quà recipit <lb/><expan abbr="rõnem">ronnem</expan> formæ, &longs;ed quà &longs;ubiicitur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, tum quae talis materia non e&longs;t obnoxia motui, &longs;ed mu­<lb/>tationi duntaxat: tum quae accidentia <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan> formas con&longs;equuntur, & &longs;ic nil ad functionem <lb/>propriam <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> pertinent, aut &longs;i &longs;unt vltima accidentia; protinus eam formam con&longs;equuntur <lb/>quæ in materia proxime ratione &longs;umitur. </s><s>C&ecedil;tera fortuitu &longs;unt quæ non &longs;unt efficienda princi­<lb/>pia functionis per &longs;e. </s><s>Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­<lb/>tus e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens, &longs;ic verò &longs;emper motus initia ferant per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, quandò <lb/>forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. </s><s>Nobis nil ac­<lb/>cidit <expan abbr="hũi">huni</expan>, qui formam facimus initium motus per quod, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt quod; nam &longs;ingula &longs;uo mo­<lb/>re primo & per &longs;e &longs;unt initia motus. </s><s>Prætereà forma &longs;umitur aut &longs;eparata, aut in materia: ac &longs;i &longs;e­<lb/>parata, vel re, vel mente duntaxat, non &longs;anè re &longs;eparata: quoniam hæc po&longs;&longs;et mouere quidem, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> tamen moueretur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non moueret vt efficiens: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> mouere finis e&longs;t proprium. </s><s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparatum hic accipitur, quod &longs;ubiecto di&longs;tinguatur; iam <expan abbr=".n.">enim</expan> foret eiu&longs;modi mouens, quale <lb/>nos e&longs;&longs;e volumus. </s><s>Quinetiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic elementum totum mouerentur, &longs;ed ex altera parte <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, <lb/>materia videlicet, manente forma: <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mobile foret, aut, &longs;i è principiis huiu&longs;modi con&longs;ta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2140"></arrow.to.target><lb/>ret, primum e&longs;&longs;et per &longs;e mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, &longs;ed omnium primum, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> perfecti&longs;simum. </s><s>ea <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille &longs;tatus primi mobilis, vt in partem per &longs;e motam, & <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ &longs;anè per &longs;e moueat, &longs;ed immobilis &longs;it, diuidatur. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item, vt puto, &longs;at e&longs;t, &longs;i ratione <lb/>&longs;eparetur: quoniam ip&longs;a non &longs;olum mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mouens naturale: hoc <lb/><expan abbr="aũt">aunt</expan>, dum mouet, quodammodò mouetur. </s><s>Sed, &longs;i tale fuerit mouens, nece&longs;&longs;ariò quoque con&longs;i&longs;tet <lb/>in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­<lb/>&longs;tris quæ cùm à nob. </s><s>&longs;olummodò &longs;eparetur; ita &longs;eparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum <lb/>deberet, vbi loco & &longs;ubiecto &longs;eparata foret. </s><s>Quòd &longs;i ratione &longs;eparata &longs;umas hæc principia, quae e&longs;­<lb/>&longs;entia, <expan abbr="viribu&longs;&qacute;">viribu&longs;que</expan>. </s><s>di&longs;tinguantur auditu quæ mox ad&longs;cribentur. </s><s>Illud <expan abbr=".n.">enim</expan> per&longs;picuum e&longs;t in reb. &longs;en­<lb/>&longs;ilibus &longs;pectari <expan abbr="geminũ">geminum</expan> e&longs;&longs;e; alterum qui quidem, vbi res con&longs;iderentur &longs;emotis <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan> ma­<lb/>teriæ &longs;en&longs;ilis, quod e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t eiu&longs;modi conditionibus implicatum, <expan abbr="idq.">idque</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e per accidens. </s><s>primum verò illud idem e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entiam; po&longs;terius <expan abbr="aũt">aunt</expan> ab e&longs;&longs;entia diuer­<lb/>&longs;um & exi&longs;tere. </s><s>Quo fit, vt cùm e&longs;&longs;entia pror&longs;us à materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s><s>ducatur quæ &longs;unt e&longs;&longs;entiæ <lb/>partes, hoc po&longs;terius e&longs;&longs;e diuer&longs;um &longs;it ab illo e&longs;&longs;e, quod e&longs;&longs;enti&ecedil; partibus attribuitur, addens e&longs;&longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2140"></arrow.to.target><lb/>ret, primum e&longs;&longs;et per &longs;e mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, &longs;ed omnium primum, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> perfecti&longs;simum. </s><s>ea <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille &longs;tatus primi mobilis, vt in partem per &longs;e motam, & <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ &longs;anè per &longs;e moueat, &longs;ed immobilis &longs;it, diuidatur. </s><s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item, vt puto, &longs;at e&longs;t, &longs;i ratione <lb/>&longs;eparetur: quoniam ip&longs;a non &longs;olum mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mouens naturale: hoc <lb/><expan abbr="aũt">aunt</expan>, dum mouet, quodammodò mouetur. </s><s>Sed, &longs;i tale fuerit mouens, nece&longs;&longs;ariò quoque con&longs;i&longs;tet <lb/>in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­<lb/>&longs;tris quæ cùm à nob. </s><s>&longs;olummodò &longs;eparetur; ita &longs;eparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum <lb/>deberet, vbi loco & &longs;ubiecto &longs;eparata foret. </s><s>Quòd &longs;i ratione &longs;eparata &longs;umas hæc principia, quae e&longs;­<lb/>&longs;entia, <expan abbr="viribu&longs;&qacute;">viribu&longs;que</expan>. </s><s>di&longs;tinguantur auditu quæ mox ad&longs;cribentur. </s><s>Illud <expan abbr=".n.">enim</expan> per&longs;picuum e&longs;t in reb. &longs;en­<lb/>&longs;ilibus &longs;pectari <expan abbr="geminũ">geminum</expan> e&longs;&longs;e; alterum qui quidem, vbi res con&longs;iderentur &longs;emotis <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan> ma­<lb/>teriæ &longs;en&longs;ilis, quod e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t eiu&longs;modi conditionibus implicatum, <expan abbr="idq.">idque</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e per accidens. </s><s>primum verò illud idem e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entiam; po&longs;terius <expan abbr="aũt">aunt</expan> ab e&longs;&longs;entia diuer­<lb/>&longs;um & exi&longs;tere. </s><s>Quo fit, vt cùm e&longs;&longs;entia pror&longs;us à materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s><s>ducatur quæ &longs;unt e&longs;&longs;entiæ <lb/>partes, hoc po&longs;terius e&longs;&longs;e diuer&longs;um &longs;it ab illo e&longs;&longs;e, quod e&longs;&longs;enti&ecedil; partibus attribuitur, addens e&longs;&longs;en­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2150"></arrow.to.target><lb/>conceditur, &longs;ed <expan abbr="neq.">neque</expan> de actu efficientiæ. </s><s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> idem &longs;olùm actu & pote&longs;tate calidum &longs;imul e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> calefactiuum & pote&longs;tate <expan abbr="calidũ">calidum</expan> &longs;ine aliqua di&longs;tinctione &longs;ubiecti: quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ve­<lb/>tabit, quo minus item &longs;it actu <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, cùm inter <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> principia &longs;it interuallum conueniens, & &longs;a­<lb/>tis affecta ad obeundum &longs;uum munus? </s><s>Quòd &longs;i aliud quid prætereà requiras; iam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> na­<lb/>turæ peruertes quæ per &longs;e & primò fungitur officio &longs;uo. </s><s>Non &longs;ufficit <expan abbr="aũt">aunt</expan> ita dicere, non e&longs;&longs;e hæc <lb/>in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ecundùm idem; quippe quae actuo&longs;um &longs;it in forma, patibile in materia: nam &longs;is via præci­<lb/>detur philo&longs;opho naturali inueniendi <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> à materia &longs;egregatum. </s><s>Nam duo &longs;unt modi qui­<lb/>bus ine&longs;t in motore primo &longs;eparatio; primus &longs;anè, quae à re mobili &longs;ubiecto di&longs;tinguatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> alter, <lb/>quae à propria materia: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> et&longs;i homo & baculus actu &longs;ecreta &longs;unt; attamen adhuc homo e&longs;t for­<lb/>ma cum materia: primus ille, po&longs;terior hic, ille <expan abbr="cõmunis">communis</expan> mouenti primo cum c&ecedil;teris omnibus; <lb/>hic &longs;uus ip&longs;ius proprius; ille ex no&longs;tris demon&longs;trationibus o&longs;ten&longs;us, hic ab æternitate <expan abbr="cõfirmatus">confirmatus</expan>. <lb/></s><s>At verò ni&longs;i ille primus fui&longs;&longs;et effectus; ad hunc po&longs;teriorem peruenire <expan abbr="nõ">non</expan> licebat; atqui primus <lb/>illè planè tollitur, &longs;i ponamus à forma moueri <expan abbr="materiã">materiam</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erit mouens, vt mouens, à mo­<lb/>bili &longs;ubiecto &longs;eparatum. </s><s>ac &longs;i ibi placet, <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> in extrema illa <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan> fui&longs;&longs;e perfectum; <lb/>profectò aut ignoras progre&longs;&longs;um Philo&longs;ophi in 8. Phy&longs;. aut imprudens illum redundantiæ notas. <lb/></s><s>Apparet <expan abbr="aũt">aunt</expan> &longs;ic proce&longs;si&longs;&longs;e Ari&longs;totelem in inueniendo primo motore, vt primùm conclu&longs;erit id <lb/>quod mouetur, ab alio moueri; deinde, cùm id quod mouetur à primo, motu æterno moueatur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2150"></arrow.to.target><lb/>conceditur, &longs;ed <expan abbr="neq.">neque</expan> de actu efficientiæ. </s><s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> idem &longs;olùm actu & pote&longs;tate calidum &longs;imul e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>; verùm <expan abbr="neq.">neque</expan> calefactiuum & pote&longs;tate <expan abbr="calidũ">calidum</expan> &longs;ine aliqua di&longs;tinctione &longs;ubiecti: quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ve­<lb/>tabit, quo minus item &longs;it actu <expan abbr="calidũ">calidum</expan>, cùm inter <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> principia &longs;it interuallum conueniens, & &longs;a­<lb/>tis affecta ad obeundum &longs;uum munus? </s><s>Quòd &longs;i aliud quid prætereà requiras; iam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> na­<lb/>turæ peruertes quæ per &longs;e & primò fungitur officio &longs;uo. </s><s>Non &longs;ufficit <expan abbr="aũt">aunt</expan> ita dicere, non e&longs;&longs;e hæc <lb/>in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ecundùm idem; quippe quae actuo&longs;um &longs;it in forma, patibile in materia: nam &longs;is via præci­<lb/>detur philo&longs;opho naturali inueniendi <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> à materia &longs;egregatum. </s><s>Nam duo &longs;unt modi qui­<lb/>bus ine&longs;t in motore primo &longs;eparatio; primus &longs;anè, quae à re mobili &longs;ubiecto di&longs;tinguatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> alter, <lb/>quae à propria materia: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> et&longs;i homo & baculus actu &longs;ecreta &longs;unt; attamen adhuc homo e&longs;t for­<lb/>ma cum materia: primus ille, po&longs;terior hic, ille <expan abbr="cõmunis">communis</expan> mouenti primo cum c&ecedil;teris omnibus; <lb/>hic &longs;uus ip&longs;ius proprius; ille ex no&longs;tris demon&longs;trationibus o&longs;ten&longs;us, hic ab æternitate <expan abbr="cõfirmatus">confirmatus</expan>. <lb/></s><s>At verò ni&longs;i ille primus fui&longs;&longs;et effectus; ad hunc po&longs;teriorem peruenire <expan abbr="nõ">non</expan> licebat; atqui primus <lb/>illè planè tollitur, &longs;i ponamus à forma moueri <expan abbr="materiã">materiam</expan>: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erit mouens, vt mouens, à mo­<lb/>bili &longs;ubiecto &longs;eparatum. </s><s>ac &longs;i ibi placet, <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> in extrema illa <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan> fui&longs;&longs;e perfectum; <lb/>profectò aut ignoras progre&longs;&longs;um Philo&longs;ophi in 8. Phy&longs;. aut imprudens illum redundantiæ notas. <lb/></s><s>Apparet <expan abbr="aũt">aunt</expan> &longs;ic proce&longs;si&longs;&longs;e Ari&longs;totelem in inueniendo primo motore, vt primùm conclu&longs;erit id <lb/>quod mouetur, ab alio moueri; deinde, cùm id quod mouetur à primo, motu æterno moueatur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2151"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="æternum&qacute;">æternumque</expan>. </s><s>&longs;it, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ab æterno mouente conuerti, ex hoc demum, quae &longs;it æternum, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>e&longs;&longs;e mouens materia concretum, virtutemúe <expan abbr="corporeã">corpoream</expan>, &longs;ed penitus indiuiduam. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic e&longs;t ea­<lb/>rum <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> nexus, quem planè poteris ob&longs;eruare, &longs;i non pa&longs;sim & negligenter, &longs;ed ordi­<lb/>natè & cum diligentia legas ea volumina. </s><s>C&ecedil;terùm ne no&longs;tra &longs;pino&longs;a quædam & exilis oratio <lb/>reputetur, <expan abbr="longe&qacute;">longeque</expan>. </s><s>à &longs;en&longs;u <expan abbr="cõmuni">communi</expan> abhorrens; adiungamus & Ari&longs;totelis ip&longs;ius <expan abbr="te&longs;timoniũ">te&longs;timonium</expan>, quo <lb/>quid grauius in re Peripatetica nob. </s><s>e&longs;&longs;e debet? </s><s>H&ecedil;c habet ip&longs;e 2. de An. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> “Habet <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> dubitatio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2151"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="æternum&qacute;">æternumque</expan>. </s><s>&longs;it, nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ab æterno mouente conuerti, ex hoc demum, quae &longs;it æternum, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>e&longs;&longs;e mouens materia concretum, virtutemúe <expan abbr="corporeã">corpoream</expan>, &longs;ed penitus indiuiduam. </s><s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic e&longs;t ea­<lb/>rum <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> nexus, quem planè poteris ob&longs;eruare, &longs;i non pa&longs;sim & negligenter, &longs;ed ordi­<lb/>natè & cum diligentia legas ea volumina. </s><s>C&ecedil;terùm ne no&longs;tra &longs;pino&longs;a quædam & exilis oratio <lb/>reputetur, <expan abbr="longe&qacute;">longeque</expan>. </s><s>à &longs;en&longs;u <expan abbr="cõmuni">communi</expan> abhorrens; adiungamus & Ari&longs;totelis ip&longs;ius <expan abbr="te&longs;timoniũ">te&longs;timonium</expan>, quo <lb/>quid grauius in re Peripatetica nob. </s><s>e&longs;&longs;e debet? </s><s>H&ecedil;c habet ip&longs;e 2. de An. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> “Habet <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> dubitatio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2152"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="n&etilde;">nem</expan>, cur & &longs;en&longs;uum <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> &longs;en&longs;us non e&longs;t, & cur &longs;ine externis non faciunt &longs;en&longs;us, cùm in&longs;it ignis & <lb/>terra & reliqua elementa, quorum &longs;en&longs;us e&longs;t, aut eorum quæ illis accidunt &longs;ecundùm naturam. <lb/></s><s>Planum igitur, quae &longs;en&longs;itiuum actu non e&longs;t, &longs;ed facultate &longs;olùm, quapropter non &longs;entit, &longs;icuti com­<lb/>bu&longs;tile non comburitur ip&longs;um per &longs;e &longs;ine eo, quod comburendi virtute præditum &longs;it, &longs;eip&longs;um <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="cõbureretur">combureretur</expan>, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> egeret actu ignis.” Verba Ari&longs;totelis ip&longs;ius apponerem, &longs;iquid eorum vis in <lb/>hoc argumento nos adiuuaret. </s><s>Ex his ergo liquidò con&longs;tat agens à patiente numero di&longs;crepare; <lb/>ita vt nil mihi magis ab Ari&longs;totelis iudicio videatur abhorrere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quòd in eodem &longs;ubiecto <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>pa&longs;sionis initia con&longs;i&longs;tant. </s><s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> &longs;atis commouere nos auctoritas Philo&longs;ophi debebat quæ p <lb/> | <arrow.to.target n="marg2152"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="n&etilde;">nem</expan>, cur & &longs;en&longs;uum <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> &longs;en&longs;us non e&longs;t, & cur &longs;ine externis non faciunt &longs;en&longs;us, cùm in&longs;it ignis & <lb/>terra & reliqua elementa, quorum &longs;en&longs;us e&longs;t, aut eorum quæ illis accidunt &longs;ecundùm naturam. <lb/></s><s>Planum igitur, quae &longs;en&longs;itiuum actu non e&longs;t, &longs;ed facultate &longs;olùm, quapropter non &longs;entit, &longs;icuti com­<lb/>bu&longs;tile non comburitur ip&longs;um per &longs;e &longs;ine eo, quod comburendi virtute præditum &longs;it, &longs;eip&longs;um <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="cõbureretur">combureretur</expan>, nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> egeret actu ignis.” Verba Ari&longs;totelis ip&longs;ius apponerem, &longs;iquid eorum vis in <lb/>hoc argumento nos adiuuaret. </s><s>Ex his ergo liquidò con&longs;tat agens à patiente numero di&longs;crepare; <lb/>ita vt nil mihi magis ab Ari&longs;totelis iudicio videatur abhorrere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quòd in eodem &longs;ubiecto <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>pa&longs;sionis initia con&longs;i&longs;tant. </s><s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> &longs;atis commouere nos auctoritas Philo&longs;ophi debebat quæ p <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2153"></arrow.to.target><lb/>&longs;eip&longs;a euidens & certa e&longs;t, vt in ea tractanda nimis òcio&longs;i non iniuria po&longs;simus haberi, nihilomi­<lb/>nus in ea &longs;ententia <expan abbr="cõ&longs;tituenda">con&longs;tituenda</expan> quæ no&longs;tra opera qua&longs;i à mortuis excitata e&longs;t, modum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="ieiuni-tat&etilde;">ieiuni­<lb/>tatem</expan> de&longs;iderari maluimus. </s><s>Mitto hîc ea quæ à propria &longs;entiendi <expan abbr="rõne">ronne</expan> ducta &longs;unt, vtpote, quae &longs;en&longs;i­<lb/>lium &longs;pecies &longs;ine medio nihil agunt, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> extra &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t, illa perquiro <expan abbr="tãtum">tantum</expan> quæ de actio­<lb/>nis & perpe&longs;sionis initiis generaliter exponuntur, quib. certè nil illu&longs;trius afferri <expan abbr="põt">pont</expan> in re no&longs;tra, <lb/>qui perpe&longs;sionem ab externo &longs;emper fieri defendimus, & <expan abbr="eid&etilde;">eidem</expan> &longs;ubiecto <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> motus initia dene­<lb/>gamus. </s><s>Accipimus <foreign lang="greek">ai)/s<gap/>hsi_n</foreign>, cuius &longs;en&longs;um inficiatur e&longs;&longs;e Ari&longs;toteles, trito &longs;ignificato <expan abbr="in&longs;trumen-tũ">in&longs;trumen­<lb/>tum</expan> ip&longs;um, quod c&ecedil;tero qui per &longs;e &longs;en&longs;ile e&longs;t, &longs;iue vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, quæ con&longs;tat ex materia <lb/>&longs;en&longs;ili, &longs;iue accidentium quæ in illa in&longs;unt, beneficio, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actu &longs;ub&longs;i&longs;tit, in eo verò duplicem <lb/>facultatem colloco <expan abbr="alterã">alteram</expan> quidem naturalem, vt pondus quæ inanimato materiæ locum occu­<lb/>pauit, alteram vero <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan>, qua <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> formas accipiens, & ad <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> conferens, eiu&longs;mo­<lb/>di per animum e&longs;&longs;e iure optimo creditur: quamobrem e&longs;t veluti forma. </s><s>Proptereà bifariam &longs;pe­<lb/>ctari <expan abbr="põt">pont</expan>, vt <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> quoddam è corpore & animo; & id quod reap&longs;e e&longs;t: pote&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;pectari, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2153"></arrow.to.target><lb/>&longs;eip&longs;a euidens & certa e&longs;t, vt in ea tractanda nimis òcio&longs;i non iniuria po&longs;simus haberi, nihilomi­<lb/>nus in ea &longs;ententia <expan abbr="cõ&longs;tituenda">con&longs;tituenda</expan> quæ no&longs;tra opera qua&longs;i à mortuis excitata e&longs;t, modum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="ieiuni-tat&etilde;">ieiuni­<lb/>tatem</expan> de&longs;iderari maluimus. </s><s>Mitto hîc ea quæ à propria &longs;entiendi <expan abbr="rõne">ronne</expan> ducta &longs;unt, vtpote, quae &longs;en&longs;i­<lb/>lium &longs;pecies &longs;ine medio nihil agunt, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> extra &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t, illa perquiro <expan abbr="tãtum">tantum</expan> quæ de actio­<lb/>nis & perpe&longs;sionis initiis generaliter exponuntur, <expan abbr="quib.">quibus</expan> certè nil illu&longs;trius afferri <expan abbr="põt">pont</expan> in re no&longs;tra, <lb/>qui perpe&longs;sionem ab externo &longs;emper fieri defendimus, & <expan abbr="eid&etilde;">eidem</expan> &longs;ubiecto <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> motus initia dene­<lb/>gamus. </s><s>Accipimus <foreign lang="greek">ai)/s<gap/>hsi_n</foreign>, cuius &longs;en&longs;um inficiatur e&longs;&longs;e Ari&longs;toteles, trito &longs;ignificato <expan abbr="in&longs;trumen-tũ">in&longs;trumen­<lb/>tum</expan> ip&longs;um, quod c&ecedil;tero qui per &longs;e &longs;en&longs;ile e&longs;t, &longs;iue vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ingularis, quæ con&longs;tat ex materia <lb/>&longs;en&longs;ili, &longs;iue accidentium quæ in illa in&longs;unt, beneficio, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actu &longs;ub&longs;i&longs;tit, in eo verò duplicem <lb/>facultatem colloco <expan abbr="alterã">alteram</expan> quidem naturalem, vt pondus quæ inanimato materiæ locum occu­<lb/>pauit, alteram vero <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan>, qua <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> formas accipiens, & ad <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> conferens, eiu&longs;mo­<lb/>di per animum e&longs;&longs;e iure optimo creditur: quamobrem e&longs;t veluti forma. </s><s>Proptereà bifariam &longs;pe­<lb/>ctari <expan abbr="põt">pont</expan>, vt <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> quoddam è corpore & animo; & id quod reap&longs;e e&longs;t: pote&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;pectari, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2154"></arrow.to.target><lb/>vt ratione di&longs;&longs;olubile in duas parteis, corpus videlicet, & <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan> facultatem. </s><s>certè <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tum">in&longs;trumentum</expan> <lb/>e&longs;t, non quatenus corpus ab animo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan>, &longs;ed vt compo&longs;itum. </s><s>Idcirco cùm quæ&longs;tionis verba <lb/>duplicem &longs;en&longs;um admittat; an'ne &longs;en&longs;orij &longs;en&longs;us &longs;it, quà <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> e&longs;t, hoc e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, an quate­<lb/>nus e&longs;t corpus, quod ab animo ratione &longs;ola &longs;eiungitur: inanis & odio&longs;a quæ&longs;tio, <foreign lang="greek">foztixiw\</foreign> Græ­<lb/>ci vocant, profectò &longs;it: &longs;i proponatur id. </s><s>Cur in&longs;trumentum non &longs;entiatur, nanque in promptu <lb/>e&longs;t, quid ad ip&longs;am dicendum &longs;it: etenim planum hoc, quòd nihil per &longs;e & primo &longs;e mouet, id qd <lb/>in hoc &longs;en&longs;us officio contingeret. </s><s>E&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> compo&longs;itum id quod &longs;en&longs;um excitaret, & moueret il­<lb/>lud idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, quod iudicium ferret & pateretur. </s><s>Re&longs;tat igitur, vt illud in controuer&longs;ia pona­<lb/>tur. </s><s>Cùm ea pars, quæ &longs;en&longs;ilis e&longs;t, & materiæ locum &longs;ibi vendicauit in animali, aut non mouet <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>, quod e&longs;t in&longs;trumentum, à quo <expan abbr="rõne">ronne</expan>, &longs;i non &longs;eparetur, aut alteram partem, quæ in&longs;tar e&longs;t <lb/>formæ, & huiu&longs;ce quæ&longs;tionis &longs;en&longs;us talis e&longs;t, & vtrunque caput communi dilutione continetur. <lb/></s><s>Ratio dilutionis generalis e&longs;t, & à perpe&longs;sionis natura generatim petita, cuius duo &longs;unt primor­<lb/>dia <expan abbr="cõmunia">communia</expan>, actus .&longs;. </s><s>& pote&longs;tas, qu&ecedil; cùm in qualibet affectione requirantur, efficiunt, quominus <lb/>idem immutet &longs;eip&longs;um, &longs;ed extrin&longs;eci <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> indigeat. </s><s>&longs;imul <expan abbr=".n.">enim</expan> non permanet, <expan abbr="neq.">neque</expan> in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>. | <arrow.to.target n="marg2154"></arrow.to.target><lb/>vt ratione di&longs;&longs;olubile in duas parteis, corpus videlicet, & <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan> facultatem. </s><s>certè <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tum">in&longs;trumentum</expan> <lb/>e&longs;t, non quatenus corpus ab animo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan>, &longs;ed vt compo&longs;itum. </s><s>Idcirco cùm quæ&longs;tionis verba <lb/>duplicem &longs;en&longs;um admittat; an'ne &longs;en&longs;orij &longs;en&longs;us &longs;it, quà <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> e&longs;t, hoc e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, an quate­<lb/>nus e&longs;t corpus, quod ab animo ratione &longs;ola &longs;eiungitur: inanis & odio&longs;a quæ&longs;tio, <foreign lang="greek">foztixiw\</foreign> Græ­<lb/>ci vocant, profectò &longs;it: &longs;i proponatur id. </s><s>Cur in&longs;trumentum non &longs;entiatur, nanque in promptu <lb/>e&longs;t, quid ad ip&longs;am dicendum &longs;it: etenim planum hoc, quòd nihil per &longs;e & primo &longs;e mouet, id qd <lb/>in hoc &longs;en&longs;us officio contingeret. </s><s>E&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> compo&longs;itum id quod &longs;en&longs;um excitaret, & moueret il­<lb/>lud idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan>, quod iudicium ferret & pateretur. </s><s>Re&longs;tat igitur, vt illud in controuer&longs;ia pona­<lb/>tur. </s><s>Cùm ea pars, quæ &longs;en&longs;ilis e&longs;t, & materiæ locum &longs;ibi vendicauit in animali, aut non mouet <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>, quod e&longs;t in&longs;trumentum, à quo <expan abbr="rõne">ronne</expan>, &longs;i non &longs;eparetur, aut alteram partem, quæ in&longs;tar e&longs;t <lb/>formæ, & huiu&longs;ce quæ&longs;tionis &longs;en&longs;us talis e&longs;t, & vtrunque caput communi dilutione continetur. <lb/></s><s>Ratio dilutionis generalis e&longs;t, & à perpe&longs;sionis natura generatim petita, cuius duo &longs;unt primor­<lb/>dia <expan abbr="cõmunia">communia</expan>, actus .&longs;. </s><s>& pote&longs;tas, qu&ecedil; cùm in qualibet affectione requirantur, efficiunt, quominus <lb/>idem immutet &longs;eip&longs;um, &longs;ed extrin&longs;eci <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> indigeat. </s><s>&longs;imul <expan abbr=".n.">enim</expan> non permanet, <expan abbr="neq.">neque</expan> in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>. |
| <pb pagenum="333"/> | <pb pagenum="333"/> |
| <arrow.to.target n="marg2155"></arrow.to.target><lb/>Itaque nil à &longs;eip&longs;o patitur ab alio igitur. </s><s>ita vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> proportio intercedat inter <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> & &longs;en&longs;ile; <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> inter mouens & mobile. </s><s>Quare, quemadmodum mobile, cùm pote&longs;tate &longs;it; ab alio moue­<lb/>tur quod actu exi&longs;tit, ab <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>diuer&longs;um & &longs;eparatum; &longs;ic & <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> ab alio &longs;en&longs;ili &longs;eparato mo­<lb/>uetur. </s><s>Confer eò te nunc, vt verum &longs;it compo&longs;itum diuidi in <expan abbr="materiã">materiam</expan> & formam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>in par­<lb/>tem per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan> & partem per &longs;e mobilem, id quod tu tanquam arcem inexpugnabilem tibi <lb/>&longs;ump&longs;i&longs;ti, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>magis, quo magis &longs;ecreta &longs;unt initia perpe&longs;sionis in animali, quàm in animo caren­<lb/>tibus, quæ nece&longs;sitas erit Ari&longs;totelici argumenti? </s><s>quid vetabit quominus &longs;en&longs;orium à &longs;eip&longs;o &longs;en­<lb/>tiatur? </s><s>iam <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;en&longs;ile actu ade&longs;t, ade&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> facultas &longs;entiens; inquam ego, & &longs;en&longs;us. </s><s>Ita nos falla­<lb/>cia deludet Ari&longs;toteles. </s><s>Quia, cùm actus à pote&longs;tate in pa&longs;sione &longs;eparatus e&longs;&longs;e po&longs;sit, non re qui­<lb/>dem & ratione &longs;imul, &longs;ed <expan abbr="rõne">ronne</expan> duntaxat; accipiet agens à patiente nece&longs;&longs;ariò &longs;eparatum fore. </s><s>&longs;ic <lb/>enim <expan abbr="rõ">rom</expan> colligetur. </s><s>Omnis actus à pote&longs;tate &longs;eparatus in pa&longs;sione ponendus e&longs;t. </s><s>Agens e&longs;t actu, <lb/>patiens e&longs;t pote&longs;tate. </s><s>Agens igitur à patiente &longs;eparatus &longs;it oportet. </s><s>Sed <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> e&longs;t patiens & po­<lb/>tentia, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> ab alio, quod actu & re <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> &longs;it, pati ip&longs;um nece&longs;&longs;e e&longs;t, non igitur à &longs;eip&longs;o. </s><s>Si ergo <lb/>actus à pote&longs;tate non modò re, &longs;ed <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;eparatus poterit incutere pa&longs;sionem. </s><s>Ergo con&longs;ecutio <lb/>fallax. </s><s>Id &longs;cilicet, quod pa&longs;&longs;urum e&longs;t, ab alio quod re & actu &longs;eiunctum &longs;it, pati oportere. </s><s>Et, cùm <lb/>antecedens duo <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan> complectatur; con&longs;equens vnum tantum <expan abbr="cõtinebit">continebit</expan>. </s><s>ita fallacia à coniun­<lb/>ctis addiui&longs;a committetur. </s><s>Audi nunc vbi &longs;im, & quo rem deducam. </s><s>Apparet hîc quidem fun­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2155"></arrow.to.target><lb/>Itaque nil à &longs;eip&longs;o patitur ab alio igitur. </s><s>ita vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> proportio intercedat inter <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> & &longs;en&longs;ile; <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> inter mouens & mobile. </s><s>Quare, quemadmodum mobile, cùm pote&longs;tate &longs;it; ab alio moue­<lb/>tur quod actu exi&longs;tit, ab <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>diuer&longs;um & &longs;eparatum; &longs;ic & <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> ab alio &longs;en&longs;ili &longs;eparato mo­<lb/>uetur. </s><s>Confer eò te nunc, vt verum &longs;it compo&longs;itum diuidi in <expan abbr="materiã">materiam</expan> & formam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s><s>in par­<lb/>tem per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan> & partem per &longs;e mobilem, id quod tu tanquam arcem inexpugnabilem tibi <lb/>&longs;ump&longs;i&longs;ti, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s><s>magis, quo magis &longs;ecreta &longs;unt initia perpe&longs;sionis in animali, quàm in animo caren­<lb/>tibus, quæ nece&longs;sitas erit Ari&longs;totelici argumenti? </s><s>quid vetabit quominus &longs;en&longs;orium à &longs;eip&longs;o &longs;en­<lb/>tiatur? </s><s>iam <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;en&longs;ile actu ade&longs;t, ade&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> facultas &longs;entiens; inquam ego, & &longs;en&longs;us. </s><s>Ita nos falla­<lb/>cia deludet Ari&longs;toteles. </s><s>Quia, cùm actus à pote&longs;tate in pa&longs;sione &longs;eparatus e&longs;&longs;e po&longs;sit, non re qui­<lb/>dem & ratione &longs;imul, &longs;ed <expan abbr="rõne">ronne</expan> duntaxat; accipiet agens à patiente nece&longs;&longs;ariò &longs;eparatum fore. </s><s>&longs;ic <lb/>enim <expan abbr="rõ">rom</expan> colligetur. </s><s>Omnis actus à pote&longs;tate &longs;eparatus in pa&longs;sione ponendus e&longs;t. </s><s>Agens e&longs;t actu, <lb/>patiens e&longs;t pote&longs;tate. </s><s>Agens igitur à patiente &longs;eparatus &longs;it oportet. </s><s>Sed <expan abbr="&longs;en&longs;oriũ">&longs;en&longs;orium</expan> e&longs;t patiens & po­<lb/>tentia, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> ab alio, quod actu & re <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> &longs;it, pati ip&longs;um nece&longs;&longs;e e&longs;t, non igitur à &longs;eip&longs;o. </s><s>Si ergo <lb/>actus à pote&longs;tate non modò re, &longs;ed <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;eparatus poterit incutere pa&longs;sionem. </s><s>Ergo con&longs;ecutio <lb/>fallax. </s><s>Id &longs;cilicet, quod pa&longs;&longs;urum e&longs;t, ab alio quod re & actu &longs;eiunctum &longs;it, pati oportere. </s><s>Et, cùm <lb/>antecedens duo <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan> complectatur; con&longs;equens vnum tantum <expan abbr="cõtinebit">continebit</expan>. </s><s>ita fallacia à coniun­<lb/>ctis addiui&longs;a committetur. </s><s>Audi nunc vbi &longs;im, & quo rem deducam. </s><s>Apparet hîc quidem fun­<lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Sunt aliquot <expan abbr="quoq.">quoque</expan> res, quarum vnam dicere cau&longs;&longs;am<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Sunt aliquot <expan abbr="quoq.">quoque</expan> res, quarum vnam dicere cau&longs;&longs;am<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Non &longs;atis e&longs;t, verùm plures, vnde vna tamen &longs;it, <expan abbr="eademq.">eademque</expan> ex externo & interno principio <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>; <lb/><expan abbr="opponã">opponam</expan> mixta inanima, in quib. cum formæ pars non detur, vt dictum e&longs;t, aliter <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> inanimum ex <lb/>forma con&longs;taret, quæ intenderetur & remitteretur, &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc theoremata <expan abbr="cõmunia">communia</expan> cunctis ina­<lb/>nimis forma, vt mouens, ne <expan abbr="vti&qtilde;">vtiquae</expan> conuenire pote&longs;t, &longs;ed generans &longs;olùm præ&longs;tabit motum interno <lb/>principio concurrente, quod patibilis duntaxat vicem &longs;u&longs;tineat. </s><s>Quòd, &longs;i primò valeat <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> me­<lb/>dio: non igitur à forma primò concitabitur. </s><s>cùm in ordine efficientium illud quod remotius e&longs;t <lb/>à mobili, &longs;it <expan abbr="oĩum">oinum</expan> principium. </s><s>Dicet qui&longs;piam primò idem e&longs;&longs;e àc proximè. </s><s>Quare quicquid ab <lb/>alio proximè mouetur, ad eius <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> primò quie&longs;cit, &longs;ed non ad externi <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> quietem manet <lb/>proximè <expan abbr="elementũ">elementum</expan>: non igitur ab eo mouetur. </s><s>Vide tu, &longs;i id generatim &longs;umas, quàm abhorreat <lb/>à vero. </s><s>Nam quies violenta pror&longs;us e&longs;t ab alio. </s><s>Si naturalem à forma profici&longs;ci dederis: tamen &longs;i <lb/>opus item generantis ce&longs;&longs;et, non erit vllus motus, &longs;ed quies. </s><s>An'ne fortè non primò; verùm, quia <lb/> | <s>Non &longs;atis e&longs;t, verùm plures, vnde vna tamen &longs;it, <expan abbr="eademq.">eademque</expan> ex externo & interno principio <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>; <lb/><expan abbr="opponã">opponam</expan> mixta inanima, in <expan abbr="quib.">quibus</expan> cum formæ pars non detur, vt dictum e&longs;t, aliter <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> inanimum ex <lb/>forma con&longs;taret, quæ intenderetur & remitteretur, &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc theoremata <expan abbr="cõmunia">communia</expan> cunctis ina­<lb/>nimis forma, vt mouens, ne <expan abbr="vti&qtilde;">vtiquae</expan> conuenire pote&longs;t, &longs;ed generans &longs;olùm præ&longs;tabit motum interno <lb/>principio concurrente, quod patibilis duntaxat vicem &longs;u&longs;tineat. </s><s>Quòd, &longs;i primò valeat <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> me­<lb/>dio: non igitur à forma primò concitabitur. </s><s>cùm in ordine efficientium illud quod remotius e&longs;t <lb/>à mobili, &longs;it <expan abbr="oĩum">oinum</expan> principium. </s><s>Dicet qui&longs;piam primò idem e&longs;&longs;e àc proximè. </s><s>Quare quicquid ab <lb/>alio proximè mouetur, ad eius <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> primò quie&longs;cit, &longs;ed non ad externi <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> quietem manet <lb/>proximè <expan abbr="elementũ">elementum</expan>: non igitur ab eo mouetur. </s><s>Vide tu, &longs;i id generatim &longs;umas, quàm abhorreat <lb/>à vero. </s><s>Nam quies violenta pror&longs;us e&longs;t ab alio. </s><s>Si naturalem à forma profici&longs;ci dederis: tamen &longs;i <lb/>opus item generantis ce&longs;&longs;et, non erit vllus motus, &longs;ed quies. </s><s>An'ne fortè non primò; verùm, quia <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2183"></arrow.to.target><lb/>&longs;ic ce&longs;&longs;et etiam forma? </s><s>At hîc ita in&longs;tabo ordinem naturæ peruerti, quippe quae <foreign lang="greek">to xu/zion</foreign> & impe­<lb/>rium &longs;it in cau&longs;&longs;a <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> ad formam & materiam. </s><s>Verùm &longs;i ita decernatur efficiens erit formæ <lb/>mini&longs;ter. </s><s>Quòd &longs;i aliud principium, quod internum &longs;it, requiratur ad præ&longs;tandum motus natu­<lb/>rales, <expan abbr="eo&longs;&qacute;">eo&longs;que</expan>. </s><s>proximè. </s><s>Mitum in materiæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vim efficiendi commi&longs;eris, aut totum naturæ de­<lb/>finitionem euerteris, aut tandem in mobili principium patibile collocabis, quod &longs;it cau&longs;&longs;a proxi­<lb/>ma motus naturalis. </s><s>Quoniam verò propo&longs;itio & conclu&longs;io, quas expo&longs;uit Ari&longs;toteles, & quas <lb/>i&longs;ti conuerterunt, habet adiectum modum primò: ex quo effici po&longs;&longs;et, vt ratio contradictionis, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> fit in propo&longs;itionibus quibus accedit modus, immutetur: <expan abbr="neq.">neque</expan> nos hoc caput in­<lb/>tactum relinquamus. </s><s>Sit id, non moueri à &longs;eip&longs;o primò: hoc e&longs;t, non habere in &longs;e cau&longs;&longs;am quæ <lb/>&longs;uum proprium ip&longs;ius motum adæquet. </s><s>vnde potuimus per&longs;uaderi id con&longs;equi. </s><s>Non habet in &longs;e <lb/>cau&longs;&longs;am adæquatam: ergo habet in &longs;eip&longs;o cau&longs;&longs;am proximam, <expan abbr="eandem&qacute;">eandemque</expan>. </s><s>ex eorum genere quæ <lb/>efficiant? </s><s>Sed mitto <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus: cùm Ari&longs;toteles de cau&longs;sis efficientibus verba faciat. </s><s>Etenim <lb/>dicam: non habet in &longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> adæquatam. </s><s>negabo etiam habere in &longs;e cau&longs;&longs;am qu&ecedil; non adæquet <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>: &longs;iquidem <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> con&longs;equentia cum <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> antecedente con&longs;i&longs;tant: &longs;icut etiam ex eo quae non | <arrow.to.target n="marg2183"></arrow.to.target><lb/>&longs;ic ce&longs;&longs;et etiam forma? </s><s>At hîc ita in&longs;tabo ordinem naturæ peruerti, quippe quae <foreign lang="greek">to xu/zion</foreign> & impe­<lb/>rium &longs;it in cau&longs;&longs;a <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> ad formam & materiam. </s><s>Verùm &longs;i ita decernatur efficiens erit formæ <lb/>mini&longs;ter. </s><s>Quòd &longs;i aliud principium, quod internum &longs;it, requiratur ad præ&longs;tandum motus natu­<lb/>rales, <expan abbr="eo&longs;&qacute;">eo&longs;que</expan>. </s><s>proximè. </s><s>Mitum in materiæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> vim efficiendi commi&longs;eris, aut totum naturæ de­<lb/>finitionem euerteris, aut tandem in mobili principium patibile collocabis, quod &longs;it cau&longs;&longs;a proxi­<lb/>ma motus naturalis. </s><s>Quoniam verò propo&longs;itio & conclu&longs;io, quas expo&longs;uit Ari&longs;toteles, & quas <lb/>i&longs;ti conuerterunt, habet adiectum modum primò: ex quo effici po&longs;&longs;et, vt ratio contradictionis, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> fit in propo&longs;itionibus quibus accedit modus, immutetur: <expan abbr="neq.">neque</expan> nos hoc caput in­<lb/>tactum relinquamus. </s><s>Sit id, non moueri à &longs;eip&longs;o primò: hoc e&longs;t, non habere in &longs;e cau&longs;&longs;am quæ <lb/>&longs;uum proprium ip&longs;ius motum adæquet. </s><s>vnde potuimus per&longs;uaderi id con&longs;equi. </s><s>Non habet in &longs;e <lb/>cau&longs;&longs;am adæquatam: ergo habet in &longs;eip&longs;o cau&longs;&longs;am proximam, <expan abbr="eandem&qacute;">eandemque</expan>. </s><s>ex eorum genere quæ <lb/>efficiant? </s><s>Sed mitto <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genus: cùm Ari&longs;toteles de cau&longs;sis efficientibus verba faciat. </s><s>Etenim <lb/>dicam: non habet in &longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> adæquatam. </s><s>negabo etiam habere in &longs;e cau&longs;&longs;am qu&ecedil; non adæquet <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>: &longs;iquidem <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> con&longs;equentia cum <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> antecedente con&longs;i&longs;tant: &longs;icut etiam ex eo quae non |
| <pb pagenum="339"/> | <pb pagenum="339"/> |
| <arrow.to.target n="marg2184"></arrow.to.target><lb/>mouetur à &longs;eip&longs;o primò, nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi negabo, habere in &longs;e, &longs;i non cau&longs;&longs;am primam; at ali­<lb/>quam quæ tamen prima non &longs;it. </s><s>proptereaquae cùm eo quod e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> moueri primo à &longs;eip&longs;o, vnà exi­<lb/>&longs;tant, & habere cau&longs;&longs;am <expan abbr="internã">internam</expan>, & cauere tali cau&longs;&longs;a. </s><s>Nam & quod caret tali cau&longs;&longs;a interna, & <lb/>quod habet cau&longs;&longs;am illam, non mouetur à &longs;eip&longs;o primo. </s><s>Rur&longs;us e&longs;to non moueri à &longs;eip&longs;o primò <lb/>idem; ac moueri à &longs;eip&longs;o non primò. </s><s>Quando igitur hæc pronunciat Ari&longs;toteles. </s><s>Nullum quod <lb/>ad alterius quietem ce&longs;&longs;at, à &longs;eip&longs;o primò mouetur. </s><s>idem valebit, <expan abbr="atq.">atque</expan> hoc: Omne, quod ad alte­<lb/>rius <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> ce&longs;&longs;at, à &longs;eip&longs;o mouetur, &longs;ed non primò. </s><s>Tunc igitur ego ad&longs;cribam. </s><s>Continuum ad <lb/><expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> alterius ce&longs;&longs;at moueri, quippe ad quietem partis integrantis. </s><s>Cùm &longs;it in continuo motus <lb/>totius & partis: ergo à &longs;eip&longs;o mouebitur quidem continuum, &longs;ed non primò. </s><s>hoc verò fal&longs;um <lb/>e&longs;&longs;e quis ignorat? </s><s>Verùm e&longs;to, in id contendat Ari&longs;toteles, vt mon&longs;tret nobis non moueri <expan abbr="totũ">totum</expan>; <lb/>quia moueatur à &longs;eip&longs;o primò, & ip&longs;um &longs;ibi ip&longs;i &longs;it cau&longs;&longs;a quæ &longs;uum <expan abbr="motũ">motum</expan> adæquet: c&ecedil;terùm, &longs;i <lb/>fortè moueatur à &longs;e, ita moueri, quòd vna pars &longs;it mouens, altera autem mota. </s><s>Detur & illud. <lb/></s><s>Nullum, quod ad alterius quietem de&longs;i&longs;tit à motu, moueri à &longs;eip&longs;o primò: addo etiam ab eo mo­<lb/>ueri, ad cuius quietem primò ce&longs;&longs;at. </s><s>Eiu&longs;dem notæ &longs;unt & illa, vt quæ cum illa commeat: nempè <lb/>quae id quod à &longs;eip&longs;o primò mouetur, ad alterius <expan abbr="qniet&etilde;">qnietem</expan> non de&longs;i&longs;tit à motu. </s><s>Pr&ecedil;tereà, quòd &longs;i mo­<lb/>ueatur ab aliqua parte, quie&longs;cat item ea quie&longs;cente: hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> concedantur: quippe, quòd <lb/>ab eodem fonte dimanent: do etiam totum ab ea parte moueri, ad cuius quietem ce&longs;&longs;at. </s><s>profe­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2184"></arrow.to.target><lb/>mouetur à &longs;eip&longs;o primò, nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi negabo, habere in &longs;e, &longs;i non cau&longs;&longs;am primam; at ali­<lb/>quam quæ tamen prima non &longs;it. </s><s>proptereaquae cùm eo quod e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> moueri primo à &longs;eip&longs;o, vnà exi­<lb/>&longs;tant, & habere cau&longs;&longs;am <expan abbr="internã">internam</expan>, & cauere tali cau&longs;&longs;a. </s><s>Nam & quod caret tali cau&longs;&longs;a interna, & <lb/>quod habet cau&longs;&longs;am illam, non mouetur à &longs;eip&longs;o primo. </s><s>Rur&longs;us e&longs;to non moueri à &longs;eip&longs;o primò <lb/>idem; ac moueri à &longs;eip&longs;o non primò. </s><s>Quando igitur hæc pronunciat Ari&longs;toteles. </s><s>Nullum quod <lb/>ad alterius quietem ce&longs;&longs;at, à &longs;eip&longs;o primò mouetur. </s><s>idem valebit, <expan abbr="atq.">atque</expan> hoc: Omne, quod ad alte­<lb/>rius <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> ce&longs;&longs;at, à &longs;eip&longs;o mouetur, &longs;ed non primò. </s><s>Tunc igitur ego ad&longs;cribam. </s><s>Continuum ad <lb/><expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> alterius ce&longs;&longs;at moueri, quippe ad quietem partis integrantis. </s><s>Cùm &longs;it in continuo motus <lb/>totius & partis: ergo à &longs;eip&longs;o mouebitur quidem continuum, &longs;ed non primò. </s><s>hoc verò fal&longs;um <lb/>e&longs;&longs;e quis ignorat? </s><s>Verùm e&longs;to, in id contendat Ari&longs;toteles, vt mon&longs;tret nobis non moueri <expan abbr="totũ">totum</expan>; <lb/>quia moueatur à &longs;eip&longs;o primò, & ip&longs;um &longs;ibi ip&longs;i &longs;it cau&longs;&longs;a quæ &longs;uum <expan abbr="motũ">motum</expan> adæquet: c&ecedil;terùm, &longs;i <lb/>fortè moueatur à &longs;e, ita moueri, quòd vna pars &longs;it mouens, altera autem mota. </s><s>Detur & illud. <lb/></s><s>Nullum, quod ad alterius quietem de&longs;i&longs;tit à motu, moueri à &longs;eip&longs;o primò: addo etiam ab eo mo­<lb/>ueri, ad cuius quietem primò ce&longs;&longs;at. </s><s>Eiu&longs;dem notæ &longs;unt & illa, vt quæ cum illa commeat: nempè <lb/>quae id quod à &longs;eip&longs;o primò mouetur, ad alterius <expan abbr="qniet&etilde;">qnietem</expan> non de&longs;i&longs;tit à motu. </s><s>Pr&ecedil;tereà, quòd &longs;i mo­<lb/>ueatur ab aliqua parte, quie&longs;cat item ea quie&longs;cente: hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> concedantur: quippe, quòd <lb/>ab eodem fonte dimanent: do etiam totum ab ea parte moueri, ad cuius quietem ce&longs;&longs;at. </s><s>profe­<lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SI etiam interna re&longs;i&longs;tentia facit, vt mobile per &longs;e moueatur, & habeat <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan>; ergo & ani­<lb/>malia & mixta & elementa, dum generantur, cùm intus obtineant, quod re&longs;i&longs;tat, per inane <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> poterunt <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> &longs;patio concitari. </s><s>Sic fiet, vt Ari&longs;totelica demon&longs;tratio 4. naturalis au&longs;cul­<lb/>tationis allata pertineat &longs;olùm ad corpora &longs;implicia, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem, <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> genita fuerint: &longs;o­<lb/>la <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc carent interna re&longs;i&longs;tentia, veluti &longs;uprà dictum e&longs;t. </s><s>Quod &longs;anè pronunciamus ita, per&longs;pe­<lb/>ctis &longs;olùm vacui meritis <expan abbr="atq.">atque</expan> mobilis, <expan abbr="c&ecedil;teri&longs;&qacute;">c&ecedil;teri&longs;que</expan>. </s><s>dimi&longs;sis quibus vacuum ab Ari&longs;totele <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> <lb/> | <s>SI etiam interna re&longs;i&longs;tentia facit, vt mobile per &longs;e moueatur, & habeat <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan>; ergo & ani­<lb/>malia & mixta & elementa, dum generantur, cùm intus obtineant, quod re&longs;i&longs;tat, per inane <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> poterunt <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> &longs;patio concitari. </s><s>Sic fiet, vt Ari&longs;totelica demon&longs;tratio 4. naturalis au&longs;cul­<lb/>tationis allata pertineat &longs;olùm ad corpora &longs;implicia, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem, <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> genita fuerint: &longs;o­<lb/>la <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc carent interna re&longs;i&longs;tentia, veluti &longs;uprà dictum e&longs;t. </s><s>Quod &longs;anè pronunciamus ita, per&longs;pe­<lb/>ctis &longs;olùm vacui meritis <expan abbr="atq.">atque</expan> mobilis, <expan abbr="c&ecedil;teri&longs;&qacute;">c&ecedil;teri&longs;que</expan>. </s><s>dimi&longs;sis quibus vacuum ab Ari&longs;totele <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2265"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & id præ&longs;ertim, quod infinitum antiquiores philo&longs;ophi po&longs;uerant. </s><s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi nulli &longs;int ter­<lb/>mini motus; cùm etiam nulla vis ab aliquo mouente impre&longs;&longs;à: quippe quæ &longs;ine contactu & &longs;ine <lb/>medio <expan abbr="cõmunicari">communicari</expan> nequeat, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s><s>multa de&longs;int quæ motus nece&longs;&longs;ariò requirit, planum quae à natu­<lb/>ra vacuum abhorrebit. </s><s>Nos igitur hæc a &longs;ermone no&longs;tro &longs;egregamus; illud agimus quod accipit <lb/><expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> & mobile nuda, & <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> re&longs;i&longs;tentiæ <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;am in vacuo ponimus. </s><s>Verumenimuero <lb/>licet hoc loco animaduertere alias item cau&longs;&longs;as à quibu&longs;dam afferri quibus etiam in illo <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan> <lb/>genere &longs;ignificetur ine&longs;&longs;e re&longs;i&longs;tentia quædam interior, aut exterior, vnde &longs;ucce&longs;sio, & tempus in­<lb/>con&longs;equendo &longs;uo <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> loco profici&longs;catur, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt etiam &longs;i <expan abbr="elementũ">elementum</expan> iam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> in vacuo <lb/>ver&longs;etur, illud <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè <expan abbr="mutatũ">mutatum</expan>, hoc e&longs;t, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> puncto <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="adeptũ">adeptum</expan>, &longs;ed <expan abbr="motũ">motum</expan> iri, hoc e&longs;t, <lb/>in <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> <expan abbr="peruenturũ">peruenturum</expan> credere po&longs;simus; &longs;patium, videlicet, &longs;olùm ab <expan abbr="oĩ">oim</expan> &longs;en&longs;ili qualitate <lb/><expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan>, quod inter <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos motus interiicitur, à quo & ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>; pr&ecedil;tereà di&longs;tantiam rei, <lb/>quæ mouetur: nam, dum ip&longs;a prius <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;mm</expan> <expan abbr="anterior&etilde;">anteriorem</expan> &longs;ui <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> mutatur, aliud &longs;patij punctum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="po&longs;terior&etilde;">po&longs;teriorem</expan> occupat. </s><s>Quantumuis ergo &longs;it <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>, nihilominus in eo fiet motus. </s><s>Confirmant <lb/> | <arrow.to.target n="marg2265"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & id præ&longs;ertim, quod infinitum antiquiores philo&longs;ophi po&longs;uerant. </s><s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi nulli &longs;int ter­<lb/>mini motus; cùm etiam nulla vis ab aliquo mouente impre&longs;&longs;à: quippe quæ &longs;ine contactu & &longs;ine <lb/>medio <expan abbr="cõmunicari">communicari</expan> nequeat, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s><s>multa de&longs;int quæ motus nece&longs;&longs;ariò requirit, planum quae à natu­<lb/>ra vacuum abhorrebit. </s><s>Nos igitur hæc a &longs;ermone no&longs;tro &longs;egregamus; illud agimus quod accipit <lb/><expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> & mobile nuda, & <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> re&longs;i&longs;tentiæ <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;am in vacuo ponimus. </s><s>Verumenimuero <lb/>licet hoc loco animaduertere alias item cau&longs;&longs;as à quibu&longs;dam afferri quibus etiam in illo <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan> <lb/>genere &longs;ignificetur ine&longs;&longs;e re&longs;i&longs;tentia quædam interior, aut exterior, vnde &longs;ucce&longs;sio, & tempus in­<lb/>con&longs;equendo &longs;uo <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> loco profici&longs;catur, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt etiam &longs;i <expan abbr="elementũ">elementum</expan> iam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> in vacuo <lb/>ver&longs;etur, illud <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè <expan abbr="mutatũ">mutatum</expan>, hoc e&longs;t, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> puncto <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="adeptũ">adeptum</expan>, &longs;ed <expan abbr="motũ">motum</expan> iri, hoc e&longs;t, <lb/>in <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> <expan abbr="peruenturũ">peruenturum</expan> credere po&longs;simus; &longs;patium, videlicet, &longs;olùm ab <expan abbr="oĩ">oim</expan> &longs;en&longs;ili qualitate <lb/><expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan>, quod inter <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos motus interiicitur, à quo & ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>; pr&ecedil;tereà di&longs;tantiam rei, <lb/>quæ mouetur: nam, dum ip&longs;a prius <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;mm</expan> <expan abbr="anterior&etilde;">anteriorem</expan> &longs;ui <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> mutatur, aliud &longs;patij punctum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="po&longs;terior&etilde;">po&longs;teriorem</expan> occupat. </s><s>Quantumuis ergo &longs;it <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>, nihilominus in eo fiet motus. </s><s>Confirmant <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2266"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>, hoc modo. </s><s>Fingamus <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> qui nunc e&longs;t in c&ecedil;lo, per vacuum ad <expan abbr="terrã">terram</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> deferri. <lb/></s><s>Verùm &longs;anè e&longs;t, &longs;i dicamus <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> e&longs;&longs;e nunc in c&ecedil;lo, mox <expan abbr="illũ">illum</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e in terra. </s><s>Quæritur nunc <lb/>an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> <expan abbr="punctũ">punctum</expan> quo e&longs;t in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> termino, aut potius aliud: idem dicere pror&longs;us e&longs;t pr&ecedil;­<lb/>ter <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan>, &longs;i <expan abbr="alterũ">alterum</expan> e&longs;&longs;e dicatur; at inter quælibet duo puncta <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> interuenit. </s><s>Igitur illa mu­<lb/>tatio <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> interuallo fuit ab&longs;oluta; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;am motus antece&longs;sit. </s><s>Po&longs;tremò corpus c&ecedil;le­<lb/>&longs;te per <expan abbr="mediũ">medium</expan> aliquod <expan abbr="plenũ">plenum</expan> non mouetur, & tamen in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> agitatur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> medij qualitas, <lb/>&longs;ed <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> ip&longs;um per &longs;e &longs;ufficiet ad <expan abbr="præ&longs;tandũ">præ&longs;tandum</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>. </s><s>Hæc &longs;i ita &longs;e habent, nulla pror­<lb/>&longs;us nece&longs;sitas vrget, vt <expan abbr="mediũ">medium</expan> intercedat, quod in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> efficiat. </s><s>Ita fiet, vt admodum lu­<lb/>brica reddatur Ari&longs;totelis demon&longs;tratio qua conatus e&longs;t <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> è <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura tollere. </s><s>Hæc enim <lb/>ip&longs;e accipiebat &longs;uper quib. &longs;uam &longs;trueret <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> (redigam <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> illam ad pauca.) <lb/>Primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mobile tardius citiu&longs;úe moueri, quo magis aut minus illi <expan abbr="mediũ">medium</expan> re&longs;i&longs;tit. </s><s>Ex quo <lb/><expan abbr="efficere&ttilde;">efficeretur</expan>, vt, &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> nil prohiberet, <expan abbr="ĩ">im</expan> eo veloci^{9} <expan abbr="tardius&qacute;">tardiusque</expan>. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> fierent: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> mot^{9}; &longs;ed, &longs;i <lb/>fortè mutatio, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter alia &longs;ic à motus di&longs;tinguimus, quae in ea nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, nec &longs;ucce&longs;sio reperiatur. <lb/></s><s>Pr&ecedil;tereà <expan abbr="tãtã">tantam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> tpis ad <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, <expan abbr="quãta">quanta</expan> e&longs;t <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;ti&ecedil;">re&longs;i&longs;tenti&ecedil;</expan> ad <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan>, vt puta: &longs;i magis hoc <lb/>re&longs;i&longs;tit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alterum, vt duo, <expan abbr="tãto">tanto</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="tardior&etilde;">tardiorem</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="futurũ">futurum</expan> tanto <expan abbr="&qacute;">que</expan>. </s><s>plus temporis requi&longs;iturum | <arrow.to.target n="marg2266"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>, hoc modo. </s><s>Fingamus <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> qui nunc e&longs;t in c&ecedil;lo, per vacuum ad <expan abbr="terrã">terram</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> deferri. <lb/></s><s>Verùm &longs;anè e&longs;t, &longs;i dicamus <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> e&longs;&longs;e nunc in c&ecedil;lo, mox <expan abbr="illũ">illum</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e in terra. </s><s>Quæritur nunc <lb/>an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> <expan abbr="punctũ">punctum</expan> quo e&longs;t in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> termino, aut potius aliud: idem dicere pror&longs;us e&longs;t pr&ecedil;­<lb/>ter <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan>, &longs;i <expan abbr="alterũ">alterum</expan> e&longs;&longs;e dicatur; at inter quælibet duo puncta <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> interuenit. </s><s>Igitur illa mu­<lb/>tatio <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> interuallo fuit ab&longs;oluta; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s><s>cau&longs;&longs;am motus antece&longs;sit. </s><s>Po&longs;tremò corpus c&ecedil;le­<lb/>&longs;te per <expan abbr="mediũ">medium</expan> aliquod <expan abbr="plenũ">plenum</expan> non mouetur, & tamen in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> agitatur. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> medij qualitas, <lb/>&longs;ed <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> ip&longs;um per &longs;e &longs;ufficiet ad <expan abbr="præ&longs;tandũ">præ&longs;tandum</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>. </s><s>Hæc &longs;i ita &longs;e habent, nulla pror­<lb/>&longs;us nece&longs;sitas vrget, vt <expan abbr="mediũ">medium</expan> intercedat, quod in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> efficiat. </s><s>Ita fiet, vt admodum lu­<lb/>brica reddatur Ari&longs;totelis demon&longs;tratio qua conatus e&longs;t <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> è <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura tollere. </s><s>Hæc enim <lb/>ip&longs;e accipiebat &longs;uper <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;uam &longs;trueret <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> (redigam <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> illam ad pauca.) <lb/>Primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mobile tardius citiu&longs;úe moueri, quo magis aut minus illi <expan abbr="mediũ">medium</expan> re&longs;i&longs;tit. </s><s>Ex quo <lb/><expan abbr="efficere&ttilde;">efficeretur</expan>, vt, &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> nil prohiberet, <expan abbr="ĩ">im</expan> eo veloci^{9} <expan abbr="tardius&qacute;">tardiusque</expan>. </s><s><expan abbr="nõ">non</expan> fierent: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> mot^{9}; &longs;ed, &longs;i <lb/>fortè mutatio, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter alia &longs;ic à motus di&longs;tinguimus, quae in ea nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, nec &longs;ucce&longs;sio reperiatur. <lb/></s><s>Pr&ecedil;tereà <expan abbr="tãtã">tantam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> tpis ad <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, <expan abbr="quãta">quanta</expan> e&longs;t <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;ti&ecedil;">re&longs;i&longs;tenti&ecedil;</expan> ad <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan>, vt puta: &longs;i magis hoc <lb/>re&longs;i&longs;tit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alterum, vt duo, <expan abbr="tãto">tanto</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="tardior&etilde;">tardiorem</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="futurũ">futurum</expan> tanto <expan abbr="&qacute;">que</expan>. </s><s>plus temporis requi&longs;iturum |
| <pb pagenum="354"/>quàm alterum motum &longs;eruatis c&ecedil;teris paribus & mole & virtute, à qua tunc agitur, & figura, <lb/> | <pb pagenum="354"/>quàm alterum motum &longs;eruatis c&ecedil;teris paribus & mole & virtute, à qua tunc agitur, & figura, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2267"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> aliis <expan abbr="hũi">huni</expan>, &longs;i qua &longs;unt alia quæ motum aliquo pacto variare po&longs;sint. </s><s>Po&longs;tremò <expan abbr="nullã">nullam</expan> e&longs;&longs;e om­<lb/>nino <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> vacui ad plenum, veluti <expan abbr="neq.">neque</expan> in&longs;tantis ad <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>: quandò tempus diuidi <expan abbr="põt">pont</expan> in <lb/>infinitum, in&longs;tans verò pror&longs;us e&longs;t indiuiduum. </s><s>His ita po&longs;itis &longs;ic rationem con&longs;truit Ari&longs;toteles. <lb/></s><s>Si in vacuo fieret motus, æqua velocitate fieri po&longs;&longs;et motus in vacuo & pleno. </s><s>Sed hoc <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <lb/>e&longs;t: ergo & id, ex quo &longs;equitur; hoc verò e&longs;t motum in vacuo fieri. </s><s>Coniunctum verò &longs;ic appro­<lb/>batur. </s><s>quoniam, &longs;i &longs;ump&longs;ero <expan abbr="mediũ">medium</expan> ad nullam <expan abbr="certã">certam</expan> materiam <expan abbr="applicatũ">applicatum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> contractum, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>item &longs;ub certa quapiam forma: po&longs;&longs;et hoc in <expan abbr="tãta">tanta</expan> proportione rarefieri, vt cum ea moueretur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>mobile in tanto tempore, in quanto mouebatur in vacuo: quò <expan abbr=".n.">enim</expan> rarefit magis, eò item velocius <lb/>per illud mobile concitatur. </s><s>Stato ergo quodam <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> interuallo, ita etiam rarefiet, vt per tan­<lb/>tundem <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> aditum mobili præbeat. </s><s>Ex quo &longs;equitur, vt inter vacuum & plenum intercede­<lb/>ret proportio qu&ecedil;dam. </s><s>Si igitur ea non e&longs;t, non fiet motus in vacuo, quia non fiet in tempore. <lb/></s><s>Non erit igitur motus, &longs;ed mutatio. </s><s>Hæc Ari&longs;toteles. </s><s>Quòd &longs;i &longs;upere&longs;t alia cau&longs;&longs;a, per quam mo­<lb/>tus in vacuo fiat; certè non ob id vacuum tolli nece&longs;&longs;e e&longs;t, quod tamen <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> <expan abbr="locorũ">locorum</expan> oppugnauit <lb/>ea poti&longs;simum <expan abbr="rõne">ronne</expan> fretus ip&longs;e philo&longs;ophus. </s><s>Ab aliquibus igitur hæc ratio non in eam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> ac­<lb/>cipitur, vt &longs;impliciter concludatur, &longs;ed aduer&longs;us <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> &longs;olum, Parmenidem, inquiunt, & De­<lb/>mocritum, qui vacuum e&longs;&longs;e ponebant propter motum. </s><s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s><s>Parmenides ex eo quae non e&longs;&longs;et va­<lb/>cuum, tollebat motum: Democritus <expan abbr="aũt">aunt</expan> ex eo quae e&longs;&longs;e: motus, vacuum inculcabat. </s><s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;a <lb/> | <arrow.to.target n="marg2267"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> aliis <expan abbr="hũi">huni</expan>, &longs;i qua &longs;unt alia quæ motum aliquo pacto variare po&longs;sint. </s |