Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to alber_reaed_004_la_1485.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / alber_reaed_004_la_1485.xml  (download) - view tree
Revision 1.21, Thu Jan 13 19:28:01 2005 UTC (8 years, 4 months ago) by wwwrun
Branch: MAIN
Changes since 1.20: +290 -292 lines
Checkin by stefant using CVSweb.
Thu Jan 13 19:28:00 2005
HOST=141.14.237.62
EDIT=In-Browser
LOCALFILE=
COMMENTS={}

<browser>update</browser>

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd">
<archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">
  <info>
    <author>Alberti, Leone Battista</author>
    <title>De re aedificatoria</title>
    <date>1485</date>
    <place>Florence</place>
    <translator/>
    <lang>la</lang>
    <cvs_file>alber_reaed_004_la_1485.xml</cvs_file>
    <cvs_version/>
    <locator>004.xml</locator>
  </info>
  <text>
    <front>          </front>
    <body>
      <chap id="N40001A">
        <pb xlink:href="004/01/001.jpg"/>
        <p id="N40001E" type="head">
          <s id="N400020">LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE RE AEDIFICA<lb/>TORIA INCIPIT <gap/> LEGE FELICITER</s>
        </p>
        <p id="N400027" type="main">
          <s id="N400029"><arrow.to.target n="marg1"/></s>
        </p>
        <p id="N40002E" type="margin">
          <s id="N400030"><margin.target id="marg1"/>m</s>
        </p>
        <p id="N400035" type="main">
          <s id="N400037">VLTAS ET VARIAS ARTES QVE <lb/>ad uitam bene beateque <expan abbr="ag&etilde;dam">agendam</expan> faciant &longs;umma <lb/>indu&longs;tria et diligentia conqui&longs;itas nobis ma<lb/>iores no&longs;tri tradidere. </s>
          <s id="N400044">Qu&aelig; omnes et &longs;i ferant <lb/>pr&aelig; &longs;e: qua&longs;i certatim huc tendere: Vt pluri<lb/>mum generi hominum pro&longs;int: tamen habere <lb/>innatum atque in&longs;itum eas intelligimus quip<lb/>piam: quo &longs;ingul&aelig; &longs;ingulos pr&aelig;ceteris diuer&longs;o&longs;que polliceri fruc<lb/>tus uideantur: Nanque artes quidem alias nece&longs;&longs;itate &longs;ectamur: <lb/>alias probamus utilitate: Ali&aelig; uero quod tantum circa res cognitu <lb/>grati&longs;&longs;imas uer&longs;entur in pretio &longs;unt: quales autem h&aelig; &longs;int artes <lb/>non e&longs;t ut pro&longs;equar: in promptu enim &longs;unt: uerum &longs;i repetas ex <lb/>omni maximarum artium numero nullam penitus inuenies: qu&aelig; <lb/>non &longs;pretis reliquis &longs;uos quo&longs;dam &amp; proprios fines petat et con<lb/>templetur. </s>
          <s id="N40005D">Aut &longs;i tandem comperias ullam: qu&aelig; cum huiu&longs;modi <lb/>&longs;it: ut ea carere nullo pacto po&longs;&longs;is: tum et de &longs;e utilitatem: uolup<lb/>tati dignitatique coniunctam pr&aelig;&longs;tet: meo iudicio ab earum numero <lb/>excludendam e&longs;&longs;e: non duces architecturam: namque ea quidem <lb/>&longs;iquidem rem diligentius pen&longs;itaris et publice &amp; priuatim com<lb/>modi&longs;&longs;ima et uehementer grati&longs;&longs;ima generi hominum e&longs;t: digni<lb/>tateque inter primas non po&longs;trema: Sed <expan abbr="ante&qtilde;">antequa</expan> ultra progrediar: <lb/>explicandum mihi cen&longs;eo quemnam haberi uelim architectum: <lb/>Non enim tignarium adducam <expan abbr="fabr&utilde;">fabrum</expan>: quem tu &longs;ummis c&aelig;terarum <lb/>di&longs;ciplinarum uiris compares: Fabri enim manus architecto pro <lb/>in&longs;trumento <expan abbr="&etilde;">em</expan>. </s>
          <s id="N400080">Architectum ego hunc fore con&longs;tituam / qui certa <lb/>admirabilique ratione et uia tum mente animoque diffinire: tum et <lb/>opere ab&longs;oluere didicerit quecunque ex ponderum motu corporumque <lb/>compactione et coagmentatione digni&longs;&longs;imis <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> u&longs;ibus bel<lb/>li&longs;&longs;ime <expan abbr="c&otilde;modentur">commodentur</expan>: Qu&aelig; ut po&longs;&longs;it <expan abbr="c&otilde;pre">compre</expan>hen&longs;ione et cognitione <lb/>opus e&longs;t rerum optimarum et digni&longs;&longs;imarum: Itaque huiu&longs;modi erit <lb/>architectus: redeo ad rem Fuere qui dicerent aquam aut ignem <pb xlink:href="004/01/002.jpg"/>pr&aelig;bui&longs;&longs;e principia: quibus effectum &longs;it ut hominum cetus cele<lb/><expan abbr="braren&ttilde;">brarentur</expan>: Nobis uero tecti parieti&longs;que utilitatem atque nece&longs;&longs;itatem <lb/>&longs;pectantibus ad homines conciliandos atque una continendos / <lb/>maiorem in modum ualui&longs;&longs;e nimirum per&longs;uadebitur: Sed ne Ar<lb/>chitecto ea re &longs;olum debemus / quod tuta o<gap/> tataque diffugia contra <lb/>&longs;olis ardor&eacute;s Eiumam / pruina&longs;que dederit: tam et &longs;i ip&longs;um id haud <lb/><expan abbr="qua&qtilde;">quaque</expan> minimum beneficium e&longs;t: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod multa <expan abbr="&itilde;uenerit">inuenerit</expan> priuatim <lb/>et publice: proculdubio longe utilia: et ad uite u&longs;um iterum <expan abbr="atqueiter&utilde;">atque<lb/> iterum</expan> <expan abbr="acc&etilde;modati&longs;&longs;ima">accommodati&longs;&longs;ima</expan>: Quot familias hone&longs;ti&longs;&longs;imas et ro&longs;tra et <lb/>alie orbis urbes <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan> iniuria labefactatas funditus ami&longs;i&longs;&longs;et / <lb/>ni eos patrii lares / qua&longs;i in maiorum &longs;uorum gremio receptos con<lb/>foui&longs;&longs;ent: Dedalum &longs;ua probarunt tempora: uel maxime quod <lb/>apud &longs;elinuntios Antrum &aelig;dificarit: ex quo tepens leni&longs;que uapor <lb/>ita efficaret ac colligeretur / ut &longs;udores graui&longs;&longs;imos eliceret: cor<lb/>poraque curaret &longs;umma cum uoluptate: Quid alii <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> multa i&longs;tiu&longs;<lb/>modi <expan abbr="excogitar&utilde;t">excogitarunt</expan>: que ad bonam ualitudinem faciant ge&longs;tationes <lb/>natationes: thermas et huiu&longs;modi: Aut quid referam uehicula pi<lb/>&longs;trim horaria et minuta h&aelig;c: qu&aelig; tamen in uita degenda <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>momenti habent? </s>
          <s id="N4000F2">Quid aquarum copias ex intimis recondit i&longs;que <lb/>pro luctas: u&longs;ibu&longs;que tam uariis tamque expeditis expo&longs;itas? </s>
          <s id="N4000F7">Quid <lb/><gap/>: delubra: fana: templa et eiu&longs;modi / que ad cultum religi<lb/>onis fructum que po&longs;teritatis adinuenit? </s>
          <s id="N400100">Quid demum quod ab&longs;ci&longs;&longs;is <lb/>rupibus / praefo&longs;&longs;is montibus / completis conuallibus / coercitis lacu <lb/>marique expurgata palude co&aelig;dificatis nauibus / directis flumini<lb/>bus expeditis ho&longs;tiis / con&longs;titutis pontibus: portuque non &longs;olum <lb/>temporariis hominum commodis prouidit: Verum et aditus ad <lb/>omnes orbis prouincias patefecit: Ex quo effectum e&longs;t: Vt fruges <lb/><expan abbr="aromata/gemmas/rer&utilde;que">aromata / gemmas / rerumque</expan> peritias et cognitiones: et qu&aelig;cunque ad <lb/>&longs;alutem &amp; uit&aelig; modum conferant: homines hominibus mutuis <lb/>officiis communicarint: Adde his tormenta / machinas / arces/ et <lb/>qu&aelig; ad patriam / libertatem rem / decu&longs;que ciuitatis tuendam au<lb/>gendamque ad propagandum &longs;tabiliendumque imperium ualeant: <lb/>Equidem &longs;ic arbitior: quotquot a uetere <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> memoria urbes <lb/>ob&longs;idione &longs;ub aliorum <expan abbr="imperi&utilde;">imperium</expan> uenerint: &longs;i <expan abbr="rog&etilde;tur">rogentur</expan> a quo debellat&aelig; <pb xlink:href="004/01/003.jpg"/>&longs;ubacteque &longs;int: non negaturas ab architecto. </s>
          <s id="N400130">Armatum enim faci<lb/>le ho&longs;tem contemp&longs;i&longs;&longs;e: Sed ingenii uim: et operum molem: &amp; <lb/>tormentorum impetum: quibus urgeret / obrueret / pre&longs;&longs;aretque ar<lb/>chitectus tolerare diutius nequiui&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N400139">Et contra ob&longs;e&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nun&qtilde;">nunque</expan> <lb/>euenit: ut &longs;e &longs;e alia re magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> architecti ope et artibus &longs;atis fore <lb/>tutos deputent. </s>
          <s id="N40014C">Tum &longs;i habitas expeditiones repetas / forta&longs;&longs;i&longs; <lb/>reperies huius artibus et uirtute uictorias plures <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> imperatoris <lb/>ductu au&longs;picii&longs;ue partas: ho&longs;temque &longs;epius huius ingenio ab&longs;que illi <lb/>us <expan abbr="armi&longs;/&qtilde;">armi&longs; / quae</expan> illius ferro / &longs;ine i&longs;tius con&longs;ilio &longs;uccubui&longs;&longs;e: Et quod <lb/>maxime pr&aelig;&longs;tat / parua manu &longs;aluoque uincit milite architectu&longs;. <lb/></s>
          <s id="N400160">De utilitate hactenus. </s>
          <s id="N400163">Quam uero grata &amp; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> penitus i&longs;ideat ani<lb/>mis &aelig;dificandi cura &amp; ratio cum aliunde / tum hinc apparet / quod <lb/>neminem reperias modo ad&longs;int facultates / qui non totus ad quip<lb/>piam co&aelig;dificandum pendeat: Et &longs;iquid ad rem &aelig;dificatoriam <lb/>excogitarit / uolens ac lubens non proferat: &amp; qua&longs;i iubente natu<lb/>ra u&longs;ui hominum propalet. </s>
          <s id="N400174">Et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;epe euenit: ut etiam rebus ali <lb/>is occupati nequeamus non facere / quin mente et animo aliquas <lb/>&aelig;dificationes commentemur. </s>
          <s id="N40017F">Et aliorum &longs;pectato &aelig;dificio &longs;in <lb/>gulas ilico dimen&longs;iones lu&longs;tramus ac pen&longs;itamus pro que ingenii <lb/>uiribus di&longs;quirimus quid nam adimi / addi immutariue po&longs;&longs;it: <lb/>quo id opus reddatur elegantius / ultroque monemus. </s>
          <s id="N400188">Si quid uero <lb/>bene diffinitum recteque ab&longs;olutum &longs;it: quis id non &longs;pectet <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;um<lb/>ma uoluptate atque ilaritate? </s>
          <s id="N400193"><expan abbr="I&atilde;">Iam</expan> uero <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ciues domi fori&longs;que non <lb/>iuuerit modo atque delectarit architectura / &longs;ed multo quidem ho<lb/>ne&longs;tarit quid e&longs;t quod referam? </s>
          <s id="N4001A1">Quis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ibi laudi a&longs;cribat quod <lb/>&aelig;dificarit? </s>
          <s id="N4001AA">Priuatis etiam quod habitemus &aelig;dibus paulo accura<lb/>tius con&longs;tructis gloriam? </s>
          <s id="N4001AF">Eoni uiri quod parietem aut porticum du<lb/>xeris lauti&longs;&longs;imam / quod ornamenta po&longs;tium <expan abbr="colunnar&utilde;">colunnarum</expan> tectique <expan abbr="&itilde;po">impo</expan><lb/>&longs;ueris et tuam et &longs;uam uicem comprobant et <expan abbr="congratul&atilde;tur">congratulantur</expan>: Vel <lb/>ea re maxime quod intelligunt quidem te fructu hoc diuitiarum <lb/>tibi / famili&aelig; / po&longs;teris urbique <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> decoris et dignitatis adau<lb/>xi&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N4001CC">Cretam in&longs;ulam in primis <expan abbr="&longs;epulcr&utilde;">&longs;epulcrum</expan> iouis nobilitauit: nec <lb/>tantum Apollinis oraculo <expan abbr="Delon/&qtilde;">Delon / quae</expan> forma &amp; &longs;pecie urbis templi <lb/>que maie&longs;tate colebatur. </s>
          <s id="N4001DB"><expan abbr="Quant&utilde;">Quantum</expan> uero auctoritati <expan abbr="&itilde;perii">imperii</expan> &amp; nomis <pb xlink:href="004/01/004.jpg"/>latini <expan abbr="c&otilde;tulerit">contulerit</expan> &aelig;dificatio nihil plus dico <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos ex his bu&longs;tis et re<lb/>&longs;iduis ueteris magnificenti&aelig;: qu&aelig; pa&longs;&longs;im uidemus multa hi&longs;tori<lb/>cis credere didici&longs;&longs;e: qu&aelig; alioquin forta&longs;&longs;e minus credibilia uide<lb/><expan abbr="ban&ttilde;">bantur</expan>.  </s>
          <s id="N4001FA">Preclare <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> apud <expan abbr="Tuchidid&etilde;">Tuchididem</expan> prudentia ueterum com<expan abbr="proba&ttilde;">probatur</expan>: <lb/>qui ita urbem omni &aelig;dificiorum genere para&longs;&longs;ent / ut longe <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> erant <lb/>potentiores <expan abbr="uideren&ttilde;">uiderentur</expan>: Et quis fuit &longs;ummorum ac &longs;apienti&longs;&longs;imorum <expan abbr="pr&itilde;">prin</expan><lb/>cipum / quin inter primas propagandi <expan abbr="no&itilde;s">nominis</expan> et po&longs;teritatis curas rem <lb/>habuerit <expan abbr="&aelig;dificatori&atilde;">&aelig;dificatoriam</expan>? </s>
          <s id="N400225">Sed de his hactenus. </s>
          <s id="N400228">Demum hoc &longs;it ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/><expan abbr="&longs;tabilitatem / dignitat&etilde;/decu&longs;que">&longs;tabilitatem / dignitatem / decu&longs;que</expan> rei pulice <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> debere archi<lb/>tecto: Qui quidem efficiat ut in ocio cum am&aelig;nitate / fe&longs;tiuitate <lb/>&longs;alubritate: In negocio <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="emolum&etilde;to">emolumento</expan> rerum que <expan abbr="increm&etilde;to">incremento</expan>: in utri&longs;que <lb/>&longs;ine periculo &amp; cum dignitate uer&longs;emur. </s>
          <s id="N40024A">Hunc igitur ex uolup<lb/>tate/ atque mirifica opum gratia: exque nece&longs;&longs;itate: exque inuentorum <lb/>adiumentis pr&aelig;&longs;idioque: exque fructu po&longs;teritatis <expan abbr="proband&utilde;">probandum</expan> <expan abbr="colend&utilde;">colendum</expan> <lb/>que e&longs;&longs;e: atque inter primarios / qui de genere hominum <expan abbr="h&otilde;res">honores</expan> et pre<lb/>mia meruerint/ <expan abbr="h&etilde;ndum">hendum</expan> non negabimus. </s>
          <s id="N400265">Atque nos <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> i&longs;tec <lb/>ita e&longs;&longs;e intelligeremus / c&aelig;pimus animi gratia de eius arte et re<lb/>bus accuratius per&longs;crutari: quibus nam principiis diducerentur / <lb/>quibu&longs;ue optibus haberentur: atque finirentur: quas cum <expan abbr="&itilde;ueni&longs;&longs;em">inueni&longs;&longs;em</expan> <lb/>genere uaria numero pene infinita / re admirabilia / utilitate incre<lb/>dibili: ut interdum non con&longs;taret que nam hominum <expan abbr="c&otilde;ditio">conditio</expan>: aut <lb/>qu&aelig; rei p. </s>
          <s id="N400284">pars / aut quis ciuitatis &longs;tatus magis debeat architecto / <lb/><expan abbr="&itilde;mo">immo</expan> <expan abbr="om&itilde;um">ominum</expan> commoditatum inuentori: publica an priuata: &longs;acra <lb/>an profana: ocium an negocium: &longs;inguli ne quique / an genus homi<lb/>num uniuer&longs;um / In&longs;tituimus pluribus de cau&longs;is: qu&aelig; longum e&longs; <lb/>&longs;et hic pro&longs;equi: eadem i&longs;ta colligere: qu&aelig; his decem libris <expan abbr="m&atilde;da">manda</expan><lb/>ta <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> litteris: Quorum hic erit rebus <expan abbr="tract&atilde;dis">tractandis</expan> ordo: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <expan abbr="&aelig;difici&utilde;">&aelig;dificium</expan> <lb/>quod corpus <expan abbr="quodd&atilde;">quoddam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="an&itilde;aduertimus">animaduertimus</expan>: quod linea mentis / ueluti <lb/>alia corpora <expan abbr="c&otilde;&longs;taret">con&longs;taret</expan> &amp; materia: Quorum alterum i&longs;tic ab ingenio <lb/>produceretur: alterum a natura &longs;u&longs;ciperetur: Huic mentem cogi<lb/>tationemque / huic alteri parationem &longs;electionemque adhibendam. <lb/></s>
          <s id="N4002C1">Sed <expan abbr="utror&utilde;que">utrorumque</expan> per &longs;e <expan abbr="neutr&utilde;">neutrum</expan> &longs;atis ad rem ualere intelleximus / ni &amp; <lb/>periti artificis manus / qu&aelig; lineamentis materiam <expan abbr="c&otilde;formaret">conformaret</expan> ac <lb/>ce&longs;&longs;erit: Cumque &aelig;dificiorum uarii e&longs;&longs;ent <expan abbr="u&longs;us/pue&longs;tigand&utilde;">u&longs;us / pue&longs;tigandum</expan> fuit an <pb xlink:href="004/01/005.jpg"/>eadem lineamentorum finitio quibu&longs;que operibus conueniret. </s>
          <s id="N4002DC">Di<lb/>&longs;tinximus ea de re &aelig;dificiorum genera / in quibus quidem <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ha<lb/>bere plurimum momenti uideremus / coh&aelig;&longs;ionem modumque line <lb/>arum inter &longs;e: ex quo pr&aelig;cipua pulchritudinis effectio emanarit <lb/>De pulchritudine idcirco c&aelig;pimus di&longs;quirere quid nam e&longs;&longs;et / et <lb/>qualis cuique deberetur. </s>
          <s id="N4002ED">Cumque in his omnibus peccata <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> of<lb/><expan abbr="fenderentur/&itilde;ue&longs;tigauimu&longs;">fenderentur / inue&longs;tigauimu&longs;</expan> quo pacto emendari in&longs;taurarique po&longs;<lb/>&longs;ent. </s>
          <s id="N4002FB">Cuique igitur libro pro rerum uarietate &longs;uus in&longs;cribitur titu<lb/>lus hunc in modum: Nam primi quidem titulus. </s>
          <s id="N400300">Primo <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan><lb/>ta. </s>
          <s id="N400309">Secundo materia: Tertio opus: Quarto uniuer&longs;orum opus: <lb/>Quinto Singulorum opus: Sexto Ornamentum: Septimo Sacro <lb/>rum ornamentum: Octauo Publici profani <expan abbr="ornament&utilde;">ornamentum</expan>: Nono Pri<lb/><expan abbr="uatori&utilde;">uatorium</expan> <expan abbr="ornam&etilde;t&utilde;">ornamentum</expan>: <expan abbr="Dec&itilde;o">Decino</expan> Opum in&longs;tauratio: additi nauis: &aelig;raria <lb/>bi&longs;toria: numeri &amp; linearum. </s>
          <s id="N400323">Quid <expan abbr="c&otilde;ferat">conferat</expan> architectus in negocio.</s>
        </p>
        <p id="N40032A" type="head">
          <s id="N40032C">LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE LINEAMEN<lb/>TIS LIBER PRIMVS</s>
        </p>
        <p id="N400331" type="main">
          <s id="N400333">E LINEAMENTIS AEDIFICIORVM </s>
        </p>
        <p id="N400336" type="main">
          <s id="N400338"><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>con&longs;cripturi optima et eleganti&longs;&longs;ima qu&aelig;mque <lb/>a periti&longs;&longs;imis maioribus fui&longs;&longs;e litteris tradita <lb/>et qu&aelig; in ip&longs;is opibus facundis e&longs;&longs;e ob&longs;eruata <lb/>animaduerterimus / colligemus: <expan abbr="no&longs;tr&utilde;que">no&longs;trumque</expan> hoc <lb/>in opus tran&longs;feremus: His etiam addemus &longs;i <lb/>quid no&longs;tro ingenio et perue&longs;tigandi cura et la<lb/>bore ad inuenerimus: quod quidem u&longs;ui futurum putemus: Sed <lb/>cum huiu&longs;modi rebus alioquin duris et a&longs;peris atque multa experte <lb/>ob&longs;curi&longs;&longs;imis con&longs;cribendis me cupiam e&longs;&longs;e <expan abbr="aperti&longs;&longs;im&utilde;/et">aperti&longs;&longs;imum / et</expan> quo <lb/>ad fieri po&longs;&longs;it facilem et <expan abbr="expediti&longs;&longs;im&utilde;">expediti&longs;&longs;imum</expan>: no&longs;tro pro more explicabi<lb/>mus. </s>
          <s id="N40035F">quid nam &longs;it quod aggrediar. </s>
          <s id="N400362">Nam hinc non negligendi <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> <lb/>dicendarum fontes <expan abbr="pateb&utilde;t">patebunt</expan>: unde cetera &aelig;quabiliore oratione <expan abbr="dic&atilde;&ttilde;">dicantur</expan> <lb/>Rem <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic ordinemur. </s>
          <s id="N400379">Tota res adificatoria lineamentis et <lb/>&longs;tructura con&longs;tituta <expan abbr="&etilde;">em</expan>: <expan abbr="Lineam&etilde;tor&utilde;">Lineamentorum</expan> <expan abbr="om&itilde;s">omnibus</expan> uis et ratio con&longs;umitur: <lb/>Vt recta ab&longs;olutaque habeatur uia coaptandi iungendique lineas et <pb xlink:href="004/01/006.jpg"/>angulos: quibus &aelig;dificii facies comprehendatur atque concludetur <lb/>Atqui e&longs;t quidem lineamenti munus et officium pr&aelig;&longs;cribere &aelig;di<lb/>ficiis et partibus &aelig;dificiorum aptum locum et certum numerum: <lb/>dignumque modum &amp; gratum <expan abbr="ord&itilde;em">ordinem</expan>: ut iam tota &aelig;dificii forma <lb/>et figura ip&longs;is in lineamentis conquie&longs;cat. </s>
          <s id="N40039E">Neque habet lineamen<lb/>tum in &longs;e ut materiam &longs;equatur: Sed e&longs;t huiu&longs;modi ut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pluri<lb/>mis in &aelig;dificiis e&longs;&longs;e lineamenta &longs;entiamus: ubi una atque eadem in <lb/>illis &longs;pectetur forma. </s>
          <s id="N4003AB">Hoc e&longs;t ubi eorum partes: et partium &longs;ingu<lb/>larum &longs;itus atque ordines inter &longs;e <expan abbr="c&otilde;ueniant">conueniant</expan> totis angulis toti&longs;que li <lb/>neis. </s>
          <s id="N4003B6">Et licebit integras formas pr&aelig;&longs;cribere animo et mente / &longs;eclu<lb/>&longs;a omni materia: Quam rem a&longs;&longs;equemur adnotando et <expan abbr="pr&aelig;fini&etilde;">pr&aelig;finien</expan><lb/>do angulos &amp; lineas certa directione et connexione. </s>
          <s id="N4003C1">H&aelig;c <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ita <lb/>&longs;int: erit ergo <expan abbr="lineament&utilde;">lineamentum</expan> certa con&longs;tan&longs;que pr&aelig;&longs;criptio concepta a<lb/>nimo / facta lineis et angulis perfectaque animo &amp; ingenio erudito: <lb/>Quod &longs;i uelimus inue&longs;tigare <expan abbr="quidn&atilde;">quidnam</expan> <expan abbr="ip&longs;&utilde;">ip&longs;um</expan> &aelig;dificium totaque &longs;ta<lb/>tura per &longs;e &longs;it / forta&longs;&longs;is facient ad rem / &longs;i <expan abbr="c&otilde;&longs;iderabimus">con&longs;iderabimus</expan> quibus pri<lb/>mordiis quibu&longs;ue progre&longs;&longs;ibus inhabitandi &longs;edes / quas &aelig;dificia <lb/><expan abbr="n&utilde;cupant/olim">nuncupant / olim</expan> c&aelig;perint atque excieuerint: Qui &longs;i recte opinor / <lb/>de tota hac re &longs;ic &longs;tatui&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus. </s>
          <s id="N4003ED">Principio genus <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>in aliqua tuta regione &longs;ibi qu&aelig;&longs;iui&longs;&longs;e quie&longs;cendi &longs;patia: et illic in <lb/>uenta area u&longs;ui <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan> et grata con&longs;titi&longs;&longs;e: atque &longs;itum ip&longs;um oc<lb/>cupaui&longs;&longs;e: ut non eodem loco fieri dome&longs;tica omnia et priuata uo<lb/>luerit: Sed alibi accubari / alibi focum haberi: alibi alia ad u&longs;um <lb/>collocari: Hic adeo cepi&longs;&longs;e meditari ut tecta <expan abbr="poner&etilde;t">ponerent</expan>: quo e&longs;&longs;ent <lb/>a &longs;ole et imbribus operti: Idque ut facerent adieci&longs;&longs;e: deinde parie<lb/>tum latera: quibus tecta <expan abbr="imponeren&ttilde;">imponerentur</expan>. </s>
          <s id="N400410">Sic enim a gelidis <expan abbr="t&etilde;pe&longs;ta">tempe&longs;ta</expan><lb/>tibus &amp; pruino&longs;is uentis &longs;e futurus tutiores intelligebant: <expan abbr="Dom&utilde;">Domum</expan> <lb/>parietibus aperui&longs;&longs;e a &longs;olo in &longs;ublimi uias et fene&longs;tras: quibus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>aditus et congre&longs;&longs;us darentur: tum et lumina et aur&aelig; aptis <expan abbr="t&etilde;po">tempo</expan><lb/>ribus exciperentur: et concepta forta&longs;&longs;is intra lares aqua uapores <lb/>que expurgarentur. </s>
          <s id="N40042F">Ita quicunque ille &longs;uit &longs;eu Ve&longs;ta dea Saturni fi<lb/>lia / &longs;eu Heurialus Hiperbiu&longs;que fratres/ &longs;eu Gellio aut tra&longs;o / Cy<lb/>clops / ue Tiphinchius / qui i&longs;ta <expan abbr="pr&itilde;cipio">principio</expan> in&longs;tituerit: Tandem &longs;ic <lb/>puto hos fui&longs;&longs;e <expan abbr="cond&etilde;dorum">condendorum</expan> &aelig;dificiorum <expan abbr="pr&itilde;os">prinos</expan> ortus / primosque <expan abbr="ord&itilde;es">ordines</expan> <pb xlink:href="004/01/007.jpg"/>Demum excreui&longs;&longs;e u&longs;u et arte hanc rem arbitror: Variis &aelig;difici <lb/>orum generibus inuentis: quo ad res prope infinita redacta e&longs;t. <lb/></s>
          <s id="N40044F">Namque alia quidem publica: alia priuata: alia &longs;acra: alia profana <lb/>alia ad u&longs;um &amp; nece&longs;&longs;itatem: alia ad urbis <expan abbr="ornam&etilde;t&utilde;">ornamentum</expan>: alia ad tem<lb/>plorum uoluptatem con&longs;tituuntur: Sed omnia ab his / qu&aelig; recen<lb/>&longs;uimus principiis mana&longs;&longs;e negabit nemo. </s>
          <s id="N40045C">Que &longs;i ita &longs;unt in <lb/>promptu e&longs;t totam &aelig;dificandi rem con&longs;tare partibus &longs;ex: H&aelig; <lb/>&longs;unt eiu&longs;modi: Regio: Area: Partitio: Paries: Tectum: Apertio: <lb/>H&aelig;c principia &longs;i fuerint percognita fiet ut qu&aelig; dicturi &longs;umus fa<lb/>cilius intelligantur: Ergo ea &longs;ic finiemus. </s>
          <s id="N400467">Namque erit quidem  a<lb/>pud nos Regio circumexpo&longs;ita totius &longs;oli amplitudo &amp; facies: <lb/>ubi &aelig;dificandum &longs;it: cuius pars erit area. </s>
          <s id="N40046E">Area uero erit certum <lb/>quoddam loci per&longs;criptum &longs;patium: quod quidem muro ad u&longs;us <lb/>utilitatemque <expan abbr="ambian&ttilde;">ambulantur</expan>. </s>
          <s id="N400479">Sed are&aelig; apellatione ueniet quoque id / quo<lb/>cunque ip&longs;um &aelig;dificii loco &longs;it: quod deambulantes ue&longs;tigio premi <lb/>mus. </s>
          <s id="N400480">Partitio e&longs;t qu&aelig; totius &aelig;dificationis aream <expan abbr="&itilde;">in</expan> minoris areas <lb/>partitur: unde fit ut qua&longs;i membris in unum adactis &amp; coaptatis <lb/>totum &aelig;dificii corpus minoribus &aelig;dificiis refertum &longs;it. </s>
          <s id="N40048B">Parietem <lb/>dicimu&longs; omnem &longs;tructuram: qu&aelig; a &longs;olo in altum &longs;urrexerit ad fe<lb/>rendum onus tectorum: qu&aelig; ue obducta &longs;tet ad interiora &aelig;dificii <lb/>uacua obuallanda. </s>
          <s id="N400496">Tectum appellamus non partem illam &aelig;di<lb/>ficii &longs;olum &longs;ublimem atque <expan abbr="extrem&atilde;/qua">extrema / qua</expan> pluui&aelig; intercipiuntur: <lb/>Verum et tectum id maxime e&longs;t quicquid late / longeque di&longs;ten <lb/>tum &longs;upra deambulantium caput ad&longs;tet: Quo in genere &longs;unt con<lb/>tignationes / concamerationes / te&longs;tudinata: &amp; eiu&longs;modi. </s>
          <s id="N4004A5">Aper<lb/>tiones nuncupamus quicquid e&longs;t ubique per &aelig;dificium: quod in <lb/>gre&longs;&longs;um / egre&longs;&longs;umue inde incolis rebusue pr&aelig;bent.</s>
        </p>
        <p id="N4004AC" type="margin">
          <s id="N4004AE"><margin.target id="marg2"/>d</s>
        </p>
        <p id="N4004B3" type="main">
          <s id="N4004B5">De his igitur &amp; de &longs;ingulorum partibus nobis dicendum e&longs;t: &longs;i <lb/>prius non nulla rettulerimus: qu&aelig; quidem &longs;eu principia / &longs;eu prin<lb/>cipiis no&longs;tri huius in&longs;tituti operis in&longs;ita atque innata &longs;unt: pluri<lb/>mum certe facient ad rem: Nam con&longs;iderantibus an &longs;it quippi<lb/>am / quod quibu&longs;que harum qu&aelig; diximu&longs; partium conferat / tria <lb/>inuenimus minime <expan abbr="po&longs;tpon&etilde;da">po&longs;tponenda</expan>: qu&aelig; <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> et tectis &amp; parietibus <lb/>et reliquis eiu&longs;modi <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <expan abbr="c&otilde;ueni&atilde;t">conueniant</expan>: ea &longs;unt h&aelig;c. </s>
          <s id="N4004D4">Vt &longs;int eorum <pb xlink:href="004/01/008.jpg"/>&longs;ingula ad certum de&longs;tinatumque u&longs;um commoda et in primis &longs;alu<lb/>berrima: Ad firmitatem perpetuitatemque integra et &longs;olida &amp; ad <lb/>modum &aelig;terna: Ad gratiam et am&aelig;nitatem compta / compo&longs;ita: <lb/>et in omni parte &longs;ui / ut ita loquar / redimita. </s>
          <s id="N4004E1">His qua&longs;i rerum dicen<lb/>darum primordiis et fundamentis iactis ad in&longs;titutum pro&longs;equa<lb/>mur. </s>
          <s id="N4004E8">Regionem ueteres ut omni nocuo liberam et commodita<lb/>tibus re forti&longs;&longs;imam haberent / quo ad eius fieri poterat / uehemen<lb/>ter elaborabant: Atque inprimis c&aelig;lum ne habituri e&longs;&longs;ent graue et <lb/>infe&longs;tum / omni diligentia p&aelig;nitus pr&aelig;cauebant / prudenti id qui <lb/>dem &amp; permaxime nece&longs;&longs;ario con&longs;ilio: Nam terram atque aquam <lb/>&longs;iquid habeat in &longs;e uitii / arte et ingenio corrigi po&longs;&longs;e non negant <lb/>Celum uero nulla ingenii ope / nullaque hominum manu &longs;atis <lb/>po&longs;&longs;e emendari a&longs;&longs;euerant: Et <expan abbr="omn&itilde;o">omnino</expan> &longs;piritus anhelitus / quo uno <lb/>maxime uitam ali &longs;eruarique &longs;entimus / mirifice ad &longs;alutem confe<lb/>ret / &longs;i erit per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus: Tum et quantam habeat celum ingi<lb/>gnendis / producendis / alendis / &longs;eruandi&longs;que rebus uim: quis e&longs;t <lb/>quem id fugiat? </s>
          <s id="N40050B">Quando &amp; pr&aelig;&longs;tare ingenio eos <expan abbr="&itilde;telligas">intelligas</expan> homi<lb/>nes: qui celo fruantur <expan abbr="puriore/&qtilde;">puriore / quae</expan> eos qui cra&longs;&longs;o et madenti. </s>
          <s id="N400518">Qu&aelig; <lb/>una res poti&longs;&longs;imum effeci&longs;&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;/ut">creditur / ut</expan> athenien&longs;es acumine inge<lb/>nii multo pr&aelig;&longs;titerint thebanis. </s>
          <s id="N400523">Celum pro &longs;itu &amp; locorum facie ali<lb/>um atque alium haberi &longs;entimus: quarum uarietatum <expan abbr="r&otilde;es">rones</expan> partim in<lb/>telligere uidemur / partim natur&aelig; ob&longs;curitate abdit&aelig; atque ob&longs;tru&longs;&aelig; <lb/>nos penitus latent: Sed de manife&longs;tis prius: po&longs;t occultiora per&longs;cu<lb/>tabimur: quo regiones <expan abbr="c&otilde;modi&longs;&longs;imas">commodi&longs;&longs;imas</expan> deligere et &longs;aluberrime po&longs;<lb/>&longs;imus degere. </s>
          <s id="N400538">Aerem ueteres theologi <expan abbr="pallad&etilde;">palladem</expan> nuncuparunt: &amp; <lb/>hanc Homerus <expan abbr="de&atilde;">deam</expan> <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> ait &amp; <expan abbr="glaucop&utilde;">glaucopum</expan> <expan abbr="apellari/pur&utilde;">apellari / purum</expan> &longs;ignificans <lb/>aerem: qui natura &longs;ui perlucidi&longs;&longs;imus &longs;it. </s>
          <s id="N400553">Atqui in promptu qui <lb/>dem e&longs;t eum e&longs;&longs;e aerem &longs;aluberrimum: qui purgati&longs;&longs;imus: et per <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus &longs;it: qui acie ui&longs;us liberrime peruius: qui perlucidus: <lb/>qui leui&longs;&longs;imus: qui coequabilis et minime uarius. </s>
          <s id="N40055F">Tum contra <lb/>pe&longs;tiferum illic e&longs;&longs;e aerem &longs;tatuemus: ubi &longs;pi&longs;&longs;itudine <expan abbr="quad&atilde;">quadam</expan> aut <lb/>nebularum: Aut uaporum &longs;tet <expan abbr="c&otilde;cretus">concretus</expan> atque <expan abbr="fetul&etilde;tus">fetulentus</expan>. </s>
          <s id="N400572">Vt <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> quod<expan abbr="d&atilde;">dam</expan> <lb/>graue h&aelig;reat &longs;uperciliis: atque <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> premat. </s>
          <s id="N400583">H&aelig;c ut ita &longs;int <expan abbr="utr&atilde;que">utranque</expan> in <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> fieri <expan abbr="arbitror/c&utilde;">arbitror / cum</expan> c&aelig;teras ob <expan abbr="res/t&utilde;">res / tum</expan> &longs;olibus <expan abbr="max&itilde;e">maxime</expan> atque <expan abbr="u&etilde;to">uento</expan>. <pb xlink:href="004/01/009.jpg"/>Neque hic phy&longs;ica illa recen&longs;ebimus / quo pacto ui &longs;olis uapores ex <lb/>intimis terr&aelig; ui&longs;ceribus <expan abbr="exhaurian&ttilde;">exhauriantur</expan>: atque in &aelig;thera <expan abbr="tollan&ttilde;">tollantur</expan>. </s>
          <s id="N4005AD">Quo <lb/>maximo in &longs;patio orbis ua&longs;tum incumulum coaggregati: aut im<lb/>mani mole &longs;ua face&longs;&longs;unt: aut radios &longs;olis excipiendo / qua parte a <lb/>refacti &longs;unt eo in latus labuntur &longs;uoque ca&longs;u aerem impellunt / uen<lb/>to&longs;que <expan abbr="concit&atilde;t">concitant</expan>: Indeque &longs;e&longs;e intra occeanum acti &longs;iti <expan abbr="immerg&utilde;t">immergunt</expan>: ma<lb/>ri demum infu&longs;i et humore pregnantes iterato aere uagando uen<lb/>tis <expan abbr="coercen&ttilde;">coercentur</expan>: et qua&longs;i &longs;pongia per&longs;tricti guttatim expre&longs;&longs;um humo <lb/>rem &longs;tillent atque impluant: quo &amp; noui terra uapores <expan abbr="concreen&ttilde;">concruentur</expan>: <lb/>Siue h&aelig;c uera &longs;int qu&aelig; recen&longs;uimus: &longs;iue <expan abbr="&etilde;">em</expan> uentus aut &longs;icca fumo <lb/>&longs;itas terr&aelig;: Aut calida euaporatio mota a frigore <expan abbr="impell&etilde;te">impellente</expan>: &longs;iue <lb/>aeris flatus: &longs;iue purus aer mundi motu / aut &longs;yderum cur&longs;u &amp; radio <lb/><expan abbr="c&otilde;motus">commotus</expan>: &longs;iue generabilis <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;piritus &longs;uapte natura agitabilis / <lb/>&longs;iue <expan abbr="quippi&atilde;">quippiam</expan> &longs;it / quod non in &longs;e ip&longs;o &longs;ed in aere potius con&longs;i&longs;tat <expan abbr="duct&utilde;">ductum</expan> <lb/>ex calida ui <expan abbr="&longs;&utilde;mi">&longs;ummi</expan> &aelig;theris atque incen&longs;ione <expan abbr="fc&atilde;">fcam</expan> ad <expan abbr="aer&etilde;">aerem</expan> liquentem: <lb/>Siue aliorum alia ulla ratio &amp; opinio indi&longs;qui&longs;itione habenda fumi<lb/>or &amp; antiquior e&longs;t / pretereundum cen&longs;eo / quod forta&longs;&longs;is ab re uideri <lb/>po&longs;&longs;it. </s>
          <s id="N400605">Verum hinc ni fallor <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> ut po&longs;&longs;imus interpretari cur <lb/>&longs;it / quod uidemus alias orbis regiones e&longs;&longs;e eiu&longs;modi / ut aere gaude<lb/>ant l&aelig;ti&longs;&longs;imo: dum ali&aelig; illis contigu&aelig; &amp; prope po&longs;it&aelig; in &longs;inu <lb/>tri&longs;tiore celo et qua&longs;i me&longs;to die con&longs;orde&longs;cant: Nanque id quidem <lb/>fieri <expan abbr="c&otilde;iecto">coniecto</expan> aliam nullam ob rem / ni&longs;i quod his cum &longs;olo: &amp; uentis <lb/>non bene conueniat. </s>
          <s id="N40061E">Siracu&longs;as aiebat Cicero ita e&longs;&longs;e po&longs;itas. </s>
          <s id="N400621">ut <lb/>integrum per annum accol&aelig; cuiu&longs;que diei &longs;olem uideant: rarum id <lb/>tamen <expan abbr="optand&utilde;/et">optandum / et</expan> quo ad nece&longs;&longs;itas: locique oportunitas non inter <lb/>pellarit / in primis affectandum: Summendaque ea omnium erit re<lb/>gio: ab qua nebularum uis: &amp; omnis <expan abbr="d&etilde;&longs;ioris">den&longs;ioris</expan> uaporis cra&longs;&longs;itudo <lb/>longe ab&longs;it. </s>
          <s id="N400636">Compertum habent qui i&longs;ta &longs;ectantur / radios ardo <lb/>resque &longs;olis acrius agere / in quo den&longs;um offenderint: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in raro: In <lb/>oleo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in aqua: in ferro <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in lana. </s>
          <s id="N400649">Ex quo aerem: qui i&longs;tic <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in pro<lb/>ximo uehementius efferue&longs;cat: grauem cra&longs;&longs;umque e&longs;&longs;e arguunt. <lb/></s>
          <s id="N400653">Egyptii de nobilitate contendentes <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> c&aelig;teris orbis gentibu&longs; glo<lb/>riabantur e&longs;&longs;e apud &longs;e hominum genus principio procreatum: ne <lb/>que alibi procreari <expan abbr="oportui&longs;&longs;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /&qtilde;">oportui&longs;&longs;e / quae</expan> ubi &longs;aluberrime e&longs;&longs;ent uicturi. <pb xlink:href="004/01/010.jpg"/>Se enim qua&longs;i perpetuo uere et con&longs;tanti aeris tenore pr&aelig; c&aelig;teris <lb/>omnibus deorum benignitate mirifice donatos e&longs;&longs;e: <expan abbr="T&utilde;">Tum</expan> et inter <lb/>&aelig;gyptios eos pre&longs;ertim qui ad <expan abbr="Lybi&atilde;">Lybiam</expan> &longs;pectent / quod ibi <expan abbr="nun&qtilde;">nunque</expan> aur&aelig; <lb/><expan abbr="uarien&ttilde;/e&longs;&longs;e">uarientur / e&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> pr&aelig;ditos ualitudine homines pro <expan abbr="&qtilde;">qua</expan> integerrima <lb/>&longs;cribit Herodotus: Et certe uidere uideor urbes <expan abbr="qua&longs;d&atilde;">qua&longs;dam</expan> cum Ita<lb/>lie  /tum &amp; aliarum gentium non <expan abbr="ali&atilde;">aliam</expan> ob <expan abbr="r&etilde;/&qtilde;">rem / quae</expan> ob aeris modo frigen<lb/>tis modo feruentis &longs;ubitam <expan abbr="int&etilde;piem">interperiem</expan> fieri morbo&longs;as atque pe&longs;tilen<lb/>tes: Itaque &amp; <expan abbr="&qtilde;t&utilde;">quantum</expan> &longs;olis &amp; quos &longs;oles habeat regio non iniuria <expan abbr="&longs;pect&atilde;">&longs;pectan</expan><lb/>dum <expan abbr="&etilde;">est</expan>: Ne quod ad&longs;it aut &longs;olis aut umbrarum / quod plus &longs;atis &longs;it. </s>
          <s id="N4006AB">So<lb/>lem Garamantes <expan abbr="orient&etilde;">orientem</expan> et <expan abbr="occident&etilde;">occidentem</expan> execrantur / quod nimia radii <lb/>a&longs;&longs;iduitate <expan abbr="uran&ttilde;">urantur</expan>: Alii nocte <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> perpetua pallent. </s>
          <s id="N4006C2">H&aelig;c ita ut &longs;int <lb/>non id <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> efficit quod orbis axem <expan abbr="pronior&etilde;">proniorem</expan> aut obliquiorem habe<lb/>ant / facit id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="plurimum/&qtilde;">plurimum / quae</expan> quod ip&longs;a locorum facie: aut obii<lb/>ciantur &longs;olibus atque uentis excipiendis / aut ob&longs;truantur. </s>
          <s id="N4006DB">Malim <lb/>quidem auras <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="uentos/u&etilde;tos">uentos / uentos</expan> tamen <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> acres &amp; in modicos mi <lb/>nus <expan abbr="mode&longs;te/&qtilde;">mode&longs;te / quae</expan> <expan abbr="&itilde;mobile">immobile</expan> &amp; perinde graue c&aelig;lum feram: et <expan abbr="capi&utilde;t">capiunt</expan> <lb/>inquit uitium Ouidius: ni moueantur aqu&aelig;: Quid aer: profecto <lb/>motu uehementer. </s>
          <s id="N4006FE">ut ita loquar / hilare&longs;cit: Nam motu fieri <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <lb/>opinor / ut &longs;urgentes a terra uapores: aut di&longs;&longs;ipentur: aut motibus <lb/>in cale&longs;cendo concoquantur: Sed hos uentos uelim fractos obiec<lb/>tis montibus: et &longs;iluis: aut longa <expan abbr="c&otilde;migratione">commigratione</expan> la&longs;&longs;os apellere: <lb/>Velim et ne per loca apellant: unde raptum malum ad nos affe<lb/>rant. </s>
          <s id="N400713">Idcirco uitandum <expan abbr="cuiu&longs;&qtilde;">cuiu&longs;que</expan> uiciniam admonere: ex qua <expan abbr="noxi&utilde;">noxium</expan> <lb/>quid effluat: Quo in genere &longs;unt teter odor / impuru&longs;que omnis ua<lb/>por palu&longs;trium sedarumque pr&aelig;&longs;ertim aquarum et fo&longs;&longs;ionum. </s>
          <s id="N400722"><expan abbr="C&otilde;">Com</expan> <lb/>&longs;tat apud phy&longs;icos omnem fluuium qui niuibus excre&longs;cat / aerem <lb/>ducere frigidum et cra&longs;&longs;um. </s>
          <s id="N40072C">Sed inter aquas nulla erit <expan abbr="fedior/&qtilde;">sedior / quae</expan> <lb/>qu&aelig; motu nullo exagitata contabe&longs;cat: eritque morbo&longs;ior&apos; uicini&aelig; <lb/>huiu&longs;modi contagio / quo uentis minus probatis <expan abbr="&longs;ub&longs;titue&ttilde;">&longs;ub&longs;tituetur</expan>: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <expan abbr="u&etilde;">uen</expan><lb/>tos <expan abbr="fer&utilde;t">ferunt</expan> &longs;uapte natura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> e&longs;&longs;e tales ut &longs;alubres aut <expan abbr="&itilde;&longs;alubres">in&longs;alubres</expan> <lb/>&longs;int: Sed <expan abbr="aquil&otilde;em">aquilonem</expan> inquit Plinius <expan abbr="theophra&longs;t&utilde;">theophra&longs;tum</expan> atque <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan> &longs;e<lb/>cutus <expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="adbon&atilde;">ad bonam</expan> <expan abbr="ualitudin&etilde;">ualitudinem</expan> <expan abbr="re&longs;titu&etilde;d&atilde;">re&longs;tituendam</expan> atque <expan abbr="&longs;eru&atilde;d&atilde;">&longs;eruandam</expan> accomo <lb/><expan abbr="dati&longs;&longs;im&utilde;">dati&longs;&longs;imum</expan>. </s>
          <s id="N400782"><expan abbr="Hau&longs;tr&utilde;">Hau&longs;trum</expan> <expan abbr="affirm&atilde;t">affirmant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> phy&longs;ici pr&aelig;<expan abbr="c&aelig;&ttilde;">c&aelig;ter</expan>is generi <expan abbr="h&otilde;in&utilde;">hominum</expan> <lb/><expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="noxi&utilde;">noxium</expan>: quoniam &amp; <expan abbr="pecud&etilde;">pecudem</expan> hau&longs;tro <expan abbr="fl&atilde;te">flante</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ine piculo <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="&itilde;">in</expan> pa&longs;cuis <pb xlink:href="004/01/011.jpg"/>arbitrantur: Neque item &longs;e u&longs;piam temere ciconias hau&longs;tris com<lb/>mittere ob&longs;eruarunt: Delphines per aquilonem uoces audire au<lb/>ra &longs;ecundante: Hau&longs;tro uero et tardius audire / et non ni&longs;i ex ad <lb/>uer&longs;o redditas: Spirante aquilone dies durare anguillam &longs;enos <lb/>&longs;ine aquis: hau&longs;tro non durare / tantam ine&longs;&longs;e huic uento cra&longs;&longs;i<lb/>tatem et in morbos uim: Itaque ut hau&longs;tro &aelig;grotari et admodum <lb/>pituito&longs;os reddi: ita et corocu&longs;&longs;uri referunt. </s>
          <s id="N4007C5">Meridianum etiam <lb/>mare improbant una pr&aelig;&longs;ertim re quod radiorum flexionibus obiec<lb/>tam regionem duos pati &longs;oles iudicent: unum c&aelig;lo / alterum ab a <lb/>quis inurentem: Et maximam illic fieri uarietatem aeris &longs;ole ca<lb/>dente intelligunt: Vbi frigentes umbr&aelig; noctis aduenerint. </s>
          <s id="N4007D0">Et <lb/>&longs;unt qui occiduas appul&longs;iones flexione&longs;que radiorum: &longs;eu ab aquis <lb/>et mari: &longs;eu a montibus remittantur: c&aelig;teris mole&longs;tiores putent / <lb/>quod integro eius diei &longs;ole iam incalefactum locum plus &longs;atis fer<lb/>uidiorem reddant / &aelig;&longs;tu adducto et flexionibus congeminato: <lb/>Quod &longs;i dabitur ut his cum &longs;olibus grauiores etiam uenti: li<lb/>beros ad te habeant aditus / quid erit / quod mole&longs;tius aut minus <lb/>ferendum &longs;it? </s>
          <s id="N4007E1">Matutinas etiam auras / qu&aelig; crudos ob&longs;urgentes <lb/>uapores offerant / non inmerito longe improbabunt: Diximus de <lb/>&longs;ole et uentis / quibus aerem uariari / et &longs;alubrem atque in&longs;alubrem <lb/>fieri manife&longs;to &longs;entimus: et diximus / breui&longs;&longs;ime quo ad hic dicen <lb/>dum uidebatur: et de his &longs;uo loco di&longs;tinctius per&longs;crutabimur.</s>
        </p>
        <p id="N4007EC" type="main">
          <s id="N4007EE">RVRSVS in captanda regione conueniet: Vt &longs;it ea quidem <lb/>eiu&longs;modi / ut incolis omni exparte bene &longs;it futurum / cum rerum <lb/>natura: et cum reliquorum hominum genere atque conuictu. </s>
          <s id="N4007F5"><expan abbr="Nequeen&itilde;">Neque <lb/>enim</expan> ego illic / ubi condere Callicula <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> de&longs;tinauerat in alpium <lb/>arduo aliquo et difficili iugo / ni&longs;i maxima cogat nece&longs;&longs;itas: &aelig;di<lb/>ficabo. </s>
          <s id="N400805">Vitabo et de&longs;ertam &longs;olitudinem: qualem uarro fui&longs;&longs;e re <lb/>fert partem galli&aelig; / qu&aelig; inter adienum &longs;it / qualemue &longs;cribit ce&longs;ar <lb/>pro &longs;ua fui&longs;&longs;e tempora Britaniam: Neque placebit: &longs;i illic uti in&longs;ula <lb/><expan abbr="p&otilde;ti">ponti</expan> oenoe <expan abbr="uiu&etilde;d&utilde;">uiuendum</expan> erit ouis <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> <expan abbr="aui&utilde;">auium</expan>: aut &longs;i glande uti apud hi&longs;<lb/><expan abbr="pani&atilde;">paniam</expan> Plinii <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> nullis <expan abbr="uiueb&atilde;t">uiuebant</expan> locis: Velim <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> nihil <lb/>de&longs;it: quod <expan abbr="adu&longs;&utilde;">adu&longs;um</expan> <expan abbr="futur&utilde;">futurum</expan> &longs;it Pr&aelig;clare alexander negauit uelle <expan abbr="&itilde;mon">immon</expan> <lb/>te Athos condere urbem / alioquin futuram ex Polycratis archi<pb xlink:href="004/01/012.jpg"/>tecti commento admirabilem  /ea re / quod rerum <expan abbr="afflu&etilde;tiam">affluentiam</expan> incol&aelig; <lb/>habituri non e&longs;&longs;ent: Ari&longs;toteli forta&longs;&longs;is poterat placere ea regio: <lb/>pr&aelig;&longs;ertim condendis urbibus / qu&aelig; difficiles haberet aditus: Et <lb/>comperio fui&longs;&longs;e gentes: qu&aelig; &longs;uos fines de&longs;erti&longs;&longs;imos et de&longs;tituti&longs; <lb/>&longs;imos longe ac late ho&longs;tium <expan abbr="incommod&atilde;dorum">incommodandorum</expan> gratia e&longs;&longs;e affec<lb/>tarint: Horum rationes proba&longs;&longs;e ne <expan abbr="c&otilde;ueniat/">conueniat /</expan> an <expan abbr="n&otilde;alibi">non alibi</expan> di&longs;cep<lb/>tabimus: Sed h&aelig;c &longs;i ita iuuant publicis i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="&itilde;">in</expan> rebus / non <expan abbr="&etilde;">esse</expan> <lb/>ut eorum in&longs;titutum improbem: At reliquis profecto &aelig;dificiis <lb/><expan abbr="pon&etilde;dis">ponendis</expan> mihi ea perplacebit  regio / qu&aelig; et multos et uarios habebit <lb/>aditus: quibus et naui et iumento et iugo <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> &aelig;&longs;tate / tum et hyeme <lb/>nece&longs;&longs;aria commodi&longs;&longs;ime po&longs;&longs;int conuehi: Atqui erit ip&longs;a regio <lb/>neque <expan abbr="aquar&utilde;">aquarum</expan> exuberantia madida neque &longs;iccitate a&longs;pera: &longs;ed habilis <lb/>et <expan abbr="cont&etilde;perabilis">contemperabilis</expan>: Aut &longs;i id ex <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan> nequeat: paulo frigentem <lb/>et <expan abbr="&longs;iccam/&qtilde;">&longs;iccam / quae</expan> minus calentem et plus &longs;atis humectam eligemus: <lb/>Nam tecto / pariete / ue&longs;te / igne / motu frigora <expan abbr="uincen&ttilde;">uincentur</expan> <expan abbr="Siccitat&etilde;">Siccitatem</expan> <lb/>quidem cur uehementer hominum corpora aut ingenia l&aelig;dat ha<lb/>bere in &longs;e quippiam haud multum arbitrantur: Tum et &longs;iccis du<lb/>re&longs;cere / frigidis forta&longs;&longs;is horre&longs;cere homines putant: Verum hu<lb/>midis tabe&longs;cere corpora omnia et calidis &longs;olui affirmant: Et uide <lb/>re licet cum frigida propter tempora <expan abbr="homines/t&utilde;">homines / tum</expan> et frigenti loco <lb/>habitantes corpore &longs;tare ualido et morbis libero. </s>
          <s id="N4008A9">Tam et &longs;i &longs;tatu <lb/>aut calentibus locis excellere ingenia / frigentibus pr&aelig;&longs;tare corpo<lb/>ra: Tum ex appiano hi&longs;torico intellexi Numidas ea de re <expan abbr="max&itilde;e">maxime</expan> <lb/>longe uos e&longs;&longs;e quod hyemem <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> habeant frigentem: Omnium <lb/>tum <expan abbr="opt&itilde;a">optima</expan> erit regio: qu&aelig; &longs;ubhumecta et tepens &longs;it: Proceros: n: <lb/>et uenu&longs;tos ea homines feret / atque etiam minime tri&longs;tes. </s>
          <s id="N4008C2">Secundo <lb/>loco ea erit Regio percommoda / qu&aelig; niuo&longs;is in prouinciis plus <lb/>c&aelig;teris habebit &longs;olis / et qu&aelig; &longs;olibus are&longs;centi in prouincia plus ha<lb/>bebit humecti atque umbrarum: Sed nullo ponetur loco &aelig;dificium <lb/>utcunque ip&longs;um &longs;it: <expan abbr="inc&otilde;modius">incommodius</expan> atque indecentius / quam cum intra <lb/><expan abbr="c&otilde;uallem">conuallem</expan> abditum &longs;it: Nam ut cetera obmittam / qu&aelig; <expan abbr="&itilde;">im</expan>promptu <lb/>&longs;unt: ea &longs;ine ulla dignitate delite&longs;cere / et pro&longs;pectus am&aelig;nitate in<lb/>tercepta nullam habere gratiam: Quid illud / quod breui fiat / ut <lb/>imbrium ruinis obruatur: et circum fluentibus aquis infundatur <pb xlink:href="004/01/013.jpg"/>&amp; in modico imbibito humore continuo made&longs;cat: &amp; terrenum <lb/>uaporem ualitudini hominum uehementer noxium a&longs;&longs;iduo effu<lb/>met. </s>
          <s id="N4008E8">Non illic ualebunt ingenia hebetatis &longs;piritibus: Non illic <lb/>durabunt corpora. </s>
          <s id="N4008ED">Commaceratis compagibus putre&longs;cent libri: <lb/>arma &amp; qu&aelig;cumque in horreis erunt: marce&longs;cent denique / uitiabun<lb/>tur uliginis exuberantia. </s>
          <s id="N4008F4">Tum &longs;i eo ingreditur &longs;ol undique reci <lb/>procatis radiis torrebuntur: Si non excipient <expan abbr="&longs;oles/crude&longs;c&etilde;t">&longs;oles / crude&longs;cent</expan> um<lb/>bra / atque torpebunt. </s>
          <s id="N4008FF">Adde his quod uentus &longs;i eo penetrat qua&longs;i cana<lb/>libus coarctatus durius et mole&longs;tius furit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par e&longs;t: Si non ingre<lb/>ditur fit ut concretus illic aer ut ita dicam / lute&longs;cat: Conuallem <lb/>enim i&longs;tiu&longs;modi po&longs;&longs;umus non indecenter lacunam &longs;tagnumue <lb/>putare aeris. </s>
          <s id="N40090E">Itaque erit quidem loci forma et digna et am&aelig;na: qu&aelig; <lb/><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaqua</expan> humilis et qua&longs;i immer&longs;a: &longs;ed qu&aelig; cel&longs;a &amp; admodum &longs;pe<lb/>culatrix fiet: et quo l&aelig;ti&longs;&longs;imus aer a&longs;&longs;iduo aliquo &longs;piritu mouea<lb/>tur. </s>
          <s id="N40091A">Habebit pr&aelig;terea earum rerum <expan abbr="copi&atilde;">copiam</expan>: qu&aelig; u&longs;ui et uolupta<lb/>ti u&longs;que futura <expan abbr="&longs;int /aqu&atilde;/ignem/e&longs;cam">&longs;int / aquam / ignem / e&longs;cam</expan>: Sed in his <expan abbr="&longs;eru&atilde;dum">&longs;eruandum</expan> erit <lb/>nequid inde &longs;aluti et rebus hominum officiat: Aperiendi gu&longs;tan <lb/>dique fontes: Spectand&aelig; &amp; ignibus aqu&aelig; ne quid ui&longs;co&longs;i / mucidi <lb/>crudulentiue in &longs;e admixtum habeant: quo incol&aelig; in morbos in<lb/>cidant: Sino illud quod aquis fit / ut gutturoli calculo&longs;ique reddan<lb/>tur. </s>
          <s id="N400935">Sino &amp; rariora illa <expan abbr="aquar&utilde;">aquarum</expan> miracula: qu&aelig; et docte et elegan <lb/>ter colligit Vitruuius architectus. </s>
          <s id="N40093E">Extat Hippocratis phy&longs;ici <lb/>&longs;ententia / aquam non depuratam &longs;ed grauem &amp; &longs;apore non <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> <lb/>ti qui biberint: hi uentre &aelig;&longs;tuo&longs;o et <expan abbr="tum&etilde;ti">tumenti</expan> <expan abbr="fi&etilde;t">fient</expan>: C&aelig;tera corporis <lb/>membra cubiti / &longs;patule / facies reddentur p&aelig;nitus extenuata: &amp; <lb/>mirum in modum gracilia. </s>
          <s id="N400955">Adde quod uitio &longs;plenis male concre<lb/>to &longs;anguine inmorbos incident uarios et pe&longs;ti&longs;entes. </s>
          <s id="N40095A">E&longs;tate prolu<lb/>uie uentris fluente bile et di&longs;&longs;olutis humoribus deficient: Tum et <lb/>morbis grauioribus atque diutinis <expan abbr="integr&utilde;">integrum</expan> per annum laborabunt: a <lb/>qua intereus et pr&aelig;cordiorum angu&longs;tia et anxietatibus laterum <lb/>urgebuntur. </s>
          <s id="N400969">Iuniores bili atra in&longs;anient: &longs;enes humorum incendio <lb/>flagrabunt. </s>
          <s id="N40096E">Femin&aelig; &aelig;gre concipient: et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> difficiles partus e <lb/>nitentur: Omnis denique &aelig;tas et &longs;exus morte immatura intempe<lb/>&longs;tiue cadet acta morbis atque ab&longs;umpta: Dies uero uit&aelig; i&longs;torum aget <pb xlink:href="004/01/014.jpg"/>nullus: non tri&longs;tes et coinquinatos malis humoribus atque <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>perturbationum genere uexatos: tum et animo exagitati &longs;emper <lb/>erunt in m&aelig;rore atque luctu. </s>
          <s id="N400985">Plura po&longs;&longs;ent de aquis dici: qu&aelig; uete<lb/>res hi&longs;torici annotarunt / uaria &amp; admirabilia: &amp; ad hominum ge <lb/>nus bene atque male habendum ualidi&longs;&longs;ima: Sed rara illa et forta&longs;<lb/>&longs;is ad peritiam o&longs;tentandam: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad rem edi&longs;&longs;erendam facerent: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>et de aquis prolixius &longs;uo dicetur loco. </s>
          <s id="N400998">Illud adeo negligendum <lb/>non e&longs;t / quod in promptu e&longs;t aqua nutriri omnia qu&aelig; coale&longs;cant <lb/>plantas / &longs;omina: et quibus ea uit&aelig; pars ine&longs;t / qu&aelig; motu uigeat: <lb/>quorum fructu et copia reficiantur homines atque nutriantur. </s>
          <s id="N4009A1">Id &longs;i <lb/>ita e&longs;t profecto quos nam habeat &longs;uccos aquarum h&aelig;c in qua <expan abbr="uit&atilde;">uitam</expan> <lb/>acturi &longs;umus regio quam diligenti&longs;&longs;ime &longs;crutari oportet. </s>
          <s id="N4009AC"><expan abbr="Indi&atilde;">Indiam</expan> <lb/>inquit Dyodorus multa ex parte habere homines proceros et uali<lb/>dos ingenioque pr&aelig;ditos acri / quod aerem ducant purum &amp; aquas &longs;a<lb/>luberrimas bibant. </s>
          <s id="N4009B8">Atqui aquam dicemus e&longs;&longs;e &longs;apore optimam / <lb/>qu&aelig; &longs;aporem habeat nullum: et colore commodi&longs;&longs;imam / qu&aelig; om<lb/>ni &longs;it colore penitus uacua et libera. </s>
          <s id="N4009BF">Tum et aquam e&longs;&longs;e <expan abbr="optim&atilde;">optimam</expan> <lb/>referunt / qu&aelig; limpida perlucida et tenuis &longs;it: qu&aelig; in <expan abbr="candid&utilde;">candidum</expan> li <lb/>teum infu&longs;a non <expan abbr="c&otilde;macularit">commacularit</expan>: qu&aelig; feruefacta fecem non dimi&longs;erit <lb/>Qu&aelig; mu&longs;co&longs;um alueum quo perfluat et pr&aelig;&longs;ertim &longs;axa coinqui <lb/>nata non reddiderit. </s>
          <s id="N4009D6">Addunt aquam per commodam e&longs;&longs;e in qua <lb/>legumina decocta bene <expan abbr="mite&longs;c&atilde;t">mite&longs;cant</expan>: et bonam qua bonum efficias pa<lb/>nem. </s>
          <s id="N4009E1"><expan abbr="Per&longs;crut&atilde;dum">Per&longs;crutandum</expan> item pari ratione ne quid edat regio / quod <lb/>&longs;it pe&longs;tilens aut ueneficum quo ad qui degant eo loci in periculo <lb/>&longs;int. </s>
          <s id="N4009EB">Sino illa qu&aelig; apud ueteres celebrantur / Colco ex frondibus <lb/>arborum &longs;tillare mel / quo gu&longs;tato pro&longs;temantur exanimes diem <lb/>que integrum pro mortuis habeantur. </s>
          <s id="N4009F2">Et quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> in Antonii exer<lb/>citu herbarum uitio eueni&longs;&longs;e: quas frumenti inopia milites cum <lb/>edi&longs;&longs;ent in&longs;ani facti lapidibus fodiendis intenti u&longs;que eo &longs;e&longs;e exagi<lb/>tabant / quo ad bili commota caderent atque <expan abbr="interir&etilde;t">interirent</expan> nullo tuti re <lb/>medio contra pernitiem / ut &longs;cribit Plutarcus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> uino epoto: trita <lb/>h&aelig;c. </s>
          <s id="N400A0B">Quid hac &aelig;tate / apud Apuleam inItalia &longs;uperi boni / qu&aelig; <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> <lb/>incredibilis ueneni uis increbuit / exterre&longs;tribus non nullis arane <lb/>olis quarum mor&longs;u homines aduaria in&longs;ani&aelig; <expan abbr="deliram&etilde;ta">deliramenta</expan> <expan abbr="c&otilde;citan&ttilde;">concitantur</expan> <pb xlink:href="004/01/015.jpg"/>atque ueluti per furorem acti <expan abbr="repi&utilde;tur">rapiuntur</expan>: Mirum dictu. </s>
          <s id="N400A2A">Nullus gra<lb/>uis tumor: Nullus liuor extat / qui corpore u&longs;piam appareat iac<lb/>tus uenefic&aelig; be&longs;tiol&aelig; &longs;eu mor&longs;u / &longs;eu aculeo: Sed principio obrec<lb/>ta mente languente attoniti: &amp; ni opem afferant / confe&longs;tim pere<lb/>unt. </s>
          <s id="N400A35">Hos Theophra&longs;ti medicamentis curant: Qui quidem uipe<lb/>rarum mor&longs;ibus tybicine adhibita mederi a&longs;&longs;euerabat. </s>
          <s id="N400A3C">Ergo uari <lb/>is modorum &longs;onis mu&longs;ici ita con&longs;ternatos mulcent. </s>
          <s id="N400A41">Cum uero ad <lb/>&longs;uum uentum e&longs;t canendi modum / illico qua&longs;i exciti a&longs;&longs;urgunt: <lb/>&amp; per alacritatem ex libidine animi rem omni neruorum &amp; uiri<lb/>um contentione execuntur. </s>
          <s id="N400A4C">Atqui uidebis demor&longs;os alios &longs;alti<lb/>tando / Alios canendo / Alios alia exercendo &amp; conando qu&aelig; libi<lb/>do eorum &amp; in&longs;ania fert ad ultimam u&longs;que la&longs;&longs;itudinem: ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> <lb/>intermi&longs;&longs;a opera dies plu&longs;culos de&longs;udare &amp; nulla re alia conuale<lb/>&longs;cere ni&longs;i &longs;atietate <expan abbr="c&otilde;cept&aelig;">concept&aelig;</expan> incohateque dementi&aelig;. </s>
          <s id="N400A5F">Atqui &longs;imile <lb/>quiddam apud Albanos eos / qui contra Pompeium multa equi <lb/>tum ui bellarunt affui&longs;&longs;e legimus. </s>
          <s id="N400A66">Nanque illic &longs;olitas <expan abbr="fer&utilde;t">ferunt</expan> gigni <lb/>araneas: quarum ali&aelig; tactos a &longs;e homines cogerent ridendo emo <lb/>ri: ali&aelig; contra flendo.</s>
        </p>
        <p id="N400A71" type="main">
          <s id="N400A73">Neque item in&longs;eligenda regione ea &longs;pecta&longs;&longs;e tantum &longs;at e&longs;t: qu&aelig; <lb/>&longs;ub a&longs;pectu &amp; propalam &longs;unt expo&longs;ita / Verum etiam ob&longs;euriori<lb/>bus inditiis notatis totam cau&longs;am animo aduerti&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s>
          <s id="N400A7A">At <lb/>qui erunt quidem inditia optimi aeris / integrarumque aquarum &longs;i <lb/>ea regio feret bonorum fructuum copiam. </s>
          <s id="N400A81">Si &longs;enes &aelig;tate grandes <lb/>numero complures nutriat: Si ualida &amp; formo&longs;a iuuentute / Si in<lb/>tegro &amp; frequenti partu abbundabit: Adde &longs;i puros partus &amp; nul<lb/>lis mon&longs;tris sedatos dabit. </s>
          <s id="N400A8A">Nanque ego uidi quidem urbes / quas <lb/>temporum gratia non nomino / in quibus parturiat nulla qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;e &longs;pectet una hominis: Atque pr&aelig;terea mon&longs;tri alicuius effectam <lb/>matrem. </s>
          <s id="N400A97">Vidi &amp; urbem aliam Itali&aelig;: ubi &longs;trum&aelig; / &longs;trabi / claudi <lb/>&amp; tortuo&longs;i tam multi na&longs;cantur / Vt nulla pene illic creuerit fa <lb/>milia / qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> aliquem habeat mancum et comminutum. </s>
          <s id="N400AA2">Et pro<lb/>fecto recte admonent / ubi corporis ad corpus membriue ad um<lb/>bra crebras ac maximas di&longs;&longs;imilitudines uideris: id celi aeri&longs;que <lb/>ui ac uitio: aut occultiori aliqua deprauat&aelig; natur&aelig; cau&longs;a fieri. <pb xlink:href="004/01/016.jpg"/>Et faciat ad rem quod aiunt in cra&longs;&longs;o aere minus fame&longs;cimus: In <lb/>tenui plus &longs;itiunt. </s>
          <s id="N400AB5">Neque non condecet ex aliorum animantium <lb/>forma atque effigie futuras hominum habitudines coniecta&longs;&longs;e. <lb/></s>
          <s id="N400ABB">Nam &longs;i iumenta &amp; pecora firmi&longs;&longs;ima / &amp; membrorum amplitu<lb/>dine atque proten&longs;ione multa e&longs;&longs;e illic uiderint / tales &longs;e habituros <lb/>itidem filios poterunt non iniuria &longs;pera&longs;&longs;e: Neque ab re erit &longs;i a <lb/>corporibus reliquis / quibus uit&aelig; uigor extinctus <expan abbr="e&longs;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /&itilde;ditia">e&longs;t / inditia</expan> &longs;ump<lb/>&longs;erimus aeris atque uentorum. </s>
          <s id="N400ACA">Namque ex proximis &aelig;dificiorum <lb/>structuris ea didici&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus: Qu&aelig; &longs;i erunt facta &longs;cabra &amp; ea <lb/>rio&longs;a / inditio erit aduentitia inde mala conf<gap/>uere. </s>
          <s id="N400AD3">Arbores etiam <lb/>in unam aliquam partem qua&longs;i communi con&longs;en&longs;u proclinat&aelig;: <lb/>aut refract&aelig; in fe&longs;tis uentorum motibus ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e o&longs;tentant. </s>
          <s id="N400ADA">Ip&longs;aque <lb/>rediuiuia &longs;axa locis innata / aut po&longs;ita / &longs;i &longs;ummotenus plus &longs;atis <lb/>putria facta &longs;unt: Variam loci intemperiem nunc arde&longs;centis / <lb/>nunc torpentis aeris atte&longs;tantur. </s>
          <s id="N400AE3">Et uitanda nimirum h&aelig;c in pri<lb/>mis erit regio / qua uehementes i&longs;tiu&longs;modi temporum tempe&longs;ta<lb/>tumque motus cra&longs;&longs;entur: Nam mortalium corpora &longs;i caloris aut <lb/>frigoris acri appellente ui occupentur / illico tota corporis coag<lb/>mentatio: &amp; &longs;ingularum partium connexio labefactatur ac &longs;olui <lb/>tur: &amp; ad morbos immaturamque &longs;enectutem compellitur. </s>
          <s id="N400AF0">Vr<lb/>bem &longs;ub montibus / qu&aelig; ex procliui &longs;olem &longs;pectet occidentem: uel <lb/>ea re maxime in&longs;alubrem e&longs;&longs;e <expan abbr="affirm&atilde;t">affirmant</expan>: quod mox anhelitus noc<lb/>tis et umbr&aelig; gelidiores &longs;entiantur.</s>
        </p>
        <p id="N400AFF" type="main">
          <s id="N400B01">Conuenit etiam pr&aelig;teritorum temporum uici&longs;&longs;itudine ex <expan abbr="prud&etilde;">pruden</expan><lb/>tum ob&longs;eruatione repetita / &longs;i qua &longs;unt etiam rariora omni diligen<lb/>tia pr&aelig;cogita&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N400B0C">Nam &longs;unt loca qu&aelig;dam quibus ine&longs;t natura oc<lb/>cultum quippiam / quod ad felicitatem atque infelicitatem faciat. <lb/></s>
          <s id="N400B12">Locris et Croton&aelig; nunquam fui&longs;&longs;e pe&longs;tem referunt. </s>
          <s id="N400B15">In in&longs;ula cre<lb/>te nullum nocuum uer&longs;ari animal. <!-- REMOVE S-->Apud Gallias raro ui&longs;um <lb/>oriri mon&longs;trum annotarunt. </s>
          <s id="N400B1E">Alibi neque &aelig;&longs;tate feruenti: neque <lb/>hyeme fulgurare affirmant phy&longs;ici. </s>
          <s id="N400B23">At in Campania inquit <lb/>Plinius per id tempus ciuitatibus ad meridiem po&longs;itis fulgu<lb/>rat. </s>
          <s id="N400B2A">Ceraumnia apud Epirum montes ferunt dictos a cre<lb/>bris fulminibus. </s>
          <s id="N400B2F">Tum &amp; Beumnium in&longs;ulam <pb xlink:href="004/01/017.jpg"/>quod illic a&longs;&longs;idua fulmina iaciantur / poetis dedi&longs;&longs;e inquit Seruius: <lb/>Vt eo loci Vulcanum cecidi&longs;&longs;e dicerent. </s>
          <s id="N400B38">Apud Bo&longs;phoium &amp; <lb/>in&longs;odones tonitrua &amp; fulgura nunquam ui&longs;a atte&longs;tantur. </s>
          <s id="N400B3D">&aelig;gypto <lb/>portenti loco e&longs;t &longs;i pleuerit. </s>
          <s id="N400B42">Apud Hyda&longs;pem &aelig;&longs;tatis initio conti<lb/>nui imbres manant. </s>
          <s id="N400B47">In Lybia tam raros moueri uentos ferunt: ut <lb/>ex celi cra&longs;&longs;itudine uari&aelig; per aerem concret&aelig; uaporibus &longs;pecies <lb/>&longs;pectentur. </s>
          <s id="N400B4E">At contra maiore in parte Galati&aelig; per &aelig;&longs;tatem tanta <lb/>uis perflat uenti: Vt lapides pro harena per &longs;ublime trahat. </s>
          <s id="N400B53">In <lb/>Hy&longs;pania ad hibernum circio uento onerata per celi plau&longs;tra pr&aelig; <lb/>dicant. </s>
          <s id="N400B5A">Notum quidem apud &aelig;thiopiam non perflare: Hunc ue<lb/>ro apud Arabes uentum &amp; toglodytas uirentia omnia exurere af<lb/>firmant hi&longs;torici. </s>
          <s id="N400B61">Delon quidem nunquam fui&longs;&longs;e terr&aelig; motibus <lb/>uexatam / Sed &longs;emper eodem man&longs;i&longs;&longs;e &longs;axo / cum circumuicin&aelig; <lb/>terr&aelig; motibus c&aelig;ciderint &longs;cribit Tuchidides: partem eam Itali&aelig; <lb/>qu&aelig; ab algido &longs;ub Roma <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> hernicorum collium tractu ad ca<lb/>pua u&longs;que e&longs;t / crebris teri&aelig; motibus qua&longs;&longs;atam: &amp; prope de&longs;ola <lb/>tam uidemus. </s>
          <s id="N400B72">Sunt qui Achaiam a crebra aquarum inundatio <lb/>ne dictam extiment. </s>
          <s id="N400B77">Romam &aelig;ternum febrico&longs;am fui&longs;&longs;e compe<lb/>rio: Ea&longs;que febres Galienus nouum emitritarum e&longs;&longs;e genus putet: <lb/>Cui uaria &amp; prope pugnantia inuarias horas remedia adhibenda <lb/>&longs;unt. </s>
          <s id="N400B80">Apud poetas uetus fabula e&longs;t Typhonem prochita in&longs;ula &longs;e<lb/>pultum &longs;e &longs;e non interrato commouere: ex quo fiat ut funditus <lb/>in&longs;ula contremi&longs;cat: Id quidem poet&aelig; &longs;ic cecinere quoniam ter<lb/>r&aelig; motibus in&longs;ula &amp; eruptionibus uexaretur / adeo ut Etrien&longs;es: <lb/>&amp; calchiden&longs;es habitatores olim coacti &longs;int aufugere: &amp; rur&longs;us <lb/>qui po&longs;t tempora a Hyerone Syracu&longs;ano mi&longs;&longs;i e&longs;&longs;ent / ut nouam <lb/>illic urbem conderent / a&longs;&longs;idui periculi et calamitatis metu au&longs;u <lb/>gerunt. </s>
          <s id="N400B93">Itaque eiu&longs;modi omnia ex longa ob&longs;eruatione repetenda <lb/>&longs;unt &amp; ex aliorum locorum &longs;imilitudinibus comparanda / quo to<lb/>ta ratio integrior habeatur.</s>
        </p>
        <p id="N400B9A" type="main">
          <s id="N400B9C">Quin et di&longs;quirendum an nullis incommodis occultioribus ea re<lb/>gio offendi a&longs;&longs;ueuerit: Putabat plato e&longs;&longs;e ut locis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> nullis <expan abbr="diu&itilde;a">diuina</expan> <lb/><expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> in&longs;piret uigetque uis ac <expan abbr="demon&utilde;">demonum</expan> terminatio incolis <lb/>aut propitia aut contra infe&longs;ta. </s>
          <s id="N400BB8">Sunt quidem loca quibus homines <pb xlink:href="004/01/018.jpg"/>facile in&longs;aniant: quibus &longs;e &longs;e facile in pernitiem dedant: quibus <lb/>aut &longs;u&longs;pendio aut pr&aelig;cipitio aut ferro et ueneno facile uitam po<lb/>nant. </s>
          <s id="N400BC3">Adde his quod &longs;ecretioribus iterum natur&aelig; inditiis per&longs;eru<lb/>tatis / qu&aelig;cunque ad rem faciant pen&longs;ita&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s>
          <s id="N400BC8">Vetus a De<lb/>metrio u&longs;que ductum in&longs;titutum non modo urbibus: &amp; oppidis / <lb/>Verum etiam militaribus in dies ca&longs;tris ponendis: Vt iecora de <lb/>pa&longs;tarum illic pecudum in&longs;pectemur quo &longs;int habitu &amp; colore: <lb/>Qu&aelig; &longs;i forte uitio infecta apparuerint / uitandam loci in&longs;alubrita<lb/>tem pr&aelig; &longs;e ferunt. </s>
          <s id="N400BD5">Aiebat Varro compertum habere &longs;e locis <lb/>quibu&longs;dam minuti&longs;&longs;ima qu&aelig;dam athomorum in&longs;tar uolitare ani <lb/>mantia aere: &amp; anhelitu in pulmone excepta h&aelig;rere pr&aelig;cordiis: <lb/>Et rodendo inferre morbum atrum &amp; <expan abbr="tabific&utilde;">tabificum</expan>: atque perinde pe<lb/>&longs;tem pernitiemque afferre. </s>
          <s id="N400BE4">Neque illud pr&aelig;tereundum e&longs;t / quod lo<lb/>ca inuenies aliqua &longs;uapte natura incommodis prope omnibus ua<lb/>cua &amp; periculis libera: Sed ita &longs;unt expo&longs;ita / ut eo gentes exter&aelig; <lb/>&amp; aduentiti&aelig; / non interrato pe&longs;tem &amp; calamitatem inferant.</s>
        </p>
        <p id="N400BED" type="main">
          <s id="N400BEF">Eamque rem non armis tantum &amp; iniuria exequuntur qualia &longs;unt <lb/>qu&aelig; Barbaris atque immanibus obiiciantur: Verum &amp; per amiciti<lb/>am atque <expan abbr="ho&longs;pitalitat&etilde;">ho&longs;pitalitatem</expan> uehementer ledant. </s>
          <s id="N400BFA">Aliqui quod uicinos cupi <lb/>dos rerum nouarum habuerint / ex illorum ruina et iactura pere<lb/>clitati &longs;unt. </s>
          <s id="N400C01">Peram in ponto ianuen&longs;ium coloniam a&longs;&longs;iduo pe&longs;tis <lb/>uexat / quod eo loci in dies excipiantur conuecti &longs;erui cum animi <lb/>egritudine. </s>
          <s id="N400C08">tum et &longs;itu atque illuui&aelig; tabe&longs;centes &amp; morbidi.</s>
        </p>
        <p id="N400C0B" type="main">
          <s id="N400C0D">Au&longs;piciis item &amp; &longs;eruato celo regionis futuram fortunam inda<lb/>ga&longs;&longs;e prudentis &amp; bene con&longs;ulti e&longs;&longs;e affirmant: Quas ego artes <lb/>modo cum relligione conueniant / minime a&longs;pernendas duco.</s>
        </p>
        <p id="N400C14" type="main">
          <s id="N400C16">Quis id negabit quicquid id ip&longs;um &longs;it quod fortunam <expan abbr="n&utilde;cupant">nuncupant</expan> <lb/>in rebus hominum ualere plurimum? </s>
          <s id="N400C1F">Ne uero affirmabimus pu<lb/>blicam urbis Rom&aelig; fortunam ad propagandum imperium ualu<lb/>i&longs;&longs;e non plurimum. </s>
          <s id="N400C26">yolai urbem in &longs;ardis ab Herculis nepote <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>ditam / &amp; &longs;i a Carthaginen&longs;ibus Romani&longs;que per&longs;&aelig;pius armis la<lb/>ce&longs;&longs;ita extiterit: <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> tamen fui&longs;&longs;e <expan abbr="liber&atilde;">liberam</expan> &longs;cribit Dyodorus. </s>
          <s id="N400C39">An <lb/>id ab&longs;que loci illius fortuna <expan abbr="fc&utilde;m">scientiarum</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan> apud delphos / ut <expan abbr="t&etilde;pl&utilde;">templum</expan> a Flegi <lb/>a prius <expan abbr="&itilde;c&etilde;&longs;um/tertio">incen&longs;um / tertio</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;yll&aelig; <expan abbr="tp&otilde;ribus">temporibus</expan> arderet? </s>
          <s id="N400C58">quod &amp; <expan abbr="capitoli&utilde;">capitolium</expan> <pb xlink:href="004/01/019.jpg"/>quotiens ar&longs;it? </s>
          <s id="N400C63">quotiens flagrauit? </s>
          <s id="N400C66">Sibaricen&longs;ium urbs cum <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> <lb/>atque iterum uexata et rur&longs;us de&longs;tituta et rur&longs;us deleta extiti&longs;&longs;et: <lb/>Po&longs;tremo etiam de&longs;erta man&longs;it: Quin &amp; illinc fugientes m<gap/><lb/> pro&longs;ecuta felicitas e&longs;t: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> cum alio &longs;e &longs;e <expan abbr="tr&atilde;&longs;tuli&longs;&longs;ent">tran&longs;tuli&longs;&longs;ent</expan>, nomenque ur<lb/>bis pri&longs;tinum abieci&longs;&longs;ent: tandem calamitate e&longs;&longs;e immunes neque <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> potuere: Nouis enim irruentibus incolis uetu&longs;ti&longs;&longs;im&aelig; atque pri<lb/>mari&aelig; famili&aelig; omnes ferro et c&aelig;de ab&longs;umpte una cum templis et <lb/>urbe funditus periere: Sed i&longs;ta &longs;inamus: <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> referti&longs;&longs;im&aelig; &longs;unt <lb/>hi&longs;toricae. </s>
          <s id="N400C91">Hoc apud nos con&longs;tet hominis e&longs;&longs;e non &longs;tulti&longs;&longs;imi / om<lb/>nia tentare aggredi: quibus &aelig;dificationis cura atque impen&longs;a futu<lb/>ra &longs;it non fru&longs;tra / opu&longs;que ip&longs;um futurum &longs;it con&longs;tans &amp; &longs;aluberri<lb/>mum: Et profecto in tanta re exequenda nihil pretermi&longs;i&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;api&etilde;">&longs;apien</expan><lb/>tis &amp; bene con&longs;iderati hominis officium e&longs;t. </s>
          <s id="N400CA2">An e&longs;t non <expan abbr="maxim&utilde;">maximum</expan> <lb/>tibi tui&longs;que aggredi / quod ad <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> faciat / quod ad uitam cum di<lb/>gnitate &amp; uoluptate agendam conueniat: Quod adnominis po&longs;te<lb/>ritatem &amp; celebritatem conferat. </s>
          <s id="N400CB3">I&longs;tic tibi rerum &longs;tudia optima <lb/>rum: I&longs;tic tibi liberi &amp; dulcis familia. </s>
          <s id="N400CBA">I&longs;tic ocii &amp; negocii dies ha<lb/>bebuntur: I&longs;tic totius uit&aelig; rationes con&longs;umentur: ut tota in uita <lb/>nihil apud genus hominum inuenire epiner pr&aelig;ter uirtutem / cui <lb/>maiore cura / opera / diligentia uacandum <expan abbr="&longs;it/&qtilde;">&longs;it / quae</expan> ut &longs;o&longs;pite eum fa <lb/>milia bene habites: &amp; bene habitari his neglectis rebus / qu&aelig; <expan abbr="rec&etilde;">recen</expan><lb/>&longs;uimus / quis e&longs;t qui po&longs;&longs;e affirmet? </s>
          <s id="N400CCF">Sed de his hactenus: <expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> <lb/>ut de area inue&longs;tigemus. </s>
          <s id="N400CD8">In area captanda quicquid de regione <lb/>di&longs;&longs;eruimus <expan abbr="ob&longs;eru&atilde;dum">ob&longs;eruandum</expan> e&longs;t. </s>
          <s id="N400CE1">Namque uti quidem regio amplieris <lb/>cuiu&longs;dam prouinci&aelig; certa &longs;electaque e&longs;t pars: Ita &amp; area totius re<lb/>gionis pr&aelig;&longs;criptum &amp; definitum quoddam <expan abbr="&longs;pati&utilde;">&longs;patium</expan> <expan abbr="&etilde;/quod">esse / quod</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ad &aelig;dificium habendum occupatur: Ea de re ferme omnia habet <lb/>area cum regione communia qu&aelig; ad laudem uituperationemque <lb/>faciant. </s>
          <s id="N400CFC">Verum h&aelig;c tam et &longs;i ita &longs;int / habet tamen di&longs;qui&longs;itio et <lb/>aduer&longs;io h&aelig;c pr&aelig;ceptiones qua&longs;dam qu&aelig; unice et proprie ad are<lb/>am &longs;pectare uideantur: Qua&longs;dam etiam qu&aelig; non tantum ad a <lb/>re&aelig; <expan abbr="p&longs;cription&etilde;">per&longs;criptionem</expan> <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan>: Quin multa ex pte quoque ad <expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> rones <lb/><expan abbr="ptine&atilde;t">pertineant</expan>: et &longs;unt huiu&longs;modi: Nam con&longs;idera&longs;&longs;e oportet quod aggredia<lb/>mur publicum ne opus / an priuatum: &longs;acrum ne an profanum: et <pb xlink:href="004/01/020.jpg"/>c&aelig;tera generis eiu&longs;dem: de quibus &longs;uo loco di&longs;tinctius loquemur <lb/>Aliud enim foro / aliud theatro / aliud pale&longs;tr&aelig; / aliud templo &longs;pa<lb/>tii locorumque debetur. </s>
          <s id="N400D21">Itaque pro cuiu&longs;que ratione et u&longs;u habendus <lb/>are&aelig; &longs;itus erit &amp; modus. </s>
          <s id="N400D26">Verum hoc loco ut generatim i&longs;ta / uti <lb/>cepimus / pro&longs;equamur / ea tantum attingemus: qu&aelig; fore nece&longs;&longs;a<lb/>ria arbitramur / Si prius de lineis aliqua retulero / qu&aelig; ad rem <expan abbr="c&otilde;">com</expan><lb/>mode exprimendam faciant. </s>
          <s id="N400D33">Nam de are&aelig; de&longs;criptione tractanti<lb/>bus conuenit ut de his tran&longs;igamus / quibus ip&longs;a per&longs;criptio anno<lb/>tatur. </s>
          <s id="N400D3A">Omnis igitur per&longs;criptio lineis fit &amp; angulis / Line&aelig; qui <lb/>dem &longs;unt extrema per&longs;criptio / qua integr&aelig; are&aelig; &longs;patium circun<lb/>cluditur. </s>
          <s id="N400D41"><expan abbr="H&atilde;c">Hanc</expan> uero ad per&longs;criptionem pars illa &longs;uperficiei &longs;ub&longs;ti<lb/>tuta / qu&aelig; intra duas mutuo &longs;e &longs;e intercidentes lineas continetur / <lb/>angulus dicitur. </s>
          <s id="N400D4B">Atqui ex mutua quidem duarum linearum <expan abbr="&itilde;ter">inter</expan> <lb/>&longs;ectione quatuor con&longs;cribuntur anguli: Quorum &longs;i erit qui&longs;que <lb/>quibu&longs;que trium reliquorum equalis / recti nuncupabuntur: Et qui <lb/>recto minores erunt / acuti appellabuntur: ut qui recto ampliores <lb/>obtu&longs;i dicentur. </s>
          <s id="N400D5A">Linearum item alia recta / alia flexa / cocleas &amp; <lb/>uertico&longs;as lineas hic non e&longs;t ut referam. </s>
          <s id="N400D5F">Recta linea a puncto e&longs;t <lb/>ad punctum ob longa per&longs;criptio / ducta ita ut fieri nulla po&longs;&longs;it <lb/>breuior. </s>
          <s id="N400D66">Flexa linea pars e&longs;t circuli. </s>
          <s id="N400D69">Circulus e&longs;t ea per&longs;criptio <lb/>facta ab altero duorum punctorum: qui in eadem &longs;uperficie ita <lb/>&longs;it circumactus / ut toto per&longs;criptionis ductu &longs;emper neque plus: ne <lb/>que di&longs;tet minus a medio immobili / quem obambiat puncto / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>primum circunduci occeperat. </s>
          <s id="N400D7C">Sed his addendum quod flexa line <lb/>a quam e&longs;&longs;e partem circuli diximus / apud nos hic architectos &longs;i <lb/>militudinis gratia arcus uocatur. </s>
          <s id="N400D83">Et qu&aelig; linea aduobus extremis <lb/>punctis flex&aelig; line&aelig; directa ducitur pari &longs;imilitudine corda nun <lb/><expan abbr="cupabi&ttilde;">cupabitur</expan>. </s>
          <s id="N400D8D">Et qu&aelig; linea a puncto medi&aelig; corde co&aelig;quabilibus <expan abbr="utr&itilde;">utris</expan><lb/>que angulis ad arcum u&longs;que perducta extiterit / &longs;agicta appellabitur <lb/>Et qu&aelig; linea a puncto <expan abbr="&itilde;mobili/qd">immobili / quod</expan> intra circulum e&longs;t ad <expan abbr="flex&atilde;">flexam</expan> ean <lb/>demque <expan abbr="extrem&atilde;">extremam</expan> circuli <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> <expan abbr="pducere&ttilde;/radius">perduceretur / radius</expan> <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s>
          <s id="N400DB2">Et <expan abbr="p&utilde;cto">puncto</expan> quod <lb/>huic <expan abbr="&itilde;mobili/quod">immobili / quod</expan> medium intra circulum a&longs;&longs;idet centro nomen <lb/>erit: Et qu&aelig; linea recta <expan abbr="pcentr&utilde;">per centrum</expan> tran&longs;iens duobus locis <expan abbr="flex&atilde;">flexam</expan> circu<lb/>li <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> &longs;ecabit / diameter <expan abbr="appellabi&ttilde;">appellabitur</expan>. </s>
          <s id="N400DD3">Inter arcus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> differentia e&longs;t <pb xlink:href="004/01/021.jpg"/>Nanque alius integer: alius comminutus: alius compo&longs;itus e&longs;t. </s>
          <s id="N400DDE">In<lb/>teger is e&longs;t qui circuli mediam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> occupat / hoc e&longs;t / cui corda <lb/>integri e&longs;t circuli diameter: Comminutus: cui corda e&longs;t minor di<lb/>ametro: e&longs;tque perinde idem is arcus <expan abbr="c&etilde;mirutus">comminutus</expan> fomicuculi pars: <lb/>Compo&longs;itus ex duobus comminutis con&longs;tat: efficitque ea dere in &longs;um<lb/>mo angulum arcubus &longs;e &longs;e mutua iunctione inter&longs;ecantibus: quod <lb/>neque integro neque comminuto euenit. </s>
          <s id="N400DF5">His cognitis rom &longs;ic pro&longs;e<lb/>quemur. </s>
          <s id="N400DFA">Arearum alia <expan abbr="&atilde;guiaris">angularis</expan>: alia circularis. </s>
          <s id="N400E01">Angularium alia <lb/>penitus rectis lineis. </s>
          <s id="N400E06">Alia rectis &amp; flexis <expan abbr="mixt&imacr;">mixtim</expan> conclu&longs;a e&longs;t: Qu&aelig; <lb/>uero angularis flexis pluribus &longs;it lineis po&longs;ita / nullis inter mi&longs;&longs;is <lb/>rectis me in ueterum &aelig;dificiis inueni&longs;&longs;e non memini. </s>
          <s id="N400E11">At in his <lb/>ob&longs;eruanda ea &longs;unt / qu&aelig; in totis &aelig;dificii partibus uehementer ui<lb/>tuperantur &longs;i de&longs;int: et non &longs;ine gratia et commoditate habentur: <lb/>&longs;i ad&longs;int: hoc e&longs;t ut cum angulis: tum lineis: tum etiam partibus <lb/>quibu&longs;que uarietas <expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> ad&longs;it: Ne <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> quod <expan abbr="frequ&etilde;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /ne">frequens / ne</expan>ue <expan abbr="o&imacr;o">omnino</expan> ra<lb/>ra / &longs;ed ita ad u&longs;um et gratiam po&longs;ita / ut integra integris: et pari<lb/>bus paria conre&longs;pondeant. </s>
          <s id="N400E30">Rectis angulis percommode utuntur: <lb/>Acutis angulis nemo u&longs;us e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">et</expan> minimis in areis &amp; neglectis ni&longs;i <lb/>inuitus et cogente aut locorum aut dignarum arearum <expan abbr="r&otilde;e">ratione</expan> et modo <lb/>obtu&longs;os angulos &longs;atis decentes putarunt: &longs;ed hoc &longs;eruarunt ut nu<lb/>mero e&longs;&longs;ent nu&longs;&quml; di&longs;pares. </s>
          <s id="N400E43">Aream omnium capaci&longs;&longs;imam et in <lb/>qua &longs;apienda &longs;eu aggere &longs;eu muro minus impen&longs;e <expan abbr="habea&ttilde;/e&atilde;">habeatur / eam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>affirmant qu&aelig; fiet <expan abbr="rot&utilde;da">rotunda</expan>: Proximam huic putant qu&aelig; plurimos <lb/>habeat proiectos angulos: Sed e&longs;&longs;e oportet angulos <expan abbr="o&imacr;o">omnino</expan> compares <lb/>mutuoque corre&longs;pondentes atque co&aelig;quabiles omni in area. </s>
          <s id="N400E5A">Atqui <lb/>has quidem in primis comprobant / quas intelligant parietes attol<lb/>lere commode ad operis altitudinem recte &longs;tatuendam uti ea e&longs;t: <lb/>qu&aelig; &longs;ex / qu&aelig;ue octo habeat angulos. </s>
          <s id="N400E63">Vidimus et aream angulo <lb/>rum decem apti&longs;&longs;imam &amp; uenu&longs;ti&longs;&longs;imam. </s>
          <s id="N400E68">E&longs;t <expan abbr="&etilde;t">et</expan> ut recte poni an<lb/>gulorum area queat duodecim atque item &longs;exdecim: Vidimus qui <lb/>dem quatuor &amp; uiginti angulorum aream: &longs;ed rariora i&longs;tec. </s>
          <s id="N400E73">Laterum li<lb/>neas ita <expan abbr="c&etilde;">causae</expan> oportet ut e regione oppo&longs;it&aelig; co&aelig;&quml;les &longs;int: et ̀ˆ nusquam lon<lb/>gi&longs;&longs;ime line&aelig; toto in ope breui&longs;&longs;imi uno perducto adigentur: Sed <lb/>erit inter eas pro rata rerum iu&longs;ta &amp; condecens proportio. </s>
          <s id="N400E80">Angu<pb xlink:href="004/01/022.jpg"/>los eo uer&longs;us iubent &longs;tatui / unde courgens aut ponderis ex rupe: <lb/>aquarum aut <expan abbr="u&etilde;torum">uentorum</expan> impetus et uis immineat atque impetat quo <lb/>apellentem iniuriam molem diffindat atque di&longs;&longs;ipet / muris fronte <lb/>ualida non imbecillitate laterum aduer&longs;us <expan abbr="mole&longs;ti&atilde;">mole&longs;tiam</expan> ut ita loquar <lb/>illuctantibus: Quod &longs;i c&aelig;tera &aelig;dificii lineamenta euetuerint quo <lb/>minus po&longs;&longs;is angulo i&longs;tic uti ex &longs;ententia / flexione utendum erit <lb/>quando et flexa linea circuli e&longs;t pars: et circulus ip&longs;e philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia totus e&longs;t angulus. </s>
          <s id="N400E9D">C&aelig;terum area aut plano <expan abbr="pone&ttilde;">ponetur</expan> <lb/>loco / aut accliui / aut &longs;ummo in montis uertice. </s>
          <s id="N400EA6">Si plano ponetur <lb/>loco / coaggerare oportet: et qua&longs;i podium &longs;ub&longs;truere: Nam id <lb/>cum ad dignitatem plurimum conferat: tum et ni fiat / <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>incommodorum afferet. </s>
          <s id="N400EB3">Fluminum enim et imbrium alluuiones <lb/>afferre limum &longs;olent planis locis: quo fit ut ip&longs;um &longs;olum &longs;en&longs;um <lb/>intumule&longs;cat: tum et hominum negligentia non a&longs;portatis rude<lb/>ribus et purgamentis / qu&aelig; in dies de&longs;tituuntur plana facile <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> <lb/>cre&longs;cunt. </s>
          <s id="N400EC2">Romam aiebat Frontinus architectus &longs;ua &aelig;tate colli<lb/>bus excreui&longs;&longs;e propter incendiorum frequentiam: At eam ip&longs;am <lb/>hac &aelig;tate uidemus totam ruinis &amp; seditate obrutam: Vidi ego in <lb/>umbria &longs;acellum uetu&longs;tum plano in loco po&longs;itum / tamen multa <lb/>ex parte &longs;ubmer&longs;um / facta &longs;oli in &longs;e ex cretione quod ea planities <lb/>&longs;ub montibus extendatur. </s>
          <s id="N400ECF">Sed quid ea memorem / qu&aelig; &longs;ub <expan abbr="m&otilde;ti">monti</expan><lb/>bus &longs;unt apud Rauennam? </s>
          <s id="N400ED8">&longs;ub pomeriis nobile id delubrum: cui <lb/>pro tecto integrum extat lapideum uas / tam et &longs;i ad mare &amp; <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> <lb/>a montibus re&longs;ideat / plus tamen quarta &longs;ui parte intra &longs;olum im<lb/>mer&longs;um e&longs;t ui temporum: Quam uero altam e&longs;&longs;e cuiu&longs;que arae <lb/>exaggerationem oporteat / &longs;uo dicetur loco: cum de his rebus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;ummatim ut hic / &longs;ed di&longs;tinctius loquemur. </s>
          <s id="N400EEE">Sed e&longs;&longs;e quamque are<lb/>am / aut natura aut arte <expan abbr="fc&atilde;m">scientiam</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&atilde;">firmi&longs;&longs;imam</expan> conuenit: qua de re illos <expan abbr="&imacr;">im</expan><lb/>primis audiendos puto / qui mouent ut una aut altera &longs;patio <expan abbr="di&longs;t&atilde;">di&longs;tam</expan><lb/>tibus fo&longs;&longs;ione quid &longs;olum id den&longs;itate aut raritate mollitiaue ad <lb/>ferenda &longs;tructur&aelig; onera per&longs;e ualeat / per&longs;crutemur. </s>
          <s id="N400F09">Et enim &longs;i ac <lb/>cliui ponetur loco pro&longs;piciendum e&longs;t / ne &longs;uperiora pre&longs;&longs;ur&aelig; mo<lb/>le&longs;tiis impellant: aut inferiora &longs;i forte moueantur / c&aelig;tera in rui <lb/>nam trahant. </s>
          <s id="N400F12">Firmi&longs;&longs;imam quidem &amp; omni exparte obfirmatam <pb xlink:href="004/01/023.jpg"/>uelim hanc e&longs;&longs;e &aelig;dificii partem: qu&aelig; totius operis futura &longs;it ba&longs;is <lb/>Si erit area in montis uertice / aut erit ea quidem exaggeranda ali<lb/>qua ex parte: aut decu&longs;&longs;o <expan abbr="cacum&imacr;e">cacumine</expan> <expan abbr="pr&aelig;&longs;urg&etilde;tis">pr&aelig;&longs;urgentis</expan> <expan abbr="m&otilde;tis">montis</expan> <expan abbr="coequ&atilde;da">coequanda</expan>. </s>
          <s id="N400F2D">Hic <lb/><expan abbr="pro&longs;pici&etilde;dum">pro&longs;piciendum</expan> e&longs;t ut id aggrediamur: quod &longs;eruata dignitate mo<lb/>derata et modica fiat cum impen&longs;a atque labore. </s>
          <s id="N400F37">Forta&longs;&longs;is quidem <lb/>conducet partem ab &longs;ublimi excidere: et partem accliuam exagge<lb/>rare: Quam rem bene <expan abbr="c&otilde;&longs;ultus">con&longs;ultus</expan> qui&longs;quis fuit ille architectus apud <lb/>alacrum hernicam urbem in &longs;axeo <expan abbr="m&otilde;te">monte</expan> po&longs;itam effecit. </s>
          <s id="N400F48">Curauit <lb/>enim ut ba&longs;is &longs;eu arcis / &longs;eu templa: qu&aelig; &longs;ola nunc c&aelig;teris &longs;up&aelig;di<lb/>ficationibus dirutis uidetur / ex re&longs;ci&longs;&longs;isa &longs;ummo uertice <expan abbr="fragm&etilde;">fragmen</expan><lb/>tis &longs;ubfirmata et &longs;ub&longs;trata extaret: Et eo in opere illud e&longs;t / quod <lb/>maiorem in modum probem: Nam obiecit angulum are&aelig; eo uer<lb/>&longs;us unde repens montis pendet: eumque con&longs;olidauit angulum con<lb/>ge&longs;tis pr&aelig;grandibus immanium fragmentorum fru&longs;tis et mole: <lb/>Deditque operam componendis lapidibus: ut &longs;tructur&aelig; &longs;eruata par<lb/>&longs;imonia decorem afferret: Et illius quoque con&longs;ilium placuit archi<lb/>tecti: qui quidem quo loci non u&longs;que adeo tantam lapidis habuerat <lb/>copiam &longs;ub&longs;tituendo montis pondere aggerem &longs;truxerit frequen<lb/>tibus emiciclis dor&longs;o flexarum linearum intra montem abiiecto: <lb/>Qu&aelig; &longs;tructura cum grata e&longs;t a&longs;pectu / tum e&longs;t &amp; firmi&longs;&longs;ima: tum <lb/>etiam an impen&longs;arum rationem facit: Nam efficit quidem <expan abbr="mur&utilde;">murum</expan> <lb/>non &longs;olidum / qui tantum habeat uirium / ac &longs;i penitus fui&longs;&longs;et &longs;oli<lb/>dus / latitudine quanta &amp; flexarum linearum illic &longs;agict&aelig; &longs;unt: <lb/>Vitruuii quoque ratio per placet: quam uideo Rom&aelig; pa&longs;&longs;im a ue <lb/>teribus architectis / ac pr&aelig;&longs;ertim in tarquinii aggere <expan abbr="ob&longs;eruat&atilde;">ob&longs;eruatam</expan> ut <lb/>anterides &longs;ub&longs;tituerentur: Sed non omnibus locis id ob&longs;eruarunt <lb/>ut &longs;emper inter &longs;e anterides tantum di&longs;tarent &quml; ip&longs;a e&longs;&longs;et alta &longs;ub <lb/>&longs;tructio: Sed pro montis firmitate aut / ut ita loquar / labilitate / <lb/>modo frequentiores: modo rariores po&longs;uerunt: Animaduerti eti <lb/>am ueteres architectos non <expan abbr="un&atilde;">unam</expan> proximam propter <expan abbr="are&atilde;">aream</expan> &longs;ub&longs;truc<lb/>tione fui&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;tentos">contentos</expan>: &longs;ed pluribus / qua&longs;i gradibus adinfimas u&longs;que <lb/>radices montis totas rupes firmatas e&longs;&longs;e uolui&longs;&longs;e &apos;: Quorum ego <lb/>con&longs;ilium minime negligendum puto. </s>
          <s id="N400F95">Ad Peru&longs;iam riuus qui <lb/>inter lucinium montem &amp; collem urbis fluit / quod a&longs;&longs;iduo collis <pb xlink:href="004/01/024.jpg"/>radices abrodendo &longs;ub ea cauet totam accliuitatis molem in &longs;e im<lb/>pendentem commouet: ex quo magna pars urbis &longs;oluitur et laba <lb/>&longs;cit: Et mihi quidem uehementer probantur &longs;acella complu&longs;cula <lb/>qu&aelig; ad ba&longs;ilicam maximam in uaticano hinc atque hinc circum a <lb/>ream adacta &longs;unt: Nam i&longs;tarum quidem e&aelig; / qu&aelig; intra exci&longs;um: <lb/>&amp; info&longs;&longs;um montem po&longs;it&aelig; ad parietem ba&longs;ilic&aelig; coh&aelig;rent per plu<lb/>rimum adminiculi et commoditatis pr&aelig;&longs;tant: <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> <expan abbr="en&imacr;">enim</expan> continuo <lb/>ingraue&longs;centis montis &longs;ub&longs;tentant: et per obliquum montem &longs;uf<lb/>fluentem humiditatem intercipiunt: atque incdem aditum interpel<lb/>lant: quo fit ut ba&longs;ilic&aelig; primarius paries &longs;iccior firmiorque <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan> <lb/>Qu&aelig; uero &longs;acella alterum ad infimum obliqui montis latus a&longs;&longs;i <lb/>dent: ea quidem totam &longs;uperiorem complanatiorem factam opere <lb/>arcuato &longs;i&longs;tere / &amp; pronos omnes telluris lap&longs;us coercendo facile <lb/>po&longs;&longs;unt ferre. </s>
          <s id="N400FC4">Et eum etiam architectum / qui Rom&aelig; ad latonam <lb/>templum &longs;truxit / per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recte <expan abbr="c&otilde;&longs;ului&longs;&longs;e">con&longs;ului&longs;&longs;e</expan> operi &amp; &longs;ub&longs;tructur&aelig; ad <lb/>uerti: Angulum enim are&aelig; ita porrexit intra &longs;uper <expan abbr="in&longs;ident&etilde;">in&longs;identem</expan> <expan abbr="m&otilde;">mon</expan><lb/>tem / ut urgentem ponderis uim duo directi parietes tolerarent / <lb/>&amp; obiecto angulo aduer&longs;am mole&longs;tiam <expan abbr="diuider&etilde;t">diuiderent</expan> atque <expan abbr="di&longs;&longs;ipar&etilde;t">di&longs;&longs;iparent</expan> <lb/>Atqui po&longs;tea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de ueterum laudibus dicere aggre&longs;&longs;i &longs;umus / qui <lb/>prudenti con&longs;ilio <expan abbr="&aelig;dificar&utilde;t / illud">&aelig;dificarunt / illud</expan> nolim pr&aelig;terii&longs;&longs;e quod in <expan abbr="m&etilde;">men</expan><lb/>tem redit &amp; &aelig;gregie facit ad rem. </s>
          <s id="N400FF9">Extat architecti per utile in&longs;ti<lb/>tutum apud Venetias in templo Marci: Aream enim totius tem<lb/>pli <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> conferti&longs;&longs;ime ob&longs;olidaret pluribus puteis refo&longs;&longs;am reliquit: <lb/>quo &longs;iqui forte flatus terr&aelig; &longs;ubter conciperentur / facilem &longs;ibi exi <lb/>tum uendicarent: Po&longs;tremo areas uniuer&longs;as / quas tecto feceris op<lb/>tas ad libellam co&aelig;qua&longs;&longs;e condecet. </s>
          <s id="N40100A">Qu&aelig; uero &longs;ub diuo relict&aelig; <lb/>&longs;int a libella ip&longs;a non plus &quml; ut imbrium defluxus efferant depri<lb/>mend&aelig; &longs;unt. </s>
          <s id="N401011">Sed de his hactenus &amp; forta&longs;&longs;is plura &quml; hic locus po<lb/>&longs;ceret: Nam pleraque harum rerum qu&aelig; diximus ad murorum opus <lb/>faciunt: Sed ita incidit / ut qu&aelig; natura admodum inter &longs;e <expan abbr="c&otilde;nexa">connexa</expan> <lb/>&longs;unt / ea &amp; nos dicendo non &longs;egregarimus: Sequitur ut de partio <lb/>ne dicendum &longs;it. </s>
          <s id="N401020">Tota uis ingenii: omni&longs;que rerum <expan abbr="&aelig;dific&atilde;da">&aelig;dificanda</expan> <lb/>rum ars et peritia una in partione con&longs;umitur. </s>
          <s id="N401029">Integri enim &aelig;difi<lb/>cii partes: et partium &longs;ingularum integras / ut ita loquar / habi<pb xlink:href="004/01/025.jpg"/>tudines: omniumque denique linearum et angulorum con&longs;en&longs;um et <lb/>cohe&longs;ionem in unum opus: una h&aelig;c partitio utilitatis / dignitatis <lb/>am&aelig;nitat i&longs;que habita ratione commetitur. </s>
          <s id="N401036">quod &longs;i ciuitas philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia maxima qu&aelig;dam e&longs;t domu&longs;: &amp; contra domus <expan abbr="ip&atilde;">ipsa</expan> <lb/>minima qu&aelig;dam e&longs;t ciuitas: quid ni harum ip&longs;arum membra mi<lb/>nima qu&aelig;dam e&longs;&longs;e domicilia dicentur? </s>
          <s id="N401043">uti e&longs;t atrium / xi&longs;tus / ce<lb/>naculum / porticus et huiu&longs;modi: Et in horum quo uis quid nam <lb/>erit aut in curia aut negligentia pr&aelig;termi&longs;&longs;um: quod non digni<lb/>tati &amp; laudi operis officiat? </s>
          <s id="N40104C">Plurimum igitur cur&aelig; &amp; diligenti&aelig; <lb/>adhibendum e&longs;t his rebus con&longs;iderandis: qu&aelig; ad uniuer&longs;um opus <lb/>faciunt: dandaque opera ut etiam minime partes e&longs;&longs;e ingenio et ar <lb/>te conformes fact&aelig; uideantur. </s>
          <s id="N401055">Hanc ad rem apte &amp; commode per<lb/>ficiendam &longs;uperiora omnia qu&aelig; de regione deque area dicta &longs;unt / <lb/>per pulchre conueniunt: ac ueluti inanimante membra membris / <lb/>ita in &aelig;dificio partes partibus re&longs;pondeant / condecet. </s>
          <s id="N40105E">Ex quo il<lb/>lud dictum e&longs;t quod aiunt: Maximorum &aelig;dificiorum maxima <lb/>oportere e&longs;&longs;e membra: Quam quidem rem ita ob&longs;eruarunt uete<lb/>res / ut cum c&aelig;tera / tum &amp; lateres ponerent publicis &amp; ampli&longs;&longs;i<lb/>mis &aelig;dificiis maiores &quml; in priuatis. </s>
          <s id="N401069">Itaque cuique <expan abbr="m&etilde;bro">membro</expan> apta regio <lb/>accomodatus &longs;itus: &amp; contribuetur non amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei u&longs;us exi<lb/>gat / non minor &quml; dignitas po&longs;tulet: non loco alieno &amp; <expan abbr="impertin&etilde;">impertinen</expan><lb/>ti / &longs;ed &longs;uo &amp; ita proprio ut alibi commodius e&longs;&longs;e nu&longs;&quml; potuerit. <lb/></s>
          <s id="N40107F">Non enim qu&aelig; hone&longs;ti&longs;&longs;ima &aelig;dis pars futura e&longs;t reiecto in loco: <lb/>Non qu&aelig; maxime publica in abdito: Non item qu&aelig; priuata in <lb/>propatulo collocabitur. </s>
          <s id="N401086">Adde quod etiam temporum rationes haben<lb/>d&aelig; &longs;unt / ut alia &aelig;&longs;tiuis / alia hybernis locis attribuantur: Nanque a<lb/>li&aelig; aliis debentur &amp; &longs;itus &amp; magnitudines: &aelig;&longs;tiuas laxiores e&longs;&longs;e <lb/>oportet: hybern&aelig; uero compre&longs;&longs;iores &longs;i erunt / non <expan abbr="improbabun&ttilde;">improbabuntur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N401094">Tum e&longs;tiuis umbra &amp; uenti: hybernis &longs;oles debentur: Et in his ca<lb/>uendum e&longs;t / ne incolis eueniat ut ex hoc loco frigenti alterum in <lb/>locum &aelig;&longs;tuo&longs;um equabili non intermi&longs;&longs;o aere exeant: Aut i&longs;to ex <lb/>tepenti in alterum brumis &amp; uentis infe&longs;tum: Nam id <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> ma<lb/>xime &longs;aluti corporum officeret: Et cedant ea quidem inter &longs;e <expan abbr="m&etilde;">men</expan><lb/>bra mutuo oportet ad communem totius operis laudem &amp; <expan abbr="gr&atilde;m">gratiam</expan> <pb xlink:href="004/01/026.jpg"/>con&longs;tituendam uel componendam: ne quid omnis decoris conatu <lb/>occupato / alter&aelig; penitus neglect&aelig; relinquantur: Sed inter &longs;e ita <lb/>conueniant / ut inde unum integrum recteque con&longs;titutum corpus <lb/>magis &quml; diuul&longs;a et di&longs;&longs;ipata e&longs;&longs;e membra uideantur. </s>
          <s id="N4010B7">C&aelig;terum <expan abbr="&imacr;">im</expan> <lb/>membris conformandis mode&longs;tiam nature imitari oportet: Neque <lb/>enim uti in reliquis / &longs;ic et in hac re <expan abbr="n&otilde;">non</expan> magis <expan abbr="&longs;obrietat&etilde;">&longs;obrietatem</expan> laudamus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> profu&longs;am edificandi libidinem uituperamus / modica e&longs;&longs;e opor<lb/>tet <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan>: et ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> qua de acturus &longs;is nece&longs;&longs;aria / Nam edificandi <lb/>omnis ratio / &longs;i recte pro&longs;pexeris / a nece&longs;&longs;itate profecta e&longs;t: Eam a <lb/>luit commoditas: u&longs;us hone&longs;tauit: ultimum fuit ut uoluptati pro<lb/>&longs;piceretur: tam &amp; &longs;i nun&quml; ab immodicis omnibus ip&longs;a uoluptas <lb/>non abhorruit. </s>
          <s id="N4010E1">Erit ergo eiu&longs;modi ut <expan abbr="m&etilde;brorum">membrorum</expan> in ea nihilo plus <lb/>de&longs;ideretur &quml; quod ad&longs;it: et nihil quod ad&longs;it ulla ex parte impro<lb/>betur. </s>
          <s id="N4010EC">Neque item omnia unica <expan abbr="t&atilde;tum">tantum</expan> linearum ductione e termi<lb/>natione per&longs;cribi uelim ita ut nulla re inter &longs;e differant: Sed alia <lb/>delectabunt &longs;i maiora &longs;int / alia conferent &longs;i minora &longs;int: Alia ex <lb/>i&longs;torum mediocritate laudem a&longs;&longs;equentur: Ergo <expan abbr="placeb&utilde;t">placebunt</expan> herec<lb/>tis con&longs;titut&aelig; lineis: h&aelig; alter&aelig; flexis: ac demum ali&aelig; utraque linea <lb/>rum ductione pr&aelig;finit&aelig; comprobabuntur: modo id &longs;erues / quod <lb/>&longs;epe admoneo / ne in id uitium incidas: ut feci&longs;&longs;e mon&longs;trum in pa<lb/>ribus aut humeris aut lateribus uideare. </s>
          <s id="N401107">Condimentum quidem <lb/>grati&aelig; e&longs;t omni in re uarietas &longs;i compacta et confirmata &longs;it mutu<lb/>a inter &longs;e di&longs;i antium rerum parilitate eadem &longs;i inter &longs;e di&longs;&longs;oluta <lb/>et di&longs;conuenienti quadam di&longs;paritate di&longs;creparint / erit ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab&longs;urdi&longs;&longs;ima. </s>
          <s id="N401116">Nam ueluti in lyra cum graues uoces <expan abbr="re&longs;ponde&atilde;t">re&longs;pondeant</expan> <lb/>acutis: et medi&aelig; inter utra&longs;que ad concentum intent&aelig; re&longs;onant: fit <lb/>ex uocum uarietate &longs;onora et mirifica qu&aelig;dam <expan abbr="proportion&utilde;">proportionum</expan> equa<lb/>bilitas / qu&aelig; maiorem <expan abbr="&imacr;">in</expan> modum oblectet animos atque detineat: Ita <lb/>et quibu&longs;que reliquis in rebus euenit: qu&aelig; quidem ad mouendos / <lb/>habendo&longs;que animos faciant. </s>
          <s id="N40112F">Ceterum hec pro ut ferat u&longs;us atque <expan abbr="c&otilde;">com</expan><lb/>moditas atque <expan abbr="&etilde;t">et</expan> peritorum laudata con&longs;uetudo exequanda erunt: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> con&longs;u<lb/>etudini quidem inpleri&longs;que uel repugnare gratiam tollit / uel a&longs;&longs;en<lb/>tiri emolumento e&longs;t: atque egregie conducit: Quando ita ceteri pro<lb/>bati&longs;&longs;imi architecti facto atte&longs;tari ui&longs;i &longs;unt / hanc &longs;eu doricam / <pb xlink:href="004/01/027.jpg"/>&longs;eu ionicam / &longs;eu corinthiam / &longs;eu thu&longs;canicam partionem <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e commodi&longs;&longs;imam / non quo eorum de&longs;criptione <expan abbr="tran&longs;fer&etilde;">tran&longs;ferem</expan> <lb/>dis no&longs;trum in opus qua&longs;i a&longs;tricti legibus h&aelig;reamus: &longs;ed quo idem <lb/>admoniti nouis nos proferendis inuentis contendamus / parum il<lb/>lis maioremue &longs;i queat fructum laudis a&longs;&longs;equi. </s>
          <s id="N40115E">Sed de his &longs;uo lo<lb/>co di&longs;tinctius pro&longs;equemur / cum inue&longs;tigabimus quo pacto <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> <lb/>&amp; urbis membra: et qu&aelig; ad cuiu&longs;que u&longs;um oporteant collocentur</s>
        </p>
        <p id="N401169" type="main">
          <s id="N40116B">Nunc &longs;equitur ut de parietum de&longs;criptione &longs;ummatim tran&longs;i<lb/>gamus. </s>
          <s id="N401170">Sed illud hic nolim pr&aelig;terii&longs;&longs;e / quod apud ueteres anno<lb/>taui / eos maximopere caui&longs;&longs;e / ne ullam are&aelig; extremam lineam <lb/>rectam ducerent / ita ut e&longs;&longs;et illa quidem prelonga &amp; nullis locis <lb/>non intercepta cum flexarum linearum conuexione / tum et angu<lb/>lorum &longs;ectione. </s>
          <s id="N40117B">Atqui hoc ideo feci&longs;&longs;e periti&longs;&longs;imos uiros improp<lb/>tu e&longs;t / quo uellent parietem qua&longs;i adactis adiumentis / quibus co<lb/>h&aelig;reat / firmiorem reddere. </s>
          <s id="N401182">In parietum ratione recen&longs;enda a di<lb/>gnioribus incipiendum e&longs;t. </s>
          <s id="N401187">Is ergo locus admonet. </s>
          <s id="N40118A">ut de <expan abbr="col&utilde;nis">columnis</expan> <lb/>et de his qu&aelig; ad columnas pertinent dicendum &longs;it: quando ip&longs;i or<lb/>dines columnarum haud aliud &longs;unt &quml; pluribus in locis perfixus ad <lb/>apertusque paries: Quin et <expan abbr="col&utilde;nam">columnam</expan> ip&longs;am diffini&longs;&longs;e cum iuuet / <lb/>forta&longs;&longs;is non inept&aelig; e&longs;&longs;e eam dicam firmam quandam et perpetu<lb/>am muri partem excitatam ad perpendiculum ab &longs;olo / <expan abbr="&imacr;mo">immo</expan> u&longs;que <lb/>ad &longs;ummum tecti ferendi gratia. </s>
          <s id="N4011A5">Tum et tota in re &aelig;dificatoria <lb/>nihil inuenies quod opera et impen&longs;a et gratia pr&aelig;feras columnis <lb/>Sed habent column&aelig; ip&longs;&aelig; quippiam inter &longs;e / quo &longs;int di&longs;&longs;imiles <lb/>hic nos &longs;imilitudinem / quod ea pre&longs;ertim ad genus pertineat / non <lb/>pretermittemus: Di&longs;&longs;imilitudinem uero / cum ad &longs;peties ea quid <lb/>&longs;pectet / alibi pro&longs;equemur &longs;uo loco. </s>
          <s id="N4011B2">Atque ut ab ip&longs;is / ut ita loquar <lb/>radicibus ordiamur / quibu&longs;que columnis fundamenta <expan abbr="&longs;ub&longs;tituun&ttilde;">&longs;ub&longs;tituuntur</expan> <lb/>Fundamentis quidem ad are&aelig; planitiem coequatis <expan abbr="c&otilde;&longs;ueuere">con&longs;ueuere</expan> mu<lb/>rulum &longs;uperimponere: quem nos arulam / alii forta&longs;&longs;is puluinarum <lb/>nuncupabunt: Supra murulum ba&longs;im adigebant: in ba&longs;i colum <lb/>nam &longs;tatuebant: &longs;upra columnam capitulum collocabant. </s>
          <s id="N4011C7">Et ha <lb/>rum quidem h&aelig;c erat ratio ut columna omnis infra medium tur<lb/>ge&longs;ceret: &longs;ur&longs;um uer&longs;us retraheretur: <expan abbr="Cra&longs;&longs;itud&imacr;eque">Cra&longs;&longs;itudineque</expan> &longs;ua e&longs;&longs;et pede <pb xlink:href="004/01/028.jpg"/>uno amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ummo capite. </s>
          <s id="N4011DA">At columnam inuentam puto <expan abbr="pr&imacr;">prin</expan><lb/>cipio &longs;ub&longs;tinendorum rectorum gratia: Po&longs;tea deueni&longs;&longs;e <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>&longs;tudia uidemus digni&longs;&longs;imarum rerum a&longs;&longs;equendarum cupidita<lb/>te excitata: ut qu&aelig; hedificarint mortales / &aelig;terna e&longs;&longs;e &amp; immorta<lb/>lia quoad po&longs;&longs;ent elaborarint: Iccirco columnas et trabes atque eti<lb/>am tabulata ac tecta integro ex marmore po&longs;uere. </s>
          <s id="N4011F1">Atqui in eiu&longs; <lb/>modi rebus &longs;tatuendis ueteres architecti / naturam rerum <expan abbr="ip&atilde;rum">ipsarum</expan> <lb/>ita imitati &longs;unt / ut a communi u&longs;u &aelig;dificiorum di&longs;ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e uideri <lb/>minime uoluerint: et una omnibus modis <expan abbr="&longs;tuduer&imacr;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /">&longs;tuduerint /</expan> ut eorum e&longs;<lb/>&longs;ent opera cum ad u&longs;um apta et firmi&longs;&longs;ima: tum et a&longs;pectu uenu<lb/>&longs;ti&longs;&longs;ima. </s>
          <s id="N401208">Columnas natura nimirum primo pr&aelig;buit ligneas &amp; <lb/>rotundas: po&longs;t id u&longs;us effecit / ut aliquibus locis haberentur qua<lb/>drangule: ldcirco &longs;i bene rem interpr&aelig;tor quod uiderent ligneis <lb/><expan abbr="col&utilde;nis">columnis</expan> ad alterutra capita immi&longs;&longs;os anulos aut ferro aut &aelig;re con<lb/>flatos. </s>
          <s id="N401216">quo ad ponderis pertinacia column&aelig; ip&longs;&aelig; minus finderen<lb/>tur. </s>
          <s id="N40121B">Inde et architecti marmoreis columnis latum <expan abbr="&imacr;">in</expan> imo pede anu<lb/>lum fixere ad fa&longs;ceol&aelig; <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>: qua fiat ut etiam a guttis re <lb/>&longs;ultantium &longs;tillarum <expan abbr="defend&atilde;tur">defendantur</expan>: et in &longs;ummo item fa&longs;ceolam et <lb/>fa&longs;ceol&aelig; torquem &longs;uperaiectum po&longs;uere: quibus <expan abbr="adium&etilde;tis">adiumentis</expan> ligne<lb/>am e&longs;&longs;e columnam uiderent communitam. </s>
          <s id="N401236">At in ba&longs;ibus colum<lb/>narum hoc ob&longs;eruarunt / ut earum infima pars rectarum &longs;it linea <lb/>rum et rectorum angulorum: Suprema uero &longs;uperficies ad &longs;u&aelig; <lb/><expan abbr="col&utilde;n">column</expan>&aelig; ambitum finiretur: Et ob&longs;eruarunt ut e&longs;&longs;et ba&longs;is h&aelig;c qua <lb/>que uer&longs;us lata magis &quml;uam alta: tum et e&longs;&longs;e eam certa parte &longs;ui <expan abbr="latior&etilde;">latiorem</expan> <lb/>&qgrave;uam &longs;it columnam uoluere et infimam ba&longs;is ip&longs;ius &longs;uperficiem latio <lb/>rem e&longs;&longs;e quoque uoluere quam̀ˆ &longs;upremam: Et murulum item parte e&longs; <lb/>&longs;e quota ampliorem &quml;uam ba&longs;im: Et fundamentum item e&longs;&longs;e parte quo<lb/>ta latum magis quam̀ˆ murulum uoluere: Et qu&aelig;cunque huiu&longs;modi al<lb/>tera in alteris po&longs;uere ad perpendiculum medii <expan abbr="c&etilde;tri">centri</expan> collocauere. <lb/></s>
          <s id="N401257">At contra capitula omnia in his conueniunt: ut in fine partes &longs;u&aelig; <lb/>column&aelig; lineas imitentur: Suprem&aelig; uero et <expan abbr="quadr&atilde;gulam">quadrangulam</expan> &longs;uper<lb/>ficiem de&longs;inant: Et erit quidem capituli &longs;uprema pars nun&quml;uam non <lb/>amplior quam̀ˆ infima. </s>
          <s id="N401264">H&aelig;c de columnis</s>
        </p>
        <p id="N401267" type="main">
          <s id="N401269">Paries uero ip&longs;e ad columnarum rationes tolletur / ut &longs;i <expan abbr="altitud&imacr;e">altitudine</expan> <pb xlink:href="004/01/029.jpg"/>erit futurus quanta e&longs;t columna cum capitulo. </s>
          <s id="N401274">Cra&longs;&longs;itudo illi &longs;it <lb/><expan abbr="qu&atilde;ta">quanta</expan> in imo e&longs;t columna: Tum &amp; hoc ob&longs;eruarunt / ut nulla <expan abbr="c&etilde;t">cet</expan> <lb/>columna: aut ba&longs;is: aut capitulum: aut paries c&aelig;teris &longs;ui ordinis <lb/>ulla ex parte non &longs;imillima altitudine &amp; latitudine &amp; omni deni <lb/>que dimen&longs;ione ac figura. </s>
          <s id="N401286">Cumque in uitio utrumque &longs;it parietem &amp; <lb/>tenuiorem et cra&longs;&longs;iorem: et demi&longs;&longs;iorem: et <expan abbr="&longs;ublimior&etilde;">&longs;ublimiorem</expan> <expan abbr="feci&longs;&longs;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /&qtilde;">feci&longs;&longs;e / quae</expan> <lb/>ratio et modus po&longs;tulat. </s>
          <s id="N401295">Malim tamen peccare in partem hanc / <lb/>ut demi po&longs;&longs;it/&quml; ut addi oporteat. </s>
          <s id="N40129A">Hic iuuabit et uitia <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> non <lb/>pr&aelig;terire &aelig;dificiorum quo ad rem &longs;imus cautiores. </s>
          <s id="N4012A3">Prima enim <lb/>laus e&longs;t carere omni uitio: Atqui aduerti in ba&longs;ilica Petri Rom&aelig; <lb/>id quod res ip&longs;a pr&aelig; &longs;e fert factum incon&longs;ulti&longs;&longs;ime / ut &longs;upra cre<lb/>bras et continuatas apertiones pr&aelig;longum et pr&aelig;latum parietem <lb/>ducerent nullis flexis lineis corroboratum / nullis fulcturis <expan abbr="c&otilde;mu">commu</expan><lb/>nitum / quodue con&longs;idera&longs;&longs;e oportuit totam ip&longs;am alam parietis <lb/>nimium frequenti apertione <expan abbr="&longs;uffo&longs;&longs;am / per&qtilde;">&longs;uffo&longs;&longs;am / perquae</expan> <expan abbr="&longs;ublim&etilde;">&longs;ublimen</expan> tetendit po<lb/>&longs;uitque: ut impetuo&longs;i&longs;&longs;imis aquilonibus excipiendis extaret: Quo <lb/>factum e&longs;t ut iam tum primum a&longs;&longs;idua uentorum mole&longs;tia pedes <lb/>plus &longs;ex a perpendiculi rectitudine in pronum ce&longs;&longs;erit: Neque du<lb/>bito futurum ut olim leui appul&longs;u modicoue motu facto corruat <lb/>Quod ni trabeationibus tectorum contineretur proculdubio <expan abbr="&longs;p&otilde;">&longs;pon</expan><lb/>te &longs;ua iam incohata obliquitate meret. </s>
          <s id="N4012D0">Sed architectum e&longs;t ut mi <lb/>nus uituperem / quandoquidem loci et &longs;itus nece&longs;&longs;itatem &longs;ecutus <lb/>&longs;atis &longs;e a uentis tutum forta&longs;&longs;is putauit montis obiectu: qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>templo pr&aelig;&longs;tat: Mallem tamen totas illas hinc atque hinc alas ob <lb/>firmatiores e&longs;&longs;e.</s>
        </p>
        <p id="N4012DF" type="main">
          <s id="N4012E1">Tectorum utilitas omnium e&longs;t prima &amp; maxima: Non enim &longs;o<lb/>lum incolarum &longs;aluti confert / dum noctem imbremque atque in <expan abbr="pr&itilde;s">primis</expan> <lb/>&aelig;&longs;tuantem &longs;olem repellunt atque excludunt: Verum &amp; mirifice <lb/>omne tuetur &aelig;dificium: Tolle tectum putre&longs;cet materia / labe&longs;cet <lb/>paries: <expan abbr="fati&longs;c&etilde;t">fati&longs;cent</expan> latera: omni&longs;que denique &longs;tructura &longs;en&longs;im <expan abbr="di&longs;&longs;olue&ttilde;">di&longs;&longs;oluetur</expan> <lb/>Ip&longs;a etiam fundamenta tectorum protectione / quod uix credas / <lb/>corroborantur: Neque tanta &aelig;dificiorum uis igne &amp; ferro &amp; ho&longs;ti<lb/>um manu &amp; c&aelig;teris omnibus calamitatibus data in ruinam ce<lb/>cidere / quanta corruere &aelig;dificia non aliam ob rem ni&longs;i ciuium ne<pb xlink:href="004/01/030.jpg"/>gligentia/ quod tectorum ope de&longs;tituta et nuda relicta &longs;int. </s>
          <s id="N401304">Arma <lb/>ni mirum &aelig;dificiorum tecta &longs;unt <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> tempestatum iniurias atque <lb/>impetum. </s>
          <s id="N40130F">Qu&aelig; cum ita &longs;int pr&aelig;clare mihi maiores no&longs;tri cum <lb/>c&aelig;teris in rebus / tum hac in re uidentur feci&longs;&longs;e / qui tantos attribu<lb/>ere tecto honores uoluerint: ut tectis ornandis omnes condecoran<lb/>darum rerum artes prope con&longs;ump&longs;erint. </s>
          <s id="N401318">Tecta enim uidemus <lb/>&aelig;re et uitro et auro po&longs;ita lacunaribus aureis lami&longs;que auratis: &amp; <lb/>coronarum pr&aelig;terea et florum &longs;cultura et &longs;tatuis etiam <expan abbr="eleg&atilde;ti&longs;&longs;i">eleganti&longs;&longs;i</expan><lb/>me in&longs;ignita. </s>
          <s id="N401325">Tecta alia &longs;ub diuo / alia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ub diuo. </s>
          <s id="N40132C">Sub diuo <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> <lb/>qu&aelig; nullos ad ambulationis u&longs;us / &longs;ed unice ad imbrem excipien <lb/>dum &longs;int po&longs;ita: Non &longs;ub diuo &longs;unt contignationum et <expan abbr="te&longs;tudin&utilde;">te&longs;tudinum</expan> <lb/>intermedi&aelig; exten&longs;iones: quibus fiat ut &aelig;dificio qua&longs;i &aelig;dificium <lb/>aliud &longs;uperimponatur. </s>
          <s id="N40133F">In his ergo illud ueniet ut una inferioribus <lb/>&aelig;dificii membris ip&longs;um id opus tectum &longs;it: et &longs;uperioribus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it <lb/>area. </s>
          <s id="N40134A">Sed harum quidem <expan abbr="c&otilde;tignationum">contignationum</expan> ea pars tectum recte ap<lb/>pellabitur: qu&aelig; &longs;upra caput di&longs;tenta pendeat: quam eandem <expan abbr="cel&utilde;">celum</expan> <lb/>nuncupabimus: Qu&aelig; uero ob ambulantium pede pre&longs;&longs;etur / paui <lb/>mentum tecturaque nuncupabitur. </s>
          <s id="N40135B">Sub diuo autem extrema operi<lb/>menta/ qu&aelig; imbribus excipiendis imponuntur / pauimenti ne lo<lb/>co &longs;int / alibi di&longs;quiretur. </s>
          <s id="N401362">Tectorum uero qu&aelig; &longs;ub diuo &longs;unt tam <lb/>et &longs;i plane in &longs;e for<gap/>a&longs;&longs;e &longs;int &longs;uperficies / nun&quml; tamen erunt ille qui <lb/>dem &aelig;que di&longs;tantes pauimento quod operuerint pauimento: Sed <lb/>&longs;emper in aliquam erunt partem procliuia et obliqua imbrium ef<lb/>fundendorum gratia: At tectorum / qu&aelig; non &longs;ub diuo &longs;unt / planas <lb/>qua&longs;que &longs;uperficies e&longs;&longs;e pauimento &aelig;que di&longs;tantes oportet: Tecta <lb/>uniuer&longs;a angulis et lineis ad are&aelig; figuram parietumque formam: <lb/>quibus operimentum futura &longs;int / &longs;e accomodent nece&longs;&longs;e e&longs;t: Atque <lb/>h&aelig;c cum inter &longs;e &longs;uccedant uaria: nam alia flexis omnibus lineis <lb/>alia rectis et alia mixtis et eiu&longs;modi: Fit inde adeo ut tectorum quo <lb/>que uari&aelig; et multiplices manarint form&aelig;: Tam &amp; &longs;i tecta ip&longs;a ex <lb/>&longs;e &longs;uapte natura &longs;int uaria: Quorum alia emi&longs;pheria / alia conca<lb/>merata / alia fornicaca / alia arcubus complu&longs;culis compacta: Item <lb/>alia qu&aelig; carin&aelig; dicantur: alia qu&aelig; di&longs;pluuia <expan abbr="nuncup&atilde;tur">nuncupantur</expan>: <expan abbr="Ver&utilde;">Verum</expan> <lb/>utrumque futurum &longs;it / omne <expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan> e&longs;&longs;e huiu&longs;modi oportet / ut <expan abbr="&utilde;bia">umbia</expan> <pb xlink:href="004/01/031.jpg"/>&longs;ui pauimentum foueat / aquam ut pluuiam ab uniuer&longs;o cui operi <lb/>mentum &aelig;dificio &longs;it penitus admoueat: Nam &longs;emper quidem e&longs;t <lb/>ad ledendum paratus imber &amp; additus ad maleficium / quis mini <lb/>mos nun&quml; non u&longs;urpat: &amp; enim tenuitate perterebrat / mollitie <lb/>inficit / a&longs;&longs;iduitate commacerat omnes &aelig;dificii neruos / denique <lb/>&longs;tructuram funditus uitiat atque perdit: Ea de re probe ob&longs;eruarunt <lb/>periti architecti: ut liberum fluendi cur&longs;um imbribus pararent: ca<lb/>uerentque ne quo loci aqua con&longs;i&longs;teret / aut u&longs;piam peruaderet / quo <lb/>noxam inferret. </s>
          <s id="N4013A7">Hinc niuo&longs;is in locis tecta maxime di&longs;pluuia &longs;ur<lb/>&longs;um arrecta e&longs;&longs;e ad acutum angulum uoluere: quo niuium incre<lb/>menta minus accre&longs;cerent &amp; liquidius dilaberentur. </s>
          <s id="N4013AE">Locis uero <lb/>ut ita loquar &aelig;&longs;tiuis tecta obliquitate minus repente po&longs;uere. </s>
        </p>
        <p id="N4013B3" type="main">
          <s id="N4013B5">C&aelig;terum curandum e&longs;t ut <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maxime uno eodemque compari atque <lb/>integro fieri po&longs;&longs;it tectoque/&longs;eruata luminum parietumque ratione <lb/>longe lateque totum p&aelig;nitus &aelig;dificium operiatur: ita ut &longs;tillici<lb/>diis dilabens aqua: nullam <expan abbr="pariet&utilde;">parietum</expan> partem madefaciat. </s>
          <s id="N4013C6">Tum &amp; tec<lb/>tum ita ponere oportet ut in aliud tectum non impluat. </s>
          <s id="N4013CB">Superfici <lb/>es quoque tecti decur&longs;u e&longs;&longs;e oportet non ua&longs;tas &amp; immanes: Nam <lb/>tegularum ultimis canalibus pluui&aelig; pr&aelig; multorum <expan abbr="imbri&utilde;">imbrium</expan> exu<lb/>berantia redundarent: &amp; intra &aelig;dificium influerent: Qu&aelig; res <lb/>multo e&longs;&longs;ent cum operis detrimento. </s>
          <s id="N4013DA">Ergo ubi erit area maxima <lb/>in plures e&longs;&longs;e diui&longs;um &longs;uperficies tectum / in uaria&longs;que partes deflu<lb/>ere oportet. </s>
          <s id="N4013E1">Nam id cum ad <expan abbr="c&otilde;moditatem / tum">commoditatem / tum</expan> ad gratiam perti<lb/>net: Siquo incidet loco ut plura ponenda tecta &longs;int / coadiungen<lb/>tur illic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tectis tecta ita / ut qui &longs;emel &longs;ub tecto excepti &longs;int / <lb/>totas obambulant &aelig;des operti tecto. </s>
          <s id="N4013F2">Sequitur ut de apertione <lb/><expan abbr="dicend&utilde;">dicendum</expan> &longs;it. </s>
          <s id="N4013FA"><expan abbr="Apertion&utilde;">Apertionum</expan> duo &longs;unt genera: Nam alia luminibus et <lb/>uentis: Alia rebus et incolis <expan abbr="adit&utilde;">aditum</expan> <expan abbr="exit&utilde;que">exitunque</expan> in <expan abbr="edifici&utilde;">edificium</expan> prebent. </s>
          <s id="N40140E">Lu<lb/>minibus fene&longs;tre <expan abbr="&longs;erui&utilde;t">&longs;eruiunt</expan>: rebus ho&longs;tia / &longs;cal&aelig; et &longs;patia <expan abbr="itercol&utilde;narumItem">iter columnarum<lb/>Item</expan> quibus aqua et fumus peruadit / uti &longs;unt putei: cloac&aelig; et foci <lb/>ut ita loquar / gula: et pr&aelig;furnia atque extuaria apertionum loco <lb/>ueniunt. </s>
          <s id="N401421">Atqui pars qu&aelig;que domus habebit fene&longs;tras: quo re&longs;pi<lb/>rat inclu&longs;us aer: atque in horas innouatur: Nam alioquin pu<lb/>tre&longs;cet &amp; uitium afferet. </s>
          <s id="N401428">Apud Babiloniam in templo <pb xlink:href="004/01/032.jpg"/>Apollinis <expan abbr="inu&etilde;tam">inuentam</expan> refert capitolinus hi&longs;toricus auream arculam <lb/>per uetu&longs;tatem: ex qua corruptus: &amp; perinde ueneficus inclu&longs;us <lb/>aer / cum illa quidem refringeretur &longs;e &longs;e effundens: non eos &longs;olum <lb/>interemit: qui tum prope aderant: Verum &amp; contagionibus pe<lb/>&longs;tem atroci&longs;&longs;imam totam in A&longs;iam u&longs;que ad Parthos intulit.</s>
        </p>
        <p id="N40143B" type="main">
          <s id="N40143D">Ex Ammiano item Marcellino hi&longs;torico legimus Marci Antonii <lb/>&amp; ueri temporibus apud Seleucam po&longs;t directum templum: &amp; <lb/>perlatum &longs;imulacrum conici Apollinis Romam / fui&longs;&longs;e per mili<lb/>tes inuentum angu&longs;tum &amp; prius conclu&longs;um a Caldeorum uatibus <lb/>foramen. </s>
          <s id="N401448">Quod ubi pr&aelig;de &longs;tudio re&longs;erarunt / pe&longs;tilens exiluerit <lb/>uapor tam atrox: tamque dete&longs;tabilis ut a Per&longs;arum finibus intra <lb/>Galliam u&longs;que infecta omnia &longs;int reddita tetro &amp; fune&longs;to morbo <lb/>Fene&longs;tras igitur e&longs;&longs;e oportet man&longs;ionibus &longs;ingulis. </s>
          <s id="N401451">Id quidem <lb/>cum luminis excipiendi / tum etiam innouandi aeris gratia: &amp; e<lb/>as quidem ad loci u&longs;um &amp; parietis amplitudinem accommodatas <lb/>Vt neque plus: neque item minus excipiant luminis neque frequen<lb/>tiores aut rariores &longs;int <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> u&longs;us po&longs;tulet. </s>
          <s id="N401460">Tum &amp; pro&longs;piciendum <lb/>e&longs;t quibus uentis excipiendis pateant fene&longs;tr&aelig; ip&longs;&aelig;: Nam qu&aelig; <lb/>&longs;alubres &longs;pectabunt auras multo adapertas quoquo uer&longs;us licebit <lb/>facere: Et eas quidem iuuabit ita aperire / Vt incolarum corpora <lb/>appellens flatus ambiat. </s>
          <s id="N40146B">Hoc maxime fiet &longs;i fene&longs;trarum &longs;ponde <lb/>e&longs;&longs;ent humiles adeo / ut uideri et uidere per uicos ambulantes po&longs;<lb/>&longs;is. </s>
          <s id="N401472">Qu&aelig; autem non u&longs;que quaque &longs;aluberrimis uentorum plagis ob <lb/>iect&aelig; erunt fene&longs;tr&aelig; / ita ponentur ut lumina excipiant non pauci <lb/>ora <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conueniat: &longs;ed ne etiam plura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quibus po&longs;&longs;it carere: Et po<lb/>nentur ill&aelig; quidem in &longs;ublimi / quo uentos a corporibus obiectus <lb/>paries intercipiat. </s>
          <s id="N401485">Nam habebunt quidem hoc pacto uentos / qui<lb/>bus aer reficiatur: Sed erunt infracti atque perinde non omnino <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;ani. </s>
          <s id="N401490">Pro&longs;piciendum e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">et</expan> qui &longs;oles penetraturi inde intra &aelig;des <lb/>&longs;int: et <expan abbr="prodiuer&longs;or&utilde;">prodiuer&longs;orum</expan> <expan abbr="c&otilde;moditate">commoditate</expan> habend&aelig; aptiores aut arctiores fe<lb/>ne&longs;tr&aelig; &longs;unt. </s>
          <s id="N4014A3">Nam &aelig;&longs;tiuis diuer&longs;oriis aut ua&longs;tos quaque uer&longs;us &longs;i <lb/>erunt ill&aelig; quidem &longs;eptentrionales / aut &longs;i erunt meridiane &longs;oli<lb/>bu&longs;que obiect&aelig; infimas et modicas po&longs;ui&longs;&longs;e apertiones conferet / <pb xlink:href="004/01/033.jpg"/>quando quidem ille expeditiores auras excipiant: h&aelig; minoribus <lb/>radiorum circulus offendatur: &amp; &longs;atis habebit a&longs;&longs;iduo circunful<lb/>gente &longs;ole luminum is locus in quo magis umbr&aelig; gratia <expan abbr="hom&imacr;es">homines</expan> <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> luminum conuenerint. </s>
          <s id="N4014BB">Contra hibernis in diuer&longs;oriis fene&longs;tr&aelig; <lb/>directis &longs;olibus patebunt: &longs;i erunt adapert&aelig;: &longs;ed uentis non ita pa<lb/>tebunt &longs;i erunt &longs;ublimes: nam recto cur&longs;u uenti &longs;tantes incolas <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>impetent. </s>
          <s id="N4014C8">C&aelig;terum lumina unde uis excepturus &longs;is / haberi ea in <lb/>promptu e&longs;t / unde celum liberum <expan abbr="&imacr;tuearis">intuearis</expan>: Et omnes apertiones <lb/>qu&aelig; luminum excipiendorum cau&longs;a fact&aelig; &longs;int / nullo pacto conde<lb/>cet po&longs;ui&longs;&longs;e infimas. </s>
          <s id="N4014D5">Vultu enim lumina &longs;pectantur / non pedi<lb/>bus: tum &amp; <expan abbr="eu&etilde;it">euenit</expan> i&longs;tiu&longs;modi ut unius aut alterius hominis obiec<lb/>tu lumina intercipiantur: locu&longs;que deinceps reliquus reddatur ob<lb/>&longs;curior. </s>
          <s id="N4014E2">Quod quidem incommodum non fit lumine ducto a &longs;u<lb/>blimi. </s>
          <s id="N4014E7">Ho&longs;tia fene&longs;tras imitentur: ut pro loci frequentia &amp; u<lb/>&longs;u maiora aut minora / plura paucioraue <expan abbr="adhibe&atilde;tur">adhibeantur</expan>. </s>
          <s id="N4014F0">Sed in utris<lb/>que ob&longs;eruatum uideo / ut publicis &aelig;dificiis complurime horum in <lb/>primis generum apertiones fierent: Eam rem nobis theatra atte<lb/>&longs;tantur: Qu&aelig; &longs;i recte interpretamur / tota con&longs;tant apertionibus <lb/>cum &longs;calarum / tum maxime fene&longs;trarum &amp; ho&longs;tiorum.</s>
        </p>
        <p id="N4014FB" type="main">
          <s id="N4014FD">Atqui apertiones quidem ita loca&longs;&longs;e oportet ut amplioribus pari<lb/>etibus non minime ponantur apertiones &amp; modicis parietum <expan abbr="fr&otilde;">fron</expan><lb/>tibus nihilo ua&longs;tiores adigantur quam u&longs;us po&longs;tulat. </s>
          <s id="N401508">In huiu&longs;mo<lb/>di apertionibus alii alia probarunt liniamenta: Sed probati&longs;&longs;imi <lb/>ubi licuit non ni&longs;i quadranguli&longs; &amp; rectilineis u&longs;i &longs;unt. </s>
          <s id="N40150F">Tandem <lb/>in hoc omnes conueniunt / ut pro &aelig;dificii amplitudine et figura <lb/>uticunque ille quidem &longs;int accommodentur.</s>
        </p>
        <p id="N401516" type="main">
          <s id="N401518">Tum &amp; ho&longs;tiorum apertiones ita con&longs;tituendas ducunt / Vt alti <lb/>ores omnino &longs;int quam lat&aelig;: Et ex his qu&aelig; altiores &longs;int duos h&aelig; <lb/>capiant continuos circulos. </s>
          <s id="N40151F">Qu&aelig; uero humiliores altitudinem ha <lb/>beant diametri eius quadrati cuius &longs;it latus ima ho&longs;tii ip&longs;ius lati<lb/>tudo. </s>
          <s id="N401526">Et po&longs;ui&longs;&longs;e ho&longs;tia illic conuenit / unde in qua&longs;que partes <lb/>&aelig;dificii commodi&longs;&longs;imus quoad fieri po&longs;&longs;it aditus pr&aelig;beatur: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>&amp; grati&aelig; &longs;tudui&longs;&longs;e oportet in huiu&longs;modi apertionibus / Vt ma<lb/>gnitudinibus co&aelig;quatis dextera &longs;ini&longs;tris re&longs;pondeant.</s>
        </p>
        <pb xlink:href="004/01/034.jpg"/>
        <p id="N401536" type="main">
          <s id="N401538">Numero autem fene&longs;tras et ho&longs;tia a&longs;&longs;ueuere ponere impari: Sed <lb/>ita ut hinc atque hinc partes paribus <expan abbr="re&longs;p&otilde;derent">re&longs;ponderent</expan>. </s>
          <s id="N401541">Media uero <expan abbr="e&longs;&longs;&etilde;t">e&longs;&longs;ent</expan> <lb/>paulo ampliora: Atque maximopere pr&aelig;cauebant/ ut uiribus &aelig;di<lb/>um parcerent ea de re longe ad angulis: et columnarum producti<lb/>onibus apertiones ponebant locis poti&longs;&longs;imum parietis imbecillio<lb/>ribus: &longs;ed qu&aelig; honeri &longs;ub&longs;tinendo non uacarent: Et &longs;eruabant ut <lb/>a &longs;olo ad tectum u&longs;que integr&aelig; &amp; minime interfract&aelig; &quml;uam plures po&longs;<lb/>&longs;ent parietis partes &longs;urgerent ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan>. </s>
          <s id="N401558">E&longs;t genus quod<lb/>dam qua&longs;i apertionum quod ho&longs;tia &amp; fene&longs;tras &longs;itu et forma imi<lb/>tentur: Sed totam parietis cra&longs;&longs;itudinem non peruadit / Verum <lb/>qua&longs;i &longs;caphis <expan abbr="&itilde;cauatis">incauatis</expan> digna aptaque &longs;patia &longs;ede&longs;que &longs;ignis &amp; tabulis <lb/>pr&aelig;bent. </s>
          <s id="N401567">H&aelig;c autem &amp; quo loci et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> crebr&aelig; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> que ampl&aelig; &longs;tatuen <lb/>de &longs;int / tum dicemus di&longs;tinctius / cum de ornamentis <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> <lb/>tractabimus: tam &amp; &longs;i non minus ad impen&longs;&aelig; rationem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad ue<lb/>nu&longs;tatem operis faciat: quod in muro complendo minus lapidum <lb/>&amp; cementi <expan abbr="c&otilde;&longs;umatur">con&longs;umatur</expan>: Hoc tantum <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan> ad rem / quod has &longs;ca<lb/>pharum collationes numero aptas / amplitudine inua&longs;tas / forma <lb/>decenti e&longs;&longs;e oportet: ut &longs;ui ordinis penitus fene&longs;tras imitentur: et <lb/>apertiones quidem i&longs;tiu&longs;modi uticunque ille &longs;int aduerti ex <expan abbr="ueter&utilde;">ueterum</expan> <lb/>operibus non ampliores con&longs;ueui&longs;&longs;e ponere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut &longs;ui parietis <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <lb/>occupent <expan abbr="&longs;eptim&atilde;">&longs;eptimam</expan>: Sed ne minores quidem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut capiant nonam. <lb/></s>
          <s id="N4015A9">Inter columniorum &longs;patia nimirum inter primas apertiones con<lb/>numeranda &longs;unt: Ea pro &aelig;dificiorum uarietate quoque uaria con&longs;ti<lb/>tuuntur Sed de his di&longs;tinctius dicemus / cum pr&aelig;&longs;ertim de &longs;acris <lb/>&aelig;dibus parandis &longs;uo loco ratiocinabimur. </s>
          <s id="N4015B2">Hic &longs;at &longs;it admonu<lb/>i&longs;&longs;e apertiones ha&longs;ce ita ponendas / Vt columnarum ratio / qu&aelig; <lb/>tectis &longs;ub&longs;tinendis relinquantur / in primis &longs;it per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diligenti&longs;&longs;i <lb/>me habita: ne quid ille quidem graciliores relinquantur atque ra<lb/><expan abbr="riores/&qtilde;">riores / quae</expan> ut commode ferre onus tectorum po&longs;&longs;int: neue quidem <lb/>cra&longs;&longs;iores: aut frequentiores <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut are&aelig; &longs;patia &amp; aditus ad rerum <lb/>temporumque u&longs;us expedita relinquantur. </s>
          <s id="N4015CC">C&aelig;terum apertiones <lb/>ali&aelig; cum crebr&aelig; extabunt column&aelig; / Ali&aelig; cum rar&aelig;. </s>
          <s id="N4015D1">Namque <lb/>crebris columnis trabs: raris arcus &longs;uper adducitur. </s>
          <s id="N4015D6">Sed omni<lb/>bus apertionibus / quibus arcus ducitur curandum e&longs;t.<pb xlink:href="004/01/035.jpg"/>ut &longs;it ille quidem arcus non <expan abbr="minor/&qtilde;">minor / quae</expan> circuli dimidia pars parte <lb/>addita &longs;emidiametri &longs;eptima. </s>
          <s id="N4015E5">Nam apud peritos compertum af<lb/>firmant / hunc e&longs;&longs;e omnium unum ad perennitatem accommoda<lb/>ti&longs;&longs;imum. </s>
          <s id="N4015EC">C&aelig;teros uero omnes arcus e&longs;&longs;e putant imbecilles ad <lb/>ferendum onus: &amp; promptos atque expo&longs;itos ad ruinam. </s>
          <s id="N4015F1">Pr&aelig;tere <lb/>a &longs;emicirculum arcum e&longs;&longs;e unum / qui corda &amp; adminiculis non <lb/>indigeat arbitramur. </s>
          <s id="N4015F8">C&aelig;teros autem omnes / ni eis aut cordam <lb/>aut contraria pondera / quibus cum certent adegeris / uidemus &longs;u<lb/>apte ui fati&longs;cere atque laba&longs;cere. </s>
          <s id="N4015FF">Non hic pr&aelig;termittam egregium <lb/>id laudeque digni&longs;&longs;imum / quod annotaui apud ueteres apertiones <lb/>i&longs;tiu&longs;modi etiam &amp; te&longs;tudinum arcus ita optimis illis ab architec<lb/>tis po&longs;itas in templis / ut &longs;i omnes intimas &longs;ubdemeris columnas/ <lb/>tamen apertionum arcus tectorumque te&longs;tudines per&longs;i&longs;tant &amp; mi<lb/>nime corruant / ita &longs;unt omnes arcuum ductiones / quibus te&longs;tudi<lb/>nes incumbunt / ad &longs;olum u&longs;que perduct&aelig; miro artificio &amp; paucis <lb/>cognito ut &longs;tet opus &longs;olis arcubus incumbendo: Et enim cum illis <lb/>quidem tellus pro corda firmi&longs;&longs;ima &longs;it / quid ni et ip&longs;i per &longs;e arcus <lb/>firmi&longs;&longs;imi &aelig;ternum per&longs;i&longs;tent.</s>
        </p>
        <p id="N401614" type="main">
          <s id="N401616">Scalis ponendis plus e&longs;t negocii &quml; ut po&longs;&longs;is ni&longs;i maturo &amp; dige<lb/>&longs;to con&longs;ilio recte ponere: Nam unis in &longs;calis tres ueniunt apertio <lb/>nes: Et harum una quidem e&longs;t ho&longs;tium quo in &longs;calis con&longs;cenden <lb/>dis aditus pateat: Altera e&longs;t fene&longs;tra / qua fiat / ut recepto lumine <lb/>cuiu&longs;que gradus retractio per&longs;piciatur: Tertia e&longs;t contignationis <lb/>&amp; tecti apertio: qua in &longs;uperius pauimentum operimentum que per<lb/>uadimus: Ea de re illud aiunt &longs;calis nimirum impediri operum <lb/>de&longs;criptiones. </s>
          <s id="N401627">Sed qui uolent &longs;calis non impediri &longs;calas ip&longs;as <lb/>non impediant: Certum enim &amp; proprium <expan abbr="dicab&utilde;t">dicabunt</expan> &longs;patium are&aelig; <lb/>quo liber &amp; &longs;olutus excur&longs;us pateat: &longs;uprema u&longs;que ad tecta: <lb/>qu&aelig; &longs;ub diuo &longs;unt: Neque te pigeat quod tantum are&aelig; &longs;calis occu<lb/>petur: Nam &longs;atis referent commodi illic / Vbi c&aelig;teris partibus <lb/>&aelig;dificii inferant minimum incommodi. </s>
          <s id="N40163A">Adde quod etiam for <lb/>nices &amp; uacua qu&aelig; &longs;ub &longs;calis relinquentur / ad u&longs;us per commo <lb/>dos non deerunt. </s>
          <s id="N401641">Scalarum apud nos duo &longs;unt genera: Nam de <lb/>militaribus expeditionum munitionumque &longs;calis non e&longs;t <pb xlink:href="004/01/036.jpg"/>hoc loco ut referam / Vn&aelig; quidem per quas non gradibus / Sed o<lb/>bliquo accliui: Alter&aelig; quibus per gradus in &longs;ublime con&longs;cendi <lb/>mus. </s>
          <s id="N40164E">Accliuia ponere maiores con&longs;ueuere quo ad eius fieri pote <lb/>rat facilia &amp; pre&longs;&longs;a. </s>
          <s id="N401653">Verum uti ex eorum &aelig;dificiis annotaui/  &longs;a<lb/>tis commoda putarunt qu&aelig; ita e&longs;&longs;ent ducta: ut altitudinis perpen<lb/>dens linea ad longitudinis iacentem lineam parte re&longs;ponderet <lb/>&longs;exta. </s>
          <s id="N40165C">In gradibus uero maxime templorum imparem numerum <lb/>probauere: nam fieri quidem aiunt ut recto in templum pede <expan abbr="&imacr;gre">ingre</expan><lb/>diamur: quam rem ad religionem facere arbitrantur. </s>
          <s id="N401667">At in his a<lb/>nimaduerti bonos architectos ob&longs;erua&longs;&longs;e ut gradus nunquam fer <lb/>me plures unum in ordinem continuos <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aut &longs;eptem aut nouem <lb/>adigerent. </s>
          <s id="N401674">Credo aut planetarum aut urbium numerum imitates <lb/>Sed ad huiu&longs;modi &longs;eu &longs;eptenos &longs;eu nouenos quo&longs;que gradus con&longs;ul<lb/>ti&longs;&longs;ime areolam &longs;ubtexebant: quo fe&longs;&longs;i et imbecilles ad con&longs;cen<lb/>dendi labore intermi&longs;&longs;as haberent quietes: Et &longs;iquis ca&longs;us incidi&longs; <lb/>&longs;et / ut &longs;candentes ruerent / haberent illi quidem &longs;patia ubi <expan abbr="corru&etilde;">corruem</expan> <lb/>di impetum &longs;i&longs;terent / &longs;eque reciperent atque firmarent: Et id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ip&longs;e uehementer probo / ut &longs;int &longs;cal&aelig; &longs;uis areis intercept&aelig;: &longs;intque <lb/>lumino&longs;e &amp; pro loci dignitate ampl&aelig; &amp; &longs;patio&longs;&aelig;. </s>
          <s id="N40168D">Gradus uero <lb/>&longs;calarum ita finiendos ducebant: ut neque cra&longs;&longs;iores &longs;extante / ne <lb/>que tenuiores dodrante e&longs;&longs;ent. </s>
          <s id="N401694">Retractione&longs;que graduum ne minus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;exquipedales / neue plus quam̀ˆ bipedales ponerentur. </s>
          <s id="N40169C">Scal&aelig; to<lb/>to in &aelig;dificio quo erunt numero pauciores / quoue occupabunt <lb/>minus are&aelig; / eo erunt commodiores.</s>
        </p>
        <p id="N4016A3" type="main">
          <s id="N4016A5">Fumi et aquarum exitus expeditos e&longs;&longs;e oportet: &amp; ita deriuatos <lb/>ut non per&longs;i&longs;tant / non exhaberent / non <expan abbr="coinquinent / n&otilde;">coinquinent / non</expan> <expan abbr="offend&atilde;t">offendant</expan> <lb/>non <expan abbr="pericul&utilde;">periculum</expan> <expan abbr="affer&atilde;t">afferant</expan> &aelig;dificio. </s>
          <s id="N4016BC">Hinc gulas foci <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> &longs;eiunxi&longs;&longs;e ab <lb/>omni materia opus <expan abbr="&etilde;/ne">en / ne</expan> aut &longs;cintilla aut concalefactione incenda<lb/>tur &longs;eu trabs / &longs;eu tignum qu&aelig; fuerint proxima. </s>
          <s id="N4016CB">Riuos etiam flu<lb/><expan abbr="enti&utilde;">entium</expan> aquarum ita deduci iubent ut &longs;uperflua <expan abbr="depellan&ttilde;">depellantur</expan> &amp; <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> aut <lb/><expan abbr="abrod&etilde;do">abrodendo</expan> aut <expan abbr="madefaci&etilde;do">madefaciendo</expan> <expan abbr="uiti&utilde;">uitium</expan> <expan abbr="infer&atilde;t">inferant</expan> &aelig;dificio: <expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> horum &longs;i&quml; <lb/><expan abbr="nocent / t&atilde;">nocent / tam</expan> &amp; &longs;i minuti&longs;&longs;ime noceant / fit <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> &amp; <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> diuturni<lb/>tate &amp; lace&longs;cendi <expan abbr="p&longs;euer&atilde;tia">p&longs;euerantia</expan> ut accumulati&longs;&longs;ime <expan abbr="noce&atilde;t">noceant</expan>: et in his <lb/>aquarum <expan abbr="duct&otilde;ibus">ductoribus</expan> ob&longs;eruatum apti&longs;&longs;imis architectis aduerti / ut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <pb xlink:href="004/01/037.jpg"/>imbres &longs;tillicidiorum / aut ita ducerent porrectis fi&longs;tulis / ut <expan abbr="adu&etilde;">aduen</expan><lb/>tantes non a&longs;pergerent: aut ita exciperent in pluuiis / ut ad u&longs;um <lb/>hominum uel intra ci&longs;ternas colligerent: uel cogerent certis locis <lb/>emanare unde priuate &longs;ordes abluerentur: et hominum nares ocu<lb/>lique minime offenderentur. </s>
          <s id="N401721">Et in primis cura&longs;&longs;e mihi ui&longs;i &longs;unt: <lb/>Vt omnem aquam pluuiam longe ab &aelig;dificio arcerent atque amo <lb/>uerent / cum c&aelig;teras ob res / tum ne &aelig;dificii &longs;olum humectaretur <lb/>Et in omnibus apertionibus id mihi cura&longs;&longs;e etiam ui&longs;i &longs;unt / ut e<lb/>as ponerent locis apti&longs;&longs;imis / Vnde plurimum commodorum uni <lb/>uer&longs;o &aelig;dificio pr&aelig;&longs;taretur: &amp; pr&aelig;&longs;ertim puteos maxime in publi<lb/>ca &amp; patenti &aelig;dis parte ponendos &longs;tatuo / modo digniora: &amp; non <lb/>&longs;ua &longs;patia non occupentur. </s>
          <s id="N401732">Et &longs;ub diuo po&longs;itos puriorem &amp; &longs;ince<lb/>riorem aquam exhibere phy&longs;ici affirmant. </s>
          <s id="N401737">Sed quacunque &aelig;dis <lb/>parte aut putei info&longs;&longs;i: aut cloac&aelig; &longs;ub&longs;trat&aelig; <expan abbr="fuer&imacr;t">fuerint</expan>: Aut aqua et hu<lb/>mor infuderit / apertiones e&longs;&longs;e illic oportet eiu&longs;modi Vt eo pluri<lb/>mum aeris a&longs;piret / quo humect&aelig; exalationes pauimenti <expan abbr="ab&longs;terg&atilde;">ab&longs;tergam</expan><lb/>tur et depellantur uentorum afflatu atque aeris impul&longs;u.</s>
        </p>
        <p id="N40174A" type="main">
          <s id="N40174C">Hactenus de lineamentis &aelig;dificiorum / qu&aelig; ad uniuer&longs;um opus <lb/>pertinere <expan abbr="uideb&atilde;tur / per&longs;trinximus/&longs;ingulis">uidebantur / per&longs;trinximus / &longs;ingulis</expan> rerum dicendarum <lb/>generibus annotatis. </s>
          <s id="N401757">Nunc de opere &amp; &longs;tructura <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> dicen <lb/>dum e&longs;t Sed prius de materia: &amp; rebus his / qu&aelig; para&longs;&longs;e ad mate<lb/>riam opportet.</s>
        </p>
        <p id="N401762" type="head">
          <s id="N401764">LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE MATERIA <lb/>LIBER SECVNDVS<lb/><arrow.to.target n="marg3"/></s>
        </p>
        <p id="N40176D" type="margin">
          <s id="N40176F"><margin.target id="marg3"/>o</s>
        </p>
        <p id="N401774" type="main">
          <s id="N401776">PVS AEDIFICIORVM ATQVE <lb/>impen&longs;am non temere incohandam arbitror / <lb/>cum c&aelig;teras ob res / tum ne honori et nomini <lb/>officiat. </s>
          <s id="N40177F">Nam cum bene con&longs;titutum opus <lb/>his omnibus laudem efferat: qui in ea re con<lb/><expan abbr="&longs;ili&utilde;">&longs;ilium</expan>: operam: <expan abbr="&longs;tudi&utilde;">&longs;tudium</expan>ue adhibuere: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">et</expan> &longs;i quod <lb/>erit <expan abbr="&imacr;quo">in quo</expan> auctoris <expan abbr="prud&etilde;ti&atilde;">prudentiam</expan> aut opificis periti<lb/>am ulla ex parte de&longs;ideres / plurimum laudi &amp; nomini officiet.</s>
        </p>
        <pb xlink:href="004/01/038.jpg"/>
        <p id="N4017A4" type="main">
          <s id="N4017A6">Et patent quidem atque admodum in promptu extant laudes et ui<lb/>tia maxime publicorum opus: in quibus magis ad &longs;e <expan abbr="de&longs;piciend&utilde;">de&longs;piciendum</expan> <lb/>ne&longs;cio quo pacto trahit quod indecens e&longs;t / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad &longs;e admirandum <lb/>quod pulchre perfectum et omni ex parte ab&longs;olutum con&longs;tet. </s>
          <s id="N4017B7">Ac <lb/>mirum quidem quid ita &longs;it cur monente natura &amp; docti et indoc<lb/>ti omnes in artibus et rationibus rerum quid nam in&longs;it aut recti: <lb/>aut praui confe&longs;tim &longs;entimus: E&longs;tque pr&aelig;&longs;ertim in rebus eiu&longs;modi <lb/>&longs;en&longs;us oculorum unus omnium acerrimus: Quo fit ut &longs;iquid &longs;e <lb/>obtulerit: in quo aliquid curtum / claudicans / redundans inane: <lb/>aut inconditum &longs;it / illico commoueamur: et lepidiora e&longs;&longs;e de&longs;ide<lb/>remus. </s>
          <s id="N4017C8">Cur id accidat <expan abbr="n&otilde;">non</expan> omnes intelligimus /tamen &longs;i rogemur <lb/>emendari corrigique po&longs;&longs;e negabit nemo. </s>
          <s id="N4017D1">At qualis ea &longs;it ratio exe<lb/>quendi: non erit omnium explica&longs;&longs;e: Sed &longs;olum in ea re bene con<lb/>&longs;ultorum: Bene quidem con&longs;ulti e&longs;t omnia pr&aelig;cogita&longs;&longs;e et pr&aelig;fi<lb/>ni&longs;&longs;e animo &amp; mente / ne in opere aut perficiundo. </s>
          <s id="N4017DA">aut iam ab&longs;olu<lb/>to <expan abbr="dic&etilde;dum">dicendum</expan> &longs;it hoc nolui&longs;&longs;em / quam̀ˆ illud malui&longs;&longs;em. </s>
          <s id="N4017E3">Et mirum qui <lb/>dem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non leui&longs;&longs;imas penas male con&longs;tructi operis pendamus: <lb/>Quod enim temere et incon&longs;ulti aggre&longs;&longs;i initio non perpendera<lb/>mus / temporum &longs;ucce&longs;&longs;u tandem recogno&longs;cimus: Ex quo fit aut <lb/>&aelig;ternum ob erroris offen&longs;am peniteat: &longs;i non deleatur ac emende<lb/>tur: aut &longs;i demoliatur / impen&longs;arum et iactur&aelig; ratio / iudiciique tui <lb/>leuitas &amp; incon&longs;tantia damnetur. </s>
          <s id="N4017F6">Iuliu&longs; C&aelig;&longs;ar &aelig;dem a <expan abbr="nemor&etilde;&longs;i">nemoren&longs;i</expan> <lb/>a fundamentis incohatam / magnoque &longs;umptu ab&longs;olutam / quia non <lb/>tota ad animum ei re&longs;ponderet / totam dirui&longs;&longs;e affirmat Suetoni<lb/>us. </s>
          <s id="N401803">Qua quidem in re etiam apud nos po&longs;teros uituperandus u <lb/>nit &longs;iquid tum non &longs;atis qu&aelig; ad rem facerent pr&aelig;cogitauit: aut &longs;i <lb/>forte qu&aelig; tum erant recte in&longs;tituta potuit po&longs;tea leuitatis errore <lb/>odi&longs;&longs;e.</s>
        </p>
        <p id="N40180C" type="main">
          <s id="N40180E">Iccirco uetus optime edificantium mos mihi quidem &longs;emper pro<lb/>babitur: ut non per&longs;criptione modo et pictura / uerum etiam mo<lb/>dulis <expan abbr="ex&etilde;plarii&longs;que">exemplarii&longs;que</expan> factis a&longs;&longs;erula &longs;eu qua uis re uniuer&longs;um opus et <lb/>&longs;ingule cunctarum partium dimen&longs;iones de con&longs;ilio in&longs;tructi&longs;&longs;i<lb/>morum iterum atque iterum pen&longs;itemus atque examinentur prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>quid aliud aggrediare quod impen&longs;am aut curam exigat. </s>
          <s id="N401823">In mo<pb xlink:href="004/01/039.jpg"/>dulis uero ducendis dabitur / ut regionis &longs;itum &amp; arc&aelig; ambitum <lb/>&amp; partium numerum atque ordinem: et parietum faciem: et tecto <lb/>rum firmitatem: et omnium denique rerum / de quibus libro &longs;uperi <lb/>ore tran&longs;egimus rationem &amp; conformationem pulcherrime &longs;pec<lb/>tes atque con&longs;ideres: Et licebit i&longs;tic impune addere / diminuere / <expan abbr="c&otilde;">com</expan><lb/><expan abbr="mutare/&imacr;nouare">mutare / innouare</expan> ac penitus peruertere quoad omnia recte <expan abbr="c&otilde;ueni">conueni</expan><lb/>ant &amp; comprobentur. </s>
          <s id="N401841">Adde quod futur&aelig; impen&longs;&aelig; modus et &longs;umma <lb/>qu&aelig; res minime negligenda e&longs;t / certior habebitur latitudine / alti <lb/>tudine / cra&longs;&longs;itudine / numero / amplitudine / forma / &longs;pecie qualita<lb/>teque rerum &longs;ingularum pro earum dignitate et fabrorum manu <expan abbr="p&etilde;">per</expan><lb/>&longs;itatis. </s>
          <s id="N401850">Nam columnarum: capitulorum: ba&longs;ium: coronarum: fa<lb/>&longs;tigiorum: cru&longs;tationum: pauimentorum: &longs;tatuarumque &amp; eiu&longs;mo<lb/>di : qu&aelig; quidem aut ad con&longs;tituendum: aut ad exornandum &aelig;difi<lb/>cium pertinent ratio et &longs;umma explicatior certiorque habebitur.</s>
        </p>
        <p id="N40185B" type="main">
          <s id="N40185D">Hoc pr&aelig;termittendum nequicquam̀ˆ cen&longs;eo / quod ualde faciat ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>modulos fucatos et ut ita loquar pictur&aelig; l&aelig;nociniis faleratos pro<lb/>ducere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> eius architecti / qui rem docere &longs;tudeat. </s>
          <s id="N40186C">Sed eius e&longs;t am<lb/>bitio&longs;i qui &longs;pectantis oculos illicere et occupare animumque ab <lb/>recta di&longs;qui&longs;itione partium <expan abbr="p&etilde;&longs;andarum">pen&longs;andarum</expan> admouere ad &longs;e <expan abbr="admir&atilde;">admiran</expan><lb/>dum conetur. </s>
          <s id="N40187D">Quare modulos uelim dari non exacto artificio per<lb/>finitos: ter&longs;os: illu&longs;tratos: Sed nudos &amp; &longs;implices: in quibus <expan abbr="inu&etilde;">inuen</expan><lb/>toris <expan abbr="ingenium / n&otilde;">ingenium / non</expan> fabri manum probes: Inter pictoris atque archi<lb/>tecti per&longs;criptionem hoc intere&longs;t / quod ille prominentias ex tabula <lb/><expan abbr="m&otilde;&longs;trare">mon&longs;trare</expan> umbris et lineis et angulis comminutis elaborat: Archi <lb/>tectus &longs;pretis umbris prominentias i&longs;tic ex fundamenti de&longs;cripti <lb/>one ponit: Spatia uero &amp; figuras frontis cuiu&longs;que &amp; laterum alibi <lb/>con&longs;tantibus lineis atque ueris angulis docet / uti qui &longs;ua uelit non <lb/>apparentibus putari ui&longs;is / &longs;ed certis rati&longs;que dimen&longs;ionibus annota <lb/>ri. </s>
          <s id="N40189D">Itaque modulos huiu&longs;modi feci&longs;&longs;e oportet: et eos ita diligenti&longs; <lb/>&longs;ime tecum ip&longs;o et una cum pluribus examina&longs;&longs;e: et iterum atque<lb/>iterum recognoui&longs;&longs;e / ut nihil in opere uel minimum futurum &longs;it <lb/>quod non et quid et quale ip&longs;um &longs;it &amp; quas &longs;edes &amp; quantum &longs;pa <lb/>tii occupaturum &longs;it / et quos ad u&longs;um futurum &longs;it / teneas. </s>
          <s id="N4018A8">Et pr&aelig; <lb/>&longs;ertim tectorum ratio pr&aelig;ceteris ut expediti&longs;&longs;ima &longs;it in primis <pb xlink:href="004/01/040.jpg"/><expan abbr="cur&atilde;dum">curandum</expan> e&longs;t. </s>
          <s id="N4018B4">Nam tectum quidem natura &longs;ui/&longs;irecte <expan abbr="&imacr;terpretor">interpretor</expan> <lb/>ex omni &aelig;dificatione mortalibus primum fuit eorum qu&aelig; ad <expan abbr="u&longs;&utilde;">u&longs;um</expan> <lb/>quietis facerent: adeo ut tectorum gratia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> paries &longs;olum: et qu&aelig; <lb/>cum parietibus <expan abbr="&longs;urg&utilde;t">&longs;urgunt</expan> et con&longs;ecuntur: Verum etiam ea qu&aelig; &longs;ub <lb/>&longs;olo ip&longs;o &longs;unt inuenta e&longs;&longs;e non negent / uti &longs;unt aquarum depul&longs;i <lb/>ones et deriuationes qu&aelig; ex imbribus et cloac&aelig; &amp; eiu&longs;modi: Ego <lb/>uero u&longs;u i&longs;tarum rerum perdoctus memini &quml; &longs;it difficile perducere o <lb/>pus / ut in eo &longs;int partium commoditates dignitati uenu&longs;tatique <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>iunct&aelig;: hoc e&longs;t ut habeant eum c&aelig;tera qu&aelig; probentur / tum et par<lb/>tium excultam uarietatem / qualem proportionum ratio &amp; <expan abbr="conc&imacr;">concin</expan><lb/>nitas diffinierit. </s>
          <s id="N4018E3">Magnum e&longs;t &longs;uperi id quidem / &longs;ed <expan abbr="habili / de&longs;t&imacr;a">habili / de&longs;tina</expan><lb/>to decenti aptoque tecto operire cuncta h&aelig;c non ni&longs;i &longs;olertis: et ad <lb/>modum <expan abbr="circ&utilde;&longs;pecti">circum&longs;pecti</expan> e&longs;&longs;e ingenii opus &amp; artificii affirmo. </s>
          <s id="N4018F2"><expan abbr="Dem&utilde;">Demum</expan> <lb/>cum tibi alii&longs;que peritis tota operis facies perplacebit et <expan abbr="c&otilde;iectatio">coniectatio</expan> <lb/>ita ut nihil &longs;e offerat in quo h&aelig;&longs;ites / nihil in quo melius po&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;">con</expan> <lb/>&longs;ilium capi &longs;tatuas / moneo ne libidine &aelig;dificandi ad opus <expan abbr="incoh&atilde;">incohan</expan><lb/>dum properes uetu&longs;ta &aelig;dificia demoliendo aut <expan abbr="&imacr;mania">immania</expan> uniuer&longs;i o <lb/>peris fundamenta iaciendo: quod ip&longs;um incon&longs;iderati &amp; pr&aelig;cipi<lb/>tes <expan abbr="faci&utilde;t">faciunt</expan>: Sed &longs;i me audias &longs;uper&longs;edebis tempus aliquod / quoad <lb/>ingenii tui recens approbatio deferbuerit / cuncta demum accura<lb/>tius recogniturus / cum non inuenti amore: &longs;ed con&longs;ilii rationibus <lb/>dabitur / ut de ip&longs;a re con&longs;ideratius diiudices: Omnibus enim in <lb/>rebus agendis multa tempus afferet ut aduertas atque perpendas / <lb/>qu&aelig; te uel &longs;olerti&longs;&longs;imum fugerant</s>
        </p>
        <p id="N401922" type="main">
          <s id="N401924">Modulos tibi recognituro h&aelig;c inter <expan abbr="pen&longs;&atilde;das">pen&longs;andas</expan> rationes uer&longs;entur <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: Principio ne quid aggrediare &longs;upra uires hominum: <lb/>Neue quid &longs;u&longs;cipias: quod cum rerum natura protinus depugna <lb/>turum &longs;it. </s>
          <s id="N401931">Natur&aelig; enim uis tam &amp; &longs;i interdum mole obiecta iter <lb/>pelletur: aut innixu aliquo detorqueatur / eiu&longs;modi tamen e&longs;t / ut <lb/>&longs;iuerit ea quidem nun&quml; non &longs;uperare ac profligare quicquid obuer<lb/>&longs;etur: atque impediat: Et omnem quidem contra &longs;e expo&longs;itam rerum <lb/>ut ita loquar: <expan abbr="peruicaci&atilde;">peruicaciam</expan> diuturna et a&longs;&longs;idua oppugnandi per&longs;eue<lb/>rantia tempore / fecunditate labefactat atque per&longs;ternit. </s>
          <s id="N401942">quam̀ˆ multa ho<lb/>minum manufacta et legimus &amp; uidemus <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> pr&aelig;&longs;ertim ob <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <pb xlink:href="004/01/041.jpg"/>non dura&longs;&longs;e / ni&longs;i quod cum natura rerum contenderint. </s>
          <s id="N401953">Eum qui <lb/>ponte nauibus producto obequitare in&longs;tituerat mare quis non irri<lb/>deat: aut potius <expan abbr="in&longs;ol&etilde;tis">in&longs;olentis</expan> oderit in&longs;aniam? </s>
          <s id="N40195E">Portum Claudii &longs;ub <lb/>ho&longs;tia: et apud Teracinam portum Adriani opera omni exparte <lb/>alioquin &aelig;terna / tamen uidemus iam tum pridem ob&longs;tru&longs;is hare<lb/>na faucibus &amp; repleto &longs;inu penitus defeci&longs;&longs;e mare <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> intermi&longs;<lb/>&longs;a illuctatione a&longs;&longs;idua lace&longs;&longs;ente &amp; in dies peruincente. </s>
          <s id="N40196F">Quid <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>putas futurum ubi aut impetentium aquarum uim: aut ruentium <lb/>rupium molem omnino arcere propellereque in&longs;titueris? </s>
          <s id="N40197A">Qu&aelig; <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>ita &longs;int aduerti&longs;&longs;e oportet ne quid eiu&longs;modi aggrediamur quod <lb/>ip&longs;um non recte cum rerum natura conueniat. </s>
          <s id="N401985">Proxime <expan abbr="cauend&utilde;">cauendum</expan> <lb/>e&longs;t ne quid ad te recipias in quo perficiundo ip&longs;e tibi deficias re <expan abbr="&itilde;">im</expan><lb/>perfecta. </s>
          <s id="N401994">Tarquinum regem Romanorum / ni &longs;uperi dii amplitu<lb/>dini urbis faui&longs;&longs;ent / ni cre&longs;cente imperio &longs;atis opum ad tantam in<lb/>cohatam magnificentiam &longs;uppedita&longs;&longs;ent / quis non uitupera&longs;&longs;et / <lb/>quod templi fundamentis iaciundis <expan abbr="tot&atilde;">totam</expan> futuri operis impen&longs;am <lb/>profudi&longs;&longs;et? </s>
          <s id="N4019A3">Accedit quod non modo quid queas / uerum &amp; quid <lb/>deceat non in po&longs;tremis con&longs;iderandum e&longs;t. </s>
          <s id="N4019A8">Rhodopen Thraci<lb/>am meretricem illam celebrem &amp; &longs;uorum temporum memoriam <lb/>non laudo: Qu&aelig; &longs;ibi &longs;epulchrum incredibili <expan abbr="&itilde;pen&longs;a">impen&longs;a</expan> condi iu&longs;&longs;it: <lb/>Nam ea quidem &amp; &longs;i meretricio qu&aelig;&longs;tu regias adepta e&longs;&longs;et opes <lb/>regio tamen digna &longs;epulchro <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> fuit. </s>
          <s id="N4019BB">At reginam Cari&aelig; ar<lb/>temi&longs;iam contra non uitupero / qu&aelig; <expan abbr="am&atilde;ti&longs;&longs;imo">amanti&longs;&longs;imo</expan> et digni&longs;&longs;imo ui <lb/>ro &longs;epulchrum condidit magnificenti&longs;&longs;imum: <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> quoque in his <lb/>mode&longs;tiam probem. </s>
          <s id="N4019CC">Mecenatem increpabat Horatius quod &aelig;difi<lb/>cando in&longs;aniret. </s>
          <s id="N4019D1">Mihi uero apud Cornelium tacitum probatur is <lb/>qui othoni &longs;epulchrum po&longs;uit modicum / &longs;ed man&longs;urum. </s>
          <s id="N4019D6">Quod <lb/>&amp; &longs;i in priuatis monumentis mode&longs;tiam / in publicis magnificen<lb/>tiam exigunt publica etiam interdum priuatorum mode&longs;tia col<lb/>laudantur. </s>
          <s id="N4019DF">Pompeii theatrum <expan abbr="obegregi&atilde;">ob egregiam</expan> opis <expan abbr="magnitudin&etilde;">magnitudinem</expan> et di<lb/>gnitatem laudibus et admiratione pro&longs;equimur. </s>
          <s id="N4019EC">Dignum opus <lb/>et Pompeio et uictrice Roma. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N4019F2">Sed Neronis &aelig;dificandi in&longs;aniam <lb/>et ua&longs;ti&longs;&longs;imorum operum ad&longs;oluendorum furorem non omnes pro<lb/>bant: Tum et eum qui tam multis hominum milibus <expan abbr="m&otilde;t&etilde;">montem</expan> apud <pb xlink:href="004/01/042.jpg"/>puteolos non foderit quis non malit ultiori aliqua in re tantum o <lb/>per&aelig; atque impen&longs;e con&longs;ump&longs;i&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N401A03">Eliogaballi prodigio&longs;am <expan abbr="in&longs;ol&etilde;">in&longs;olen</expan><lb/>tiam quis non dete&longs;tabitur. </s>
          <s id="N401A0C">Cogitarat enim columnam ponere in <lb/>gentem / per quam intrin&longs;ecus ad &longs;ummum con&longs;cenderetur: ut il<lb/>lic Eliogabal&longs;um deum / cui e&longs;&longs;et initiatus / locaret: Sed non in<expan abbr="&etilde;">uen</expan><lb/>to tam ua&longs;to &longs;axo conqui&longs;ito u&longs;que ad <expan abbr="thebaid&etilde;">thebaidem</expan> de&longs;titit. </s>
          <s id="N401A1E">His etiam <lb/>addendum e&longs;t ne quid aggrediare quod ip&longs;um &amp; &longs;i alioquin utile <lb/>dignum ac <expan abbr="n&otilde;">non</expan> penitus difficile factu &longs;it facultatibus et temporis <lb/>oportunitate &longs;uppeditantibus / tamen &longs;it ip&longs;um eiu&longs;modi ut bre<lb/>ui aut &longs;ucce&longs;&longs;oris negligentia aut incolarum tedio <expan abbr="defectur&utilde;">defecturum</expan> &longs;it. <lb/></s>
          <s id="N401A32">Fo&longs;&longs;am quinque remibus nauigabilem ab Auerno u&longs;que <expan abbr="ho&longs;ti&atilde;">ho&longs;tiam</expan> a Ne <lb/>rone in&longs;titutam cum alias ob res uitupero / tum etiam quod in ea <lb/><expan abbr="&longs;eru&atilde;da">&longs;eruanda</expan> perpetuam eternamque imperii felicitatem et huius rei &longs;tu  <lb/>dio&longs;os continue principes de&longs;idera&longs;&longs;et. </s>
          <s id="N401A42">Qu&aelig; cum ita &longs;int officii <lb/>erit ea &longs;pecta&longs;&longs;e qu&aelig; recen&longs;uimus: hoc e&longs;t quid &longs;it quod agas / &amp; <lb/>quid quo agas loco: et qui &longs;is qui id agas: Et pro eius dignitate et <lb/>u&longs;u rem totam con&longs;tituere nimirum hominis erit bene con&longs;ulti et <lb/>con&longs;iderati. </s>
          <s id="N401A4D">His notatis atque animaduer&longs;is lu&longs;tranda tibi erunt re <lb/>liqua / an &longs;int eorum qu&aelig;que recte definita et apte &longs;uis locis di&longs;tri<lb/>buta: Quo pro munere obeundo ip&longs;um te ita compares opus e&longs;t: <lb/>ut in omni rerum i&longs;tarum aduer&longs;ione pr&aelig; te feras turpe ducere te <lb/>non id a&longs;&longs;equi quoad in te &longs;it: Vt aliud alibi opus nullum pari <lb/>factum impen&longs;a et &longs;imili ductum oportunitate po&longs;&longs;it / aut &longs;pecta<lb/>ri lubentius / aut laudari uberius. </s>
          <s id="N401A5E">Neque enim &longs;at e&longs;t i&longs;tiu&longs;modi in <lb/>rebus non contemni / &longs;ed probari quidem in primis <expan abbr="c&etilde;decet / et">condecet / et</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>haberi ut imitentur. </s>
          <s id="N401A6D">Quare &longs;eueros e&longs;&longs;e nos et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dilig&etilde;tes">diligentes</expan> re <lb/>rum explicatores oportet: Et curandum ut cum nihil non elegans <lb/>&amp; probati&longs;&longs;imum interponatur: tum et omnia inter &longs;e mutuo ad <lb/>dignitatem gratiamque conueniant / u&longs;que adeo ut quicquid addide<lb/>ris aut mutaris aut detraxeris uitio&longs;ius id et deterius futurum &longs;it <lb/>Sed rerum i&longs;tarum iterum atque <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> admoneo / fac &longs;it moderatiix <lb/>peritorum prudentia et con&longs;ilium eorum / qui &longs;pectaturi &longs;int rec<lb/>to aliquo &amp; &longs;incero cum iudicio. </s>
          <s id="N401A8C"><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> i&longs;torum <expan abbr="&longs;c&imacr;a">&longs;cientia</expan> et <expan abbr="&itilde;&longs;titutis">in&longs;titutis</expan> magis <lb/><expan abbr="&qtilde;">quam</expan> priuata uoluntate &amp; &longs;en&longs;u dabitur / ut qu&aelig; agas uel <expan abbr="opt&itilde;a">optima</expan> &longs;int / <pb xlink:href="004/01/043.jpg"/>uel optimis &longs;imilia. </s>
          <s id="N401AA9">Demum peritorum uoce probari quod agas <lb/>profecto pulcherrimum e&longs;t: &amp; &longs;atis &longs;uperque approbant qui melio<lb/>ra non afferunt: ex qua re fractum quoque uoluptatis capias <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> <lb/>nemo i&longs;torum qui &longs;apiunt non a&longs;&longs;entiantur: Et conferet <expan abbr="quo&longs;d&atilde;">quo&longs;dam</expan> <lb/>audi&longs;&longs;e: Nam interdum conuenit / ut etiam i&longs;tarum rerum imperiti <lb/>ea dicant qu&aelig; minime a&longs;pernenda periti&longs;&longs;imis uideantur.</s>
        </p>
        <p id="N401ABE" type="main">
          <s id="N401AC0">Cum uero tota &aelig;dificii ratio ex &longs;ingulis modulorum partibus ita <lb/>erit apud te &longs;pectata et cognita: ut nihil non animaduer&longs;um: nihil <lb/>non adnotatum u&longs;piam relinquatur: &amp; interea ita omnino decre<lb/>ueris &aelig;dificare: et apud te con&longs;tabit unde &longs;umptibus oportune sa<lb/>ti&longs;fiat / parabis reliqua ad opus ip&longs;um exequendum nece&longs;&longs;aria: ne <lb/>quid inter &aelig;dificandum de&longs;it: quod a perficiundi operis celerita<lb/>te auocet. </s>
          <s id="N401ACF">Nam cum &longs;int plura quibus ad opus ab&longs;oluendum <expan abbr="&itilde;di">indi</expan><lb/>geas: cumque illorum quid uis ni ad&longs;it omnem &longs;tructuram po&longs;&longs;it <lb/>aut impedire aut uitiare / officii erit nihil neglexi&longs;&longs;e / quod confe<lb/>rat &longs;i ad&longs;it: aut noceat / &longs;i de&longs;it. </s>
          <s id="N401ADC">Dauid et Salomon hebreorum re<lb/>ges facturi <expan abbr="t&etilde;plum">templum</expan> hiero&longs;olimis / cum maximam uim auri / argen<lb/>ti / &aelig;ris / lignorum / lapidi&longs;que &amp; eiu&longs;modi para&longs;&longs;ent: tum et ne quod <lb/>dee&longs;&longs;et quod ad rei facilitatem &amp; celeritatem faceret / a proximis <lb/>regibus multa <expan abbr="fabror&utilde;">fabrorum</expan> milia et architectos accer&longs;ui&longs;&longs;e &longs;cribit Eu<lb/>&longs;ebius Pamphilus. </s>
          <s id="N401AF1">Quod factum quidem uehementer probo: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <lb/>affert nimirum operi dignitatem: et auctoris gloriam accumulati <lb/>orem reddit: quod arte ac recte factum mature perfectum &longs;it apud <lb/>&longs;criptores celebratur. </s>
          <s id="N401AFE">Alexander Macedo / quem refert Curtius / <lb/>urbem apud Tanaim non <expan abbr="minim&atilde;">minimam</expan> &aelig;difica&longs;&longs;e diebus non plus &longs;ep<lb/>tem. </s>
          <s id="N401B09">Et Nabuchodona&longs;or quod templum Beli ut &longs;cribit lo&longs;ephus <lb/>hi&longs;toricus / diebus quindecim ab&longs;oluerit: quodue Babilonem tri<lb/>plici / uti aiunt / muro cinxerit diebus itidem quindecim. </s>
          <s id="N401B10">Titus <lb/>quod murum &longs;tadiorum paulo minus quadraginta a&longs;truxerit. </s>
          <s id="N401B15">Se<lb/>miramis quod &longs;ingula maximorum murorum &longs;tadia apud Babilo <lb/>nem &longs;ingulis diebus perfecerit: quodue murum ad cohercendum <lb/>latum &longs;tadiis ducentis admodum profundum atque latum diebus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>plus &longs;eptem duxerit. </s>
          <s id="N401B24">Sed de his alias</s>
        </p>
        <p id="N401B27" type="main">
          <s id="N401B29">Qu&aelig; uero para&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;uenit / nimirum">conuenit / nimirum</expan> h&aelig;c &longs;unt / calx / harena lapis <pb xlink:href="004/01/044.jpg"/>materia: item et ferrum et &aelig;s et plumbum et uitrum: et huiu&longs;mo<lb/>di. </s>
          <s id="N401B36">Et inprimis fabros minime imperitos / minime leues / minime <lb/>incon&longs;tantes. </s>
          <s id="N401B3B">&longs;eligendos duco: quibus tu opus recte per&longs;criptum <lb/>&longs;edulo faciundum mandes atque commendes / ut probe persiniant/ <lb/>matur&aelig;que ab&longs;oluant. </s>
          <s id="N401B42">Et in his omnibus probandis iuuabit ex pro<lb/>ximis qu&aelig; alibi in promptu extant operibus ducere argumenta et <lb/>coniecturas quibus admonitus &longs;tatuas quid tua in re <expan abbr="agend&utilde;">agendum</expan> &longs;it: <lb/>Namque in illis uitia &amp; laudes notentur / eodem quoque in tuo futu<lb/>ra opere per&longs;imillima poteris arbitrari. </s>
          <s id="N401B51">Nero princeps cum in&longs;ti<lb/>tui&longs;&longs;et centum ac uiginti pedum Rom&aelig; ad uenerationem &longs;olis co<lb/>lo&longs;&longs;um ponere: in quo &longs;uperiorum amplitudinem &amp; magnificen<lb/>tiam &longs;uperaret / non prius loca&longs;&longs;e faciundum Zenodaro artifici per <lb/>ea tempora celebri ac &longs;ingulari &longs;cribit <expan abbr="Plinius/&qtilde;">Plinius / quae</expan> &longs;atis probatum <lb/>uidit quid in tanti operis artificio ualeret facto in gallia apud ar<lb/>uernos collo&longs;o miri ponderis. </s>
          <s id="N401B64">Atque hi&longs; con&longs;titutis ad c&aelig;tera pro&longs;equa<lb/>mur. </s>
          <s id="N401B69">Atqui nos quidem in huiu&longs;modi rebus / qu&aelig; ad opus &aelig;di&longs;i<lb/>ciorum commoda &longs;unt / recen&longs;endis / ea referamus qu&aelig; d<gap/>i uete<lb/>res tradidere: Pr&aelig;&longs;ertim Theophra&longs;tu&longs; / Ari&longs;toteles / Cato / Var<lb/>ro / Plinius / Vitruuiu&longs;que. </s>
          <s id="N401B74">Nam ea quidem longa ob&longs;eruatione <lb/><expan abbr="magis/&qtilde;">magis / quae</expan> ullis ingenii artibus cogno&longs;cuntur: Vt ab his qui i&longs;tiu&longs; <lb/>modi &longs;umma diligentia <expan abbr="adnotarunt / pet&etilde;da">adnotarunt / petenda</expan> &longs;int. </s>
          <s id="N401B82">Sequemur <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <lb/>ea colligentes: qu&aelig; probati&longs;&longs;imi ueteres pluribus et uariis locis trac<lb/>tauere. </s>
          <s id="N401B8D">Addemus etiam no&longs;tro pro more &longs;iqua ip&longs;i ex maiorum o<lb/>peribus aut ex peritorum artificum monitis adnotarimus: qu&aelig; ul<lb/>la ex parte dicendis conferant: Et enim <expan abbr="perc&otilde;mode">percommode</expan> fieri arbitror <lb/>&longs;i naturam rerum ip&longs;arum &longs;equentes ab his ip&longs;is incipiemus / qu&aelig; <lb/>prius ad hanc rem &aelig;dificatoriam &longs;ibi homines u&longs;urparunt. </s>
          <s id="N401B9C">Ea ni <lb/>fallimur fuere c&aelig;du&aelig; arbores &amp; &longs;yluarum materia / tam &amp; &longs;i apud <lb/>auctores <expan abbr="inueni&atilde;">inueniam</expan> qui de his inter &longs;e di&longs;crepent. </s>
          <s id="N401BA7">Sunt qui dicant <lb/>homines primum <expan abbr="&longs;pel&utilde;cis">&longs;peluncis</expan> habita&longs;&longs;e ita ut pecus et domini <expan abbr="c&etilde;mu">commu</expan><lb/>ni clauderentur umbra: Hinc credunt quod fertur apud Plinium <lb/>Gelium quendam Taxium imitatione natur&aelig; primum omnium <lb/>luteum &longs;ibi a&longs;truxi&longs;&longs;e &aelig;dificium: Deam Diodorus Ve&longs;tam &longs;atur <lb/>ni filiam ait primum habitacula adinueni&longs;&longs;e: Eu&longs;ebius <expan abbr="P&atilde;philus">Pamphilus</expan> <pb xlink:href="004/01/045.jpg"/><expan abbr="eleg&atilde;s">elegans</expan> antiquitatum per&longs;crutator ex ueterum te&longs;timoniis Protho<lb/>genii nepotes excogita&longs;&longs;e hominibus domicuia a&longs;&longs;euerat / qu&aelig; ex <lb/>foliis harundinum &amp; papiro <expan abbr="intexeren&ttilde;">intexerentur</expan>. </s>
          <s id="N401BCF">Sed nos redeamus ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan></s>
        </p>
        <p id="N401BD5" type="main">
          <s id="N401BD7">Veteres igitur &amp; in primis Theophra&longs;tus &longs;cindere <expan abbr="arbor&etilde;">arborem</expan> prae<lb/>&longs;ertim abietem et piceam et pinum iubent / ubi primum germina&longs; <lb/>&longs;e tenero&longs;que caudices promp&longs;i&longs;&longs;e occeperint: Vbi &amp; propter hu<lb/>moris exuberantiam facile corticem amoui&longs;&longs;e po&longs;&longs;is: E&longs;&longs;e tamen <lb/>aliquas po&longs;t <expan abbr="u&imacr;demiam">uindemiam</expan>: qu&aelig; c&aelig;&longs;&aelig; commodiores &longs;int: uti e&longs;t acer <lb/>ulmus / fraxinus / tilia / Robora item &longs;i <expan abbr="cred&atilde;tur">credantur</expan> uere / fieri teredi<lb/>no&longs;a atte&longs;tantur. </s>
          <s id="N401BF2">At eadem &longs;i cedantur bruma / fieri ut neque uitien<lb/>tur / neque pandantur: Et faciat ad rem quod adnotarunt materiam <lb/>quidem: qu&aelig; per brumam flante borea cedatur / etiam <expan abbr="uirent&etilde;">uirentem</expan> bel<lb/>li&longs;&longs;ime &amp; prope immunem fumo ardere: Qu&aelig; res inditio e&longs;t hu<lb/>morem &longs;ucco&longs;am e&longs;&longs;e non crudo &longs;ed dige&longs;to. </s>
          <s id="N401C01">Vitruuio placuit <lb/>materiam cedi a primo autumno u&longs;que <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> flare incipiat Fauoni<lb/>us. </s>
          <s id="N401C0C">He&longs;iodus quando inquit &longs;ol no&longs;trum in caput pendens multa <lb/>inferue&longs;cit ui<gap/>et hominum inde color fu&longs;catur / tunc me&longs;&longs;is in&longs;tat <lb/>Cum uero decidere folia ceperint / tu &longs;iluam cedito. </s>
          <s id="N401C15">At Cato rem <lb/>totam &longs;ic moderatur. </s>
          <s id="N401C1A">Materiem inquit &longs;i robur &longs;it / cedito ubi &longs;ol<lb/>&longs;titium fuerit: Nam ad brumam &longs;emper intempe&longs;tiua e&longs;t: c&aelig;tera <lb/>materies qu&aelig; &longs;emen habet cum maturum fuerit: qu&aelig; non habet / <lb/>cum libuerit: Qu&aelig; maturum &amp; una uiride habet / tunc cedito <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>&longs;emen exciderit: Vlmum uero cum cadunt &longs;olia. </s>
          <s id="N401C2B">Et referre pluri<lb/>mum aiunt qua luna ferrum adigas. </s>
          <s id="N401C30">Namque tantam quidem uim <lb/>lunationum e&longs;&longs;e in eiu&longs;modi rebus ferro attingendis putant cum <lb/>c&aelig;teri / tum in primis Varro: ut etiam qui tondantur luna decre<lb/>&longs;cente fieri confe&longs;tim caluos a&longs;&longs;euerent: Eaque de re <expan abbr="Tiberi&utilde;">Tiberium</expan> prin<lb/>cipem referunt diem capillo tondendo &longs;erua&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N401C41">A&longs;tronomi affir<lb/>mant non defuturam animo tri&longs;titiam &longs;i capillum aut unguem &longs;e<lb/>cueris luna oppre&longs;&longs;a maleque affecta. </s>
          <s id="N401C48">Illud faciat ad rem quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> <lb/>quas res ad u&longs;um habiturus &longs;is / ut locis <expan abbr="moue&atilde;tur">moueantur</expan> has ferro manu <lb/>que tractandas cum fuerit luna in libra cancroue: Qu&aelig; uero &longs;tabili <lb/>a &amp; locis immota futura &longs;int / tunc incohandas et pertractandas <lb/>cum erit luna <expan abbr="&itilde;">in</expan> leone tauroue &amp; eiu&longs;modi. </s>
          <s id="N401C5F">Sed cedi oportere ma<pb xlink:href="004/01/046.jpg"/>teriem periti omnes admonent luna deficiente: Nam tune admo <lb/>dum exhau&longs;tam e&longs;&longs;e arboris &longs;tatuunt cra&longs;&longs;am illam pituitatem: <lb/>qu&aelig; quidem adcitam putredinem <expan abbr="imbuend&atilde;">imbuendam</expan> per prona &longs;it: lunaque <lb/>i&longs;thac c&aelig;&longs;am cari&aelig; non infe&longs;tari expertum e&longs;t. </s>
          <s id="N401C70">Hinc e&longs;t quod <lb/>aiunt / frumenta ut uendas metito luna pleniore: Nam et ip&longs;a <expan abbr="t&utilde;e">tunc</expan> <lb/>admodum plena &longs;unt: ut uero a&longs;&longs;erues metito luna &longs;itiente: Con <lb/>&longs;tat etiam frondes arborum luna decre&longs;cente pr&aelig;paratas <expan abbr="n&otilde;">non</expan> putre<lb/>&longs;cere. </s>
          <s id="N401C83">Diem uero cedendis arboribus commodam putat Columel<lb/>la a uige&longs;ima u&longs;que ad trige&longs;imam con&longs;ene&longs;centis lur&aelig;. </s>
          <s id="N401C88">Vegetio <lb/>&longs;cindi arborem placuit a quintadecima u&longs;que ad uige&longs;imam &longs;ecun<lb/>dam lunam: hincque religionem ortam putat: ut pio eternitate his <lb/>tantum diebus celebrent: quod per eos c&aelig;&longs;a &aelig;ternum durent. </s>
          <s id="N401C91">Ad<lb/>dunt et lunam ob&longs;eruandam ut occidat. </s>
          <s id="N401C96">At Plinius optime c&aelig;di <lb/>arborem putat cane maxime oriente lunaque coheunte : qui dies in<lb/>terlunium uocatur: et noctem ducit expectandam eius ip&longs;ius diei <lb/>quoad luna &longs;ub terra &longs;it. </s>
          <s id="N401C9F">Huius rei rationem A&longs;tronomi e&longs;&longs;e pre<lb/><expan abbr="dic&atilde;t">dicant</expan>: quod ui lun&aelig; omnis rerum humor commoueatur. </s>
          <s id="N401CA9">Ergo hu<lb/>more lunam uer&longs;us ad ultimas radicis fibras aut retracto aut de&longs;ti<lb/>tuto / C&aelig;tera materies perpurgatior relinquitur. </s>
          <s id="N401CB0">Adde his quod <lb/>multo fideliores putant futuras &longs;i non &longs;tatim pro&longs;temantur / Ve<lb/>rum circuncidantur ut &longs;tantes &longs;ic are&longs;cant: Quin &amp; abietem arbo<lb/>rem alioquin <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> humoris contagionem haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquam</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&atilde;">firmi&longs;&longs;imam</expan> <lb/>&longs;i luna decre&longs;cente decorticetur / futuram affirmant / ut aquis non <lb/>corrumpatur. </s>
          <s id="N401CC9">Sunt qui atte&longs;tentur robur et <expan abbr="qu&aelig;rc&utilde;">qu&aelig;rcum</expan> graues ma<lb/>terias / qu&aelig; aquis natura &longs;ub&longs;idant / &longs;i circuncidantur uere primo <lb/>&amp; po&longs;t ami&longs;&longs;am frondem pro&longs;ternantur / reddi ut aquis ad diem <lb/>u&longs;que nonage&longs;imum adnatent: Alii amplius concidi &longs;tantis arboris <lb/>cra&longs;&longs;itudinem <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan> ad mediam u&longs;que medullam quo &longs;anies &amp; ma<lb/>lus &longs;uccus &longs;tillando effu&longs;ius depleatur: His addunt ne <expan abbr="ull&atilde;">ullam</expan> &longs;ter <lb/>nas arborem dolandam aut &longs;ecandam ante &longs;ues &aelig;ditos fructus et <lb/>&longs;eminis maturitatem: Perci&longs;am inde arborem / ut pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <lb/>fructum ferat / nudari penitus cortice admonent oportere. </s>
          <s id="N401CE8">Nam <lb/>facile quidem &longs;ub libro / dum cortice opert&aelig; <expan abbr="&longs;tent / contaminan&ttilde;">&longs;tent / contaminantur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N401CF2">C&aelig;&longs;am materiem habere conditam oportet loco ubi graues &longs;oles <pb xlink:href="004/01/047.jpg"/>et acres uentorum afflatus non appellant: &amp; pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <expan abbr="&longs;p&otilde;">spon</expan> <lb/>te <expan abbr="dan&ttilde;/umbra">dantur / umbra</expan> penitus contectas e&longs;&longs;e oportet: Quir. <!-- REMOVE S-->et huius gra<lb/>tia fimo illinire maxime bouillo ueteres architecti ob&longs;eruarunt: <lb/>Id ea de re fieri Theophra&longs;tus di&longs;&longs;erebat / quod circumconclu&longs;is egre&longs;<lb/>&longs;ibus / concreta pituita / in modicaque uaporum uis per medullum <lb/>&longs;en&longs;im in&longs;tillet atque re&longs;piret / quo fit ut c&aelig;tera ligni &longs;iccitas &longs;icci<lb/>&longs;cendo coequalibus conden&longs;etur: Stantes item cacumine quod in <lb/>uer&longs;o commodius &longs;iccari arbitrantur: Tum &amp; contra uetu&longs;tatem <lb/>ac futuros morbos uaria adhibeant remedia: Theophra&longs;tus defo&longs;<lb/>&longs;am materiem multo den&longs;ari arbitratur. </s>
          <s id="N401D17">Cato iubet ce&longs;am materi <lb/>em amurca illiniri / quo a tinea et carie immunis &longs;it. </s>
          <s id="N401D1C">Qu&aelig; aqui&longs; <lb/>et mari uitientur pice tutari in promptu e&longs;t: Referunt &amp; ligna <lb/>qu&aelig; macerata &longs;int / amurca nullo fumi tedio ardere. </s>
          <s id="N401D23">Ad labyrin<lb/>thum &aelig;gyptium po&longs;itas e&longs;&longs;e trabes ex &longs;pina &aelig;gyptia incohatas o <lb/>leo &longs;cribit Plinius. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N401D2B">Vi&longs;co inquit Theophra&longs;tus illitam materiem <lb/>non ardere. </s>
          <s id="N401D30">Neque hoc pretermittam: Extat apud Gellium ex <expan abbr="&atilde;na">anna</expan><lb/>libus quinti Claudii turrim ligneam ad pyreum / quod eam arche <lb/>laus Mitridatis pr&aelig;fectus multo a lumine oblini&longs;&longs;et / Sylla oppu<lb/>gnante minime ar&longs;i&longs;&longs;e: Sunt pr&aelig;terea qu&aelig; modis uariis den&longs;ent: <lb/>et contra tempe&longs;tatum iniurias corroborentur: Nam citream qui <lb/>dem materiem condiunt terra &amp; illiniunt c&aelig;ra: imponuntque acer <lb/>uis frumenti &longs;eptenis diebus / totidem intermi&longs;&longs;is: Quo fit ut cum <lb/>firmior: tum et ad opus commodior reddatur: Mirum enim <expan abbr="&itilde;">im</expan>mo <lb/>dum ponderi detrahitur: hanc ip&longs;am etiam &longs;iccatam mari <expan abbr="duriti&etilde;">duritiem</expan> <lb/>acquirere affirmant &longs;pi&longs;&longs;am &amp; incorruptibilem. </s>
          <s id="N401D51">Ca&longs;taneam aquas <lb/>maris purgari con&longs;tat. </s>
          <s id="N401D58">Ficum &aelig;gyptiam &longs;cribit Plinius &longs;tagno <lb/>in mergunt / ut &longs;iccetur atque leuigetur: nam ea quidem prius aquas <lb/>&longs;ub&longs;idit: No&longs;tros fabros tignarios uidemus aquis et luto &longs;ubmer<lb/>&longs;am / qua pr&aelig;&longs;ertim torno utuntur: materiem &longs;eruare dies trigin<lb/>ta quod maturius ex&longs;iccatam &amp; fieri ad omnes u&longs;us habiliore pu<lb/>tant: Sunt qui affirment materiem cuius euenire hic / ut &longs;i dum <lb/>adhuc uiret / defodias in humido / &aelig;terna &longs;it. </s>
          <s id="N401D6B">Sed &longs;iue defodias: &longs;i<lb/>ue illitam lucisue conditam &longs;erues hac in &longs;ententia periti omnes <lb/>conueniunt: ut ni&longs;i po&longs;t trime&longs;tre tangi uetent:</s>
        </p>
        <pb xlink:href="004/01/048.jpg"/>
        <p id="N401D75" type="main">
          <s id="N401D77">Den&longs;ari enim et quandam qua&longs;i maturitatem firmitatis imbui&longs;&longs;e <lb/>oportet <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quam</expan> in opus producantur. </s>
          <s id="N401D80">Sic habitam iubet Cato exi<lb/>mi producique ad &longs;olem luna decre&longs;cente et po&longs;t meridiem / decre<lb/>&longs;centi&longs;que lun&aelig; ip&longs;ius quatuor proximos dies quibus plena fuerit / <lb/>improbat admonetque ne au&longs;tro flante educatur / Et cum eduxeris <lb/>cauendum ne trahas per rorem: neue <expan abbr="rorul&etilde;tam">rorulentam</expan> aut gelidam aut <lb/>non u&longs;que quaque &longs;iccam doles aut perfindas &longs;erra. </s>
          <s id="N401D91">Materiem ui&longs;us <lb/>e&longs;t puta&longs;&longs;e Theophra&longs;tus non ante triennium bene ex&longs;iccatam fo<lb/>re ad a&longs;&longs;eres pr&aelig;&longs;ertim et ualuarum u&longs;um. </s>
          <s id="N401D98">Operi &aelig;dificiorum <lb/>commodi&longs;&longs;imas putant arbores has / Cerrum / Quercum / robora / <lb/>e&longs;culum / populum / tilium / Salicem / Alnum / Fraxinum / Pinum <lb/>Cupre&longs;&longs;um / Olea&longs;trum / Oleam / Ca&longs;taneam / Laricem / Euxum: <lb/>et Cedrum: item &amp; Ebanum &amp; item Vitim. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N401DA4">Sed his omnibus ua<lb/>ria e&longs;t natura: et perinde uariis u&longs;ibus commodand&aelig;. </s>
          <s id="N401DA9">Nam ali&aelig; <lb/>&longs;ub diuo c&aelig;teris pr&aelig;&longs;tant: alie in umbra &longs;eruantur. </s>
          <s id="N401DAE">ali&aelig; nitent ae<lb/>re: ali&aelig; dure&longs;cunt inter aquas &amp; defo&longs;&longs;e &aelig;terniores &longs;unt: ldcirco <lb/>h&aelig; lamiis a&longs;&longs;eribus &longs;culturis inte&longs;tini&longs;que operibus / alter&aelig; tignis <lb/>et trabibus: reliqu&aelig; &longs;ubdiualibus <expan abbr="pauim&etilde;tis">pauimentis</expan> <expan abbr="fer&etilde;dis">ferendis</expan> et <expan abbr="operim&etilde;tis">operimentis</expan> <lb/>habendis exi&longs;tunt firmiores &amp; pr&aelig;&longs;ertim Alnus fluuialibus et pa<lb/>lu&longs;tribus palationibus fundamentorum omnes exuperat: et humo<lb/>ris patienti&longs;&longs;ima e&longs;t: Eadem in aere et &longs;olibus non durat. </s>
          <s id="N401DC9">Contra <lb/>e&longs;culus impatiens e&longs;t humoris. </s>
          <s id="N401DCE">Vlmus aere et in propatulo <expan abbr="d&etilde;&longs;a">den&longs;a</expan><lb/>tur: alibi panditur et non per&longs;i&longs;tit. </s>
          <s id="N401DD7">Picea &amp; item pinus &longs;i terra ob<lb/>ruantur &aelig;terna &longs;unt. </s>
          <s id="N401DDC">At robur quidem quod &longs;pi&longs;&longs;a et neruo&longs;a &longs;it <lb/>et den&longs;a minuti&longs;que foraminibus predita humorem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> recipiens <lb/>terrenis quibu&longs;que &aelig;dificationibus per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> apti&longs;&longs;ima e&longs;t: maximeque <lb/>po&longs;ita ut ferat pondera erit / tum quidem pro columna admodum <lb/>ualidi&longs;&longs;ima. </s>
          <s id="N401DEF">Verum huic natura cum tantam immi&longs;erit duritiem <lb/>ut perterebrari nequeat ni&longs;i madefacta / tamen affirmant &longs;upra <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> <lb/>e&longs;&longs;e incon&longs;tantem et rituo&longs;am fieri et contorquere &longs;e &longs;e: <expan abbr="eandemque&etilde;t">eandemque <lb/>et</expan> aqua marina facile <expan abbr="corr&utilde;pi">corrumpi</expan>. </s>
          <s id="N401E04">Id ole&aelig; et ilici et olea&longs;tri /qu&aelig; cete <lb/>ris in rebus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> robore conueniunt non accidit ut aquas <expan abbr="c&otilde;maceren&ttilde;">commacerentur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N401E12">Quercus nullo &longs;enio <expan abbr="confici&ttilde;/qa">conficitur / qua</expan> <expan abbr="intim&utilde;">intimum</expan> &longs;ucco&longs;a <expan abbr="&etilde;">est</expan> et prope uti ui <lb/>rens &longs;it: Fagum item et iuglandem aquis non u&longs;que <expan abbr="corr&utilde;pi">corrumpi</expan> &amp; <expan abbr="&imacr;ter">inter</expan> <pb xlink:href="004/01/049.jpg"/>principales qu&aelig; defodiantur <expan abbr="annumer&atilde;t">annumerant</expan>. </s>
          <s id="N401E33">Suber item ad u&longs;um co<lb/>lumnarum et pinus &longs;ilue&longs;tris &amp; morus &amp; acer &amp; ulmus non inuti<lb/>les &longs;unt. </s>
          <s id="N401E3A">Trabeationibus et tignis aptam putat Theofra&longs;tus <expan abbr="nuc&etilde;">nucem</expan> <lb/>euboicam: quod ea quidem ante&quml;uam rumpi</s>
          <s id="N401E45">tur / &longs;onitu &longs;ignum det: <lb/>Exque eo factum olim ut ex balneo apud Andrum qui incrant om<lb/>nes incolumes ab ruina tectorum &longs;ecuta effugerint. </s>
          <s id="N401E50">Sed omnium <lb/>optima abies: Nam cum proceritate &amp; amplitudine primaria &longs;it <lb/>tum rigore naturali contenta <expan abbr="n&otilde;">non</expan> facile oneribus pre&longs;&longs;antibus flec<lb/>titur: &longs;ed directa inuictaque permanet: Adde quod facilis e&longs;t et parie<lb/>tibus &longs;uo pondere non mole&longs;ta. </s>
          <s id="N401E65">Huic uni plurim&aelig; a&longs;eribuntur <lb/>laudes: plures de &longs;e pr&aelig;&longs;tare utilites affirmant. </s>
          <s id="N401E72">Vnum tamen <lb/>illi e&longs;&longs;e uitium non negant: quod perficile ad &longs;e flammas admi<lb/>tat: atque ignibus infen&longs;a &longs;it: Huic non po&longs;tponitur contignandis <lb/>edibus cupre&longs;&longs;us arbos alio quin eiu&longs;modi ut inter no&longs;tras arbores <lb/>primariam et pr&aelig;cipuam &longs;ibi laudem uendicet. </s>
          <s id="N401E87">Hanc ueteres in <lb/>ter clari&longs;&longs;imas computabant non ultimam ab cedro atque ebano. <lb/></s>
          <s id="N401E8F">Cupre&longs;&longs;umque apud indos prope inter aromata uenerantur: et me<lb/>rito id quidem: Laudent qui uelint amoniam chiam &amp; <expan abbr="cirenaic&atilde;">cirenaicam</expan>: <lb/>quam e&longs;&longs;e &aelig;ternam pr&aelig;dicat Theophra&longs;tus: Vtrum / odore / nito<lb/>re. </s>
          <s id="N401E9C">robore / magnitudine / rectitudine / perhennitate: His omnibus <lb/>in laudibus quam tu illi arborem comparabis: Cariem &amp; uetu&longs;ta<lb/>tem penitus nihil &longs;entire cupre&longs;&longs;um affirmant: et rimam &longs;ponte <lb/>haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquam</expan> capere: Ea nimirum de re Plato legas publicas: atque <lb/>in&longs;tituta in &longs;acris ponendas cen&longs;ebat tabulis cupre&longs;&longs;inis / quod fu<lb/>turas forte &aelig;terniores putabat qua&mgrave; &aelig;re. </s>
          <s id="N401EAD">Hic locus admonet ut refe<lb/>ram memoratu digna / qu&aelig; de cupre&longs;&longs;u ip&longs;a legerim &amp; uiderim: <lb/>Valuas cupre&longs;&longs;as in templo &aelig;phe&longs;i&aelig; Dian&aelig; annos dura&longs;&longs;e qua<lb/>dringentos te&longs;tantur: &amp; eas &longs;erua&longs;&longs;e nitorem: adeo ut nouas per<lb/>petuo diceres. </s>
          <s id="N401EB8">Nos Rom&aelig; ad Petri ba&longs;ilicam uidimus / cum ab <lb/>Eugenio pontifice maximo ualue re&longs;tituerentur / ubi <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> ma<lb/>nus iniuriam rapiendo argento quo olim fuerant ue&longs;tit&aelig; / non in<lb/>tuli&longs;&longs;ent / &longs;olidas &amp; integerrimas annos plus quingentos quinqua<lb/>ginta perdura&longs;&longs;e: Nam &longs;i recte annales pontificium urbis Rom&aelig; <lb/>interpretamur / tot ab Adriani tertii Pontificis temporibus <pb xlink:href="004/01/050.jpg"/>qui eas po&longs;uit ad quartum Eugenium &longs;unt. </s>
          <s id="N401ECD">Itaque contignationi<lb/>bu&longs; faciundis Abietem probant: &amp; cupre&longs;&longs;um una re forta&longs;&longs;is pre<lb/>ferunt quod &longs;it &aelig;ternior: Sed e&longs;t abiete grauior <expan abbr="prob&atilde;t">probant</expan> et <expan abbr="pin&utilde;">pinum</expan> et pice<lb/>am. </s>
          <s id="N401EDE">Pinum enim abiete per&longs;imilem e&longs;&longs;e contra iniectum pondus <lb/>reniti putant: Sed inter pinum atque abietem cum c&aelig;tera tum hoc <lb/>intere&longs;t / quod terebin&aelig; abies eo leditur minus quo e&longs;t pinus quidem <lb/>&longs;ucco <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Abies dulciori. </s>
          <s id="N401EEB">Ego nulli po&longs;tponendam puto laricem <lb/>hanc equidem &longs;tructurarum <expan abbr="p&otilde;dera">pondera</expan> firmi&longs;&longs;ime &amp; diuti&longs;&longs;ime &longs;ub<lb/>&longs;tenta&longs;&longs;e cum alibi tum apud Venetias ex uetu&longs;tis fori operibus <lb/>annotauimus. </s>
          <s id="N401EFA">Atqui eam quidem de &longs;e pr&aelig;&longs;tare utilitates cunc<lb/>tas / quas c&aelig;tere pr&aelig;&longs;tent arbores affirmant. </s>
          <s id="N401F01">Neruo&longs;a e&longs;t: uirium <lb/>tenax: in tempe&longs;tatibus firmi&longs;&longs;ima: aduer&longs;us cariem ille&longs;a. </s>
          <s id="N401F06">Ve<lb/>tus opinio hanc contra ignium iniurias <expan abbr="inuict&atilde;">inuictam</expan> &amp; prope ille&longs;am <lb/>per&longs;i&longs;tere / Quin &amp; obiciendos ex larice a&longs;&longs;es eo uer&longs;us unde igni<lb/>um aduentitium malum extime&longs;cas iubent: Sed nos eam uidi <lb/>mus incen&longs;am ardere / ramen ita ut flammas dedignari: ea&longs;que uel<lb/>le ab &longs;e di&longs;cutere uideatur. </s>
          <s id="N401F19">Vnum habere con&longs;tat uitium: nam a <lb/>quis marinis redditur teredini obnoxia. </s>
          <s id="N401F1E">Inutiles <expan abbr="trabeatio&itilde;bus">trabeationibus</expan> fo<lb/>re pr&aelig;dicant robora &amp; oleam / quod grauia &longs;int: quod cedant pon<lb/>deri &amp; prope &longs;ponte &longs;ua deflectantur: tum &amp; qu&aelig; facilius <expan abbr="frang&utilde;">frangun</expan><lb/>tur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> findantur ad i&longs;tos trabeationum u&longs;us utilia non &longs;unt / uti e&longs;t <lb/>olea &amp; ficus &amp; tilia et &longs;alicta et eiu&longs;modi. </s>
          <s id="N401F35">Mirum quod de pal<lb/>ma <expan abbr="a&longs;&longs;euerant / c&otilde;tra">a&longs;&longs;euerant / contra</expan> &longs;uperimpo&longs;itum <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan> reniti et in diuer&longs;um <lb/>curuari. </s>
          <s id="N401F44">Subdiualibus <expan abbr="trabeat&otilde;ibus">trabeatonibus</expan> et tecturis iuniperum omnibus <lb/>pr&aelig;ferunt: &amp; huic ait Plinius <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> atque cedro / Sed <lb/>&longs;olidiorem. </s>
          <s id="N401F57">Tum et oleam infinitam habere &aelig;ternitatem pr&aelig;di<lb/>cant: &amp; Buxum etiam inter primarias annumerant: Ca&longs;tancam <lb/>quidem tam et &longs;i pandat et torqueatur / non tamen in his operibus <lb/>qu&aelig; &longs;ub diuo e&longs;&longs;e oporteat / recu&longs;ant. </s>
          <s id="N401F60">Probant &amp; in primis olea<lb/>&longs;trum ea maxime re qua &amp; Cupre&longs;&longs;um quod cariem non &longs;entiat: <lb/>quo in numero &longs;unt arbores / quibus in&longs;itus &amp; infu&longs;us unctuo&longs;us <lb/>&amp; gummo&longs;us &longs;uccus e&longs;t pr&aelig;&longs;ertim amarus : Eiu&longs;modi enim Ver<lb/>mem negant admittere et aduertitias humiditates excludere in <lb/>promptu e&longs;t. </s>
          <s id="N401F6F">Contrariam his putant materiem omnem: <pb xlink:href="004/01/051.jpg"/>qu&aelig; dulci &longs;it &longs;ucco pr&aelig;dita: &amp; qu&aelig; facile incendatur. </s>
          <s id="N401F76">Ab his ta<lb/>men excipiunt oleam et olea&longs;trum. </s>
          <s id="N401F7B">Cerrum aut et fagum natura <lb/>imbecillem e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem &amp; non peruenire ad uenu&longs;ta<lb/>tem affirmat Vitruuius. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N401F83">Plinius quercum item celeriter ait mar<lb/>ce&longs;cere. </s>
          <s id="N401F88">Ad reliqua uero inte&longs;tina opera <expan abbr="naluarum / lectorum / m&etilde;">naluarum / lectorum / men</expan><lb/>&longs;arum &longs;ub&longs;elliorum et eiu&longs;modi abies egregia e&longs;t: pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <lb/>ad alpim Itali&aelig; montem excre&longs;cat. </s>
          <s id="N401F93">Nam h&aelig;c arbos natura e&longs;t &longs;ic<lb/>ci&longs;&longs;ima et glutinum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tenaci&longs;&longs;ima: E&longs;t &amp; picea et cupre&longs;&longs;us <lb/>his rebus percommoda. </s>
          <s id="N401F9E">Fagum fore alioquin fragilem pr&aelig;dicant <lb/>Sed cap&longs;is lecti&longs;que utilem: &amp; in tenui&longs;&longs;imas &longs;ecari laminas: &longs;eca<lb/>ri quoque et ilicem aiunt belli&longs;&longs;ime: Inutiles et a&longs;&longs;eres habend&aelig; <lb/>&longs;unt iuglans / quod facile frangatur / ulmus fraxinu&longs;que: Nam h&aelig; <expan abbr="t&atilde;">tam</expan> <lb/>et &longs;i lente / facile tamen panduntur. </s>
          <s id="N401FAF">Verum <expan abbr="obedienti&longs;&longs;im&atilde;">obedienti&longs;&longs;imam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>omnium in opere affirmant fraxinum. </s>
          <s id="N401FB8">Sed nucem demiror non <lb/>multo e&longs;&longs;e in antiquorum monitis celebratiorem / quando ea qui<lb/>dem ut uidere licet / cum ad c&aelig;teros plero&longs;que u&longs;us / tum maxime <lb/>a&longs;&longs;eritiis operibus admodum habilis et pertractabilis e&longs;t. </s>
          <s id="N401FC1"><expan abbr="Mor&utilde;">Morum</expan> <lb/>laudant cum ob eius &aelig;ternitatem / tum quod nigre&longs;cat uetu&longs;tate <expan abbr="&imacr;dies">indies</expan> <lb/>et fiat gratior. </s>
          <s id="N401FCF">Valuas memorat Theophra&longs;tus con&longs;ueui&longs;&longs;e diui<lb/>tes ponere ex loto ilice buxoue. </s>
          <s id="N401FD4">Vlmum qu&aelig; rigorem firmi&longs;&longs;i<lb/>me a&longs;&longs;eruet: ideo portarum cardinibus utilem ducunt: Sed permu<lb/>tari iubent oportere ut &longs;it radix &longs;uperior inuer&longs;o cacumine: Cato <lb/>uectes aquifolios laureo&longs; atque ulmeos fieri iubet: Clauiculis cor <lb/>num comprobant: Gradus ad &longs;calas orno atque acere ponebant: Pi<lb/>nus: Picea: Vlmus ad aquarum ductus intercauabantur: &longs;ed ha&longs;<lb/>ce ni&longs;i terra contegas oci&longs;&longs;ime &longs;ene&longs;cere a&longs;&longs;euerant. </s>
          <s id="N401FE3">C&aelig;terum or<lb/>nandis &aelig;dibus laricem feminam qu&aelig; colore &longs;imilis e&longs;t melli com<lb/>pertum habent in tabellis pictorum e&longs;&longs;e immortalem: &amp; nullis <lb/>riuis fixilem palmaque ei nerui non in&longs;int tractim: &longs;ed c&aelig;&longs;im. </s>
          <s id="N401FEC">Id <lb/>circo ad &longs;imulacra deorum efficienda utebantur. </s>
          <s id="N401FF1">Tum &amp; uteban<lb/>tur Lotho ac Buxo &amp; Cedro: &amp; item Cupre&longs;&longs;o: et cra&longs;&longs;iore olea <lb/>rum radice / &aelig;gyptiaque perfica: quam e&longs;&longs;e lotho &longs;imilem referunt <lb/>Torno autem &longs;iquid terete reddidi&longs;&longs;e opus erat Fago / Moro / Te<lb/>rebinto: &amp; inprimi&longs; Buxo omnium &longs;pi&longs;&longs;i&longs;&longs;ima: <pb xlink:href="004/01/052.jpg"/>&amp; egregie tornatili: &amp; ebano omnium gracillima utebantur. <lb/></s>
          <s id="N402001">Neque &longs;ignis &amp; tabulis efficiundis a&longs;pernabantur populum albam <lb/>&amp; item nigram: &amp; &longs;alicem &amp; carpinum et &longs;orbum / &longs;ambucum et <lb/>ficum: Qu&aelig; arbores cum &longs;iccitate et &aelig;quabilitate ad excipienda <lb/>&longs;eruandaque pictorum glutiniamenta et illiniamenta utiles &longs;unt: <lb/>Tum ad formas exprimendas ductibile&longs; quidem atque admodum <lb/>faciles: Verum inter ha&longs;ce omnium molli&longs;&longs;imam &aelig;xtare tili<lb/>am in promptu e&longs;t: Sunt qui ad &longs;igna conficienda iuiubam com<lb/>probant: His contraria e&longs;t robur: quando quidem inter &longs;e et cum <lb/>aliis omnibus eiu&longs;modi materiis in&longs;ociabilis omnino: et omnis <lb/>glutini&longs; a&longs;pernatrix &longs;it. </s>
          <s id="N402016">Idem uitium e&longs;&longs;e omnibus lactumo&longs;is et <lb/>cri&longs;pis aiunt / ut omne genus glutinamenti abdicent. </s>
          <s id="N40201B">Ra&longs;ile <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>atque den&longs;um quodque lignum &aelig;gre coheret glutino: Qu&aelig; item di <lb/>uer&longs;a &longs;unt natura uti e&longs;t Hedera / Laurus / Tiliaque / quod calid&aelig; <lb/>&longs;int / cum his qu&aelig; humectis locis na&longs;cuntur: quod eiu&longs;modi om<lb/>nes frigid&aelig; natura &longs;int / diu glutino non coh&aelig;rent. </s>
          <s id="N40202A">Vlmus / <lb/>Fraxinus / Morus/ Cera&longs;u&longs;que / quod &longs;icc&aelig; &longs;int cum platano et al<lb/>no / qu&aelig; madid&aelig; natura &longs;unt / non conueniunt. </s>
          <s id="N402031">Quin &amp; tan<lb/>tum affuit apud maiores / ut natura inter &longs;e non congruentia: <lb/>&amp; contraria glutino connecterent: Vt etiam &longs;imul non iugata: <lb/>Sed h&aelig;rentia uetuerint coagmentari. </s>
          <s id="N40203A">Hinc illud Vitruuii quod <lb/>e&longs;culeos quidem axes admonet querquinis non iungendos. </s>
          <s id="N40203F">Ve<lb/>rum ut de his omnibus &longs;ummatim referam: Apud omnes aucto <lb/>res con&longs;tat <expan abbr="inf&aelig;c&utilde;das">inf&aelig;cundas</expan> arbores firmiores e&longs;&longs;e fertilibus: Silue&longs;tres <lb/>&amp; manu ferroque non cultas duriores e&longs;&longs;e dome&longs;ticis: Nam &longs;ilue<lb/>&longs;tres quidem in morbos incidere / quibus interimant negat Theo<lb/>phra&longs;tus: Dome&longs;ticas uero: &amp; maxime qu&aelig; fructus ferant graui&longs; <lb/>&longs;imis e&longs;&longs;e obnoxias morbis <expan abbr="pr&aelig;dic&atilde;t">pr&aelig;dicant</expan>: Et inter feraces pr&aelig;coques <lb/>&longs;erotinis / &amp; dulces acutis e&longs;&longs;e imbecilliores &longs;tatuunt: Et inter a<lb/>cutas atque a&longs;peras &longs;olidiores putant eas / qu&aelig; fructus acerbiores ra<lb/>riore&longs;que edant: Qu&aelig; alternis annis promunt: &amp; qu&aelig; penitus &longs;te<lb/>riles &longs;int / feracibus nodo&longs;iores &longs;unt: Et i&longs;tarum quo qu&aelig;que breui<lb/>or / eo difficilior. </s>
          <s id="N402060">Et &longs;teriles magis cre&longs;cunt quam fertiles.</s>
        </p>
        <p id="N402063" type="main">
          <s id="N402065">Addunt &amp; eas qu&aelig; in propatulo &amp; nulli&longs; neque montibu&longs; tect&aelig; <pb xlink:href="004/01/053.jpg"/>neque &longs;ylui&longs;: &longs;ed crebri&longs; uenti&longs; &amp; tempe&longs;tatibu&longs; agitate creuerint / <lb/>firmiores illas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cra&longs;&longs;iore&longs;que e&longs;&longs;e: &longs;ed breuiores <expan abbr="nodo&longs;iore&longs;que&qtilde;">nodo&longs;iore&longs;que <lb/>quam</expan> qu&aelig; in conualle &amp; loco a uenus tuto excreuerint. </s>
          <s id="N402078">Tum &amp; arbo<lb/>res ort&aelig; in locis humidis atque opacis molliores putant: &quml; qu&aelig; in <lb/>apricis atque &longs;iccis coaluerint. </s>
          <s id="N40207F">Et qu&aelig; ad boream na&longs;cantur aptio<lb/>res e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; a borea ad hau&longs;trum declinent. </s>
          <s id="N40208B">Et qu&aelig; locis a &longs;ua <lb/>natura &longs;int alienis nat&aelig; non &longs;ecus atque abortiuas re&longs;puunt. </s>
          <s id="N402090">Et me<lb/>ridianas quidem pr&aelig; duras fore: &longs;ed medullis contorqueri &amp; mi <lb/>nus coequabiles pr&aelig;&longs;tare &longs;e ad opus exequendum: Praeterea ari <lb/>das natura atque adcre&longs;cendum tardas robu&longs;tiores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; laxe <lb/>&amp; fecund&aelig; &longs;int. </s>
          <s id="N40209F">Nam quod in his femineam / in his uero alteris <lb/>ma&longs;culinam e&longs;&longs;e naturam putabat Varro: &amp; candida qu&aelig;que li<lb/>gna minus e&longs;&longs;e den&longs;a &amp; magis <expan abbr="tractabilia/&qtilde;">tractabilia / quae</expan> quibus color quiuis <lb/>infusus &longs;it. </s>
          <s id="N4020AC">Et pondero&longs;a quidem omnis materia &longs;pi&longs;&longs;ior duriorque <lb/>&longs;eui e&longs;t. </s>
          <s id="N4020B1">Et quo qu&aelig;que leuior / eo e&longs;t fragilior: &amp; quo cri&longs;pior / eo <lb/>a&longs;tructior. </s>
          <s id="N4020B6">Tum quibus natura dederit / ut diutius in uita uige<lb/>ant / dedi&longs;&longs;e etiam ut ab&longs;ci&longs;&longs;&aelig; tardius corrumpantur. </s>
          <s id="N4020BB">Omni <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>in ligno / quo minus medull&aelig; ine&longs;t / eo natura illi acrior et robu<lb/>&longs;tior e&longs;t: qu&aelig; partes ad medullam proximiores &longs;unt / duriores <lb/>h&aelig; quidem c&aelig;teris / ac den&longs;iores &longs;unt. </s>
          <s id="N4020C8">qu&aelig; cortici propinquiore&longs; <lb/>&longs;unt neruo tenaciore &longs;unt. </s>
          <s id="N4020CD">Et enim in arboribus ueluti in <lb/>animante pro cute e&longs;&longs;e &longs;tatuunt extremum corticem: pro carne <lb/>id quod ad cutem &longs;ube&longs;t: pro o&longs;&longs;e id quod ad medullam circum <lb/>obuoluitur: &amp; nodos in plantis per &longs;imiles e&longs;&longs;e neruis putabat <lb/>Ari&longs;toteles. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N4020D9">Ligni partem omnium pe&longs;&longs;imam alburnum depu<lb/>tant / cum alias ob res / tum quod teredinibus infen&longs;a &longs;it. </s>
          <s id="N4020DE">Adde his <lb/>quod partes materi&aelig; / qu&aelig; dum &longs;taret arbor ad &longs;olem meridiem ur<lb/>gebatur / aridiores erunt c&aelig;teris et gracidiores <expan abbr="tenuiore&longs;que / tam&etilde;">tenuiore&longs;que / tamen</expan> <lb/>den&longs;iores: habebuntque medullam i&longs;ta exparte cortici uiciniorem. <lb/></s>
          <s id="N4020EC">Et qu&aelig; item partes telluri et radicibus fuere finitim&aelig; / &longs;tabunt il<lb/>le quidem c&aelig;teris grauiores huius &longs;ignum quod aquis &aelig;gre adna <lb/>tabunt: et arboris cuiu&longs;que pars media cri&longs;pior: &amp; macul&aelig; uti<lb/>cunque &longs;int / quo radicibus adiunctiore&longs; eo amfractiore&longs; intima&longs; ta<lb/>men qua&longs;que parte&longs; &longs;upernatibu&longs; con&longs;tantiore&longs; et <expan abbr="c&etilde;modiore&longs;">commodiore&longs;</expan> ducunt.</s>
        </p>
        <pb xlink:href="004/01/054.jpg"/>
        <p id="N4020FE" type="main">
          <s id="N402100">Verum in arborum generibus comperio aliquas de quibus opti<lb/>mi &longs;criptores longe miranda referant: Nam uitem quidem &longs;eculo <lb/>rum eternitatem &longs;uperare affirmant. </s>
          <s id="N402107">Iouis &longs;imulacrum factum ex <lb/>uite in urbe Populonia ad Ce&longs;aris tempora con&longs;piciebatur &longs;eculis <lb/>permultis incorruptum. </s>
          <s id="N40210E">Neque ulli e&longs;&longs;e ligno naturam penitus &aelig; <lb/>terniorem omnes pr&aelig;dicant. </s>
          <s id="N402113">In Arriana indorum regione haberi <lb/>uites tam cra&longs;&longs;as ait Strabo / ut eius truncum homines uix ample<lb/>xentur bini. </s>
          <s id="N40211A">Apud Vticam tectum ex cedro &longs;teti&longs;&longs;e annos mille <lb/>ducentos otto &amp; &longs;eptuaginta tradidere. </s>
          <s id="N40211F">In Hi&longs;pania templo Dia <lb/>n&aelig; trabes ex iunipero ab anno ducente&longs;imo ante excidium Troi&aelig; <lb/>u&longs;que ad Hanibalem dura&longs;&longs;e te&longs;tantur. </s>
          <s id="N402126">Atqui cedro quidem mira <lb/>e&longs;t natura: &longs;i uti ferunt una h&aelig;c arbos clauum non tenet. </s>
          <s id="N40212B">In monti<lb/>bus qui ad Benacum &longs;unt abieti genus riget: quo &longs;i feceris uas / ni <lb/>prius oleo perunxeris non continebit uinum. </s>
          <s id="N402132">Hactenus de arbori<lb/>bus. </s>
          <s id="N402137">Parandus e&longs;t etiam lapis qui pro muris habendus &longs;it: is e<lb/>rit duplex: alius qui cementis coaptandis deuinciendi&longs;que: Alius <lb/>qui &longs;tructur&aelig; conueniat. </s>
          <s id="N40213E">De eo qui ad &longs;tructuram prius: Sed mul<lb/>ta cum breuitatis cau&longs;a / tum quod nimium trita &longs;unt pr&aelig;termittam <lb/>Neque i&longs;thic in&longs;i&longs;tam ut phy&longs;ica illa de lapidum primordiis atque <lb/>origine di&longs;putem: ex aqu&aelig; ne ac terr&aelig; commixtionibus ui&longs;co&longs;a il<lb/>la principia in limum prius: &longs;ubinde in lapidem duruerint: frigo <lb/>ris ne an quod de gemmis a&longs;&longs;erunt / caloris ui &longs;oli&longs;que radio den&longs;a<lb/>ta concreuerint / an potius ut rerum aliarum / &longs;ic &amp; lapidum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>&longs;int a rerum natura indita telluri <expan abbr="&longs;em&itilde;a">&longs;emina</expan>: Colores ne lapidibus ex <lb/>rata terrenorum corpu&longs;culorum cum liquenti aqua confu&longs;ione in <lb/>&longs;int: An ex innata &longs;eminis ip&longs;ius ui: An ex concepta radii impre&longs;<lb/>&longs;ione ad&longs;int. </s>
          <s id="N40215D">Itaque i&longs;tiu&longs;modi omnia tam &amp; &longs;i forta&longs;&longs;is aliquid fa <lb/>cerent ad rem exornandam: ea tamen pr&aelig;termittam: remque <expan abbr="ip&atilde;m">ipsam</expan> <lb/>&aelig;dificatoriam qua&longs;i inter fabros u&longs;u &amp; arte probatos tractans libe<lb/>rius &amp; &longs;olutius <expan abbr="pro&longs;equar/&qtilde;">pro&longs;equar / quae</expan> exacti&longs;&longs;ime philo&longs;ophantes forta&longs;&longs;is <lb/>po&longs;tulant. </s>
          <s id="N402170">Cato lapidem inquit &aelig;&longs;tate eximito: &longs;ub diuo habeto: <lb/>Ante biennium in opus ne ponito: &aelig;&longs;tate quidem / quo uentis &amp; <lb/>gelicidiis &amp; imbribus / reliquisue temporum iniuriis in&longs;ueti lapi <lb/>des &longs;en&longs;im a&longs;&longs;ue&longs;cant: Nam lapidem quidem nuper ex fodina hu<pb xlink:href="004/01/055.jpg"/>more natiuo &amp; &longs;ucco pregnantem / &longs;i uentorum acerbitati &amp; &longs;ubi<lb/>tis gelicidiis obieceris / findetur atque &longs;oluetur. </s>
          <s id="N40217F">Sub diuo quo quo&longs;que <lb/>lapis <expan abbr="&qtilde;">quod</expan> &longs;it ualidus: &amp; contra res aduer&longs;as &amp; lace&longs;centes con&longs;tans <lb/>Primo i&longs;tiu&longs;modi qua&longs;i pr&aelig;ludio futuri cum temporis &aelig;ternita<lb/>te certaminis comprobetur. </s>
          <s id="N40218C">Non ante biennium quo imbecilles <lb/>natura &amp; qui uitium in opere facturi erant non te lateat &amp; a fir<lb/>mioribus &longs;eparentur: Et enim quocunque in genere lapides inueni <lb/>ri certum e&longs;t inter &longs;e uarios: ita ut alii &longs;ub aere dure&longs;cant: alii pru<lb/>inis a&longs;per&longs;i rubiginem trahant atque di&longs;&longs;oluantur &amp; huiu&longs;modi.</s>
        </p>
        <p id="N402197" type="main">
          <s id="N402199">Verum hi quales pro locorum uarietate &amp; natura &longs;int / u&longs;u et ex<lb/>perientia pulcherrime innote&longs;cunt: Vt iam <expan abbr="exueter&utilde;">ex ueterum</expan> &aelig;dificiis cu<lb/>iu&longs;que lapidis uim et uirtutem didici&longs;&longs;e plenius po&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex philo&longs;o<lb/>phantium &longs;criptis et monumentis. </s>
          <s id="N4021AA">Tamen de toto lapidum gene <lb/>re ut &longs;ummatim loquar / &longs;ic licebit &longs;tatui&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N4021AF">albus qui&longs;que lapis <lb/>facilior fu&longs;co <expan abbr="&etilde;">em</expan>: Tralucidus opaco ductibilior: Et quo qui&longs;que ma<lb/>gis imitabitur &longs;alem / eo erit intractabilior. </s>
          <s id="N4021BA">Harena in&longs;per&longs;us la<lb/>pis collu&longs;tranti a&longs;per e&longs;t. </s>
          <s id="N4021BF">Aure&aelig; &longs;i intermicabunt &longs;cint ille / contu<lb/>max. </s>
          <s id="N4021C4">Nigrantes &longs;i ut ita loquar &longs;catent puncti / indomitus. </s>
          <s id="N4021C7">Qui <lb/>guttis e&longs;t angularibus a&longs;per&longs;us / is erit firmior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui glubo&longs;is: &amp; <lb/>gutt&aelig; quo erunt minores / eo erit lapis tollerantior: Et quo cuique <lb/>color purgatior atque limpidior / eo &aelig;ternior: Et lapidi quo uenarum <lb/>aderit minus / eo integrior: Et quo uena ip&longs;a contiguo lapidi colo<lb/>re congruentior / eo &aelig;quabilior: et quo tenuior / eo moro&longs;ior: &amp; <lb/>quo amfractior et uolutior / eo au&longs;terior: et quo internodo&longs;ior / eo <lb/>acerbior. </s>
          <s id="N4021DC">Venarum ea e&longs;t apprime fixilis qu&aelig; &longs;ui medio lineam <lb/>habuerit ductam rubrica / aut ocrea putrenti proxima ad has erit <lb/>qu&aelig; diluto et albe&longs;cente herbaceo colore &longs;par&longs;im fu&longs;cabitur: Om<lb/>nium difficillima qu&aelig; glaciem pr&aelig;&longs;ertim <expan abbr="cerule&atilde;">ceruleam</expan> <expan abbr="imite&ttilde;">imitetur</expan>. </s>
          <s id="N4021ED">Vena <lb/>rum numerum di&longs;&longs;idio&longs;um et incon&longs;tantem <expan abbr="indic&atilde;t">indicant</expan>: et quo directio <lb/>res / eo infideliores. </s>
          <s id="N4021F8">Lapis quo di&longs;fractis glebulis aciem <expan abbr="acutior&etilde;">acutiorem</expan> <lb/>et ter&longs;iorem dederit / eo erit concretior: Et lapis cum defringitur <lb/>cute qui minus extabit a&longs;pera / is erit abilior &longs;cabro: Sed &longs;cabri ip<lb/>&longs;i quo erunt candidiores / eo minus erunt ob&longs;equentes. </s>
          <s id="N402205">Et contra <lb/>fu&longs;cus qui&longs;que lapis ubi erit luna minutiore / illic magis ferri <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> <pb xlink:href="004/01/056.jpg"/>a&longs;pernabitur / ignobilis qui&longs;que lapis quo fi&longs;tulo&longs;ior eo durior: Et <lb/>qui aqua a&longs;per&longs;us &longs;ummotenus tardius are&longs;cet / is erit crudior: Et <lb/>grauis qui&longs;que lapis &longs;olidior &amp; expobilior leui: et leuis qui&longs;que fria<lb/>bilior graui: et re&longs;onans dum ferias lapis den&longs;ior e&longs;t &longs;urdo: et qui <lb/>duriter perfricatus olebit &longs;ulphur / acrior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui nihil referat o<lb/>lidi: et quo denique ad &longs;calprum contumacior / eo contra lace&longs;&longs;en<lb/>tes tempe&longs;tates rigidior et con&longs;tantior. </s>
          <s id="N402222">Ad fauces fodin&aelig; qui tem<lb/>pe&longs;tatibus per&longs;tructus glebis &longs;e &longs;e grandioribus a&longs;&longs;eruarit / hunc <lb/>firmiorem ducunt. </s>
          <s id="N402229">Omnis item lapis ferme cum defoditur mol<lb/>lior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum &longs;ub diuo e&longs;t habitus: et humore a&longs;per&longs;us: atque infu<lb/>&longs;us lapis tractabilior ferro <expan abbr="e&longs;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /&qtilde;">e&longs;t / quae</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> exaruerit: Et &longs;uo qui&longs;que lapis <lb/>quo humectiore fodin&aelig; loco exemptus &longs;it / eo cum aruerit erit <expan abbr="d&etilde;">den</expan><lb/>&longs;ior: et hau&longs;tro flante credunt dolabiriores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> flante borea: et <lb/>borea urgente facilius findi <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hau&longs;tro. </s>
          <s id="N40224E">Verum lapides ip&longs;i qua<lb/>les futuri per &aelig;tatem &longs;int / &longs;iquid libeat ocius periculum facere / in <lb/>ditia patebunt hinc. </s>
          <s id="N402255">Nam qui aqua commadefactus per <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>ponderi adiecerit / erit is quidem humido di&longs;&longs;olubilis. </s>
          <s id="N40225E">Qui uero <lb/>igne et flammis pertactus frace&longs;cet: &longs;ub &longs;ole &aelig;&longs;tuque non perdurabit: <lb/>Neque hic pr&aelig;termittenda cen&longs;eo digna memoratu qu&aelig;dam: qu&aelig; <lb/>de non nullis lapidibus ueteres meminere. </s>
          <s id="N402267">Nam erit quidem non <lb/>ab re intellexi&longs;&longs;e quantum habeant in &longs;e et uarietatis et admirati<lb/>onis / quo qu&aelig;que aptis u&longs;ibus decentius accomodentur. </s>
          <s id="N40226E">Circa uol<lb/>&longs;inen&longs;em et in &longs;tratonen&longs;i agro e&longs;&longs;e lapidem pr&aelig;dicant omnibus <lb/>&aelig;di&longs;iciorum u&longs;ibus accommodati&longs;&longs;imum: cui neque ignis: neque ul<lb/>la tempe&longs;tatum uis noceat: Eundemque e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem pe<lb/>nitus &aelig;ternum atque incorruptibilem: et &longs;imulacrorum <expan abbr="lineam&etilde;ta">lineamenta</expan> <lb/>qui diuti&longs;&longs;ime a&longs;&longs;eruet. </s>
          <s id="N40227F">Cum ex <expan abbr="inc&etilde;diis">incendiis</expan> urbem re&longs;titueret Nero <lb/>&longs;cribit tacitus &longs;axo gabino et albano u&longs;um pro trabibus / quod is la<lb/>pis ignibus imperuius &longs;it: Apud Liguriam et apud Venetias / in <lb/>umbria piceno apudque Belgas &longs;uppeditat albus lapis: quem &longs;erra <lb/>re dentata &longs;erra et dolare po&longs;&longs;is perfacile: Et ni alioquin natura e&longs; <lb/>&longs;et inualidus et imbecillis / omnium egre&longs;&longs;us foret in operibus: <lb/>Sed pruina et gelu et a&longs;perugine rumpitur: et contra auras maris <lb/>minime e&longs;t robu&longs;tus. </s>
          <s id="N402296">Habet hi&longs;tria lapidem marmori non di&longs;&longs;i<pb xlink:href="004/01/057.jpg"/>milem: Sed his uapore et flammis pertactus illico finditur et di&longs;<lb/>&longs;ilit: quam ip&longs;am rem euenire <expan abbr="a&longs;&longs;cuer&atilde;t">a&longs;&longs;euerant</expan> cuique lapidi qui fortis &longs;it: <lb/>pre&longs;ertim albo &longs;ilici et item nigro ut igni&longs; ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> perferat. </s>
          <s id="N4022A9">In <lb/>Campania lapis e&longs;t fu&longs;co cineri &longs;imillimus: cui etiam mixtos pu<lb/>tes et interiectos e&longs;&longs;e carbones: is quidem &longs;upra <expan abbr="&qtilde;">quam</expan> po&longs;&longs;is exi&longs;tima <lb/>re pondere leuis e&longs;t &amp; ferro dolabilis et pror&longs;us tenax / et item con<lb/>&longs;tans: et contra ignes et contra tempe&longs;tates <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inualidus: &longs;ed ad<gap/>o <lb/>arens &amp; &longs;itiens / ut calcis humores confe&longs;tim ab&longs;orbeat et uret: <lb/>Exhau&longs;taque et uanida pulueris in&longs;tar relinquet illimenta: Hinc <lb/>breui di&longs;&longs;olutis compaginibus labe&longs;cit opus ultro atque corruit. <lb/></s>
          <s id="N4022C7">At lapidi huic natura <expan abbr="c&otilde;trarius">contrarius</expan> e&longs;t globo&longs;us lapis / pr&aelig;&longs;ertim qui <lb/>&longs;it fluuiatilis: nam &longs;emper madens cementis non coheret. </s>
          <s id="N4022D0">Quid il<lb/>lud quod in marmorariis lapidicinis compertum <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> marmora <lb/>excre&longs;cere. </s>
          <s id="N4022DB">Rom&aelig; per h&aelig;c tempora inuenta &longs;ub tellure &longs;unt fi&longs;tu<lb/>lo&longs;i lapidis tyburtini minutalia unum in &longs;olidum lapidem tempo<lb/>ris terr&aelig;que ut ita loquar fomento concreui&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N4022E2">Ex lacu Reatino ui<lb/>debis quo loci per abruptum illud praecipitium aqua redundans <lb/>in Nar fluentem corruit rip&aelig; &longs;upremum labrum in dies <expan abbr="c&otilde;creui&longs;">concreui&longs;</expan> <lb/>&longs;e: ut argumentum hinc non nulli &longs;ump&longs;erint ex i&longs;tiu&longs;modi addi <lb/>mento lapidi&longs;que incremento conualle ip&longs;a faucibus ab&longs;tru&longs;a effec<lb/>tam lacum. </s>
          <s id="N4022F3">Sub agro Lucano non longe a Silari fluuio qua par <lb/>te ad orientem uer&longs;us ex altis rupibus aqu&aelig; &longs;tillante&longs; defluunt <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>cre&longs;cere in die&longs; uidebi&longs; grandia pendentium lapidum glaceonia / <lb/>ad magnitudinem ut &longs;int eorum quodque onu&longs; carrorum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> plu<lb/>rimorum. </s>
          <s id="N402306">I&longs; lapi&longs; recen&longs; &amp; materno &longs;ucco maden&longs; admodum te <lb/>ner e&longs;t: Vbi uero aruerit / fit duri&longs;&longs;imu&longs;: et ad omne&longs; u&longs;u&longs; accom<lb/>modati&longs;&longs;imu&longs;. </s>
          <s id="N40230D">Id ip&longs;um euenire ex non nulli&longs; ueteribu&longs; aqu&aelig;duc<lb/>tibu&longs; &longs;pectaui: ut formarum latera concreta quadam gummatione <lb/>lapidi&longs; concru&longs;tetur. </s>
          <s id="N402314">In Gallia duo &longs;pecta&longs;&longs;e hac &aelig;tate licebit di<lb/>gna memoratu: <expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> extat quidem agro Corneliano per alta tor<lb/>renti&longs; ripa: ex qua grande&longs; &amp; plurimi globo&longs;i lapide&longs; terr&aelig; ui&longs;ce<lb/>ribu&longs; intimi&longs; concepti pa&longs;&longs;im in die&longs; crebri&longs; loci&longs; parturiuntur. <lb/></s>
          <s id="N402322">In agro Fauentino propter lamoni&longs; fluenti ripam ad&longs;unt natura pro<lb/>ten&longs;i ua&longs;ti lapide&longs;: qui non modicam in die&longs; uim &longs;ali&longs; uomant: <pb xlink:href="004/01/058.jpg"/>&longs;patioque lapide&longs;cere arbitrentur. </s>
          <s id="N40232B">In agro florentino &aelig;trurie apud <lb/>Clatim amnem fundus e&longs;t in quo alternis &longs;epteniis pr&aelig;dura quibus <lb/>abunde con&longs;per&longs;us &longs;it / &longs;axa in glebas redeunt. </s>
          <s id="N402332">Apud ci&longs;icenos &amp; <lb/>item circa Ca&longs;&longs;andream uerti glebo&longs;am terram in &longs;axa refert Pli<lb/>nius. </s>
          <s id="N402339">In puteolano puluis &longs;uppeditat qui aqua maris dure&longs;cit et fit <lb/>lapis. </s>
          <s id="N40233E">Toto etiam littore ab oropo u&longs;que Aulidem quicquid mari <lb/>abluatur lapidem fieri &amp; concretum reddi referunt. </s>
          <s id="N402343">In Arabia eti<lb/>am glebas ait Diodorus effo&longs;&longs;a terra &longs;uaue olentes: qu&aelig; quidem <lb/>ueluti metalla fu&longs;e igni in lapidem uertantur: Addit et ho&longs;ce de<lb/>mum lapides eiu&longs;modi e&longs;&longs;e / ut cum in eos gutt&aelig; aqu&aelig; pluui&aelig; ce<lb/>ciderint / iuncturis collique&longs;centibus toto fiant in muro lapis uni<lb/>tus. </s>
          <s id="N402350">Sarcophagum quoque lapidem apud Troadem a&longs;i&aelig; defodi fe<lb/>runt / qui fixili uena coniungatur: In hunc lapidem defunctorum <lb/>commi&longs;&longs;a corpora ante diem quadrage&longs;imum tota pr&aelig;ter dentes <lb/>a&longs;&longs;ummi a&longs;&longs;erunt: et quod magis mireris / ue&longs;tem calciamentaque <lb/>et eiu&longs;modi una cum corporibus illata uerti in lapidem <expan abbr="pr&aelig;dic&atilde;t">pr&aelig;dicant</expan> <lb/>Contrarius huic e&longs;t comites lapis / quo Darium <expan abbr="c&otilde;didi&longs;&longs;e">condidi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="refer&utilde;t">referunt</expan> <lb/>Is enim corpora pr&aelig;&longs;eruat integerrima. </s>
          <s id="N40236B">Sed de his hactenus.</s>
        </p>
        <p id="N40236E" type="main">
          <s id="N402370">Atqui <expan abbr="con&longs;t&atilde;t">con&longs;tant</expan> quidem lapidis loco ueteres perlubenter u&longs;os lateri<lb/>bus: credo equidem inopia rerum et nece&longs;&longs;itate ductos homines <lb/>primum u&longs;urpa&longs;&longs;e / ut lateritia ponerent &aelig;dificia: quod <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquam</expan> a<lb/>nimaduer&longs;um e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id &longs;tructur&aelig; genus opera facile / ad u&longs;um com<lb/>modum / ad gratiam aptum / ad perennitatem firmum con&longs;tan&longs;que <lb/>exi&longs;teret: pro&longs;ecuti &longs;unt cum c&aelig;tera tum et regias &aelig;des &longs;truere la<lb/>teritias. </s>
          <s id="N40238B">Demum <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquam</expan> &longs;eu ca&longs;u / &longs;eu indu&longs;tria percepere quid i<lb/>gnis ad firmandos den&longs;ando&longs;que lateres ualeret / te&longs;taceo pa&longs;&longs;im o<lb/>pere omnia attollere per&longs;euerarunt: Et <expan abbr="&qtilde;t&utilde;">quantum</expan> ex uetu&longs;ti&longs;&longs;imis &longs;true <lb/>turis annotaui: hoc profecto au&longs;im dicere / nihil ad omnis quos ue <lb/>lis &aelig;dificationum u&longs;us inueniri commodius latere non crudo / ue<lb/>rum cocto: ubi coquendi &amp; ducendi ratio diligens adhibeatur. <lb/></s>
          <s id="N4023A1">Sed de lateritii operis laude alias. </s>
          <s id="N4023A4">Ad rem fit quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> lateri du<lb/>cendo terram probari eam / qu&aelig; &longs;it albicans et creto&longs;a: Item proba <lb/>ri quoque rubico&longs;am et eam qu&aelig; ma&longs;culus <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> &longs;abulo. </s>
          <s id="N4023B3"><expan abbr="Hareno&longs;&atilde;">Hareno&longs;am</expan> <lb/>uero et penitus &longs;abulo&longs;am uitandam et in primis calculo&longs;am <expan abbr="o&itilde;o">omnino</expan> <pb xlink:href="004/01/059.jpg"/>abigendam &longs;tatuunt: quod huiu&longs;modi <expan abbr="intercoqu&etilde;dum">intercoquendum</expan> di&longs;torque<lb/>antur et perfindantur / tum excocte &longs;ponte &longs;ua <expan abbr="atterr&atilde;tur">atterrantur</expan>. </s>
          <s id="N4023CD">Late. </s>
          <s id="N4023D0">es <lb/>non &longs;tatim effo&longs;&longs;a terra ducendos putant: &longs;ed fodi terram autum<lb/>no iubent / commacerari totam per hyemem &amp; uere primo duci. <lb/></s>
          <s id="N4023D8">Nam &longs;i ducas bruma / in promptu e&longs;t rumo&longs;as fieri gelatu: &longs;in <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> <lb/>&longs;ol&longs;titio / acri &aelig;&longs;tu <expan abbr="find&etilde;tur">findentur</expan> &longs;ummotenus &longs;icci&longs;cendo. </s>
          <s id="N4023E5">quod &longs;i cogat <lb/>nece&longs;&longs;ita&longs; ut per hybernos algores fingas lateres: operito illico &longs;ic<lb/>ci&longs;&longs;ima harena: Sin per &aelig;&longs;tatem feruentem / humectis paleis: nam <lb/>&longs;ic habiti non finduntur neque contorquentur. </s>
          <s id="N4023EE">Sunt qui lateres ui<lb/>tro habere illitos uelint. </s>
          <s id="N4023F3">Id &longs;i iuuabit / cura&longs;&longs;e oportet ne <expan abbr="duc&atilde;">ducant</expan>ur <lb/>ex &longs;abulo&longs;a aut nimium macra arentique terra / nam uitrum ab&longs;or<lb/>berent. </s>
          <s id="N4023FF">Verum ducendi &longs;unt ex albicanti et creto&longs;a et lenta: <expan abbr="hab&etilde;">haben</expan><lb/>dique &longs;unt tenues / nam cra&longs;&longs;iores qui forte &longs;int &aelig;gre percoquuntur <lb/>et fixura immunes non euadunt. </s>
          <s id="N40240A">quod &longs;i cra&longs;&longs;iores facere oportebit <lb/>incommodo prouidebitur multa ex parte ubi medias per cra&longs;&longs;itu<lb/>dines uno &amp; item alteris locis &longs;tilo perforabuntur / quo et &longs;iccari <lb/>et excoqui commodiu&longs; <expan abbr="uale&atilde;t">ualeant</expan> &longs;udore uaporeque per i&longs;tas ip&longs;as qua <lb/>&longs;i &aelig;&longs;tuationes a&longs;pirante. </s>
          <s id="N402419">Figuli fictilibus &longs;uperilliniunt cretam al<lb/>bariam / qua fiat ut uitrum patinis equabilis&longs;ime allique&longs;cat incu<lb/>tim: Id etiam operi lateritio conferet. </s>
          <s id="N402424">Aduerti ex ueterum &aelig;difi<lb/>ciis in lateribus mixtam e&longs;&longs;e partem non nullam haren&aelig; <expan abbr="pr&aelig;&longs;ert&itilde;">pr&aelig;&longs;ertim</expan> <lb/>rubr&aelig;: et rubricam et marmor immi&longs;cere a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e inuenio. </s>
          <s id="N40242F">Exper<lb/>ti &longs;umus eadem una ex terra reddi latere&longs; multo firmiores / &longs;i uelu<lb/>ti panes facturi ma&longs;&longs;am prius qua&longs;i fermentarimus: demum iterum <lb/>atque iterum &longs;ubactam reddiderimus / ut &longs;ic <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> cerea / et om<lb/>nibus etiam minutis calculis per purgati&longs;&longs;ima. </s>
          <s id="N40243E">Dure&longs;cunt <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>coctura adeo ut multa flamma in &longs;iliceam duritiem uertantur. </s>
          <s id="N402447">Et <lb/>lateres &longs;eu fiat igne id dum coquuntur / &longs;eu forte fiat aere dum &longs;ic<lb/>ce&longs;cunt / qu&aelig; eadem res euenit panibus / cru&longs;tam adducunt <expan abbr="&longs;olid&atilde;">&longs;olidam</expan> <lb/>Iuuabit igitur tenues facere / quo plus ad&longs;it cru&longs;te / minus medul<lb/>l&aelig;. </s>
          <s id="N402458">Et in his experiri licet &longs;i ter&longs;i et perpoliti <expan abbr="a&longs;truantur / durab&utilde;t">a&longs;truantur / durabunt</expan> <lb/>ille &longs;i contra tempe&longs;tates quod cui uis lapidum &aelig;que eueniet / ut <lb/>ter&longs;i &longs;cabritie non exedantur: Atqui te&longs;tas quidem tergendas pu<lb/>tant aut nuper exemptas ex fornace ante <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> commaduerint / aut &longs;i <pb xlink:href="004/01/060.jpg"/>madent <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;icce&longs;cant. </s>
          <s id="N402471">Nam &longs;emel madida atque rur&longs;us ex&longs;icca<lb/>ta dure&longs;cit te&longs;ta adeo ut ferri aciem delimet atque con&longs;umat. </s>
          <s id="N402476">Sed <lb/>nos commodius proxime ductam &amp; adhuc urentem radimus. </s>
          <s id="N40247B">At <lb/>qui laterum tria apud ueteres fuerunt genera: Vnum longum &longs;ex <lb/>qui pede latum pedem: Alterum palmos quinque quoque uer&longs;us: ter<lb/>tium palmos non plus quatuor. </s>
          <s id="N402484">Videmus in &aelig;dificiis te&longs;tas pr&aelig;<lb/>&longs;ertim ad arcus et nexuras pedes qua&longs;que uer&longs;us latas binos. </s>
          <s id="N40248B">His <lb/>non &aelig;qu&aelig; u&longs;os ueteres publicis atque priuatis operibus <expan abbr="recit&atilde;t">recitant</expan>: &longs;ed <lb/>maioribus publica / minoribus priuata &longs;truxi&longs;&longs;e &aelig;dificia. </s>
          <s id="N402496">De his <lb/>quoque annotaui cum alibi in ueterum monumentis: tum uia appia <lb/>alia atque alia extare maiorum &amp; minorum laterum genera: quibus <lb/>uarie uterentur: ut non modo quicquid ad utilitatem / uerum <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>quicquid ad gratiam aptum et condecens uenerit in mentem: id <lb/>&longs;edulo uolui&longs;&longs;e perficere arbitror: Vt c&aelig;tera omittam lateres ui <lb/>di longos digitos non plus &longs;ex / cra&longs;&longs;os unum / latos tris: Sed his <lb/>poti&longs;&longs;imum pauimenta &longs;picatim in&longs;ternebant. </s>
          <s id="N4024AB">Pr&aelig;c&aelig;teris mihi <lb/>probantur trianguli / quos faciebant hunc in modum: Laterem e<lb/>nim quaque uer&longs;us pedali amplitudinem ducebant cra&longs;&longs;um <expan abbr="digit&utilde;">digitum</expan> <lb/>et &longs;emis hunc dum uirebat duabus lineis diametralibus ab <expan abbr="&atilde;gulo">angulo</expan> <lb/>ad oppo&longs;itum angulum &longs;ignabant linea profunda / qu&aelig; u&longs;que dimi<lb/>diam lateris cra&longs;&longs;itudinem &longs;cinderet. </s>
          <s id="N4024C0">Hinc igitur quatuor habe<lb/>bantur trianguli &aelig;quales: Lateres has pr&aelig;&longs;tabant commoditates: <lb/>Nam minus capiebant cret&aelig; / coaptabantur in fornace / eximeban<lb/>tur / deferebantur in opus habilius: puta qui una manu quatuor ha<lb/>berentur: Hos faber leui ictu inter ab&longs;truendum alterum ab alte<lb/>ro diuidebat: Hi&longs;que per frontes parietum ordines inducebat late <lb/>re pedali extrin&longs;ecus ut pateret: Angulo uero intror&longs;us obiecto / <lb/>Ex quo impen&longs;a quidem minor / opus gratius / &longs;tructura firmior <lb/>reddebatur: Nam cum toto pariete nulli non integri ade&longs;&longs;e late <lb/>res apparerent: tum anguli densatim infarturis parietum illigati <lb/>opus firmi&longs;&longs;imum reddebant. </s>
          <s id="N4024D7">Ductos lateres ne illico in <expan abbr="fornac&etilde;">fornacem</expan> <lb/>imponas iubent / ni per&longs;icci &longs;int: et non ante biennium &longs;iccos red<lb/>di: &amp; in umbra commodius &longs;iccari <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in &longs;ole a&longs;&longs;erunt: Sed de his <lb/>quoque hactenus / ni forte addas / quod annotauere terram ad huius <pb xlink:href="004/01/061.jpg"/>modi opera qu&aelig; pla&longs;tica <expan abbr="n&utilde;cupantur">nuncupantur</expan> probari inter egregias &longs;ami<lb/>am arretinam et mutinen&longs;em. </s>
          <s id="N4024F2">In Hi&longs;pania pergameam: In A&longs;ia <lb/>unum hic breuitatis gratia non pr&aelig;termittam / qu&aelig;que de lateribus <lb/>u&longs;que dicta &longs;unt. </s>
          <s id="N4024F9">Eadem in tegulis tectorum atque imbricibus: atque <lb/>tubulis: atque omni denique pla&longs;tico fictilique opere fore ob&longs;eruanda. <lb/></s>
          <s id="N4024FF">Diximus de lapide: Sequitur ut de calce dicendum &longs;it.</s>
        </p>
        <p id="N402502" type="main">
          <s id="N402504">Calcem ex uario lapide Cato cen&longs;orius improbat: Et calcem qu&aelig; <lb/>fiat ex &longs;ilice ad omne opus damnat. </s>
          <s id="N402509">Tum et ad calcem efficien<lb/>dam uehementer e&longs;t in utilis lapis qui&longs;quis exhau&longs;tus / arridus / <lb/>putrens / in quo excoquendo ignis non inueniat quid ab&longs;ummat: <lb/>quales &longs;unt tofinei: et qui circa Romam agro fidenate atque albano <lb/>&longs;ubruffi atque pallentes &longs;unt. </s>
          <s id="N402518">Tertia enim parte &longs;ui ponderis &quml;uam &longs;u<lb/>us fuerat lapis leuior &longs;it calx oportet ea / quam periti probent.</s>
        </p>
        <p id="N40251D" type="main">
          <s id="N40251F">Quin et lapis nimium &longs;icco&longs;us et natura et natura madens / quod <lb/>&longs;ub igne uitre&longs;cat / haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaque</expan> e&longs;t ad calcem efficiendam utilis. <lb/></s>
          <s id="N402529">Viridis inquit Plinius / lapis igni uehementer re&longs;i&longs;tit. </s>
          <s id="N40252C">At nos de <lb/>porphirite lapide compertum habemus / non modo flammis non <lb/>excoqui / uerum et contigua qu&aelig;que circumhereant &longs;axa <expan abbr="&itilde;tra">intra</expan> forna<lb/>cem reddere / ut ignibus ne quicquam &longs;atis excoquantur. </s>
          <s id="N402539">Atqui &amp; <lb/>terrico&longs;am quoque lapidem / quod calcem impuram reddat / re&longs;pu<lb/>unt. </s>
          <s id="N402540">Sed calcem in primis laudant uetere&longs; architecti: qu&aelig; de lapi <lb/>de fiat pr&aelig;duro et admodum &longs;pi&longs;&longs;o &amp; pr&aelig;&longs;ertim albo: Hanc. </s>
          <s id="N402545">n. <lb/></s>
          <s id="N402549">cum c&aelig;teris u&longs;ibus non incommodam: tum maxime te&longs;tudinibus <lb/>firmi&longs;&longs;imam ducunt: Secundo loco probant calcem eam: qu&aelig; &longs;it <lb/>ex lapide alioquin non leui et putri: &longs;ed fi&longs;tulo&longs;o: Hanc enim ad <lb/>opus tectorum e&longs;&longs;e omnium pr&aelig;cipuam &amp; c&aelig;teri&longs; ductibiliorem <lb/>et reddere opera &longs;plendidiora cen&longs;ent. </s>
          <s id="N402554">Vidimus &amp; in Gallia u&longs;us <lb/>architectos calce non <expan abbr="alia/&qtilde;">alia / quae</expan> qu&aelig; facta &longs;it ex collectitio <expan abbr="torrerti&utilde;">torrertium</expan> <lb/>&longs;axo globo&longs;o / fu&longs;co / pr&aelig;duro &amp; eiu&longs;modi ut po&longs;&longs;is putare <expan abbr="&longs;ilic&etilde;">&longs;ilicem</expan> <lb/>eam tamen in opere tum &longs;axo tum lateribus multa per tempora e<lb/>gregiam pr&aelig;&longs;titi&longs;&longs;e firmitatem con&longs;tat. </s>
          <s id="N40256D">Inuenio apud Plinium e<lb/>am qu&aelig; fiat ex molari lapide calcem e&longs;&longs;e natura pinguientam: id <lb/>circo ad omnes u&longs;us percommodam. </s>
          <s id="N402574">Nos experto intelleximus <lb/>eum molarem lapidem qui guttatim &longs;ale a&longs;per&longs;us <expan abbr="&etilde;/c&utilde;">en / cum</expan> rudior <pb xlink:href="004/01/062.jpg"/>ac perinde aridior &longs;it non &longs;uccedere Eum uero alterum &longs;alibus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>mixtum / qui &longs;pi&longs;&longs;ior et limacum frangatur tenuiore e&longs;t puluere / <lb/>&longs;uccedere: Sed lapis uticunque &longs;it / ad calcem effo&longs;&longs;us utilior erit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>collectitius: et ex umbro&longs;a humentique fodina exemptus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex aren<lb/>ti: et ex albo ductibilior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex fu&longs;co. </s>
          <s id="N402599">In Galliis apud marittimas <lb/>eduorum regiones calcem lapidis inopia exo&longs;tricis conchilii&longs;que ef<lb/>ficiunt: E&longs;t et calcis genus gip&longs;um: fit enim et ip&longs;um lapide excoc<lb/>to: tam &amp; &longs;i Cypro et Thebis fodi gip&longs;um referunt &longs;umma tellu<lb/>re &longs;olibus concrematum. </s>
          <s id="N4025A4">Sed gip&longs;eus omnis lapis a calcis lapidi<lb/>bus differt / quod tenerrimus &longs;it / friabilis / pr&aelig;ter unum / qui in &longs;y<lb/>ria foditur: Nam pr&aelig;durus quidem e&longs;t. </s>
          <s id="N4025AB">Differunt <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> quod gip<lb/>&longs;eus lapis horis non plus uiginti. </s>
          <s id="N4025B4">Qui uero lapis ad calcem e&longs;t / <lb/>horis non minus &longs;exaginta coquitur. </s>
          <s id="N4025B9">Gip&longs;i quatuor aduerti e&longs;&longs;e <lb/>per Italiam &longs;pecies: harum dua tralucid&aelig; / du&aelig; non tralucid&aelig;. <lb/>Tralucidarum una glebis aluminis / &longs;eu potius alaba&longs;tro e&longs;t &longs;imi<lb/>lis: hanc &longs;quameolam <expan abbr="n&utilde;cupant / quod">nuncupant / quod</expan> tenui&longs;&longs;imis qua&longs;i &longs;quamis <lb/>coherentibus et paginatim compre&longs;&longs;is con&longs;tet: Altera &longs;quameo&longs;a <lb/>quoque e&longs;t: &longs;ed magis &longs;ali &longs;imilis fu&longs;co <expan abbr="&qtilde;">quam</expan> alumini. </s>
          <s id="N4025CF">Non tralucida<lb/>rum autem <expan abbr="&longs;p&etilde;s">&longs;pes</expan> amb&aelig; cretam dens obden&longs;atam imitantur <lb/>Sed e&longs;t altera albicans et &longs;uppallens: altera pallori &longs;uffu&longs;um colo <lb/>rem habet ruffum. </s>
          <s id="N4025DC">Po&longs;trem&aelig; prioribus den&longs;iores inter po&longs;tremas <lb/>&longs;ubruffa tenacior. </s>
          <s id="N4025E1">Inter priores qu&aelig; purior / ea candidiora &amp; <expan abbr="&longs;pl&etilde;">&longs;plen</expan><lb/>didiora inde albariis operibus &longs;igilla et coronas pr&aelig;&longs;tat. </s>
          <s id="N4025EA">Apud <lb/>Ariminum gip&longs;um inuenies &longs;olidum / ut dicas e&longs;&longs;e id marmor: <lb/>aut alaba&longs;trum: ex eo iu&longs;&longs;i tabulas &longs;erra dentata &longs;errari ad opus <lb/>cru&longs;tationum commodi&longs;&longs;imas. </s>
          <s id="N4025F5">Omne gip&longs;um ne quid pr&aelig;termit<lb/><expan abbr="t&atilde;/malleis">tam / malleis</expan> ligneis affligi et <gap/>teri / u&longs;que <expan abbr="infarin&atilde;">infarinam</expan> <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>: loco &longs;icei&longs;<lb/>&longs;imo accumulatum &longs;eruari/&longs;tatim produci / aqua celerrime infun<lb/>di confe&longs;tim ad opus adigi oportet: Calx contra: non enim tun<lb/>&longs;am uerum ex gleba infundi: et multo quidem ante commacera <lb/>ri oportet aqua exhuberante prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in opus pr&aelig;&longs;ertim tectorum <lb/>immi&longs;ceas quo &longs;iqua forta&longs;&longs;is gleba parum fuerit ignibus excoc<lb/>ta maceratione diutina &longs;oluatur atque lique&longs;cat. </s>
          <s id="N402617">Nam cum recens <lb/>et non penitus proluta et commacerata &longs;ummitur / quod in ea &longs;it <pb xlink:href="004/01/063.jpg"/>latentes &longs;uberudi aliqui calculi / euenit ut hi quidem indies putre<lb/>&longs;cant: et &longs;ubinde <expan abbr="emitt&atilde;t">emittant</expan> pu&longs;tulas / quibus omnis expolitio <expan abbr="uitie&ttilde;">uitietur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N40262D">Adde quod calce non uno &longs;imul ut ita loquar proluuio infundere <lb/>&longs;ed &longs;en&longs;im oportet madefacere alteris atque alteris / atque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alteris <lb/>a&longs;p&longs;ionibus / quoad plane &longs;it ebria reddita. </s>
          <s id="N402638">Dehinc loco humecto <lb/>et &longs;ub umbra pura &longs;ine ulla rerum <expan abbr="aliar&utilde;">aliarum</expan> mixtura / et nihil plus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="&longs;&utilde;motenus">&longs;ummotenus</expan> leui operta harena <expan abbr="a&longs;&longs;eru&atilde;da">a&longs;&longs;eruanda</expan> e&longs;t / quoad temporis mo<lb/>ra liquidius fermentetur. </s>
          <s id="N402650">Et compertum quidem habent calcem <lb/>diuturna huiu&longs;modi fermentatione multum ad uirtutem augere. <lb/></s>
          <s id="N402656">No; quidem ueteribus ac de&longs;tituti&longs;&longs;imis in &longs;criptis <expan abbr="relict&atilde;/">relictam /</expan> po&longs;t <lb/>annos uti ex multis coniecturis per&longs;picue <expan abbr="patebat / quing&etilde;tos">patebat / quingentos</expan> nuper <lb/>inuentam uidimus madidam et liquentem / et ut ita loquar matu<lb/>ram adeo ut mollitie mella o&longs;&longs;iumque medullas longe &longs;uperaret: <lb/>Atque ea quidem ad <expan abbr="qu&etilde;uis">quemuis</expan> u&longs;um non e&longs;t ut putes <expan abbr="c&otilde;modius">commodius</expan> po&longs;&longs;e <lb/>quippiam inueniri. </s>
          <s id="N402673">Duplum refert &longs;ic habita harenarum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; <lb/>recenter extincta mi&longs;ceatur. </s>
          <s id="N40267C">In his igitur calx atque gip&longs;um no con<lb/>ueniunt / in c&aelig;teris <expan abbr="c&otilde;ueniunt">conueniunt</expan>. </s>
          <s id="N402685">Illico enim eximas ex fornace: ac <lb/>&longs;ub umbra et &longs;icco in loco habeas / mox infundas oportet: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> &longs;iue <lb/>fornace ip&longs;a / &longs;iue alibi ad auram ad lunam / ad &longs;olem ad&longs;eruetur: <lb/>pr&aelig;&longs;ertim &aelig;&longs;tate oci&longs;&longs;ime re&longs;oluetur in cinerem / et fiet inutilis. <lb/></s>
          <s id="N402693">Hactenus de his. </s>
          <s id="N402696">Fornacibus lapidem ne imponas monent ni con<lb/>fregeris/ ita ut &longs;int fru&longs;ta glebis non minora / &longs;ino illud quod fa<lb/>cilius <expan abbr="coquan&ttilde;">coquantur</expan>. </s>
          <s id="N4026A1">Compertum quidem e&longs;t mediis in lapidibus pr&aelig;<lb/>&longs;ertim globo&longs;is interdum ade&longs;&longs;e uacuas aliquas concauitates: qui<lb/>bus <gap/> inclu&longs;us <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> afferat <expan abbr="detrim&etilde;ti">detrimenti</expan>: Nam &longs;uccen&longs;o forna<lb/>cibus igne fit ut i&longs;tic &longs;eu frigore intror&longs;us ab&longs;cedente aer per&longs;trin<lb/>gatur / &longs;eu in cale&longs;cente <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> lapide idem ip&longs;us aer in uaporem <lb/>exaugeatur / fit <expan abbr="in&qtilde;">inquisitus</expan> ut <expan abbr="c&otilde;tume&longs;cat">contume&longs;cat</expan> et quaque uer&longs;us perfracto carcere <lb/>quo cohercebatur imani &longs;onitu acrique impetu <expan abbr="erumpat / tot&atilde;que">erumpat / totamque</expan> for<lb/>nacis congeriem di&longs;turbet atque peruertat. </s>
          <s id="N4026CC">Et &longs;unt qui lapidibus <lb/>i&longs;tiu&longs;modi uiderunt media intus uigere animantia cum alia et di <lb/>uer&longs;a / tum uermes pilo&longs;o dor&longs;o et multi pedes / qui quidem forna<lb/>cibus &longs;oleant di&longs;pendium afferre. </s>
          <s id="N4026D5">Neque hic <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ubiungam digna <lb/><expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> memoratu d rebus i&longs;tiu&longs;modi / qu&aelig; no&longs;tra &aelig;tate ui&longs;a <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>: <pb xlink:href="004/01/064.jpg"/>Non enim h&aelig;c &longs;cribimus &longs;olum fabris / uerum et &longs;tudio&longs;is etiam <lb/>rerum dignarum: Qua de re iuuat <expan abbr="&itilde;termi&longs;cere">intermi&longs;cere</expan> <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> qu&aelig; dele<lb/>ctent: et ab re tamen atque in&longs;tituto aliena <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;int. </s>
          <s id="N4026F9">Martino quinto <lb/><expan abbr="p&otilde;tifice">pontifice</expan> maximo / allatus extitit anguis reptus latio a fabris apud <lb/>fodinas uitam <expan abbr="duc&etilde;s">ducens</expan> in ua&longs;to quodam <expan abbr="lapide / circ&utilde;">lapide / circum</expan> omnibus a&longs;pi<lb/><expan abbr="ram&etilde;tis">ramentis</expan> ob&longs;tru&longs;is: Repert&aelig; et aliquot ran&aelig; / et item cancri / &longs;ed hi <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mortui. </s>
          <s id="N402715">Tum et candidi&longs;&longs;imo marmore in medio per h&aelig;c <lb/>tempora frondes <expan abbr="arbor&utilde;">arborum</expan> repertas te&longs;tor. </s>
          <s id="N40271E">Vellinus mons / qui Bru<lb/>tios a mar&longs;is <expan abbr="diuidit / omui&utilde;">diuidit / omnium</expan> pr&aelig;cel&longs;us toto uertice calue&longs;cit lapi<lb/>de albo / et rediuiuo illic qua parte in brutios &longs;pectat / pa&longs;&longs;im uide <lb/>bis di&longs;fractos lapides refertos &longs;igillis <expan abbr="conchilior&utilde;">conchiliorum</expan> maritimorum: <lb/>non amplioribus <expan abbr="&qtilde;">quam</expan> ut ea &longs;ub uola manus capias. </s>
          <s id="N402737">Quid illud? </s>
          <s id="N40273A">Ex <lb/>agro Veronen&longs;i indies colliguntur &longs;axa c&aelig;lo &longs;trata &longs;igno quinque <lb/>folio certis et comparibus lineis apti&longs;&longs;ime per&longs;cripta atque belli&longs;&longs;ime <lb/>imbricata natur&aelig; arte admirabili et perfinita / ut imitari &longs;ubtilita<lb/>tem operis po&longs;&longs;it pror&longs;us <expan abbr="mortali&utilde;">mortalium</expan> nemo: Et quod magis mirere <lb/>nullum huiu&longs;modi inuenies lapidem ni&longs;i inuer&longs;um / impre&longs;&longs;umque <lb/>&longs;igni formam obtegentem: quo facile putes naturam non admira<lb/>tioni hominum / &longs;ed &longs;ibi effinxi&longs;&longs;e tantas delitias artificii &longs;ui.</s>
        </p>
        <p id="N40274F" type="main">
          <s id="N402751">Ad rem redeo. </s>
          <s id="N402754">Non hic in&longs;i&longs;tam <expan abbr="refer&etilde;s">referens</expan> quo pacto foci <expan abbr="ue&longs;tibul&utilde;">ue&longs;tibulum</expan> <lb/><expan abbr="pr&aelig;furni&utilde;que">pr&aelig;furniumque </expan> te&longs;tudinare / et <expan abbr="interior&etilde;">interiorem</expan> <expan abbr="igni&utilde;">ignium</expan> &longs;edem coaptare oper<lb/>teat / ut extuans flamma re&longs;piret / ut &longs;uis qua&longs;i limitibus coherce<lb/>atur / ut in unum ad opus coquendi confluat tota ignium uis atque <lb/>con&longs;piret. </s>
          <s id="N402772">Neque pro&longs;equar quo pacto &longs;en&longs;im &longs;uccendere et ignem <lb/>non intermittere u&longs;que dum <expan abbr="fl&atilde;ma">flamma</expan> ad <expan abbr="&longs;uprem&utilde;">&longs;upremum</expan> u&longs;que <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> fumo<lb/>&longs;a exeat: et <expan abbr="&longs;&utilde;mi">&longs;ummi</expan> intra fornacem lapides cande&longs;cant / et coctum la<lb/>pidem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;&longs;e ni&longs;i cum <expan abbr="fl&atilde;mis">flammis</expan> turgefacta qu&aelig; <expan abbr="circ&utilde;hiarat">circunhiaret</expan> fornax <lb/>&longs;e&longs;e receperit atque per&longs;trinxerit. </s>
          <s id="N402799">Mirum in quo naturam &longs;pectes <lb/>elementi. </s>
          <s id="N40279E">Nam &longs;i calce cocta ignem &longs;ubdemeris / fiet calcaria &longs;en <lb/>&longs;im minus in imo calens / in &longs;ummo uero magis multo reddetur <lb/>ignita. </s>
          <s id="N4027A5">Nunc quoniam his operibus perficiendis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> calce <expan abbr="tant&utilde;/">tantun /</expan> <lb/><expan abbr="uer&utilde;">uerum</expan> et harena opus <expan abbr="&etilde;">em</expan>: de harena ip&longs;a nobis <expan abbr="dicend&utilde;">dicendum</expan> e&longs;t.</s>
        </p>
        <p id="N4027BD" type="main">
          <s id="N4027BF"><expan abbr="Harenar&utilde;">Harenarum</expan> tria &longs;unt genera / Fo&longs;&longs;icea / Fluuiatilis / Marina. </s>
          <s id="N4027C5">Om<lb/><expan abbr="ni&utilde;">nium</expan> optima fo&longs;&longs;icea. </s>
          <s id="N4027CD">Atque ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> multiplex e&longs;t / Nigra / Cana / <pb xlink:href="004/01/065.jpg"/>rubra et carbunculus et glareo&longs;a. </s>
          <s id="N4027D8">Siquis me roget quidnam e&longs;&longs;e <lb/>harenam &longs;tatuam: fortallis dixero eam e&longs;&longs;e / qua maioribus <expan abbr="c&otilde;fra">confra</expan><lb/>ctis lapidibus minutulis con&longs;tet lapilli&longs;culis: Tamet&longs;i Vitruuio <lb/>placuit harenam / et pr&aelig;&longs;ertim in &aelig;truria / quam carbunculum di<lb/>cunt / genus e&longs;&longs;e quoddam terr&aelig; ignibus a rerum natura intra <expan abbr="m&otilde;">mon</expan><lb/>tes inclu&longs;is peru&longs;t&aelig; et reddit&aelig; / ut &longs;it iam terra non cocta &longs;olidior <lb/>et tofo ip&longs;o mollior. </s>
          <s id="N4027EF">Verum inter ha&longs;ce omnes harenas <expan abbr="prafer&utilde;t">praeferunt</expan> <lb/>carbunculum. </s>
          <s id="N4027F8">Aduerti rom&aelig; publicis &aelig;dificiis u&longs;os no in po&longs;tre<lb/>mis rubra: Caua intra fo&longs;&longs;iceas ultima e&longs;t: Glareo&longs;a fundamentis <lb/>farciundis <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan> e&longs;t: Sed inter primarias proximo loco <expan abbr="&atilde;nume">annume</expan><lb/>rant glaream <expan abbr="tenuior&etilde;">tenuiorem</expan> pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; angularis et ab omni terr&aelig; <lb/><expan abbr="&itilde;mixtione">immixtione</expan> <expan abbr="&imacr;munis">immunis</expan> &longs;it: uti e&longs;t qu&aelig; apud uilumbros abunde &longs;uppe <lb/>ditat: Subinde harenam probant / qu&aelig; ex fluento po&longs;t primam iu<lb/><expan abbr="prem&atilde;">premam</expan> cutem abrepta eximatur: Et inter fluuiatiles torrentium / <lb/>et inter ha&longs;ce utilior qu&aelig; intra <expan abbr="m&otilde;tes">montes</expan> pronioribus profluuiis &longs;ub <lb/>&longs;titit. </s>
          <s id="N402825">Extremo uenit loco harena qu&aelig; ex mari excepta &longs;it: et <expan abbr="&imacr;ter">inter</expan> <lb/>maritimas nigrantem ac uitro&longs;am non omnino uituperant. </s>
          <s id="N40282E">Apud <lb/>Picentes agro &longs;alernitano harenam ex mari &longs;umptam fo&longs;&longs;ice&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/><expan abbr="po&longs;tpon&utilde;t">po&longs;tponunt</expan>: Sed eius regionis non omni ex littore de&longs;umptam pro<lb/>bant: Nam <expan abbr="c&otilde;pertum">compertum</expan> quidem habent littoribus / qu&aelig; ad hau&longs;tros <lb/><expan abbr="excipi&etilde;dos">excipiendos</expan> pateant / harenam e&longs;&longs;e <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> deterrimam: Qu&aelig; u<gap/>io <lb/>ad lybicum <expan abbr="&longs;pect&etilde;t">&longs;pectent</expan> littora / ea quidem harenam ferre minime po&longs;<lb/>&longs;imam. </s>
          <s id="N402855">At inter maritimas harenas e&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;modiorem">commodiorem</expan> <expan abbr="c&etilde;&longs;tat / qu&aelig;">cen&longs;tat / qu&aelig;</expan> <lb/>ad rupes &longs;ub&longs;ideat: granoue cra&longs;&longs;iore &longs;it. </s>
          <s id="N402862">Atqui <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> harene qui <lb/>dem cur <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <expan abbr="differ&atilde;t">differant</expan> inter &longs;e: <expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> marina inhare&longs;cit difficile et <lb/>&longs;al&longs;ugine di&longs;&longs;olubilis made&longs;cit <expan abbr="c&otilde;tinuo">continuo</expan> atque &longs;ubfluit: Inde igitur <lb/>onera &aelig;gre et <expan abbr="nun&qtilde;">numquae</expan> fidi&longs;&longs;ime &longs;u&longs;tinet. </s>
          <s id="N402883">Fluuiatilis quoque humecti<lb/>or e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> fo&longs;&longs;icea: eaque de re ductibilior et tectoriis habilior. </s>
          <s id="N40288C">Fo&longs;&longs;i<lb/>cea propter <expan abbr="pinguedin&etilde;">pinguedinem</expan> tenacior: &longs;ed facit rimas: ea de re c〈um〉 came <lb/>rationibus <expan abbr="adigunt / n&otilde;">adigunt / non</expan> ad tectoria. </s>
          <s id="N40289B">Sed erit harena optima &longs;uo in <lb/>genere qu&aelig;que fricata et per&longs;tricta manibus &longs;tridorem faciat: et qu&aelig; <lb/>in candidam ue&longs;tem excepta non coinquinabit: neque terram &longs;ub&longs;i <lb/><expan abbr="dent&etilde;">dentem</expan> relinquet. </s>
          <s id="N4028A7">Contra erit harena <expan abbr="n&otilde;">non</expan> bona: qu&aelig; per &longs;e lenis et re <lb/><expan abbr="quie&qtilde;">quicquae</expan> a&longs;pera: et colore odoreque luteam <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> <expan abbr="imite&ttilde;">imitetur</expan>: qu&aelig;ue intra <pb xlink:href="004/01/066.jpg"/><expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> exagitata / aquam reddet <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> turbulentam et limo&longs;am: <lb/>qu&aelig;ue in area relicta ilico herbe&longs;cet: eritque <expan abbr="n&otilde;">non</expan> bona / que dudum <lb/>conuecta diu extiterit &longs;ub aere ad &longs;olem et lunam et pruinas: nam <lb/>terrico&longs;a efficitur et putris: et perinde cum ad producenda aibu<lb/>&longs;cula et caprificos parata: tum ad continendam &longs;tructuram infir<lb/>mi&longs;&longs;ima.</s>
        </p>
        <p id="N4028D4" type="main">
          <s id="N4028D6">Diximus de materia / lapide / calce / et harena: qu&aelig; a maioribus pro<lb/>barentur. </s>
          <s id="N4028DB">Sed locis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> omnibus dabitur / ut ea pro in&longs;tituto rebus <lb/>agendis <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan> et parabilia <expan abbr="&itilde;ueniamus">inueniamus</expan>. </s>
          <s id="N4028EC">A&longs;iam aiebat Cicero pro<lb/>pter copiam marmoris / &longs;emper &aelig;dificiorum et &longs;ignorum gloria <lb/>florui&longs;&longs;e: At marmora locis omnibus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inuenies: alibi aut nullus <lb/>e&longs;t lapis: aut &longs;i e&longs;t / is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ad omnem u&longs;um e&longs;t habilis. </s>
          <s id="N402901">Tota <lb/>italia ab ea parte qu&aelig; ad meridiem uergit / fo&longs;&longs;iceam reperiri hare<lb/>nam te&longs;tantur: ab apennino citra non reperiri. </s>
          <s id="N402908">Babylones inquit <lb/>Plinius bitumine: Carthaginen&longs;es luto utuntur. </s>
          <s id="N40290D">Alibi omnino la<lb/>pidis inopia cratibus et argilla <expan abbr="&aelig;dific&atilde;t">&aelig;dificant</expan>. </s>
          <s id="N402916">Budinos refert Herodo<lb/>tus cum priuatas / tum etiam publicas &aelig;des non re alia &aelig;dificare <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ligno: ut etiam urbis moenia atque ip&longs;a deorum &longs;imulacra &longs;int <lb/>apud eos lignea. </s>
          <s id="N402922">Neuros ligno penitus carere ait Mella: ut ligno <lb/>rum loco &longs;uccedere cogantur o&longs;&longs;a. </s>
          <s id="N402927">Aegypto iumentorum &longs;ege&longs;ti<lb/>onibus focum fouent. </s>
          <s id="N40292C">Hine e&longs;t ut alii alia &longs;ibi habere pro nece&longs;&longs;i<lb/>tate et rerum oportunitate diuer&longs;oria cogantur. </s>
          <s id="N402931">Apud &aelig;gyptios <lb/>&longs;unt qui uel regias domos harundinibus: apud Indos qui <expan abbr="c&aelig;tar&utilde;">c&aelig;tarum</expan> <lb/>co&longs;tis &longs;ibi <expan abbr="&aelig;dific&etilde;t">&aelig;dificent</expan>. </s>
          <s id="N402940">Apud Dedaliam in Sardis &longs;uffo&longs;&longs;a tellure ha<lb/>bitare &longs;cribit Diodorus. </s>
          <s id="N402945">Carris Arabi&aelig; oppido muros domo&longs;que <lb/>ma&longs;&longs;is efficiunt &longs;alis. </s>
          <s id="N40294A">Sed de his alias. </s>
          <s id="N40294D">Itaque ut diximus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> omni <lb/>loco eadem lapidis haren&aelig;que et huiu&longs;modi e&longs;t copia: Sed diuer&longs;is <lb/>diuer&longs;a et natur&aelig; et <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> exi&longs;tit ratio atque modus: Iccirco his uti <lb/>oportet qu&aelig; &longs;uppeditant: et in his ip&longs;is adhibenda e&longs;t cautio: pri<lb/>mo ut habiliores et <expan abbr="c&otilde;modiores/&longs;electos">commodiores / &longs;electos</expan> parato&longs;que habeamus: pro<lb/>xime ut &aelig;dificando aptioribus utamur / &longs;uis quibu&longs;que locis <expan abbr="c&utilde;cta">cuncta</expan> <lb/>recte di&longs;partiendo.</s>
        </p>
        <p id="N40296C" type="main">
          <s id="N40296E"><expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> ut paratis rebus / que <expan abbr="rec&etilde;&longs;uimus / materia / lapide / calce/">recen&longs;uimus / materia / lapide / calce /</expan> <lb/>harena: <expan abbr="n&utilde;c">nunc</expan> de <expan abbr="c&otilde;&longs;truendi">con&longs;truendi</expan> &aelig;dificii ratione et modo <expan abbr="tr&atilde;&longs;igamus">tran&longs;igamus</expan>. <pb xlink:href="004/01/067.jpg"/>Nam ferrum quidem &aelig;s atque <expan abbr="pl&utilde;bum">plumbum</expan> et uitrum er reliqua i&longs;tiu&longs; <lb/>modi ut pares nihilo plus opus e&longs;t indu&longs;tria, quod̀ˆ ut coemis atque in <lb/>unum cogas / quoad in opere perficiundo non de&longs;int: tam et&longs;i de his <lb/><expan abbr="&longs;elig&etilde;dis">&longs;eligendis</expan> et <expan abbr="di&longs;tribu&etilde;dis">di&longs;tribuendis</expan> dicemus &longs;uo loco / qu&aelig; ad operis orna<expan abbr="m&etilde;">men</expan><lb/><expan abbr="tor&utilde;que">torumque</expan> rationem ab&longs;oluendam <expan abbr="c&otilde;ueniant">conueniant</expan>: Atque nos qua&longs;i opus fac <lb/>turi &longs;imus et manu &aelig;dificaturi ab ip&longs;is <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> rem ordiri ag<lb/>grediemur: Sed hic prius e&longs;t ut iterum admoneam / pen&longs;anda e&longs;&longs;e <lb/>tempora cum publica / tum et priuata no&longs;tra <expan abbr="no&longs;tror&utilde;que">no&longs;trorumque</expan> eiu&longs;modi <lb/>&longs;int: ne quid aggrediamur: in quo perturbatis rebus aut inuidiam <lb/>captes &longs;i per&longs;eueres &aelig;dif<expan abbr="ic&atilde;do">icando</expan>: aut di&longs;pendium &longs;i de&longs;eras. </s>
          <s id="N4029C2">Adde quod <lb/>et natur&aelig; tempora inprimis erunt <expan abbr="ob&longs;eru&atilde;da">ob&longs;eruanda</expan>: Nam uidere quidem <lb/>licet / uti ea qu&aelig; per hyemem &aelig;dificantur / locis pr&aelig;&longs;ertim frigidis <lb/>gelent: Ea uero qu&aelig; per &aelig;&longs;tatem / locis pr&aelig;&longs;ertim &aelig;&longs;tuo&longs;is are<expan abbr="&longs;c&atilde;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /">&longs;cant/</expan> <lb/>prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cohereant. </s>
          <s id="N4029DA">Hinc igitur admonebat Frontinus architectus <lb/>e&longs;&longs;e ad opus exequendum apta <expan abbr="acc&otilde;modataque">accommodataque</expan> tempora: qu&aelig; &longs;unt <lb/>a chalendis aprilis / ad <expan abbr="chal&etilde;das">chalendas</expan> u&longs;que <expan abbr="nou&etilde;bris / intermi&longs;&longs;o">nouembris / intermi&longs;&longs;o</expan> &aelig;&longs;tatis <lb/>feruore. </s>
          <s id="N4029EF">Sed pro locorum uarietate et coelo opus <expan abbr="maturand&utilde;">maturandum</expan> aut <lb/><expan abbr="producend&utilde;">producendum</expan> &longs;tatuo. </s>
          <s id="N4029FB">Itaque &longs;i cum his <expan abbr="c&utilde;que">cumque</expan> c&aelig;teris rebus qu&aelig; &longs;upra <lb/>recen&longs;uimus / bene tibi conueniet: erit demum area futuri operis <lb/><expan abbr="de&longs;crib&etilde;da/&longs;ignatis">de&longs;cribenda / &longs;ignatis</expan> in &longs;olo &longs;paciis &longs;ua et linearum et angulorum <lb/>dimen&longs;ione.</s>
        </p>
        <p id="N402A0B" type="main">
          <s id="N402A0D">At &longs;unt qui <expan abbr="admon&etilde;t">admonent</expan> bonis initiis inchoandam e&longs;&longs;e <expan abbr="&aelig;dification&etilde;">&aelig;dificationem</expan>: <lb/>pmaximi quidem intere&longs;&longs;e quo quidque temporis momento in <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> <lb/>pr&aelig;&longs;entium numero <expan abbr="c&etilde;">causae</expan> occeperit. </s>
          <s id="N402A26">Lucius Tarutius urbis Rom&aelig; <lb/><expan abbr="natal&etilde;">natalem</expan> diem adinueni&longs;&longs;e fortun&aelig; &longs;ucce&longs;&longs;ibus <expan abbr="&atilde;notatis">annotatis</expan> <expan abbr="pr&aelig;dica&ttilde;">pr&aelig;dicatur</expan>: <lb/><expan abbr="Tant&atilde;que">Tantanque</expan> habere uim ad res futuras ip&longs;um hoc initii <expan abbr="moment&utilde;">momentum</expan> pu<lb/>tarunt &longs;apienti&longs;&longs;imi ueteres: ut fui&longs;&longs;e Iulius firmicus maternus re <lb/>ferat / qui <expan abbr="m&utilde;di">mundi</expan> <expan abbr="genitur&atilde;">genituram</expan> ex rerum euentibus <expan abbr="c&otilde;pertam">compertam</expan> fecerint: <lb/>ac de ea re accurati&longs;&longs;ime &longs;crip&longs;erint. </s>
          <s id="N402A51"><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> E&longs;culapius Annubius <lb/>que: et i&longs;tos &longs;ecuti Peto&longs;iris et Necep&longs;o &longs;ic fui&longs;&longs;e hanc affirmant: <lb/>&longs;urgente ab orizonte Cancro et luna ex dimidio/ &longs;ole in leone / &longs;a<lb/>turno in capricorno / ioue in &longs;agittario / marte in <expan abbr="&longs;corpi&otilde;e / uencre">&longs;corpione / uencre</expan> <lb/>in libra / mercurio in uirgine. </s>
          <s id="N402A63">Et profecto <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> &longs;i recta interpre<lb/>tamur <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> pleri&longs;que <expan abbr="&imacr;">in</expan> rebus po&longs;&longs;unt. </s>
          <s id="N402A74">Nam et quod illud quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> <pb xlink:href="004/01/068.jpg"/>die brumali pulegium <expan abbr="arid&utilde;">aridum</expan> flore&longs;cere / inflatas ue&longs;icas di&longs;rumpi <lb/><expan abbr="&longs;alictor&utilde;">&longs;alictorum</expan> folia: <expan abbr="Malor&utilde;">Malorum</expan> grana uerti ac <expan abbr="circ&utilde;agi / mur&utilde;que">circunagi / murunque</expan> iocu&longs;cu<lb/>lis fibras numero indies ad lun&aelig; numerum <expan abbr="c&otilde;gruere">congruere</expan> atque &aelig;quari. <lb/></s>
          <s id="N402A97">Ego uero et&longs;i i&longs;tius di&longs;ciplin&aelig; profe&longs;&longs;oribus et <expan abbr="t&etilde;porum">temporum</expan> ob&longs;eruato<lb/>ribus non <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> tribuam / ut eos <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timem</expan> &longs;uis po&longs;&longs;e artibus <expan abbr="cert&atilde;">certam</expan> <lb/>pr&aelig;&longs;tare <expan abbr="fortun&atilde;">fortunam</expan> <expan abbr="rebusin&otilde;">rebus/ non</expan> <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> e&longs;t ut <expan abbr="a&longs;pern&atilde;dos">a&longs;pernandos</expan> ducam <expan abbr="&longs;iqu&atilde;do">&longs;iquando</expan> <lb/><expan abbr="di&longs;put&etilde;t">di&longs;putent</expan> pr&aelig;&longs;cripta i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> <expan abbr="mon&etilde;te">monente</expan> coelo <expan abbr="utr&atilde;que">utranque</expan> in par<lb/>tem po&longs;&longs;e &quml;uam <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan>. </s>
          <s id="N402AD9">Sed uti ea &longs;e&longs;e <expan abbr="h&etilde;at">habeat</expan> res / &longs;erua&longs;&longs;e qu&aelig; admo <lb/>nent: aut <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <expan abbr="proder&utilde;t">proderunt</expan> &longs;i uera &longs;unt: aut <expan abbr="minim&utilde;">minimum</expan> nocebunt &longs;i <lb/><expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> fal&longs;a. </s>
          <s id="N402AF3"><expan abbr="Adder&etilde;">Adderem</expan> hic aliqua ridenda / qu&aelig; ueteres probauere in <lb/>choandis rebus: &longs;ed nolim <expan abbr="interpreten&ttilde;">interpretentur</expan> &longs;ecus atque res ferat: Et pro<lb/>fecto ridiculi: qui bono item omine <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> c&aelig;teras res: tum et <expan abbr="&itilde;primis">imprimis</expan> <lb/>are&aelig; <expan abbr="pr&aelig;&longs;cription&etilde;">pr&aelig;&longs;criptionem</expan> inire iu&longs;&longs;erint. </s>
          <s id="N402B0F">Veteres his <expan abbr="&longs;up&longs;tit&etilde;ibus">&longs;uper&longs;titenibus</expan> adeo <lb/><expan abbr="uacab&atilde;t">uacabant</expan>: ut e&longs;&longs;e <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> militem in delectu <expan abbr="c&otilde;&longs;cribendo">con&longs;cribendo</expan> <expan abbr="curar&etilde;t">curarent</expan>: ne <lb/>ei e&longs;&longs;et <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> ulla ex parte <expan abbr="infau&longs;t&utilde;">infau&longs;tum</expan>: tum et <expan abbr="lu&longs;tr&atilde;da">lu&longs;tranda</expan> colonia atque <lb/>exercitu bonis nominibus <expan abbr="eligeb&atilde;t / qui">eligebant / qui</expan> ho&longs;tias ducerent: et locan <lb/>dis uectigalibus cen&longs;ores <expan abbr="Lucrin&utilde;">Lucrinum</expan> lacum ob nominis felicitatem <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> in&longs;tituere: Tum et malo <expan abbr="no&itilde;s">nominis</expan> omine permoti qu&aelig; <lb/>prius <expan abbr="epid&atilde;num">epidannum</expan> <expan abbr="uocaba&ttilde;">uocabatur</expan>: ne <expan abbr="ind&atilde;num">indannum</expan> eo <expan abbr="nauig&atilde;tes">nauigantes</expan> ire <expan abbr="diceren&ttilde;">dicerentur</expan>: <lb/><expan abbr="Dyrrachi&utilde;">Dyrrachium</expan> appellari uoluere. </s>
          <s id="N402B6A">Eadem <expan abbr="r&otilde;ne">ronne</expan> et Beneuentum / quod <lb/>prius Maloeton <expan abbr="dicere&ttilde;">diceretur</expan> <expan abbr="n&utilde;cupauere">nuncupauere</expan>. </s>
          <s id="N402B7B">Rideo hic: nam bona etiam <lb/>uerba et <expan abbr="prec&atilde;tia">precantia</expan> adiungi placet. </s>
          <s id="N402B84">Et &longs;unt qui <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan> hominum <lb/>uerba tanti <expan abbr="c&etilde;/ut">causae / ut</expan> uel a feris muti&longs;que rebus <expan abbr="audian&ttilde;">audiantur</expan>. </s>
          <s id="N402B95">Sino illud Ca<lb/>tonis uerbis la&longs;&longs;atas boues in&longs;taurari. </s>
          <s id="N402B9A">Solere <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> homines aiunt <lb/><expan abbr="&itilde;petrare">impetrare</expan> a &longs;olo patrio uerbis et precibus / ut in&longs;uetas et alienas alat <lb/>arbores: ip&longs;a&longs;que arbores exorari po&longs;&longs;e ut <expan abbr="tr&atilde;&longs;migrent / et">tran&longs;migrent / et</expan> in alieno <lb/>accre&longs;cant. </s>
          <s id="N402BAE">Iam mihi po&longs;tea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inepti <expan abbr="c&etilde;">causae</expan> <expan abbr="coepimus / alior&utilde;">coepimus / aliorum</expan> ineptias <lb/><expan abbr="rec&etilde;&longs;endo">recen&longs;endo</expan> illud ridiculi gratia non omittam / quod aiunt adeo au <lb/>diri <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> genus / ut rapam <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan> ampliorem cre&longs;cere: &longs;i <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <lb/>&longs;eratur ob&longs;ecretur / ut &longs;ibi et famili&aelig; et uicinis benigne conferat. <lb/></s>
          <s id="N402BD3">Qu&aelig; quidem res &longs;i ita &longs;unt: <expan abbr="n&otilde;">non</expan> intelligo cur ocimum herbam pu<lb/>tent / quo magis cum maledictis et probris &longs;atum &longs;it / eo fructus <lb/>l&aelig;tiores afferre. </s>
          <s id="N402BDE">Sed mi&longs;&longs;a h&aelig;c faciamus. </s>
          <s id="N402BE1">C&aelig;terum pr&aelig;&longs;tare qui<lb/>dem arbitror / &longs;i omni <expan abbr="opinion&utilde;">opinionum</expan> incerta <expan abbr="&longs;uper&longs;titi&otilde;e">&longs;uper&longs;titione</expan> de&longs;pecta / rem <pb xlink:href="004/01/069.jpg"/>ip&longs;am &longs;ancte et religio&longs;e aggrediemur. </s>
          <s id="N402BF2">Ab Ioue principium mu<lb/>&longs;&aelig;: iouis omnia plena: Ergo purificato animo: et &longs;ancte pi<gap/> ado<lb/>rato &longs;acrificio / inchoari tantam rem perplacebit: his maxime <gap/><lb/>bitis precibus ad &longs;uperos / quibus <expan abbr="po&longs;ca&ttilde;/">po&longs;catur /</expan> ut opem <expan abbr="auxili&utilde;que">auxiliumque</expan> pr&aelig;<lb/>beant operi / et faueant c&aelig;ptis / quoad fau&longs;te/ feliciter / pro&longs;pereque <lb/>eueniat res: &longs;itque longa cum &longs;ua <expan abbr="&longs;uor&utilde;que">&longs;uorumque</expan> ho&longs;pitumque &longs;alute et &longs;alu<lb/>britate: cum rerum firmitate: animi &aelig;quabilitate: fortunarum in <lb/>cremento / et indu&longs;tri&aelig; fructu / et glori&aelig; propagatione: <expan abbr="bonor&utilde;queomni&utilde;">bonorumque <lb/>omnium</expan> perhennitate / atque po&longs;teritate. </s>
          <s id="N402C18">De his hactenus.</s>
        </p>
        <p id="N402C1B" type="head">
          <s id="N402C1D">LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE <lb/>OPERE LIBER TERTIVS INCIPIT.</s>
        </p>
        <p id="N402C22" type="main">
          <s id="N402C24">MNIS ASTRVENDI OPERIS RA<lb/>tio / hac una in re uer&longs;atur atque con&longs;umitur: ut <lb/>pluribus <expan abbr="ord&imacr;c">ordiec</expan> <expan abbr="c&otilde;ge&longs;tis">conge&longs;tis</expan> et arte <expan abbr="c&otilde;pactis">compactis</expan> rebus: <lb/>&longs;eu &longs;int illi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quadrati lapides: &longs;eu cemen<lb/>ta: &longs;eu materia: &longs;eu quod aliud uis &longs;olida ex eis / <lb/>et quoad eius fieri po&longs;&longs;it <expan abbr="&imacr;tegra">integra</expan> unitaque <expan abbr="c&otilde;&longs;tru">con&longs;tru</expan><lb/>ctio <expan abbr="pduca&ttilde;">producatur</expan>. </s>
          <s id="N402C4F">Integra counitaque ea <expan abbr="dicen&ttilde;">dicentur</expan>, quo <lb/>rum partes a partibus neque re&longs;ect&aelig; / neque di&longs;iunct&aelig; / neque non &longs;uis <lb/>in&longs;it&aelig; locis &longs;int: Sed toto linearum tractu cohereant atque con&longs;e<lb/>quantur. </s>
          <s id="N402C5C">In &longs;tructura igitur con&longs;idera&longs;&longs;e oportet / qu&aelig;nam in ea <lb/>primari&aelig; &longs;int partes: et qu&aelig; <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> line&aelig; atque ordines. </s>
          <s id="N402C65">Structur&aelig; <lb/>perficiund&aelig; partes minime ob&longs;cur&aelig; &longs;unt. </s>
          <s id="N402C6A"><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> <expan abbr="&longs;&utilde;mum / infim&utilde;/">&longs;ummum / infimum /</expan> <lb/>dextrum / &longs;ini&longs;trum / proximum / di&longs;tans: et qu&aelig; inter has extre<lb/>mitates intercurrant media / ex &longs;e patent: Sed quid cuique in&longs;it: cur <lb/>inter &longs;e differant: non <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="intellig&utilde;t">intelligunt</expan>. </s>
          <s id="N402C82">Neque enim <expan abbr="&etilde;">em</expan> opus tollere ut <lb/>putant imperiti / lapidem lapidi: et cementa cementis &longs;upera&longs;tru<lb/>ere: Sed diuer&longs;&aelig; cum &longs;int partes: longe diuer&longs;is indigent rebus <lb/>et indu&longs;tria: Aliud enim fundamentis: aliud procinctui et coro<lb/>nis: Aliud angulis et apertionum labris: Aliud extremis cuti <lb/>bus: Aliud intimis parietum in farctionibus et cra&longs;&longs;ationibus de<lb/>betur. </s>
          <s id="N402C99">Quod autem cuique debeatur / no&longs;trum erit pro&longs;equi, <pb xlink:href="004/01/070.jpg"/>In his <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ab&longs;oluendis ab ip&longs;is <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> incipiemus: eos ut di<lb/>ximus imitati: qui manu &longs;int opus effecturi.</s>
        </p>
        <p id="N402CAA" type="main">
          <s id="N402CAC"><expan abbr="Fundament&utilde;/ni">Fundamentum / ni</expan> fallimur / &longs;tructur&aelig; pars <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t: &longs;ed locus uideli<lb/>cet ac &longs;edes: <expan abbr="&itilde;">in</expan> qua &longs;tructura ip&longs;a <expan abbr="toll&etilde;da">tollenda</expan> <expan abbr="&longs;tatu&etilde;daque">&longs;tatuendaque</expan> &longs;it. </s>
          <s id="N402CC4">Nam &longs;i d <lb/>bitur area penitus &longs;olida atque <expan abbr="o&itilde;o">omnino</expan> <expan abbr="con&longs;t&atilde;s">con&longs;tans</expan> lapidea forta&longs;&longs;is: quales <lb/>apud Veios <expan abbr="n&otilde;nullas">nonnullas</expan> <expan abbr="&itilde;uenias">inuenias</expan>: <expan abbr="qu&aelig;n&atilde;">qu&aelig;nam</expan> tibi illic erunt fundamenta <lb/><expan abbr="iaci&utilde;da">iaciunda</expan> potius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut <expan abbr="&longs;tructur&atilde;">&longs;tructuram</expan> ip&longs;am attollas. </s>
          <s id="N402CEC">Apud Senas <expan abbr="ui&longs;un&ttilde;">ui&longs;untur</expan> <lb/>maxim&aelig; <expan abbr="turri&utilde;">turrium</expan> moles / ip&longs;o primo et nudo in &longs;olo po&longs;it&aelig;: E&longs;t <expan abbr="en&itilde;">enim</expan> <lb/>mons &longs;olidus &longs;ub&longs;tratus tofo. </s>
          <s id="N402CFF">Fundatione <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> hoc e&longs;t itione <expan abbr="&itilde;">in</expan> fun<lb/>dum atque fossura erit opus ubi <expan abbr="firm&utilde;">firmum</expan> &longs;tabileque solum pro&longs;ci&longs;&longs;a de <lb/>mi&longs;&longs;aque fouea <expan abbr="qu&aelig;rend&utilde;">qu&aelig;rendum</expan> &longs;it: quod ip&longs;um fieri ferme pleri&longs;que <expan abbr="o&imacr;bus">omnibus</expan> <lb/>in locis <expan abbr="c&otilde;uer&longs;it">conuer&longs;it </expan>: de quibus po&longs;tea. </s>
          <s id="N402D20"><expan abbr="C&otilde;modum">Commodum</expan> <expan abbr="futur&utilde;">futurum</expan> &longs;olum <expan abbr="&itilde;ditio">inditio</expan> <lb/>erunt h&aelig;c / &longs;i mille aderunt herb&aelig; / qu&aelig; humectis in locis <expan abbr="&longs;ole&atilde;t">&longs;oleant</expan>: <lb/>&longs;i arborem aut <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> ferat: aut eam <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan>: qu&aelig; ni&longs;i in pr&aelig;duro et <lb/>den&longs;i&longs;&longs;imo oriatur: Si <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> multo <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> &longs;icci&longs;&longs;ima et penitus <lb/>arentia: Si lapido&longs;a lapide <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="minuto / n&otilde;">minuto / non</expan> globeo: &longs;ed angulari &longs;o<lb/>lido pr&aelig;&longs;ertim &longs;iliceo: Si &longs;ub &longs;e neque &longs;caturient fontes / neque fluen<lb/><expan abbr="t&utilde;">tum</expan> peruader: Fluenti. </s>
          <s id="N402D5D">n. </s>
          <s id="N402D60">natura e&longs;t / ut aut rapiat &longs;empiterne quoad <lb/>motu ualeat / aut importet: Ea re fit ut plana / qu&aelig; propter fluuius <lb/>excurrit / &longs;oli <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> <expan abbr="pr&aelig;&longs;t&etilde;t">pr&aelig;&longs;tent</expan> non <expan abbr="prius/&qtilde;">prius / quae</expan> ubi &longs;ub <expan abbr="alue&utilde;">alueum</expan> de&longs;cen <lb/>deris. </s>
          <s id="N402D79">Tu <expan abbr="prius&qtilde;">priusquam</expan> <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> fodere incipias angulos <expan abbr="arear&utilde;">arearum</expan> et omnes <lb/>laterum lineas diligenti&longs;&longs;ime <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> atque iterum <expan abbr="&atilde;nota&longs;&longs;e">annota&longs;&longs;e</expan> oportet: <lb/>quales futuri &longs;int et quo &longs;tatuantur loco: His angulis ponendis <lb/>norma opus e&longs;t <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pu&longs;illa / &longs;ed pr&aelig;grandi: quo <expan abbr="direction&utilde;">directionum</expan> line&aelig; <lb/>certiores <expan abbr="c&otilde;&longs;equan&ttilde;">con&longs;equantur</expan>: Normam ueteres <expan abbr="c&otilde;ficiebant">conficiebant</expan> tribus rectis re <lb/>gulis in <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> <expan abbr="triangul&utilde;">triangulum</expan> coniunctis: <expan abbr="quar&utilde;">quarum</expan> erat una cubitos tris: al<lb/>tera quatuor: tertia cubitos erat quinque. </s>
          <s id="N402DB8">Atqui hos <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> angulos <lb/>ponere imperiti / ni&longs;i rebus omnibus qu&aelig; aream <expan abbr="occup&etilde;t / amotis">occupent / amotis</expan>: <lb/>et &longs;olo prius reddito uacuo et penitu&longs; complanato ne&longs;ciunt: Eaque <lb/>de re / quod in ho&longs;tium agro moderantiu&longs; facerent / repente rap<lb/>ti&longs; malleoli&longs; / fabro&longs; ua&longs;tatore&longs; ad <expan abbr="diru&etilde;da">diruenda</expan> et delenda omnia im <lb/>mittunt: Quorum e&longs;t error ca&longs;tigandu&longs;: Nam multa et fortu<lb/>n&aelig; iniuria / et temporum aduer&longs;ita&longs; / et rerum ca&longs;u&longs; atque ne<lb/>ce&longs;&longs;itas po&longs;&longs;unt afferre: Qu&aelig; moneant uetentque ne quid c&aelig;p<pb xlink:href="004/01/071.jpg"/>ta pro&longs;equare: Et interea dedecet profecto non parcere ueterum <lb/>laboribus / et con&longs;ulere ciuium <expan abbr="c&otilde;modis / his">commodis / his</expan> qu&aelig; a&longs;&longs;uctis <expan abbr="maior&utilde;">maiorum</expan> <lb/>&longs;uorum laribus capiant: quando et perdere et pro&longs;ternere et fundi<lb/>tus conuellere qu&aelig;que ubique &longs;unt / ex arbitrio &longs;emper relictum &longs;it. <lb/></s>
          <s id="N402DE8">Itaque pri&longs;tina uelim &longs;erues integra quoad noua illis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> demollitis <lb/>attolli nequeant.</s>
        </p>
        <p id="N402DF1" type="main">
          <s id="N402DF3"><expan abbr="Fundam&etilde;tis">Fundamentis</expan> de&longs;cribendis memini&longs;&longs;e oportet prima <expan abbr="pariet&utilde;">parietum</expan> exor<lb/>dia et &longs;occos / quos etiam <expan abbr="fundam&etilde;ta">fundamenta</expan> <expan abbr="n&utilde;cupant/">nuncupant /</expan> habenda e&longs;&longs;e quo <lb/>ta parte &longs;ui ampliora/&quml; &longs;it futurus paries: eorum imitatione qui <lb/>alpibus &aelig;trurie per niues ambulant: Nam hi quidem pedibus adi<lb/>gunt cribros funiculis in eum ip&longs;um u&longs;um contextis: quorum am<lb/>plitudine ue&longs;tigia minus <expan abbr="&itilde;mergantur">immergantur</expan>. </s>
          <s id="N402E13">Anguli ip&longs;i quo pacto an <lb/>notentur / e&longs;&longs;et non facile examu&longs;&longs;im pro&longs;equi uerbis &longs;olis. </s>
          <s id="N402E18">quod <lb/>&longs;it eorum <expan abbr="capt&atilde;dorum">captandorum</expan> ratio ex mathematicis ducta: et linearum <lb/>exemplo indigeat: res ab in&longs;tituto aliena: de qua alibi in <expan abbr="c&otilde;menta">commenta</expan><lb/>riis rerum <expan abbr="mathematicar&utilde;">mathematicarum</expan> tran&longs;egimus. </s>
          <s id="N402E2D">Tentabo tamen atque eni<lb/>tar <expan abbr="qu&atilde;tum">quantum</expan> hic conferat ita loqui: ut qui ingenio ualeas / facile in<lb/>telligas multa / unde totam rem po&longs;tea ex te <expan abbr="c&otilde;&longs;equaris">con&longs;equaris</expan>. </s>
          <s id="N402E3C">Ob&longs;curio <lb/>ra forta&longs;&longs;is qu&aelig; <expan abbr="uideb&utilde;tur/&longs;i">uidebuntur / &longs;i</expan> libebit ad <expan abbr="ungu&etilde;">unguem</expan> tenere ex <expan abbr="c&otilde;menta">commenta</expan><lb/>riis ip&longs;is petita percipies. </s>
          <s id="N402E4F">Nos quidem fundamenta diffinientes <lb/>a&longs;&longs;ueuimus lineas dirigere / quas radices <expan abbr="n&utilde;cupamus / hunc">nuncupamus / hunc</expan> in mo<lb/>dum: A media enim fronte operis / ad <expan abbr="po&longs;tic&utilde;">po&longs;ticum</expan> protendo lineam: <lb/>ad cuius dimidiam longitudinem figo telluri clauum: per quam <lb/><expan abbr="tr&atilde;&longs;uer&longs;am">tran&longs;uer&longs;am</expan> duco ex <expan abbr="geometror&utilde;">geometrorum</expan> monitis <expan abbr="ppendicular&etilde;">perpendicularem</expan>. </s>
          <s id="N402E6D">Itaque ad <lb/>ha&longs;ce duas lineas / quicquod <expan abbr="demeti&etilde;dum">demetiendum</expan> e&longs;t redigo: &longs;uccedunt <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> <lb/>belli&longs;&longs;ime: pr&aelig;&longs;to &longs;unt <expan abbr="&aelig;quidi&longs;t&atilde;tes">&aelig;quidi&longs;tantes</expan> certi&longs;&longs;imi finiuntur anguli: <lb/>partes partibus <expan abbr="re&longs;pond&etilde;t / apteque">re&longs;pondent / apteque</expan> <expan abbr="conforman&ttilde;">conformantur</expan>. </s>
          <s id="N402E8A">Quod &longs;i forte <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> <lb/>ut interiectis parietibus ueterum &aelig;dificiorum <expan abbr="capt&atilde;di">captandi</expan> anguli ter<lb/><expan abbr="min&utilde;">minum</expan> ac &longs;edem radio ui&longs;us expedire nota&longs;&longs;e <expan abbr="n&otilde;">non</expan> queas: tibi &aelig;que <lb/><expan abbr="di&longs;t&atilde;tes">di&longs;tantes</expan> line&aelig; <expan abbr="duc&etilde;d&aelig;">ducend&aelig;</expan> &longs;unt ea / qua libera et expedita patebit uia: <lb/>hinc &longs;ignato inter&longs;ectionis puncto / cum gnomonis / tum diametri <lb/>productione / tum etiam aliis <expan abbr="&aelig;quedi&longs;t&atilde;tibus">&aelig;quedi&longs;tantibus</expan> ad normam coequa<lb/>tis lineis rem pulcherrime a&longs;&longs;equemur. </s>
          <s id="N402EB3">Neque erit non accommoda<lb/>ti&longs;&longs;imum radios ui&longs;us locis &longs;upereminentibus terminare linea: <pb xlink:href="004/01/072.jpg"/>quo illinc dimi&longs;&longs;o perpendiculo certa pr&aelig;&longs;tetur directio atque pro<lb/>gre&longs;&longs;io. </s>
          <s id="N402EC0">Signatis perinde lineis et angulis <expan abbr="fo&longs;&longs;ion&utilde;">fo&longs;&longs;ionum</expan> <expan abbr="c&otilde;ueniret">conueniret</expan> qui <lb/>dem <expan abbr="oculor&utilde;">oculorum</expan> et intuitus uim habere / qualem per h&aelig;c habui&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;">tem</expan><lb/>pora hi&longs;panum <expan abbr="qu&etilde;piam">quempiam</expan> fabulantur. </s>
          <s id="N402EDB">qui aquarum uenas per terr&aelig; <lb/>intima &longs;erpientes / non &longs;ecus di&longs;ternebat ac &longs;i in aperto fluerent: <lb/>Tanta &longs;ub terra &longs;uccedunt incognita: quibus non tuto onus et im <lb/>pen&longs;am &aelig;dificationis <expan abbr="&longs;ub&longs;tin&etilde;dam">&longs;ub&longs;tinendam</expan> <expan abbr="c&otilde;mittas">committas</expan>. </s>
          <s id="N402EEC">Et oportet profecto <lb/>cum toto &aelig;dificio / tum pr&aelig;&longs;ertim ip&longs;is fundamentis nihil negli<lb/>gere: in quo cauti et <expan abbr="circ&utilde;&longs;pecti">circum&longs;pecti</expan> &aelig;dificatoris ratio et <expan abbr="dilig&etilde;tia">diligentia</expan> de <lb/>&longs;iderari po&longs;&longs;it: quando in c&aelig;teris &longs;iquid <expan abbr="errat&utilde;">erratum</expan> e&longs;t / l&aelig;dit leuius: <lb/>et emendatur facilius: et perfertur <expan abbr="c&otilde;modius">commodius</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in <expan abbr="f&utilde;damentis">fundamentis</expan>: in <lb/>quibus nulla errati excu&longs;atio admittenda e&longs;t. </s>
          <s id="N402F11">At ueteres / quod <lb/>fau&longs;tum et felix &longs;it / fodito inquiunt / u&longs;que dum &longs;olidum inuenias. <lb/></s>
          <s id="N402F17">Habet enim tellus &longs;ubduplices et multiplices cutes: alias fabulo<lb/>sas: alias hareno&longs;as: alias calculo&longs;as et eiu&longs;modi: &longs;ub quibus ordi<lb/>ne uario et incerto den&longs;a et concreta &longs;ub&longs;titit cutis / ferendis &aelig;difi<lb/>ciis ualidi&longs;&longs;ima. </s>
          <s id="N402F20">Qu&aelig; et ip&longs;a quidem uaria <expan abbr="&etilde;">est</expan>: neque c&aelig;teris &longs;ui ge<lb/>neris ulla pene in re &longs;imilis: Sed alibi duri&longs;&longs;ima et ferro prope in <lb/>expugnabilis: alibi cra&longs;&longs;ior: alibi nigricans: alibi albicans: quam <lb/>c&aelig;teris <expan abbr="imbecillior&etilde;">imbecilliorem</expan> plerique <expan abbr="put&atilde;t">putant</expan>: Alibi cretamo&longs;a: alibi tofinea: <lb/>alibi ex <expan abbr="&qtilde;">quae</expan><expan abbr="d&atilde;">dam</expan> argille genere imixta glarea: De quibu&longs; omnibu&longs; <expan abbr="quen&atilde;">quaedam</expan> <lb/>&longs;it optima <expan abbr="cert&utilde;">certum</expan> dari aliud <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> <expan abbr="iudici&utilde;">iudicium</expan> pote&longs;t. </s>
          <s id="N402F51">preter <expan abbr="un&utilde;">unum</expan>: Vt <lb/>eam probent: qu&aelig; <expan abbr="errf&utilde;">errfum</expan> egre excipiat: qu&aelig; ue aqua <expan abbr="&itilde;mi&longs;&longs;a">immi&longs;&longs;a</expan> minime <lb/><expan abbr="dl&longs;&longs;olua&ttilde;">dl&longs;&longs;oluatur</expan>. </s>
          <s id="N402F67">Et <expan abbr="&longs;olid&utilde;">&longs;olidum</expan> ea de re <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> haberi <expan abbr="put&atilde;t">putant</expan> certiu&longs; atque <expan abbr="c&otilde;&longs;t&atilde;">con&longs;tan</expan><lb/>tiu&longs;. </s>
          <s id="N402F7C"><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod ad <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> perterre ui&longs;cera <expan abbr="&longs;caturient&etilde;">&longs;caturientem</expan> &longs;ub&longs;it. </s>
          <s id="N402F8A">Nos uero <lb/>doctos et peritos omnes incolas et uicinos architectos <expan abbr="c&otilde;&longs;ulendos">con&longs;ulendos</expan> <lb/>putamus: Qui quidem &amp; ueterum &aelig;dificiorum exemplo: et po<lb/>nendorum indies u&longs;u recte i&longs;tius: &aelig;difices: regionis &longs;olum quale <lb/>&longs;it &amp; quid ualeat facile didici&longs;&longs;e potuere. </s>
          <s id="N402F99">Dantur tamen argu<lb/>menta de &longs;oli firmitate pr&aelig;tentanda &amp; congno&longs;cenda. </s>
          <s id="N402F9E">Nam ubi <lb/>graue aliquid per &longs;olum prouolutaris / aut exalto cadentem dimi<lb/>seris: &amp; non &longs;ubcor tremuerit locus: aut aquam / expatina / illic <lb/>&longs;tatuta / cri&longs;pantem non reddiderit: nimirum firmitatem i&longs;tic <lb/>polliceri inter petrabimur. </s>
          <s id="N402FA9">Tu tamen &longs;olidum inuenies non <pb xlink:href="004/01/073.jpg"/>&longs;emper omni in loco: Sed dabitur regio uti e&longs;t apud <expan abbr="Adri&atilde;">Adriam</expan> apudque <lb/>Venetias / ubi &longs;ub <expan abbr="c&otilde;ge&longs;titia">conge&longs;titia</expan> inuenias aliud nihil ferme pr&aelig;ter &longs;o<lb/>lutum limum. </s>
          <s id="N402FBC">Diuer&longs;a igitur tibi erit fundationis ratio / pro lo<lb/><expan abbr="cor&utilde;">corum</expan> diuer&longs;itate exequenda. </s>
          <s id="N402FC4">Locorum alius elatus / alius depre&longs;<lb/>&longs;us: alius inter h&aelig;c medius / ut puta qui accliuis &longs;it: hic adeo alius <lb/>&longs;iccior et aridior: uti &longs;unt pr&aelig;&longs;ertim montium iuga et uertices: <lb/>Alius penitus madens et infu&longs;us: uti e&longs;t qui apud mare: apud lacu <lb/>nas et intra <expan abbr="c&otilde;ualles">conualles</expan> &longs;ub&longs;idat: Alius ita e&longs;t po&longs;itus / ut neque &longs;iccus <lb/>omnino: neque penitus <expan abbr="mad&etilde;s">madens</expan> &longs;empiterne &longs;it: uti natura &longs;ui &longs;unt ac <lb/>cliuia: ut quibus aqu&aelig; non per&longs;i&longs;tunt <expan abbr="&itilde;mot&aelig;">immot&aelig;</expan> et contabe&longs;centes: <lb/>&longs;ed lap&longs;u aliquo per pronum deducuntur. </s>
          <s id="N402FE1">Nullis locis ilico fiden <lb/>dum e&longs;t inuento quod ferrum re&longs;puat: po&longs;&longs;et enim id e&longs;&longs;e in cam<lb/>pe&longs;tri parte ue et infirmum: ex quo maxima iac<gap/>tura et totius ope <lb/>ris <expan abbr="ru&itilde;a">ruina</expan> olim <expan abbr="c&otilde;&longs;equere&ttilde;">con&longs;equeretur</expan>. </s>
          <s id="N402FF4">No&longs;que <expan abbr="uid&imacr;us">uidius</expan> <expan abbr="turr&itilde;">turrim</expan> apud <expan abbr="Mne&longs;tor&etilde;/Ve">Mne&longs;torem / Ve</expan><lb/>netiarum oppidum / que po&longs;t annos aliquot quod̀ˆ ab&longs;oluta <expan abbr="extitit / p&otilde;">extitit / pon</expan><lb/>dere &longs;ui perforato cui incumbat &longs;olo / uti res mon&longs;trauit / tenui et <lb/><expan abbr="&itilde;becilli">imbecilli</expan> ad <expan abbr="&longs;&utilde;ma">&longs;umma</expan> u&longs;que propugnacula <expan abbr="&itilde;mer&longs;um">immer&longs;um</expan> ierit: quo magis incul<lb/><expan abbr="p&atilde;di">pandi</expan> &longs;unt quae <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;olido i&longs;tiu&longs;modi a natura &longs;ub&longs;trato et &longs;ub&longs;tituto <lb/>pr&aelig;cipue ut ferat &aelig;dificia: &longs;ed uel maceric ali&quml; ueteris <expan abbr="ru&itilde;&aelig;">ruin&aelig;</expan> <expan abbr="inu&etilde;">inuen</expan><lb/>ta / non eam quanta et qualis &longs;it funditus per&longs;crutantur: Sed in ea <lb/>pr&aelig;altos parietes attollunt incon&longs;iderate: et minuend&aelig; impen&longs;&aelig; <lb/>auiditate / omnem &aelig;dificationem ultro perdunt. </s>
          <s id="N403033">Pr&aelig;clare iccirco <lb/>admonentur / ut omnium primi fodiantur putei: Id quidem cum <lb/>c&aelig;teras ob res / tum ut aperti&longs;&longs;ime pateat <expan abbr="qu&atilde;ti">quanti</expan> qu&aelig;que &longs;e&longs;e habeat <lb/>cutis ad opus tolerandum aut <expan abbr="infirmand&utilde;">infirmandum</expan>. </s>
          <s id="N403044">Accedit quod ad mul<lb/>tas rerum agendarum <expan abbr="c&otilde;moditates">commoditates</expan> et aqua inuenta et qu&aelig; <expan abbr="eger&atilde;">egeran</expan><lb/>tur conferet. </s>
          <s id="N403055">Accedit etiam quod hinc adaperta re&longs;piratio a &longs;ubterra<lb/>neis exalationum motibus tutam ill&aelig;&longs;amque pr&aelig;&longs;tabit &aelig;dificio fir<lb/>mitatem. </s>
          <s id="N40305E">Itaque &longs;eu puteo / &longs;eu ci&longs;terna / &longs;eu cloaca / &longs;eu quauis pro <lb/><expan abbr="f&utilde;diore">fundiore</expan> fo&longs;&longs;ione recognitis qu&aelig; &longs;ub terra <expan abbr="latitab&atilde;t">latitabant</expan> <expan abbr="cutibus / c&otilde;mo">cutibus / commo</expan> <lb/>di&longs;&longs;ima <expan abbr="elig&etilde;da">eligenda</expan> <expan abbr="&etilde;/cui">en / cui</expan> opus <expan abbr="c&otilde;mittas">committas</expan>. </s>
          <s id="N40307C">Tum et elato et <expan abbr="quoc&utilde;que">quocunque</expan> <expan abbr="&etilde;t">et</expan> <lb/><expan abbr="&itilde;">in</expan> loco: unde <expan abbr="proflu&etilde;s">profluens</expan> <expan abbr="&utilde;da">unda</expan> <expan abbr="c&otilde;uellere">conuellere</expan> aut a&longs;portare <expan abbr="quippi&atilde;">quippiam</expan> ualeat: <lb/><expan abbr="profundior&etilde;">profundiorem</expan> <expan abbr="o&imacr;no">omnino</expan> <expan abbr="&imacr;duxi&longs;&longs;e">induxi&longs;&longs;e</expan> fo&longs;&longs;am <expan abbr="c&otilde;feret">conferet</expan>. </s>
          <s id="N4030AD">N&auml;m a&longs;&longs;idua <expan abbr="imbri&utilde;">imbrium</expan> ite <lb/>ratione <expan abbr="m&otilde;tes">montes</expan> ip&longs;os ablui / ab&longs;tergi atque perinde <expan abbr="&imacr;minui">imminui</expan> inditio <expan abbr="&etilde;">em</expan>: quod <pb xlink:href="004/01/074.jpg"/>extantes &longs;pecul&aelig; indies expeditius ui&longs;untur: qu&aelig; interiecto mon<lb/>tis primitus non apparebant. </s>
          <s id="N4030C8">Maurelius mons qui &longs;upra Floren<lb/>tiam e&longs;t / patrum no&longs;trorum &aelig;tate multa uirebat abiete: At nunc <lb/>nudus et a&longs;per relictus e&longs;t / imbrium ni fallor ab&longs;ter&longs;ionibus.</s>
        </p>
        <p id="N4030CF" type="main">
          <s id="N4030D1">Decliuibus areis iubebat Iunius Columella inferiori a parte et lo<lb/>co pre&longs;&longs;iore fundamenta ordiri au&longs;picaremur: Perite id quidem: <lb/><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> pr&aelig;ter id / quod illic iacta / et pr&aelig;&longs;tructa admodum &longs;uis co<lb/>aptata locis per&longs;i&longs;tent: qua&longs;i fultura ualida <expan abbr="renit&etilde;tur">renitentur</expan> ad cur&longs;us ea: <lb/>qu&aelig; mox &longs;i &aelig;des prolatare libuerit / ad partem &longs;uperiorem appli<lb/>cabuntur: Fiet etiam ut qu&aelig; forta&longs;&longs;is uitia &longs;ub&longs;equi ad i&longs;tiu&longs;modi <lb/>fo&longs;&longs;iones interdum &longs;oleant hyante &longs;olo atque labente / minus te la<lb/>teant: minu&longs;que noceant. </s>
          <s id="N4030E9">Paludo&longs;is in locis laxam adapire fo&longs;&longs;am <lb/><expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>: fo&longs;&longs;&aelig;que latera palis / cratibus / tabula / alga / limo et i&longs;tiu&longs; <lb/>modi rebus munienda hinc atque hinc: ne aqua &longs;ubinsiuat: Mox ex <lb/>haurienda &longs;iqua re&longs;idua intra munitiones ine&longs;t aqua: egerendaque <lb/>harena: abruendu&longs;que luto&longs;us alueus funditus: quoad inuenias ubi <lb/>pes ue&longs;tigio &longs;i&longs;tat. </s>
          <s id="N4030F9">Idem ip&longs;um &longs;abulo&longs;o in &longs;olo quoad res po&longs;tu<lb/>let faciundum e&longs;t. </s>
          <s id="N4030FE">C&aelig;terum omnis fo&longs;&longs;ionis fundum ad libellam <lb/>plane <expan abbr="coequ&atilde;dum">coequandum</expan> e&longs;t: ne quam in partem u&longs;piam &longs;it decliue / quo <lb/>imponenda coequatis ponderibus collibrentur: Habet enim pon<lb/>dus in &longs;e hoc in&longs;itum et <expan abbr="&itilde;natum">innatum</expan>: ut depre&longs;&longs;iora &longs;emper oppetat et <lb/>opprimat. </s>
          <s id="N403111">Sunt qu&aelig; in palu&longs;tribus fieri iubent / &longs;ed magis ad &longs;tru<lb/>cturam quam̀ˆ ad fundationis rem <expan abbr="pertine&atilde;t">pertineant</expan>: Atqui &longs;ic enim iubent. <lb/></s>
          <s id="N40311B">Sudium et palorum copiam cacumine pr&aelig;u&longs;to /<gap/>pede inuer&longs;o ad <lb/>&longs;ublime figito: ut &longs;it operis huius area lata <expan abbr="duplo/&qtilde;">duplo / quae</expan> futurus e&longs;t <lb/>murus: &longs;intque pali ad muri futuri <expan abbr="altitudinem / l&otilde;gi">altitudinem / longi</expan> nihilominus <lb/>una partium ex octo: &longs;intque cra&longs;&longs;i ut ad &longs;ui longitudinem / ita ut <lb/>pars re&longs;pondeat nihil minus duodecima denique conferti configan<lb/>tur quoad ubi plures interfigas aditus non pateat. </s>
          <s id="N403132"><expan abbr="Configendor&utilde;">Configendorum</expan> <lb/>palorum machinas <expan abbr="utic&utilde;que">uticunque</expan> ill&aelig; &longs;int habere oportet malleos non <lb/>graui&longs;&longs;imos: &longs;ed crebro ictu incudentes: Nam pr&aelig;graues <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;int <lb/>pondere <expan abbr="&itilde;mani">immani</expan> impetuque intolerabili materiam protinus perfrin<lb/>gunt. </s>
          <s id="N40314C">Crebritas quidem omnem &longs;oli <expan abbr="c&otilde;tumaciam">contumaciam</expan> et peruicaciam <lb/>a&longs;&longs;iduitate la&longs;&longs;at et domitat. </s>
          <s id="N403155">Videre licet ubi <expan abbr="tenu&etilde;">tenuem</expan> uelis duram <pb xlink:href="004/01/075.jpg"/>in materiam <expan abbr="clau&utilde;">clauum</expan> infigere. </s>
          <s id="N403164">&longs;i malleo utaris graui / non &longs;uccedit: <lb/>&longs;i pu&longs;illo et apto / penetrabit. </s>
          <s id="N403169">H&aelig;c de fo&longs;&longs;ionibus hactenus: ni&longs;i <lb/>forte illud <expan abbr="add&etilde;dum">addendum</expan> &longs;it / quod interdum aut par&longs;imoni&aelig; gratia / <lb/>aut uitand&aelig; &longs;oli intermedii labilitatis cau&longs;a iuuat non una et con<lb/>tinuata fo&longs;&longs;a opus &longs;olidum perducere: &longs;ed interuallis intermi&longs;&longs;is: <lb/>qua&longs;i pilas tantum aut <expan abbr="col&utilde;nas">columnas</expan> po&longs;ituri fundamus: quo inde ab al<lb/>teris ad alteras ductis arcubus / reliquus paries &longs;uperextollatur. <lb/></s>
          <s id="N40317F">In his eadem <expan abbr="ob&longs;eru&atilde;da">ob&longs;eruanda</expan> &longs;unt / qu&aelig; u&longs;que <expan abbr="rec&etilde;&longs;uimus">recen&longs;uimus</expan>. </s>
          <s id="N40318A">Sed quo plus <lb/>oneris in ha&longs;ce impo&longs;iturus &longs;is: eo latiores et obfirmiores &longs;ubigas <lb/>fundationes atque pedamenta oportet.</s>
        </p>
        <p id="N403191" type="main">
          <s id="N403193">Hactenus de his: <expan abbr="Reliqu&utilde;">Reliquum</expan> e&longs;t ut &longs;tructuram aggrediamur. </s>
          <s id="N40319A">Sed <lb/>cum tota fabri ars ordoque a&longs;truendi pendeat / partim ex <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> na <lb/>tura / et forma / et habitudine: partim ex calcis fultur&aelig;que glutino <lb/>atque illigamentis. </s>
          <s id="N4031A9">De his igitur prius breui&longs;&longs;ime recen&longs;enda &longs;unt <lb/>qu&aelig; ad rem <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan>. </s>
          <s id="N4031B2">Lapidum alii rediuiui et fortes et &longs;ucco&longs;i / qua<lb/>les &longs;unt / silex / marmora / et eiu&longs;modi: quibus innatum e&longs;t ut &longs;int <lb/>graues et &longs;onori: Alii exhau&longs;ti / leues/&longs;urdi: quales &longs;unt tofinei et <lb/>&longs;abulo&longs;i. </s>
          <s id="N4031BD">Item <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> alii plauis &longs;uperficiebus / rectis lineis / &aelig;qua<lb/>libus angulis: quos quadratos <expan abbr="n&utilde;cupant">nuncupant</expan>: Alii &longs;uperficiebus / lineis / <lb/>angulis multiplicibus et uariis: quos incertos appellabimus. </s>
          <s id="N4031CC">Rur<lb/>&longs;us lapides alii pr&aelig;grandes: hoc e&longs;t quos &longs;ingulos nud&aelig; <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>manus ab&longs;que traha / uecte / rutulo et gerulis et i&longs;tiu&longs;modi agere ad <lb/>arbitrium nequeant: Alii minuti: quos uel una manu tollere collo <lb/>careque po&longs;&longs;is ex &longs;ententia. </s>
          <s id="N4031DB">Tertii lapides inter i&longs;tos qui pondere <lb/>et magnitudine medii &longs;int / iu&longs;tos appellamus. </s>
          <s id="N4031E0">Omnem lapidem <lb/>et integrum et minime luto&longs;um et bene madentem e&longs;&longs;e oportet: <lb/>Integer an qua&longs;&longs;atus &longs;it / indicabit &longs;onus quem &longs;ub ictu refert. </s>
          <s id="N4031E7">Ab <lb/>luetur nullibi purius &quml; <expan abbr="torr&etilde;te">torrente</expan>. </s>
          <s id="N4031F2">Non penitus <expan abbr="madid&utilde;">madidum</expan> reddi aquis <lb/>ante diem nonum &longs;atis con&longs;tat / qui iu&longs;tus &longs;it lapis: qui autem pr&aelig; <lb/>grandis / tardius: Nuper exemptus ex fodina / longe ueterano <expan abbr="c&otilde;">com</expan><lb/>modior: Qui &longs;emel calcem expertus &longs;it lapis / &longs;ecunda non amat <lb/>coniugia. </s>
          <s id="N403205">H&aelig;c de ip&longs;o lapide.</s>
        </p>
        <p id="N403208" type="main">
          <s id="N40320A">Calcem <expan abbr="quid&etilde;/qu&aelig;">quidem / qu&aelig;</expan> ex fornace apportata glebis fuerit <expan abbr="n&otilde;">non</expan> integris <lb/>&longs;ed re&longs;olutis atque admodum puluerulo&longs;is / reprobant: et ualidam <pb xlink:href="004/01/076.jpg"/>futuram in opus negant: Eam probant / qu&aelig; ignibus perpurata <lb/>candicans et leuis et &longs;onora &longs;it: qu&aelig; ue cum a&longs;pergas multo crepi<lb/>tu / acrem uaporis uim in altum euomat. </s>
          <s id="N40321F">Superiori quod <expan abbr="impot&etilde;s">impotens</expan> <lb/>&longs;it / haren&aelig; minus deberi con&longs;tat: At ualidiori huic plus. </s>
          <s id="N403228">Cato &longs;ta <lb/>tuebat in &longs;ingulos pedes dari calcis modium unum: haren&aelig; duos <lb/>Alii aliter. </s>
          <s id="N40322F">Vitruuius quidem atque item Plinius / harenas iubent <lb/>admi&longs;ceri: ut &longs;it ad fo&longs;&longs;iceas pars quarta: ad fluuiatiles atque mari<lb/>timas tertia. </s>
          <s id="N403236">C&aelig;terum ubi pro lapidum natura et qualitate / uti <lb/>mox referemus / materia futura erit / liquidior et mollior / in cer<lb/>niculis harena excipietur. </s>
          <s id="N40323D">Vbi uero &longs;pi&longs;&longs;ior / tunc glarea angula <lb/>ris et fractionum minutalia admi&longs;cebuntur una cum harena ex di<lb/>midia. </s>
          <s id="N403244">Tertiam &longs;i tun&longs;&aelig; te&longs;t&aelig; partem adieceris affirmant omnes <lb/>futuram multo tenaciorem. </s>
          <s id="N403249">Tu tamen uticumque mi&longs;cucris / ite <lb/>rum atque iterum &longs;ubigas oportet: ad minutorum u&longs;que corpu&longs;culo <lb/>rum <expan abbr="c&otilde;mixtionem">commixtionem</expan>: Et &longs;unt ea de re qui probe <expan abbr="c&otilde;mi&longs;cendi">commi&longs;cendi</expan> gratia <lb/>mortariis diutius uer&longs;ant atque intundunt. </s>
          <s id="N40325A">Et de calce quoque hacte<lb/>nus: Ni forte his qu&aelig; diximus / illud de&longs;it: calcem &longs;uis et pr&aelig;&longs;er<lb/>tim eadem ex fodina / cognitis lapidibus / tenacius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum exter<lb/>nis coherere.</s>
        </p>
        <p id="N403267" type="main">
          <s id="N403269">Pedamentis extruendis: hoc e&longs;t fundamentis ad aream u&longs;que com<lb/><expan abbr="plendis / quidn&atilde;">plendis / quidnam</expan> moneant nihil inuenio apud ueteres / pr&aelig;ter <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> <lb/>illud: ut lapidem / qui &longs;ub diuo / uti &longs;upra diximus / biennium ha<lb/>bitus uitium fecerit / fundamentis coniicias. </s>
          <s id="N403279">Nam ueluti in mi<lb/>litia de&longs;ides et imbelles / qui perferre &longs;olem et puluerem <expan abbr="neque&atilde;t">nequeant</expan>: <lb/>domum ad &longs;uos non &longs;ine nota remittuntur: Sic et i&longs;tic molles et <lb/><gap/>neruatos lapides reiiciunt: ut pri&longs;tino in ocio / a&longs;&longs;uetaque in um<lb/>bra ignobiles conquie&longs;cant: Tam et&longs;i apud hi&longs;toricos a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e <lb/>in terra comperiam ueteres ponendis pedamentis / omni indu&longs;tria <lb/>et diligentia eniti: ut e&longs;&longs;et illic &longs;tructura / quoad eius fieri po&longs;&longs;et <lb/>omni ex parte nihilominus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in c&aelig;tero muro &longs;olidi&longs;&longs;ima. </s>
          <s id="N403293">Nice<lb/>rini filius &aelig;gyptiorum rex A&longs;ithim / cuius id fuit institutum: ut <lb/>qui &aelig;re alieno tenerentur / patris cadauer in pignus darent / lateri<lb/><expan abbr="ti&atilde;">tiam</expan> &longs;tructurus pyramidem / fundamentis iaciundis pr&aelig;fixit in pa<lb/>lude trabes: hi&longs;que &longs;uperduxit lateres. </s>
          <s id="N4032A1">Memori&aelig; quoque <expan abbr="prodit&utilde;">proditum</expan> e&longs;t <pb xlink:href="004/01/077.jpg"/>Cre&longs;iphum optimum illum: qui celeberrimum Dian&aelig; templum <lb/>apud ephe&longs;um a&longs;truxit cum &longs;ibi locum delegi&longs;&longs;et <expan abbr="plan&utilde;">planum</expan> et <gap/>mun <lb/>ctum: qui demum a terr&aelig; motibus futurus ei<gap/>r immunis: p<gap/>rinci<lb/>pio / ne lubrico illic atque parum &longs;tabili in &longs;olo / tant&aelig; molis &longs;unda<lb/>menta temere collocarentur / &longs;traui&longs;&longs;e aiunt calcatis carbonibus: <lb/>Deinde uelleribus tantum palorum media interualla expleri cio<lb/>berrimo carbone atque <expan abbr="inc&otilde;culcari / et">inconculcari / et</expan> mox quadrata &longs;uperextendi <lb/>&longs;axa iuncturis &quml; longi&longs;&longs;imis. </s>
          <s id="N4032CA">Comperio et apud hyero&longs;olimam <lb/>in fundamentis publicorum operum fui&longs;&longs;e qui lapides ponerent <lb/>longos uigenos: altos non minus denos cubitos. </s>
          <s id="N4032D1">Verum alibi ex <lb/>perci&longs;&longs;imorum ueterum ampli&longs;&longs;imis operibus aduerti uarium il<lb/>lis fui&longs;&longs;e modum atque in&longs;titutum complendis fundamentis. </s>
          <s id="N4032DA">Ad <lb/>&longs;epulchrum Antoniorum fragmentis pr&aelig;duri lapidis non maiori<lb/>bus quam̀ˆ ut manum impleant / natante cemento compleuere. </s>
          <s id="N4032E1">In foro <lb/>argentario ex cemento omnis generis fractorum &longs;axorum: Apud <lb/>Comitium fru&longs;tis &quml; glebis ex lapide ignobili &longs;ub&longs;trixere. </s>
          <s id="N4032E8">Sed hi <lb/>mihi perplacuere: qui apud Tarpeiam imitati naturam &longs;um ope <lb/>re collibus pr&aelig;&longs;ertim apti&longs;&longs;imo. </s>
          <s id="N4032EF">Nam ueluti &longs;truendis montibus <lb/>illa &longs;olidis lapidibus molliorem materiam intermi&longs;cet: Sic hi du<lb/>um pedum &longs;ub&longs;trauere opus quadrato &quml; potuere integro lapide. <lb/></s>
          <s id="N4032F9">Huic &longs;uperinfundere quoque duum pedum qua&longs;i pultem cementi<lb/>tiam: Atque &longs;ic deinceps alternis ordinibus lapidum et pulte fun<lb/>damenta oppleuere. </s>
          <s id="N403300">Alibi cum glarea fo&longs;&longs;ili: tum et item collec<lb/>titio &longs;axo / firmi&longs;&longs;ima uidi a maioribus facta per&longs;tare po&longs;t multas <lb/>&aelig;tates opera fundamentorum huiu&longs;modi et &longs;tructuras: Apud Eo<lb/>noniam turris excel&longs;&aelig; atque firmissim&aelig; / cum demoliretur inuenta <lb/>fundamenta &longs;unt infarcita &longs;axo globo&longs;o &amp; creta ad cubito&longs; fer <lb/>me &longs;ex: C&aelig;tera deinceps a&longs;tructura erant calce. </s>
          <s id="N40330D">Itaque uaria in his <lb/>ratio e&longs;t: &amp; quod horum preceteris probem non facile dixerim tam <lb/>exomni i&longs;torum genere inuenio: quod longe <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&utilde;">firmi&longs;&longs;imum</expan> &amp; uali<lb/>di&longs;&longs;imum exi&longs;tat: Sed par&longs;imonie <expan abbr="in&longs;eruiend&utilde;">in&longs;eruiendum</expan> &longs;tatuo modo rude<lb/>ra &amp; que putrebilia &longs;int non per fundas: Sunt &amp; alia <expan abbr="pedam&etilde;torum">pedamentorum</expan> <lb/>genera: Vnum quodam porticibus &amp; locis his debetur: Vbi <expan abbr="col&utilde;">colum</expan><lb/>narum ordines con&longs;tituantur: aliud quo maritimis utimur locis: <pb xlink:href="004/01/078.jpg"/>ubi &longs;olidi ad arbitrium captandi &longs;oli certa facultas non pateat. <lb/></s>
          <s id="N403333">De maritimis tum dicemus / cum de portu et mole intra profun<lb/>dum mare &longs;i&longs;tenda tractabimus: Nam pertinet id quidem non <lb/>ad uniuer&longs;orum &aelig;dificiorum opus / de qua re hic loquimur: &longs;ed <lb/>ad propriam urbis partem quandam: de qua una cum aliis &longs;ui ge<lb/>neris tractabimus: cum de publicis i&longs;tiu&longs;modi operibus membra<lb/>tim referemus. </s>
          <s id="N403342">Ordinibus igitur columnarum complere in ob <lb/>longum fo&longs;&longs;am totam non e&longs;t opus perpetuato &longs;tructur&aelig; ductu: <lb/>&longs;ed columnarum ip&longs;arum primo &longs;edem cubiliaque conuenit <gap/>ir<lb/>mare: Hinc ab altero ad alterum / quoadque horum ducendi &longs;unt <lb/>arcus / dor&longs;o in profundum inuer&longs;o: ut ei pro corda &longs;it ex area pla<lb/>nities: Sic enim unum in locum plura hinc atque hinc &longs;uperadiecta <lb/>pondera / minus erunt ad perforandum &longs;olum prompta / arcuum <lb/>fultura i&longs;tiu&longs;modi ob&longs;i&longs;tente. </s>
          <s id="N403355">Et &quml;uae &longs;int column&aelig; ad &longs;olum perfo<lb/>randum apt&aelig;: et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> courgeant pre&longs;&longs;entque pondera in eas po&longs;ita / in<lb/>ditio e&longs;t ad nobile Ve&longs;pa&longs;iani templum angulus: qui ad <expan abbr="&aelig;&longs;tiu&utilde;">&aelig;&longs;tiuum</expan> <lb/>occa&longs;um uergit: Nam cum illic uiam publicam / are&aelig; angulo in<lb/>terceptam reddere peruiam uolui&longs;&longs;ent / paulula facta ad inter are<lb/>am diuer&longs;ione forniceque per templi &longs;tructuram adacta: angulum <lb/>ip&longs;um qua&longs;i pilam ad ui&aelig; latus reliquerunt: et confirmarunt ope<lb/>ris &longs;oliditate anteridi&longs;que &longs;ub&longs;idio. </s>
          <s id="N40336E">At is tandem premente ua&longs;ta <lb/>&aelig;dificii mole / et indulgente &longs;olo fecit uitium. </s>
          <s id="N403373">De his &longs;atis.</s>
        </p>
        <p id="N403376" type="main">
          <s id="N403378">Iactis fundamentis expeditus in&longs;equitur paries. </s>
          <s id="N40337B">Hic illud pr&aelig;ter <lb/>mi&longs;i&longs;&longs;e nolim: quod cum ad fundamenta complenda / tum ad to<lb/>tos parietes ab&longs;oluendos pertineat: Nam ua&longs;tis quidem in &aelig;difi<lb/>ciis / ubi cra&longs;&longs;ior futura <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> moles e&longs;t ab ip&longs;is <expan abbr="fuudam&etilde;tis">fundamentis</expan> me <lb/><expan abbr="di&utilde;">dium</expan> p opus ad <expan abbr="&longs;&utilde;mum">&longs;ummum</expan> u&longs;que relinquenda &longs;unt aperta extuaria &longs;pira <lb/>mentaque non penitus interrara: Vnde &longs;iquid uaporis concreti et <lb/>coacti &longs;ub tellure moueatur / libere id ab&longs;que ulla &longs;tructur&aelig; perni<lb/>cie profu&longs;e po&longs;&longs;it exalare. </s>
          <s id="N40339D">Veteres huiu&longs;modi non nullis in locis <lb/>cum i&longs;tius ip&longs;ius rei gratia / tum et <expan abbr="c&otilde;moditatis">commoditatis</expan>: quo in <expan abbr="&longs;&utilde;mum">&longs;ummum</expan> <lb/>opus a&longs;cen&longs;us pateat: tum et forta&longs;&longs;is impen&longs;&aelig; minuend&aelig; cau&longs;a <lb/>&longs;calam cocleam intimum perducebant. </s>
          <s id="N4033AE">Ad rem redeo. </s>
          <s id="N4033B1">Inter pe<lb/>damentum atque expeditum parietem hoc intere&longs;t: quod id lateribus <pb xlink:href="004/01/079.jpg"/>fo&longs;&longs;&aelig; coadiutum con&longs;tare &longs;ola pote&longs;t infarctura: hic alter pleri&longs;que <lb/>componitur/ uti mox referam partibus. </s>
          <s id="N4033BC">In pariete primari&aelig; in <lb/>&longs;unt partes: ima qu&aelig; ilico &longs;upra fundamenti infarcturam &longs;urgit: <lb/>hanc &longs;i ita licet appellabimus podium &longs;ugge&longs;tum ue: Media qu&aelig; <lb/>parietem <expan abbr="circ&utilde;ambit">circumambit</expan> atque amplectitur: hanc procintum dicunt. <lb/></s>
          <s id="N4033CA">Suprema hoc e&longs;t pars ea qu&aelig; ultimum parietis illaqueamentum <lb/>habeat: hanc demum coronam nuncupant. </s>
          <s id="N4033CF">Sunt et inter prima<lb/>rias parietum partes uel in primis pr&aelig;cipue anguli et in&longs;ert&aelig; con <lb/>cept&aelig;que &longs;eu pil&aelig; / &longs;eu column&aelig; / &longs;eu quiduis i&longs;tiu&longs;modi: quod qui <lb/>dem &longs;ub&longs;tinendis trabeationibus arcubu&longs;o, tectorum illic colum<lb/>narum &longs;unt loco: qu&aelig; omnia appellatione <expan abbr="o&longs;i&imacr;um">o&longs;&longs;inum</expan> ueniunt. </s>
          <s id="N4033DE">Sunt <lb/>et apertionum &longs;tantia hinc atque hinc labra: qu&aelig; angulorum <expan abbr="col&utilde;">colum</expan><lb/>narumque in&longs;imul naturam &longs;apiunt. </s>
          <s id="N4033E9">Pr&aelig;terea et apertionum tec<lb/>tum hoc e&longs;t &longs;uperliminare / &longs;iue recto &longs;it po&longs;itum trabe: &longs;iue arcu <lb/>ducto ip&longs;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; / inter o&longs;&longs;a computabitur: Nam e&longs;&longs;e arcum quidem <lb/>non aliud dicam/&quml; deflexam trabem: et trabem quid aliud quod in <lb/>tran&longs;uer&longs;um po&longs;itam columnam: Qu&aelig; autem inter has primari<lb/>as partes intercurrunt atque extenduntur / recte complementa nun<lb/>cupabuntur. </s>
          <s id="N4033F8">Vniuer&longs;o etiam in pariete aliquid e&longs;&longs;e quod ip&longs;um <lb/>cunctis / quas hic recen&longs;uimus / partibus conueniat: hoc e&longs;t media <lb/>muri infarcinatio: et gemini hinc atque hinc &longs;eu coria nuncupes: <lb/>&longs;eu cortices: quorum alter extrin&longs;ecos uentos &longs;olemque excipiat: <lb/>alter inte&longs;tinam are&aelig; umbram foueat. </s>
          <s id="N403403">Sed corticis <expan abbr="infarcinam&etilde;">infarcinamen</expan><lb/><expan abbr="tor&utilde;que">torunque</expan> inter &longs;e ratio pro &longs;tructur&aelig; uarietate uaria e&longs;t. </s>
          <s id="N40340F">Structur&aelig; <lb/>genera &longs;unt h&aelig;c: ordinarium: <expan abbr="rheticulat&utilde;">rheticulatum</expan>: incertum. </s>
          <s id="N403418">Et hic illud <lb/>Varronis <expan abbr="n&otilde;nihil">non nihil</expan> faciet ad rem: quod refert tu&longs;culanos quidem <lb/>&longs;eptos ad uillas ducere &longs;tructura ex lapide. </s>
          <s id="N403423">In agro uero gallico <lb/>ex coctilibus lateribus: In &longs;abinis crudo: per hi&longs;panias terra ex <lb/>lapillis compo&longs;ita &aelig;dificare. </s>
          <s id="N40342A">Sed de his po&longs;tea. </s>
          <s id="N40342D">Ordinaria ea &longs;truc<lb/>tura e&longs;t in qua lapides quadrati / &longs;eu iu&longs;ti / &longs;eu potius pr&aelig;grandes <lb/><expan abbr="coaugum&etilde;tanrur">coaugumentantur</expan>: ita ut &longs;int &longs;uis lineis ordine ad regulam <expan abbr="libell&atilde;">libellam</expan> <lb/>et <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> po&longs;iti: Qua &longs;tructura nulla e&longs;t firmior / nulla <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>&longs;tantior. </s>
          <s id="N403447">Rheticulata ea e&longs;t in qua lapides quadrati &longs;eu iu&longs;ti &longs;eu <lb/>potius minuti <expan abbr="pon&utilde;tur">ponuntur</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> iacentes in latus / &longs;ed in <expan abbr="angul&utilde;">angulum</expan> &longs;tantes <pb xlink:href="004/01/080.jpg"/>fronte ad regulam et perpendiculum expo&longs;ita. </s>
          <s id="N40345C">Incerta ea e&longs;t in qua <lb/>lapis incertus ita in&longs;eritur / ut quodque latus quoad per eius lineas li<lb/>cuerit <expan abbr="c&otilde;tigui">contigui</expan> lapidis lateribus h&aelig;reat ad <expan abbr="ungu&etilde;">unguem</expan>. </s>
          <s id="N40346B">Huiu&longs;modi la<lb/><expan abbr="pid&utilde;">pidum</expan> adiunctionibus in &longs;ilicea <expan abbr="uiar&utilde;">uiarum</expan> &longs;tructura utimur.</s>
        </p>
        <p id="N403477" type="main">
          <s id="N403479">C&aelig;terum his generibus uariis locis uarie utemur: Nam ad <expan abbr="podi&utilde;">podium</expan> <lb/><expan abbr="cru&longs;t&atilde;">cru&longs;tam</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i quadrato ponemus lapide <expan abbr="pr&aelig;gr&atilde;di">pr&aelig;grandi</expan> pr&aelig;duro. </s>
          <s id="N40348D">quod &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;tructur&atilde;">&longs;tructuram</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e / uti diximus quoad eius fieri po&longs;&longs;it / <expan abbr="integr&atilde;">integram</expan> <lb/>et <expan abbr="&longs;olidi&longs;&longs;im&atilde;">&longs;olidi&longs;&longs;imam</expan> oportet: Et toto ip&longs;o in muro <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> e&longs;t &longs;oliditate <lb/>firmitateque opus maiore <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> i&longs;tic: Quid <expan abbr="&imacr;">in</expan> unico &longs;i queas lapide: aut <lb/>certe numero <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> firmabis eo: qui ad unius <expan abbr="integritat&etilde;">integritatem</expan> perpe<lb/><expan abbr="tuitat&etilde;que">tuitatenque</expan> &longs;it <expan abbr="per&qtilde;">per quae</expan> proximus. </s>
          <s id="N4034C4">Pr&aelig;grandis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quo <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan> la<lb/>pis <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan> atque admoueatur: <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> id genus uel maxime ad orna <lb/><expan abbr="ment&utilde;">mentum</expan> &longs;pectat: &longs;uo dicemus loco: Atqui ducito / inquit Cato / ex <lb/>firmo lapide et calce uti &longs;upra <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> opus extet pedes: <expan abbr="reliqu&atilde;">reliquam</expan> ue<lb/>ro parietis partem / uel <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> crudo &longs;i libeat latere fieri non uetant. <lb/></s>
          <s id="N4034EF">Hunc ea ratione hic <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> in promptu e&longs;t: quod guttis <expan abbr="&longs;tillanti&utilde;">&longs;tillantium</expan> ex <lb/>tectis <expan abbr="imbri&utilde;">imbrium</expan> ea parietis pars <expan abbr="abrodi&ttilde;">abroditur</expan>. </s>
          <s id="N403504">Sed nos <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="ueter&utilde;">ueterum</expan> &aelig;dificia <lb/>repetimus intuemurque / <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> alibi pa&longs;&longs;im has recte <expan abbr="conditor&utilde;">conditorum</expan> &aelig;difi <lb/><expan abbr="cior&utilde;">ciorum</expan> partes pr&aelig;duro e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;titutas lapide: tum et apud eas gen<lb/>tes / ubi <expan abbr="pluuiar&utilde;">pluuiarum</expan> iniuriam <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="uerean&ttilde;">uereantur</expan>: &longs;ui&longs;&longs;e qui ad <expan abbr="pyramid&etilde;">pyramidem</expan> ro <lb/>tam &longs;ub&longs;trauerint ba&longs;im apud <expan abbr="&aelig;gypt&utilde;">&aelig;gyptum</expan> nigro lapide pr&aelig;duro: fit <lb/>ut rem latius interpreter: Nam ueluti in ferro &aelig;re ac c&aelig;teris eiu&longs; <lb/>modi / &longs;i iterato atque iterato <expan abbr="inc&otilde;trarias">in contrarias</expan> partes <expan abbr="inflectan&ttilde;">inflectantur</expan> <expan abbr="fati&longs;c&utilde;t">fati&longs;cunt</expan>: <lb/>et po&longs;tremo la&longs;&longs;ata <expan abbr="r&utilde;puntur">rumpuntur</expan>: Ita et corpora alternis <expan abbr="offen&longs;i&otilde;ibus">offen&longs;ionibus</expan> <lb/>lace&longs;&longs;ita maxime <expan abbr="uitian&ttilde;">uitiantur</expan> atque <expan abbr="corr&utilde;pun&ttilde;">corrumpuntur</expan>. </s>
          <s id="N40355A"><expan abbr="Qu&atilde;">Quam</expan> <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am aduerti <lb/>ex <expan abbr="p&otilde;tibus">pontibus</expan> pr&aelig;&longs;ertim ligneis: Nam qu&aelig; partes <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan> uici&longs;&longs;itu<lb/>dinibus modo &longs;icc&aelig; &longs;olis radio et <expan abbr="uentor&utilde;">uentorum</expan> afflatu: modo <expan abbr="mad&etilde;tes">madentes</expan> <lb/>nocturnis aqu&aelig; <expan abbr="uaporat&otilde;ibus">uaporatonibus</expan> <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>: eas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> oci&longs;&longs;ime reddi exe&longs;as <lb/>atque penitus cario&longs;as uidemus. </s>
          <s id="N403588">Ip&longs;um <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> licet uidere ex <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> <lb/>partibus his qu&aelig; im&aelig; propter <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> extent: Nam alternis <expan abbr="humor&utilde;">humorum</expan> <lb/>et pulueris <expan abbr="c&otilde;taminati&otilde;ibus">contaminationibus</expan> <expan abbr="c&otilde;maceran&ttilde;">commacerantur</expan> atque <expan abbr="abrod&utilde;&ttilde;">abroduntur</expan>. </s>
          <s id="N4035AB">Qua de re <lb/>ip&longs;e &longs;ic &longs;tatuo totius &aelig;dificii podium / duro et firmi&longs;&longs;imo et pr&aelig; <lb/>grandi lapide a&longs;truendum: quo crebris <expan abbr="contrarior&utilde;">contrariorum</expan> offen&longs;ionibus <lb/>tuti&longs;&longs;imum per&longs;eueret: Et duri&longs;&longs;imi quales &longs;int lapides / &longs;it libro <pb xlink:href="004/01/081.jpg"/>&longs;ecunlo recen&longs;uimus.</s>
        </p>
        <p id="N4035BC" type="main">
          <s id="N4035BE">Verum lapides ip&longs;i cum i&longs;tic/ tum et alibi permaxime intere&longs;t <lb/>quo ponantur contextu atque connexu in opere: Nam ueluti ligno <lb/>ita et lapidi in&longs;unt <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> uen&aelig; / tum et nodi / tum et partes ali&aelig; aliis <lb/>imbecilliores: Quin et pandi marmora et contorqueri in promptu <lb/>e&longs;t. </s>
          <s id="N4035CE">Habentur in lapidibus apo&longs;temata et collectiones putris ma<lb/>teri&aelig;: qu&aelig; <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> intume&longs;cit aeris inhau&longs;ti / uti puto / humecta<lb/>tione imbibita: ex quo grauiores pu&longs;tul&aelig; et collaceratione colum<lb/><expan abbr="nar&utilde;">narum</expan> atque trabium <expan abbr="&longs;equ&utilde;tur">&longs;equuntur</expan>. </s>
          <s id="N4035E2">Quare pr&aelig;terea / qu&aelig; de lapide &longs;uo <lb/>loco &longs;uperius tran&longs;egimus: no&longs;&longs;e oportet lapidem creari a natura <lb/>uti uidemus <expan abbr="proc&utilde;bentem / materia">procumbentem / materia</expan> uti <expan abbr="interpretantur / liqu&etilde;te">interpretantur / liquente</expan> et <lb/>fluxibili: qu&aelig; cum &longs;en&longs;im concreuerit et obduruerit: ip&longs;a ma&longs;&longs;a <lb/>primas &longs;uarum partium figuras a&longs;&longs;eruata: Hinc e&longs;t quod in eo infi<lb/>m&aelig; partis corpu&longs;culis / ut puta grauioribus con&longs;tat <expan abbr="maiu&longs;culis/&qtilde;">maiu&longs;culis / quae</expan> <lb/>&longs;uprem&aelig;: et <expan abbr="intercurr&utilde;t">intercurrunt</expan> uen&aelig;: prout materia materi&aelig; &longs;uperinfu&longs;a <lb/>et obducta coh&aelig;&longs;it. </s>
          <s id="N403603">Ea ergo qua uen&aelig; iniaceant / &longs;eu &longs;int ill&aelig; qui <lb/>dem primioris materi&aelig; &longs;pumamenta / una cum &longs;uperadduct&aelig; mate<lb/>ri&aelig; fecibus commixta: Seu quid aliud &longs;unt: quando has ip&longs;as &longs;ic <lb/>di&longs;pares couniri penitus natura non &longs;iuerit: fixilem nimirum e&longs;&longs;e <lb/>in lapidem con&longs;tat. </s>
          <s id="N40360E">Pr&aelig;terea uti ex re ip&longs;a palam atque in promp<lb/>tu e&longs;t <expan abbr="tempe&longs;tat&utilde;/">tempe&longs;tatun/</expan> ut ita loquar / contumelia nequid reconditiora <lb/>p&longs;truemur: <expan abbr="c&otilde;pacta">compacta</expan> et <expan abbr="c&otilde;creta">concreta</expan> omnia corpora <expan abbr="confici&utilde;tur / di&longs;&longs;ol">conficiuntur / di&longs;&longs;ol</expan><lb/><expan abbr="u&utilde;tur">uuntur</expan>: Ita et in lapide qu&aelig; partes <expan abbr="t&etilde;pe&longs;tatibus">tempe&longs;tatibus</expan> perferendis obnoxi&aelig; <lb/><expan abbr="extiter&utilde;t">extiterunt</expan>: maceratiores &longs;unt atque putribiliores. </s>
          <s id="N403633">Qu&aelig; <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ita &longs;int / <lb/>ponendis lapidibus aduerti&longs;&longs;e iubent / his pr&aelig;&longs;ertim partibus &aelig;di<lb/>ficii: quas e&longs;&longs;e robu&longs;ti&longs;&longs;imas oportet: ut firmi&longs;&longs;im&aelig; et minime de<lb/>cidu&aelig; lapidum facies contra aduer&longs;arias rerum offen&longs;iones obiici<lb/><expan abbr="an&ttilde;">antur</expan>. </s>
          <s id="N403645">Ergo <expan abbr="n&otilde;">non</expan> in latus uena &longs;tans <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>: ne quid <expan abbr="decru&longs;te&ttilde;">decru&longs;tetur</expan> tem<lb/>pe&longs;tatibus: &longs;ed iacebit pro&longs;ternata: ut pre&longs;&longs;a mole <expan abbr="&longs;upinc&utilde;benti&utilde;">&longs;uperincumbentium</expan> <lb/><expan abbr="nu&longs;&qtilde;">nu&longs;quam</expan> pandat: Et interior qu&aelig; in fodina abdita fuerat facies <expan abbr="&longs;i&longs;te&ttilde;">&longs;i&longs;tetur</expan> <lb/>ut extet patula: Succo&longs;ior enim e&longs;t et ualidior. </s>
          <s id="N403665">Verum nulla to<lb/>lerantior habebitur facies toto in ab&longs;ci&longs;&longs;o lapide: &quml; qu&aelig; ma&longs;&longs;am <lb/>ip&longs;am non per fodin&aelig; tractum de&longs;ciuerit: Sed qu&aelig; tran&longs;uer&longs;am <lb/>iacentis ma&longs;&longs;&aelig; proten&longs;ionem obtrunca it.</s>
        </p>
        <pb xlink:href="004/01/082.jpg"/>
        <p id="N403671" type="main">
          <s id="N403673">Anguli in&longs;uper totum per &aelig;dificium: quod eos quidem per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &aelig;gre<lb/>gie ualidos e&longs;&longs;e oporteat / &longs;tructura <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> &longs;olida <expan abbr="firm&atilde;di">firmandi</expan> &longs;unt. <lb/></s>
          <s id="N403685"><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> profecto &longs;i recte interpretor / angulus qui&longs;que totius &aelig;dificii <lb/>altera e&longs;t pars: <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> unius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="uiti&utilde;">uitium</expan> anguli ab&longs;que <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> <expan abbr="later&utilde;">laterum</expan> <lb/>iactura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;uccedat. </s>
          <s id="N4036A7">Quod &longs;i huc &longs;pectes: proculdubio <expan abbr="c&otilde;peries">comperies</expan> nul<lb/>la ferme &aelig;dificia coepi&longs;&longs;e deficere <expan abbr="ali&utilde;de/">aliunde/</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab anguli alicuius in <lb/>firmitate. </s>
          <s id="N4036BA">Recte <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ueteres angulos a&longs;&longs;ueuere ponere cra&longs;&longs;iores <lb/>multo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> parietes: et in <expan abbr="col&utilde;natis">columnatis</expan> porticibus ad angulos firmiora <lb/>adigere <expan abbr="alam&etilde;ta">alamenta</expan>. </s>
          <s id="N4036D1">Anguli igitur firmitas non eo <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: <lb/>quo tectum ferat: e&longs;t enim id <expan abbr="col&utilde;narum">columnarum</expan> opus uel magis &quml;uam angu<lb/><expan abbr="lor&utilde;">lorum</expan>: uerum et inprimis quo parietes in officio contineantur: ne a<lb/>ppendiculi rectitudine ullam in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="deflectan&ttilde;">deflectantur</expan>. </s>
          <s id="N4036F1">Ergo habebit is <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lapides pr&aelig;duros / et <expan abbr="l&otilde;gitudine">longitudine</expan> prolixos: ut qua&longs;i brachia <lb/>et uln&aelig; per coniugatorum parietum proten&longs;ionem inuehantur. <lb/></s>
          <s id="N403700">Eruntque lati pro parietis cra&longs;&longs;itudine lapides hi: ut nulla &longs;it opus <lb/>media infarcinatione.</s>
        </p>
        <p id="N403705" type="main">
          <s id="N403707">Similia e&longs;&longs;e angulis o&longs;&longs;a in pariete et <expan abbr="apertion&utilde;">apertionum</expan> latera condecet: <lb/>et eo firmiora / quo maioribus ponderibus forta&longs;&longs;is fuerint &longs;ub&longs;ti<lb/>tuenda. </s>
          <s id="N403712">Et inprimis oportet manus hoc e&longs;t aliquos hinc atque hinc <lb/>alternis ordinibus lapides promittant / qua&longs;i adminicula ad reli<lb/>qui parietis complementa &longs;ub&longs;tentanda.</s>
        </p>
        <p id="N403719" type="main">
          <s id="N40371B">Complementi partes &longs;unt / quas uniuer&longs;o parieti <expan abbr="c&otilde;icare">conicare</expan> diximus <lb/>cortices et <expan abbr="infarcim&etilde;ta">infarcimenta</expan>. </s>
          <s id="N403728">Sed <expan abbr="cortic&utilde;">corticum</expan> alii extimi: alii e <expan abbr="regi&otilde;e">regione</expan> po&longs;iti <lb/>inte&longs;tini. </s>
          <s id="N403735"><expan abbr="Extim&utilde;">Extimum</expan> &longs;i lapide po&longs;ueris duriore <expan abbr="c&otilde;feret">conferet</expan>: id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <lb/>&aelig;dificii <expan abbr="phennitat&etilde;">perhennitatem</expan> alioquin totis <expan abbr="c&otilde;plementis">complementis</expan>: opere quo libuerit <lb/>&longs;eu reticulato / &longs;eu incerto induxeris <expan abbr="n&otilde;">non</expan> redarguam: modo infe&longs;tis <lb/>et acriter lace&longs;&longs;entibus / &longs;eu &longs;olibus / &longs;eu <expan abbr="uentor&utilde;">uentorum</expan> mole&longs;tiis / &longs;eu <expan abbr="&etilde;t">et</expan> <lb/>ignibus aut pruinis <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> obiicias eum / qui natura &longs;it ad <expan abbr="impet&utilde;">impetum</expan> <lb/><expan abbr="mol&etilde;que">molenque</expan> atque iniuriam <expan abbr="tolerand&atilde;">tolerandam</expan> ualidi&longs;&longs;imus: Et pr&aelig;&longs;ertim illic <lb/>ubi ex fi&longs;tulis <expan abbr="tector&utilde;">tectorum</expan> aut &longs;tillicidiis / maiores <expan abbr="cad&etilde;tes">cadentes</expan> imbres uen<lb/>to <expan abbr="illidan&ttilde;">illidantur</expan>: omnino <expan abbr="adhib&etilde;da">adhibenda</expan> robu&longs;ti&longs;&longs;ima materia e&longs;t: <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> id <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&itilde;">im</expan> uetu&longs;tis &aelig;dificiis pa&longs;&longs;im uidi&longs;&longs;e liceat <expan abbr="i&longs;tiu&longs;m&otilde;i">i&longs;tiu&longs;modi</expan> <expan abbr="a&longs;p&longs;ion&utilde;">a&longs;per&longs;ionum</expan> <lb/>iniuria ip&longs;um marmor / ut &longs;ic loquar / prefre&longs;um atque penitus exe <lb/>&longs;um e&longs;&longs;e: Tam et&longs;i plerique <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> periti architecti / quo huic iniuri&aelig; <pb xlink:href="004/01/083.jpg"/>prouiderent: imbrem a tectis collectum a&longs;&longs;ueuere per impluuia in<lb/>terclu&longs;um diducere atque di&longs;pellere. </s>
          <s id="N4037A7">Quid illud quod <expan abbr="annotar&utilde;t">annotarunt</expan> <lb/>maiores / folia per annuos autumnos &longs;olere parte arboris qu&aelig; ad <lb/>hau&longs;trum et meridiem &longs;pectent prius decidere. </s>
          <s id="N4037B2">Nos aduertimus <lb/>collap&longs;a uetu&longs;tate &aelig;dificia omnia coepi&longs;&longs;e ad hau&longs;trum deficere. <lb/></s>
          <s id="N4037B8">Et cur id eueniat: forta&longs;&longs;is in cau&longs;a e&longs;t / quod &longs;olis ardor et uis / dum <lb/>uirebat opus / <expan abbr="&itilde;matur&aelig;">immatur&aelig;</expan> &longs;uccos a&longs;&longs;ump&longs;it calcis. </s>
          <s id="N4037C1">Adde quod hau&longs;tri<lb/>nis flatibus iterum atque iterum humectatus atque &longs;ubinde &longs;olis <expan abbr="inc&etilde;">incen</expan><lb/>&longs;ionibus inferuefactus paries <expan abbr="c&otilde;maceratus">commaceratus</expan> imputruit. </s>
          <s id="N4037D0">Ergo his et <lb/>huiu&longs;modi iniuriis apta et ualidi&longs;&longs;ima obiicieda materia e&longs;t.</s>
        </p>
        <p id="N4037D5" type="main">
          <s id="N4037D7">Illud inprimis ob&longs;eruandum cen&longs;eo: ut coeptos ordines toto &longs;tru<lb/>ctur&aelig; ambitu co&aelig;quato et minime di&longs;pari ducas: ne quid ad dex<lb/>tram pr&aelig;grandi: ad &longs;ini&longs;tram uero minuto con&longs;tet lapide. </s>
          <s id="N4037DE"><expan abbr="N&atilde;quepre&longs;&longs;ari">Namque <lb/>pre&longs;&longs;ari</expan> quidem aiunt &longs;tructuram noui&longs;&longs;imo pondere iniecto: et <lb/>calcem pre&longs;&longs;ione inter &longs;icci&longs;cendum de&longs;i&longs;tere: ex quo per opus la<lb/>cerationes fieri nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
          <s id="N4037EA">At corcicem inte&longs;tinum una cum tota <lb/>&longs;ui parietis facie molliore ducas lapide non uetabo. </s>
          <s id="N4037EF">Sed <expan abbr="quoc&utilde;queutare">quocunque <lb/>utare</expan> tam inte&longs;tino <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extimo tollendus cortex e&longs;t: ut fiet is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ad &longs;uam lineam atque <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> exten&longs;us et perfinitus: Sua erit <lb/>linea qu&aelig; ad are&aelig; <expan abbr="circ&utilde;&longs;criptionem">circum&longs;criptionem</expan> co&aelig;quata re&longs;pondeat: ita ut <lb/>&longs;it ea penitus omni parte &longs;ui <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> tumida / nu&longs;quam incaua / nu&longs;quam̀ˆ <lb/><expan abbr="undo&longs;a / nu&longs;qu&atilde;">undo&longs;a / nu&longs;quam</expan> non directa et probe coaptata et perfinita. </s>
          <s id="N403817">Inter <lb/><expan abbr="&longs;truend&utilde;">&longs;truendum</expan> et dum murus uiret &longs;i primam induxeris <expan abbr="harenation&etilde;">harenationem</expan>: <lb/>fiet deinceps ut quam adegeris &longs;eu cru&longs;tam &longs;eu albarium</s>
          <s id="N403825"> indele<lb/>bile opus pr&aelig;&longs;tetur.</s>
        </p>
        <p id="N40382A" type="main">
          <s id="N40382C">Infarcinamentorum duo &longs;unt genera: Vnum quo inter cortices <lb/>ad uacuum quod ine&longs;t cementis conge&longs;tis opplent: Alterum quo <lb/>id lapide non ni&longs;i ordinario: &longs;ed ignobili potius inter&longs;truunt &quml; <lb/>oppleant. </s>
          <s id="N403835">Vtrumque par&longs;imoni&aelig; cau&longs;a inuentum apparet: Quan <lb/>do quiuis lapis minutus atque ignobilis huic murorum parti de <lb/>mandatur. </s>
          <s id="N40383C">Nam &longs;i dabitur ut pr&aelig;grandis et quadrati lapi <lb/>dis copia &longs;uppeditet : quis aut minuto aut fractitio &longs;ponte ute<lb/>tur lapide : Atqui hac una in re a complementis o&longs;&longs;a ip<lb/>&longs;a differunt: Quod in his media inter cruitas in&longs;arciuntur / <pb xlink:href="004/01/084.jpg"/>fractitio et commutilato quocumque datur lapide / opere prope <lb/>conge&longs;titio et tumultario: In his alteris nulli aut <expan abbr="per&qtilde;">per quae</expan> modici im<lb/>mi&longs;centur lapides incerti: Sed tota totum id intimum ordinario <lb/>extexunt opere. </s>
          <s id="N403855">Mallem ad &aelig;ternitatem plenis ordinibus uniuer<lb/>&longs;um parietem quadrato lapide completum redderent: <expan abbr="Tam&etilde;">Tamen</expan> qua<lb/><expan abbr="lic&utilde;que">licumque</expan> <expan abbr="uacu&utilde;">uacuum</expan> id inter cortices lapide opplendum in&longs;titueris: quo <lb/>ad res patitur curato ut ductu co&aelig;quato librati ordines <expan abbr="c&otilde;nectan">connectan</expan><lb/>tur. </s>
          <s id="N40386F">Tum et officii quidem erit ab altero extimo ad alterum inte<lb/><expan abbr="&longs;tin&utilde;">&longs;tinum</expan> corticem / aliquos non penitus interraros ordinarios lapides <lb/>mediam per parietis <expan abbr="cra&longs;&longs;itudin&etilde;">cra&longs;&longs;itudinem</expan> ad cortices ip&longs;os mutuo <expan abbr="c&otilde;necten">connecten</expan> <lb/>dos traducere: quo infu&longs;a infarcinamenta &longs;pondas cru&longs;tarum non <lb/>protrudant. </s>
          <s id="N403885"><expan abbr="Infarcination&utilde;">Infarcinationum</expan> ductus <expan abbr="ob&longs;eruar&utilde;t">ob&longs;eruarunt</expan> ueteres una perpe<lb/>tuaque refu&longs;ione attollere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> altiores <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut in quinos quo&longs;que pedes or<lb/>dines &longs;uperextenderent: quo ueluti neruis <expan abbr="illigam&etilde;ti&longs;que">illigamenti&longs;que</expan> &longs;tructura ar<lb/>ctata <expan abbr="c&otilde;cinctaque">concinctaque</expan> redderetur: quo etiam &longs;iquid totam per infarcinati<lb/>onem aliquo aut <expan abbr="fabror&utilde;">fabrorum</expan> uitio / aut ca&longs;u de&longs;idi&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;perit">comperit</expan>: <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ilico <lb/>in &longs;e <expan abbr="reliquor&utilde;">reliquorum</expan> <expan abbr="&longs;upurgenti&utilde;">&longs;uperurgentium</expan> pondus trahat: Sed habeant &longs;uperiora <lb/>qua&longs;i innouatam ad con&longs;i&longs;tendum ba&longs;im. </s>
          <s id="N4038BF">C&aelig;terum admonent / <lb/>quod apud omnes ueteres probe ob&longs;eruatum uideo: ne quid maio<lb/>ra inter farciendum &longs;axa inter&longs;erantur: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut libr&aelig; pondus comple<lb/>ant: minutiora enim qu&aelig; &longs;unt / facilius ueniri atque ad nexuras ad&aelig;<lb/>quari <expan abbr="arbitr&atilde;tur">arbitrantur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pr&aelig;grandia. </s>
          <s id="N4038D6">Et faciat ad rem quod apud Plu<lb/>tarcum de Mino rege traditur: Nam is quidem cum plebem per <lb/>artes diuideret: &longs;ic cen&longs;ebat corpus omne quo magis minutas diui <lb/>&longs;um in partes &longs;it: eo facilius ad arbitrium tractari atque co&aelig;quari. <lb/></s>
          <s id="N4038E0">Illud non negligendum puto: quod caua omnia comple&longs;&longs;e / et ni<lb/>hil u&longs;piam interuacuum reliqui&longs;&longs;e oportet / cum c&aelig;teras ob res / <lb/>tum ob id ne i&longs;tuc animantia ingrediantur: qu&aelig; nidificatu et con<lb/>ge&longs;tis &longs;ordibus atque &longs;eminibus caprificos per murum excitent. <lb/></s>
          <s id="N4038EA">Dictu incredibile quantas lapidum moles / et quas congeries com<lb/>motas una e&longs;&longs;e arboris radice uiderim. </s>
          <s id="N4038EF"><expan abbr="Illig&atilde;da">Illiganda</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> et <expan abbr="c&otilde;plenda">complenda</expan> <lb/>qu&aelig; con&longs;truas omnia diligenter &longs;unt.</s>
        </p>
        <p id="N4038FF" type="main">
          <s id="N403901">Inter procinctus aliqui pr&aelig;terea nexus lapidum maiorum indu<lb/><expan abbr="c&utilde;tur">cuntur</expan>: qui et cru&longs;tas exteriores cru&longs;tis interioribus: et o&longs;&longs;a etiam <pb xlink:href="004/01/085.jpg"/>ossibus illaqueata reddant: quales hi &longs;unt / quos in pedes quinos <lb/>inter&longs;erendos diximus. </s>
          <s id="N40390F">Alii uero et hi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> primarii procinctus <lb/>&longs;unt: qui angulorum <expan abbr="prehendendor&utilde;/">prehendendorum /</expan> operi&longs;que detinendi gratia / <lb/>per totam parietis longitudinem perducuntur: Sed hi po&longs;tremi ra<lb/>riores adhibentur: et unico in pariete <expan abbr="plus&qtilde;">plusquam</expan> binos aut <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> tris <lb/>me <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> uidi&longs;&longs;e memini: <expan abbr="Eor&utilde;que">Eorumque</expan> &longs;itus &longs;ede&longs;que primaria e&longs;t: ut <lb/><expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan> parietis ueluti corona / immunem frequentioribus illis in <lb/>nexuris &aelig;qui inpedes quinos fiunt: Lapides &longs;i aderunt tenuiores <lb/>non dedecebit.</s>
        </p>
        <p id="N40393B" type="main">
          <s id="N40393D">In his uero alteris / quas coronas <expan abbr="n&utilde;cupamus">nuncupamus</expan>: quo et rariores ill&aelig; <lb/>quidem &longs;unt / et plus habent negocii: eo robu&longs;tiores et cra&longs;&longs;iores <lb/>appo&longs;ui&longs;&longs;e lapides <expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>. </s>
          <s id="N40394C">In utri&longs;que &longs;uo in genere longi&longs;&longs;imi et <lb/>lati&longs;&longs;imi et firmi&longs;&longs;imi de&longs;iderantur. </s>
          <s id="N403951">Sed ita <expan abbr="collocab&utilde;tur">collocabuntur</expan> mino<lb/>res illi: ut una cum c&aelig;teris parietis corticibus ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> et <lb/>regulam <expan abbr="c&otilde;ueniant">conueniant</expan>. </s>
          <s id="N403964">Hi uero alteri coronas imitati frontis proiec<lb/>tura prominebunt. </s>
          <s id="N403969"><expan abbr="Pon&utilde;turque">Ponunturque</expan> lapides i&longs;tiu&longs;modi pr&aelig;longi et ad <lb/>modum lati ad libellam / et ordinibus bene <expan abbr="c&otilde;nectuntur">connectuntur</expan>: ut qua&longs;i <lb/>&longs;uperaddito pauimento &longs;ubin&longs;tructa <expan abbr="operian&ttilde;">operiantur</expan>. </s>
          <s id="N40397B">Lapidum i&longs;tic nexu<lb/>ra e&longs;t: <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> noui&longs;&longs;imus qui&longs;que nunc &longs;uperin&longs;ternatur lapis: ita in iam <lb/>tum &longs;ub&longs;tratos <expan abbr="coagmenta&ttilde;">coagmentatur</expan> et <expan abbr="c&otilde;cinna&ttilde;">concinnatur</expan>: ut in <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;titutor&utilde;">&longs;ub&longs;titutorum</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;mi&longs;&longs;uram/&aelig;quata">commi&longs;&longs;uram / &aelig;quata</expan> et collibrata exten&longs;ione medius accumbat. <lb/></s>
          <s id="N40399C">Qu&aelig; <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> nexura uniuer&longs;a in &longs;tructura minime negligenda <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>&longs;it: cum e&longs;t eadem in procinctibus huiu&longs;modi maiorem in <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> <lb/><expan abbr="ob&longs;eru&atilde;da">ob&longs;eruanda</expan>. </s>
          <s id="N4039B2">Aduerti reticulatis operibus ueteres a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e procin<lb/><expan abbr="ct&utilde;">ctum</expan> inducere: ut <expan abbr="c&otilde;&longs;taret">con&longs;taret</expan> ordinibus <expan abbr="laterculor&utilde;">laterculorum</expan> quinque: aut nihilo <lb/>paucioribus tribus: <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> e&longs;&longs;ent cum c&aelig;teri / tum adminus ordo <lb/>unus lapide po&longs;itus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> cra&longs;&longs;iore <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> c&aelig;teri illic iuncti: &longs;ed <expan abbr="l&otilde;giore">longiore</expan> <lb/>atque latiore. </s>
          <s id="N4039D8">Ordinariis uero in&longs;tructuris lateritiis uidimus quo&longs;que <lb/>in pedes quinos <expan abbr="illigam&etilde;ti">illigamenti</expan> loco fui&longs;&longs;e uno <expan abbr="c&otilde;tentos">contentos</expan> ordine lateris <lb/>perampli bipedalis. </s>
          <s id="N4039E7">Vidimus <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> quod laminas <expan abbr="pl&utilde;beas">plumbeas</expan> <expan abbr="pr&aelig;l&otilde;gas">pr&aelig;longas</expan> pa<lb/>rietibusque pares <expan abbr="latitud&itilde;e">latitudine</expan> <expan abbr="illigam&etilde;ti">illigamenti</expan> gratia <expan abbr="&itilde;ter&longs;par&longs;erit">inter&longs;par&longs;erit</expan>. </s>
          <s id="N403A04"><expan abbr="Ver&utilde;">Verum</expan> in <lb/>lapide <expan abbr="pr&aelig;gr&atilde;di">pr&aelig;grandi</expan> <expan abbr="a&longs;tru&etilde;do">a&longs;truendo</expan> procinctu rariore uel qua&longs;i &longs;olis coronis <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/><expan abbr="t&etilde;tos">tentos</expan> uideo. </s>
          <s id="N403A1D"><expan abbr="Incor&otilde;is">In coronis</expan> <expan abbr="ab&longs;olu&etilde;dis">ab&longs;oluendis</expan> <expan abbr="&qtilde;">quan</expan>do h&aelig; quoque <expan abbr="pariet&etilde;">parietem</expan> firmi&longs;&longs;ima <lb/><expan abbr="rec&itilde;g&utilde;t">recingunt</expan> nexura: neglexi&longs;&longs;e nihil oportet <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> que hactenus de pro <pb xlink:href="004/01/086.jpg"/>cinctu ip&longs;o diximus: ut in his nulli ni&longs;i pr&aelig;longi et admodum <lb/>lati&longs;&longs;imi et omnium firmi&longs;&longs;imi lapides imitantur: coaptenturque <lb/>nexura continuata et recte compacta / ordinibus ad libellam exac<lb/>tis: et pro cuiu&longs;que ratione ad regulam redactis et co&aelig;quatis. </s>
          <s id="N403A42">Eoque <lb/>maiorem i&longs;tic curam et diligentiam adhibeas / ip&longs;a res po&longs;tulat: <lb/>quo et percingunt opus coron&aelig; ip&longs;o loco labiliore: Et tecti pr&aelig;<lb/>terea munus &longs;uos in parietes obtinent. </s>
          <s id="N403A4B">Hinc e&longs;t quod aiunt late<lb/>ritiis parietibus crudis te&longs;taceam coronam adigito: ne &longs;iquid ex <lb/>&longs;ummo tecto aut &longs;tillicidiis impluat / officiat: Sed protectura <lb/>tueantur. </s>
          <s id="N403A54">Ea de re adeo in omni reliquo pariete quouis ob&longs;eruan <lb/>dum e&longs;t: ut ei pro tecto bene ob&longs;tructa &longs;tet corona ad omnem im<lb/>brium iniuriam refellendam.</s>
        </p>
        <p id="N403A5B" type="main">
          <s id="N403A5D">Rur&longs;us con&longs;idera&longs;&longs;e oportet / quo fultu / quibus ue adminiculis la<lb/>pides plurimi una in parietis &longs;oliditatem cogantur atque contine<lb/>antur. </s>
          <s id="N403A64">Con&longs;ideranti nimirum &longs;e&longs;e offert: ut in primis ad i&longs;tam <lb/>rem opus e&longs;&longs;e calce intuear: tam et&longs;i non omnem lapidem calce <lb/>iungendum &longs;tatuam. </s>
          <s id="N403A6B">Marmora enim contactu calcis non modo <lb/>candorem amittunt: uerum etiam ob&longs;cenis maculis cruoris deho<lb/>ne&longs;tantur: Tantaque in marmore ine&longs;t candoris &longs;uperbia: ut uix <lb/>alium po&longs;&longs;it perferre <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;um &longs;e. </s>
          <s id="N403A78">Quid putes? </s>
          <s id="N403A7B">fumos dedigna<lb/>tur: oleo illibutum palle&longs;cit: nigro infu&longs;um uino lute&longs;cit: aqua <lb/>ex materia ca&longs;tane&aelig; perducta fu&longs;catur intimum atque inficitur: ut <lb/>ne abradendo quidem i&longs;tarum rerum not&aelig; deleantur. </s>
          <s id="N403A84">Hinc uete<lb/>res nuda in opus marmora / nullo calcis illinimento obducto quo <lb/>ad poterant adigebant. </s>
          <s id="N403A8B">Sed de his po&longs;tea.</s>
        </p>
        <p id="N403A8E" type="main">
          <s id="N403A90">Nunc quando ad periti fabri officium pertinet / non tam &longs;eligere <lb/>commodiora / &quml;uam apte accommodateque / uti his qu&aelig; &longs;uppeditent: <lb/>rem nos &longs;ic pro&longs;equemur. </s>
          <s id="N403A97">Calcern intelliges excoctam e&longs;&longs;e u&longs;que <lb/>ut probes: qu&aelig; infu&longs;a et inde po&longs;t feruorem extincta / &longs;pumam <lb/>lactis imitata &longs;e&longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;cit&atilde;s">&longs;u&longs;citans</expan> totis glebis tumuerit. </s>
          <s id="N403AA2"><expan abbr="N&otilde;">non</expan> &longs;atis <expan abbr="c&otilde;mace">commace</expan> <lb/>rat&aelig; <expan abbr="indici&utilde;">indicium</expan> <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> calculi <expan abbr="&itilde;terharen&atilde;d&utilde;">interharenandum</expan> offen&longs;i. </s>
          <s id="N403ABA">Plus forte &longs;i admi<lb/>&longs;cueris haren&aelig; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par &longs;it / a&longs;peritate &longs;ui <expan abbr="n&otilde;">non</expan> coherebit: Sin <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> minus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quam</expan> eius natura et uis ferat: qua&longs;i ui&longs;cus lentitudine improba re&longs;ti<lb/>tabit &aelig;greque ob&longs;equetur. </s>
          <s id="N403AD2">Calcem non u&longs;que quoque maceratam / <pb xlink:href="004/01/087.jpg"/>atque alioquin imbecilliorem indemnius committes fundamentis <lb/>&quml;uae c&aelig;tero parieti: et inter farcinamenta &quml;uae in cru&longs;tis. </s>
          <s id="N403ADB">Ab angulis <lb/>uero et o&longs;&longs;ibus pr&aelig;cinetibu&longs;que / procul abigenda e&longs;t omnis calx: <lb/>in qua uel minima in&longs;it menda: et pr&aelig;&longs;ertim arcubus fidi&longs;&longs;ima <lb/>intermi&longs;cenda e&longs;t. </s>
          <s id="N403AE4">Anguli / o&longs;&longs;a / procinctus / coron&aelig; / harenam <lb/><expan abbr="tenuiorem / graciliorem / purioremq;">tenuiorem / graciliorem / purioremque</expan> exigunt: pr&aelig;&longs;ertim ubiter<lb/>&longs;o ducantur lapide. </s>
          <s id="N403AEE">Infarctinamenta glandulo&longs;iorem non re&longs;pu<lb/>ent materiam. </s>
          <s id="N403AF3">Lapis arens natura et &longs;itiens / fluuiatili cum hare<lb/>na non pe&longs;&longs;ime conueniet. </s>
          <s id="N403AF8">Madens natura lapis et humectus / ha <lb/>renas fo&longs;&longs;iceas adamabit: ad hau&longs;trum nolim &longs;umptam ex mari <lb/>harenam ob<gap/>cias: &longs;eptemtriones ad uentos forta&longs;&longs;is commodius <lb/>exponetur. </s>
          <s id="N403B03">Minuto cuique lapidi materia debetur &longs;pi&longs;&longs;ior: Sicco <lb/>et exhau&longs;to cra&longs;&longs;ior: <expan abbr="Qu&atilde;uis">Quamuis</expan> uniuer&longs;a in a&longs;tructione ueteres cra&longs;<lb/>&longs;iorem pultem i&longs;tiu&longs;modi tenaciorem putent &quml; tenuem. </s>
          <s id="N403B0E">Pr&aelig; <lb/>grandes lapides non ni&longs;i per liquentem et fluxibilem materiem <lb/>fulctur&aelig; ex arbitrio recumbunt: ut forte magis lubricandi cubi <lb/>lis gratia: quo &longs;unt illi quidem dum coaptantur &longs;ub manu ad mo<lb/>tum faciles/&quml; conglutinandi cau&longs;a / huiu&longs;modi e&longs;&longs;e inducta mate<lb/>ries uideatur. </s>
          <s id="N403B1B">Atqui omnino plurimum conferet aliquid molle <lb/>i&longs;tiu&longs;modi et leuigatum cubile &longs;ubmittere: Quo fiat ut lapides <lb/>iniquo &longs;ub pondere laborantes non defringantur. </s>
          <s id="N403B22">Sunt qui ubi <lb/>pa&longs;&longs;im ex ueterum operibus pr&aelig;grandes intueantur lapides / me <lb/>diis iuncturis illibutos rubrica / u&longs;os interpretentur ea pro calce: <lb/>Id mihi non fit ueri&longs;imile: uel maxime ea re / quod non utra&longs;que ad <lb/>iunctionis &longs;up&longs;icies / &longs;ed tantum alteram illibutam uideam.</s>
        </p>
        <p id="N403B2D" type="main">
          <s id="N403B2F">E&longs;t etiam circa parietes quippiam: quod neglexi&longs;&longs;e non conferat. <lb/></s>
          <s id="N403B33">Nequod enim pr&aelig;cipiti fe&longs;tinantia et tumultuaria manu e&longs;t paries <lb/>coaceruandus/ opera nu&longs;quam intermi&longs;&longs;a: Neque per &longs;egnitiem <lb/>de&longs;idio&longs;am / qua&longs;i inuitus &aelig;difices / coepto e&longs;t opere procra&longs;tinan <lb/>dum: Sed pro&longs;equi rem oportet modo et ratione: in qua &longs;it celeri<lb/>tas coniuncta cum con&longs;ilii et diligenti&aelig; maturitate.</s>
        </p>
        <p id="N403B3E" type="main">
          <s id="N403B40">Altius attolli opus uetant periti: ni&longs;i pars hactenus exacta du<lb/>ruerit: Nam recens et molle opus/ impotens et re&longs;olubile <pb xlink:href="004/01/088.jpg"/>cum &longs;it / qu&aelig; &longs;upera&longs;truxeris <expan abbr="nequaqu&atilde;">nequaquam</expan> perferet. </s>
          <s id="N403B4D">Videre quidem <lb/>licet / hyrundines natura edoctos cum nidificent / primas iliu<lb/>tationes ad tigna: qu&aelig; quidem pro fundamentis et radice operis <lb/>&longs;unt: atque item his primis proximas <expan abbr="agge&longs;ti&otilde;es">agge&longs;tiones</expan> apponere <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> <lb/>temere: &longs;ed opere intermi&longs;&longs;o / mature &longs;en&longs;imque a&longs;truere: quoad <lb/>primordia operis firmitudinem con&longs;ecuta &longs;int. </s>
          <s id="N403B62">Durui&longs;&longs;e calcem <lb/>&longs;tatuunt / cum lanuginem fio&longs;culo&longs;que fabris cognitos de&longs;uda: it. <lb/></s>
          <s id="N403B68">Quot in pedes inter calandum &longs;it ip&longs;a muri cra&longs;&longs;itudo / et loci et <lb/>coeli temperies admonebit. </s>
          <s id="N403B6D">Vbi duxeris intercalandum operito <lb/><expan abbr="&longs;&utilde;mum">&longs;ummum</expan> opus &longs;trumentis: ne uento et &longs;ole &longs;uccus materiae hau&longs;tus <lb/>euane&longs;cat: potius &quml; <expan abbr="att&etilde;porato">attemporato</expan> &longs;icce&longs;cat et cohere&longs;cat. </s>
          <s id="N403B7D">Vbi opus <lb/>re&longs;ump&longs;eris / pura iterum atque iterum aqua infundito / quoad pro<lb/>be immade&longs;cat: Et pulueres ne quid caprificibus gignundis <expan abbr="&longs;om&etilde;">&longs;omen</expan><lb/>ta relinquantur / poenitus abluantur. </s>
          <s id="N403B8A">Nihil e&longs;t quod opus ad &longs;o<lb/>liditatem &longs;tabilitatemque magis confirmet: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> abundanti lapidem <lb/><expan abbr="c&otilde;madefeci&longs;&longs;e">commadefeci&longs;&longs;e</expan> aqua. </s>
          <s id="N403B98">Madidum negant lapidem e&longs;&longs;e / qui &longs;i dif<lb/>fregeris / non tota &longs;it facie intima infu&longs;us et nigricans. </s>
          <s id="N403B9D">Adde his <lb/>quod inter a&longs;truendum in &longs;ingulis locis / quibus ad uarios &aelig;dificii <lb/>u&longs;us et uoluptates / de&longs;idera&longs;&longs;e qui&longs;piam nouas apertiones po&longs;&longs;it <lb/>per parietis ductum inter extexendis arcus e&longs;t: quo po&longs;tea inde <lb/>&longs;uffo&longs;&longs;us paries / tutam et connatam habeat quie&longs;cendi &longs;edem ar<lb/>cum. </s>
          <s id="N403BAA">Neque dici pote&longs;t / uti unico interdum &longs;ubdempto ex parie<lb/>te lapillo / tota &longs;tructur&aelig; uis et nerui labefactentur. </s>
          <s id="N403BAF">Et profecto <lb/>a&longs;&longs;equemur <expan abbr="nunqu&atilde;/ut">nunquam / ut</expan> ueteratis &longs;tructuris nou&aelig; applicentur: ita <lb/>ut non continuo inter &longs;e di&longs;cidium faciant: Et eam ob cicatricem <lb/>debilitatus <expan abbr="paries/&qtilde;">paries / quae</expan> reddatur ad ruinam promptus / non e&longs;t ut re <lb/>feram. </s>
          <s id="N403BC2">Cra&longs;&longs;us paries armamenta non po&longs;tulat: quando fabris la<lb/>titudine &longs;ui pr&aelig;&longs;tet: ut a&longs;truendo con&longs;i&longs;tant.</s>
        </p>
        <p id="N403BC7" type="main">
          <s id="N403BC9">Diximus de legitimo a&longs;truendi genere: quo quidem lapide attol <lb/><expan abbr="la&ttilde;">latur</expan> et <expan abbr="durat&utilde;">duratum</expan> <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan> calce. </s>
          <s id="N403BD9">Sed <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;int <expan abbr="capt&atilde;di">captandi</expan> lapidis genera alia <lb/>qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> calce &longs;ed luto &longs;tent <expan abbr="&itilde;terlita">interlita</expan>: et alia qu&aelig; lapidibus nullo ful<lb/>ta glutino <expan abbr="coapten&ttilde;">coaptentur</expan>. </s>
          <s id="N403BF4">Et &longs;ine pr&aelig;terea alia <expan abbr="&aelig;dific&atilde;di">&aelig;dificandi</expan> genera: qu&aelig; <lb/>&longs;ola <gap/>farctura: et alia qu&aelig; &longs;olis <expan abbr="fiman&ttilde;">firmantur</expan> corticibus: et <expan abbr="huiu&longs;m&otilde;i">huiu&longs;modi</expan> bre<lb/>ui&longs;&longs;ime <expan abbr="tr&atilde;&longs;igemus">tran&longs;igemus</expan>. </s>
          <s id="N403C0D"><expan abbr="Lapid&etilde;">Lapidem</expan> quem <expan abbr="illinia&ttilde;">illiniatur</expan> <expan abbr="terra / c&utilde;">terra / cum</expan> <expan abbr="quadrat&utilde;/tum">quadratun / tum</expan> et <pb xlink:href="004/01/089.jpg"/>maxime arentem e&longs;&longs;e oportet: eamque ad rem nihil e&longs;t <expan abbr="c&etilde;medius">commedius</expan> <lb/>latere &longs;eu cocto &longs;eu potius crudo bene ex&longs;iccato. </s>
          <s id="N403C29">Paries crudo du<lb/>ctus latere ualitudini <expan abbr="habitanti&utilde;">habitantium</expan> aptus: et contra ignes tuti&longs;&longs;imus <lb/>cum &longs;it: tum et terr&aelig; motibus non multo commouetur: Sed idem <lb/>ni fiat <expan abbr="cra&longs;&longs;ior / c&otilde;tignationes">cra&longs;&longs;ior / contignationes</expan> non tolerat: Hinc pilas iubebat Ca<lb/>to inter&longs;trui lapideas: quibus trabeamenta &longs;ub&longs;tituerentur. </s>
          <s id="N403C3C"><expan abbr="Lim&utilde;">Limum</expan> <lb/>quo fulcias / &longs;unt qui e&longs;&longs;e <expan abbr="opt&atilde;t">optant</expan> bitumini per&longs;imilem: et e&longs;&longs;e <expan abbr="optim&utilde;">optimum</expan> <lb/>arbitrantur eum: qui <expan abbr="&itilde;mi&longs;&longs;us">immi&longs;&longs;us</expan> aqua lente di&longs;&longs;oluitur: qui de manu <lb/>&aelig;gre abluatur: qui longe den&longs;etur cum &longs;icce&longs;cat: Alii <expan abbr="harenari&utilde;">harenarium</expan> <lb/><expan abbr="pr&aelig;fer&utilde;t">pr&aelig;ferunt</expan>: quia ductibilior &longs;it. </s>
          <s id="N403C5D">Ve&longs;tire oportet opus hoc cru&longs;tula <lb/>extrin&longs;ecus ex calce: interius &longs;i libet gyp&longs;o /aut etiam creta <expan abbr="arg&etilde;">argen</expan><lb/>taria: Ea ut coh&aelig;re&longs;cat aptius inter <expan abbr="c&otilde;pon&etilde;dum">componendum</expan> te&longs;tacea &longs;unt frag<lb/>menta / rimulis iuncturarum &longs;par&longs;im inter&longs;erenda: qu&aelig; ueluti <expan abbr="d&etilde;">den</expan><lb/>ticuli promineant: ut eis cru&longs;tula firmius <expan abbr="c&otilde;tineatur">contineatur</expan>.</s>
        </p>
        <p id="N403C78" type="main">
          <s id="N403C7A">Nudum lapidem cum quadratum e&longs;&longs;e oportet: tum et pr&aelig; aliis <lb/>grandem atque etiam &longs;olidum et <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&utilde;">firmi&longs;&longs;imum</expan>: Hic nulla infarcina<lb/>menta / &aelig;quati&longs;&longs;imi ordines / perpetua nexura exigitur: crebraque <lb/>debentur an&longs;arum <expan abbr="clauiculor&utilde;que">clauiculorumque</expan> illigamenta. </s>
          <s id="N403C8B">An&longs;&aelig; &longs;unt quibus <lb/>&aelig;quate appo&longs;iti lapides binatim iungantur: et continuatum in or <lb/>dinem couniantur. </s>
          <s id="N403C92">Clauiculi &longs;unt qui inferiores et una &longs;uperiores <lb/>in lapides infixi <expan abbr="cau&etilde;t">cauent</expan> ne quid forte protru&longs;i ordines alteri ab alte <lb/>ris di&longs;trahantur. </s>
          <s id="N403C9D">An&longs;as clauiculo&longs;que fen eos non reprobant. </s>
          <s id="N403CA0">Sed <lb/>nos ex ueterum operibus intelleximus ferrum <expan abbr="corr&utilde;pi">corrumpi</expan> et <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> <lb/>durare: &aelig;s uero durare et prope &aelig;ternum e&longs;&longs;e: Quin et ferri rubi<lb/>gine marmora <expan abbr="c&otilde;macerari">commacerari</expan> et <expan abbr="circ&utilde;rumpi">circumrumpi</expan> aduerti. </s>
          <s id="N403CB9"><expan abbr="Vi&longs;un&ttilde;">Vi&longs;untur</expan> et lig<lb/>ne&aelig; an&longs;&aelig; lapidibus <expan abbr="uetu&longs;ti&longs;&longs;imor&utilde;">uetu&longs;ti&longs;&longs;imorum</expan> operum inter&longs;ert&aelig;: quas ego <lb/>ferreis haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquam</expan> <expan abbr="po&longs;tpon&etilde;das">po&longs;tponendas</expan> duco: &aelig;re&aelig; ferre&aelig;que an&longs;&aelig; plumbo <lb/>firmantur: ligne&aelig; &longs;at firm&aelig; &longs;unt &longs;uapte forma: qu&aelig; &longs;ic dolantur <lb/>ut &longs;imilitudinis gratia caud&aelig; hirundine&aelig; <expan abbr="n&utilde;cupentur">nuncupentur</expan>. </s>
          <s id="N403CD7">In&longs;erend&aelig; <lb/>an&longs;&aelig; &longs;unt ita ut imbrium &longs;till&aelig; ad eas uitiandas non penetrent. <lb/></s>
          <s id="N403CDF">&aelig;neas contra uetu&longs;tatem firmari putant / &longs;i dum conflantur trige<lb/>&longs;ima &longs;tagni parsimmi&longs;ceatur: Rubiginem minus uerebuntur / &longs;i <lb/>bitumine aut etiam oleo perungantur. </s>
          <s id="N403CE6">Ferrum ceru&longs;a gyp&longs;o <lb/>et liquida pice temperari / ne rubiginem &longs;entiat / affirmant. <pb xlink:href="004/01/090.jpg"/>An&longs;&aelig; ligne&aelig; cera pura et amurca illibut&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="putre&longs;c&utilde;t">putre&longs;cunt</expan>: <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>liquentis plumbi et admodum <expan abbr="feru&etilde;tis/">feruentis/</expan> ad captas an&longs;arum quod in <lb/>fuderint lapides &longs;ubcrepui&longs;&longs;e uideo.</s>
        </p>
        <p id="N403D03" type="main">
          <s id="N403D05">Sola et infarctura ductos pa&longs;&longs;im inuenies in ueterum &amp; aedificiis pa<lb/>rietes <expan abbr="per&qtilde;">per quos</expan> firmi&longs;&longs;imos. </s>
          <s id="N403D0E">Hi <expan abbr="duc&utilde;tur">ducuntur</expan> <expan abbr="qu&etilde;admodum">quenadmodum</expan> et terrei: qui<lb/>bus Africa et hi&longs;pania utebatur / duabus utrinque &longs;eu <expan abbr="tabular&utilde;">tabularum</expan> &longs;eu <lb/><expan abbr="craticior&utilde;">craticiorum</expan> &longs;pondis adactis / qu&aelig; pro cru&longs;tis <expan abbr="ad&longs;t&etilde;t">ad&longs;tent</expan> quoad infu&longs;um <lb/>opus duruerit. </s>
          <s id="N403D2A">Sed in hoc differunt / quod hic cementitiam pultem <lb/>prope undantem infundunt: illic terram lento&longs;am humectatione <lb/>et &longs;ubactione redditam ductibilem inculcant pede et planetoriis <lb/>uectibus. </s>
          <s id="N403D33">I&longs;tic etiam pro nexura in pedes trinos qua&longs;i <expan abbr="ruderam&etilde;ta">ruderamenta</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;tern&utilde;t">in&longs;ternunt</expan> maiu&longs;culos lapides pre&longs;ertim ordinarios: aut etiam fra<lb/>ctitios angulares: Nam globo&longs;us et&longs;i contra iniurias plane &longs;it for<lb/>tis: ni&longs;i tamen multa deuinctus erit &longs;uffragatione: in omni &longs;truc<lb/>tura longe <expan abbr="infidel&etilde;">infidelem</expan> habebit &longs;e. </s>
          <s id="N403D49">Illic uero terreis Afric&aelig; parietibus <lb/>&longs;partum aut <expan abbr="maritim&utilde;">maritimum</expan> iuncum luto <expan abbr="&itilde;mi&longs;cent / opus">immi&longs;cent / opus</expan> ductu mirabi<lb/>le: quod uentis et imbribus incorruptum duret. </s>
          <s id="N403D58">Ad Plinii <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> <lb/>turres et &longs;pecul&aelig; terren&aelig; iugis <expan abbr="monti&utilde;">montium</expan> impo&longs;it&aelig; / u&longs;que ad Hanni<lb/>bale &longs;pectabantur.</s>
        </p>
        <p id="N403D67" type="main">
          <s id="N403D69">Solas inducimus cru&longs;tulas / ut &longs;ic eas potius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cortices appellem: <lb/>craticiis atque &longs;toriis ex harundine non recentibus opus illiberale: <lb/>Sed quo pa&longs;&longs;im uetus romana plebs uteretur. </s>
          <s id="N403D74"><expan abbr="Illini&utilde;tur">Illiniuntur</expan> crates lu<lb/>to una cum paleis triduo &longs;ubacto: po&longs;t ue&longs;tiuntur / uti mox dixi / <lb/>calce aut etiam gyp&longs;o: <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> pictura &longs;ignis ue hone&longs;tantur. </s>
          <s id="N403D82">Gyp<lb/>&longs;o &longs;i te&longs;tam tun&longs;am ex tertia immi&longs;cueris / a&longs;peruginem nimis uere<lb/>bitur: Calce <expan abbr="&itilde;mixtum">immixtum</expan> maiorem in modum inuale&longs;cit: in humido <lb/>pruina et gelu / gyp&longs;um omnino inutile e&longs;t.</s>
        </p>
        <p id="N403D8F" type="main">
          <s id="N403D91">Re&longs;tat ut qua&longs;i epilogum / legem referam apud architectos uetu<lb/>&longs;ti&longs;&longs;imam: quam pro oraculo ob&longs;eruandam &longs;tatuo: ea e&longs;t huiu&longs;mo<lb/>di: Muro ba&longs;im &longs;ubigito firmi&longs;&longs;imam: &longs;uperiora inferioribus me <lb/>dio centro ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> re&longs;pondeant / ponito: Angulos o&longs;&longs;aque <lb/>parietum ab &longs;olo in &longs;ublime robu&longs;tiore lapide obfirmato: Calcem <lb/><expan abbr="c&otilde;macerato">commacerato</expan>: Lapidem in opus ni&longs;i <expan abbr="mad&etilde;tem">madentem</expan> ponito: infe&longs;tis offen<lb/>&longs;oribus duriorem obicito. </s>
          <s id="N403DAB">Structuram ad regulam et libellam et <pb xlink:href="004/01/091.jpg"/>perpendiculum ducito: <expan abbr="c&otilde;mi&longs;&longs;uras">commi&longs;&longs;uras</expan> <expan abbr="antecedenti&utilde;">antecedentium</expan> medii deinceps <lb/>lapides obtineant curato. </s>
          <s id="N403DBC">Integros ordinibus exponito: medium <lb/><expan abbr="pariet&etilde;">parietem</expan> refractis farcito: <expan abbr="ord&itilde;es">ordines</expan> ordinibus crebris traductis <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> <lb/>nexuris coadiugato. </s>
          <s id="N403DCE">Hactenus de pariete. </s>
          <s id="N403DD1">Venio ad <expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan>.</s>
        </p>
        <p id="N403DD8" type="main">
          <s id="N403DDA">Sed nolim illud pr&aelig;terii&longs;&longs;e: cuius <expan abbr="argum&etilde;ta">argumenta</expan> apud ueteres <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <lb/>in modum ob&longs;eruata intelligo. </s>
          <s id="N403DE7">Sunt in rerum natura / quibus pro<lb/>culdubio ine&longs;t uis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="a&longs;pern&etilde;da">a&longs;pernenda</expan>: <expan abbr="laur&utilde;">laurum</expan> <expan abbr="arbor&etilde;">arborem</expan>: <expan abbr="aql&atilde;">aquam</expan> <expan abbr="alit&etilde;">aliterem</expan> <expan abbr="uitul&utilde;quemaritim&utilde;">uitulumque <lb/>maritimum</expan> pi&longs;cem aiunt fulgura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> petere: H&aelig;c &longs;i operi interlu<lb/>dantur: &longs;unt qui forta&longs;&longs;e putent futurum intactum fulminibus et <lb/>immune. </s>
          <s id="N403E14">Equidem id ego &aelig;que po&longs;&longs;e uideor &longs;perare: atque illud <lb/>et dere quod aiunt ranam <expan abbr="rubet&atilde;">rubetam</expan> fictili inclu&longs;am medioque defo&longs;<lb/>&longs;am agro / arcere alites ab &longs;ementis. </s>
          <s id="N403E1F">Et o&longs;trim <expan abbr="arbor&etilde;/&longs;i">arborem / &longs;i</expan> in <expan abbr="dom&utilde;">domum</expan> <lb/>inferatur / reddere partus difficiles: Et enomion le&longs;piam frondem <lb/>&longs;ub tectis habitam pr&aelig;cipitare aluum et inanitate pe&longs;tem inferre. <lb/></s>
          <s id="N403E2F">Redeo ad rem. </s>
          <s id="N403E32">Hic repetere oportet qu&aelig; &longs;upra cum de <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan><lb/>tis <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> tractaremus / per&longs;trinximus.</s>
        </p>
        <p id="N403E3F" type="main">
          <s id="N403E41">Tectorum igitur alia &longs;ub diuo: alia non &longs;ub diuo: Et <expan abbr="hor&utilde;">horum</expan> aliqua <lb/>lineis con&longs;tant rectis: aliqua flexis: aliqua mixtis. </s>
          <s id="N403E4A">His addito <lb/>quod hic faciat ad rem: Nam aut ex arborum materia pone <expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan> <lb/>aut lapide. </s>
          <s id="N403E55">Ordiemur inde adeo rem principio hic &longs;umpto: ut &longs;ta<lb/>tuamus quippiam e&longs;&longs;e / quod ip&longs;um ad uniuer&longs;i tecti ratiocinati<lb/>onem pertineat: et &longs;it huiu&longs;modi. </s>
          <s id="N403E5E">Tecto cuiuis et o&longs;&longs;a et neruos <lb/>et complementa et cortices et cru&longs;tulas ine&longs;&longs;e &aelig;que atque in muro <lb/>interpretemur: tamen hoc ita ne &longs;it re ip&longs;a con&longs;ideremus. </s>
          <s id="N403E65">Princi<lb/>pio ut ab his qui rectis lineis ex materia &longs;yluarum con&longs;tant inci <lb/>piamus. </s>
          <s id="N403E6C">Tectis quidem ferendis opus e&longs;t firmiores a pariete ad <lb/>parietem &longs;ub&longs;tituas trabes: atque has uti modo <expan abbr="c&otilde;mentabamur">commentabamur</expan> e&longs;&longs;e <lb/>intran&longs;uer&longs;um po&longs;itas columnas non inficiabimur. </s>
          <s id="N403E77">O&longs;&longs;is ergo lo<lb/>co erit trabs: quod &longs;i per impen&longs;&aelig; rationes liceret: quis non optet <lb/>totum habere opus / ut ita loquar o&longs;&longs;eum et &longs;olidi&longs;&longs;imum: hoc e&longs;t <lb/>continuatis columnis / et counitis trabibus compactum et obfirma<lb/>tum? </s>
          <s id="N403E84">Sed par&longs;imoni&aelig; <expan abbr="pro&longs;picimus/&longs;uperfiu&utilde;">pro&longs;picimus / &longs;uperfiuum</expan> <expan abbr="put&atilde;tes">putantes</expan> quicquid <lb/>&longs;eruata operis firmitate po&longs;&longs;it detrahi: ea de re trabium hic &longs;inun<lb/>tur interualla: Ex quo et trabibus tran&longs;uer&longs;alia <expan abbr="impon&utilde;tur">imponuntur</expan> tigna<gap/><pb xlink:href="004/01/092.jpg"/>et abducuntur decurrentes quadruli: et &longs;iqua &longs;unt i&longs;tis &longs;imilia: <lb/>Qu&aelig; omnia haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquam</expan> dedecet puta&longs;&longs;e <expan abbr="illigam&etilde;ta">illigamenta</expan>. </s>
          <s id="N403EA6">In his <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> <lb/>a&longs;&longs;es tabul&aelig;que ampliores coaptat&aelig; nimirum complementi uicem <lb/>tenebunt: parique ratione pauimentum tegula&longs;que corticem e&longs;&longs;e exti<lb/>mum: Coelum uero tecti / quod &longs;upra caput pendeat <expan abbr="intim&utilde;">intimum</expan> e&longs;&longs;e <lb/>corticem non negabimus. </s>
          <s id="N403EB9">Ergo h&aelig;c ita e&longs;&longs;e &longs;i con&longs;tat / inue&longs;tige<lb/>mus &longs;iquid &longs;it / quod cuique horum debeatur: quo his recognitis fa<lb/>cilius qu&aelig; lapideis tectis <expan abbr="c&otilde;ueniat">conueniat</expan> intelligamus.</s>
        </p>
        <p id="N403EC4" type="main">
          <s id="N403EC6">De his igitur quoad res po&longs;tulet breui&longs;&longs;ime tran&longs;igamus. </s>
          <s id="N403EC9">Sed fa<lb/>ciat hoc ad rem / huius &aelig;tatis architectos non laudo: qui contigna<lb/>tionibus habendis / ua&longs;tas foraminum lacerationes ip&longs;is in o&longs;&longs;ibus <lb/>parietum reliquunt: quibus ab&longs;oluto pariete trabium capita im<lb/>mittant: Ex qua re paries imbecillior atque aduer&longs;us ignium popu<lb/>lationes / &aelig;di&longs;icium male tutum redditur: quod pateant inde ad pro<lb/>ximam aulam aditus incendio. </s>
          <s id="N403ED8">Quare placent apud ueteres qui <lb/>a&longs;&longs;ueuere par<gap/>ietibus lapideos mutulos firmi&longs;&longs;imos bene commen <lb/>dare: quibus qu&aelig; dixi trabium capita imponantur: quod &longs;i concate<lb/>nari trabeatione parietes uelis / non deerunt an&longs;&aelig; et fibul&aelig; aene&aelig; / <lb/>et captus <expan abbr="ext&atilde;tes">extantes</expan> ex mutulo: quibus <expan abbr="c&otilde;modi&longs;&longs;ime">commodi&longs;&longs;ime</expan> ad <expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> utare. <lb/></s>
          <s id="N403EF6">Trabem omnino integram e&longs;&longs;e et admodum &longs;incerem: mediaque <lb/>pr&aelig;&longs;ertim longitudine &longs;ui uacare menda oportet. </s>
          <s id="N403EFB">Aure ad <expan abbr="alter&utilde;">alterum</expan> <lb/>caput po&longs;ita / ictus altero ex capite re&longs;onantes accepti &longs;i erunt in <lb/>qua&longs;&longs;i: et obtu&longs;i intimum latere morbum indicabunt. </s>
          <s id="N403F06">Nodo&longs;ites <lb/>in trabe longe repudianda: pr&aelig;&longs;ertim &longs;i erunt nodi crebri / et <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> <lb/>in cumulum contubero&longs;i: Qu&aelig; ligni pars medull&aelig; ad&longs;it proxi<lb/>ma dolabitur/ ut &longs;tet in opere &longs;uprema. </s>
          <s id="N403F13">Ex inferiore autem qu&aelig; <lb/>futura e&longs;t trabis &longs;uperficie dedolata / pr&aelig;ter <expan abbr="cortic&etilde;/aut">corticen / aut</expan> nihil / aut <lb/><expan abbr="&qtilde;">quod</expan> id queat <expan abbr="minim&utilde;">minimum</expan>. </s>
          <s id="N403F25">Quo autem in latere tran&longs;uer&longs;i aliquid ap<lb/>paruit uitii: pe<gap/>nito id ut &longs;tet &longs;upremum: Oblonga &longs;iqua excurret <lb/>directam per trabem fi&longs;&longs;ura / lateribus ne <expan abbr="c&etilde;mittito">cemmittito</expan>: Sed aut &longs;upre<lb/>m&aelig; aut potius infim&aelig; mandato &longs;uperficiei. </s>
          <s id="N403F34">Siqua perterebranda <lb/>aut forta&longs;&longs;is <expan abbr="c&otilde;uulneranda">conuulneranda</expan> &longs;it: parcito medi&aelig; longitudini: infi<lb/><expan abbr="m&atilde;que">manque</expan> ne l&aelig;dito &longs;uperficiem. </s>
          <s id="N403F42">Sin <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> uti in ba&longs;ilicis <expan abbr="ob&longs;eruar&utilde;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /">ob&longs;eruarunt/</expan> <lb/>binatim erunt trabes <expan abbr="ponend&aelig;/laxam&etilde;ta">ponend&aelig; / laxamenta</expan> digitorum aliquot inter <pb xlink:href="004/01/093.jpg"/>mittito: qua re&longs;pirent / ne quid mutuo incale&longs;cendo inficiantur. <lb/></s>
          <s id="N403F58">Et conferet quidem per <expan abbr="&longs;ingul&utilde;">&longs;ingulum</expan> par trabes ip&longs;as alternatas collo <lb/>ca&longs;&longs;e: ne iuxta eodem in cubili <expan abbr="ambor&utilde;">amborum</expan> capita conquie&longs;cant: Sed <lb/>ubi i&longs;tius pes / i&longs;tic alterius caput <expan abbr="inc&utilde;bat">incumbat</expan>: Sic enim mutuo firmi <lb/>ore pedis robore mutu&aelig; leuioris partis imbecillitati &longs;ubuenient: <lb/>et trabes ip&longs;as cognitas e&longs;&longs;e hoc e&longs;t uno materi&aelig; genere / unaque &longs;yl<lb/>ua / una coeli fronte adultas / &longs;i fieri pote&longs;t / eademque die ab&longs;ci&longs;&longs;as <lb/>oportet: Quo paribus natur&aelig; uiribus par <expan abbr="offici&utilde;">officium</expan> gerant. </s>
          <s id="N403F77">Cubilia <lb/>trabibus ad libellam &longs;ternito: ita ut &longs;it eorum quodque &longs;olidum et <lb/><expan abbr="firmi&longs;&longs;im&utilde;">firmi&longs;&longs;imum</expan>. </s>
          <s id="N403F81">Cauetoque ponendis trabibus / ne quid materies calcem <lb/>attingat: et &longs;inito <expan abbr="circ&utilde;aperta">circumaperta</expan> et libera &longs;piramenta: ne quid ullius <lb/>penitus contactu uitietur aut conclu&longs;a tabe&longs;cat. </s>
          <s id="N403F8C">Ad trabis puluil<lb/><expan abbr="l&utilde;">lum</expan> &longs;ub&longs;ternito filicem herbam harentem / aut carbones / aut potius <lb/>amurcam &longs;uis <expan abbr="c&otilde;mixtam">commixtam</expan> nucleis. </s>
          <s id="N403F9A">Sin autem erunt arbores mino<lb/>res / quam̀ˆ ut queas integram unico ex <expan abbr="tr&utilde;co">trunco</expan> trabem ponere: plures in <lb/>unam compacturam coagmentato / ita ut in &longs;e artius uim <expan abbr="obtine&atilde;t">obtineant</expan> <lb/>hoc e&longs;t ut &longs;uperior compact&aelig; trabis linea fieri nequic&quml; po&longs;&longs;it pon<lb/><expan abbr="der&utilde;">derum</expan> pre&longs;&longs;ura breuior: et contra inferior linea fieri haud po&longs;&longs;it lon<lb/>gior: Sed qua&longs;i corda ad &longs;uperadactos / qui &longs;e&longs;e <expan abbr="c&otilde;trarus">contrarus</expan> frontibus <lb/><expan abbr="protrud&etilde;t / tr&utilde;cos">protrudent / truncos</expan> <expan abbr="obfirm&atilde;dos">obfirmandos</expan> neruo&longs;o &longs;i&longs;tat captu.</s>
        </p>
        <p id="N403FBF" type="main">
          <s id="N403FC1">Tigna proxime omni&longs;que reliqua materies / quod ex trabe &longs;ecta expe<lb/>diantur / trabis &longs;inceritate integritateque <expan abbr="probab&utilde;tur">probabuntur</expan>. </s>
          <s id="N403FCA">Tabulas ni <lb/><expan abbr="mi&utilde;">mium</expan> &longs;pi&longs;&longs;as putant non <expan abbr="c&etilde;modas">commodas</expan>: quoniam detorqueri <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> excepe <lb/>rint / clauos extrudant: et a&longs;&longs;eribus &quml;uis tenuioribus clauos appo<lb/>ni iubent duplices: pr&aelig;&longs;ertim &longs;ub diualibus coa&longs;&longs;ationibus quibus <lb/><expan abbr="tabular&utilde;">tabularum</expan> anguli et media lateraque firmentur. </s>
          <s id="N403FE3">Clauos qui <expan abbr="p&otilde;dera">pondera</expan> <lb/>in tran&longs;uer&longs;um ferant cra&longs;&longs;iores fieri iubent: Alios autem gracili <lb/>ores ubi &longs;int / non reprobant: Sed longiores e&longs;&longs;e hos et capite dila<lb/>tatiores <expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>. </s>
          <s id="N403FF4">&aelig;neos clauos &longs;ubdiuo et inhumecto perhenniores: <lb/>ferrei inte&longs;tino in opere et &longs;icco neruo&longs;iores fore compertum ha <lb/>beo. </s>
          <s id="N403FFB">Vbi ex u&longs;u ad firmandam contignationem ueniat / ligneis <lb/>clauiculis delectantur.</s>
        </p>
        <p id="N404000" type="main">
          <s id="N404002">Qu&aelig; autem de ligneis tectis diximus: eadem et in lapideis trabi<lb/>bus ob&longs;eruabuntur: Tran&longs;uer&longs;&aelig; enim et uen&aelig; et mend&aelig; a <expan abbr="trabi&utilde;">trabium</expan> <pb xlink:href="004/01/094.jpg"/>u&longs;u reicientur ad <expan abbr="efici&utilde;das">eficiundas</expan> columnas: aut &longs;i <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> mende moderate <lb/>&amp; leues latera lapidis qbus apparuerint/ <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> in opus <expan abbr="pon&etilde;tur">ponentur</expan> re&longs;u<lb/><expan abbr="pinabun&ttilde;">pinabuntur</expan>. </s>
          <s id="N404026">Per longum excurrentes uene quibus uis in trabibus tole<lb/>rabiliores <expan abbr="habebun&ttilde;">habebuntur</expan> &quml; tran&longs;uer&longs;&aelig;: Tabul&aelig; item lapide&aelig; <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> alias <lb/>ob res: tum et ponderis gratia minime cra&longs;&longs;iores ponentur. </s>
          <s id="N404035">Que <lb/>demum in totis aut ligneis aut lapideis apponentur a&longs;&longs;eres tigna / <lb/>trabes / neque adeo graciles / neque adeo rari ponentur ut ad &longs;e &longs;e <expan abbr="&otilde;us">onus</expan> <lb/>que ferendum &longs;int inualidi. </s>
          <s id="N404042">Et contra neque adeo cra&longs;&longs;i neque adeo <expan abbr="c&otilde;">con</expan> <lb/>ferti ut opus illepidum et informe reddant. </s>
          <s id="N40404B">Sed de operis forma <lb/>&amp; gratia alibi. </s>
          <s id="N404050">Itaque de rectilineo tecto qu&aelig; u&longs;que dicta <expan abbr="&longs;&utilde;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /&longs;uffici">&longs;unt /&longs; uffici</expan><lb/>ant: Ni forte illud de&longs;it ut <expan abbr="m&otilde;e&atilde;">moneam</expan> quod quidem omni opere <expan abbr="uehem&etilde;">uehemen</expan><lb/>ter ob&longs;er <expan abbr="u&atilde;dum">uandum</expan> cen&longs;eo. </s>
          <s id="N404067"><expan abbr="Aduerter&utilde;t">Aduerterunt</expan> phy&longs;ici in corporibus <expan abbr="anim&atilde;">animam</expan> <lb/><expan abbr="ti&utilde;">tium</expan> <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> a&longs;&longs;ue&longs;&longs;e opus &longs;uum ita perfinite: ut <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> o&longs;&longs;a ab o&longs;&longs;ibu&longs; <lb/>&longs;eparata aut di&longs;iuncta e&longs;&longs;e u&longs;piam uoluerit: &longs;ic etiam nos o&longs;&longs;a o&longs;&longs;i<lb/>bus <expan abbr="c&otilde;iungemus">coniungemus</expan>: et neruis <expan abbr="illigam&etilde;ti&longs;que">illigamenti&longs;que</expan> belli&longs;&longs;ime affirmabimu&longs;: <lb/>ut &longs;it o&longs;&longs;ium &longs;eries et <expan abbr="c&otilde;pactura">compactura</expan>: qua &longs;ola etiam &longs;i de&longs;int c&aelig;tera / <lb/>&longs;ter opus &longs;uis <expan abbr="perfinit&utilde;">perfinitum</expan> membris atque firmitatibus.</s>
        </p>
        <p id="N404096" type="main">
          <s id="N404098">Venio ad tecta flexilinea. </s>
          <s id="N40409B">Atqui ea quidem qu&aelig; omnes ad nume <lb/>ros rectilineis tectis plene re&longs;pondeant <expan abbr="c&otilde;&longs;ideremus">con&longs;ideremus</expan>. </s>
          <s id="N4040A4">Flexilineum <lb/><expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan> <expan abbr="con&longs;titu&utilde;t">con&longs;tituunt</expan> arcus: et arcum e&longs;&longs;e trabem inflexam &longs;ua&longs;imus. <lb/></s>
          <s id="N4040B1">Procurrunt etiam hic <expan abbr="illigam&etilde;ta">illigamenta</expan>: adduntur et qu&aelig; interuacua <expan abbr="c&otilde;">com</expan><lb/>pleant. </s>
          <s id="N4040BE">Sed uelim apertius intelligi / quid arcus ip&longs;e &longs;it / quibus <lb/>ue con&longs;tet partibus: Et enim ducendi arcus rationem traxi&longs;&longs;e ho <lb/>mines hinc puto: Nam cum uiderent trabes duas <expan abbr="i&utilde;ctis">iunctis</expan> capitibus <lb/>po&longs;&longs;e imis pedibus diuaricatis ita firmari / ut mutuo innexu pari<lb/>busque contra &longs;e ponderibus &longs;i&longs;terent: placuit <expan abbr="inu&etilde;tum / et">inuentum / et</expan> <expan abbr="coeper&utilde;t">coeperunt</expan> <lb/>i&longs;toc opere di&longs;pluuia &aelig;dificiis tecta apponere. </s>
          <s id="N4040D7">Po&longs;t id forta&longs;&longs;e <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>ex <expan abbr="&itilde;&longs;tituto">in&longs;tituto</expan> maiorem cooperire aream trabium breuitate nequiui&longs;<lb/>&longs;ent: intermedium ad &longs;ublimia truncorum capita aliquid interpo<lb/>&longs;uere: ut e&longs;&longs;et prope atque apud gr&aelig;cos littera. <gap/>. </s>
          <s id="N4040EA">Appo&longs;itumque<lb/>ip&longs;um id forta&longs;&longs;is cuneum appellauere. </s>
          <s id="N4040EF">Succedente inde argu<lb/>mento multiplicatis cuneis i&longs;tiu&longs;modi arcus effigie effectam &longs;pe<lb/>ctantes probauere: eamque ducendi arcus rationem ad opera lapi <lb/>dea tran&longs;ferentes / integrum additamentis arcum effecere: ut iam <pb xlink:href="004/01/095.jpg"/>fateri oporteat arcum ip&longs;um cuneorum plu&longs;culorum compactio <lb/>ne con&longs;tare: Quorum alii capitibus infirmis ad arcum ip&longs;um &longs;ub<lb/>&longs;ideant: alii ad dor&longs;um in&longs;identes nodum &longs;pin&aelig; obtineant: Aliquando <lb/>reliquum expleant ambitum co&longs;tarum. </s>
          <s id="N404102">Non &longs;it ab re eadem repe <lb/>tere: qu&aelig; primo in libro recen&longs;uimus. </s>
          <s id="N404107">Arcus inter &longs;e differunt: <lb/>Nam e&longs;t quidem rectus / quem integer &longs;emicirculus con&longs;tituit: <lb/>huius corda per circuli centrum dirigitur. </s>
          <s id="N40410E">E&longs;t et qui trabis natu<lb/>ram magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> arcus &longs;apiat: hunc <expan abbr="c&otilde;minutum">comminutum</expan> dicimus / quod &longs;it non <lb/>integer &longs;emicirculus: &longs;ed &longs;it eius quota aliqua pars: huius corda <lb/>a centro di&longs;tat et &longs;upra e&longs;t. </s>
          <s id="N40411F">E&longs;t et copo&longs;itus arcus: quem undem <lb/>aliquando angularem / alii actum dicunt: qui ex arcubus duobus commi<lb/>nutis componitur: habetque &longs;ua in corda duo duarum flexarum &longs;e <lb/>&longs;e mutuo &longs;ecantium linearum centra. </s>
          <s id="N404128">Rectum arcum omnium <lb/>e&longs;&longs;e firmi&longs;&longs;imum cum re ip&longs;a cen&longs;et: tum et ratione argumentoque <lb/>mon&longs;tratur. </s>
          <s id="N40412F">Et di&longs;&longs;olui quidem &longs;ponte quo po&longs;&longs;it pacto non ui <lb/>deo: ni cuneorum alter alterum extrudat: ab qua quidem iniu<lb/>ria tam longe ab&longs;unt: ut etiam alter alterius ope confirmetur: <lb/>Quin etiam ubi forte id moliri aggrediantur / ponderum natura <lb/>quibus aut &longs;ub&longs;i&longs;tunt / aut imbuti ip&longs;i &longs;unt cunei / uetantur. </s>
          <s id="N40413A">Hinc <lb/>illud Varronis / quod ait in arcuatis operibus dextra non magis <lb/>&longs;tare ex &longs;ini&longs;tris / quod &longs;ini&longs;tra ex dextris. </s>
          <s id="N404141">Et &longs;pectare licet rem: Su<lb/>premus quidem cuneus / qui ad &longs;pinam mediam unicus &longs;it / quo <lb/>nam modo erit ualidus cuneos propellere collaterales: aut illis <lb/>ip&longs;is <expan abbr="prem&etilde;tibus">prementibus</expan> quando poterit is quidem ex &longs;ede iam occupata <lb/>protrudi? </s>
          <s id="N404152">Qui uero proximi per co&longs;tas <expan abbr="&longs;ucced&utilde;t">&longs;uccedunt</expan> cunei <expan abbr="libram&etilde;">libramen</expan><lb/>tis ponderum facile in officio continentur. </s>
          <s id="N40415F">Demum et alterutra <lb/>ad capita qui &longs;ub&longs;ideant cunei / quid erit cur moueantur &longs;uperio<lb/>ribus in officio per&longs;i&longs;tentibus. </s>
          <s id="N404166">Ergo rectis arcubus / qui &longs;e&longs;e facile <lb/>tueantur cordam non exigimus: in <expan abbr="c&otilde;minutis">comminutis</expan> autem ferream ca<lb/>tenam / aut quod cord&aelig; uim obtineat / parietum exten&longs;ionibus hinc <lb/>atque hinc confirmamus: ha&longs;que e&longs;&longs;e exten&longs;iones optamus non bre <lb/><expan abbr="uiores/&qtilde;">uiores / quae</expan> quibus comminutus / qui dee&longs;t ambitus queat integrari: <lb/>Quod ip&longs;um facere ueteres architecti <expan abbr="nunqu&atilde;">nunquam</expan> neglexere: et com<lb/>minutos omnes arcus ubi id licuit/ nunquam non intra parietum <pb xlink:href="004/01/096.jpg"/>latera integrarunt: Quin et pr&aelig;clare illud ob&longs;eruarunt / ut rectis <lb/>trabibus / ubi occa&longs;io <expan abbr="pr&aelig;&longs;tabatur / c&otilde;minutum">pr&aelig;&longs;tabatur / comminutum</expan> arcum &longs;upadduce<lb/>rent: Tum et <expan abbr="c&otilde;minutis">comminutis</expan> ip&longs;is arcubus rectos arcus etiam &longs;upadi<lb/>gerent: qui &longs;ub &longs;e po&longs;itos <expan abbr="c&otilde;minutos">comminutos</expan> <expan abbr="c&otilde;fouerent">confouerent</expan>: et <expan abbr="ponder&utilde;">ponderum</expan> mole<lb/>&longs;tias interciperent. </s>
          <s id="N4041A4">Compo&longs;iti arcus apud ueteres non ui&longs;untur. <lb/></s>
          <s id="N4041AA">Sunt qui turrium apertionibus in ducedos putent: quo nimia &longs;uper<lb/>impo&longs;ita <expan abbr="p&otilde;dera">pondera</expan> qua&longs;i prora obiecta diffidant: Tam et&longs;i <expan abbr="c&otilde;po&longs;iti">compo&longs;iti</expan> <lb/>arcus i&longs;tiu&longs;modi ponderibus confirmentur &longs;uperadiectis magis &quml; <lb/>oppr<expan abbr="im&atilde;tur">imantur</expan>. </s>
          <s id="N4041C0">Cuneos quibus arcus ducatur omnes de lato / et quo <lb/>ad fieri po&longs;&longs;it pr&aelig;grandi uelim e&longs;&longs;e ex lapide. </s>
          <s id="N4041C5">Nam e&longs;t quidem <lb/>cuiu&longs;que corporis pars indi&longs;&longs;olubilior: qu&aelig; a natura concreta et eo <lb/>unita e&longs;t: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> manu et arte <expan abbr="c&otilde;iuncta">coniuncta</expan> atque compacta <expan abbr="&etilde;">em</expan>. <lb/></s>
          <s id="N4041DD">E&longs;&longs;e etiam oportet mutuo co&aelig;quales / ut qua&longs;i in libra dextera &longs;i<lb/>ni&longs;tris re&longs;pondeant facie / magnitudine / pondere et eiu&longs;modi. <lb/></s>
          <s id="N4041E3">Arcus plures &longs;i ad porticus perapertiones <expan abbr="c&otilde;tinuatas">continuatas</expan> a columnis et <lb/>capitulis duxeris: facito cunei unde bini aut plures arcus iuncti in <lb/><expan abbr="&longs;urg&utilde;t">&longs;urgunt</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> duo: aut pro <expan abbr="arcu&utilde;">arcuum</expan> numero totidem &longs;int lapides et di&longs; <lb/>&longs;ecti: Sed unicus atque idem pror&longs;us integer: quo huius et i&longs;tius ar<lb/>cus capita <expan abbr="c&otilde;tineantur">contineantur</expan>: Qui uero &longs;ecundi proximi in hos primos <lb/><expan abbr="in&longs;urg&etilde;t">in&longs;urgent</expan> cunei / &longs;i <expan abbr="pr&aelig;gr&atilde;di">pr&aelig;grandi</expan> <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> ex lapide curato ambo/ alter ad <lb/>alterum &longs;uis h&aelig;reat <expan abbr="i&utilde;ctis">iunctis</expan> ad lineam renibus. </s>
          <s id="N404214">Tertius qui &longs;ecun<lb/>dos ho&longs;ce operiet lapis ad <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> leges libella <expan abbr="coaptabi&ttilde;">coaptabitur</expan> nexura <lb/>comparili: ita ut <expan abbr="i&utilde;ctis">iunctis</expan> amb<gap/>obus arcubus &longs;eruiat: <expan abbr="ambor&utilde;que">amborumque</expan> cune<lb/>os detineat captu. </s>
          <s id="N40422F">Toto in arcu facito ut <expan abbr="iunction&utilde;">iunctionum</expan> adh&aelig;&longs;iones / <lb/>et <expan abbr="c&otilde;clau&longs;ur&aelig;">conclau&longs;ur&aelig;</expan> &longs;uum ad centrum <expan abbr="ditigan&ttilde;">dirigantur</expan>. </s>
          <s id="N404240">Spin&aelig; cuneum periti <lb/>unico et integro et pr&aelig;grandi &longs;emper lapide appo&longs;uere: quod &longs;i erit <lb/>muri cra&longs;&longs;itudo maior <expan abbr="&qtilde;">quam</expan> ut cuneos i&longs;tiusmodi queas integres po<lb/>nere: is demum<gap/> non arcus / &longs;ed e&longs;&longs;e te&longs;tudo potius incipiet: <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/>nos fornicem appellabimus.</s>
        </p>
        <p id="N404255" type="main">
          <s id="N404257">Te&longs;tudinum uaria &longs;unt genera. </s>
          <s id="N40425A"><expan abbr="Di&longs;quirend&utilde;">Di&longs;quirendum</expan> quid inter &longs;e diffe<lb/>rant / et quibus lineis <expan abbr="c&otilde;&longs;tituantur">con&longs;tituantur</expan>: Fingenda mihi erunt nomina:<lb/>quo &longs;im / quem e&longs;&longs;e me his libris maxime <expan abbr="elaborand&utilde;">elaborandum</expan> in&longs;titui: fa<lb/>cilis et minime ob&longs;curus. </s>
          <s id="N40426E">Neque me pr&aelig;terit Ennium poetam ma<lb/>ximas coeli appella&longs;&longs;e fornices: et <expan abbr="Serui&utilde;">Seruium</expan> cauernas dixi&longs;&longs;e eas e&longs;&longs;e <pb xlink:href="004/01/097.jpg"/>qu&aelig; in carinarum &longs;int fact&aelig; modum. </s>
          <s id="N40427B">Sed peto hanc ueniam ut <lb/>his libris id tandem &longs;atis putemus dictum latine: quod cum apte <lb/>ad rem: tum et aperti&longs;&longs;ime <expan abbr="&itilde;telligatur">intelligatur</expan>. </s>
          <s id="N404286">Te&longs;tudinum i&longs;ta &longs;unt ge<lb/>nera / fornix / camera / et recta &longs;pherica: et &longs;iqu&aelig; <expan abbr="i&longs;tar&utilde;">i&longs;tarum</expan> quota &longs;unt <lb/>pars: Ex his recta &longs;pherica &longs;ui natura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i parietibus a circulari <lb/>area <expan abbr="&longs;urg&etilde;tibus">&longs;urgentibus</expan> imponitur. </s>
          <s id="N40429B">Camera uero te&longs;tudo quadratis debe<lb/>tur areis: Fornicibu&longs; autem are&aelig; <expan abbr="angulor&utilde;">angulorum</expan> quatuor: &longs;eu breuiores <lb/>ill&aelig; <expan abbr="quid&etilde;/&longs;eu">quidem / &longs;eu</expan> oblong&aelig; &longs;int: quales uidemus criptoporticus op <lb/>riuntur. </s>
          <s id="N4042AC">Te&longs;tudo ea qu&aelig; perforati ad <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> ducat: <lb/>Verbi etiam &longs;imilitudine apud nos fornix appellabitur. </s>
          <s id="N4042B9">Erit igi<lb/>tur id ueluti unum atque item alteros ad arcum arcus adegeris: aut <lb/>qua&longs;i flex&aelig; trabis latitudinem exten&longs;am multo ac protinus dila<lb/>tatam reddideris: Ex qua re a&longs;&longs;equemur / ut qua&longs;i inflexus paries <lb/>in caput pro tecto ad&longs;tet. </s>
          <s id="N4042C4">Sin autem fornicem hanc forta&longs;&longs;is a &longs;e<lb/><expan abbr="pt&etilde;trione">ptentrione</expan> ad meridiem proten&longs;am / tran&longs;uer&longs;a altera fornix ab ori<lb/>ente ad <expan abbr="occid&etilde;tem">occidentem</expan> &longs;olem peruadens totis lineis <expan abbr="&longs;ecuerit / te&longs;tudin&etilde;">&longs;ecuerit / te&longs;tudinem</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;tituent">con&longs;tituent</expan>: quam inflexorum <expan abbr="cornu&utilde;">cornuum</expan> &longs;imilitudine: qu&aelig; in angu<lb/>los procurrant cameram <expan abbr="n&utilde;cupabimus">nuncupabimus</expan>. </s>
          <s id="N4042E5">Quod &longs;i arcus ip&longs;i complu<lb/>res et co&aelig;quales mutuo unicum in punctum medii culminis &longs;e&longs;e <lb/>inter&longs;ecuerint: te&longs;tudinem <expan abbr="c&otilde;&longs;tituent">con&longs;tituent</expan> coelo &longs;imilem: rectam inde <lb/>&longs;phericam appellari hanc placuit. </s>
          <s id="N4042F2">Qu&aelig; te&longs;tudines aliqua <expan abbr="i&longs;tar&utilde;">i&longs;tarum</expan> <lb/>e partibus con&longs;tet / h&aelig; &longs;unt. </s>
          <s id="N4042FB">Nam &longs;i coeli emi&longs;pherium natura per<lb/><expan abbr="p&etilde;diculari">pendiculari</expan> et recta &longs;ectione ab oriente ad occidentem uer&longs;us duas <lb/>in partes diui&longs;erit: Te&longs;tudines dabit geminas: qu&aelig; quidem &longs;ca<lb/>phis emiciclorum pro tecto &longs;unt. </s>
          <s id="N404307">Sin autem ab <expan abbr="ori&etilde;tis">orientis</expan> angulo ad <lb/>angulum meridier: et a meridiano i&longs;toc ad angulum occidentis: <lb/>et ab <gap/>&longs;to ad angulum <expan abbr="&longs;ept&etilde;trionis">&longs;eptentrionis</expan>: et a &longs;eptentrionali quoque i&longs;toc <lb/>ad primarium illud orientis angulum pari ratione natura <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> <lb/>&longs;eptum et <expan abbr="c&otilde;mutilatum">commutilatum</expan> coeli emi&longs;pherium reddiderit: <expan abbr="re&longs;tudin&etilde;">te&longs;tudinem</expan> <lb/>tum quidem in medio relinquet: quam nos turgidi ueli &longs;imilitu<lb/>dine auleam <expan abbr="n&utilde;cupabimus">nuncupabimus</expan>. </s>
          <s id="N404330">In qua uero perficiunda plures forni <lb/>cis partes conu<gap/>iant: quale&longs; uidemus &longs;ex octo ue angulorum are<lb/>a&longs; te&longs;tudinari: hanc no&longs; &longs;phericam angularem appellabimu&longs;. <lb/></s>
          <s id="N40433A">Te&longs;tudinum <expan abbr="a&longs;truendar&utilde;">a&longs;truendarum</expan> ratio eadem qu&aelig; in muri&longs; <expan abbr="a&longs;&longs;eruabi&ttilde;">a&longs;&longs;eruabitur</expan>: <pb xlink:href="004/01/098.jpg"/>O&longs;&longs;a enim integra ad <expan abbr="&longs;&utilde;mum">&longs;ummum</expan> u&longs;que te&longs;tudinis ex o&longs;&longs;ibus parietis <lb/>in&longs;urgent: et pro <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> modo i&longs;tic impo&longs;ita <expan abbr="perduc&etilde;tur">perducentur</expan>: et inter <lb/>&longs;e quota aliqua di&longs;tabunt parte. </s>
          <s id="N404359">Ab o&longs;&longs;ibus uero ad o&longs;&longs;a <expan abbr="illigam&etilde;">illigamen</expan><lb/>ta protrahentur: et media <expan abbr="c&otilde;plementa">complementa</expan> <expan abbr="in&longs;arci&etilde;tur">in&longs;arcientur</expan>. </s>
          <s id="N40436A">Sed in hoc dif<!-- KEEP S--></s>
          <s id="N40436E">f<lb/>ferunt: quod in pariete ad rectam regulam <expan abbr="norm&atilde;que">normanque</expan> et libellam / ipsam <lb/>des et &longs;inguli ordines <expan abbr="coagment&atilde;tur">coagmentantur</expan> atque <expan abbr="compon&utilde;tur">componuntur</expan>: In te&longs;tudi<lb/>ne <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ordines ad flexam regulam / et lapidis omnes <expan abbr="c&otilde;clau&longs;ur&aelig;">conclau&longs;ur&aelig;</expan> <lb/>ad &longs;ui arcus <expan abbr="c&etilde;trum">centrum</expan> <expan abbr="dirig&utilde;tur">diriguntur</expan>. </s>
          <s id="N404399">O&longs;&longs;a ferme <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> induxere uete<lb/>res ni&longs;i cocto ex latere / codemque <expan abbr="utplurim&utilde;">ut plurimum</expan> bipedali: <expan abbr="mon&etilde;tque">monentque</expan> te<lb/>&longs;tudinum complementa ab&longs;oluas lapide leui&longs;&longs;imo: ne quid muri <lb/>iniquo abhinc pondere <expan abbr="fatig&etilde;tur">fatigentur</expan>. </s>
          <s id="N4043B2">Con&longs;ue&longs;&longs;e <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> aduerti aliquos <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;olidi&longs;&longs;ima Semper o&longs;&longs;a perducere: Sed o&longs;&longs;ium loco &longs;par&longs;im <lb/>&longs;tantes inlatus lateres inter &longs;e rui&longs;&longs;e / capitibus pectinatim in &longs;e <expan abbr="i&utilde;">iun</expan><lb/>ctis: uti &longs;iquis dexter&aelig; manus <expan abbr="&longs;&utilde;mos">&longs;ummos</expan> digitos <expan abbr="&longs;&utilde;mis">&longs;ummis</expan> &longs;ini&longs;tris digi<lb/>tis inter&longs;tringat: Et intermedia complere <expan abbr="cem&etilde;titio">cementitio</expan> conge&longs;tu: et <lb/>pr&aelig;&longs;ertim pumice <expan abbr="c&otilde;&longs;ueuerunt">con&longs;ueuerunt</expan>: quem <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> lapidem te&longs;tudina<lb/>tionibus complendis <expan abbr="c&otilde;modi&longs;&longs;im&utilde;">commodi&longs;&longs;imum</expan> e&longs;&longs;e omnes <expan abbr="profit&etilde;tur">profitentur</expan>. </s>
          <s id="N4043E9">Sed ar<lb/>cubus et te&longs;tudinibus &longs;truendis <expan abbr="armam&etilde;to">armamento</expan> opus e&longs;t: id rudis et <expan abbr="t&etilde;">tem</expan><lb/>poranea qu&aelig;dam e&longs;t contignatio ad flex&aelig; line&aelig; ambitum diffini<lb/>ta: cui pro corio et cute aut crates aut harundines / aut uilia i&longs;tiu&longs; <lb/>modi <expan abbr="c&otilde;&longs;tern">con&longs;tern</expan>untur &longs;u&longs;tinend&aelig; coaggerationis in te&longs;tudine quoad <lb/>duruerit. </s>
          <s id="N404403">E&longs;t tamen inter te&longs;tudines una omnium recta &longs;pherica <lb/>qu&aelig; <expan abbr="armam&etilde;ta">armamenta</expan> non po&longs;tulet: quando ea quidem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ex arcubus &longs;o<lb/>lum con&longs;tat: uerum etiam coronis. </s>
          <s id="N404412">Et quis po&longs;&longs;it referre aut me <lb/><expan abbr="ditari/&qtilde;">ditari / quae</expan> &longs;int horum uterque <expan abbr="&itilde;numerabiles">innumerabiles</expan> h&aelig;rentes adacti sese mu<lb/>tuo inter&longs;ecantes / ad pares angulos et ad impares: ut quotocumque <lb/>loco per uniuer&longs;am te&longs;tudinem i&longs;tiu&longs;modi aliquem inter&longs;ecueris <lb/><expan abbr="lapidem / plurimor&utilde;">lapidem / plurimorum</expan> intelligas re et arcuum et coronarum <expan abbr="cune&utilde;">cuneum</expan> <lb/>appo&longs;ui&longs;&longs;e: et coronam qui coron&aelig; &longs;upera&longs;truxerit: et iam arcum / <lb/>qui alterum arcum perduxerit/ fingito uelle id opus labe&longs;cere / un<lb/>de incipiet? </s>
          <s id="N404433">Cunctis pr&aelig;&longs;ertim cuneis unum centrum petentibus <lb/>pari et uiribus et <expan abbr="&itilde;nixu">innixu</expan>. </s>
          <s id="N40443C">Huius te&longs;tudinis firmitate plerique apud <lb/>ueteres adeo abu&longs;i &longs;unt: ut &longs;olum in quotos aliquos pedes te&longs;tace<lb/>as &longs;implices coronas in&longs;trauerint: C&aelig;teram uero <expan abbr="te&longs;tudin&etilde;">te&longs;tudinem</expan> opere <pb xlink:href="004/01/099.jpg"/>tumultuario cementariam perfundendo materiem perfecerint. <lb/></s>
          <s id="N40444E">Sed longe eos probo qui interducendum opus curarint ut qua ar<lb/>te lap<gap/>ies in pariete illigantur / eadem hic coron&aelig; inferiores pro<lb/>ximis &longs;uperioribus: et arcus inuicem arcubus locis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> rari&longs;&longs;imis <lb/>in<gap/>c<gap/>ntur: prae&longs;ertim &longs;i haren&aelig; fo&longs;&longs;ice&aelig; copia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;uppeditabit <lb/>aut maritimis hau&longs;trinis ue opus ob&lt;gap&gt;ctur. </s>
          <s id="N40446D">Angularem quoque<lb/>te&longs;tudinem &longs;phericam modo per eius i&longs;tius cra&longs;&longs;itudinem iectam <lb/>&longs;phericam inter&longs;truas/ poteris attollere nullis armamentis: Sed <lb/>i&longs;tic nexura poti&longs;&longs;imum opus e&longs;t: qua huius imbecill&aelig; partes par<lb/>tibus illius firmioribus arcti&longs;&longs;ime illigentur: Tamen con&longs;eret <lb/>ductis iam una atque alteris lapideis / et duratis ceronis / leuia il<lb/>lic &longs;ub illaqueare amenta et an&longs;<gap/>: quibus tantum armamenti com<lb/>mittas: quantum &longs;at &longs;it ferendis coronis his qu&aelig; aliquot inde in <lb/>pedes <expan abbr="&longs;upera&longs;truan&ttilde;">&longs;upera&longs;truantur</expan> quoad &longs;icce<expan abbr="&longs;c&atilde;t">&longs;cant</expan>: Et deinceps cum h<gap/> quaeque <lb/>partes duruerint / in quotos quo&longs;que ordines i&longs;ta h&aelig;c armamenta&longs;ub<lb/>&longs;idia ad &longs;uprema perficiunda tran&longs;terre: quoad u&longs;que opus absolu<lb/>tum reddideris. </s>
          <s id="N40449D">Te&longs;tudo / Camura / atque item fornix armamen<lb/>tis &longs;ub&longs;titutis inducatur nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
          <s id="N4044A4">Sed uelim i&longs;tarum primas <lb/>ordines / et arcuum capita <gap/> firmi&longs;&longs;imis &longs;edibus <expan abbr="c&etilde;mendari">commendari</expan>. </s>
          <s id="N4044AF">Neque <lb/>placent qui prius totos parietes extollunt &longs;olis pediculis mutulo <lb/>rum relictis / quibus po&longs;t tempora te&longs;tudinem <expan abbr="c&otilde;">com</expan>mittant <expan abbr="in&longs;um&utilde;">infirmum</expan> <lb/>opus atque incon&longs;tans. </s>
          <s id="N4044C1">Quare &longs;i me audient una hi quidem arcus <lb/>et paribus ordinibus cum &longs;uo pariete cui inh&aelig;reant / ducentur: <lb/>quo id opus pluribus per&quml; ualde id fieri pote&longs;t firmi&longs;&longs;imis nex<gap/>i<lb/>bus conueniatur. </s>
          <s id="N4044CC">Vacua uero inter a&longs;&longs;urgentes inflexus <expan abbr="te&longs;tudin&utilde;">te&longs;tudinum</expan> <lb/>et parietem cui adh&aelig;reant relicta / quem secum fabri coxam nun<lb/>cupant/ infarciantur non tellure aut &longs;olu
s ruderibus &longs;iccis: &longs;ed <lb/>potius &longs;tructura ordinaria et &longs;tabili / parietique iterum atque iterum <lb/>connexa. </s>
          <s id="N4044DF">Et placent qui leuandi oneris grata / fictilia ua&longs;a <lb/>a uaria uacua per coxarum cra&longs;&longs;itudines indidere <gap/>mo&longs;a atque<lb/>inuer&longs;a: ne quid collecta illic humiditate ingraue&longs;cat: Et ce<lb/>menta &longs;uperinfundere ex lapide minime graui / &longs;ed alio quin <lb/>tenaci. </s>
          <s id="N4044F0">Tota demum in te&longs;tudine uticumque illa &longs;it / <pb xlink:href="004/01/100.jpg"/>naturam imitabimur: qu&aelig; quidem cum o&longs;&longs;a adiunxit o&longs;&longs;ibus: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>et carnes ip&longs;as intexuit uillulis nexura per omnes diametros <expan abbr="&itilde;ter">inter</expan> <lb/>ductis in longum / in latum / in profundum / in obliqum ? </s>
          <s id="N404503">Hoc <lb/>nobis artificium natur&aelig; lapidibus inter&longs;erendis ad te&longs;tudines imi<lb/>tandum cen&longs;eo.</s>
        </p>
        <p id="N40450A" type="main">
          <s id="N40450C">His ab&longs;olutis <expan abbr="proxim&utilde;">proximum</expan> e&longs;t ut <expan abbr="in&longs;tern&atilde;tur / res">in&longs;ternantur / res</expan> in tota &aelig;dificatione <lb/>primaria / et <expan abbr="n&otilde;">non</expan> magis nece&longs;&longs;aria &quml;uam difficilis: in qua a&longs;&longs;equenda et <lb/>perficiunda omnis <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> cura et diligentia iterum atque iterum ela<lb/>borauit. </s>
          <s id="N404525">De his nobis dicendum e&longs;t: Sed prius illud <expan abbr="inter&longs;erend&utilde;">inter&longs;erendum</expan> <lb/>iuuat: quod ad <expan abbr="te&longs;tudin&utilde;">te&longs;tudinum</expan> opus inprimis &longs;pectat. </s>
          <s id="N404532">Et enim inter te<lb/>&longs;tudines ab&longs;oluendas differentia e&longs;t: Nam qui arcus aut te&longs;tudo <lb/>&longs;ubiectis armamentis facienda <expan abbr="&longs;it / c&otilde;fe&longs;tim">&longs;it / confe&longs;tim</expan> atque minime intermi&longs;<lb/>&longs;o opere a&longs;truatur nece&longs;&longs;e e&longs;t: Qu&aelig; uero &longs;ine armamentis fiat / in<lb/>tercalationibus prope &longs;ingulos <expan abbr="&itilde;">im</expan> ordines <expan abbr="&itilde;diget">indiget</expan>: quoad <expan abbr="c&otilde;ge&longs;ta">conge&longs;ta</expan> fir<lb/>mentur: ne partes noui&longs;&longs;im&aelig; &longs;uperadiect&aelig; / pri&longs;tinis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;atis firma<lb/>tis / re&longs;olut&aelig; defluant. </s>
          <s id="N404555">Et pr&aelig;terea armamentatis te&longs;tudinibus iu<lb/>uat ilico / ubi <expan abbr="&longs;&utilde;mis">&longs;ummis</expan> conclu&longs;&aelig; fuerint cuneis paulo / ut ita loquar / <lb/>relentare &longs;ubices / quibus <expan abbr="armam&etilde;ta">armamenta</expan> &longs;ub&longs;tineantur: Id quidem ut <lb/>recenti adhuc in opere <expan abbr="c&otilde;mi&longs;&longs;i">commi&longs;&longs;i</expan> cunei <expan abbr="n&otilde;">non</expan> natent inter <expan abbr="fom&etilde;">fomen</expan>ta et ful<lb/><expan abbr="t&utilde;">tum</expan> calcis: Sed <expan abbr="coequabil&etilde;">coequabilem</expan> inter &longs;e acquie&longs;cendi &longs;edem &longs;uis libratis <lb/>ponderibus occupent: Alioquin inter &longs;icci&longs;cendum conge&longs;ta non <lb/>ut opus <expan abbr="po&longs;tulat / c&otilde;&longs;tipat&aelig;">po&longs;tulat / con&longs;tipat&aelig;</expan> <expan abbr="congruer&etilde;t">congruerent</expan>: &longs;ed rimas <expan abbr="relinquer&etilde;t">relinquerent</expan> &longs;e<lb/>dendo: Idcirco &longs;ic fiat / non pror&longs;us adimantur &longs;ed indies &longs;en&longs;im <lb/><expan abbr="relent&etilde;tur">relententur</expan> <expan abbr="armam&etilde;ta">armamenta</expan>: ne &longs;i non <expan abbr="att&etilde;perate">attemperate</expan> <expan abbr="&longs;ubdemas / crud&utilde;">&longs;ubdemas / crudum</expan> opus <lb/>&longs;equatur. </s>
          <s id="N4045A1">Po&longs;t dies uero aliquos pro operis magnitudine adhuc <lb/>plu&longs;culum <expan abbr="rel&etilde;tato">relentato</expan>: Sic deinceps facito / quoad lapidei per te&longs;tudi<lb/>nem cunei &longs;e&longs;e coaptent / et opus dure&longs;cat. </s>
          <s id="N4045AC"><expan abbr="Relent&atilde;di">Relentandi</expan> modus hic <lb/>e&longs;t: Nam cum operis <expan abbr="armam&etilde;ta">armamenta</expan> in pilis aut ubi <expan abbr="c&otilde;ducat">conducat</expan> con&longs;titu <lb/>eris: primum illic &longs;ubigis capitibus ip&longs;is armamenti cuneos ligne <lb/>os ad bipennis &longs;imilitudinem acuminatos. </s>
          <s id="N4045C0">Cum igitur relentate <lb/>opus libueri / malleolo cuneos ho&longs;ce di&longs;trudes &longs;en&longs;im quoad uo<lb/>les / &longs;ine periculo. </s>
          <s id="N4045C9">Denique &longs;ic &longs;tatuo / non ante integram pe <lb/>pe&longs;&longs;am hyemem armamenta e&longs;&longs;e &longs;ubdemenda: Id quidem <gap/>ur<gap/><lb/> ob c&aelig;teras res: tum ne imbrium madefactione eneruatum re&longs;olu<pb xlink:href="004/01/101.jpg"/>tumque opus proruat: Tam et&longs;i dari te&longs;tudinibus nihil <expan abbr="c&otilde;modius">commodius</expan> <lb/>pote&longs;t: quam ut aquam abunde combibant / et <expan abbr="nunqu&atilde;">nunquam</expan> &longs;itim &longs;entiant. <lb/></s>
          <s id="N4045E3">Hactenus de his.</s>
        </p>
        <p id="N4045E6" type="main">
          <s id="N4045E8">Redeo ad tecti cru&longs;tam. </s>
          <s id="N4045EB">Nempe &longs;i recte interpretamur / nihil e&longs;t <lb/>in toto &aelig;dificio <expan abbr="antiquius/&qtilde;">antiquius / quae</expan> habere &longs;ub quo urentes &longs;oles atque e <lb/>coelo cadentes tempe&longs;tates profugiens excipiare. </s>
          <s id="N4045F6">Id adeo benefi<lb/>cium tibi ut perhenne &longs;it / pr&aelig;&longs;tat non paries / non area / non quod uis <lb/>i&longs;torum <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan>: &longs;ed una inprimis <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan> uidere licet / extrema te<lb/>cti cru&longs;tula: quam ip&longs;am habere contra omnes <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan> iniurias <lb/>ualidam / prout rei nece&longs;&longs;itas po&longs;tulat / atque <expan abbr="c&otilde;&longs;tantem">con&longs;tantem</expan> hominum <lb/>indu&longs;tria et artes facto rerum <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> periculo uix dum &longs;atis reper<lb/>tam reddidere. </s>
          <s id="N404619">Neque facile reperiri po&longs;&longs;e confido: Nam cum <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;olum imbrem: uerum et gelationes et &aelig;&longs;tus / et <expan abbr="omm&utilde;">omnium</expan> item infe<lb/>&longs;ti&longs;&longs;imi uenti lace&longs;&longs;ere <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> <expan abbr="intermitt&atilde;t">intermittant</expan>: quis tam a&longs;&longs;iduos <expan abbr="t&atilde;queacerrimos">tanque <lb/>acerrimos</expan> ho&longs;tes tolerare u&longs;piam diutius po&longs;&longs;it: Hinc e&longs;t quod alia <lb/>ilico putre&longs;cunt: alia <expan abbr="di&longs;&longs;olu&utilde;tur">di&longs;&longs;oluuntur</expan>: alia parietes <expan abbr="deprim&utilde;t">deprimunt</expan>: alia fin<lb/>duntur / rumpuntur: alia <expan abbr="ab&longs;terg&utilde;tur">ab&longs;terguntur</expan>: ut ne metalla quidem alibi <lb/>contra <expan abbr="tempe&longs;tat&utilde;">tempe&longs;tatum</expan> iniurias inuicta i&longs;tic tam multas perferre offen<lb/>&longs;iones queant. </s>
          <s id="N40464E">Sed homines pro locorum natura copiarum rerum / <lb/>qu&aelig; ad manus &longs;ubueniret non a&longs;pernati / quoad licuit nece&longs;&longs;itati <lb/>prouiderunt: Ergo uari&aelig; <expan abbr="contegendor&utilde;">contegendorum</expan> operum ortae ob&longs;eruatio<lb/>nes. </s>
          <s id="N40465D">Pyrges inquit Vetruuius / harundine: et apud Ma&longs;&longs;iliam <lb/>&longs;ubacta cum paleis terra <expan abbr="operi&utilde;t">operiunt</expan>. </s>
          <s id="N404666">Thelophagi apud <expan abbr="aram&atilde;tas/">Garamantas/</expan> <lb/>ut refert <expan abbr="Plinius / te&longs;tudin&utilde;">Plinius / te&longs;tudinum</expan> &longs;uperficiem cru&longs;tis tegunt. </s>
          <s id="N404674">Maxima <lb/>pars Germani&aelig; a&longs;&longs;erulis utitur. </s>
          <s id="N404679">In Belgica prouincia candidum <lb/>facilius <expan abbr="&longs;ec&atilde;t">&longs;ecant</expan> <expan abbr="lapidem/&qtilde;">lapidem / quae</expan> <expan abbr="lign&utilde;">lignum</expan> tenues in laminas: quas pro tegu<lb/>lis <expan abbr="expon&utilde;t">exponunt</expan>. </s>
          <s id="N404690">Ligures &aelig;tru&longs;cique tegendis &aelig;dibus laca&longs;tras <expan abbr="adhib&etilde;t">adhibent</expan> <lb/>cru&longs;to&longs;o ex lapide di&longs;ceptas. </s>
          <s id="N404699">Alii <expan abbr="pauim&etilde;ta">pauimenta</expan> de quibus mox <expan abbr="refer&atilde;">referam</expan> <lb/>experti / tandem <expan abbr="o&itilde;bus">omnibus</expan> <expan abbr="periclitatis / n&otilde;dum">periclitatis / nondum</expan> tamen ingenia et indu<lb/>&longs;tria <expan abbr="mortali&utilde;">mortalium</expan> inuenere <expan abbr="c&otilde;modius">commodius</expan> tegula te&longs;tacea: Nam <expan abbr="pauim&etilde;">pauimen</expan><lb/>torum quidem opus pruinis &longs;cabre&longs;cit / findit / &longs;idet. </s>
          <s id="N4046BE">Plumbum <lb/>feruoribus &longs;olis collique&longs;cit. </s>
          <s id="N4046C3">&aelig;s &longs;i graue e&longs;t / magno ponitur: &longs;i <lb/>tenue / uentis deturbatur / atque &aelig;rugine gracile&longs;cit/ ablaceratur. <lb/></s>
          <s id="N4046CB"><expan abbr="Tegul&atilde;">Tegulam</expan> ciprium <expan abbr="qu&etilde;dam">quendam</expan> <expan abbr="Crini&atilde;">Criniam</expan> agricol&aelig; <expan abbr="fili&utilde;">filium</expan> inueni&longs;&longs;e <expan abbr="fer&utilde;t">ferunt</expan>. <pb xlink:href="004/01/102.jpg"/>Eius duo &longs;unt genera: unum planum / latum pedem / longum cubi<lb/>tum &longs;pondis hinc atque hinc hirtis extantibus ad &longs;ui latitudinem <lb/>partem nonam: Aliud aduolutum et crurium tuendarum arma <lb/>imitetur: Ambo qua imbrem defluentem capiant apertiores: qua <lb/>euomant arctiores. </s>
          <s id="N4046ED">Sed plani imbrices <expan abbr="c&otilde;modiores">commodiores</expan> &longs;unt: modo <lb/>ita iungantur ad regulam et libellam / ne in latus <expan abbr="p&etilde;deant">pendeant</expan>: necubi <lb/>lacun&aelig; intercurrant / aut tumuli extent: ne quid tran&longs;uer&longs;i fluen<lb/>tem pluuiam interpellat: ne quid interuacuum relinquatur. </s>
          <s id="N4046FE">Va<lb/>&longs;ta &longs;i erit tecti &longs;uperficies / ampliores exigentur tegul&aelig;: ne imbri<lb/>um riuuli canalibus non recipientibus <expan abbr="&longs;uperfund&atilde;tur">&longs;uperfundantur</expan>. </s>
          <s id="N404709">Tegulam <lb/>ne turbines a&longs;portent / uelim omnem fultu calcis affirmari: pr&aelig;<lb/>&longs;ertim in publicis operibus: Nam in priuatis &longs;at erit &longs;i prima &longs;til<lb/>licidia contra uentorum impetum affirmaris: tum et &longs;oluti aptius <lb/>in&longs;taurantur / ubi uitium factum &longs;it. </s>
          <s id="N404714">Alio quid id hunc in <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> <lb/>fiet apti&longs;&longs;ime: Nam in tectis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ligneis a&longs;&longs;ium loco te&longs;tace&aelig; <lb/>tabellul&aelig; ad decurrentes quadrulos extendentur uinct&aelig; gyp&longs;o. <lb/></s>
          <s id="N404724">In has tabellulas &longs;uperin&longs;ternentur plani imbrices/ et firmabun <lb/>tur calce: Opus id contra ignes tuti&longs;&longs;imum / et ad u&longs;um <expan abbr="incolar&utilde;">incolarum</expan> <lb/><expan abbr="accommodati&longs;&longs;im&utilde;">accommodati&longs;&longs;imum</expan>: Et minore fiet impen&longs;a / &longs;i tabellu&longs;arum lo<lb/>co cannam gr&aelig;cam &longs;ubin&longs;traueris / calceque firmaris. </s>
          <s id="N404734">Tegulam / <lb/>quam pr&aelig;&longs;ertim operibus publicis calce affirmaris / uelim non ni <lb/>&longs;i biennio &longs;ub gelu et &longs;ole habitam &longs;umas: Inualida enim &longs;i fuerit <lb/>po&longs;ita / non &longs;ine operis di&longs;pendio tolletur. </s>
          <s id="N40473D">Subuenit ut illud refe<lb/>ram / quod apud Diodorum hi&longs;toricum celebres illos ad hortos <lb/>pen&longs;iles Syri&aelig; nouo et minime inutili inuento factum legimus: <lb/>Nam in trabibus quidem harundines a&longs;phalto oblitas appo&longs;uere: <lb/>in eas coctos lapides coaptauere duplici in&longs;tratura uinctos gyp&longs;o: <lb/>Tertio loco plumbeas <expan abbr="adi&utilde;xere">adiunxere</expan> tegulas ita <expan abbr="c&otilde;flatas">conflatas</expan> atque <expan abbr="coagm&etilde;">coagmen</expan><lb/>tatas: ut nullus humor ad primos lateres penetraret.</s>
        </p>
        <p id="N404758" type="main">
          <s id="N40475A">Venio ad pauimenta: quando ea quidem tectorum naturam &longs;a<lb/>piunt. </s>
          <s id="N40475F">Horum alia &longs;ubcliuo: alia contignatis: alia non contigna<lb/>tis: utri&longs;que &longs;olidam et ad &longs;uas lineas <expan abbr="exact&atilde;">exactam</expan> e&longs;&longs;e oportet <expan abbr="&longs;upfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan>: <lb/>ubi <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan>. </s>
          <s id="N404772">Subcliuo &longs;uperficies <expan abbr="fa&longs;tigiabi&ttilde;">fa&longs;tigiabitur</expan>: ut &uacute;ndenos quo&longs;que pe<lb/>des nihil minus binum declinet digitum. </s>
          <s id="N40477B">Et habebit quo aqua <pb xlink:href="004/01/103.jpg"/>defluens aut in ci&longs;ternas excipiatur: aut deriuetur in coaclas. </s>
          <s id="N404782">His <lb/>ex cloacis &longs;i aut in mare aut in amnes non poterit refundi / infun<lb/>dito aptis locis puteos ad aquam u&longs;que &longs;caturientem: fe&longs;&longs;amque re <lb/>pleto &longs;axo globo&longs;o. </s>
          <s id="N40478B">Id demum &longs;i non licebit / foueas inquiunt fa <lb/>cito capaces / et indito carbones: deinde completo &longs;abulo / hac hu<lb/>moris exuberantiam &longs;orbebunt atque ab&longs;ument. </s>
          <s id="N404794">C&aelig;terum &longs;i erit <lb/>are&aelig; &longs;olum conge&longs;titium / fe&longs;tucabitur acurati&longs;&longs;ime et &longs;uperindu<lb/>cetur / cum &longs;catumine rudus: Sin autem erit &longs;ubcontignata &longs;uper<lb/>ficies: tunc altera &longs;uperaffigatur tran&longs;uer&longs;a coa&longs;&longs;atio / et &longs;tatumi<lb/>netur / et inducatur rudus cra&longs;&longs;um pede: Subrudus &longs;unt qui &longs;par<lb/>tum aut filicem &longs;ub&longs;ternendam putent: ne quid materia calcis <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>tactu nitietur. </s>
          <s id="N4047A7">Rudus &longs;i erit nouum / ad tres partes una calcis mi<lb/>&longs;ceatur: &longs;i re&longs;iduum ad quinque du&aelig;: inductum con&longs;pi&longs;&longs;etur / ce<lb/>dendo uectibus celeberrime: His ad cra&longs;&longs;itudinem digitorum &longs;e <lb/>num addatur pultis extexta trita: qu&aelig; ad tris partis unam habeat <lb/>admixtam calcis. </s>
          <s id="N4047B2">Vltimo in&longs;erantur fertilia / aut te&longs;ta &longs;picacea / <lb/>aut ce&longs;&longs;ere ad lineam et regulam. </s>
          <s id="N4047B7">Tutius erit opus / &longs;i inter &longs;catu<lb/>men et pultem imbrices tegul&aelig; iunct&aelig; calce ex oleo <expan abbr="in&longs;tern&etilde;tur">in&longs;ternentur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N4047C1">Pauimentum non &longs;ubdiuale / quod eius ob&longs;ic<gap/>itatem egregie pro<lb/>bant/ &longs;ic fieri iubet Varro: fodito ad pedes binos / et fe&longs;tucato &longs;o<lb/>lum: et in ducito aut rudus aut re&longs;taceum <expan abbr="pauiment&utilde;">pauimentum</expan>: Dimittito <lb/>apertas nares: unde &longs;uos per canales humor extillet: congerito <lb/>carbones: hi&longs;que proculcatis atque admodum in&longs;pi&longs;&longs;atis inducito &longs;a<lb/>bulone et calce et fauilla mixtam offam cra&longs;&longs;itudine &longs;emipedali. <lb/></s>
          <s id="N4047D5">H&aelig;c qu&aelig; hactenus recen&longs;uimus ex Plinio atque inprimis Vetru<lb/>uio interpretati &longs;umus.</s>
        </p>
        <p id="N4047DA" type="main">
          <s id="N4047DC">Nunc qu&aelig; de pauimentis ex ueterum operibus &longs;umma et cura et <lb/>diligentia collegerim / referam: a quibus plura me longe &quml;uam a &longs;eri<lb/>ptoribus profiteor didici&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N4047E3">Atqui incipiam quidem a &longs;umma <lb/><expan abbr="cru&longs;ta / qu&atilde;&qtilde;">cru&longs;ta / quamque</expan> non infirmam et rimo&longs;am habere per &quml; difficile qui <lb/>dem e&longs;&longs;e: Nam cum humore pregnans e&longs;t humida / fit &longs;ole uen<lb/>tis ue ut &longs;ummotenus &longs;icce&longs;cat. </s>
          <s id="N4047EF">Ex qua re uti in re&longs;iduo alluui<lb/>onis uidemus luto contrahitur cutis / atque fi&longs;&longs;uras pandit ine<lb/>mendabiles: Nam illic partes qu&aelig; aruerint / quouis artificio <pb xlink:href="004/01/104.jpg"/>amplius non coh&aelig;rent. </s>
          <s id="N4047FC">Humect&aelig; uero partes facile protrahenti<lb/>bus c&aelig;dunt et &longs;ecuntur. </s>
          <s id="N404801">Cru&longs;tam uideo aut te&longs;taceam impo&longs;ui&longs;&longs;e <lb/>ueteres / aut lapideam: Nam tegulas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> maxime ubi pedibus <lb/>non pre&longs;&longs;entur / po&longs;itas uidi quaque ua&longs;us latas cubito <expan abbr="i&utilde;ctas">iunctas</expan> calce <lb/>ex oleo: et ui&longs;untur laterculi minuti cra&longs;&longs;i unum lati binum digi<lb/>tum: longi duplo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lati iuncti &longs;tantes in latus ad &longs;picarum imita<lb/><expan abbr="tion&etilde;">tionem</expan>. </s>
          <s id="N40481D">Lapideas cru&longs;tas uidere pa&longs;&longs;im licet ex tabulis marmoreis <lb/>grandioribus: et item ex re&longs;ectis minutioribus atque te&longs;&longs;erulis. <lb/></s>
          <s id="N404823">Pr&aelig;terea &longs;pectantur uetu&longs;t&aelig; cru&longs;t&aelig; ex &longs;ola materia: qu&aelig; fiat iun<lb/>cta calce / harena et tun&longs;a te&longs;ta minutiore <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan> coniector ex ter<lb/>tia. </s>
          <s id="N40482E"><expan abbr="Comperc&utilde;">Compertum</expan> habeo cru&longs;tas ha&longs;ce fore firmiores et con&longs;tantiores <lb/>&longs;i partem adieceris quartam tun&longs;i lapidis tyburtini. </s>
          <s id="N404836">Sunt qui pu<lb/><expan abbr="teolan&utilde;">teolanum</expan> puluerem / quem rapillum <expan abbr="n&utilde;cupant/">nuncupant /</expan> huic operi probent <lb/><expan abbr="mir&utilde;">mirum</expan> in modum. </s>
          <s id="N404847">Cru&longs;tas item qu&aelig; ex &longs;ola &longs;int materia obduct&aelig; <lb/>experiri licet / uerberatu crebriore et indies iterato acquirere &longs;pi&longs;<lb/>&longs;itudinem et duritiem prope ut &longs;uperet lapidem: Et cru&longs;tis i&longs;tiu&longs; <lb/>modi con&longs;tat / &longs;i lotura calcis a&longs;pergantur: &longs;i oleo linaceo oblini<lb/>antur/ importari duritiem quandam uitream / et contra tempe&longs;ta<lb/>tes ill&aelig;&longs;am. </s>
          <s id="N404854">Calcem oleo &longs;ubactam affirmant nihil <expan abbr="pauim&etilde;tis">pauimentis</expan> no<lb/><expan abbr="ciu&utilde;">ciuum</expan> admittere. </s>
          <s id="N404860">Sub cru&longs;ta uideo affu&longs;am materiam ex calce et <lb/>minutulis te&longs;t&aelig; perfract&aelig; ad cra&longs;&longs;itudinem digitorum binum tri<lb/>numque: Sub ea offenditur qua&longs;i infarctura partim ex te&longs;ta perfra<lb/>cta: partim ex minutulis lapidum / qu&aelig; fabri excu&longs;&longs;erint &longs;calpro: <lb/>et hanc ferme cra&longs;&longs;am pedem alibi inter &longs;uperiorem: atque hanc in <lb/>uenio te&longs;taceos laterculos &longs;ub&longs;tratos po&longs;tremo infimum &longs;axa &longs;ub <lb/>&longs;idunt pugnis non maiora. </s>
          <s id="N40486F">Videre licet in torrente &longs;axa qu&aelig; ma<lb/>&longs;cula dicuntur: uti &longs;unt globo&longs;a &longs;ilicea et uitraria / ilico ex aquis <lb/>&longs;icce&longs;cere: Te&longs;tam uero et tofum et i&longs;tiu&longs;modi diu &longs;eruare <expan abbr="c&otilde;cep">concep</expan><lb/>tum humorem. </s>
          <s id="N40487C">Ex quo &longs;unt qui affirment <expan abbr="n&otilde;">non</expan> penetrare <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> <lb/>ad cru&longs;tas humorem ex tellure: ubi <expan abbr="&longs;ubin&longs;trat&utilde;">&longs;ubin&longs;tratum</expan> i&longs;toc fiet &longs;axo pa<lb/><expan abbr="uiment&utilde;">uimentum</expan>. </s>
          <s id="N404892">Vidimus <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> qui in pu&longs;illas pilas &longs;exquipedales qua<lb/>drato <expan abbr="ord&imacr;e">ordine</expan> per <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> binos in pedes di&longs;po&longs;itas / appo&longs;uere tegulas te<lb/>&longs;taceas: quibus <expan abbr="&imacr;&longs;truxere">in&longs;truxere</expan> &quml;le diximus <expan abbr="pauim&etilde;t&utilde;">pauimentum</expan>. </s>
          <s id="N4048AD">Sed hoc <expan abbr="pauim&etilde;ti">pauimenti</expan> <lb/>genus pr&aelig;cipue ad balneas pertinet: de quibus &longs;uo dicetur loco. <pb xlink:href="004/01/105.jpg"/>humore humectoque aere gaudent pauimenta dum fiunt. </s>
          <s id="N4048BA">Et in um <lb/>bro&longs;o atque humido firmiora et integriora &longs;eruantur. </s>
          <s id="N4048BF">Et pat imen <lb/>tis nocua inprimis &longs;unt /&longs;oli infirmitas / et repens ex&longs;iccatio. </s>
          <s id="N4048C4"><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <lb/>ueluti reiteratis pluuiis den&longs;atur in aruis tellus: ita et pauimenta <lb/>abunde humectata unam integramque in&longs;oliditatem <expan abbr="ferruminan&ttilde;">ferruminantur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N4048D3">Quo in loco pauimenti ex fi&longs;tulis tectorum imber cadens excipi<lb/>tur/ lapideam po&longs;ui&longs;&longs;e oportet cru&longs;tam per&quml; integram et admo <lb/>dum &longs;olidam: ne impotentium guttarum a&longs;&longs;idua / ut ita loquar / <lb/>improbitate refodiatur atque uitietur. </s>
          <s id="N4048DC">Pr&aelig;terea <expan abbr="pauiment&utilde;">pauimentum</expan> quod <lb/>in materia et contignato in&longs;ternitur curandum e&longs;t ut o&longs;&longs;a quibus <lb/>&longs;u&longs;tineatur / uiribus &longs;int ualida et inter &longs;e co&aelig;qualia: Qu&aelig; res &longs;i <lb/>non erit: puta &longs;iquo loco aut paries aut trabs ualde robu&longs;tior c&aelig;te<lb/>ris &longs;ubiecta &longs;it: eo loci findetur pauimentum atque uitiabitur. </s>
          <s id="N4048EB">Nam <lb/>cum materia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;emper eodem tenore uigoreque con&longs;i&longs;tat / &longs;ed tem<lb/>porum uarietatibus moueatur / humidis molle&longs;cit: &longs;iccis ad rigi<lb/>ditatem &longs;e&longs;e reuocat atque obfirmat: ea re partibus eneruatioribus <lb/>&longs;ub pondere laborantibus atque &longs;identibus nimium finditur. <lb/></s>
          <s id="N4048FD">De his hactenus.</s>
        </p>
        <p id="N404900" type="main">
          <s id="N404902">Sed illud nolim pr&aelig;terii&longs;&longs;e quod probe faciat ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan>. </s>
          <s id="N404909">Namque, alia <lb/>quidem fundamentis fodiundis: alia complendis. </s>
          <s id="N40490E">alia parietibus <lb/>attollendis: alia te&longs;tudinibus imponendis: alia cru&longs;tis <expan abbr="obduc&etilde;dis">obducendis</expan> <lb/>tempora atque anni acri&longs;que modus et facies debentur. </s>
          <s id="N404919">Et enim fodi<lb/>untur quidem <expan abbr="c&otilde;modi&longs;&longs;ime">commodi&longs;&longs;ime</expan> per caniculam atque ip&longs;um per <expan abbr="aut&utilde;n&utilde;">autumnum</expan> <lb/>tellure arenti et humoris exuberantia fo&longs;&longs;iones non impediente. <lb/></s>
          <s id="N404929">Complent etiam haud omnino <expan abbr="inc&otilde;mode">incommode</expan> ad primum uer / maxi<lb/>me ubi profundiora &longs;int: nam ab &aelig;&longs;tatis ardoribus &longs;atis protegen<lb/>tur tellure ob&longs;idente atque <expan abbr="circ&utilde;fouente">circumfouente</expan>. </s>
          <s id="N404938">Sed longe commodius <lb/>complebuntur ad brume initium: modo ea regio non &longs;it &longs;ub coeli <lb/>axe et eiu&longs;modi: ut e ue&longs;tigio gelet potius quam coh&aelig;reat. </s>
          <s id="N404941">Paries <lb/>quoque <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &aelig;&longs;tus nimios: tum et acres algores atque &longs;ubitas <expan abbr="gelati&otilde;es">gelationes</expan> <lb/>atque pr&aelig;c&aelig;teris aquilones uentos odit. </s>
          <s id="N404950">Et inprimis te&longs;tudo omnium <lb/>maxime &aelig;quabilem et contemperatam coeli tempe&longs;tatem optat: <lb/>quoad obfirmauerit opus <gap/>/atque duruerit. </s>
          <s id="N404959">Cru&longs;tas per quam <expan abbr="att&etilde;">attem</expan><lb/>perate inducemus ad uergiliarum ortum: et per eos demum dies <pb xlink:href="004/01/106.jpg"/>quibus multo afflarint humectarintque hau&longs;tri: Nam ni pror&longs;us <lb/>humectum &longs;it quod cru&longs;ta aut opere dealbario ue&longs;tiatur / <expan abbr="n&otilde;">non</expan> cohe<lb/>re&longs;cent appo&longs;ita: &longs;ed pa&longs;&longs;im diffi&longs;a di&longs;cerptaque decident: crebraque <lb/>&longs;cabritie opus dehone&longs;tabitur. </s>
          <s id="N404970">Sed de cru&longs;ta albarioque opere &longs;uo <lb/>loco diffu&longs;ius dicetur. </s>
          <s id="N404975">Nunc ab&longs;olutis rerum dicendarum gene<lb/>ribus / ad reliqua di&longs;tinctius con&longs;ideranda tran&longs;eamus. </s>
          <s id="N40497A">Et primo <lb/>de &aelig;dificiorum generibus et uarietate: et quid cuique debeatur: pro<lb/>xime de &aelig;dificiorum <expan abbr="ornam&etilde;tis">ornamentis</expan>: po&longs;tremo de i&longs;torum uitiis: qu&aelig; <lb/>aut opificis errore / aut temporum iniuria facta &longs;int / emendandis <lb/>aut in&longs;taurandis tran&longs;igemus.</s>
        </p>
        <p id="N404989" type="head">
          <s id="N40498B">LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE VNI <lb/>VERSORVM OPERE LIBER. IIII. INCIPIT</s>
        </p>
        <p id="N404990" type="main">
          <s id="N404992"><arrow.to.target n="marg4"/></s>
        </p>
        <p id="N404997" type="margin">
          <s id="N404999"><margin.target id="marg4"/>a</s>
        </p>
        <p id="N40499E" type="main">
          <s id="N4049A0">EDIFICIA HOMINVM ESSE CAV<lb/>&longs;a con&longs;tituta in promptu e&longs;t. </s>
          <s id="N4049A5">Nam principio <lb/>quidem / &longs;i recte <expan abbr="&itilde;terpretamur / facere">interpretamur / facere</expan> opus ho <lb/>mines coepere: quo &longs;e &longs;uaque ab aduer&longs;is <expan abbr="t&etilde;pe">tempe</expan><lb/>&longs;tatibus tuerentur. </s>
          <s id="N4049B6">Proxime item pro&longs;ecuti <lb/>&longs;unt non modo uellent qu&aelig; ad &longs;alutem e&longs;&longs;ent <lb/>nece&longs;&longs;aria: uerum et &longs;iqua etiam ad expeditas <lb/>qua&longs;que <expan abbr="c&otilde;moditates">commoditates</expan> a&longs;&longs;equendas conferrent: ea <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> e&longs;&longs;e pr&aelig;ter <lb/>mi&longs;&longs;a uoluere. </s>
          <s id="N4049C9">Inde adeo rerum oportunitate admoniti atque illec<lb/>ti eo deuenere: ut etiam qu&aelig; ad uoluptates explendas facerent ex <lb/>cogitarint / indie&longs;que u&longs;urparint: ut &longs;iquis ita dixerit / &aelig;dificia fore <lb/>aliqua ad uit&aelig; nece&longs;&longs;itatem: alia ad u&longs;us oportunitatem: alia ad <lb/>temporum uoluptatem diffinita: forta&longs;&longs;is apte ad rem aliquid di<lb/>xerit. </s>
          <s id="N4049D6">Sed cum &aelig;dificiorum <expan abbr="circ&utilde;&longs;picimus">circum&longs;picimus</expan> copiam et <expan abbr="uarietat&etilde;">uarietatem</expan>: <lb/>facile intelligimus non tantum hos e&longs;&longs;e ad u&longs;us omnia: neque <expan abbr="hor&utilde;">horum</expan> <lb/>tantum aut illorum gratia comparata: Sed pro <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> uarietate <lb/>inprimis fieri / ut habeamus opera uaria et multiplicia. </s>
          <s id="N4049EF">Quod &longs;i <lb/>&aelig;dificiorum genera / et generum ip&longs;orum partes &longs;atis/ uti in&longs;titu <lb/>imus / adnota&longs;&longs;e uoluerimus: omnis inue&longs;tigandi ratio nobis hinc <lb/>captanda &longs;it atque inchoanda: ut homines / quorum cau&longs;a con&longs;tent <pb xlink:href="004/01/107.jpg"/>&aelig;dificia / et quorum ex u&longs;u uarientur accuratius <expan abbr="c&otilde;&longs;ideremus">con&longs;ideremus</expan> quod <lb/>inter &longs;e differant: quo inde &longs;ingula clarius recognita di&longs;tinctius <lb/>pertractentur. </s>
          <s id="N404A04">Repetamus ea de re / quid de hominum c&aelig;tu par<lb/>tiundo ueteres illi rerum publicarum legumque conditores uiri pe<lb/>riti&longs;&longs;imi &longs;en&longs;erint: qui &longs;tudio / cura / diligentiaque i&longs;tiu&longs;modi rebus <lb/>per&longs;eruerandis atque recen&longs;endis &longs;umma cum laude inuentorumque <lb/>admiratione uer&longs;ati &longs;unt.</s>
        </p>
        <p id="N404A0F" type="main">
          <s id="N404A11">The&longs;eus / inquit Plutarcus / rem <expan abbr="public&atilde;">publicam</expan> diui&longs;it in eos qui leges <lb/>diuinas atque humanas <expan abbr="c&otilde;&longs;tituerent">con&longs;tituerent</expan> atque <expan abbr="interpretar&etilde;tur">interpretarentur</expan>: et eos qui <lb/>artificio <expan abbr="exerceren&ttilde;">exercerentur</expan>. </s>
          <s id="N404A28">Solon pro cen&longs;us <expan abbr="diuitiar&utilde;que">diuitiarumque</expan> copia et modo <lb/>&longs;uorum habuit ciuium ordines di&longs;tributos: ita ut qui minus. </s>
          <s id="N404A31">ccc. <lb/></s>
          <s id="N404A35">ex agris annua exciperent prope in ciuium numero cen&longs;endos <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>putarit. </s>
          <s id="N404A3E">Athenien&longs;es primos &longs;ibi habuere uiros doctrina et u&longs;u re <lb/>rum cultos / ac peritos: proximos oratores: po&longs;tremo opifices. <lb/></s>
          <s id="N404A44">Romulus a plebe equites et patritios di&longs;creuit. </s>
          <s id="N404A47">At Numa rex ple<lb/>bem diui&longs;am fecit per artes. </s>
          <s id="N404A4C">Apud Gallias plebs pene <expan abbr="&longs;eruor&utilde;">&longs;eruorum</expan> du<lb/>cebatur &longs;orte: Reliquos aut milites fui&longs;&longs;e tradit C&aelig;&longs;ar: aut <expan abbr="&longs;api&etilde;">&longs;apien</expan><lb/>ti&aelig; religionique deditos: quos illi Druides <expan abbr="n&utilde;cupant">nuncupant</expan>. </s>
          <s id="N404A5F">Apud Pan<lb/>theos &longs;upremi &longs;unt &longs;acerdotes: &longs;ecundi agricol&aelig;: tertii milites: <lb/>cum quibus et pa&longs;tores et duces ouium. </s>
          <s id="N404A66"><expan abbr="Brit&atilde;ni">Britanni</expan> &longs;uos quatuor di <lb/><expan abbr="uideb&atilde;t">uidebant</expan> generibus: Primi erant quibu&longs; fiant reges: alteri &longs;acerdo<lb/>tes: tertio loco milites: po&longs;tremo uulgus. </s>
          <s id="N404A73">Aegyptii primos dede <lb/>re gradus &longs;acerdoti: &longs;ubinde reges pr&aelig;fecto&longs;que locarunt: tertio po<lb/>&longs;uere ordine bellatores: et <expan abbr="multitudin&etilde;">multitudinem</expan> diuer&longs;e itidem inter agri <lb/>colas pecuarios artifice&longs;que / atque etiam / ut inquit Herodotus / mer<lb/><expan abbr="c&etilde;narium">cennarium</expan> et nautam. </s>
          <s id="N404A85"><expan abbr="Hippodam&utilde;">Hippodamum</expan> referunt &longs;uam quoque diui&longs;i&longs;&longs;e <lb/>rem <expan abbr="public&atilde;">publicam</expan> in partes tris: artificem / agricolam / et <expan abbr="propul&longs;ator&etilde;">propul&longs;atorem</expan> <lb/>belli. </s>
          <s id="N404A97">Non improba&longs;&longs;e Ari&longs;toteles eos ui&longs;us e&longs;t: qui a multitudi<lb/>ne &longs;elegerint dignos: quos <expan abbr="c&otilde;&longs;iliis / magi&longs;tratibus / iudiciis">con&longs;iliis / magi&longs;tratibus / iudiciis</expan> ue pr&aelig;<lb/>ficerent: C&aelig;teram uero plebem diui&longs;am reliquerint inter agrico <lb/>las / artifices / mercatores / mercenarios / equites / pedites / et <expan abbr="turb&atilde;">turbam</expan> <lb/>naualem. </s>
          <s id="N404AAC">Cui haud multo <expan abbr="di&longs;&longs;imil&etilde;">di&longs;&longs;imilem</expan> ex Diodoro hi&longs;torico fui&longs;&longs;e <lb/>apud Indos rem <expan abbr="public&atilde;">publicam</expan> apparet: Nam illic &longs;acerdos / arator / pa<lb/>&longs;tor / artifex / miles / effori: et qui publicis con&longs;iliis pr&aelig;&longs;unt.<pb xlink:href="004/01/108.jpg"/>Plato rem publicam alteram dixit pacatam e&longs;&longs;e: et ocii quieti&longs;que <lb/>cupidam: Alteram ardentem et bellatricem: prout eorum e&longs;&longs;ent <lb/>animi / qui rebus pr&aelig; e&longs;&longs;ent. </s>
          <s id="N404AC4">Exque animi partibus omnem ciuium <lb/>multitudinem partitus e&longs;t: Vnam eorum / qui ratione <expan abbr="con&longs;ilioquec&utilde;cta&apos;">con&longs;ilioque <lb/>cuncta&apos;</expan> moderantur: Alteram eorum qui armis iniurias pro&longs;equan<lb/>tur: Tertiam eorum qui alimenta / quibus patres et milites &longs;ub<lb/>&longs;tententur/ pr&aelig;beant et &longs;ubmini&longs;trent. </s>
          <s id="N404AD3">H&aelig;c de multis ueterum <lb/><expan abbr="c&otilde;mentariis">commentariis</expan> excerpta breui&longs;&longs;ime per&longs;trinxi: Ex quibus illud admo <lb/>neri uideor: ut quas collegerim / omnes e&longs;&longs;e rerum <expan abbr="publicar&utilde;">publicarum</expan> par<lb/>tes &longs;tatuam: &longs;inguli&longs;que &longs;ingula deberi &aelig;dificiorum genera diiudi<lb/>cem. </s>
          <s id="N404AE5">Sed nos quo ex in&longs;tituto rem totam di&longs;tinctius <expan abbr="tr&atilde;&longs;igamus">tran&longs;igamus</expan> <lb/>iuuet &longs;ic di&longs;&longs;erui&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N404AEE">Mortalium numerum &longs;iquis in partes diui <lb/>&longs;urus &longs;it / quidnam huic aliud principio ueniet in mentem: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut <lb/>&longs;entiat non eo&longs;dem cen&longs;endos e&longs;&longs;e: &longs;i una loci alicuius incolas uni <lb/>uer&longs;os con&longs;ideres: atque &longs;i partibus &longs;eparatos di&longs;tincto&longs;que <expan abbr="rec&etilde;&longs;eas">recen&longs;eas</expan>. <lb/></s>
          <s id="N404B00">Proxime naturam ip&longs;am contemplatus num &longs;entiet illos quidem <lb/>in qua poti&longs;&longs;imum re alter ab altero differat: ex ea &longs;ibi re notas ca<lb/>ptandas e&longs;&longs;e: quibus alteros ab alteris &longs;ecernat. </s>
          <s id="N404B07">Atqui nihil e&longs;t / <lb/>quo magis homo qui&longs;piam differat ab homine/ <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> una illa in re: <lb/>qua ab genere beluarum longi&longs;&longs;ime abe&longs;t / ratione et artium opti<lb/>marum cognitione: adde &longs;i uelis fortun&aelig; <expan abbr="pro&longs;peritat&etilde;">pro&longs;peritatem</expan>: Quibus <lb/>in dotibus omnibus pauci una inter mortales pr&aelig;&longs;tant atque excel<lb/>lunt. </s>
          <s id="N404B1C">Hinc igitur prima nobis patebit diui&longs;io: ut paucos ex om<lb/>ni multitudine &longs;eligamus: <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> alii &longs;apientia con&longs;ilio ingenioque <lb/>illu&longs;tres: alii u&longs;u rerum et peritia probati: alii opum copia et for<lb/>tunarum affluentia exi&longs;tant celebres. </s>
          <s id="N404B29">His primarias rei public&aelig; <lb/>partes <expan abbr="c&otilde;mittendas">committendas</expan> quis neget? </s>
          <s id="N404B32">Ergo egregiis uiris qui con&longs;ilio <lb/>polleant / prima et cura et moderatio rerum <expan abbr="c&otilde;mendabitur">commendabitur</expan>. </s>
          <s id="N404B3B">Hi <lb/>rem diuinam religione &longs;tatuent: iu&longs;ti &aelig;quique modum lege con&longs;ti<lb/>tuent: bene beateque uiuendi uiam mon&longs;trabunt: pro auctoritate <lb/>dignitateque <expan abbr="&longs;uor&utilde;">&longs;uorum</expan> ciuium tuenda indie&longs;que augenda <expan abbr="aduigilab&utilde;t">aduigilabunt</expan>: <lb/>Atque ubi quid <expan abbr="c&otilde;modum/">commodum/</expan> utile / nece&longs;&longs;arium fore pr&aelig;&longs;en&longs;erint: <lb/><expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ip&longs;i &aelig;tate forte fe&longs;&longs;i contemplandis rebus occupari maluerint <lb/>&quml; exequendis: demandabunt peritis u&longs;u rerum atque ad agendum <pb xlink:href="004/01/109.jpg"/>expeditis: ut de patria bene mereri pro&longs;equantur. </s>
          <s id="N404B5D">Hi uero al<lb/>teri &longs;u&longs;cepto negocio / cum domi &longs;olertia et &longs;olicitudine: tum fo <lb/>ris labore et tolerantia rem ex officio <expan abbr="procurab&utilde;t">procurabunt</expan>: dicent ius: du<lb/>ctitabunt militem: <expan abbr="exerceb&utilde;t">exercebunt</expan> &longs;eque <expan abbr="&longs;uor&utilde;que">&longs;uorumque</expan> manus et indu&longs;triam. <lb/></s>
          <s id="N404B73">Demum cum rebus perficiundis intelligent fru&longs;tra inniti: ni&longs;i et <lb/>facultates ad&longs;int: Ad i&longs;tos igitur proximi ue: quibus aut ex agro <lb/>aut mercatura facultates &longs;uppeditent. </s>
          <s id="N404B7A">C&aelig;tera omnis <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> ma<lb/>nus et numerus hi&longs;ce primariis prout u&longs;us po&longs;tulet <expan abbr="obt&etilde;perabunt">obtemperabunt</expan> <lb/>atque <expan abbr="&longs;ubmini&longs;trab&utilde;t">&longs;ubmini&longs;trabunt</expan>. </s>
          <s id="N404B8D">H&aelig;c &longs;i &longs;atis <expan abbr="conueni&umacr;t">conueniunt</expan> ad rem compertum <lb/>quidem habemus <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> genera deberi alia ciuium c&aelig;tui uni <lb/>uer&longs;o: alia primatibus: alia multitudini: Tum et primatibus alia <lb/>his qui domi con&longs;ilii&longs;que pr&aelig;&longs;unt: alia his qui negocio <expan abbr="exercean&ttilde;">exerceantur</expan>: <lb/>alia his qui facultates congerant: Quorum <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> quidem cum <lb/>pars qu&aelig;dam ad nece&longs;&longs;itatem / uti diximus / pars ad <expan abbr="c&otilde;moditates">commoditates</expan> <lb/>referatur: &longs;it quoque nobis/ qui &aelig;dificia <expan abbr="c&otilde;mentamur/">commentamur /</expan> par aliquid <lb/>animi gratia dedi&longs;&longs;e: dum premii loco <expan abbr="i&longs;tiu&longs;m&otilde;i">i&longs;tiu&longs;modi</expan> <expan abbr="partition&utilde;">partitionum</expan> exor<lb/>dia e&longs;&longs;e ex <expan abbr="philo&longs;ophanti&utilde;">philo&longs;ophantium</expan> rudimentis repetenda in&longs;tituerimus. <lb/></s>
          <s id="N404BC5">De his igitur nobis dicendum e&longs;t / quid una uniuer&longs;is: quid pauci <lb/>oribus primariis ciuibus: quid minorum multitudini conueniat. <lb/></s>
          <s id="N404BCB">Sed <expan abbr="exordi&utilde;">exordium</expan> ad res tantas unde captabimus? </s>
          <s id="N404BD2">An uti homines i&longs;ta <lb/>&longs;ibi <expan abbr="c&otilde;parare">comparare</expan> in dies pro&longs;ecuti &longs;unt? </s>
          <s id="N404BDB">Ita et nos a priuatis <expan abbr="egenor&utilde;">egenorum</expan> <lb/>ca&longs;unculis <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> inibimus: et inde ad ampli&longs;&longs;ima i&longs;ta / qu&aelig; uidemus <lb/>theatrorum / termarum / <expan abbr="templor&utilde;que">templorumque</expan> opera perueniemus. </s>
          <s id="N404BEE">Nam <lb/>con&longs;tat quidem orbis gentes diu nullis cinctas urbium moenibus <lb/>degi&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N404BF5">Et &longs;cribunt <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> hi&longs;torici/ Dyoni&longs;io Indiam peragrante <lb/>nullas fui&longs;&longs;e apud eas gentes muro cinctas ciuitates: Graciamque <lb/>olim nullis munitam fui&longs;&longs;e muris &longs;cribit Tuchidides. </s>
          <s id="N404C00">Et per Gal<lb/>lias item ad C&aelig;&longs;aris <expan abbr="t&etilde;pora / tota">tempora / tota</expan> <expan abbr="Burgundior&utilde;">Burgundiorum</expan> gens non urbibus <lb/>cogebant<gap/>ur: &longs;ed pa&longs;&longs;im in uico congruebont. </s>
          <s id="N404C11">Quin et <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> qui <lb/>dem fui&longs;&longs;e urbem comperio Biblum a For<gap/>nicibus <expan abbr="occupat&atilde;">occupatam</expan>: <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/><expan abbr="circ&utilde;obducto">circumobducto</expan> &longs;uis &aelig;dibus muro cinxerit Saturnus. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N404C2A">Tam et&longs;i u&longs;que <lb/>ante <expan abbr="diluui&utilde;">diluuium</expan> <expan abbr="condit&atilde;">conditam</expan> lopem dinumeret Pomponius. </s>
          <s id="N404C37">Aethiopes <lb/>inquit Herodotus / cum <expan abbr="&aelig;gypt&utilde;">&aelig;gyptum</expan> occupa&longs;&longs;ent / nullum delinquen<lb/><expan abbr="ti&utilde;">tium</expan> <expan abbr="occideb&atilde;t">occidebant</expan>: &longs;ed erat ut terr&aelig; cumulos ad uicos / quos <expan abbr="incolob&atilde;t">incolebant</expan> <pb xlink:href="004/01/110.jpg"/>exaggerarent: Hinc per &aelig;gyptum con&longs;titi&longs;&longs;e urbes dicunt. </s>
          <s id="N404C51">At <lb/>de his alias. </s>
          <s id="N404C56">Nunc et&longs;i natura quidem uti aiunt / omnia qu&aelig; fi<lb/>unt leuioribus principiis excreui&longs;&longs;e uideam: placet tamen a dig<lb/>nioribus ordiri.</s>
        </p>
        <p id="N404C5D" type="main">
          <s id="N404C5F">Vniuer&longs;is urbis / et qu&aelig; urbis partes &longs;unt publica omnia <expan abbr="deben&ttilde;">debentur</expan>.</s>
        </p>
        <p id="N404C66" type="main">
          <s id="N404C68">Vrbis habend&aelig; <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> cau&longs;amque &longs;i ex <expan abbr="philo&longs;ophor&utilde;">philo&longs;ophorum</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan> e&longs;&longs;e <lb/>hanc <expan abbr="c&otilde;&longs;tituemus">con&longs;tituemus</expan>: ut uitam eo ducant accol&aelig; pacatam / et quoad <lb/>eius fieri po&longs;&longs;it uacuam <expan abbr="iuc&otilde;modis / omnique">incommodis / omnique</expan> mole&longs;tia <expan abbr="liber&atilde;">liberam</expan>: Pro<lb/>fecto iterum atque <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> excogita&longs;&longs;e oportet: qui ponatur loco &longs;itu <lb/>et <expan abbr="linear&utilde;">linearum</expan> ambitu. </s>
          <s id="N404C93">De his alii aliter &longs;en&longs;ere. </s>
          <s id="N404C96"><expan abbr="S&utilde;mam">Summam</expan> &longs;cribit C&aelig;<lb/>&longs;ar ad <expan abbr="laud&etilde;/&longs;olitos">laudem / &longs;olitos</expan> Germanos ducere / ubi lati&longs;&longs;imas <expan abbr="circ&utilde;ua&longs;ta">circumua&longs;ta</expan><lb/>tis finibus haberent &longs;olitudines: Id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ita quod repentinas <expan abbr="ho&longs;ti&utilde;">ho&longs;tium</expan> <lb/>excur&longs;iones ea re maxime abuetari arbitrarentur. </s>
          <s id="N404CB2">Exercitum in <lb/>&aelig;thiopiam Se&longs;o&longs;trim <expan abbr="&aelig;gyptior&utilde;">&aelig;gyptiorum</expan> regem <expan abbr="&itilde;mittere">immittere</expan> de&longs;titi&longs;&longs;e <expan abbr="put&atilde;t">putant</expan> <lb/>hi&longs;torici: quod <expan abbr="frug&utilde;">frugum</expan> inopia et locorum difficultate ab&longs;terreretur. <lb/></s>
          <s id="N404CCA">Regem A&longs;&longs;yrii <expan abbr="aduen&atilde;">aduenam</expan> de&longs;ertis et inaquo&longs;is tutati locis pa&longs;&longs;i <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> <lb/>nun&quml;. </s>
          <s id="N404CD7">Arabes itidem quod aqua et fructibus deficiant / ab <expan abbr="externor&utilde;">externorum</expan> <lb/>impetu et iniuria &aelig;ternum fui&longs;&longs;e immunes ferunt. </s>
          <s id="N404CE0">Italiam nulla <lb/>re alia &longs;&aelig;pe a barbaris petitam armis &longs;cribit <expan abbr="Plinius/&qtilde;">Plinius / quae</expan> uini ficique <lb/>uoluptate. </s>
          <s id="N404CEB">Adde quod rerum i&longs;tarum copia / qu&aelig; ad uoluptates <lb/>faciat / uti aiebat Crates / et &longs;enibus et iuuenibus nocua e&longs;t: Nam <lb/>illos efferatos: hos effeminatos reddit. </s>
          <s id="N404CF2">Apud &aelig;mericos / inquit <lb/>Liuius / regio fertili&longs;&longs;ima e&longs;t: Sed quod <expan abbr="pler&utilde;que">plerunque</expan> ubere &longs;olet agro eue<lb/>nire / homines alit imbelles. </s>
          <s id="N404CFD">Contra Ligii quod terram <expan abbr="incol&atilde;t">incolant</expan> lapi<lb/>do&longs;im / qua exerceri a&longs;&longs;iduo et extrema uictus parcitate diem tra<lb/>here oporteat: <expan abbr="per&qtilde;">per quae</expan> indu&longs;trii et robu&longs;ti&longs;&longs;imi &longs;unt. </s>
          <s id="N404D0C">Qu&aelig; res cum <lb/>ita &longs;int / huiu&longs;modi forta&longs;&longs;is regiones a&longs;peras et difficiles conden <lb/>dis urbibus erunt qui non uituperent. </s>
          <s id="N404D13">Alii &longs;ecus: Namque <expan abbr="optab&utilde;t">optabunt</expan> <lb/>quidem agi apud &longs;e natur&aelig; beneficio et munere: ut cum ad nece&longs;<lb/>&longs;itates / tum et ad uoluptates et delitias addi amplius nihil po&longs;&longs;it. <lb/></s>
          <s id="N404D1F">Bonis enim ut bene utamur / dari po&longs;&longs;e legibus et patrum in&longs;titu<lb/>tis. </s>
          <s id="N404D24">At uero qu&aelig; conferant in uita / iucundiora quidem <expan abbr="nimir&utilde;">nimirum</expan> ea <lb/>e&longs;&longs;e &longs;i domi <expan abbr="&longs;it/&qtilde;">&longs;it / quae</expan> &longs;i aliunde qu&aelig;&longs;ito opus &longs;it. </s>
          <s id="N404D31">Et cupient quidem <lb/>agrum <expan abbr="dari / qual&etilde;">dari / qualem</expan> apud Memphim: <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> &longs;cribit Varro frui coelo <pb xlink:href="004/01/111.jpg"/>adeo clementi / ut nulli arborum ne uitibus quidem folia <expan abbr="integr&utilde;">integrum</expan> <lb/>per <expan abbr="ann&utilde;">annum</expan> decidant: <expan abbr="Qual&etilde;">Qualem</expan> ue &longs;ub tauro monte locis qu&aelig; ad aqui<lb/><expan abbr="lon&etilde;">lonem</expan> &longs;pectant: Namque illic Strabo racemos dari <expan abbr="cubitor&utilde;">cubitorum</expan> binum <lb/><expan abbr="atte&longs;ta&ttilde;">atte&longs;tatur</expan>: et &longs;ingulis a uitibus &longs;ingulas uini amphoras: et unica ex <lb/>ficu modios colligi. </s>
          <s id="N404D60">Ixx. </s>
          <s id="N404D63"><expan abbr="Qual&etilde;">Qualem</expan> ue India hyperboreaque in in&longs;ula <lb/>ad <expan abbr="occean&utilde;">occeanum</expan> colit: cuius agro bis <expan abbr="&atilde;nuos">annuos</expan> fructus capi pr&aelig;dicat He<lb/>rodotus: <expan abbr="Qual&etilde;">Qualem</expan> ue apud Lu&longs;itanos: unde ex reciduis &longs;eminibus <lb/>alteras atque alteras <expan abbr="capi&atilde;t">capiant</expan> me&longs;&longs;es: Aut potius <expan abbr="qual&etilde;">qualem</expan> Talge Ca&longs;pio <lb/>in monte: qui ager fruges etiam incultus pr&aelig;beat. </s>
          <s id="N404D85">Rara h&aelig;c: et <lb/>qu&aelig; facilius optes <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reperias. </s>
          <s id="N404D8E">Ergo <expan abbr="pr&aelig;&longs;t&atilde;ti&longs;&longs;imi">pr&aelig;&longs;tanti&longs;&longs;imi</expan> ueteres / qui de <lb/>huiu&longs;modi rebus ab aliis accepta / et ab &longs;e excogitata <expan abbr="mandar&utilde;t">mandarunt</expan> lit<lb/>teris. </s>
          <s id="N404D9D"><expan abbr="Ciuitat&etilde;&longs;tatu&utilde;t">Ciuitatem &longs;tatuunt</expan> ita e&longs;&longs;e oportere po&longs;itam: ut agro <expan abbr="c&otilde;ten">conten</expan><lb/>ta &longs;uo: quantum rerum <expan abbr="humanar&utilde;">humanarum</expan> ratio et conditio patitur / nullis <lb/>aliunde petitis indigeat: Et ita munitam <expan abbr="fini&utilde;">finium</expan> ambitu: ut cum ab <lb/>ho&longs;te <expan abbr="n&otilde;">non</expan> facile po&longs;&longs;it inuadi: tum et <expan abbr="alien&atilde;">alienam</expan> emittere in <expan abbr="prouinci&atilde;">prouinciam</expan> <lb/>militem ad arbitrium ualeat ho&longs;te <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> inuito: Sic enim habitam <lb/><expan abbr="ciuitat&etilde;">ciuitatem</expan> et <expan abbr="libertat&etilde;">libertatem</expan> tueri / et &longs;e <expan abbr="imperi&utilde;que">imperiumque</expan> multo propagare po&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;entiunt">con&longs;entiunt</expan>. </s>
          <s id="N404DD9">Sed quid ego hic dixerim &aelig;gypto ad <expan abbr="laud&etilde;">laudem</expan> inprimis <lb/>datur: quod &longs;it quaque uer&longs;us mirum <expan abbr="inmod&utilde;">in modum</expan> munita / et penitus inac<lb/>ce&longs;&longs;ibilis / hinc mari / illinc de&longs;erti ua&longs;titate obiecta: dextera mon<lb/>tibus abrupti&longs;&longs;imis: &longs;ini&longs;tra paludibus diffu&longs;i&longs;&longs;imis: Tum et agri <lb/>tanta e&longs;t fertilitas / ut e&longs;&longs;e <expan abbr="&aelig;gypt&utilde;">&aelig;gyptum</expan> ueteres publicum orbis orreum <lb/>dixerint: Solereque deos eo animi gratia et &longs;alutis <expan abbr="c&otilde;fugere">confugere</expan>: Hanc <lb/><expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> tam munitam tam fertilem: ut cunctos mortales pa<lb/>&longs;cere / deos ip&longs;os excipere ho&longs;pitio &longs;aluareque po&longs;&longs;e <expan abbr="glorien&ttilde;">glorientur</expan>: <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> <lb/>fui&longs;&longs;e omni ab &aelig;uo liberam te&longs;tatur Io&longs;ephus. </s>
          <s id="N404E0B">Probe <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ad rem <lb/><expan abbr="admon&etilde;t / qui">admonent / qui</expan> res mortalium ip&longs;ius etiam Iouis in gremio tutas / <lb/><expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> futuras <expan abbr="fabul&etilde;tur">fabulentur</expan>. </s>
          <s id="N404E20">Iuuet idcirco illud Platonis imitar b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; / <lb/>cum <expan abbr="rogare&ttilde;">rogaretur</expan> ubinam e&longs;&longs;ent <expan abbr="pr&aelig;clar&atilde;">pr&aelig;claram</expan> illam quam &longs;ibi effinxi&longs;&longs;et <lb/><expan abbr="ciuitat&etilde;">ciuitatem</expan> inuenturi: non inquit agimus i&longs;tuc: &longs;ed cuiu&longs;modi fore <lb/><expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> optimam &longs;tatui&longs;&longs;e deceat perue&longs;tigamus: tu eam c&aelig;teris pr&aelig; <lb/><expan abbr="ferend&atilde;">ferendam</expan> ducito: qu&aelig; ab i&longs;tius &longs;imilitudine minus aberrarit. </s>
          <s id="N404E3C">Sic et <lb/>nos qua&longs;i exemplaria <expan abbr="affer&etilde;tes">afferentes</expan> eam per&longs;cribamus urbem: <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> omni <lb/>ex parte <expan abbr="futur&atilde;">futuram</expan> <expan abbr="c&otilde;modam">commodam</expan> docti&longs;&longs;imi <expan abbr="arbitren&ttilde;">arbitrentur</expan>: in c&aelig;teris <expan abbr="t&etilde;pori">tempori</expan> <pb xlink:href="004/01/112.jpg"/>et <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> nece&longs;&longs;itati ob&longs;equentes: Illud Socratis tenebimus: ut qu&aelig; <lb/>res ita per &longs;e con&longs;tet / ut ni&longs;i in peius queat immutari: e&longs;&longs;e hanc pu<lb/>temus optimam.</s>
        </p>
        <p id="N404E67" type="main">
          <s id="N404E69">Itaque e&longs;&longs;e oportere urbem &longs;tatuimus eiu&longs;modi: ut <expan abbr="inc&otilde;modorum">incommodorum</expan> <lb/><expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> qu&aelig; primo recen&longs;uimus libro / nulla <expan abbr="o&itilde;no">omnino</expan> ad&longs;int. </s>
          <s id="N404E79">Et &longs;i qu&aelig; <lb/>res ad uit&aelig; frugalitatem <expan abbr="opten&ttilde;">optentur</expan> null&aelig; de&longs;int. </s>
          <s id="N404E82">Habebit agrum &longs;a<lb/><expan abbr="lubrem / lati&longs;&longs;im&utilde;/uarium / amoen&utilde;/feracem / munit&utilde;/">lubrem / lati&longs;&longs;imun / uarium / amoenun / feracem / munitum /</expan> refertum <lb/>ornatum omni <expan abbr="fructu&utilde;">fructuum</expan> copia / omni fontium <expan abbr="exuber&atilde;tia">exuberantia</expan>: Aderunt <lb/>flumina / lacus / mari&longs;que oportunitas patebit: unde <expan abbr="c&otilde;modi&longs;&longs;ime">commodi&longs;&longs;ime</expan> &longs;i <lb/>qua de&longs;int <expan abbr="c&otilde;ueban&ttilde;">conuehantur</expan>: et qu&aelig; &longs;uper&longs;int <expan abbr="exporten&ttilde;">exportentur</expan>. </s>
          <s id="N404EA4">Denique ad res ciui <lb/>les bellica&longs;que pr&aelig;clare <expan abbr="c&otilde;&longs;tituendas">con&longs;tituendas</expan> atque augendas omnia &longs;uppedi<lb/><expan abbr="tab&utilde;t">tabunt</expan>: quibus et &longs;uis pr&aelig;&longs;idio / et urbi ornamento / et amicis uolu<lb/>ptati / et inimicis terrori &longs;it futura. </s>
          <s id="N404EB4">Et bene quidem agi cum ea ci <lb/>uitate <expan abbr="&longs;tatu&atilde;">&longs;tatuam</expan>: qu&aelig; <expan abbr="bon&atilde;">bonam</expan> aliquam agri partem po&longs;&longs;it inuito ho&longs;te <lb/>colere. </s>
          <s id="N404EC3">C&aelig;terum loca&longs;&longs;e urbem oportet agro <expan abbr="&itilde;">im</expan>medio: unde &longs;pec<lb/>tare in oram &longs;uam / et di&longs;cernere oportuna / et attemperate pr&aelig;&longs;to <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <lb/>quo nece&longs;&longs;itas po&longs;tulet. </s>
          <s id="N404ED2">unde uillicus aratorque ad opus prodire fre<lb/><expan abbr="qu&etilde;s">quens</expan> et ex agro <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> fructu et me&longs;&longs;e onu&longs;tus <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> reuerti po&longs;&longs;it. <lb/></s>
          <s id="N404EE3">Sed parenti ne in campo an littore an <expan abbr="m&otilde;tibus">montibus</expan> colloces permaximi <lb/><expan abbr="&itilde;tere&longs;t">intere&longs;t</expan>. </s>
          <s id="N404EEF">Nam habet <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> horum quodque quod pr&aelig;&longs;tet: et <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> quod <lb/>minus probes. </s>
          <s id="N404EFC">Cum <expan abbr="exercit&utilde;">exercitum</expan> Dyoni&longs;ius per Indiam ageret <expan abbr="c&otilde;fect&utilde;">confectum</expan> <lb/>&aelig;&longs;tu deduxit ad montes: ilico &longs;alubri captata aura <expan abbr="c&otilde;ualuit">conualuit</expan>. </s>
          <s id="N404F0D">Et <lb/><expan abbr="m&otilde;tes">montes</expan> occupa&longs;&longs;e urbis <expan abbr="c&otilde;ditores">conditores</expan> ui&longs;i &longs;unt: quod illic tutiores forta&longs;<lb/>&longs;is futuros intellexerint: Sed aquis deficiunt. </s>
          <s id="N404F1B"><expan abbr="Flumin&utilde;">Fluminum</expan> <expan abbr="aquar&utilde;quec&otilde;moditates">aquarumque <lb/>commoditates</expan> pr&aelig;&longs;tabit planities: Sed eadem cra&longs;&longs;iori operit<gap/> coelo <lb/>qu&aelig; &aelig;&longs;tate ferueat / hyeme algeat <expan abbr="int&etilde;peranter">intemperanter</expan>: e&longs;tque eadem ad im<lb/>petus aduer&longs;os minus ualida. </s>
          <s id="N404F31">Littora ad <expan abbr="c&otilde;trah&etilde;das">contrahendas</expan> merces opor<lb/>tuna: Sed quod illi aiunt / maritima omnis urbs <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> nouarum illcce<lb/>bris / et nimia negociantium ui excitata atque uexata a&longs;&longs;iduo flue<lb/>tuat: et ad multos piculorum externarumque cla&longs;&longs;ium ca&longs;us et di&longs; <lb/>crimina expo&longs;ita e&longs;t. </s>
          <s id="N404F44">Quare &longs;ic &longs;tatuo. </s>
          <s id="N404F47">Quocumque ponas urbem <lb/>loco / conandum ut i&longs;torum <expan abbr="o&itilde;s">omnibus</expan> <expan abbr="c&etilde;moditatis">commoditatis</expan> &longs;it particeps: incom <lb/>modis uacet. </s>
          <s id="N404F56">Et uelim montibus dari <expan abbr="planiti&etilde;/et">planitiem / et</expan> planis tumulos <lb/>ubi urbem &longs;tatuam: Id ex arbitrio a&longs;&longs;equi locorum uarietate &longs;i <pb xlink:href="004/01/113.jpg"/>non licebit / utemur ad res nece&longs;&longs;arias captandas <expan abbr="argum&etilde;tis">argumentis</expan> huiu&longs; <lb/>modi: ut maritimis plagis urbs non littori <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> uicina / &longs;i erit in <lb/>plano: ne ue <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> &longs;emota &longs;i erit in monte &longs;ita relinquatur. </s>
          <s id="N404F73">Mu <lb/>tari littora te&longs;tantur cum pler&aelig;que alibi ali&aelig; urbes: tum in Italia <lb/>Bai&aelig; mari <expan abbr="&itilde;mer&longs;&aelig;">immer&longs;&aelig;</expan>. </s>
          <s id="N404F7E">Apud &aelig;gyptum Pharus / qu&aelig; prius mari fue<lb/>rat <expan abbr="circ&utilde;data">circumdata</expan>: <expan abbr="n&utilde;c">nunc</expan> ueluti Chersone&longs;&longs;us ad <expan abbr="continent&etilde;">continentem</expan> h&aelig;ret. </s>
          <s id="N404F8F">Sic et <lb/>Tyrum et Clazomenas fui&longs;&longs;e &longs;cribit Strabo. </s>
          <s id="N404F94">Quin et templum <lb/><expan abbr="h&atilde;monis">hammonis</expan> olim fui&longs;&longs;e ad mare ferunt &longs;ecessumque maris longe imedi <lb/>terraneis re&longs;titi&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N404F9E">Atqui monent aut ip&longs;um ad litus/ aut porro <lb/>longe ab mari ponas: Nam maris quidem auram uidere licet &longs;ale <lb/>grauem e&longs;&longs;e atque a&longs;peram. </s>
          <s id="N404FA5">Ergo cum ad mediterranea pr&aelig;&longs;ertim <lb/>plana appulerit: humentem illic aerem offenderis inhau&longs;to deli<lb/><expan abbr="que&longs;c&etilde;te">que&longs;cente</expan> <expan abbr="&longs;ale / nimir&utilde;">&longs;ale / nimirum</expan> coelum reddit cra&longs;&longs;um et prope <expan abbr="mucul&etilde;t&utilde;">muculentum</expan>: <lb/>ut pleri&longs;que i&longs;tiu&longs;modi in locis uolui <expan abbr="n&otilde;nun&quml;">nonnun&quml;</expan> aere telas aranearum <lb/>&longs;imiles uideas: Aiuntque cum aere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ecus atque <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> aquis agi: quas <lb/>in promptu e&longs;t mixtione <expan abbr="&longs;alitar&utilde;">&longs;alitarum</expan> corrumpi / quoad etiam foetore <lb/>ostendant. </s>
          <s id="N404FCF">Probant <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> ueteres pr&aelig;&longs;ertim Plato: qu&aelig; a mari mi <lb/>lia di&longs;tet. </s>
          <s id="N404FD8">x. </s>
          <s id="N404FDB">Quod &longs;i ab mari longe po&longs;ui&longs;&longs;e <expan abbr="n&otilde;">non</expan> licebit: &longs;itu <expan abbr="locabi&ttilde;">locabitur</expan> <lb/>quo aur&aelig; i&longs;tiu&longs;modi ni&longs;i diffract&aelig; et la&longs;&longs;&aelig; ac depurat&aelig; <expan abbr="appell&atilde;t">appellant</expan>: <lb/>Locabiturque pone / ut <expan abbr="m&otilde;tium">montium</expan> intercur&longs;u uis omnis a mari noxia <lb/>intercepta fru&longs;tetur. </s>
          <s id="N404FF4">Ex littore a&longs;pectus ip&longs;e maris perquam̀ˆ iucundus <lb/>e&longs;t: neque item <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;alubri lu&longs;tratur coelo: Qu&aelig; enim a&longs;&longs;iduis <expan abbr="u&etilde;tis">uentis</expan> <lb/>agitat&aelig; continuis <expan abbr="mom&etilde;tis">momentis</expan> re&longs;pirent: has e&longs;&longs;e Ari&longs;toteles &longs;aluber <lb/>rimas <expan abbr="regi&otilde;es">regiones</expan> putat. </s>
          <s id="N40500D">Sed <expan abbr="caue&atilde;t">caueant</expan> ne &longs;it mare i&longs;tic herbidu depre&longs;&longs;o <lb/>littore et immer&longs;o: &longs;ed <expan abbr="profund&utilde;/abruptis">profundun / abruptis</expan> uiuo &longs;axo hirti&longs;que ripis ri <lb/>gens: Ip&longs;amque urbem &longs;uperbo / uti <expan abbr="loqu&utilde;tur / montis">loquuntur / montis</expan> dor&longs;o &longs;tatui&longs;&longs;e <lb/>cum ad <expan abbr="dignitat&etilde;/tum">dignitaten / tum</expan> ad <expan abbr="amoenitat&etilde;/tum">amoenitaten / tum</expan> et inprimis ad &longs;alubri<lb/>tatem atque <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> conferet. </s>
          <s id="N405030">Nam quo loci ad mare imineant mon<lb/>tes: <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> e&longs;t illic mare <expan abbr="n&otilde;">non</expan> profundum. </s>
          <s id="N40503D">Tum ex mari &longs;iqua ua<lb/>porum cra&longs;&longs;itudo <expan abbr="in&longs;urgat / a&longs;c&etilde;&longs;u">in&longs;urgat / a&longs;cen&longs;u</expan> deficit. </s>
          <s id="N405046">Et &longs;iquid repentina ho <lb/>&longs;tilis manus attulerit aduer&longs;i / maturius pr&aelig;uidetur / et tutius &longs;ub <lb/>mouetur. </s>
          <s id="N40504D">Collibus po&longs;itam urbem probant ueteres: qu&aelig; ad ori<lb/>entem uergat. </s>
          <s id="N405052">Probant etiam quam pertingat calida in regione <lb/>boreas. </s>
          <s id="N405057">Alii forta&longs;&longs;is eam probabunt: que ad <expan abbr="occident&etilde;">occidentem</expan> prona &longs;it: <pb xlink:href="004/01/114.jpg"/>ductique ea &longs;ub coeli facie fertiliores e&longs;&longs;e cultus &longs;en&longs;erint. </s>
          <s id="N405062">Atqui <lb/>&longs;ub tauro monte  / qu&aelig; partes ad aquilonem &longs;pectent / longe ante <lb/>alias e&longs;&longs;e &longs;alubres: ea pr&aelig;&longs;ertim re qua et fertiles pr&aelig;dicant hi&longs;to<lb/>rici. </s>
          <s id="N40506B">Demum &longs;icubi in montibus ponendum &longs;it oppidum / inpri<lb/>mis <expan abbr="animaduertend&utilde;">animaduertendum</expan> e&longs;t: ne quod i&longs;tiu&longs;modi in locis a&longs;&longs;olet: ma<lb/>xime ubi cel&longs;iores circum alii &longs;e&longs;e <expan abbr="attoll&atilde;t">attollant</expan> colles: grauis et diuti<lb/>na nebularum collectio atram diem / et fu&longs;cum a&longs;&longs;iduo <expan abbr="rigid&utilde;quecoelum">rigidumque <lb/>coelum</expan> pr&aelig;beat. </s>
          <s id="N405082">Tum et uentorum <expan abbr="&itilde;modica">immodica</expan> excur&longs;itatio et mo<lb/>le&longs;tia ne quid immanius uexet prouidendum e&longs;t: et pr&aelig;&longs;ertim bo<lb/>reas i&longs;tic: Nam is quidem inquit He&longs;iodus cum c&aelig;teros / tum in <lb/>primis &longs;enes reddit torpentes et inflexos. </s>
          <s id="N40508F">Incommoda erit urbis <lb/>area / in quam &longs;uperexten&longs;a rupes a &longs;ole conceptos uapores refun<lb/>dat: aut in quam auern&aelig; conualles auram acrius obfundant. </s>
          <s id="N405096">Alii <lb/>pr&aelig;cipitiis locorum e&longs;&longs;e urbis latus finiendum monent. </s>
          <s id="N40509B">Sed pr&aelig;<lb/>cipitia ip&longs;a ferme omnia / quae ex &longs;e contra motus et tempe&longs;tates iua <lb/>lida &longs;int <expan abbr="m&otilde;&longs;trant">mon&longs;trant</expan> cum alibi pleraque oppida / tum et in &aelig;truria uo<lb/>la terr&aelig;: labuntur enim temporum ductu: et qu&aelig; impo&longs;ueris tra <lb/>hunt in ruinam. </s>
          <s id="N4050AC">Et caui&longs;&longs;e quidem oportet nequis &longs;upra <expan abbr="&itilde;mineat">immineat</expan> <lb/>contiguus mons: quo occupatio infe&longs;tus ho&longs;tis urgeat: neue ulla <lb/>&longs;ubtendatur ho&longs;ti tuta planities tanta: ut eo loci ca&longs;tra uallare ad <lb/>ob&longs;idendum / aut aciem &longs;truere ad <expan abbr="oppugn&atilde;dum">oppugnandum</expan> po&longs;&longs;it. </s>
          <s id="N4050BD">Vrbem <lb/>condidi&longs;&longs;e Agrigentinam Dedalum legimus ardua in petra / dif<lb/>ficili aditu / ut tribus non plus uiris cu&longs;todiretur aptum <expan abbr="pr&aelig;&longs;idi&utilde;">pr&aelig;&longs;idium</expan>: <lb/>modo non &aelig;que paucis ob&longs;truatur armis exitus / atque arceatur in <lb/>gre&longs;&longs;us. </s>
          <s id="N4050CC">Cingolum in Piceno a Labieno conditum / periti rei mi <lb/>litaris <expan abbr="uebem&etilde;ter">uehementer</expan> <expan abbr="c&otilde;probant / cum">comprobant / cum</expan> c&aelig;teras ob res: tum quod pleri&longs;que <lb/>ferme omnibus montanis oppidis euenit / ut ubi <expan abbr="c&otilde;&longs;cenderis">con&longs;cenderis</expan> &aelig;qua <lb/>pateat dimicatio / id illic non &longs;it: Rupe enim educta et pr&aelig;cipiti <lb/>refutantur. </s>
          <s id="N4050E3">Nec habet quidem ho&longs;tis qui <expan abbr="agr&utilde;">agrum</expan> una circum excur<lb/>&longs;ione populari ac ua&longs;tare ad arbitrium po&longs;&longs;it: neque omnes una ob<lb/>&longs;idebit aditus. </s>
          <s id="N4050EE">nec &longs;e iuxta ca&longs;tris po&longs;itis tuto recipiet: Nec pabu<lb/>latum / lignatum / aquatum emittet &longs;ine periculo. </s>
          <s id="N4050F3">Contra oppida <lb/>nis &longs;it: nam &longs;ubiectis &longs;ubnexi&longs;que hinc atque hinc collibus crebris in<lb/>teriectis uallibus <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> qua e ue&longs;tigio egredi lace&longs;&longs;ere: atque impro<pb xlink:href="004/01/115.jpg"/>ui&longs;um ad omnem &longs;ubitam &longs;pem et occa&longs;ionem po&longs;&longs;int irrumpere <lb/>atque opprimere. </s>
          <s id="N405104">Neque minus probant in Mar&longs;is <expan abbr="oppid&utilde;">oppidum</expan> Bi&longs;&longs;eium <lb/>ip&longs;o in triuio <expan abbr="confluenti&utilde;">confluentium</expan> hinc atque hinc <expan abbr="flumin&utilde;">fluminum</expan>: atque inde <expan abbr="ualli&utilde;">uallium</expan> <lb/>arcto ingre&longs;&longs;u / acce&longs;&longs;u difficili / a&longs;peris et inuiis circum &longs;urgenti<lb/>bus montibus: ita ut neque loco a&longs;&longs;idere ho&longs;tis / neque <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> ob&longs;eruare <lb/>uallium fauces po&longs;&longs;it: oppidanis ad &longs;ub&longs;idia et <expan abbr="c&otilde;meatus">commeatus</expan> recipien <lb/>da atque <expan abbr="&itilde;portanda / et">importanda / et</expan> ad <expan abbr="lace&longs;&longs;end&utilde;">lace&longs;&longs;endum</expan> egregie expeditis.</s>
        </p>
        <p id="N405131" type="main">
          <s id="N405133">Hactenus de montibus. </s>
          <s id="N405136">Quod &longs;i plano po&longs;ueris loco: et uti <expan abbr="a&longs;&longs;ol&etilde;t">a&longs;&longs;olent</expan> <lb/><expan abbr="adfluent&utilde;">adfluentum</expan> ita ut is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> media forta&longs;&longs;is peruadat moenia: curato<lb/>ne ab hau&longs;tro aut in <expan abbr="hau&longs;tr&utilde;">hau&longs;trum</expan> defluat: Nam illinc humiditas / hinc <lb/>frigiditas adaucta fluii uaporibus mole&longs;tior infe&longs;tiorque perueniet. <lb/></s>
          <s id="N40514F">Sin <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> extra oppidi &longs;eptum pr&aelig;terlabetur: pr&aelig;&longs;tanda erit <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> <lb/>regio / et quibus eo &longs;it uentis aditus expeditior / his muros <expan abbr="abiici&etilde;">abiicien</expan><lb/>dos: fluuius habendus pone. </s>
          <s id="N405162">In c&aelig;teris illud nautarum faciet ad <lb/>rem / quod putant <expan abbr="u&etilde;tos">uentos</expan> quidem natura &longs;ui <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> &longs;ub&longs;equi &longs;olere <lb/>&longs;olem et orientales auras. </s>
          <s id="N405171">Aiunt phy&longs;ici mane diei puriores e&longs;&longs;e: <lb/>cadente &longs;ole humidiores. </s>
          <s id="N405176">Contra occidentales e&longs;&longs;e auras &longs;urgente <lb/>&longs;ole &longs;pi&longs;&longs;iores: <expan abbr="occid&etilde;te">occidente</expan> leuiores. </s>
          <s id="N40517F">Qu&aelig; res &longs;i ita e&longs;t / fluenta ad ori<lb/>entem atque item ad <expan abbr="occident&etilde;">occidentem</expan> dimi&longs;&longs;a haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquam</expan> <expan abbr="improbab&utilde;tur">improbabuntur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N405191">Nam cum &longs;ole ip&longs;o perueniens aura aut di&longs;pellet &longs;iquid trans ur<lb/>bem exhalarit uaporis nocui / aut &longs;uo acce&longs;&longs;u mini<expan abbr="n&utilde;">mum</expan> adaugebit. <lb/></s>
          <s id="N40519C">Po&longs;tremo ad boream <expan abbr="fluenta / iac&utilde;">fluenta / lacum</expan> et eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;ubt&etilde;di">&longs;ubtendi</expan> <expan abbr="malim/&qtilde;">malim / quae</expan> <lb/>ad <expan abbr="hau&longs;tr&utilde;">hau&longs;trum</expan>: modo ne &longs;it <expan abbr="oppid&utilde;">oppidum</expan> po&longs;t <expan abbr="umbr&atilde;">umbram</expan> montis po&longs;itum: quo <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="c&etilde;t">esset</expan> nihil tri&longs;tius. </s>
          <s id="N4051C2">Sino c&aelig;tera qu&aelig; &longs;upra di&longs;&longs;eruimus. </s>
          <s id="N4051C5"><expan abbr="C&otilde;">Com</expan><lb/><expan abbr="pert&utilde;">pertum</expan> habent hau&longs;trum grauem <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e et natura moro&longs;um: ut <lb/>eius mole pre&longs;&longs;is uelis nauigia qua&longs;i addito <expan abbr="p&otilde;dere">pondere</expan> multo obmer<lb/><expan abbr="gan&ttilde;">gantur</expan>. </s>
          <s id="N4051DF">At Borea contra mare prora&longs;que leuigari: Sed <expan abbr="hor&utilde;">horum</expan> quiduis <lb/>pr&aelig;&longs;tat <expan abbr="&longs;ubmot&utilde;">&longs;ubmotum</expan> <expan abbr="c&etilde;">esse</expan> <expan abbr="procul/&qtilde;">procul / quae</expan> aut <expan abbr="&itilde;mi&longs;&longs;um">immi&longs;&longs;um</expan> aut ad muros <expan abbr="adr&utilde;ct&utilde;">adrunctum</expan> <lb/>atque <expan abbr="applicit&utilde;">applicitum</expan>. </s>
          <s id="N405202">Et pr&aelig;&longs;ertim reprobant <expan abbr="fluui&utilde;">fluuium</expan> qui depre&longs;&longs;us ripis <lb/><expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> hirtis / profundo alueo / &longs;axeo umbro&longs;oque fluat: quod is <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <lb/>et potus det nocuos: et aerem <expan abbr="in&longs;alubr&etilde;">in&longs;alubrem</expan>: tum et a &longs;tagno paludeque <lb/>pigra et luto&longs;a longe abfugi&longs;&longs;e omnino <expan abbr="prud&etilde;tis">prudentis</expan> ac bene <expan abbr="c&otilde;&longs;ulti">con&longs;ulti</expan> e&longs;t. <lb/></s>
          <s id="N405223">Non repeto coeli morbos qui infunduntur i&longs;tinc / inatas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ha<lb/>bent cum c&aelig;teras &aelig;&longs;tiuas pe&longs;tes foetoris / culicum <expan abbr="foedi&longs;&longs;imor&utilde;que">foedi&longs;&longs;imorunque </expan><pb xlink:href="004/01/116.jpg"/>uermium et eiu&longs;modi: Tum et ubi alioquin ter&longs;i&longs;&longs;ima perpurgati&longs; <lb/>&longs;imaque putes <expan abbr="e&etilde;">esse</expan>: illud <expan abbr="n&otilde;">non</expan> dee&longs;t ut quod de planis diximus: multo <lb/>i<gap/>ta magis atque magis hyeme algeant: et &longs;ub &aelig;&longs;tu <expan abbr="int&etilde;peranter">intemperanter</expan> fer<lb/>ueant. </s>
          <s id="N405247">Po&longs;tremo <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> atque iterum prouidi&longs;&longs;e oportet / ne &longs;iue mons <lb/>&longs;iue rupes / &longs;iue lacus / &longs;iue palus / &longs;iue flumen / &longs;iue fons &longs;iue quid <lb/>uis horum ita &longs;e habent: ut ho&longs;tem munire tutarique / aut urbi et ci<lb/>uibus afferre ulla ex parte <expan abbr="inc&otilde;modum">incommodum</expan> po&longs;&longs;it. </s>
          <s id="N405258">H&aelig;c de urbium <lb/>regione ac &longs;itu hactenus.</s>
        </p>
        <p id="N40525D" type="main">
          <s id="N40525F">Ip&longs;ius urbis ambitum et partium <expan abbr="di&longs;tribution&etilde;">di&longs;tributionem</expan> intelligimus pro <lb/><expan abbr="locor&utilde;">locorum</expan> uarietate futuram e&longs;&longs;e oportere uariam: <expan abbr="qu&atilde;doquid&etilde;">quandoquidem</expan> mo <lb/>tibus non dari in promptu e&longs;t: ut &longs;eu <expan abbr="rotund&atilde;/&longs;eu">rotundam / &longs;eu</expan> <expan abbr="quadr&atilde;gulam">quadrangulam</expan> / <lb/>aut quam aliam probes / murorum <expan abbr="de&longs;cription&etilde;">de&longs;criptionem</expan> po&longs;&longs;is &aelig;que atque <lb/>aperto in plano ducere. </s>
          <s id="N405281">Veteres architecti oppidis circumdandis / <lb/><expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> angulos improbarunt: quod ho&longs;tibus lace&longs;&longs;entibus magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>incolis <expan abbr="defend&etilde;tibus">defendentibus</expan> <expan abbr="opitulen&ttilde;">opitulentur</expan>: quod item ad <expan abbr="machinar&utilde;">machinarum</expan> iniurias to<lb/>lerandas &longs;int <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaquam</expan> ualidi. </s>
          <s id="N4052A3">Et certe anguli ad in&longs;idias atque telo <lb/><expan abbr="r&utilde;">rum</expan> mi&longs;&longs;iones / expugnatoribus <expan abbr="n&otilde;nihil">non nihil</expan> conferunt: ubi excuriendi <lb/>et &longs;e&longs;e recipiendi facultas pr&aelig;&longs;tetur. </s>
          <s id="N4052B1">Montanis <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> urbibus <expan abbr="iid&etilde;">iidem</expan> <lb/>maximo <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> pr&aelig;&longs;idio &longs;unt: ubi &longs;e aduer&longs;us uiarum occur&longs;us <lb/>offerant. </s>
          <s id="N4052C4">Ad Peru&longs;iam urbem celebrem / quod uicos hac illac qua&longs;i <lb/>a manu di&longs;pan&longs;os digitos per obductos colles porrigat: &longs;i uolet ho<lb/>&longs;tis anguli frontem petere / non patebit illic ubi multa ince&longs;&longs;et ma<lb/>nu / et qua&longs;i aliqua &longs;ubin&longs;idente arce exceptas / tela eruptione&longs;que <lb/>non perferet. </s>
          <s id="N4052CF">Itaque non locis omnibus circumdand&aelig; urbis una ea <lb/>demque ratio e&longs;t. </s>
          <s id="N4052D4">Po&longs;tremo inquiunt ueteres / urbem atque nauim <lb/>haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquam</expan> e&longs;&longs;e oportere tam amplam / ut uacillet uacua / aut non <lb/>&longs;ufficiat plena: Sed alii quod tutiorem putarint / conferti&longs;&longs;imam uo<lb/>luere: Alii quod optimam &longs;ibi &longs;pem pollicerentur in po&longs;terum / &longs;a<lb/>xioribus &longs;patiis delectati &longs;unt: Alii forta&longs;&longs;is celebritati et nomi<lb/>nis po&longs;teritati con&longs;uluerunt. </s>
          <s id="N4052E5">Namque urbem quidem &longs;olis a Eu&longs;i<lb/>ride conditam / quam Thebem nuncupant. </s>
          <s id="N4052EA">CXL. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N4052EE">Memphim cen<expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>tena et quinquaginta: Babylonem &longs;upra trecenta item quinqua<lb/>ginta: <expan abbr="Niniu&etilde;">Niniuem</expan> bis ducenta atque. </s>
          <s id="N4052FE">lxxx. </s>
          <s id="N405301">circui&longs;&longs;e &longs;tadia ex <expan abbr="ueter&utilde;">ueterum</expan> <lb/>hi&longs;toriis comperio. </s>
          <s id="N40530A">Et fuerunt qui tantum conclu&longs;erint are&aelig;: <pb xlink:href="004/01/117.jpg"/>ut intra &longs;eptum ex urbis &longs;olo annua alimenta colligerent. </s>
          <s id="N405313">Hic ex <lb/>uetere prouerbio illud probarim quod aiunt / omnia ut nihil nimis: <lb/>aut &longs;i in <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> pecca&longs;&longs;e <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> iuuet: hanc malim qu&aelig; ad <expan abbr="auct&utilde;">auctum</expan> ci<lb/>uium <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> <expan abbr="perc&otilde;mode">percommode</expan> po&longs;&longs;it excipere: &quml; qu&aelig; &longs;uos hone&longs;te <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>capiat. </s>
          <s id="N405336">Adde quod <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ad <expan abbr="tector&utilde;">tectorum</expan> modo u&longs;um et <expan abbr="nece&longs;&longs;itat&etilde;">nece&longs;&longs;itatem</expan> urbs ha<lb/>benda e&longs;t: uerum et ita <expan abbr="hab&etilde;da">habenda</expan> ut a curis ciuilibus ad <expan abbr="platear&utilde;/cur">platearum / cur</expan> <lb/><expan abbr="riculor&utilde;/ortor&utilde;que">riculorum / ortorumque</expan> et <expan abbr="ambulation&utilde;">ambulationum</expan> et <expan abbr="natation&utilde;">natationum</expan> et <expan abbr="huiu&longs;m&otilde;i">huiu&longs;modi</expan> orna <lb/><expan abbr="m&etilde;ta">menta</expan> delitia&longs;que graui&longs;&longs;ima pateant &longs;patia et diuer&longs;iones.</s>
        </p>
        <p id="N405365" type="main">
          <s id="N405367">Referunt ueteres / Varro / Plutarcus aliique: &longs;olitos maiores <expan abbr="urbi&utilde;">urbium</expan> <lb/>moenia ritu et religione diffinire: Iugatis enim bobus mare et foe<lb/>mina diu au&longs;picato <expan abbr="&aelig;ne&utilde;">&aelig;neum</expan> <expan abbr="aratr&utilde;">aratrum</expan> <expan abbr="traheb&atilde;t">trahebant</expan>: fiebatque &longs;ulcus primige<lb/>nius: quo <expan abbr="moeni&utilde;">moenium</expan> ambitus de&longs;ignaretur: Boue femella interiore: <lb/>ma&longs;culo exteriore <expan abbr="&longs;equeban&ttilde;">&longs;equebantur</expan> aratrum. </s>
          <s id="N40538A">Coloni patres glebas &longs;ub <lb/>motas et &longs;par&longs;as pro&longs;ci&longs;&longs;um in <expan abbr="&longs;ulc&utilde;">&longs;ulcum</expan> refundentes incumulante&longs;que  <lb/>ne quid <expan abbr="di&longs;&longs;eminare&ttilde;">di&longs;&longs;eminaretur</expan>: cum ad locos <expan abbr="portar&utilde;">portarum</expan> uentum erat aratrum <lb/>manibus <expan abbr="&longs;u&longs;tineb&atilde;t">&longs;u&longs;tinebant</expan>: quo intactum <expan abbr="portar&utilde;">portarum</expan> limen <expan abbr="reliuquere&ttilde;">relinqueretur</expan>. </s>
          <s id="N4053AB">Ea <lb/>re pr&aelig;ter portas totos <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> ambitus et opus <expan abbr="&longs;acrat&utilde;">&longs;acratum</expan> ducebat. <lb/></s>
          <s id="N4053B9">Portas ne appellare <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;acras erat fas. </s>
          <s id="N4053C0">Per Romuli tempora <lb/>inquit Dyoni&longs;ius alicarna&longs;&longs;eus / patres inchoandis urbibus &longs;olitos <lb/>facto &longs;acrificio ignes ante tabernacula incendere: eoque <expan abbr="popul&utilde;">populum</expan> edu<lb/>cere: ut expiationis gratia <expan abbr="fl&atilde;mas">flammas</expan> tran&longs;ilir<expan abbr="&etilde;t">ent</expan>: Pollutos nimirum <lb/>ad eam rem &longs;acram <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="admitt&etilde;dos">admittendos</expan> <expan abbr="arbitraban&ttilde;">arbitrabantur</expan>. </s>
          <s id="N4053E4">H&aelig;c illi. </s>
          <s id="N4053E7">Alibi <lb/><expan abbr="c&otilde;perio">comperio</expan> pro&longs;eminata puluere ex tellure <expan abbr="alba / qu&atilde;">alba / quam</expan> puram <expan abbr="n&utilde;cup&atilde;t">nuncupant</expan> <lb/>&longs;olitos <expan abbr="ponendor&utilde;">ponendorum</expan> <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> lineam de&longs;ignare. </s>
          <s id="N405401">Et Alexandrum in <lb/>huius telluris <expan abbr="loc&utilde;/cum">locun / cum</expan> Pharon conderet / quod pura defeci&longs;&longs;et / fa<lb/>rinam &longs;ubieci&longs;&longs;e: qu&aelig; res uatibus futura <expan abbr="pr&aelig;dic&etilde;di">pr&aelig;dicendi</expan> <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> pr&aelig; <lb/>&longs;titit:quod i&longs;tiu&longs;modi pr&aelig;&longs;agiis per natales uibium dies annotatis cer <lb/>tos putarent cuentus temporum po&longs;&longs;e pr&aelig;dicari. </s>
          <s id="N405418">Quin et apud <lb/>&aelig;tru&longs;cos ritualibus libris <expan abbr="doceban&ttilde;">docebantur</expan> qu&aelig;nam <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> ex natali <expan abbr="uibi&utilde;">urbium</expan> <lb/>die &longs;ecula &longs;ucce&longs;&longs;ura: Id quidem non &longs;pectato coelo / deq ua re &longs;u<lb/>pra <expan abbr="&longs;ec&utilde;do">&longs;ecundo</expan> diximus libro: &longs;ed captis ex <expan abbr="pr&aelig;&longs;enti&utilde;">pr&aelig;&longs;entium</expan> <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> <expan abbr="argum&etilde;tis">argumentis</expan> <lb/>atque <gap/>iectura. </s>
          <s id="N405441">Sic eos &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e meminit <expan abbr="C&etilde;&longs;or&itilde;us">Cen&longs;orinus</expan>. </s>
          <s id="N405448">Quo die urbes <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;titu&atilde;&ttilde;/de">con&longs;tituantur / de</expan> his qui eo die nati <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>:quod diuti&longs;&longs;ime <expan abbr="uixer&itilde;t">uixerint</expan> die mortis <lb/>&longs;u&aelig; / primi &longs;eculi <expan abbr="modul&utilde;">modulum</expan> finire: eoque die qui <expan abbr="c&etilde;nt">essent</expan> reliqui <expan abbr="&itilde;">in</expan> ciuitate: <pb xlink:href="004/01/118.jpg"/>de his rur&longs;um eius mortem / qui <expan abbr="longi&longs;&longs;im&atilde;">longi&longs;&longs;imam</expan> egi&longs;&longs;et &aelig;tatem / <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> <lb/>e&longs;&longs;e &longs;eculi &longs;ecundi. </s>
          <s id="N405474">Sic deinceps tempus <expan abbr="reliquar&utilde;">reliquarum</expan> terminari: mit<lb/>ti a diis portenta / quibus admoneremur quodque &longs;eculum e&longs;&longs;e fini <lb/>tum. </s>
          <s id="N40547F">H&aelig;c illi: Tum et addunt his <expan abbr="argum&etilde;tis">argumentis</expan> &aelig;tru&longs;cos didici&longs;&longs;e <lb/>perpulchre &longs;ua &longs;ecula. </s>
          <s id="N405488">Sic enim <expan abbr="mandar&utilde;t">mandarunt</expan> memori&aelig; quatuor pri<lb/>ma &longs;uorum &longs;ecula <expan abbr="annor&utilde;">annorum</expan> fui&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N405495">C. <expan abbr="Quint&utilde;">Quintum</expan>. </s>
          <s id="N40549C">cxxiii. </s>
          <s id="N40549F"><expan abbr="Sext&utilde;">Sextum</expan>. </s>
          <s id="N4054A5">xx. <lb/></s>
          <s id="N4054A9">et. </s>
          <s id="N4054AC">C. <expan abbr="Septim&utilde;">Septimum</expan> totitem. </s>
          <s id="N4054B3"><expan abbr="Octau&utilde;">Octauum</expan> tum <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> agi per tempora C&aelig; <lb/>&longs;arum. </s>
          <s id="N4054BF">Nonum et <expan abbr="decim&utilde;">decimum</expan> &longs;upere&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N4054C6">Tum et &longs;ecula ip&longs;a qualia <lb/>futura &longs;int <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ignorari <expan abbr="arbitraban&ttilde;">arbitrabantur</expan> hi&longs;ce inditiis. </s>
          <s id="N4054D3">Romam quodem <lb/>orbis <expan abbr="imperi&utilde;">imperium</expan> habituram ex eo <expan abbr="coniectar&utilde;t">coniectarunt</expan>: quod qua die <expan abbr="c&otilde;dita">condita</expan> &longs;it <lb/>ex natis per eam diem unus regnum adeptus &longs;it: Hunc <expan abbr="&itilde;uenio">inuenio</expan> fu <lb/>i&longs;&longs;e Numam: Nam <expan abbr="c&otilde;ditam">conditam</expan> urbem <gap/> <expan abbr="nat&utilde;">natum</expan> Numam. </s>
          <s id="N4054F6">xiii. </s>
          <s id="N4054F9"><expan abbr="chal&etilde;">chalem</expan> <lb/>das maias meminit Plutarcus. </s>
          <s id="N405501">At muro <expan abbr="incinet&atilde;">incinctam</expan> urbem Lacen&aelig; <lb/>quod non <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="gloriaban&ttilde;">gloriabantur</expan>: Freti enim &longs;uorum <expan abbr="ciui&utilde;">ciuium</expan> armis et ro<lb/>bore / &longs;atis &longs;e quidem <expan abbr="putab&atilde;t">putabant</expan> munitos e&longs;&longs;e legibus. </s>
          <s id="N40551C">Aegyptii <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> <lb/>Per&longs;&aelig;que contra maiorem <expan abbr="&itilde;mod&utilde;">immodum</expan> &longs;uas urbes <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> prae&longs;idiis mu<lb/>niendas putarunt: Namque cum alii / tum et Niniues / atque item Se<lb/>miramis <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> <expan abbr="cra&longs;&longs;itudin&etilde;">cra&longs;&longs;itudinem</expan> &longs;uis e&longs;&longs;e urbibus uoluere / ut iuncti <lb/>currus <expan abbr="&longs;uprem&atilde;">&longs;upremam</expan> per operis <expan abbr="amplitudin&etilde;">amplitudinem</expan> traherentur: Altitudineque <lb/>tanta eduxere / ut <expan abbr="centen&utilde;">centenum</expan> excederent cubitum. </s>
          <s id="N405549">Apud Tyrum al<lb/>ta fui&longs;&longs;e moenia pedes. </s>
          <s id="N40554E">CL. meminit Arrianus. </s>
          <s id="N405551">Et compti qui ne <lb/>unis tantum <expan abbr="c&otilde;tenti">contenti</expan> fuerint moenibus. </s>
          <s id="N40555A"><expan abbr="Carthagin&etilde;&longs;es">Carthaginen&longs;es</expan> triplici ur<lb/>bem cinxere muro: Deioces urbem Cebatanam / tam et&longs;i e&longs;&longs;et in <lb/>&aelig;dito po&longs;ita / &longs;eptimo cinxi&longs;&longs;e orbe ait Herodotus. </s>
          <s id="N405564">Nos uero <lb/>quando ad <expan abbr="tuend&atilde;">tuendam</expan> <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> et <expan abbr="libertat&etilde;">libertatem</expan> ho&longs;tibus aut fortuna aut nu<lb/>mero &longs;upantibus poti&longs;&longs;ima ine&longs;&longs;e ip&longs;is in muris pr&aelig;&longs;idia intelligi <lb/>mus. </s>
          <s id="N405579">Neque i&longs;tos probamus / qui pror&longs;us <expan abbr="nud&atilde;">nudam</expan> uoluerint <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> <expan abbr="c&etilde;">esse</expan>: <lb/>neque illos qui <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> tuendi &longs;ui &longs;pem / ip&longs;a in <expan abbr="moeni&utilde;">moenium</expan> <expan abbr="extructi&otilde;e">extructione</expan> po<lb/>&longs;ui&longs;&longs;e <expan abbr="uidean&ttilde;">uideantur</expan>. </s>
          <s id="N40559C">Platoni <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> a&longs;&longs;entior: Nam e&longs;&longs;e <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ciuitati <lb/>cuiuis in&longs;itum atque innatum / ut &longs;ingulis momentis temporis &longs;it <lb/>periculis proxima captiuitatis: quando ita &longs;eu natura / &longs;eu homi<lb/>num moribus comparatum &longs;it: ut habendi terminos et concupi<lb/>&longs;cendi fines / nullius ratio &longs;ibi neque publice neque priuatim pr&aelig; <lb/>&longs;crip&longs;erit. </s>
          <s id="N4055B1">Ex qua una poti&longs;&longs;imum re armorum omnis iniuria <pb xlink:href="004/01/119.jpg"/>oborta e&longs;t. </s>
          <s id="N4055B8">Qu&aelig; &longs;i ita &longs;int / utique cu&longs;todibus cu&longs;todias / et muniti <lb/>omnibus munitiones addendas quis negabit? </s>
          <s id="N4055BD">C&aelig;terum quod alibi <lb/><expan abbr="diximus / omni&utilde;">diximus / omnium</expan> erit capaci&longs;&longs;ima urbs / qu&aelig; &longs;it <expan abbr="rot&utilde;da">rotunda</expan>: tuti&longs;&longs;ima <lb/>qu&aelig; &longs;inuo&longs;is anfractibus murorum obualletur: qualem fui&longs;&longs;e hie<lb/>ro&longs;olimam &longs;cribit Tacitus. </s>
          <s id="N4055CD">Non enim &longs;ine di&longs;erimine ho&longs;tem in<lb/>tra &longs;inus / aut certa <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;pe frontibus machinas <expan abbr="admotur&utilde;">admoturum</expan> <expan abbr="&longs;tacu&utilde;t">&longs;tacuunt</expan>. <lb/></s>
          <s id="N4055DF"><expan abbr="C&otilde;moditatibus">Commoditatibus</expan> tamen ip&longs;o ex oppido capiendis pro&longs;piciemus: <lb/>quam rem pro locorum oportunitate et nece&longs;&longs;itate feci&longs;&longs;e ueteres <lb/>aduertimus. </s>
          <s id="N4055E9"><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> Antium quidem uetu&longs;tam urbem latinam ad <lb/>littoris &longs;inum <expan abbr="amplexand&atilde;/oblongum">amplexandan / oblongum</expan> fui&longs;&longs;e ex ueteris ruin&aelig; re&longs;i<lb/>duis apparet. </s>
          <s id="N4055F7">Carr&aelig; ad Nilum quoque <expan abbr="oblong&utilde;">oblongum</expan> <expan abbr="tend&utilde;tur">tenduntur</expan>. </s>
          <s id="N405602">Polum <lb/>botram urbem <expan abbr="Indor&utilde;">Indorum</expan> in gra&longs;sis longam fui&longs;&longs;e &longs;crip&longs;it Mega&longs;the <lb/>nes &longs;tadia. </s>
          <s id="N40560D">lxxx. </s>
          <s id="N405610">latam. </s>
          <s id="N405613">xv. </s>
          <s id="N405616">di&longs;tentam <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="fluui&utilde;">fluuium</expan>. </s>
          <s id="N405621">Quadran<lb/>gulum habui&longs;&longs;e <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> ductum <expan abbr="Babylon&etilde;">Babylonem</expan>: Memphim uero in <lb/>delt&aelig; litter&aelig; <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> perfinitam refer&uuml;nt. </s>
          <s id="N405634">Denique <expan abbr="qu&atilde;eumque">quamcumque</expan> proba <lb/>ris ambitus de&longs;criptionem / &longs;at pro rei nece&longs;&longs;itate proui&longs;um putat <lb/>Vegetius: &longs;i tam latos po&longs;ueris muros / ut propul&longs;atores armari <lb/>mutuo &longs;e obuia excur&longs;ione non impediant: Si excitarimus tam al<lb/>tos / ut &longs;calis admotis <expan abbr="tr&atilde;&longs;cendi">tran&longs;cendi</expan> nequeant: Si ita calce &longs;tructuraque <lb/>firmarimus / ut arieti machini&longs;que no cedant. </s>
          <s id="N405649">Etenim machinarum <lb/>duo &longs;unt genera: <expan abbr="Vn&utilde;/quo">Vnun / quo</expan> ictu impul&longs;uque <expan abbr="pro&longs;tern&utilde;t">pro&longs;ternunt</expan> opus: Al<lb/><expan abbr="ter&utilde;">terum</expan> quo &longs;uffodiunt muros atque <expan abbr="&longs;ubru&utilde;t">&longs;ubruunt</expan>. </s>
          <s id="N40565F">Vtri&longs;que magna exparte <lb/>prouidebitur <expan abbr="n&otilde;">non</expan> muro magis q fo&longs;&longs;a: Nam <expan abbr="mur&utilde;">murum</expan> i&longs;tic ni&longs;i ab infi<lb/>ma aqua aut firmo a lapide <expan abbr="perduct&utilde;">perductum</expan> non probant: &longs;ed ip&longs;am fo&longs;<lb/>&longs;am et latam et <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> profundam exigunt. </s>
          <s id="N405678">Nam ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> te&longs;tu<lb/><expan abbr="din&etilde;">dinem</expan> et turrim amb<expan abbr="ulatori&atilde;">ulatoriam</expan> et i&longs;tiu&longs;modi excludet: ne admoueri <lb/>iuxta queant: Et inuenta aqua aut &longs;axo / omnis <expan abbr="cuniculor&utilde;">cuniculorum</expan> agen <lb/>dorum conatus fru&longs;trabitur. </s>
          <s id="N405691">E&longs;t apud militares qu&aelig;&longs;tio / fo&longs;sam <lb/>ne pr&aelig;&longs;tet aqua repletam habere: an &longs;iccam pr&aelig;ferant. </s>
          <s id="N405696"><expan abbr="Incolar&utilde;">Incolarum</expan> <lb/>enim ualitudini / non in po&longs;tremis con&longs;ulendum &longs;tatuunt: tum et <lb/>hanc probant / in qua &longs;iquid mi&longs;&longs;ilium impetu corruerit/ ilico id <lb/>tollere et purgare po&longs;&longs;is commode: ne i&longs;tinc aggeratus ingre&longs;&longs;us <lb/>ho&longs;ti relinquatur.</s>
        </p>
        <p id="N4056A4" type="main">
          <s id="N4056A6">Sed redeo ad moenia. </s>
          <s id="N4056A9">De his ducendis &longs;ic monent ueteres / inter <pb xlink:href="004/01/120.jpg"/>uallo uigenum pedum interpo&longs;ito / duo intrin&longs;ecus muri fabrici<lb/>tentur: deinde terra ex fo&longs;&longs;is ege&longs;ta intermittatur uectibu&longs;que den<lb/>&longs;etur: tollenturque muri i&longs;tiu&longs;modi ita/ ut de plano ciuitatis ad &longs;i<lb/>militudinem gradus qua&longs;i cliuo molli u&longs;que ad propugnacula po&longs;<lb/>&longs;it a&longs;cendi. </s>
          <s id="N4056B8">Alii ex fo&longs;&longs;a inquiunt exemptam tellurem pro agge<lb/>re ad urbis ambitum ponito: murumque unum ab ip&longs;o fo&longs;&longs;&aelig; alueo <lb/>tollito cra&longs;&longs;itudine ut terr&aelig; &longs;uperurgentis onus <expan abbr="per&qtilde;">per quae</expan> ualde &longs;ub<lb/>&longs;tineat: Ab hoc item alium intra urbem uer&longs;us murum educito <lb/>cel&longs;iorem / a priorique di&longs;tantem &longs;pacio <expan abbr="n&otilde;">non</expan> angu&longs;to: Sed quanto il<lb/>lic facta acie cohortes habeant &longs;pacia dimicandi expedita. </s>
          <s id="N4056CD">Mu <lb/>ros itidem ab exteriore ad interiorem murum tran&longs;uer&longs;os interia <lb/>cito: quorum nexu et adminiculo primarii inter &longs;e his iuncti deti <lb/>neantur: et telluris intermi&longs;&longs;&aelig; uim urgentem perferant ualidius. <lb/></s>
          <s id="N4056D7">At nos quidem pr&aelig;ter h&aelig;c eos muros probamus: qui ita &longs;tatuan<lb/>tur / ut &longs;i tandem impetentium machinarum ui &longs;ternantur / habe<lb/>ant &longs;ub&longs;titutum are&aelig; &longs;pacium: quo loci montes a&longs;&longs;ideant: et fo&longs;<lb/>&longs;as ruina &longs;ui non compleant. </s>
          <s id="N4056E0">In c&aelig;teris perplacet Vitruuius: <lb/>Opus inquit muri &longs;ic faciundum cen&longs;eo: ut eius per <expan abbr="cra&longs;&longs;itudin&etilde;">cra&longs;&longs;itudinem</expan> <lb/>tabul&aelig; oleagine&aelig; u&longs;tolat&aelig; &quml;uam creberrim&aelig; <expan abbr="inter&longs;truan&ttilde;">inter&longs;truantur</expan>: ut utr&aelig;que <lb/>muri frontes inter &longs;e quemadmodum fibulis hi&longs;taleis colligat&aelig; / <lb/>&aelig;ternam habeant firmitatem. </s>
          <s id="N4056F3">Huiu&longs;modi ferme a Pelopone&longs;&longs;i<lb/>bus ob&longs;e&longs;&longs;i Plateen&longs;es obieci&longs;&longs;e ho&longs;tibus murum refert Tuchidi<lb/>des: Nam laterculis quidem ligna intermi&longs;cuere / atque multo fir<lb/>mauere. </s>
          <s id="N4056FC">Et muros omnes inquit C&aelig;&longs;ar apud Gallias hac fere for<lb/>ma &longs;unt: Trabes direct&aelig; perpetu&aelig; in longitudinem paribus inter <lb/>uallis di&longs;tantes inter &longs;e intror&longs;us <expan abbr="reuinciun&ttilde;">reuinciuntur</expan>: et grandibus &longs;axis <lb/><expan abbr="effarci&utilde;tur">effarciuntur</expan>: ita ut trabs trabem non contingat: huiu&longs;modi ordini<lb/>bus coagmentandis iu&longs;tam muri altitudinem explent: Id opus <lb/>et &longs;pecie non deforme / et ad defen&longs;ionem e&longs;t <expan abbr="ualid&utilde;">ualidum</expan>: nam ab <expan abbr="inc&etilde;">incen</expan><lb/>dio lapis / et ab ariete materia defendit. </s>
          <s id="N40571A">Ha&longs;ce in muris connexi<lb/>ones &longs;unt qui <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ualde <expan abbr="prob&etilde;t">probent</expan>: <expan abbr="n&atilde;que">nanque</expan> aiunt <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> calcem et <expan abbr="materi&etilde;">materiem</expan> <lb/>diu non <expan abbr="c&otilde;uenire/">conuenire /</expan> quod uratur et ab&longs;umatur &longs;alibus ardoreque calcis: <lb/>Tum &longs;i erit ut mi&longs;&longs;ilibus <expan abbr="machinar&utilde;">machinarum</expan> opus impetat fiet / inquiunt <lb/>ut uniuer&longs;i muri <expan abbr="c&otilde;nexa">connexa</expan> exaggeratio qua&longs;&longs;ata <expan abbr="c&otilde;mouea&ttilde;">commoueatur</expan>: et una <pb xlink:href="004/01/121.jpg"/>omnis ad ruinam reddatur prona. </s>
          <s id="N40574D">At muros contra mi&longs;&longs;ilium in<lb/>iurias &longs;ic pulcherrime firmari arbitramur. </s>
          <s id="N405752">Anterides ba&longs;i trian <lb/>gula uno in ho&longs;tes angulo proiecto denum interuallo cubitorum <lb/>inter &longs;e di&longs;tantes per muri directiones excitabimus: et arcus ab his <lb/>ad alteras interducemus atque te&longs;tudinabimus: Et interuacua qu&aelig; <lb/>illic ueluti &longs;caph&aelig; relict&aelig; &longs;unt / &longs;ubacta paleis argilla uectibus <expan abbr="d&etilde;">den</expan><lb/>&longs;antes complebimus. </s>
          <s id="N405765">Fiet hinc ut tormentorum uis et impetus ap<lb/>pellens lentitudine fru&longs;tretur argill&aelig;: Fiet <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> ut <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i &longs;par&longs;im <lb/>et ilico ob&longs;truendis fene&longs;tris murus <expan abbr="tormentor&utilde;">tormentorum</expan> a&longs;&longs;iduitate queat <lb/>debilitari. </s>
          <s id="N40577A">Apud Siculos pumicis copia perpulchre id pr&aelig;&longs;tabit: <lb/>quod i&longs;tic qu&aelig;rimus. </s>
          <s id="N40577F">Alibi pumicis et argill&aelig; loco non <expan abbr="inc&otilde;mo">incommo</expan> <lb/>de utuntur cofo: Gyp&longs;um <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> huic operi no recu&longs;abimus. </s>
          <s id="N40578C"><expan abbr="Dem&utilde;">Demum</expan> <lb/>ex his &longs;iquid ad&longs;it / quod humoris hau&longs;tro nocturni&longs;que uaporibus <lb/>obiectum &longs;it / id lapidea cru&longs;ta atque rectura ue&longs;tiatur. </s>
          <s id="N405796">Et inprimis <lb/>iuuabit ripam fo&longs;&longs;&aelig; <expan abbr="exterior&etilde;">exteriorem</expan> paulo ponere elatiorem accliuitate <lb/>&quml; c&aelig;terum agri &longs;olum e&longs;t. </s>
          <s id="N4057A1">Sic enim mi&longs;&longs;ilium de&longs;tinationes mu <lb/>ros urbis non attingent: &longs;ed &longs;uperuolabunt. </s>
          <s id="N4057A6">Et &longs;unt qui murum <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>tra <expan abbr="machinam&etilde;ta">machinamenta</expan> mi&longs;&longs;ilium tuti&longs;&longs;imum putent eum qui <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan><lb/>to ita ducatur / ut &longs;err&aelig; denticulos imitetur. </s>
          <s id="N4057B9">Atqui placent ad ur<lb/>bem Romam muri: quibus decur&longs;orium ad mediam altitudinem <lb/>ine&longs;t: Suntque per murum aptis locis relict&aelig; fo&longs;&longs;ur&aelig; / unde furtim <lb/>a &longs;agittariis incautus et properans ho&longs;tis &longs;aucietur: Et ad murum <lb/>turres quinquagenos in cubitos qua&longs;i anterides <expan abbr="adig&etilde;d&aelig;">adigend&aelig;</expan> prodeun<lb/>tibus in rotundum frontibus et proceritate cel&longs;iores muro: ut qui <lb/>propius applicuerit mi&longs;&longs;ilibus nudum obiiciat latus et conficia<lb/>tur: Sic enim et murus a turribus / et turris a turre mutuo defen <lb/>detur. </s>
          <s id="N4057D0">Turres quo latere urbem &longs;pectant / muro nudatas poni<lb/>to et apertas: ne ho&longs;tem forta&longs;&longs;is immi&longs;&longs;um protegant. </s>
          <s id="N4057D5">Tur<lb/>ribus muri&longs;que coron&aelig; et decori &longs;unt / et firmitatem ex nexura af<lb/>ferunt: et admotarum &longs;calarum irreptiones prohibent. </s>
          <s id="N4057DC">Sunt qui <lb/>per muros &longs;ub ip&longs;is pr&aelig;&longs;ertim turribus intermi&longs;&longs;a pr&aelig;cipitia re <lb/>linqui uelint / et muniri pontibus ligneis: qui confe&longs;tim aut redu<lb/>cti/ aut deiecti prout res exigat u&longs;ui aut &longs;aluti &longs;unt.</s>
        </p>
        <p id="N4057E5" type="main">
          <s id="N4057E7">Ad portarum utrumque latus / ueteres a&longs;&longs;ueuere geminas <pb xlink:href="004/01/122.jpg"/>grandiores turres pr&aelig;&longs;tituere multa &longs;ui parte &longs;olidas: qu&aelig; ueluti <lb/>brachia &longs;inus fauce&longs;que ingre&longs;&longs;us foueant. </s>
          <s id="N4057F0">Turribus nulla te&longs;tudo <lb/>&longs;ed lignea tabulata interitruantur: qu&aelig; ubi opus &longs;it et reuelli et <lb/>igne ab&longs;umi queant. </s>
          <s id="N4057F7">Turrium tabulata clauis figi <expan abbr="uet&atilde;t">uetant</expan>: quo ma<lb/>turius po&longs;&longs;int ho&longs;te peruincente deturbari. </s>
          <s id="N405800">Tecta et &longs;ece&longs;&longs;us <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>deerunt: quibus excubi&aelig; hybernas pruinas et eiu&longs;modi <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan> <lb/>iniurias tolerent. </s>
          <s id="N40580F">Propugnaculis <expan abbr="pend&etilde;tia">pendentia</expan> &longs;ub&longs;int foramina: qui<lb/>bus lapidem et faces in ho&longs;tem / et aquam etiam &longs;iquid portam in<lb/>cenderit / fundas. </s>
          <s id="N40581A">Valuas corio et ferro tectas ab igne uindicari <lb/>pr&aelig;dicant. </s>
          <s id="N40581F">De his hactenus.</s>
        </p>
        <p id="N405822" type="main">
          <s id="N405824">Portarum ratio pro uiarum militarium numero habenda e&longs;t: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <lb/>uiarum quidem ali&aelig; militares: ali&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> militares. </s>
          <s id="N405831">Non hic illa iu<lb/>ri&longs; con&longs;ultorum pro&longs;equor: ut actus iumentorum iter <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> ha<lb/>beri gratia uiam utrumque complecti &longs;tatuam. </s>
          <s id="N40583C">Sunt quidem mili<lb/>tares qua in prouincia profici&longs;cimur cum exercitu atque imped<gap/><expan abbr="&etilde;">en</expan><lb/>tis. </s>
          <s id="N405848">Ergo militarem no militaribus multo e&longs;&longs;e &longs;patio&longs;iorem opor<lb/>tet. </s>
          <s id="N40584D">Et aduerti a&longs;&longs;ue&longs;&longs;e ueteres ponere ut e&longs;&longs;ent cubitos <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> <lb/>minus octo. </s>
          <s id="N405856">Ex lege. </s>
          <s id="N405859">xii. </s>
          <s id="N40585C">tabularum uiam &longs;ic finiunt: ut qu&aelig; in <lb/>porrectum &longs;it / latitudinem habeat pedes. </s>
          <s id="N405861">xii. </s>
          <s id="N405864">Qu&aelig; in anfractum <lb/>id e&longs;t ubi flexum e&longs;t. </s>
          <s id="N405869">xvi. </s>
          <s id="N40586C">Non militares &longs;unt quibus a militari <lb/>egredimur aut in uillam <expan abbr="oppid&utilde;">oppidum</expan> ue: aut &aelig;que aliam in uillam mi <lb/>litarem: uti &longs;unt per agrum actus: per urbem diuerticula. </s>
          <s id="N405879">E&longs;t <lb/>pr&aelig;terea uiarum quoddam genus / quod quidem plate&aelig; naturam <lb/>&longs;apiat: uti &longs;unt qu&aelig; ad certos aliquos u&longs;us habeantur / pr&aelig;&longs;ertim <lb/>publicos: puta qu&aelig; in templum / in curriculum / in basilicam du<lb/>cat. </s>
          <s id="N405884">Viarum militarium ductus non eo&longs;dem ip&longs;um per agrum <lb/>e&longs;&longs;e atque intra urbem oportet: Extra urbem omnino &longs;eruanda h&aelig;c <lb/>&longs;unt: ut patula et aperti&longs;&longs;ima ad omnem <expan abbr="circ&utilde;a&longs;pectum">circuma&longs;pectum</expan> fiet: ut <lb/>impeditionibus cum aquarum / tum ruinarum &longs;it libera et expedi<lb/>ti&longs;&longs;ima: ut latronibu&longs; ad in&longs;idias <expan abbr="capt&atilde;das">captandas</expan> null&aelig; penitus latebr&aelig; <lb/>nulli &longs;ece&longs;&longs;u&longs; <expan abbr="relinquan&ttilde;">relinquantur</expan>: ut in eam non pa&longs;&longs;im unde ui&longs; aditu&longs; <lb/>ad populatione&longs; pateant: Po&longs;tremo ut directa breui&longs;&longs;imaque &longs;it: <lb/>omnium erit breui&longs;&longs;ima / non ut illi qu&aelig; recti&longs;&longs;ima: &longs;ed qu&aelig; tuti&longs;si<lb/>ma: Maloque prolixiorem paulo / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> parum <expan abbr="c&otilde;modam">commodam</expan>. </s>
          <s id="N4058AB">Sunt qui <pb xlink:href="004/01/123.jpg"/>putent agrum priuernatem e&longs;&longs;e tuti&longs;&longs;imum quod eum <expan abbr="prof&utilde;">profun</expan><lb/>d&aelig; ui&aelig; qua&longs;i dimer&longs;&aelig; fo&longs;&longs;&aelig; per&longs;eccent / ingre&longs;&longs;u ambigu&aelig; / pro<lb/>gre&longs;&longs;u incert&aelig; et minime tute: ripis extantibus: unde ho<lb/>&longs;tis facile po&longs;&longs;it obteri peritiores <expan abbr="tuti&longs;&longs;im&atilde;">tuti&longs;&longs;imam</expan> <expan abbr="put&atilde;t">putant</expan> que <expan abbr="coe&qtilde;">coequae</expan><lb/> tum per colliculorum dor&longs;um agitur. </s>
          <s id="N4058CA">Proxime ad <expan abbr="h&atilde;c">hanc</expan> ac <lb/>cedit qu&aelig; ex uetere more extructo aggere medios per cam<lb/>pos dirigitur. </s>
          <s id="N4058D5">Quin et illam ueteres ea de re aggerum <expan abbr="n&utilde;">nun</expan><lb/>cuparunt: et profecta &longs;ic perducta multas de &longs;e pr&aelig;bebit <expan abbr="c&otilde;">com</expan><lb/>moditates: nam cum ex pro&longs;pectus amenitate per cel&longs;am <lb/>exaggerationem ambulantes uiatores ab itineris labore et <lb/>molestia plurimum leuentur: tum et multo intere&longs;t <expan abbr="ho&longs;t&etilde;">ho&longs;tem</expan> <lb/>longe pr&aelig;uidi&longs;&longs;e: et habere qui po&longs;&longs;is infe&longs;tum urgentem <lb/>aut modica manu di&longs;tinere: aut nulla tuorum iactura &longs;i &longs;u<lb/>peret cedere: et ad rem &longs;it quod ad <expan abbr="ui&atilde;">uiam</expan> <expan abbr="portu&etilde;&longs;em">portuen&longs;em</expan> annotaui <lb/>quando enim egypto / affrica / libia / hi&longs;paniis / germania in <lb/>&longs;ulis hominum ingens numerus: mercium maxima uis <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>fluebat: &longs;tratam effecere. </s>
          <s id="N405908">duplam: et in medio lapidum or<lb/>do eminens uti limes extabat pedem / ut prodirent altera: <lb/>redirent altera / uitata properantium offen&longs;ione. </s>
          <s id="N40590F">huiu&longs;modi <lb/>e&longs;&longs;e militarem uiam extra urbem oportet / expeditam dire<lb/>ctam atque tuti&longs;&longs;imam.</s>
        </p>
        <p id="N405916" type="main">
          <s id="N405918">Cum ad urbem applicuerit &longs;i erit ciuitas clara et <expan abbr="prepot&etilde;s">prepotens</expan> <lb/>uias habere directas ampli&longs;&longs;imas condecet: que ad dignita<lb/>tem maie&longs;tatemque urbis <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan>. </s>
          <s id="N405927">Sin autem erit colonia / aut <lb/>oppidum tuti&longs;&longs;imos pre&longs;tabit aditus: &longs;i non expedito in <lb/>portam rectabit: &longs;ed in dextram aut &longs;ini&longs;tram prope menia <lb/>ac pre&longs;ertim &longs;ub ip&longs;is murorum propugnaculis diducetur <lb/>intra urbem uero non directa / &longs;ed fluentum more in hanc <lb/>atque in hanc / atque iterato in hanc ip&longs;am / e&longs;&longs;e partem molli <lb/>flexu &longs;inuo&longs;am condecet. </s>
          <s id="N405936">Nam preter illud quod ea quidem <lb/>ubi prolixior uidebitur: illic urbis amplitudinem opin</s>
          <s id="N40593B"><expan abbr="i&otilde;e">ione</expan> <lb/>adaugebit: profecto uehementer quoque confert ad gratiam <lb/>ad u&longs;us commoditates / ad temporumque ca&longs;us / et nece&longs;&longs;ita<lb/>tes. </s>
          <s id="N405947">Etenim et quanti erit hoc et rectantibus ad &longs;ingulos <pb xlink:href="004/01/124.jpg"/>gradus: <expan abbr="&longs;en&longs;&itilde;">&longs;en&longs;im</expan> non &aelig; &aelig;dificiorum facies <expan abbr="obiici&atilde;&ttilde;">obiiciantur</expan>: ut cuiu&longs;que do <lb/>mus egre&longs;&longs;io et pro&longs;pectus ex media ui&aelig; ip&longs;ius <expan abbr="&atilde;plitudinc">amplitudine</expan> di<lb/><expan abbr="riga&ttilde;">rigatur</expan>: ut <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> alibi nimia laxitas <expan abbr="&itilde;decora">indecora</expan> &longs;it et <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in&longs;alubris: <lb/>Hic ip&longs;a quoque ua&longs;titas conducat. </s>
          <s id="N405971">Vrbem Romam &longs;cri<lb/>bit Cornelius / dilatatis a Nerone uiis effectam <expan abbr="feruidior&etilde;">feruidiorem</expan> <lb/>et ea de re minus &longs;alubrem: alibi contra in arctis uiarum <lb/>crude&longs;cunt: e&longs;tate nunquam erit non umbro&longs;a: nulla item <lb/>aderit domus: quam non diei radius ingrediatur. </s>
          <s id="N405980">Et aura <lb/>nunquam erit immunis. </s>
          <s id="N405985">Nam unde uis mota appulerit re<lb/>ctam et magna ex parte <expan abbr="expedit&atilde;">expeditam</expan> <expan abbr="preterflu&etilde;di">preterfluendi</expan> aream inue<lb/>niet. </s>
          <s id="N405994">Et uentos eadem nunquam infe&longs;tos experietur: illico <lb/>enim retundentur parietum obiectu. </s>
          <s id="N405999">Adde quod &longs;i <expan abbr="ingredie&ttilde;">ingredietur</expan> <lb/>ho&longs;tis: non minus a fronte atque <expan abbr="lateribus/&qtilde;">lateribus / quae</expan> a tergo lace&longs;<lb/>&longs;itus periclitabitur.</s>
        </p>
        <p id="N4059A8" type="main">
          <s id="N4059AA">De militaribus hactenus: non militares ha&longs;ce imitabuntur <lb/>ni forta&longs;&longs;is hoc inter&longs;it / quod i&longs;tic quidem ad lineam directe <lb/>&longs;i erunt: cum angulis parietum et partibus &aelig;dificiorum <lb/>magis conuenient. </s>
          <s id="N4059B3">Sed intra urbem placui&longs;&longs;e comperio ue<lb/>teribus uias ade&longs;&longs;e aliquas <expan abbr="&itilde;extricabilis">inextricabilis</expan> atque aliquas nul<lb/>lius exitus quas ingrediens ho&longs;tis noxiu&longs;ue anceps &longs;uique <lb/>diffi&longs;os he&longs;itet: aut &longs;i e&longs;&longs;e audacior per&longs;eueret: mature pe<lb/>riclitetur. </s>
          <s id="N4059C2">E&longs;&longs;e et minutiores uias conferet / non in <expan abbr="long&utilde;">longum</expan> <lb/>productas: &longs;ed in primam tran&longs;uer&longs;am uiam terminatas: <lb/>ut qua&longs;i non <expan abbr="public&utilde;">publicum</expan> <expan abbr="expedit&utilde;que">expeditunque</expan> iter / &longs;ed potius obiect&aelig; <lb/>domus <expan abbr="adit&utilde;">aditum</expan> <expan abbr="prebe&atilde;t">prebeant</expan>: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> id et domibus lumina paratiora: <lb/>et urbi <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> uolunt <expan abbr="ho&longs;til&etilde;">ho&longs;tilem</expan> <expan abbr="excur&longs;ion&etilde;">excur&longs;ionem</expan> <expan abbr="&itilde;peditior&etilde;">impeditiorem</expan> pre&longs;tabit. <lb/></s>
          <s id="N4059F6">Vicis intra urbem di&longs;par&longs;is et minime continuis habitam <lb/>fui&longs;&longs;e babilonem &longs;cribit Curtius. </s>
          <s id="N4059FB">Platoni contra non uicos <lb/>modo &longs;ed parietes etiam domorum haberi coniunctos pla<lb/>cuit / idque opus urbi e&longs;&longs;e pro muro uoluit. </s>
          <s id="N405A02">Pons quidem <lb/>poti&longs;&longs;ima ui&aelig; pars e&longs;t. </s>
          <s id="N405A07">pontis habendi locus erit idoneus <lb/>non omnis. </s>
          <s id="N405A0C">nam preter id: quod non extremum &longs;eclu&longs;umque in <lb/>angulum paucorum commoditatibus relinqui: &longs;ed medias <lb/>in regiones u&longs;ibus uniuer&longs;orum patere pontem conuenit. <pb xlink:href="004/01/125.jpg"/>Profecto <expan abbr="loc&atilde;dus">locandus</expan> is quidem erit / ubi et facile ponere: et im<lb/>pen&longs;a non graui&longs;&longs;ima perficere: et <expan abbr="etern&utilde;">eternum</expan> futurum &longs;pera&longs;&longs;e <lb/>liceat. </s>
          <s id="N405A23">Captanda igitur uada non profundiora: non abruta: <lb/>non incerta: non mobilia: &longs;ed coequata et man&longs;ura. </s>
          <s id="N405A28">Vitan <lb/>di uortices: gurgites: uoragines et eiu&longs;modi: qu&aelig; mala per <lb/>fluenta uer&longs;antur. </s>
          <s id="N405A2F"><expan abbr="Vit&atilde;dique">Vitandique</expan> in primis anfractibus riparum <lb/>cubiti <gap/><expan abbr="c&utilde;">cum</expan> c&aelig;teras ob res / &longs;unt <expan abbr="en&itilde;">enim</expan> i&longs;tic rip&aelig; ut uidere licet <lb/>ruinis <expan abbr="obnoxi&aelig;/t&utilde;">obnoxi&aelig; / tum</expan> quod per eos ip&longs;os cubitos alluuiorum tem<lb/>pe&longs;tatibus rapta ex agris materia et trunci et &longs;ilu&aelig; non re<lb/>cto expeditoque lap&longs;u <expan abbr="deueh&utilde;tur/&longs;ed">deuehuntur / &longs;ed</expan> <expan abbr="obuer&longs;&atilde;tur">obuer&longs;antur</expan>: aliaque alias <lb/>retardando glomerantibus congruuntur: ua&longs;tumque coact&aelig; in <lb/>cumulum h&aelig;re&longs;cunt pilis: unde fauces arcuum ob&longs;tipat&aelig; <lb/>&longs;uccumbunt quoadiu moleque pre&longs;&longs;antium aquarum detur<lb/>batur opus / atque diruitur. </s>
          <s id="N405A5A">Sed &longs;unt <expan abbr="p&otilde;tium">pontium</expan> alii lapidei / alii <lb/>lignei. </s>
          <s id="N405A63">De ligneis prius / quod opere &longs;int faciliores: po&longs;t de la<lb/>pideis tran&longs;igemus. </s>
          <s id="N405A68">Vtrunque firmi&longs;&longs;imum e&longs;&longs;e oportet. <lb/></s>
          <s id="N405A6C">Ergo is multa et ualida lignorum copia corroborabitur. <lb/></s>
          <s id="N405A70">Quam ad rem pulchre <expan abbr="exequ&etilde;d&atilde;/">exequendan /</expan> illud C&aelig;&longs;aris maiorem <expan abbr="&itilde;">im</expan><lb/>modum confert. </s>
          <s id="N405A7D">Nam pontis quidem efficiendi rationem <lb/>&longs;ic in&longs;tituit. </s>
          <s id="N405A82">Tigna bina &longs;exquipedalia paululum ab imo <lb/>pr&aelig;acuto dimer&longs;a ad altitudinem fluminis / interuallo pe<lb/>dum duorum inter &longs;e iungebat. </s>
          <s id="N405A89">Haec cum machinationibus <lb/>immi&longs;&longs;a in flumen defixerat: figi&longs;tici&longs;que adegerat non di<lb/>recte ad perpendiculum / &longs;ed prona ac fa&longs;tigiata: ut &longs;ecun<lb/>dum naturam fluminis procumberent. </s>
          <s id="N405A92">His item contraria <lb/>duo inter &longs;e ad eundem modum iuncta: interuallo pedum <lb/>quadragenum ab inferiore parte contra uim atque impetum <lb/>fluminis conuer&longs;a &longs;tatuebat. </s>
          <s id="N405A9B">Haec utraque uti diximus con<lb/>&longs;tituta bipedalibus trabibus &longs;uperimmi&longs;&longs;is iungebat longis <lb/>quantum in&longs;titorum tignorum iunctura di&longs;tabat. </s>
          <s id="N405AA2">Huiu&longs;modi <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="&imacr;mi&longs;&longs;&aelig;">immi&longs;&longs;&aelig;</expan> trabes binis utrinque fibulis ab extrema parte de<lb/>&longs;tinebantur: quibus di&longs;clu&longs;is atque in <expan abbr="c&otilde;trariam">contrariam</expan> partem re<lb/>iunctis / tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura: <lb/>ut quo maior uis aqu&aelig; &longs;e incita&longs;&longs;et / hoc arctius colligata <pb xlink:href="004/01/126.jpg"/>tenerentur iuga. </s>
          <s id="N405ABC">H&aelig;c materia iniecta <expan abbr="contexeb&atilde;tur">contexebantur</expan> longu<lb/>riis: cratibu&longs;que con&longs;ternebantur: ac nihilo&longs;egnius gratilio <lb/>res trabes quas &longs;ubiciendo &longs;ubucas nuncupant / ad <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan> <lb/>partem fluminis obliqu&aelig; agebantur / quo pro ariete &longs;ubie<lb/>ct&aelig; / et cum omni opere <expan abbr="c&otilde;iunct&aelig;">coniunct&aelig;</expan> uim fluminis <expan abbr="exciper&etilde;t">exciperent</expan>. <lb/></s>
          <s id="N405AD8">Et ali&aelig; item trabes &longs;upra pontem extabant fluuio mediocri <lb/>&longs;patio infix&aelig;: ut &longs;i arborum trunci &longs;iue naues deiiciendi ope<lb/>ris cau&longs;a e&longs;&longs;ent a barbaris mi&longs;&longs;&aelig;: his <expan abbr="def&etilde;&longs;oribus">defen&longs;oribus</expan> earum re <lb/>rum uis minueretur: neu ponti <expan abbr="nocer&etilde;t">nocerent</expan>. </s>
          <s id="N405AE9">Hec C&aelig;&longs;ar. </s>
          <s id="N405AEC">Non <lb/>&longs;it ab re quod apud ueronam a&longs;&longs;ueuere ligneos <expan abbr="p&otilde;tes">pontes</expan> in&longs;ter <lb/>nere ferreis uirgis: ea pr&aelig;&longs;ertim parte qua redam et carros <lb/>trahebant. </s>
          <s id="N405AF9">Sequitur lapideus pons: eius partes h&aelig; &longs;unt. </s>
          <s id="N405AFC">Su<lb/>bices <expan abbr="ripar&utilde;">riparum</expan> pil&aelig;: fornix in&longs;tratura. </s>
          <s id="N405B05">Inter &longs;ubices riparum <lb/>atque pilas hoc intere&longs;t: quod h&aelig; ualido penitus obnixu per/ <lb/>&longs;tent nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
          <s id="N405B0C">Nam ad <expan abbr="&longs;u&longs;tin&etilde;da">&longs;u&longs;tinenda</expan> modo &longs;uperiniect&aelig; for <lb/>nicis <expan abbr="p&otilde;dera">pondera</expan> uti et pil&aelig;: uerum et amplius ad prima pontis <lb/>capita et arcuum uim arcendam et <expan abbr="continend&atilde;">continendam</expan> nequid pan<lb/>dant. </s>
          <s id="N405B21">Ergo <expan abbr="elig&etilde;d&aelig;">eligend&aelig;</expan> rip&aelig; uel potius rupes lapide&aelig; <expan abbr="n&atilde;que">nanque</expan> ob<lb/>firmi&longs;&longs;im&aelig;: quibus pontis capita committas. </s>
          <s id="N405B2E"><expan abbr="Pilar&utilde;">Pilarum</expan> nume <lb/>rus ad fluuii latitudinem referetur. </s>
          <s id="N405B36">Arcus impares cum de <lb/>lectant numero: tum et conducunt firmitati. </s>
          <s id="N405B3B">Nam medius <lb/>fluenti cur&longs;us quo a cohertione riparum remotior e&longs;t: eo et <lb/>liberior: et quo liberior / eo et concitatior atque <expan abbr="&itilde;petuo&longs;ior">impetuo&longs;ior</expan> <lb/>deuoluitur. </s>
          <s id="N405B48">Ergo is quidem linquendus e&longs;t uagus: ne pil&aelig; <lb/>rum firmitati officiat illuctando. </s>
          <s id="N405B4D">Et locand&aelig; per fluuium <lb/>pil&aelig; <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;unt / ubi ca&longs;tigatiores et ut ita loquar de&longs;idio<lb/>&longs;iores und&aelig; preterlabantur. </s>
          <s id="N405B58">Huius <expan abbr="argum&etilde;ta">argumenta</expan> loci dino&longs;cen <lb/>di alluuiones mon&longs;trabunt: alioquin &longs;ic rem captabimus. <lb/></s>
          <s id="N405B62">Eos enim imitati qui nucem flumine &longs;par&longs;ere: quibus col<lb/>lectis ob&longs;e&longs;&longs;i <expan abbr="ue&longs;cer&etilde;tur/">ue&longs;cerentur/</expan> perpetuum fluminis tran&longs;itum &longs;u<lb/>pra longe ad pa&longs;&longs;us puta mille quingentos: quo pr&aelig;&longs;ertim <lb/>tempore fluuius excreuerit: quippiam cale quod aquas &longs;u<lb/>pernatet deiiciemus. </s>
          <s id="N405B71">Indicio erit aquas maiore illic &longs;e con<lb/>citare impetu: quo loci qu&aelig; ieceris plurimum conueniant. <pb xlink:href="004/01/127.jpg"/>Ponendis igitur pilis hunc uitabimus locum: eum captabi<lb/>mus: ad quem iacta rariora tardioraque deuenerint. </s>
          <s id="N405B7C">Mina <lb/>rex cum ad memphim pontem facere in&longs;titui&longs;&longs;et: nilum de <lb/>duxit alio per montes: ab&longs;olutoque opere &longs;uum in alueum <lb/>re&longs;tituit. </s>
          <s id="N405B85">Nicoris a&longs;yorum regina paratis omnibus que ad <lb/>pontem in&longs;truendum facerent: effo&longs;&longs;o lacu ampli&longs;&longs;imo / flu<lb/>uium diuertit eo: atque interea <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> lacus impletur &longs;icco flu<lb/>minis alueo pilas extruxit. </s>
          <s id="N405B92">H&aelig;c illi. </s>
          <s id="N405B95">At nos &longs;ic rem pro&longs;e<lb/>quemur. </s>
          <s id="N405B9A">Pilarum fundamenta per <expan abbr="autumn&utilde;">autumnum</expan> aquis deficien<lb/>tibus &longs;i&longs;tentur: &longs;epto circumacto. </s>
          <s id="N405BA3">Septi faciundi modus <lb/>hic e&longs;t. </s>
          <s id="N405BA8">Pali non infrequentes duplici ordine <expan abbr="fig&utilde;tur">figuntur</expan>: ut ca<lb/>pitibus ab aqua emergant in uallorum &longs;peciem: obducun<lb/>turque intror&longs;um ad pilas / pro uallorum ambitu crates: et <lb/>complentur ordinum interualla: alga et luto: <expan abbr="in&longs;pi&longs;&longs;&atilde;turqueconculcatione">in&longs;pi&longs;&longs;anturque <lb/>conculcatione</expan> quod <expan abbr="&itilde;fluere">influere</expan> amplius aqua nequicquam po&longs;&longs;it. <lb/></s>
          <s id="N405BC0">Moxque intra <expan abbr="&longs;in&utilde;">&longs;inum</expan> &longs;epti re&longs;ident: &longs;eu aqua &longs;eu preter <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> <lb/>limus harena ue &longs;it / &longs;eu quid aliud operi incommodum &longs;it <lb/>eximitur. </s>
          <s id="N405BCF">C&aelig;tera perficiuntur uti libro &longs;uperiore per&longs;crip<lb/>&longs;imus. </s>
          <s id="N405BD4">Ad &longs;olidum enim defoditur: uel potius palis pr&aelig;u <lb/>&longs;tis &longs;olum arcti&longs;&longs;ime con&longs;pi&longs;&longs;antur. </s>
          <s id="N405BD9">I&longs;tic aduerti egregios <lb/>architecto&longs; a&longs;&longs;ue&longs;&longs;e perpetuo pontis ip&longs;ius tractu <expan abbr="perpetu&atilde;">perpetuam</expan> <lb/>&longs;ub&longs;titui&longs;&longs;e ba&longs;im eam effecere non una omnem clau&longs;o flu<lb/>mine unico &longs;epto: Sed additamentis noui&longs;&longs;ima iam tum <lb/>po&longs;itis adigendo. </s>
          <s id="N405BE8">Tota enim uis aque omnino arceri et <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>tineri nequicquam pote&longs;t. </s>
          <s id="N405BF1">Ergo &longs;inenda fluento dum opus <lb/>ducimus &aelig;&longs;tuaria &longs;unt / quibus la&longs;&longs;etur contumacia protur <lb/>gentium undarum. </s>
          <s id="N405BF8">Ae&longs;tuaria i&longs;t&aelig;c aut ip&longs;o <expan abbr="&itilde;">in</expan> uado aperta <lb/>dimittentur aut ubi conferat parabuntur form&aelig; ligne&aelig; / et <lb/>canales pen&longs;iles / quibus exuberans fluentis aqua <expan abbr="&longs;uperflu&etilde;">&longs;uperfluen</expan><lb/>do labatur. </s>
          <s id="N405C09">Quod &longs;i tant&aelig; piguerit impen&longs;&aelig; &longs;ingulis ba&longs;is <lb/>pilis ba&longs;es ponito &longs;implices / ut &longs;int ex liburn&aelig; &longs;imilitudi<lb/>ne oblong&aelig; / prora et puppi in angulum promi&longs;&longs;a / et perfi<lb/>nita / atque &longs;ecundum aqu&aelig; ip&longs;iu&longs; decur&longs;um ad lineam di<lb/>rigito / ut pre impotentium aquarum uim di&longs;partiundo <expan abbr="c&otilde;">com</expan><pb xlink:href="004/01/128.jpg"/>minuant. </s>
          <s id="N405C1C">Memini&longs;&longs;e oportet undas puppibus pilarum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pro <lb/>ris e&longs;&longs;e infe&longs;tatiores. </s>
          <s id="N405C25">Id <expan abbr="m&otilde;&longs;tratur">mon&longs;tratur</expan> ex ea re quod ad puppes pi<lb/>larum <expan abbr="fec&utilde;dior">fecundior</expan> illuctatur aqua <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad proras. </s>
          <s id="N405C36">Tum et ui&longs;un<lb/>tur illic gurgites in profundum excauati: cum pror&aelig; ip&longs;&aelig; <lb/>alueo harena oppletiore per&longs;i&longs;tant. </s>
          <s id="N405C3D">Qu&aelig; quom ita &longs;int has <lb/>e&longs;&longs;e partes in omni operis mole muniti&longs;&longs;imas / et ad <expan abbr="toler&atilde;">toleran</expan><lb/>das aquarum a&longs;&longs;iduas mole&longs;tias firmati&longs;&longs;imas oportet. </s>
          <s id="N405C48">Ad <lb/>rem igitur uehementer confert / &longs;i profundum opus ip&longs;um <lb/>pedamenti multo quaque uer&longs;us/ et maxime ad puppim pro <lb/>tendetur quoad etiam quouis ca&longs;u &longs;ubdempta pedamento / <lb/>rum parte / multa &longs;uper&longs;int qu&aelig; oneri pilarum ferendo non <lb/>deficiant. </s>
          <s id="N405C55"><expan abbr="C&otilde;fertque">Confertque</expan> <expan abbr="&itilde;">im</expan>primis <expan abbr="qu&atilde;uis">quamuis</expan> ba&longs;im i&longs;tic ip&longs;o a pri<lb/>mordio producere in accliue: ut aqu&aelig; &longs;uperuadentes non pr&aelig; <lb/>rupto irruat: &longs;ed lap&longs;u molli facile dilabitur. </s>
          <s id="N405C67">Nam pr&aelig;ci<lb/>piti <expan abbr="cad&etilde;s">cadens</expan> aqua fundum commouet / et inde facta turbidior <lb/>a&longs;portat commota: et <expan abbr="loc&utilde;">locum</expan> momentis excauat. </s>
          <s id="N405C78">Pilas a&longs;true <lb/>mus lapide <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id queat pr&aelig;grandi / longitudine et latitudi<lb/>ne eximia: qui natura &longs;ui gelicidiis re&longs;i&longs;tat: et aquis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ma<lb/>ceretur: neque alioquin facile di&longs;&longs;oluatur: neque frace&longs;cat &longs;ub <lb/>onere: coagmentabiturque omni <expan abbr="dilig&etilde;tia">diligentia</expan> ad regulam / ad <lb/><expan abbr="perp&etilde;diculum / ad">perpendiculum / ad</expan> libellam / nexuris nunquam intermi&longs;&longs;is / <lb/>in <expan abbr="long&utilde;/intran&longs;uc">longum / intran&longs;uer</expan>&longs;um iuncturis mutuo complicitis / &longs;pre<lb/>ta omni minorum lapidum infractura. </s>
          <s id="N405C9E">Adigeturque ex &aelig;re <lb/>acus et an&longs;&aelig; crebr&aelig; / eorum loculis ita pre&longs;&longs;is et ita di&longs;po&longs;itis <lb/>ut ulceribus non debilitentur lapides: &longs;ed firmentur captu: <lb/>tolleturque in <expan abbr="alt&utilde;">altum</expan> opus / prora et puppi angulari: toto uer<lb/>tice eminenti u&longs;que etiam exuberantes alluuiones pilarum <lb/>frontes &longs;uperet. </s>
          <s id="N405CB1">Pilarum cra&longs;&longs;itudo ad pontis alcitudinem <lb/>erit &longs;ub quadrupla. </s>
          <s id="N405CB6">Fuere qui non in angulum proras i&longs;tiu&longs;<lb/>modi et puppim &longs;ed emiciclo finierunt ductos credo linia<lb/>menti uenu&longs;tate. </s>
          <s id="N405CC2">Et ciclum tamet&longs;i habere anguli uires di<lb/>xerim angulum tamen i&longs;ti <expan abbr="&imacr;">im</expan>primis probo: modo non ita <lb/>acuminetur: ut ad omnes leues iniurias decu&longs;&longs;atus dehone<pb xlink:href="004/01/129.jpg"/>&longs;tetur. </s>
          <s id="N405CD3">Quin et is quidem ciclo decu&longs;&longs;atus deton&longs;u&longs;que pla<lb/>cebit: &longs;i erit non ita obtu&longs;us relictus et impetentis und&aelig; ce<lb/>leritas infen&longs;a re&longs;i&longs;tet. </s>
          <s id="N405CDA">Iu&longs;tum pilis angulum &longs;tatuemus fo<lb/>re cui rectus <expan abbr="&atilde;gulus">angulus</expan> &longs;exquitertius &longs;it: aut &longs;i minus delectet <lb/>&longs;exquialter. </s>
          <s id="N405CE5">H&aelig;c de pilis. </s>
          <s id="N405CE8">At riparum &longs;ubices &longs;i quales op<lb/>tamus natura loci non pr&aelig;&longs;tabuntur: pilarum opere firma <lb/>bimus: noui&longs;&longs;ima&longs;que inter ad ripam pilas ip&longs;o in &longs;icco ar <lb/>cu&longs;que aliquos protendemus: ut &longs;iquid forte undarum a&longs;&longs;i <lb/>duitas tempe&longs;tatum &longs;ucce&longs;&longs;u ex ripa ab&longs;ter&longs;erit / uia tamen <lb/>producto in agrum <expan abbr="p&otilde;te">ponte</expan> minime inter&longs;ecetur. </s>
          <s id="N405CFB">Fornices et <lb/>arcus cum c&aelig;teras ob res: tum propter acres et nu&longs;quam in<lb/>termi&longs;&longs;as carrorum in tremitatione&longs; e&longs;&longs;e oportet per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> egre<lb/>gie ualidas et mirifice obfirmatas. </s>
          <s id="N405D08">Adde quod interdum tra<lb/>henda per pontem &longs;unt ua&longs;ti&longs;&longs;ima forta&longs;&longs;is pondera colo&longs;<lb/>&longs;orum / obeli&longs;corum et eiu&longs;modi: utque &longs;cauro limitarem la<lb/>pidem trahenti euenit: redemptores publici damna infecta <lb/>metuant ea re pons et <expan abbr="lineam&etilde;to">lineamento</expan> et omni opere ad perpetui<lb/>tatem erit accomodandus contra carrorum incu&longs;&longs;iones cre<lb/>bras atque mole&longs;ti&longs;&longs;imas deberi pontibus integros lapides <lb/>pr&aelig;grandes: inducit ratio facile ut a&longs;&longs;entiamur incudis <expan abbr="ex&etilde;">exem</expan><lb/>plo. </s>
          <s id="N405D23">Nam &longs;i grandis et perinde grauis illa quidem &longs;it: mal<lb/>leorum incu&longs;&longs;ationes facile &longs;u&longs;tinet. </s>
          <s id="N405D28">&longs;ed &longs;i leuior: ictibus re<lb/>&longs;ultat et commouetur. </s>
          <s id="N405D2D">Diximus fornicem arcubus compli<lb/>menti&longs;que contineri: et arcum e&longs;&longs;e firmi&longs;&longs;imum cum qui &longs;it <lb/>rectus: Quod &longs;i ex pilarum di&longs;po&longs;itione ita re&longs;pondeat re<lb/>ctus: ut eius nimium procera incuruitate offendare: utemur <lb/>comminuto: riparum &longs;ubicibus maiori cra&longs;&longs;itudine multo <lb/>confirmatis. </s>
          <s id="N405D3A">Denique arcus quiuis qui ad fornicis i&longs;tius <expan abbr="fr&otilde;">fron</expan><lb/>tes extabit coaptabitur ip&longs;o ex lapide pr&aelig;duro et pr&aelig;gran<lb/>di nihilo &longs;egnius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> is quem pilis mandandum duxeris. </s>
          <s id="N405D49">Et <lb/>ne erun<gap/> quidem graciliores in arcu lapides: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut cra&longs;&longs;itu<lb/>dine ad cordam &longs;ui ex decupla re&longs;pondeant. </s>
          <s id="N405D56">Corda ne erit <pb xlink:href="004/01/130.jpg"/>quidem <expan abbr="l&otilde;gior">longior</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut ad pil&aelig; cra&longs;&longs;itudinem &longs;excupla: ne bre<lb/>uior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut quadrupla re&longs;pondeat: aderuntque ad cuneos i&longs;ti<lb/>u&longs;modi mutuo innectendos acus &aelig;rei in&longs;iti: atque an&longs;&aelig; mi<lb/>nime inualid&aelig;: tum ad arcum &longs;upremus cuneus / qui &longs;pina <lb/>dicitur / erit cum ad compares lineas cum c&aelig;teris dolatus: <lb/>tum habebit amplius quippiam altero &longs;ui capite cra&longs;&longs;itudi<lb/>nis: quo non ni&longs;i fi&longs;tigica in&longs;eri: et leui ariete po&longs;&longs;it intru<lb/>di. </s>
          <s id="N405D77">Sic enim &longs;ubinde reliqui per arcum &longs;ubiecti cunei ar<lb/>ctius per&longs;tricti con&longs;tantius in officio <expan abbr="perdurab&utilde;t">perdurabunt</expan>. </s>
          <s id="N405D80">Comple <lb/>menta omnia <expan abbr="inter&longs;tru&etilde;tur">inter&longs;truentur</expan> lapide / quo nullus integrior ne<lb/>xura / qua nulla coniunctior afferri po&longs;&longs;it. </s>
          <s id="N405D8B">Quod &longs;i firmi&longs; <lb/>&longs;imi lapidis copia u&longs;que non &longs;uppeditabit complementis per<lb/>ficiundis imbecilliores pro nece&longs;&longs;itate non recu&longs;abo modo <lb/>toto ip&longs;ius fornicis dor&longs;o &longs;pina et utrinque contigui ad &longs;pi<lb/>nam adacti ordine&longs; nequicquam ni&longs;i expr&aelig;duro lapide a&longs;ci<lb/>&longs;cantur. </s>
          <s id="N405D98">Sequitur ut in&longs;ternatur id opus non magis ponti<lb/>bus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> perpetuis quidem uiis den&longs;andum e&longs;t &longs;olum / in&longs;par<lb/>gendumque glarea / ad cubiti cra&longs;&longs;itudinem: po&longs;t &longs;uperin <lb/><expan abbr="&longs;tru&etilde;dus">&longs;truendus</expan> lapis fultu haren&aelig; pur&aelig; fluuiatilis aut marin&aelig;. <lb/></s>
          <s id="N405DA9">Pontibus autem &longs;ub&longs;tratura et &longs;olum <expan abbr="cem&etilde;tio">cementio</expan> opere ad &longs;ui <lb/>arcus parem cra&longs;&longs;itudinem erit coequandum. </s>
          <s id="N405DB2">Po&longs;t id qu&aelig; <lb/>in&longs;traueris calce fulcienda &longs;unt. </s>
          <s id="N405DB7">In c&aelig;teris par ambobus <lb/>erit ratio. </s>
          <s id="N405DBC">Nam munientur quidem latera &longs;tructura firmi&longs; <lb/>&longs;ima / et <expan abbr="&longs;uperin&longs;tern&etilde;tur">&longs;uperin&longs;ternentur</expan> lapide / nec pu&longs;illo / nec uolubili: <lb/>qui leui appul&longs;u diuellatur: nec item ampli&longs;&longs;imo / adeo ut <lb/>illic ueluti in lubrico prolabi <expan abbr="ium&etilde;tum">iumentum</expan> &longs;i ceperit ruat: pri<lb/>u&longs;quam fixuram inueniat ubi ungula re&longs;titet. </s>
          <s id="N405DCF">Atqui pluri<lb/>mum quidem intere&longs;t quo <expan abbr="in&longs;tern&atilde;tur">in&longs;ternantur</expan> lapide: aut quid pu<lb/>tas longo et a&longs;&longs;iduo iumentorum rotarumque attritu fieri: <lb/>quando formicas ip&longs;um per &longs;ilicem pedum attritu excaua&longs; <lb/>&longs;e callem admoneamur<gap/> Sed ueteres aduerti: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> alibi: tum <lb/>ad tiburtinam ui&aelig; medium &longs;iliceo lapide in&longs;traui&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N405DE6">Late <lb/>uero hinc atque hinc operui&longs;&longs;e glarea minuta. </s>
          <s id="N405DEB">Id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <pb xlink:href="004/01/131.jpg"/>quo i&longs;tic rot&aelig; in&longs;trata corrumperent minus recuteret <expan abbr="ium&etilde;">iumen</expan><lb/>torum ungulas: alibi et pr&aelig;&longs;ertim pontibus &longs;ublatos lapideis <lb/>gradibus toto pontis tractu calles habuere ad &longs;pondas / qui<lb/>bus ambularent pedites nitidius. </s>
          <s id="N405E00">Medium autem plau&longs;tris <lb/>equitibu&longs; ue relinqueretur. </s>
          <s id="N405E05">C&aelig;terum ueteres huic operi &longs;i<lb/>liceum lapidem egregie probauerunt. </s>
          <s id="N405E0A">Inter &longs;ilices fi&longs;tulo<lb/>&longs;us commodior: non quia durior / &longs;ed quia ue&longs;tigiis minus <lb/>lubricus. </s>
          <s id="N405E11"><expan abbr="Qualic&utilde;que">Qualicunque</expan> dabitur lapide pro rerum copia ute<lb/>mur: modo pr&aelig;duri&longs;&longs;imi &longs;eligantur quibus ea &longs;altem ui&aelig; <lb/>pars in&longs;ternatur: <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> poti&longs;&longs;imum iumenta <expan abbr="rept&atilde;do">reptando</expan> petan<gap/>. <lb/></s>
          <s id="N405E26">Et petunt quidem &aelig;quabiliorem: accliuiorem penitus re/ <lb/>cu&longs;ant: poneturque &longs;eu &longs;ilex / &longs;eu quiuis lapis latus / cubitum <lb/>cra&longs;&longs;us ne minus pede. </s>
          <s id="N405E2D">Suprema &longs;uperficie &aelig;quabili / lateri<lb/>bus coh&aelig;rentibus nullis intermi&longs;&longs;is hiatibus di&longs;po&longs;itus ad <lb/>fa&longs;tigium quo exceptus imber diffundatur. </s>
          <s id="N405E34">Fa&longs;tigiatio tri<lb/>plex. </s>
          <s id="N405E39">Nam aut in medium &longs;trat&aelig; decurret accliuitas quod la<lb/>tioribus debetur uiis aut in latera quod arctiores minus impe<lb/>dio: aut rectam per longitudinem perducetur. </s>
          <s id="N405E42">I&longs;ta quidem <lb/>moderantur prout cloacarum riuulorumque exitus <expan abbr="&itilde;">in</expan> mare: in <lb/>lacum: aut in fluentum pre&longs;tantur. </s>
          <s id="N405E4D">Iu&longs;ta erit fa&longs;tigatio bi/ <lb/>nos in cubitos digytum &longs;emis. </s>
          <s id="N405E52">Aduerti <expan abbr="ueter&utilde;">ueterum</expan> accliuia qui<lb/>bus in montes a&longs;cenderent triginta quou&longs;que <expan abbr="&itilde;">in</expan> pedes pedem <lb/>fa&longs;tigia&longs;&longs;e unum. </s>
          <s id="N405E61">Et locis nonnullis ut puta ad pontium ca<lb/>pita ui&longs;untur fa&longs;tigiata altitudine ut &longs;int &longs;ingulos in cubi<lb/>tos palmo: &longs;ed &longs;unt ea quidem breuia: qu&aelig; onu&longs;tum iumen<lb/>tum uno innixu pr&aelig;teruolet. </s>
          <s id="N405E6A">Cloacas ad opus uiarum &longs;pe<lb/>ctare arbitrantur: quod &longs;ubtermedias per uias ducend&aelig; <lb/>&longs;int: quod ad in&longs;ternendas / co&aelig;quandas / purgatiore&longs;que <lb/>reddendas uias conferant. </s>
          <s id="N405E73">Has ea de re hic non negliga<lb/>mus. </s>
          <s id="N405E78">Enim uero cloacam quid e&longs;&longs;e ego aliud dixerim <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="p&otilde;">pon</expan><lb/>tem / uel potius arcum aliquem longe lati&longs;&longs;imum nimirum <lb/>iccirco in his cloacis con&longs;tituendis qu&aelig; hactenus de ponte <lb/>ip&longs;o a&longs;truendo recen&longs;uimus: omnia admodum ob&longs;eruabun<pb xlink:href="004/01/132.jpg"/>tur. </s>
          <s id="N405E8D">Atqui cloacarum quidem u&longs;um ueteres tanti fecere: <lb/>ut in nullo opere ab&longs;oluendo <expan abbr="t&atilde;tum">tantum</expan> impen&longs;&aelig; et diligenti&aelig; <lb/>adhibui&longs;&longs;e u&longs;piam uideantur. </s>
          <s id="N405E98">Cloacas inter mirifica ur<lb/>bis rom&aelig; opera primas annumerant. </s>
          <s id="N405E9D">Non hic in&longs;i&longs;to / quan<lb/>tas afferant cloac&aelig; commoditates/ ad urbis lautitiem/ ad <lb/>publicarum priuatarumque &aelig;dium munditiem / ad aeris &longs;a<lb/>lubritatem et &longs;inceritatem non inficiendam. </s>
          <s id="N405EA6">Smyrnam <lb/>urbem <expan abbr="&imacr;">in</expan> qua Trebonium Dolabella ob&longs;idione liberauit uia <lb/>rum directione et operum ornamentis alioquin fui&longs;&longs;e pul<lb/>cherrimam ferunt: &longs;ed cloace quod non ade&longs;&longs;ent: quibus for <lb/>des emi&longs;&longs;&aelig; exciperentur / feditate ho&longs;pites <expan abbr="off&etilde;debat">offendebat</expan>. </s>
          <s id="N405EB9">Senis <lb/>in ethruria ad lautitiem dee&longs;t quod de&longs;unt cloace. </s>
          <s id="N405EBE">Ex quo fit <lb/>ut non &longs;olum prima ultimaque noctis uigilia quibus horis <lb/>collectarum &longs;ordium ua&longs;a ex fene&longs;tris funduntur / tota fete <lb/>at: uerum et inde interdum ob&longs;cena et grauiter humectata <lb/>&longs;it. </s>
          <s id="N405EC9">Cloacarum ali&aelig; &longs;unt quas diffu&longs;orias appello quod im<lb/>mi&longs;&longs;as aquas in fluentum / in lacum / aut in mare <expan abbr="defund&atilde;t">defundant</expan>. <lb/></s>
          <s id="N405ED3">Ali&aelig; &longs;ubcliu&aelig; quibus concept&aelig; <expan abbr="aquar&utilde;">aquarum</expan> &longs;ordes non alio euo<lb/>mantur: &longs;ed qua&longs;i terr&aelig; alueo inhau&longs;t&aelig; &longs;idendo confician<lb/>tur. </s>
          <s id="N405EE1">Diffu&longs;orias e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tratas oportet &longs;tratura decliui ac <lb/>prona et &longs;olida: qua liberrime diffluat: et que illic &longs;tructa <lb/>&longs;int a&longs;&longs;idua humectatione non macerentur. </s>
          <s id="N405EE8">Et ha&longs;ce confert <lb/>habere a fluuio &longs;ublatas: quoad turbidis alluuionibus non <lb/>compleatur: et limo minime ob&longs;truatur. </s>
          <s id="N405EEF">Subcliuus ip&longs;o <lb/>nudo erimus <expan abbr="c&otilde;tenti">contenti</expan> &longs;olo. </s>
          <s id="N405EF8">Nam terram quidem poet&aelig; cer<lb/>berum: philo&longs;ophi lupum e&longs;&longs;e deorum <expan abbr="predic&atilde;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /">predicant /</expan> quod omnia <lb/>uoret: omnia con&longs;umat. </s>
          <s id="N405F03">Igitur &longs;purcities et qu&aelig; immi&longs;&longs;a <lb/>concipientur tellure conficiente euane&longs;cent: et minus ua<lb/>porum ad seditatem odoris exalabunt. </s>
          <s id="N405F0A">Sed uelim cloa<lb/>cas in quibus urina fundenda &longs;it procul abduci a parieti<lb/>bus. </s>
          <s id="N405F11">Ardoribus enim solis maiorem <expan abbr="&itilde;">im</expan>modum inficiuntur <lb/>atque uitiantur. </s>
          <s id="N405F1A">Flumina pr&aelig;terea et fo&longs;&longs;as aquarias qu&aelig; <pb xlink:href="004/01/133.jpg"/>pr&aelig;&longs;ertim <expan abbr="fer&etilde;dis">ferendis</expan> nauigiis &longs;eruiant cum uiarum rationibus <lb/>cen&longs;endas puto / quando inter uehiculorum genera nauium <lb/><expan abbr="a&longs;eribend&atilde;">a&longs;cribendam</expan> non inficientur. </s>
          <s id="N405F2C">Tum et mare ip&longs;um natura &longs;ui <lb/>quid erit aliud <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> &quml; multo patens uia. </s>
          <s id="N405F35">Sed de his nihil <lb/>e&longs;t hoc loco quod prolixius di&longs;&longs;erui&longs;&longs;e conferat. </s>
          <s id="N405F3A">Quod &longs;i <lb/>quid acciderit ut hominum u&longs;ibus i&longs;ta h&aelig;c minus &longs;uppedi<lb/>tent: erit tunc ut manu et arte qu&aelig; forte offenderint uitia / <lb/>emendentur: et qu&aelig; de&longs;int commoditates parentur: quarum <lb/>rerum &longs;uo <expan abbr="tractabi&ttilde;">tractabitur</expan> loco ratio. </s>
          <s id="N405F49">Nunc &longs;i qua e&longs;t urbis pars <lb/>qu&aelig; cum his conueniat de quibus hic agendum e&longs;t: ea nimi <lb/>rum erit portus. </s>
          <s id="N405F50">Atqui portus quidem ueluti in curriculo <lb/>e&longs;&longs;e carcer uidebitur: a quo ui&aelig; cur&longs;um ineas: aut peracta <lb/>excur&longs;ione de&longs;inas et conquie&longs;cas. </s>
          <s id="N405F57">Alii portum forta&longs;&longs;is na<lb/>uigii &longs;tabulum e&longs;&longs;e interpretabuntur. </s>
          <s id="N405F5C">E&longs;to id uti uis: et car<lb/>cer / et &longs;tabulum / et conceptaculum. </s>
          <s id="N405F61">Certe &longs;i portus cuiu&longs;que <lb/>proprium e&longs;t / nauim a procellarum impetu ad &longs;e recipere: <lb/>tueri profecto nece&longs;&longs;e e&longs;t: ad&longs;int latera ualida et alta. </s>
          <s id="N405F68">Tum <lb/>et coaptatum habeat <expan abbr="&longs;pati&utilde;">&longs;patium</expan> oportet: ita ut illic nauigia et <lb/>g<gap/>andia et onu&longs;ta excipi commode / et acquie&longs;cere tuto po&longs;<lb/>&longs;int: qua&longs; res &longs;i pr&aelig;&longs;tabit ip&longs;a per &longs;e locorum oportunita&longs;: <lb/>nihil erit quod amplius de&longs;ideres / ni forte / ueluti apud athe<lb/>nas: quam tris habui&longs;&longs;e portus naturales &longs;cribit Tuchidi<lb/>des / animi dubius <expan abbr="&longs;is / qu&etilde;">&longs;is / quem</expan> nam ex pluribus tibi pr&aelig;cipuum <lb/>captes ubi terras quas portus po&longs;tulet pro&longs;equare. </s>
          <s id="N405F83">At con<lb/>&longs;tat quidem ex his qu&aelig; primo in libro diximus / regiones <lb/>e&longs;&longs;e alias quibus <expan abbr="u&etilde;ti">uenti</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> oes <expan abbr="po&longs;&longs;&utilde;t">po&longs;&longs;unt</expan>: alias quibus eorum aliquid permo<lb/>le&longs;ti et pera&longs;&longs;idui <expan abbr="uige&atilde;t">uigeant</expan>. </s>
          <s id="N405F9C"><expan abbr="H&utilde;c">Hunc</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> praeferemus <expan abbr="port&utilde;">portum</expan>: quod &longs;au<lb/>cibus mitiores et &longs;editiores auras &longs;pirat: <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ue ingredi et <lb/>egredi <expan abbr="uol&etilde;tibus">uolentibus</expan> uentis neque <expan abbr="dud&utilde;">dudum</expan> <expan abbr="leg&utilde;">legum</expan> expectatis ualeas. <lb/></s>
          <s id="N405FBF"><expan abbr="O&etilde;s">Omnes</expan> inter uentos <expan abbr="placidi&longs;&longs;im&utilde;">placidi&longs;&longs;imum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="bore&atilde;">boream</expan> arbitrantur: tum <lb/>et aquilone <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> mare illico <expan abbr="ce&longs;&longs;&atilde;te">ce&longs;&longs;ante</expan> <expan abbr="u&etilde;to">uento</expan> quie&longs;cere au&longs;tro <lb/>ce&longs;&longs;ate po&longs;t diu fluctuare <expan abbr="a&longs;&longs;euer&atilde;t">a&longs;&longs;euerant</expan>. </s>
          <s id="N405FE1">Sed pro locorum uarietate <lb/>ad <expan abbr="naui&utilde;">nauium</expan> <expan abbr="u&longs;&utilde;">u&longs;um</expan> qu&aelig; <expan abbr="c&otilde;modiora">commodiora</expan> et expeditiora &longs;int <expan abbr="elig&etilde;tur">eligentur</expan>: <pb xlink:href="004/01/134.jpg"/>optatur et profunditas cum faucibus tum &longs;inu tum ripis: <lb/>qu&aelig; nauim onerariam grauem <expan abbr="c&otilde;uectis">conuectis</expan> rebus non refutet: <lb/>et fundo e&longs;&longs;e <expan abbr="purgato / nequic&qtilde;">purgato / nequicquam</expan> h&aelig;rbo&longs;o conuenit. </s>
          <s id="N406006">Tamet<lb/><lb/>&longs;i complex&aelig;que radices ad ancoras <expan abbr="obfirm&atilde;das">obfirmandas</expan>. </s>
          <s id="N406011">Malim ta<lb/>men huiu&longs;modi e&longs;&longs;e portum: ut nihil in &longs;e concipiat / quod <lb/>puritatem aeris contaminet: aut naues ledat: uti &longs;unt alga <lb/>h&aelig;rb&aelig;que aquis ort&aelig;. </s>
          <s id="N40601A">Nam infe&longs;ti&longs;&longs;imos carinis uermes ti<lb/>neas / atque lumbriculos: et putre&longs;centibus littoribus pe&longs;ti<lb/>lentes fetores excitant. </s>
          <s id="N406021">Portum quoque tabificum et <expan abbr="pe&longs;til&etilde;">pe&longs;tilen</expan><lb/>tem reddent dulces immixt&aelig; aqu&aelig;: pre&longs;ertim quas <expan abbr="m&otilde;tes">montes</expan> <lb/>a nimbis conceptas dederint: habere tamen conterminos pro<lb/>ximo&longs;que <expan abbr="f&otilde;tes">fontes</expan> ac riuos. </s>
          <s id="N406036">Vnde puram et naui &longs;eruabilem <lb/>de&longs;umas aquam: et uelim expeditos et directos / et certus <lb/>egre&longs;&longs;us habeat / immunes &longs;irtibus: liberos impedimentis: <lb/>tutus ab in&longs;idiis ho&longs;tium / et pyratarum: tum et <expan abbr="&itilde;">in</expan> caput iux<lb/>ta cel&longs;os et <expan abbr="c&otilde;&longs;picuos">con&longs;picuos</expan> uelim aliquos uertices montium im<lb/>minere in&longs;ignes / notabiles / quos naut&aelig; procul <expan abbr="dino&longs;c&etilde;tes">dino&longs;centes</expan> <lb/>ueluti de&longs;tinatum uelificationis &longs;ignum petant. </s>
          <s id="N406051">Intra po<lb/>tum ducenda e&longs;t ripa et pons: quo nauis exonerand&aelig; com<lb/>moditas &longs;it proximior. </s>
          <s id="N406058">H&aelig;c opera ueteres fecere. </s>
          <s id="N40605B">Alii ali <lb/>ter: de quibus non e&longs;t hic edi&longs;&longs;erendi locus. </s>
          <s id="N406060">Nam eorum <lb/>quidem ratio ad portum emendandum molemque <expan abbr="duc&etilde;dam">ducendam</expan> <lb/>pertinet: que &longs;uo dicentur loco. </s>
          <s id="N40606B">Habebit et in portus <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> <lb/>ambulationem / et porticum / et templum: qua egre&longs;&longs;i naui <lb/>excipiantur. </s>
          <s id="N406076">Non deerunt column&aelig; et an&longs;&aelig; et anuli ferrei <lb/>quibus nauis illigetur. </s>
          <s id="N40607B">Crebri &longs;tatuentur fornices: quibus <lb/>importata condantur. </s>
          <s id="N406080"><expan abbr="Su&longs;citab&utilde;tur">Su&longs;citabuntur</expan> et turres pro faucibus <lb/>alt&aelig; et munit&aelig;: ut ea ex &longs;pecula uelorum aduentus pr&aelig;ui<lb/><expan abbr="de&atilde;t">deant</expan>: et nocturnis ignibus certos nautis <expan abbr="&itilde;gre&longs;&longs;us">ingre&longs;&longs;us</expan> <expan abbr="m&otilde;&longs;tr&etilde;t">mon&longs;trent</expan>: <lb/>et propugnaculis nauigia &longs;ociorum tueantur / et tran&longs;uer&longs;&aelig; <lb/><expan abbr="adiici&etilde;tur">adiicientur</expan> caten&aelig; / quibus ho&longs;tis excludatur / et a portu me <lb/>diamque in urbem dirigetur uia militaris: confluentque <lb/>uici non pauci: quibus undequaque in&longs;olentem <expan abbr="&itilde;">in</expan> cla&longs;&longs;em ho<pb xlink:href="004/01/135.jpg"/>&longs;tium fiat irruptio: habebitque intror&longs;us &longs;eductos &longs;inus mi<lb/>nores: ubi debilitata nauigia <expan abbr="in&longs;taur&etilde;tur">in&longs;taurentur</expan>. </s>
          <s id="N4060AE">Sed hoc quod ad <lb/>portum pertineat non pretermittatur. </s>
          <s id="N4060B3">Celebres et fuere et <lb/>&longs;unt ciuitates ea re tutiores quod fauces et pro faucibus ingre&longs;<lb/>&longs;um incertum habeant / et uix <expan abbr="&itilde;">in</expan> oculis mobiles canalium di<lb/>uer&longs;iones in &longs;ingulas horas annatantibus cognitum. </s>
          <s id="N4060C0">H&aelig;c <lb/>&longs;unt qu&aelig; de publicis uniuer&longs;orum rebus dicenda uideban<lb/>tur / ni illud addideris / quod partiri plateas <expan abbr="iube&atilde;t">iubeant</expan>: quibu&longs; in <lb/>pace conuecta mercentur: et iuuentus exerceatur: et in bel<lb/>lo lignationes / pabulationes / et i&longs;tiu&longs;modi tolerand&aelig; ob&longs;i<lb/>dionis remedia &longs;eruentur. </s>
          <s id="N4060D3">Templum uero delubra et ba&longs;i<lb/>lica et &longs;pectaculum et eiu&longs;modi magis <expan abbr="c&otilde;munia">communia</expan> &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pro<lb/>pria non multorum: &longs;ed &longs;acerdotes illi quidem: &longs;eu magi<lb/>&longs;tratus &longs;int. </s>
          <s id="N4060E4">De his igitur &longs;uo dicetur loco.</s>
        </p>
        <p id="N4060E7" type="head">
          <s id="N4060E9">LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE SINGVLO<lb/>RVM OPERIBVS LIBER QVINTVS</s>
        </p>
        <p id="N4060EE" type="main">
          <s id="N4060F0">OPERVM Varietates <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> intra urbem tum </s>
        </p>
        <p id="N4060F7" type="main">
          <s id="N4060F9"><arrow.to.target n="marg5"/><lb/>et in agro ad ciuium incolarumque rationes <lb/>accomodari oportere / proximo &longs;uperiore li<lb/>bro di&longs;&longs;eruimus: compertumque fecimus alia <lb/><expan abbr="ciui&utilde;">ciuium</expan> cetui univer&longs;o: alia dignioribus: alia <lb/>ignobilioribus deberi &aelig;dificia. </s>
          <s id="N40610B">Qu&aelig; autem <lb/>uniuer&longs;orum gratia conuenirent ab&longs;oluimus. </s>
          <s id="N406110">Singulorum <lb/>nece&longs;&longs;itati quintus hic liber <expan abbr="c&otilde;modi&longs;que">commodi&longs;que</expan> comparabitur. </s>
          <s id="N406119">Qua <lb/>in re et uaria et ampla et difficili explicanda quoad nobis <lb/>erit ingenii indu&longs;tri&aelig;que enitemur: ut intelligas uolui&longs;&longs;e me <lb/>nihil pretemittere: quod <expan abbr="apt&utilde;">aptum</expan> ad rem de&longs;iderare qui&longs;piam <lb/>po&longs;&longs;it: et nihil afferre quod magis ad exornandam oratio <lb/>nem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad exequendum in&longs;titutum faceret. </s>
          <s id="N40612E">Ordiendum qui <lb/>dem a dignioribus. </s>
          <s id="N406133">Digni&longs;&longs;imi <expan abbr="o&imacr;um">omnium</expan> <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>: quibus rerum <expan abbr="&longs;&utilde;ma">&longs;umma</expan> <lb/>et moderatio <expan abbr="c&otilde;mittatur">committatur</expan>. </s>
          <s id="N406148">Hi quidem plures <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> aut unus. <pb xlink:href="004/01/136.jpg"/>Digni&longs;&longs;imum nimirum oportet e&longs;&longs;e hunc qui c&aelig;teris pre&longs;it <lb/>&longs;olus. </s>
          <s id="N406155">Qu&aelig; igitur i&longs;tius unius gratia fiant con&longs;ideremus. </s>
          <s id="N406158">Si <lb/>maximi intere&longs;t cuiu&longs;modi fore ip&longs;um hunc con&longs;tituamus <lb/>illius ne <expan abbr="&longs;imil&etilde;/qui">&longs;imilen / qui</expan> &longs;ancte pieque imperet <expan abbr="uol&etilde;tibus">uolentibus</expan>: quiue <lb/>non magis &longs;uis emolumentis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;uorum civium &longs;alute et com<lb/>modis moueatur? </s>
          <s id="N40616F">an contra eiu&longs;modi qui &longs;ibi paratam e&longs;&longs;e <lb/>cum &longs;ubditis uelit rem: ita ut etiam inuitis imperet. </s>
          <s id="N406174">Nam <lb/>cum c&aelig;tera pleraque omnia edificia / tum et <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> ip&longs;am <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>eandem oportet eorum e&longs;&longs;e / quos <expan abbr="tyr&atilde;nos">tyrannos</expan> nuncupant atque <lb/>eorum qui imperium / qua&longs;i conce&longs;&longs;um magi&longs;tratum inie<lb/>rint ac tueantur. </s>
          <s id="N40618B">Regum enim erit urbs munita / plus &longs;atis: <lb/>ubi aduentitium arcere ho&longs;tem ualeat. </s>
          <s id="N406190"><expan abbr="Tyr&atilde;no">Tyranno</expan> cum &longs;ui ni<lb/>hilo &longs;egnius ho&longs;tes &longs;int <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alieni: utrinque munienda ei ciui <lb/>tas e&longs;t / aduer&longs;us alienos / aduer&longs;u&longs;que &longs;uos: et ita munien<lb/>da: ut alienis atque <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> &longs;uis <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> &longs;uos uti &longs;ub&longs;idiis ualeat.</s>
        </p>
        <p id="N4061A8" type="margin">
          <s id="N4061AA"><margin.target id="marg5"/>o</s>
        </p>
        <p id="N4061AF" type="main">
          <s id="N4061B1">In ho&longs;tes urbem &longs;uperiore libro munitam fecimus: <expan abbr="&itilde;&longs;uos">in &longs;uos</expan> <lb/>quid expediat con&longs;ideremus. </s>
          <s id="N4061BA">Perualidum putat Euripides <lb/>aduer&longs;arium e&longs;&longs;e multitudinem natura &longs;ui: eamque &longs;i frau<lb/><expan abbr="d&etilde;">dem</expan> dolumque in <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> <expan abbr="c&otilde;tulerit">contulerit</expan> reddi omnino <expan abbr="&itilde;expugnabil&etilde;">inexpugnabilem</expan>.</s>
        </p>
        <p id="N4061D0" type="main">
          <s id="N4061D2">Carras apud egyptum <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> populo&longs;i&longs;&longs;imam / adeo ut cum <lb/>indiem defunctorum capita &longs;i non plus mille efferantur / &longs;o<lb/>&longs;pitem et optime ualere arbitrentur. </s>
          <s id="N4061DD">Prudenti&longs;&longs;imi reges <lb/>crebra fo&longs;&longs;a aquaria ita diui&longs;ere: ut iam non unam / &longs;ed plu<lb/>rimas e&longs;&longs;e pu&longs;illas iunctas urbes dicas. </s>
          <s id="N4061E4">Id ita fecerunt credo <lb/>ut ni&longs;i <expan abbr="c&otilde;moditas">commoditas</expan> pa&longs;&longs;im diffunderetur. </s>
          <s id="N4061ED">Sed ea re imprimis <lb/>a&longs;&longs;ecuti &longs;unt ut graues multorum motus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="uerean&ttilde;">uereantur</expan>: et quod mo <lb/><expan abbr="uean&ttilde;">ueantur</expan> leui&longs;&longs;ime <expan abbr="compriman&ttilde;">comprimantur</expan>: uti &longs;i quis ex magno colo&longs;&longs;o <lb/>duas plures ue effecerit &longs;tatuas tractabiles atque portabiles.</s>
        </p>
        <p id="N406205" type="main">
          <s id="N406207">Romani nullum &longs;enatorem mittebant procon&longs;ulem <expan abbr="&itilde;">in</expan> egy<lb/>ptum: &longs;ed eque&longs;tres uiros &longs;ingulis locis di&longs;tribuebant. </s>
          <s id="N406210">Id <lb/>quidem ea de re in&longs;titui&longs;&longs;e aiebat Arrianus: ne tam apta <lb/>ad res nouas prouincia unius imperio ageretur. </s>
          <s id="N406217">Et annota<lb/>runt quidem urbem nullam ciuium di&longs;&longs;idiis immunem da <lb/>ri: cuius aream natura di&longs;creuerit: uti &longs;i peruadat fluen <pb xlink:href="004/01/137.jpg"/>tum / aut &longs;i plures emineant colles / aut &longs;i pars colle / pars <lb/>iaceat plano muro interducto commodi&longs;&longs;ime diuidetur. <lb/></s>
          <s id="N406225">Ducendum puto / non quia <expan abbr="Diametr&utilde;">Diametrum</expan> tran&longs;uer&longs;am per are<lb/>am: &longs;ed ueluti circulo circulum includas / nam ditiores qui <lb/>dem / laxioribus delectati &longs;paciis: facile priore a muro ex<lb/>cludi &longs;e patietur / macellumque / media&longs;que urbis officinas <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>inuiti / circumforaneis cupidenariis relinquent: ignauiaque <lb/>illa terrentiani generationis turba / fartorum / laniorum / eo /<lb/><expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> et eiu&longs;modi: plus &longs;ecuritatis et minus &longs;u&longs;pitionis af<lb/>feret quod &longs;i ab ea primarii ciues non excluderentur illud <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;it ab re quod apud Fe&longs;tum legimus. </s>
          <s id="N406249">Ser. <!-- REMOVE S-->Tullium patri<lb/>cios uico iu&longs;&longs;i&longs;&longs;e habitare: in quo &longs;i quid molirentur: ex <lb/>loco &longs;uperiore po&longs;&longs;et opprimere. </s>
          <s id="N406252">Murum <expan abbr="h&utilde;c">hunc</expan> interiorem <lb/>oportet ita ducere / ut nulla &longs;it urbis regio qua is quidem <lb/>non pertingat: et oportet cum ceteros urbis muros: tum <lb/>maxime hunc cra&longs;&longs;itudine omnique operis artificio / ualidi&longs; <lb/>&longs;imum attollere. </s>
          <s id="N406261">et &longs;ublimem: quo ad priuata cunctorum <lb/>tecta excellat / mini&longs;que et propugnaculis / atque forta&longs;&longs;is <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>fo&longs;&longs;a conuenit hinc atque hinc munire: ut per eum &longs;atelli<lb/>tes utroque protecti latere tutentur. </s>
          <s id="N40626E">Turres in&longs;uper <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ad <lb/>apertas intro&longs;um / &longs;ed circumtectas muro: et tam in &longs;uos <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>in aduentitios ho&longs;tes expo&longs;itas e&longs;&longs;e locis oportet: pre&longs;er<lb/>tim quibus ui&aelig; / aut alta templorum tecta dirigantur. </s>
          <s id="N40627F">In <lb/>turres uelim nullos ni&longs;i per murum ip&longs;um <expan abbr="c&otilde;&longs;cen&longs;us">con&longs;cen&longs;us</expan> dari. <lb/></s>
          <s id="N406289">Et in murum ni&longs;i qua permi&longs;erit <expan abbr="pr&itilde;pces">principes</expan> aditum patere ex <lb/>arce per urbem ad uias nulli arcus / nulle u&longs;piam turres: <lb/>relinquend&aelig; prohibend&aelig; et menia ni proiectur&aelig;. </s>
          <s id="N406294">Vnde mi&longs;<lb/>&longs;ilibus <expan abbr="decur&longs;it&atilde;tes">decur&longs;itantes</expan> per uicos milites po&longs;&longs;int &longs;ubmouere. <lb/></s>
          <s id="N40629E">Denique ita paranda omnis harum rerum &aelig;dificatio e&longs;t ut <lb/>edita omnia qui dominetur po&longs;&longs;ideat &longs;olus: et &longs;uis percur<lb/>rendi uniuer&longs;am per urbem facultatem remoretur nemo. <lb/></s>
          <s id="N4062A8">Ita que his tyrannorum urbs a regum urbe differt. </s>
          <s id="N4062AB">Forta&longs;<lb/>&longs;is ea etiam re differunt: quod liberis populis plana com<lb/>modiora &longs;int. </s>
          <s id="N4062B2">Tyrannus monte &longs;it tutior. </s>
          <s id="N4062B5">C&aelig;tera i&longs;torum <pb xlink:href="004/01/138.jpg"/>aedificia qu&aelig; inhabitent et regis et <expan abbr="tyr&atilde;ni">tyranni</expan>: pleri&longs;que in rebus <lb/>non modo inter &longs;e uerum et una cum plebeis priuatorum &aelig;di<lb/>ficiis conueniunt: nonnullis etiam ab his atque inter &longs;e diffe<lb/>runt / prius dicendum qui conueniant po&longs;t quid cuique &longs;it pro<lb/>prium. </s>
          <s id="N4062C9">Hoc genus &aelig;dium nece&longs;&longs;itatis gratia con&longs;titutum <lb/>interpretantur. </s>
          <s id="N4062CE">in&longs;unt tamen partes aliqu&aelig; / alioquin com<lb/>mode quas u&longs;us et con&longs;uetudo ita uiuendi efficit / ut puten<lb/>tur penitus nece&longs;&longs;ari&aelig; uti e&longs;t porticus ambulatio / ge&longs;tatio <lb/>et eiu&longs;modi. </s>
          <s id="N4062D7">ea nos quando &longs;ic &aelig;dificationis ratio &longs;uadeat <lb/>non ita di&longs;tinguemus / ut <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan> ab ip&longs;is nece&longs;&longs;ariis &longs;egre<lb/>gemus.</s>
        </p>
        <p id="N4062E2" type="main">
          <s id="N4062E4">Sed &longs;ic ut quemadmodum <expan abbr="&itilde;">in</expan> urbibus: ita et in &aelig;dibus i&longs;tiu&longs; <lb/>modi / alia uniuer&longs;orum e&longs;&longs;e / alia paucorum / alia &longs;ingulo <lb/>rum dicamus. </s>
          <s id="N4062EF">Porticum quidem et ue&longs;tibulum non &longs;eruo <lb/>rum magis uti Diorus putat <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> uniuer&longs;orum ciuium gra<lb/>tia po&longs;itum arbitramur. </s>
          <s id="N4062FA">Intra &aelig;des ambulationem aream: <lb/>atrium: &longs;alam quam a &longs;altando dictam puto / quod in ea nu<lb/>ptiarum et conuiuiarum alacritas celebretur non uniuer&longs;o<lb/>rum / &longs;ed potius incolarum &longs;unt. </s>
          <s id="N406303">Cenacula alia liberorum <lb/>e&longs;&longs;e / alia &longs;eruorum con&longs;tat / tum dormitiones matronarum <lb/>uirginum / ho&longs;pitum / &longs;ingulorum ferme &longs;unt. </s>
          <s id="N40630A">De uniuer&longs;a <lb/>i&longs;torum partitione quoad generatim pertinebat diximus <lb/>libro primo: in liniamentis numero enim amplitudine: et <lb/>&longs;itu pro cuiu&longs;que u&longs;u / apte expediantur nece&longs;&longs;e e&longs;t: <expan abbr="n&utilde;c">nunc</expan> i&longs;ta <lb/>particulatim pro&longs;equamur.</s>
        </p>
        <p id="N406319" type="main">
          <s id="N40631B">Porticus et ue&longs;tibullim aditu hone&longs;tabitur. </s>
          <s id="N40631E">Aditus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> uia <lb/>qua pateat hone&longs;tatur / tum et operis dignitate: qua perfi<lb/>niatur interiora cenacula et cell&aelig; et eiu&longs;modi locis di&longs;po<lb/>nentur aptis / ut immi&longs;&longs;a commode &longs;eruentur: ut bene cum <lb/>aere &longs;olibus uenti&longs;que conueniant. </s>
          <s id="N40632D">ut ad u&longs;us expetitos <expan abbr="acc&otilde;">accom</expan><lb/>modentur / di&longs;tinguenturque / ne quid commercia: aut ho&longs;pi<lb/>tum / aut a&longs;&longs;iduorum i&longs;tis dignitatem commoditatem uo <lb/>luptatemue minuant: illis petulantiam augeant/ ac ueluti <lb/><expan abbr="&itilde;">in</expan> urbe forum / plate&aelig; / ita in &aelig;dibus atrium / &longs;ala / et generis <pb xlink:href="004/01/139.jpg"/>eiu&longs;dem habebuntur: loco non reiecto / non abdito nec an/ <lb/>gu&longs;to: &longs;ed prompta &longs;int ut cetera <expan abbr="&itilde;">in</expan> eas membra expediti&longs;&longs;i<lb/>me confluant. </s>
          <s id="N40634B">In has quidem &longs;calarum et itionum apertio<lb/>nes: <expan abbr="&itilde;">in</expan> has <expan abbr="c&otilde;uiuarum">conuiuarum</expan> <expan abbr="&longs;alutati&otilde;es">&longs;alutationes</expan> et gratulationes <expan abbr="termiuab&utilde;t">terminabunt</expan>. <lb/></s>
          <s id="N406361">Rur&longs;us <expan abbr="h&etilde;bit">habebit</expan> &aelig;des aditus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> multiplices &longs;ed <expan abbr="unic&utilde;">unicum</expan> quo iam <lb/>nitore in&longs;cio ingredi nemo aut a&longs;portare quippiam po&longs;&longs;it. <lb/></s>
          <s id="N406373">Apertiones cum <expan abbr="ho&longs;tiorum / t&utilde;">ho&longs;tiorum / tum</expan> et fene&longs;trarum cauebimus: <lb/>ne furibus ne ue item uicinis pateant ad turbanda/ &longs;pectan <lb/>da / no&longs;cendaque qu&aelig; intus aut dicantur aut gerantur. </s>
          <s id="N40637E">Aegy<lb/>ptii ita domos priuatas &aelig;dificant ut extrin&longs;ecus null&aelig; fene<lb/>&longs;trarum apertiones appareant: Optaret forta&longs;&longs;is qui&longs;piam <lb/>po&longs;ticam ade&longs;&longs;e ianuam: qua me&longs;&longs;es &longs;eu reda &longs;eu <expan abbr="ium&etilde;to">iumento</expan> in <lb/>ueherentur: ne quid <expan abbr="inquinam&etilde;tis">inquinamentis</expan> primaria ue&longs;tibula deho<lb/>ne&longs;tarentur: adderentque po&longs;ticulam &longs;ecretiorem: qua in&longs;cia <lb/>familia &longs;olus dominus admittere occultos tabellarios et in<lb/>ternuntios egredique ex arbitrio po&longs;&longs;it / prout <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> <expan abbr="rer&utilde;quemodus">rerumque <lb/>modus</expan> ferat. </s>
          <s id="N4063A1">Ho&longs;ce non improbo / illud peruelim non de<lb/>e&longs;&longs;e abditi&longs;&longs;imas latebras / occulti&longs;&longs;imos rece&longs;&longs;us / et celata <lb/>diffugia / ip&longs;i patrifamilias uix agnita: quibus aduer&longs;is ca<lb/>&longs;ibus argentum / ue&longs;tem / &longs;eque / &longs;i id ita mala tempe&longs;tas tule<lb/>rit &longs;aluet. </s>
          <s id="N4063AC">Fecerant ad &longs;epulchrum dauid loculos: quibus <lb/>the&longs;auros ex regis h&aelig;reditate conderent/  arte mirifica: ita <lb/>ut nullatenus po&longs;&longs;ent e&longs;&longs;e manife&longs;ti. </s>
          <s id="N4063B3">Ex quorum uno po&longs;t <lb/>annos. </s>
          <s id="N4063B8">M. CCC. </s>
          <s id="N4063BB">Hircanum pontificem ait lo&longs;ephus auri <lb/>talenta hau&longs;i&longs;&longs;e tria milia ut ob&longs;idione ab Antiocho libera <lb/>ret ciuitatem. </s>
          <s id="N4063C2">Tum et po&longs;t tempora <expan abbr="Herod&etilde;">Herodem</expan> ex altero ma<lb/>gnam quoque rapui&longs;&longs;e uim auri pr&aelig;dicant. </s>
          <s id="N4063CB">In his igitur &aelig;des <lb/>principum cum priuatis <expan abbr="c&otilde;ueniunt">conueniunt</expan>. </s>
          <s id="N4063D4">Inter principum et pri<lb/>uatorum &aelig;des hoc maxime intere&longs;t / quod earum utr&aelig;que &longs;uam <lb/>in primis naturam &longs;apiunt. </s>
          <s id="N4063DB">In hac quidem que plurimorum <lb/>&longs;unt u&longs;ibus addicate / numero et amplitudine excellere: in <lb/>altera que paucorum aut &longs;ingulorum &longs;unt / cultiora magis <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ampli&longs;&longs;ima fieri conuenit. </s>
          <s id="N4063E7">Tum et hoc intere&longs;t: quod in his <lb/>etiam &longs;ingulorum receptus naturam &longs;apiant principum ne <pb xlink:href="004/01/140.jpg"/>ce&longs;&longs;e e&longs;t: qu&aelig; quidem plurimorum &longs;int / quando nu&longs;quam in <lb/>regum domibus non &longs;uperfluit multitudo: in alteris uero <lb/>priuatis domibus partes qu&aelig; plurimorum &longs;unt ita quoque po&longs;u<lb/>i&longs;&longs;e iuuat: ut ne plus quidem regia domus membra penitu&longs; <lb/>di&longs;tincta / uxoris: uiri: mini&longs;trorum: ita ut qu&aelig;que non mo<lb/>do ad u&longs;um: uerum et ad maie&longs;tatem pertineant / ubique &longs;up<lb/>peditent: et nulla ex dome&longs;ticorum multitudine confu&longs;io <lb/>redundet. </s>
          <s id="N4063FE">Difficile &longs;ane id/ et quod haud queas unico &longs;ub <lb/>tecto efficere. </s>
          <s id="N406403">Figo cuique &longs;ua et regio et area / &longs;uumque in<lb/>tegrum tecti &longs;patium et opus dabitur. </s>
          <s id="N406408">Sed ita iungentur te <lb/>eto et itionibus: ut &longs;eruorum dome&longs;ticorumque <expan abbr="manus / d&utilde;">manus / dum</expan> <lb/>pr&aelig;&longs;tandis operibus properant / <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ueluti ex uicina aliqua <lb/>domo acciti &longs;e&longs;e pr&aelig;beant: &longs;ed pr&aelig;&longs;entes pr&aelig;&longs;to et prompti <lb/>&longs;int. </s>
          <s id="N40641B">Atqui paruuli / ancill&aelig; gracul&aelig;que cohortis &longs;trepitus a <lb/>uirorum <expan abbr="c&otilde;mertiis">commerciis</expan> &longs;ecludantur: et mini&longs;trorum omni&longs; illau<lb/>tities &longs;eparabitur. </s>
          <s id="N406426">Principum con&longs;e&longs;&longs;us et triclinia digni&longs; <lb/>&longs;imo &longs;tatuentur loco. </s>
          <s id="N40642D">Dignitatem afferet loci cel&longs;itudo / et <lb/>&longs;ub oculis <expan abbr="&longs;pectat&utilde;">&longs;pectatum</expan> mare / colles / et ampla regio. </s>
          <s id="N406436">Tota uxo<lb/>ris domus omnino <expan abbr="pr&itilde;cipis">principis</expan> uiri domo &longs;ecernetur: pr&aelig;ter <lb/>id quod <expan abbr="ultim&utilde;">ultimum</expan> conclaue et genitalis lecti dormitione&longs; utri&longs;que <lb/>communia patebunt. </s>
          <s id="N406449">Ho&longs;tio et ianitore codem uno ambo <lb/>rum domus claudetur atque cu&longs;todietur. </s>
          <s id="N40644E">C&aelig;tera quibus e&aelig; <lb/>ab aliis differant magis propria &longs;unt priuatorum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> princi<lb/>pum: de ip&longs;is ergo &longs;uo dicemus loco. </s>
          <s id="N406459">Rur&longs;us inter &longs;e prin<lb/>cipum &aelig;des in hoc conueniunt. </s>
          <s id="N40">Nam pr&aelig;ter ea qu&aelig; priua/<lb/>tis eorum u&longs;ibus debentur habere quidem oportet <expan abbr="adit&utilde;">aditum</expan> ex <lb/>ip&longs;a militari uia: ip&longs;oque pr&aelig;&longs;ertim / fluuio aut mari: tum <lb/>pro ue&longs;tibulo laxos receptus: quibus legatorum procerumque <lb/>commeatus &longs;eu uehiculo / &longs;eu iumento uecti excipiantur. <lb/></s>
          <s id="N406470">Porticum et tecta non hominum &longs;olum gratia / uerum et iu <lb/>mentorum uelim ade&longs;&longs;e: quibus a &longs;ole et imbri <expan abbr="contegan&ttilde;">contegantur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N40647A">Ad ue&longs;tibulum porticus: ambulatio: ge&longs;tatio: et eiu&longs;modi <lb/>pergrata e&longs;t: ubi iuuentus &longs;eniores a principis colloquio re<lb/>deuntes expectans exerceatur &longs;altu: pila: di&longs;co: lucta. </s>
          <s id="N406481">Pro <pb xlink:href="004/01/141.jpg"/>penetralibus &longs;ubinde <expan abbr="atrium / ba&longs;ilic&atilde;">atrium / ba&longs;ilicam</expan> ue: ubi clientes di&longs;pu<lb/>tando patronos pr&aelig;&longs;tolentur: ubi et princeps ius dicturus <lb/>ad tribunal &longs;edem &longs;tatuat. </s>
          <s id="N406490">Subinde concenaculum: ubi &longs;e<lb/>niores principum &longs;alutatum conueniant: et rogati &longs;ententi<lb/>am dicant. </s>
          <s id="N406497">Idque forta&longs;&longs;is aliud &aelig;&longs;tiuum / aliud e&longs;&longs;e hiema<lb/>le conuenit: et omnino patrum qui conuenerint &aelig;tati fe&longs;&longs;&aelig; <lb/>et deliciis <expan abbr="pro&longs;pici&etilde;dum">pro&longs;piciendum</expan> e&longs;t: ne quid illic ualitudini aduer<lb/>&longs;um influat. </s>
          <s id="N4064A4">et <expan abbr="qu&atilde;tum">quantum</expan> ratio et nece&longs;&longs;itas temporum po&longs;tu<lb/>lat rebus di&longs;ceptandis &longs;tatuendi&longs;que po&longs;&longs;int &longs;ine ulla uel mi<lb/>nima <expan abbr="impediti&otilde;e">impeditione</expan> commorari. </s>
          <s id="N4064B3">Comperio <gap/> Senecam pri<lb/>mum omnium Gracchum / mox <expan abbr="Liui&utilde;">Liuium</expan> Dru&longs;um in&longs;titui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> uno loco audire omnes: &longs;ed habere turbam &longs;egregatam: <lb/>et alios in &longs;ecretis recipere: alios cum pluribus: alios cum <lb/>uniuer&longs;is: uti amicos primos et &longs;ecundos eo pacto notaret: <lb/>id &longs;i i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="&itilde;">in</expan> fortuna aut licet aut placet: ianu&aelig; diuer<lb/>&longs;&aelig; fient et plures: quibus alia atque alia parte recipiant / ac <lb/>receptos mittant: et quos nolint <expan abbr="exclud&atilde;t">excludant</expan> &longs;ine <expan abbr="c&otilde;tumacia">contumacia</expan>. <lb/></s>
          <s id="N4064DA">Aedibus &longs;pecula &longs;uperemineat: qua e ue&longs;tigio cuiu&longs;uis mo<lb/>tus fiat certior. </s>
          <s id="N4064DF">Itaque <expan abbr="&itilde;">in</expan> his et i&longs;torum &longs;imilibus <expan abbr="conueni&utilde;t">conueniunt</expan>. <lb/></s>
          <s id="N4064EB">In quibus uero <expan abbr="differ&utilde;t">differunt</expan> h&aelig;c &longs;unt. </s>
          <s id="N4064F2">Nam regum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &aelig;des <lb/>in media urbe aditu facilis: ornatu uenu&longs;ta: lautitie <expan abbr="eleg&atilde;s">elegans</expan> <lb/>magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;uperba &longs;it. </s>
          <s id="N406505"><expan abbr="c&otilde;decet">condecet</expan> <expan abbr="tyr&atilde;no">tyranno</expan> non &aelig;des magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> arx <lb/>locanda e&longs;t: ut &longs;it neque in urbe neque ex urbe. </s>
          <s id="N406515">Adde quod ad re<lb/>gis &aelig;des &longs;pectaculum templum procerumque tecta pulcher<lb/>rime adiunguntur. </s>
          <s id="N40651C"><expan abbr="Tyr&atilde;norum">Tyrannorum</expan> &longs;edes quaque circum&longs;patios <lb/><expan abbr="&itilde;">in</expan> modico &longs;egregatis omnium &aelig;dificiis &longs;e&longs;e contineat nece&longs; <lb/>&longs;e e&longs;t. </s>
          <s id="N406529">Hone&longs;ti&longs;&longs;ima et qu&aelig; utrumque deceat atque iuuet erit <lb/>&aelig;dificatio / &longs;i neque exponetur regia: <expan abbr="pat&etilde;s">patens</expan> adeo / ut in&longs;ole<lb/>&longs;centes nequeat depellere: neque di&longs;tinguetur arx / ita ut car<lb/>cer magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lauti principis diuer&longs;orium uideatur. </s>
          <s id="N40653A">Vnum <lb/>hic nolim pr&aelig;terire. </s>
          <s id="N40653F">Nam percommodi&longs;&longs;im&aelig; quidem ty<lb/><expan abbr="r&atilde;nis">rannis</expan> &longs;unt occult&aelig; et latentes intra cra&longs;&longs;itudinem parietis <lb/>fi&longs;tul&aelig; au&longs;cultatori&aelig;: quibus furtim captent quid &longs;eu ho&longs;pi<lb/>tes / &longs;eu familiares inter &longs;e colloquantur. </s>
          <s id="N40654B">Sed quom regi&aelig; <pb xlink:href="004/01/142.jpg"/>domus proprium &longs;it / omnibus pene ac maxime primariis <expan abbr="&itilde;">in</expan> <lb/>rebus aliter &longs;e atque arcem habere: officii erit arci regiam <lb/>adiungere: quo et rex &longs;ubitis ca&longs;ibus: arcem ueteres urbi<lb/>bus ponere in&longs;tituerunt: quo <expan abbr="&itilde;">in</expan> aduer&longs;is tempe&longs;tatibus refu<lb/>gium haberent. </s>
          <s id="N406562">Vbi uirginum matronarumque <expan abbr="pudiciti&atilde;">pudicitiam</expan> <lb/>cum &longs;acrorum &longs;anctitate tutarentur. </s>
          <s id="N40656B">Meminit quidem Fe<lb/>&longs;tus arcem apud ueteres religioni &longs;acratam fui&longs;&longs;e: et appel<lb/>lari &longs;olitam augurialem: archanumque illic fieri quoddam <lb/>&longs;olitum per uirgines <expan abbr="&longs;acrificium / occult&utilde;/longeque">&longs;acrificium / occultun / longeque</expan> a uulgi <lb/>notitia remoti&longs;&longs;imum. </s>
          <s id="N40657A">Ea de re pri&longs;corum arcem nullam <lb/>e&longs;&longs;e templis uacuam inuenies. </s>
          <s id="N40657F">Sed arcem tyranni &longs;ibi u&longs;ur<lb/>pauere: locique pietatem ac religionem ad &longs;celus immani<lb/>tatemque uerterunt: calamitati&longs;que <expan abbr="&longs;anct&utilde;">&longs;anctum</expan> illud refugium <lb/>erumnarum fomentum reddidere. </s>
          <s id="N40658C">Nos rem pro&longs;equamur. <lb/></s>
          <s id="N406590">Amoniis arx ad <expan abbr="templ&utilde;">templum</expan> muro circuibatur triplici. </s>
          <s id="N406597">Prima <lb/>extabat munitio tyrannorum. </s>
          <s id="N40659C">Proxima coniuges cum li<lb/>beris. </s>
          <s id="N4065A1">Vltima &longs;atellitum crat &longs;edes. </s>
          <s id="N4065A4">Aptum opus ni magi&longs; <lb/>&longs;pectet qui toleret <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui inferat uim. </s>
          <s id="N4065AD">Ac mihi quidem uti <lb/>eius militis fortitudo non probatur quidem: &longs;i nihilo plus <lb/><expan abbr="pr&aelig;&longs;tet/&qtilde;">pr&aelig;&longs;tet / quae</expan> ut in&longs;ultantem ho&longs;tem obdurate perferat: &longs;ic et <lb/>ab arce expectandum puto / ut non modo &longs;u&longs;tinere lace&longs;&longs;en<lb/>tem: uerum et compe&longs;cere impetentes ualeat. </s>
          <s id="N4065BB">Vtrunque ta<lb/>men ita curandum / ut <expan abbr="uehem&etilde;ter">uehementer</expan> ip&longs;um ad &longs;olum qu&aelig;&longs;i&longs;&longs;e <lb/>uideare. </s>
          <s id="N4065C6">H&aelig;c ut a&longs;&longs;equamur / loci &longs;itus et murorum ratio <lb/>pr&aelig;&longs;tabit. </s>
          <s id="N4065CB">Dubitare uideo peritos rei militaris arcem ne <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&atilde;">firmi&longs;&longs;imam</expan> uelit / colle an plano collocet. </s>
          <s id="N4065D4">Collinas qui <lb/>dem non dari ubi uis eiu&longs;modi / ut ob&longs;edi&longs;&longs;e et dirui&longs;&longs;e ne <lb/>queas: neque plana &longs;i recte a&longs;truantur / impune attentari ar <lb/>mis. </s>
          <s id="N4065DD">De his non di&longs;puto. </s>
          <s id="N4065E0">Tota nempe res locorum e&longs;t opor<lb/>tunitatibus commendanda / ita ut que de urbe diximus <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> <lb/>ad ponendam <expan abbr="arc&etilde;">arcem</expan> con&longs;umentur. </s>
          <s id="N4065EF">Omnino habeat arx opor<lb/>tet expeditas irruptiones: unde in <expan abbr="ho&longs;tes/&itilde;">ho&longs;tes / in</expan> ciues / in &longs;uo&longs;que <lb/>ca&longs;tren&longs;es: &longs;iqua &longs;editio aut perfidia id exigat et &longs;ua et ex/ <lb/>terna po&longs;&longs;it auxilia libere petere atque immittere tellure <pb xlink:href="004/01/143.jpg"/>fluento / lacu / mari. </s>
          <s id="N406600">Percommoda erit areis de&longs;criptio qu&aelig; <lb/>&longs;ibi iunget omnes urbis muros qua&longs;i. </s>
          <s id="N406605">o. </s>
          <s id="N406608">littera ingentes. <lb/></s>
          <s id="N40660C">C. inflexis cornibus pr&aelig;hendant non circumcludant. <lb/></s>
          <s id="N406610">&longs;ic / aut a qua plures radii ueluti ad circumferentiam exe<lb/>ant: &longs;ic enim quod oportere nuper dicebamus: neque intra <lb/>urbem erit arx: neque adeo extra urbem. </s>
          <s id="N406617">Quod &longs;i quis <expan abbr="arc&etilde;">arcem</expan> <lb/><gap/> olet breui&longs;&longs;ime de&longs;cribere forta&longs;&longs;is non errabit / &longs;i eam di<lb/>xerit / po&longs;ticam e&longs;&longs;e urbis omni ex parte egregie muniti&longs;&longs;i<lb/>mam. </s>
          <s id="N406625">Sed &longs;it ea quidem uti uolunt operum &longs;upremus uer<lb/>tex et urbis nodus: minax: a&longs;pera: rigidaque &longs;it oportet, per<lb/>uicax: inuicta: pu&longs;illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ampla erit tutior. </s>
          <s id="N406630">Nam hic pauco <lb/>rum fide: illic multorum officio indigebimus. </s>
          <s id="N406635">Et quid il<lb/>le apud Euripidem: <expan abbr="nunqu&atilde;">nunquam</expan> fuit multitudo non referta ma<lb/>lis ingeniis: ita i&longs;tic in paucis fides minus incerta erit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in <lb/>multis perfida. </s>
          <s id="N406646">Arcis podium ponetur &longs;olidum / ua&longs;tis lapi<lb/>dibus / linea extrin&longs;ecus obliqua: quo &longs;cal&aelig; admot&aelig; curua <lb/>tu debilitentur: et qui applicuerit ho&longs;tis h&aelig;rendo ad murum <lb/>dimi&longs;&longs;os lapides non euitet: et tormentis immi&longs;&longs;a non usque <lb/>arietent: &longs;ed ex obliquo di&longs;&longs;iliant. </s>
          <s id="N406653">Area intror&longs;us pa&longs;&longs;im la<lb/>ti&longs;&longs;imis et cra&longs;&longs;is lapidibus duplici atque etiam triplici fo<lb/>lio dimi&longs;&longs;is in&longs;ternetur ne quid cuniculis furtim <expan abbr="ob&longs;id&etilde;tes">ob&longs;identes</expan> <lb/>irreptent: Murus alti&longs;&longs;imus &longs;olidi&longs;&longs;imus cra&longs;&longs;i&longs;&longs;imu&longs;que ad <lb/>&longs;upremas u&longs;que coronas attollatur: qui pulcherrime ma<lb/>chinarum uim et mi&longs;&longs;ilia refutet: et &longs;calis aut etiam aggere <lb/>quoad in nos &longs;it minime queat &aelig;quari. </s>
          <s id="N406666">C&aelig;tera uti de <expan abbr="urbi&utilde;">urbium</expan> <lb/>muris diximus perficientur. </s>
          <s id="N40666F">Pr&aelig;cipua quidem ad tuendo&longs; <lb/>urbis et arcis muros <expan abbr="&itilde;">in</expan> hoc erit ratio: ut cures penitus ne ho<lb/>&longs;tis impune propius po&longs;&longs;it appellere. </s>
          <s id="N40667A">Id fiet cum fo&longs;&longs;a qua <lb/>diximus profundaque lataque: tum et furtariis ut ita loquar <lb/>&longs;ub fi&longs;&longs;uris per ip&longs;um imum podii di&longs;po&longs;itis. </s>
          <s id="N406681">Vnde ho&longs;tis <lb/>dum &longs;e &longs;cuto &longs;uperne proteget / qua &longs;it parte <expan abbr="n&otilde;">non</expan> tectus <expan abbr="tr&atilde;&longs;">tran&longs;</expan><lb/>ueheretur. </s>
          <s id="N406690">Hoc enim genus <gap/>fen&longs;ionis omnibus ante e&longs;t. <lb/></s>
          <s id="N406696">Tuti<gap/>s enim i&longs;tic <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> conficiendi ho&longs;tis captant / bre<lb/>uiore finiunt linea / raro petunt ho&longs;tem fru&longs;tra: cui <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> cor<pb xlink:href="004/01/144.jpg"/>pus operire difficile e&longs;t: unumque obuium ho&longs;tem &longs;i pr&aelig;te<lb/>rit <expan abbr="t&aelig;l&utilde;">t&aelig;lum</expan>: petet proximum / aut interdum <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> et item alterum <lb/>et alterum: Superne <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> immi&longs;&longs;a non &longs;ine periculo de&longs;tinan<lb/>tur. </s>
          <s id="N4066BB">Vix unum tantum <expan abbr="pet&utilde;t">petunt</expan>: qui et pr&aelig;uidi&longs;&longs;e et leui mo<lb/>mento declina&longs;&longs;e / et breui &longs;cuto refuta&longs;&longs;e immi&longs;&longs;a queat. <lb/></s>
          <s id="N4066C5">Si erit arx maritima circum uada <expan abbr="impedi&etilde;tur">impedientur</expan> palis / &longs;axis / <lb/>ne nouum machinamenta propius po&longs;&longs;int appellere. </s>
          <s id="N4066CE">Si erit <lb/>plano: fo&longs;&longs;a aquaria circumdabitur: &longs;ed ea ne quid putidi <lb/>aeris afferat u&longs;que fodietur / quo &longs;caturiat uiuam aquam. </s>
          <s id="N4066D5">Si <lb/>erit monte / pr&aelig;cipitiis uallabitur: ubi licebit hi&longs;ce omni<lb/>bus utemur. </s>
          <s id="N4066DC">Quibus uero ex locis tormentorum mi&longs;&longs;ilia po&longs; <lb/>&longs;int impetere: cycli aut potius anguli murorum ueluti pro<lb/>r&aelig; in acutum obiicientur. </s>
          <s id="N4066E3">Non me fugit quod periti aliqui mi <lb/>litia a&longs;&longs;erunt: contra mi&longs;&longs;ilium impetum muros pr&aelig;altos <lb/>fore non utiles. </s>
          <s id="N4066EA"><expan abbr="Hor&utilde;">Horum</expan> enim ruina equatis fo&longs;&longs;is expediti&longs;&longs;i<lb/>mum pr&aelig;beri ho&longs;tibus irruentibus <expan abbr="adit&utilde;">aditum</expan>. </s>
          <s id="N4066F6">Hoc non eueniet <lb/>&longs;i qu&aelig; &longs;upra diximus <expan abbr="ob&longs;eruab&utilde;tur">ob&longs;eruabuntur</expan>. </s>
          <s id="N4066FF">Redeo ad rem. </s>
          <s id="N406702">Ad ar<lb/>cem turris una primaria excitabitur / multa &longs;ui parte &longs;oli<lb/>da: toto opere robu&longs;ta: undique munita: c&aelig;teris cel&longs;ior: ar<lb/>ce&longs;&longs;u ardua: ingre&longs;&longs;u non ni&longs;i ponte mobili. </s>
          <s id="N40670B">Mobilium <expan abbr="p&otilde;">pon</expan> <lb/>tium duo <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> genera. </s>
          <s id="N406718">Alterum quo inuer&longs;o clauditur egre&longs;<lb/>&longs;us. </s>
          <s id="N40671D">Alterum quo porrecto atque retracto utimur: ubi acres la<lb/>s&longs;ciui&utilde;nt uenti. </s>
          <s id="N406722">Po&longs;terior <expan abbr="c&otilde;modior">commodior</expan> e&longs;t. </s>
          <s id="N406729">Turres qu&aelig; <expan abbr="circ&utilde;pe">circumpe</expan><lb/>tere hanc mi&longs;&longs;ilibus <expan abbr="po&longs;&longs;&utilde;t">po&longs;&longs;unt</expan> parte huic uer&longs;a nud&aelig; habebu<lb/>tur: aut muro tect&aelig; relinquentur gracili. </s>
          <s id="N406738">Excubiarum &longs;ta<lb/>tiones et propugnatorum fori <expan abbr="di&longs;tribu&etilde;tur">di&longs;tribuentur</expan>: ut alii in&longs;imas <lb/>arcis p&aacute;rtes: alii &longs;upremas: alii alias <expan abbr="di&longs;t&itilde;ctis">di&longs;tinctis</expan> muneribus &longs;edi<lb/>bu&longs;que curent: demum aditus et egre&longs;&longs;us et omnis partitio <lb/>&longs;ic habebitur et parata et munita: ut neque amicorum perfi <lb/>dia / neque inimicorum uis frau&longs; ue po&longs;&longs;it ledere. </s>
          <s id="N40674D">Areis te<lb/>cta ne tormentorum ponderibus <expan abbr="obru&atilde;tur / ad">obruantur / ad</expan> acutum angu<lb/>lum <expan abbr="fini&etilde;tur">finientur</expan> aut ualido opere et &longs;pi&longs;&longs;i&longs;&longs;imis trabibus obfir<lb/>mabuntur: po&longs;t imponetur cru&longs;ta / et in eam pr&aelig;terea tubu<lb/>li: per quorum uacua exceptus imber perfluat / nullo calcis <pb xlink:href="004/01/145.jpg"/>aut limi fultu illiti <expan abbr="in&longs;ternen&ttilde;">in&longs;ternentur</expan>. </s>
          <s id="N406768">Po&longs;tremo te&longs;taceis <expan abbr="fragm&etilde;">fragmen</expan><lb/>tis uel potius pumice &longs;uperin&longs;par&longs;is <expan abbr="operi&etilde;tur">operientur</expan> binum ad cu<lb/>bitum cra&longs;&longs;itudine. </s>
          <s id="N406777">Sic neque <expan abbr="ruenti&utilde;">ruentium</expan> ponderum in &longs;e / neque <lb/>ignium iniuriam uerebuntur. </s>
          <s id="N406780">Summatim quidem erit arx <lb/>perficienda: uti &longs;i pu&longs;illam quandam urbem co&aelig;difices: pa<lb/>ri igitur atque urbs ip&longs;a munietur opere et arte: c&aelig;teraque co<lb/>aptabuntur qu&aelig; u&longs;ui &longs;int. </s>
          <s id="N406789"><expan abbr="N&otilde;">non</expan> deerit aqua &longs;uppeditabit ubi <lb/>militem arma / frumenta / pernam / acetum / et <expan abbr="&itilde;">im</expan>primis li<lb/>gna colloces / atque a&longs;&longs;erues: et <expan abbr="&itilde;">in</expan> arce ip&longs;a turris i&longs;t&aelig;c prima<lb/>ria quam dicimus / ueluti minutior qu&aelig;dam aderit arx: cui <lb/>pror&longs;us de&longs;it nihil eorum qu&aelig; arcibus de&longs;iderentur. </s>
          <s id="N40679F">Habebit <lb/>ci&longs;ternam / et loculos rerum quibus &longs;e&longs;e abunde alat et <expan abbr="tuea&ttilde;">tueatur</expan>. <lb/></s>
          <s id="N4067A9">Habebit aditus: unde in &longs;uos etiam inuitos irrumpat: et un<lb/>de petita &longs;ub&longs;idia immittat. </s>
          <s id="N4067AE">Illud hic non pr&aelig;tereo cunicu<lb/>lis aquariis arces interdum defen&longs;as: interdum urbes cloa<lb/>cis captas fui&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N4067B5">Horum utrumque iuuat nuntiis <expan abbr="emitt&etilde;dis">emittendis</expan>. </s>
          <s id="N4067BC">At <lb/>cura&longs;&longs;e oportet / ut i&longs;tiu&longs;modi res multo minus ledere po&longs;<lb/>&longs;int <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> iuuare. </s>
          <s id="N4067C7">Fient igitur apti&longs;&longs;imi: ducentur tortuo&longs;i: ex<lb/>cipientur profundo: ut neque armatus peruadere: neque iner<lb/>mis in arcem euadere / ni&longs;i uocatus admi&longs;&longs;u&longs;que &longs;it potis. </s>
          <s id="N4067CE">Fi<lb/>nient belli&longs;&longs;ime cloaca / aut potius de&longs;erta et ignota in are<lb/>naria/ aut &longs;ecretis templorum fani&longs;cis ac bu&longs;tuariis. </s>
          <s id="N4067D5">Tum &longs;i <lb/>humanos ca&longs;us nequicquam neglexi&longs;&longs;e oportet nimirum iu<lb/>uabit notos &longs;ibihabere ingre&longs;&longs;us intimam in arcem quibus <lb/>&longs;i <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> euenit ut excludatur / po&longs;&longs;it <expan abbr="att&etilde;perare">attemperare</expan> irrumpere <lb/>cum armatis: et forta&longs;&longs;is conferet ad hanc rem / partem ha/ <lb/>here aliquam murorum abditi&longs;&longs;imam: qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ex calce &longs;ed <lb/>creta ob&longs;tructa &longs;it. </s>
          <s id="N4067F0">Vnius tantum gratia qui c&aelig;teris pr&aelig;&longs;it <lb/>&longs;eu &longs;it ille quidem rex &longs;eu <expan abbr="tyr&atilde;nus">tyrannus</expan> quid feci&longs;&longs;e oporteat di<lb/>ximus. </s>
          <s id="N4067FB">Sequitur ut ea tran&longs;igamus / qu&aelig; hi <expan abbr="requir&atilde;t / quod">requirant / quod</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>unici tantum pre&longs;unt: &longs;ed &longs;imul plures <expan abbr="gubern&etilde;t">gubernent</expan> rem. </s>
          <s id="N40680C">His <lb/>aut tota. </s>
          <s id="N406811">r. </s>
          <s id="N406814">p. </s>
          <s id="N406817">qua&longs;i unus magi&longs;tratus integra <expan abbr="c&otilde;mittetur">committetur </expan><lb/>aut partibus di&longs;tribuetur. </s>
          <s id="N406820">Con&longs;tat. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N406824">r. </s>
          <s id="N406827">p. </s>
          <s id="N40682A">&longs;acris quibus &longs;upe<lb/>ros colimus / his <expan abbr="p&otilde;tifices">pontifices</expan> pre&longs;unt: et prophanis quibus ho<pb xlink:href="004/01/146.jpg"/>minum &longs;ocietas et &longs;alus contineatur. </s>
          <s id="N406837">His domi &longs;enator iu<lb/>dex: foris <expan abbr="ca&longs;tror&utilde;">ca&longs;trorum</expan> dux et cla&longs;&longs;is pr&aelig;fectus et huiu&longs;modi. <lb/></s>
          <s id="N406841">Cui uis i&longs;torum duo <expan abbr="deb&etilde;tur">debentur</expan> genera domicilii: alterum quod <lb/>ad &longs;uum pertineat officium: alterum quo &longs;e familiamque <lb/>&longs;uam recipiat. </s>
          <s id="N40684C">Larem quidem familiarem habebit qui&longs;que <lb/>&longs;imilem huic: cui &longs;e&longs;e pro uit&aelig; in&longs;tituto e&longs;&longs;e uelit &longs;imilem <lb/>aut regi aut <expan abbr="tyr&atilde;no">tyranno</expan> aut demum priuato. </s>
          <s id="N406857">Sunt tamen aliqua <lb/>qu&aelig; huic <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> generi apprime <expan abbr="debe&atilde;tur">debeantur</expan>. </s>
          <s id="N406864">Pr&aelig;clare Vir<lb/>gilius. </s>
          <s id="N406869">Secreta inquit erat patris anchi&longs;&aelig; domus: arbori<lb/>bu&longs;que obtecta rece&longs;&longs;erat. </s>
          <s id="N40686E">Intellexit quidem <expan abbr="primat&utilde;">primatum</expan> &aelig;des <lb/>et &longs;ua et famili&aelig; gratia a uulgi ignobilitate et fabrorum tu<lb/>multu <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> abe&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;uenire">conuenire</expan>. </s>
          <s id="N406881"><expan abbr="c&utilde;">cum</expan> c&aelig;teras ob res ob delitias <expan abbr="c&otilde;">com</expan><lb/>moditate&longs;que <expan abbr="&longs;patior&utilde;/hortorum / amenitat&utilde;">&longs;patiorum / hortorum / amenitatum</expan>: tum ne tan<lb/>ta in familia / tam multiplici / tam uaria / la&longs;ciuiens iuuen<lb/>tu&longs; <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> omnium ferme nemo uiuat &longs;ibi et cibo: potuque alie <lb/>no plerunque in&longs;aniat: maritorum querimonias <expan abbr="excitet / t&utilde;">excitet / tum</expan> <lb/>etiam ne quid improba <expan abbr="&longs;alut&atilde;tium">&longs;alutantium</expan> ambitio plus &longs;atis patro <lb/>nos inquietet. </s>
          <s id="N4068A7">Et prudenti&longs;&longs;imos uideo principes non mo<lb/>do extra uulgi frequentiam / uerum et ab urbe &longs;ece&longs;&longs;i&longs;&longs;e: ne <lb/>quis plebeius ni&longs;i magna impul&longs;us re mole&longs;tiore a&longs;&longs;iduita<lb/>te infe&longs;tet. </s>
          <s id="N4068B0">Aut quid tanti erunt i&longs;torum opes: &longs;i non licue<lb/>rit interdum ociari et pigre&longs;cere. </s>
          <s id="N4068B5">I&longs;torum quidem domus <lb/><expan abbr="quale&longs;c&utilde;que">quale&longs;cunque</expan> &longs;int habere admodum oportet &longs;alutatorum <expan abbr="c&otilde;">con</expan> <lb/>ceptacula capacia: et egre&longs;&longs;um et uiam / qua prodeat <expan abbr="&itilde;">in</expan> <expan abbr="for&utilde;">forum</expan> <lb/>minime angu&longs;tam: ne qui &longs;ectantur familiares clientuli et <lb/>cohortales / et qui &longs;e congerunt / ut togatulorum numerum <lb/>augeant / inter &longs;tudia comitandi pre&longs;&longs;uris turbentur. </s>
          <s id="N4068D1">Qu&aelig; <lb/>autem &longs;int &longs;e&longs;e hi proceres pro &longs;u&longs;cepto munere <expan abbr="exerce&atilde;t">exerceant</expan>: <expan abbr="&itilde;">in</expan> <lb/><expan abbr="pr&otilde;ptu">promptu</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan> &longs;enatus curia iudex ba&longs;ilica pr&aelig;torio ue / dux ca<lb/>&longs;tris cla&longs;&longs;eque et <expan abbr="eiu&longs;m&otilde;i">eiu&longs;modi</expan>. </s>
          <s id="N4068ED">Quid <expan abbr="p&otilde;tifex">pontifex</expan>? </s>
          <s id="N4068F4">huic <expan abbr="qd&etilde;">quoddem</expan> non <expan abbr="t&etilde;pl&utilde;">templum</expan> <lb/><expan abbr="&longs;ol&utilde;/uer&utilde;">&longs;olun / uerum</expan> et qu&aelig; illi <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> <expan abbr="ca&longs;tror&utilde;">ca&longs;trorum</expan> in&longs;tar apprime <expan abbr="c&otilde;ueni&utilde;t">conueniunt</expan> <lb/><expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> <expan abbr="militi&atilde;">militiam</expan> et <expan abbr="p&otilde;tifex / et">pontifex / et</expan> qui &longs;ub <expan abbr="p&otilde;tifice">pontifice</expan> &longs;acris admini<lb/><expan abbr="&longs;tr&atilde;dis">&longs;trandis</expan> additi <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>: <expan abbr="arc&etilde;">arcem</expan> et <expan abbr="laborio&longs;&atilde;">laborio&longs;am</expan> <expan abbr="ag&utilde;t">agunt</expan>: <expan abbr="qual&etilde;">qualem</expan> <expan abbr="&itilde;">in</expan> eo libro quod <lb/><expan abbr="p&otilde;tifex">pontifex</expan> <expan abbr="&itilde;&longs;eribi&ttilde;">in&longs;cribitur</expan> <expan abbr="rec&etilde;&longs;uimus">recen&longs;uimus</expan>: uirtutis aduer&longs;us uitia. </s>
          <s id="N40694B"><expan abbr="T&etilde;pl&utilde;">Templum</expan> <pb xlink:href="004/01/147.jpg"/>aliud <expan abbr="maxim&utilde;">maximum</expan>: quo <expan abbr="&longs;&utilde;mus">&longs;ummus</expan> <expan abbr="&atilde;ti&longs;tes">anti&longs;tes</expan> <expan abbr="&longs;ol&etilde;ni">&longs;olemni</expan> ritu &longs;tatas cerimo<lb/>nias et factum faciat. </s>
          <s id="N406967">Aliud cui minores <expan abbr="p&otilde;tifices">pontifices</expan> pr&aelig;&longs;int: <lb/>quo <expan abbr="&itilde;">in</expan> numero per <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> <expan abbr="regi&otilde;es">regiones</expan> &longs;acella / et <expan abbr="&itilde;">in</expan> agro delubra <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>. <lb/></s>
          <s id="N406985"><expan abbr="Templ&utilde;">Templum</expan> ma<expan abbr="im&utilde;">imum</expan> media in urbe forta&longs;&longs;is commodius: &longs;edu<lb/>ctum <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> a conferta ciuium multitudine et <expan abbr="frequ&etilde;tia">frequentia</expan> hone<lb/>&longs;tius: colle dignius: plano &longs;tabilius collocabitur ob terre <lb/>motus. </s>
          <s id="N40699D"><expan abbr="Dem&utilde;">Demum</expan> eo ponendum erit loco <expan abbr="templ&utilde;">templum</expan>: quo &longs;it <expan abbr="&longs;&utilde;ma">&longs;umma</expan> <lb/>futurum <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ueneratione et maie&longs;tate. </s>
          <s id="N4069B1">Inde adeo <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> longe a <lb/>con&longs;pectu <expan abbr="abig&etilde;d&aelig;">abigend&aelig;</expan> &longs;unt penitus rerum <expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> &longs;ordes / impurita <lb/><expan abbr="tes/&itilde;dec&etilde;tia">tes / indecentia</expan> que: quibus patres / matron&aelig; / uirgines &longs;upplica <lb/><expan abbr="t&utilde;">tum</expan> accedentes aut <expan abbr="offend&atilde;tur">offendantur</expan>: aut a &longs;anctimoni&aelig; <expan abbr="obe&utilde;d&aelig;">obeund&aelig;</expan> in<lb/>&longs;tituto preuertantur. </s>
          <s id="N4069D6">Apud <expan abbr="Nigrigene&utilde;">Nigrigeneum</expan> <expan abbr="architect&utilde;">architectum</expan> quod de li<lb/>mitibus &longs;crip&longs;it / &longs;ic <expan abbr="&itilde;uenio">inuenio</expan>: pri&longs;cos architectos puta&longs;&longs;e deo <lb/>rum tecta recte haberi qu&aelig; <expan abbr="fr&otilde;tibus">frontibus</expan> <expan abbr="&itilde;">in</expan> occidentem <expan abbr="uerger&etilde;t">uergerent</expan>: <lb/>&longs;ed placui&longs;&longs;e po&longs;terioribus <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="religion&etilde;">religionem</expan> <expan abbr="c&otilde;uertere">conuertere</expan>: et <lb/>qua coeli parte <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> terra <expan abbr="illumine&ttilde;">illuminetur</expan>: eo uer&longs;us templa et li<lb/>mites <expan abbr="obiici&etilde;dos">obiiciendos</expan> puta&longs;&longs;e: ut &longs;tatim <expan abbr="&longs;urgent&etilde;">&longs;urgentem</expan> ex aurora <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;picar&etilde;&ttilde;">con&longs;picarentur</expan>. </s>
          <s id="N406A24">Illud <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> in delubris &longs;acelli&longs;que ueteres proba&longs;<lb/>&longs;e uideo: ut eorum <expan abbr="fr&otilde;tes">frontes</expan> <expan abbr="prode&utilde;tibus">prodeuntibus</expan> aut ex mari / aut ex flu<lb/>uio / aut ex uia militari <expan abbr="porrigan&ttilde;">porrigantur</expan>. </s>
          <s id="N406A3B">Po&longs;tremo tale <expan abbr="ip&longs;&utilde;">ip&longs;um</expan> e&longs;&longs;e <lb/>oportet: atque ita <expan abbr="om&itilde;">omni</expan> ex parte <expan abbr="c&otilde;parat&utilde;">comparatum</expan>: ut <expan abbr="ab&longs;&etilde;tes">ab&longs;entes</expan> ad &longs;e <expan abbr="ui&longs;&etilde;">ui&longs;en</expan><lb/>dum illectet / pr&aelig;&longs;entes delectet / atque detineat operis admi<lb/>ratione et raritate. </s>
          <s id="N406A58"><expan abbr="Te&longs;tudinat&utilde;">Te&longs;tudinatum</expan> ab incendio erit tutius: <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>tignatum ab terre motibus ille&longs;ius. </s>
          <s id="N406A64">&longs;ed contra <expan abbr="uetu&longs;tat&etilde;">uetu&longs;tatem</expan> hoc <lb/>iobu&longs;tius: ad <expan abbr="grati&atilde;">gratiam</expan> <expan abbr="alter&utilde;">alterum</expan> hoc uenu&longs;tius. </s>
          <s id="N406A75">De <expan abbr="t&etilde;plis">templis</expan> hac te / <lb/>nus. </s>
          <s id="N406A7E"><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> permulta qu&aelig; <expan abbr="dic&etilde;da">dicenda</expan> <expan abbr="uideb&atilde;tur">uidebantur</expan> ad <expan abbr="ornam&etilde;ta">ornamenta</expan> magis <lb/>quae ad <expan abbr="u&longs;&utilde;">u&longs;um</expan> <expan abbr="templor&utilde;">templorum</expan> <expan abbr="ptin&etilde;t">pertinent</expan>: de quibus alibi <expan abbr="tr&atilde;&longs;igemus">tran&longs;igemus</expan>. </s>
          <s id="N406AA2">Mi<lb/>nora <expan abbr="t&etilde;pla">templa</expan> et &longs;acella pro loci dignitate et u&longs;u maximi <expan abbr="t&etilde;pli">templi</expan> <lb/><expan abbr="r&otilde;nes">rationes</expan> <expan abbr="imitabun&ttilde;">imitabuntur</expan>. </s>
          <s id="N406AB8"><expan abbr="P&otilde;tificis">Pontificis</expan> ca&longs;tra <expan abbr="qd&etilde;">quaedem</expan> <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> clau&longs;tra quibus aut <lb/>pietatis aut uirtutis gratia plurimi conuenere: quales &longs;unt <lb/>quae &longs;e &longs;acris addixere: et quae <expan abbr="uirginitat&etilde;">uirginitatem</expan> &longs;uperis uouere. </s>
          <s id="N406ACE">Sunt et <lb/>ca&longs;tra <expan abbr="p&otilde;tificia">pontificia</expan>: quibus &longs;tudio&longs;orum ingenia <expan abbr="&itilde;">in</expan> rerum <expan abbr="humanar&utilde;">humanarum</expan> <lb/>diuinarum que cognitione <expan abbr="a&longs;&longs;equ&etilde;da">a&longs;&longs;equenda</expan> <expan abbr="uer&longs;&atilde;tur">uer&longs;antur</expan>. </s>
          <s id="N406AE9"><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> &longs;i pontificis <lb/><expan abbr="offici&utilde;">officium</expan> e&longs;t cetus <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> ad <expan abbr="uit&atilde;">uitam</expan> <expan abbr="o&itilde;">omni</expan> ex parte <expan abbr="pfect&atilde;">perfectam</expan>: quoad in <pb xlink:href="004/01/148.jpg"/>&longs;e &longs;it perducere. </s>
          <s id="N406B08">Id <expan abbr="n&otilde;">non</expan> re alia fiet pulchrius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> philo&longs;ophia. <lb/></s>
          <s id="N406B14">Quom enim <expan abbr="&itilde;">in</expan> hominum natura duo &longs;int / qu&aelig; nobis id pr&aelig; <lb/>&longs;tare po&longs;&longs;int: uirtus. </s>
          <s id="N406B1D">&longs;. </s>
          <s id="N406B20">et ueritas: <expan abbr="Qu&atilde;do">Quando</expan> fiet <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ut h&aelig;c <lb/>perturbationes animi &longs;edet atque excludat. </s>
          <s id="N406B2D">Illa uero natur&aelig; <lb/>opus atque rationes explicet: nobi&longs;que communicet: ex quibus <lb/>rebus ingenium ab ignorantia: mens a corporis contagione <lb/>purgetur. </s>
          <s id="N406B36">Per hanc nimirum inimus uitam <expan abbr="beati&longs;&longs;im&atilde;">beati&longs;&longs;imam</expan> pro<lb/>pe ut &longs;imus diis redditi per&longs;imiles. </s>
          <s id="N406B3F">Adde quod bonorum e&longs;t <lb/>quales et e&longs;&longs;e et haberi pontifices uolunt / ea meditari: &longs;tu/ <lb/>dere: pro&longs;equi qu&aelig; hominum generi ab homine deberi intel<lb/>ligant: egrotos / imbelles / de&longs;titutos: et eiu&longs;modi officio / <lb/>beneficio / mi&longs;ericordia / leuando: iuuando. </s>
          <s id="N406B4A">In his enim &longs;e&longs;e <lb/>&longs;uo&longs;que exerceat pontifex officii e&longs;t. </s>
          <s id="N406B4F">De his nobis &longs;eu ad ma<lb/>iores pontifices &longs;eu potius ad minores pertineat dicendum <lb/>uidetur. </s>
          <s id="N406B57">Atqui a clau&longs;tris <expan abbr="&itilde;cipiemus">incipiemus</expan>. </s>
          <s id="N406B5E">Clau&longs;trorum genera <lb/>alia conclu&longs;orum / ita ut nu&longs;quam <expan abbr="&itilde;">in</expan> <expan abbr="public&utilde;">publicum</expan> prodeant / pr&aelig;<lb/><expan abbr="ter&qtilde;">terquae</expan> forta&longs;&longs;is in templo / et lu&longs;trationum pompa. </s>
          <s id="N406B70">Alia non <lb/>u&longs;que conclu&longs;a / ita ut perpetuis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> arceantur. </s>
          <s id="N406B79">Horum <lb/>item alio mares / alio femin&aelig; continentur. </s>
          <s id="N406B7E">Virginum clau<lb/>&longs;tra neque intra urbem &longs;i po&longs;ita &longs;int uitupero: neque omnino <lb/>extra urbem laudo. </s>
          <s id="N406B85">Illic &longs;ane &longs;olitudo minus pr&aelig;bebit <expan abbr="&itilde;fe">infe</expan><lb/>&longs;tatorum: &longs;ed qui &longs;e inge&longs;&longs;erint / plus habebunt ocii et <expan abbr="lic&etilde;">licen</expan><lb/>ti&aelig; ad facinus / ubi nulli a&longs;&longs;i&longs;taret arbitri <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hic <expan abbr="&itilde;ter">inter</expan> multos <lb/>&longs;celeris &longs;pectatores atque dehortatores. </s>
          <s id="N406B9E">In utri&longs;que <expan abbr="prouid&etilde;d&utilde;">prouidendum</expan> <lb/>quidem e&longs;t: ne uelint de ca&longs;titate mereri male: &longs;ed <expan abbr="&itilde;">im</expan>primis <lb/>ne po&longs;&longs;int. </s>
          <s id="N406BAD">Qua de re ita pr&aelig;cludendi aditus omnes <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>: ut <lb/>nemini pateant: ob&longs;eruandi / ut <expan abbr="circ&utilde;uolitare">circumuolitare</expan> <expan abbr="att&etilde;tator">attentator</expan> po&longs;<lb/>&longs;it nemo &longs;ine pr&aelig;&longs;entis ignomini&aelig; &longs;u&longs;pitione. </s>
          <s id="N406BC0">Neque tam <lb/>munita e&longs;&longs;e legionum ca&longs;tra uallo fo&longs;&longs;aque oportet <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> i&longs;tarum <lb/>&longs;epta &longs;unt muris obuallanda / altis / integris / nullis u&longs;piam <lb/>aptionibus relictis: quibus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> dico ca&longs;timoni<gap/>&aelig; expugnatore&longs; <lb/>&longs;ed ne oculorum aut uerborum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> faces et ueneres ad <expan abbr="a&itilde;os">animos</expan> la<lb/><expan abbr="befact&atilde;dos">befactandos</expan> po&longs;&longs;int <expan abbr="&itilde;mitti">immitti</expan>. </s>
          <s id="N406BE6">Lumina intror&longs;us per <expan abbr="are&atilde;">aream</expan> &longs;ubdiua<lb/><expan abbr="l&etilde;">lem</expan> <expan abbr="excipi&etilde;t">excipient</expan>. </s>
          <s id="N406BF6"><expan abbr="Circ&utilde;">Circum</expan> <expan abbr="are&atilde;">aream</expan> <expan abbr="porticus/&atilde;bulatio">porticus / ambulatio</expan> <expan abbr="cell&aelig;/cenacul&utilde;/">cell&aelig; / cenaculun/</expan> <pb xlink:href="004/01/149.jpg"/>conclaue / et qu&aelig; u&longs;ui <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> ex priuatorum &aelig;dium rationibu&longs; <lb/>aptis locis di&longs;ponentur. </s>
          <s id="N406C12">Neque dee&longs;&longs;e uelim ortuli &longs;patia / <lb/>et pratuli: que ad recreandos animos magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad fouendas <lb/>uoluptates ualeant: qu&aelig; quom ita &longs;int / <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="inc&otilde;&longs;ulte">incon&longs;ulte</expan> ex me <lb/>dia incolarum frequentia &longs;um mouebuntur. </s>
          <s id="N406C27">Vtrorum &longs;ep<lb/>ta &longs;i ex urbe conce&longs;&longs;erint conferet id quidem. </s>
          <s id="N406C2C">Nam eorum <lb/>ad&longs;cripta &longs;anctimoni&aelig; a&longs;&longs;iduitas /et animi pacata religio: <lb/>cui &longs;e&longs;e totos dedicarunt / minus uexabitur &longs;alutatorum fre<lb/><expan abbr="qu&etilde;tia">quentia</expan>. </s>
          <s id="N406C38">Sed i&longs;torum tecta &longs;eu mares &longs;eu femin&aelig; &longs;int uelim <lb/>occupent loca <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id fieri po&longs;&longs;it &longs;aluberrima / nec clau&longs;tro in<lb/>clu&longs;i / dum &longs;olum uacant animo: corpore autem multa ma<lb/>credine / et uigiliis affecti <expan abbr="torp&etilde;t">torpent</expan>: <expan abbr="uit&atilde;">uitam</expan> durius trahant egro<lb/>tationibus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it par. </s>
          <s id="N406C53">His <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> quos urbs exclu&longs;it <expan abbr="&itilde;">im</expan> primis <lb/>locum dari uelim natura munitum: quem repentina latro<lb/>num uis / aut excurrens ho&longs;tis leui manu ad arbitrium ne<lb/>queat populari: eaque de re uallo / muro / turrique pulchre <lb/>munietur: quod loci religio patietur. </s>
          <s id="N406C66">Eorum uero conclu<lb/>&longs;orum &longs;edes qui &longs;tudia bonarum artium cum religione <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/><expan abbr="iunxer&itilde;t / quo">iunxerint / quo</expan> illi quidem pro &longs;u&longs;cepto officio commodius <lb/>queant hominum rebus con&longs;ulere / non omnino medios in <lb/>ter artificum tumultus ac &longs;trepitum / &longs;ed&apos;ne <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> ab ciuium <lb/>frequentia &longs;eductos longe e&longs;&longs;e oportet: id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cum alias <lb/>ob res tum quod &longs;unt eorum famili&aelig; grandes: tum etiam quod mul<lb/>ti ad &longs;e concionantes di&longs;&longs;erente&longs;que de rebus &longs;acris conflu<lb/>ant: Quibus rebus proculdubio tecto indigent immodico. <lb/></s>
          <s id="N406C89">Recte <expan abbr="locab&utilde;tur">locabuntur</expan> apud diuer&longs;oria publicorum operum thea<lb/>tri / circi / plate&aelig; / quo multitudo &longs;ponte &longs;ua &longs;e&longs;e animi gr<gap/>a<lb/>tia per lubenter <expan abbr="c&otilde;ferens">conferens</expan> facilius patiatur i&longs;torum per&longs;ua&longs;io<lb/>ne / hortatione / admonitione a uitiis ad uirtutem: ab impe <lb/>ritia ad rerum optimarum cognitionem euocari. </s>
          <s id="N406C9E">Apud <lb/>ueteres pre&longs;ertim gr&aelig;cos a&longs;&longs;ueuere urbe in media ponere <lb/>&aelig;dificia: quas pale&longs;tras appellarunt: ubi populantes di&longs;pu<lb/>tando uer&longs;arentur. </s>
          <s id="N406CA7">Illic quidem inerant &longs;patia fene&longs;trata et <lb/>apertionum pro&longs;pectus: et <expan abbr="&longs;ed&etilde;di">&longs;edendi</expan> ordines: amorem et hone<pb xlink:href="004/01/150.jpg"/>&longs;ti&longs;&longs;imi aderant et porticus: <expan abbr="uirent&etilde;">uirentem</expan> h&aelig;rbis <expan abbr="are&atilde;">aream</expan> et floribus <lb/>ue&longs;titam circumentes huiu&longs;modi opera <expan abbr="per&qtilde;">per quae</expan> belle condicunt <lb/>huic religio&longs;orum generi: ac uelim quidem ut qui &longs;tudiis <lb/>bonis delectentur a&longs;&longs;idui apud artium profe&longs;&longs;ores commo<lb/>rentur / &longs;umma uoluptate / nullo cum fa&longs;tidio <expan abbr="pr&aelig;&longs;&etilde;tium">pr&aelig;&longs;entium</expan> re<lb/>rum aut &longs;atietate ea de re. </s>
          <s id="N406CCE">ita i&longs;tic parabo et <expan abbr="portic&utilde;">porticum</expan> et <expan abbr="are&atilde;">aream</expan> <lb/>et eiu&longs;modi: ut nihil amplius ad diuer&longs;andi <expan abbr="u&longs;&utilde;">u&longs;um</expan> optes. </s>
          <s id="N406CDF">Le<lb/>nes excipient &longs;oles hieme: a &longs;tate uero umbram auram que <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id fieri queat grati&longs;&longs;imam. </s>
          <s id="N406CE9">Sed de his &aelig;dificationum de<lb/>litiis &longs;uo di&longs;tinctius loco pro&longs;equemur. </s>
          <s id="N406CEE">Quod &longs;i iuuat pu<lb/>blica &longs;tatuere auditoria et &longs;cholas / ubi &longs;apientes doctore&longs;que <lb/>conuenias: ea ponito loco / ut &longs;int incolis <expan abbr="o&itilde;bus">omnibus</expan> &aelig;que opor<lb/>tuna. </s>
          <s id="N406CFB">Ce&longs;&longs;ent fabrorum &longs;trepitus: ab&longs;int nidores: fetores: <lb/>non admittat ocio&longs;orum la&longs;ciuias: &longs;apiat &longs;olitudinem gna<lb/>uibus et circa res maximas et rari&longs;&longs;imas occupat is condi<lb/>gnam: habeatque auctoritatis in &longs;e magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> uenu&longs;tatis. </s>
          <s id="N406D0A">C&aelig;<lb/>terum quo pietatem aduer&longs;us imbecilles et de&longs;titutos exer<lb/>ceat pontifex: locus erit et uarius et &longs;umma diligentia con<lb/>&longs;tituen lus. </s>
          <s id="N406D15">Nam alibi de&longs;titutos / alibi <expan abbr="egrot&atilde;tes">egrotantes</expan> &longs;u&longs;cipias <lb/>et foueas nece&longs;&longs;e e&longs;t: tum et inter egrotantes &longs;unt / quos ca<lb/>ui&longs;&longs;e oportet: ne dum paucis et inutilibus pro&longs;picias: plu<lb/>ribus et utilibus <expan abbr="pericul&utilde;">periculum</expan> afferas. </s>
          <s id="N406D26">Fuere in italia principe&longs; <lb/>qui &longs;uis <expan abbr="&itilde;">in</expan> urbibus uetuerint genus illud hominum ue&longs;te ac <lb/>membris laceros / quos errones appellant / precabundos ho<lb/>&longs;tiatim petere. </s>
          <s id="N406D33">Illico enim ubi appulerant / monebantur ne <lb/>quid plus triduo &longs;e&longs;e in urbe uideri &longs;inerent inertes: <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e tam comminutum quin aliqua <expan abbr="&itilde;">in</expan> re hominum cetui &longs;ua <lb/>po&longs;&longs;it opera prode&longs;&longs;e: quando cecifunariis <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> <expan abbr="iuu&atilde;dis">iuuandis</expan> <expan abbr="pro&longs;&utilde;t">pro&longs;unt</expan>. <lb/></s>
          <s id="N406D53">Quos uero grauior aliquis morbus <expan abbr="o&itilde;o">omnino</expan> oppre&longs;&longs;erat: hos <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>uenarum <expan abbr="ho&longs;pit&utilde;">ho&longs;pitum</expan> magi&longs;tratus apud minores <expan abbr="p&otilde;tifices">pontifices</expan> legioni<lb/>bus <expan abbr="di&longs;tribueb&atilde;t">di&longs;tribuebant</expan>. </s>
          <s id="N406D6E">Itaque illi neque pii&longs;&longs;imorum <expan abbr="c&otilde;uicinorum">conuicinorum</expan> opem <lb/>fru&longs;tra <expan abbr="po&longs;ceb&atilde;t">po&longs;cebant</expan>: nec ciuitas ea sedi&longs;&longs;imorum ob&longs;cenitate <expan abbr="off&etilde;">offen</expan><lb/><expan abbr="deba&ttilde;">debatur</expan>. </s>
          <s id="N406D84">Apud <expan abbr="etrichi&atilde;">etrichiam</expan> pro uetere illo &longs;anctitatis et ueri&longs;&longs;ime <lb/>religionis cultu quo &longs;emp claruit mirifica <expan abbr="ui&longs;&utilde;&ttilde;">ui&longs;untur</expan> ho&longs;pitaria <pb xlink:href="004/01/151.jpg"/>incredibili habita impen&longs;a: ubi ciuium peregrinorum ue <lb/>quiuis nullam que ad &longs;alutem pertineat rem / &longs;ibi <expan abbr="defutur&atilde;">defuturam</expan> <lb/>&longs;entiat. </s>
          <s id="N406D9D">Sed quom &longs;int egroti alii morbidi: qui lepra pe&longs;te <lb/>et huiu&longs;modi contagionum uenenis beneualentes <expan abbr="infici&atilde;t">inficiant</expan>: <lb/>alii uero ut ita loquar &longs;anabiles &longs;int / di&longs;tincta hos habere <lb/>uelim diuer&longs;oria. </s>
          <s id="N406DAC">Veteres Ae&longs;culapio Apollini / &longs;alutique <lb/>diis: quorum artibus et minime genus hominum <expan abbr="bon&atilde;">bonam</expan> ua<lb/><expan abbr="litudin&etilde;">litudinem</expan> recuperare atque &longs;eruari arbitrabantur &aelig;des loco <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>ni&longs;i &longs;aluberrimo a&longs;truebant: ubi &longs;incer&aelig; aur&aelig; et purgati&longs;&longs;i<lb/>m&aelig; aqu&aelig; &longs;uppeditarent: quo illic delati egrotantes <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ope <lb/>deum tantum / uerum etiam locorum beneficio promptus <lb/>conuale&longs;cerent. </s>
          <s id="N406DCC">Et nimirum &longs;aluberrima <expan abbr="&itilde;">im</expan>primis loca e&longs;&longs;e <lb/>optabimus: ubi aut publice aut priuatim egrotos habeas: <lb/>Siccea forta&longs;&longs;is eam ad rem atque &longs;axo&longs;a et uentis a&longs;&longs;iduo <lb/>ab&longs;ter&longs;a: et &longs;olibus non u&longs;ta: &longs;ed facili <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> illu&longs;trata pro <lb/>labuntur: quando humida putredinum fomenta &longs;unt. </s>
          <s id="N406DDF">Sed <lb/>palam e&longs;t naturam in re omni gaudere <expan abbr="temperam&etilde;to">temperamento</expan>: quin <lb/>et &longs;anitas ip&longs;a haud aliud e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> complexi ex quibus <expan abbr="c&etilde;&longs;tet">cen&longs;tet</expan> <lb/>temperamentum: et mediocria &longs;emper delectant. </s>
          <s id="N406DF4">In c&aelig;te<lb/>ris contagio&longs;i non urbe modo / uerum etiam ab uia publica <lb/>longe <expan abbr="exclud&etilde;tur">excludentur</expan>: reliqui urbe <expan abbr="a&longs;&longs;eruab&utilde;tur">a&longs;&longs;eruabuntur</expan>: i&longs;torum <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>tecta partiantur et di&longs;tribuantur &longs;ic / ut alibi &longs;e recipiant quae <lb/>curantur: alibi quos incurandos magis &longs;u&longs;ceperis: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;eruan <lb/>des: quoad &longs;ic &longs;e&longs;e &longs;ua tulerint fata: uti <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> decrepiti et ca <lb/>ti mente. </s>
          <s id="N406E17">Adde quod alibi feminas / alibi mares / &longs;iue egrotent <lb/>&longs;iue i&longs;tos curent / &longs;eparatim habendi <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>. </s>
          <s id="N406E20">Adde etiam quod ue<lb/>luti in famulis &longs;ic et in his: aliorum alias &longs;ecretiores / alias <lb/>communiores e&longs;&longs;e diuer&longs;orii partes conuenit: prout ip&longs;a cu<lb/>randi et cohabitandi ratio modu&longs;que mon&longs;trabit: de quibus <lb/>no&longs;trum non e&longs;t prolixius pro&longs;equi. </s>
          <s id="N406E2B">Tantum hoc faciat ad <lb/>rem fore i&longs;tiu&longs;modi omnia &longs;uis totis partibus ex <expan abbr="priuator&utilde;">priuatorum</expan> <lb/>u&longs;ibus diffinienda. </s>
          <s id="N406E36">De his hactenus. </s>
          <s id="N406E39">Nunc quod reliquum <lb/>e&longs;t pro&longs;equamur ordine uti <expan abbr="&itilde;&longs;titueramus">in&longs;titueramus</expan>. </s>
          <s id="N406E42">Nam e&longs;&longs;e <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>partes. </s>
          <s id="N406E4B">r. </s>
          <s id="N406E4E">p. </s>
          <s id="N406E51">duas diximus: <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> <expan abbr="&longs;acr&atilde;">&longs;acram</expan>: <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> <expan abbr="prophan&atilde;">prophanam</expan>. </s>
          <s id="N406E64">Sacra <pb xlink:href="004/01/152.jpg"/>ab&longs;oluta e&longs;t tum et prophana aliqua ex parte pertacta: ubi de <lb/>&longs;enatu et iudicio in &aelig;dibus principis <expan abbr="hab&etilde;do">habendo</expan> di&longs;&longs;eruimus: <lb/>illis qu&aelig; <expan abbr="add&etilde;da">addenda</expan> &longs;unt hic breui&longs;&longs;ime annumerabimus: mox <lb/>ad imperatoria ca&longs;tra et cla&longs;&longs;em deueniemus: po&longs;tremo pri<lb/>uata expedientur. </s>
          <s id="N406E7B">Senatum ueteres templis cogere a&longs;&longs;ueue <lb/>re. </s>
          <s id="N406E80">Po&longs;tea increbuit mos ut extra urbem haberetur. </s>
          <s id="N406E83"><expan abbr="Dem&utilde;">Demum</expan> <lb/>quod ad maie&longs;tatem atque ad res agendas pr&aelig;&longs;tabat / propria <lb/>huic habere muneri tecta uoluere. </s>
          <s id="N406E8D">Quibus fe&longs;&longs;i &aelig;tate pa<lb/>tres / neque uit&aelig; prolixitate deterrerentur: neque loci <expan abbr="inc&otilde;">incom</expan><lb/>moditate prohiberentur: quominus et conuenirent frequen<lb/>tes: et una diutius ade&longs;&longs;ent: media iccirco in urbe <expan abbr="curi&atilde;">curiam</expan> &longs;e<lb/>natoriam locauere: eique iudiciariam / et templum proxime <lb/>adiungendum putarunt: non ea re tantum ut ambitionibus <lb/>detenti / et cau&longs;is foren&longs;ibus occupati commodiu&longs; non inter <lb/>mi&longs;&longs;o aut &longs;tudio aut officio utri&longs;que &longs;ati&longs;facerent: uerum <lb/>etiam ut patres ip&longs;i uti &longs;unt ferme omnes natu maiore&longs; ad/ <lb/>modum religioni dediti / &longs;alutatis diis non intermi&longs;&longs;a ope<lb/>ra a templo ad negocium &longs;e po&longs;&longs;int tran&longs;ferre oportune. <lb/></s>
          <s id="N406EAD">Adde quod &longs;i <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> aut legatos aut principes exterarum gen<lb/>tium &longs;ibi dari copiam &longs;enatus petierint ex. </s>
          <s id="N406EB6">r. </s>
          <s id="N406EB9">p. </s>
          <s id="N406EBC">e&longs;t <expan abbr="loc&utilde;">locum</expan> ha<lb/>bere ubi <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> dignitate et ho&longs;pitis et urbis <expan abbr="pr&aelig;&longs;tolant&etilde;">pr&aelig;&longs;tolantem</expan> excipi<lb/>as. </s>
          <s id="N406ECF"><expan abbr="C&aelig;ter&utilde;">C&aelig;terum</expan> huiu&longs;cemodi publicis diuer&longs;oriis nihil quod ad <lb/>ciuium multitudinem commode excipiendam: hone&longs;te de<lb/>tinendam: oportuneque <expan abbr="emittend&atilde;">emittendam</expan> faciat / ulla ex parte negli<lb/>gendam e&longs;t: et pre&longs;ertim curandum / ut itinerum et luminum <lb/>et &longs;patiorum et eiu&longs;modi: qu&aelig; u&longs;ui uentura &longs;int / ne ull&aelig; pe<lb/>nitus commoditates de&longs;int. </s>
          <s id="N406EE3">Ac pr&aelig;torio quidem: quo loci <lb/>plurimi <expan abbr="altercan&ttilde;/apertiones">altercantur / apertiones</expan> et plures et <expan abbr="&atilde;pliores">ampliores</expan> et prom<lb/>ptiores adigend&aelig; <expan abbr="&longs;unt /&qtilde;">&longs;unt / quae</expan> aut templo aut curi&aelig;. </s>
          <s id="N406EF6">Tum in &longs;e <lb/>natum aditus quidem munitus nequicquam minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hone<lb/>&longs;tius &longs;it / nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
          <s id="N406F01">Id quidem cum c&aelig;teras ob res: tum ne <lb/>temerarius bachantium tumultus in&longs;ana ex plebe &longs;editio&longs;o <lb/>aliquo auctore concitatus in patrum pernitiem ad <expan abbr="arbitri&utilde;">arbitrium</expan> <lb/>po&longs;&longs;it <expan abbr="irr&utilde;pere">irrumpere</expan>: quin uel ea maxime re porticus ambulatio <pb xlink:href="004/01/153.jpg"/>et eiu&longs;modi adicienda &longs;unt: ubi &longs;eruitia <expan abbr="cli&etilde;tel&aelig;">clientel&aelig;</expan> famili&aelig;que <lb/>&longs;uos pr&aelig;&longs;tolantes <expan abbr="&itilde;pr&aelig;meditatis">impr&aelig;meditatis</expan> ca&longs;ibus &longs;it pr&aelig;&longs;idio. </s>
          <s id="N406F20">Illud <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> pr&aelig;termitto. </s>
          <s id="N406F28">Locis quidem omnibus quibus uox aut re <lb/>citantium aut canentium aut di&longs;putantium audienda e&longs;t: <lb/>te&longs;tudinata haud u&longs;que conueniunt quod uocem retundant: <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>tignata <expan abbr="conueni&utilde;t">conueniunt</expan> quod &longs;onora &longs;int.</s>
        </p>
        <p id="N406F39" type="main">
          <s id="N406F3B">Ca&longs;tris ponendis nimirum omnia repetenda pen&longs;andaque &longs;unt <lb/>qu&aelig; libris &longs;uperioribus de urbium <expan abbr="pon&etilde;darum">ponendarum</expan> rationibus di&longs;&longs;e<lb/>ruimus. </s>
          <s id="N406F46">Nam &longs;unt ca&longs;tra ueluti urbium <expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> &longs;eminaria: <lb/>et con&longs;titutas urbes <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pauci&longs;&longs;imas comperies illic / ubi pe<lb/>riti bellorum duces metarint. </s>
          <s id="N406F55">In ca&longs;tris tamen pr&aelig;cipua h&aelig;c <lb/>&longs;unt: ut intelligamus ca&longs;tra ip&longs;a quid &longs;pectent. </s>
          <s id="N406F5A">Ca&longs;tra <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <lb/>ni repentinos armorum ca&longs;us et maiorem ho&longs;tium uim ue / <lb/>rerentur non ponerent. </s>
          <s id="N406F65">Et penitus abre id opus e&longs;&longs;e <expan abbr="arbitr&etilde;">arbitren</expan><lb/>tur: ho&longs;tium iccirco ratio habenda e&longs;t. </s>
          <s id="N406F6E">Ho&longs;tium alius ar<lb/>mis et manu e&longs;t par: alius concitatior et ualidior. </s>
          <s id="N406F73">Ca&longs;trorum <lb/>hinc tria e&longs;&longs;e genera &longs;tatuemus. </s>
          <s id="N406F78"><expan abbr="Vn&utilde;">Vnum</expan> temporarium et mo<lb/>mentis mutabile: quo inter agendam expediendamque rem <lb/>aduer&longs;us compares armatos utimur / partim continendi in <lb/>tuto militis: partim coaptand&aelig; po&longs;tuland&aelig;que occa&longs;ionis cau<lb/>&longs;a ut cepta preclare perficias. </s>
          <s id="N406F86"><expan abbr="Alter&utilde;">Alterum</expan> genus ca&longs;trorum erit <lb/>&longs;tatarium: &longs;ui&longs;que diffidentem copiis ho&longs;tem: dum &longs;e muni<lb/>to aliquo <expan abbr="&itilde;">in</expan> loco <expan abbr="c&otilde;tinuerit">continuerit</expan> premere et occupare in&longs;tituas: <lb/>Tertium forta&longs;&longs;is ca&longs;trorum genus illud erit: quo <expan abbr="impet&etilde;">impeten</expan><lb/>tem urgentemque <expan abbr="ho&longs;t&etilde;">ho&longs;tem</expan> &longs;u&longs;tineas / quoad lace&longs;&longs;endi &longs;atietate <lb/>aut ob&longs;idionis tedio affectus di&longs;cedat / atque abeat. </s>
          <s id="N406FA6">In hi&longs;ce <lb/>omnibus egregie curandum in primis prouidendum e&longs;t: <lb/>&longs;ic &longs;e habeant omni ex parte / ut eis nihil de&longs;it rerum omnium <lb/>qu&aelig; ad &longs;alutem / ad &longs;e tuendum / ad <expan abbr="tolerand&utilde;/frangend&utilde;queho&longs;tem">tolerandun / frangendumque <lb/>ho&longs;tem</expan> accomodentur. </s>
          <s id="N406FB5">Et contra ut ho&longs;ti nihil quoad in te <lb/>&longs;it rem omnium &longs;uppeditet: quibus aut te po&longs;&longs;it lace&longs;&longs;e<lb/>re: aut &longs;e&longs;e ferre &longs;ine incommodo atque periculo. </s>
          <s id="N406FBF">Ergo cap<lb/><expan abbr="t&atilde;da">tanda</expan> <expan abbr="&itilde;">im</expan>primis erit loci oportunitas: quo et inueniri <expan abbr="ab&utilde;de">abunde</expan>: <lb/>et comportari expedite: et excipi ad arbitrium commeatus <pb xlink:href="004/01/154.jpg"/>&longs;ub&longs;idiaque po&longs;&longs;int. </s>
          <s id="N406FD5">Aqua nequicquam deerit: pabulum: li<lb/>gna haud longe aberunt: ad tuos receptus liber: in ho&longs;tem <lb/>egre&longs;&longs;us expeditus. </s>
          <s id="N406FDC">Ho&longs;ti contra omnia compedita / et dif<lb/>ficilia <expan abbr="relinquen&ttilde;">relinquentur</expan>. </s>
          <s id="N406FE5">Extare uelim ca&longs;tra quoad pror&longs;us <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <lb/>ho&longs;tium regionem de&longs;pectes: ne quid conetur aut inchoet <lb/>qui&longs;piam/ quod non illico pro&longs;pectum tibi et <expan abbr="cognit&utilde;">cognitum</expan> &longs;it. <lb/></s>
          <s id="N406FF5">Locum deuexa / deiecta / ardua / abrupta late <expan abbr="circ&utilde;munient">circummunient</expan>. <lb/></s>
          <s id="N406FFD">Ne quid aut multa manu circumuenire: aut ulla ex parte &longs;e <lb/>inferre &longs;ine graui dis&longs;erimine ho&longs;tis po&longs;&longs;it. </s>
          <s id="N407002">Ne quid ubi tan<lb/>dem appulerit / po&longs;&longs;it aut tormenta libere immittere: aut &longs;i <lb/>ne magno &longs;uo malo per&longs;i&longs;tere. </s>
          <s id="N407009">H&aelig;c &longs;i <expan abbr="dab&utilde;tur">dabuntur</expan> locorum opor<lb/>tunitates u&longs;urpentur. </s>
          <s id="N407012">Alioquin con&longs;idera&longs;&longs;e oportebit/ et <lb/>qu&aelig; tibi ca&longs;tra / et quibus locis pro exequenda expeditione <lb/>ponenda &longs;int. </s>
          <s id="N407019">Nam et &longs;tataria ca&longs;tra munitiora multo e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> temporaria oportet: et planis locis diffu&longs;iore artificio et <lb/>opere indigent maiore <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in collibus. </s>
          <s id="N407027">Nos a temporariis in<lb/>cipiemus: quando i&longs;torum quidem u&longs;us frequentior e&longs;t. <lb/></s>
          <s id="N40702D">Quin et ca&longs;tra per&longs;&aelig;pe muta&longs;&longs;e ualitudini militum confer <lb/>re arbitrantur. </s>
          <s id="N407032">Sed ca&longs;tris <expan abbr="pon&etilde;dis">ponendis</expan> forta&longs;&longs;is illud ueniet in <lb/>mentem quam ambigamus / &longs;uis ne <expan abbr="&itilde;">in</expan> finibus/ an alieno agro <expan abbr="c&otilde;">com</expan><lb/>modius <expan abbr="habe&atilde;tur">habeantur</expan>. </s>
          <s id="N40704B">Aiebat Zenophon mutatione ca&longs;trorum le<lb/>di ho&longs;tes: iuuari tuos proculdubio ad fortitudinis decus fa <lb/>ciet: aliena proculcare: ad commoditates et &longs;ecuritatem <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>feret &longs;uo &longs;e&longs;e in &longs;olo recepi&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N407058">Sed &longs;ic in&longs;tituamus ut pute<lb/>mus ca&longs;tra ad totam qu&aelig; &longs;ub&longs;it et pareat <expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> e&longs;&longs;e quip<lb/>piam &longs;imile atque ad urbem arx: que et <expan abbr="&itilde;">in</expan> &longs;uos contiguum re <lb/>gre&longs;&longs;um: et in externos per promptum et paratum progre&longs;<lb/>&longs;um habeat nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
          <s id="N40706B">C&aelig;terum obuallandorum ca&longs;trorum uaria <lb/>e&longs;t ratio. </s>
          <s id="N407070">Britani &longs;udibus decempedalibus pr&aelig;u&longs;tis et pr&aelig; <lb/>acutis &longs;e&longs;e circum&longs;&aelig;piunt / altero capite intra &longs;olum infixo <lb/>et exculcato: altero extanti et producto: ut ho&longs;tem aduer<lb/>&longs;um &longs;pectent. </s>
          <s id="N407079">Gallos refert C&aelig;&longs;ar pro uallo carros ho&longs;ti &longs;o<lb/>litos obiicere. </s>
          <s id="N40707E">I&longs;dem et traces aduer&longs;us Alexandrum u&longs;os <lb/>meminit. </s>
          <s id="N407083">Neruii quo pr&aelig;&longs;ertim <expan abbr="equit&etilde;">equitem</expan> impediant tencris <pb xlink:href="004/01/155.jpg"/>inci&longs;is arboribus atque mutuo inflexis / crebri&longs;que inter &longs;e ra<lb/>mis reiunctis &longs;epem obducunt. </s>
          <s id="N407090">Nearcum pr&aelig;fectum Ale<lb/>xandri per indic&uuml;m mare nauigant quo e&longs;&longs;et a barbaris tutior <lb/>muro muniui&longs;&longs;e ca&longs;tra <expan abbr="mem&itilde;t">memminitt</expan> Arrianus. </s>
          <s id="N40709B">Romani erat mo<lb/>ris: ita ca&longs;ibus &longs;ingulis / et fortun&aelig; / et temporis prouidi&longs;&longs;e <lb/>ut <expan abbr="nu&longs;&qtilde;">nu&longs;quam</expan> &longs;ui penitendum foret / ac <expan abbr="milit&etilde;">militem</expan> quidem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> minus <lb/>ca&longs;tris muniendis: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> omni reliqua militia exercebant: neque <lb/>tanti ho&longs;tium pernitiem <expan abbr="faciebant/&qtilde;">faciebant / quae</expan> curabant ut &longs;uos egre<lb/>gie turarentur: po&longs;&longs;eque <expan abbr="ho&longs;t&etilde;">ho&longs;tem</expan> ferre / et ferendo fru&longs;trari: atque <lb/>refellere. </s>
          <s id="N4070C2">id demum ad uictori&aelig; partem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> exiguam depu <lb/>tabant. </s>
          <s id="N4070CB">Ea re quicquid a quoquam: aut referri: aut excogi <lb/>tari: po&longs;&longs;it omnia cornplecti / et exequi ad &longs;ua <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan>: <lb/>et &longs;alutem u&longs;urparunt: edita et circum abrupta &longs;i deerant / <lb/>fo&longs;&longs;is profundi&longs;&longs;imis / et aggere accumulato / precipitia imi<lb/>tabuntur: ualloque et cratibus concingebant.</s>
        </p>
        <p id="N4070DA" type="main">
          <s id="N4070DC">Horum nos in&longs;tituta &longs;ic &longs;equemur: loco metabimur non &longs;o<lb/>lum <expan abbr="c&otilde;modo/&longs;ed">commodo / &longs;ed</expan> quo pro agendis rebus pre&longs;entibus inue<lb/>niri nullus po&longs;&longs;it accomodatior: et preter ea que recen&longs;ui <lb/>mus. </s>
          <s id="N4070E9">erit is quidem &longs;iccus minime luco&longs;us alluuionibus ne <lb/><expan abbr="quie&qtilde;">quicquam</expan> infen&longs;us / &longs;ed ita po&longs;itus: ut tuis nulla ex parte &longs;e ha <lb/>beat impeditum. </s>
          <s id="N4070F3">ho&longs;ti autem nihil pr&aelig;&longs;tet quod tutum &longs;it: <lb/>aquam neque morbo&longs;am in proximo neque &longs;alubrem longe ab <lb/>e&longs;&longs;e patietur. </s>
          <s id="N4070FA">fontes intra ca&longs;tra puri&longs;&longs;imos excipiet / aut <gap/><lb/>uos: fluminaque pro ca&longs;tris obliciet. </s>
          <s id="N407100">Id &longs;i minus licebit: cura<lb/>bit <expan abbr="ut&qtilde;">usque</expan> contigua cuiu&longs;uis aquationis <expan abbr="c&otilde;moditasque">commoditasque</expan> &longs;it. </s>
          <s id="N40710D">Tum <lb/>erunt ca&longs;tra pro multitudine militum / non laxiora <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> ut <lb/>di&longs;tributis ex excubiarum te&longs;&longs;eris/  cu&longs;todiri / et <expan abbr="&itilde;termr&longs;&longs;is">intermi&longs;&longs;is</expan> <lb/><expan abbr="propugn&atilde;di">propugnandi</expan> uici&longs;&longs;itudinibus: defendi p milites po&longs;&longs;it ab&longs;que<lb/>la&longs;&longs;itudine. </s>
          <s id="N407123">Et <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> ne eunt <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cotracta adeo et cohor<lb/>tata / ut ad negocium &longs;pacia militi non &longs;uppeditent. </s>
          <s id="N407133">Angu<lb/>los ca&longs;tris inutiles putauit Lycurgus in <expan abbr="orb&etilde;que">orbenque</expan> ponebat / ni <lb/>aut <expan abbr="m&otilde;t&etilde;/aut">montem / aut</expan> flumine / aut moenia po&longs;t &longs;e hab</s>
          <s id="N407142">ret. </s>
          <s id="N407145">Alus area <lb/>ca&longs;trorum placuit quandrangula. </s>
          <s id="N40714A">Sed po&longs;itiones <expan abbr="finitione&longs;queca&longs;trorum / acc&otilde;modabimus">finitione&longs;que <lb/>ca&longs;trorum / accommodabimus</expan> <expan abbr="c&otilde;ditioni">conditioni</expan> temporum / ac locorum <pb xlink:href="004/01/156.jpg"/>natur&aelig; / prout rerum agendarum / ho&longs;tiumque petendorum / aut <lb/><expan abbr="fer&etilde;dorum">ferendorum</expan> ratio po&longs;tulabit: fo&longs;&longs;am ducemus tam amplam / ut <lb/>non ni&longs;i maxima ui aggeris. </s>
          <s id="N407162">et multa &aelig;tate po&longs;&longs;int ex&aelig;qua <lb/>ri: aut potius bin&aelig; fo&longs;&longs;&aelig; &longs;pacio intermi&longs;&longs;o <expan abbr="pro&longs;cinden&ttilde;">pro&longs;cindentur</expan>: pu<lb/>tarunt ueteres i&longs;tiu&longs;modi quoque in rebus numerum pedum im <lb/>parem a religione pertinere et con&longs;ueuere latam ducere pe<lb/>des. </s>
          <s id="N407171">xv. </s>
          <s id="N407174">profundam. </s>
          <s id="N407177">ix. </s>
          <s id="N40717A">directis <expan abbr="pro&longs;cinde&ttilde;">pro&longs;cindetur</expan> fo&longs;&longs;a lateribus <lb/>uti pateat uno fundo / quantum &longs;umma inter &longs;e <expan abbr="di&longs;t&etilde;t">di&longs;tent</expan> labra <lb/>ubi uero labile fiet &longs;olum / paulatim / angu&longs;tiore ad <expan abbr="infim&utilde;">infimum</expan> <lb/>fa&longs;tigio <expan abbr="deprime&ttilde;">deprimetur</expan>. </s>
          <s id="N407193">Campe&longs;tribus locis et demi&longs;&longs;is aqua ex <lb/>fluento / aut ex lacu / aut ex mari / deriuata et diducta <expan abbr="c&otilde;ple">comple</expan> <lb/>buntur. </s>
          <s id="N40719E">id &longs;i non licebit &longs;udibus et <expan abbr="tr&utilde;cis">truncis</expan> dolobratis et pr&aelig; <lb/>acutis / et <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;tintulis et municibus peralueum / infe&longs;&longs;is / ac <lb/>di&longs;&longs;eminatis exa&longs;perabitur. </s>
          <s id="N4071AD">Fo&longs;&longs;is productis et comparatis <lb/>agger &longs;tatuetur / tam cra&longs;&longs;us ut mu&longs;culis proturbari / tam al <lb/>tus ut non modo falces ad <expan abbr="diripi&etilde;dum">diripiendum</expan> adigi: &longs;ed ne tela qui <lb/>dem ad militem <expan abbr="deterr&etilde;dum">deterrendum</expan> facile manu po&longs;&longs;int mitti: pr&aelig;<lb/>&longs;entaneum e&longs;t / ut qu&aelig; fo&longs;&longs;is eximantur: in aggerem coacer<lb/>uentur. </s>
          <s id="N4071C2">huic operi ueteres probarunt ex pratis re&longs;ectam tel<lb/>luris cutem: que herbarum radicibus <expan abbr="c&otilde;tineatur">contineatur</expan>. </s>
          <s id="N4071CB">Alii inter <lb/>per&longs;a con&longs;tituunt / uimina uirentia &longs;alictarum / que germina <lb/>tu / et fibrarum complicatu agge&longs;tum opus confirment per <lb/>labra fo&longs;&longs;&aelig; interiora perque extremum aggerem: configentur <lb/>&longs;pin&aelig; / &longs;tili erit ii / hami et generis eiu&longs;dem: quibus a&longs;cen&longs;us <lb/>ho&longs;tium retardetur. </s>
          <s id="N4071D8">Aggerem &longs;upr&aelig;mum robu&longs;tei ualli in <lb/><expan abbr="coron&atilde;">coronam</expan> perfixi: et tran&longs;uer&longs;ariis connexi / obcingentur / cra <lb/>te et pluteis congeminatis / et creta intermi&longs;&longs;a atque excul<lb/>cata locabuntur. </s>
          <s id="N4071E4">Pin&aelig; et cerui eminentis &longs;uper <expan abbr="exporgen&ttilde;">exporgentur</expan> <lb/>Denique omnia in opus conferuntur: quibus et minus &longs;ub <lb/>rui: pro&longs;cindique po&longs;&longs;it / et minus <expan abbr="tr&atilde;&longs;">tran&longs;cen</expan><gap/>ndit et &longs;it miles / pro<lb/>pugnaculo tectior atque tutior. </s>
          <s id="N4071F6">Turres in pedes centenos <lb/>marginibus excitabuntur: et pr&aelig;&longs;ertim ip&longs;is <expan abbr="oppugnation&utilde;">oppugnationum</expan> <lb/>locis crebriores / cel&longs;iore&longs;que <expan abbr="parabun&ttilde;/">parabuntur /</expan> ut etiam inreptum <lb/>in ca&longs;tra ho&longs;tem: po&longs;&longs;int deprimere pretorium / et <expan abbr="quintan&atilde;">quintanam</expan> <pb xlink:href="004/01/157.jpg"/>portam et <expan abbr="decuman&atilde;/et">decumanan / et</expan> cuiu&longs;modi qu&aelig; &longs;uis&apos; ca&longs;tren&longs;ium no<lb/>minibus appellantur / habebit locis tuti&longs;&longs;imis: et ad erupti<lb/>ones fundendas / ad commeatus conuehendos / ad militem <lb/>recuperandum expediti&longs;&longs;ima. </s>
          <s id="N407219">Atqui h&aelig;c quidem ut dixi <lb/>&longs;tatiuis ca&longs;tris magis debentur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> temporariis: &longs;ed <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;it of<lb/>ficii omnes uereri ca&longs;us quos aut &longs;ors / aut tempora ualeant <lb/>afferre / ip&longs;is etiam momentaneis ca&longs;tris: minime quoad ex <lb/>u&longs;u &longs;it: qu&aelig; diximus negligentur. </s>
          <s id="N40722C">qu&aelig; autem ad &longs;tataria <lb/>ca&longs;tra pr&aelig;&longs;ertim ferendis ob&longs;idionibus po&longs;ita <expan abbr="pertine&atilde;t">pertineant</expan>. </s>
          <s id="N407235">his <lb/>maxime &longs;imilia &longs;unt qu&aelig; de tyrannorum arce tran&longs;igemus <lb/>ob&longs;idionarium quoddam opus e&longs;t arx: quando eam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ciues eternis odiis pro&longs;equantur: et ob&longs;idionis <expan abbr="accerrim&utilde;">acerrimum</expan> <lb/>genus e&longs;t / perpetuo aduigilare occa&longs;ionemque momentis a&longs;<lb/>&longs;iduis pre&longs;tolari / qua po&longs;&longs;is in ea diruenda <expan abbr="irritam&etilde;tis">irritamentis</expan> odii <lb/>&longs;ati&longs;facere: ea re uti diximus curandum e&longs;t. </s>
          <s id="N407250">Vt &longs;it ea qui <lb/>dem <expan abbr="pot&etilde;s">potens</expan> ualida &longs;tabilis prompta ad &longs;e tuendum ad <expan abbr="ho&longs;t&etilde;">ho&longs;tem</expan> <lb/>fru&longs;trandum et propellendum: et contra omnes impetus / et <lb/>ob&longs;idionis peruicaciam tuta et ille&longs;a. </s>
          <s id="N407261">C&aelig;terum ca&longs;tris qui<lb/>bus conclu&longs;um ho&longs;tem premas atque infe&longs;tes: ne quicquam <lb/>i&longs;tiu&longs;modi omnia erunt indiligentius ob&longs;eruanda: et recte <lb/>quidem quod quidem aiunt: rem belli ita &longs;e haberi / ut ob&longs;i<lb/>diones uici&longs;&longs;im et ip&longs;i multa ex parte <expan abbr="ob&longs;ide&atilde;tur">ob&longs;ideantur</expan>: quare <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>id &longs;olum curandum e&longs;t qui potiare <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cau&etilde;dum">cauendum</expan> etiam ne op<lb/>primare uel ho&longs;tium audacia et &longs;olertia / uel tuorum indili<lb/>gentia: ut potiare i&longs;ta <expan abbr="confer&etilde;t">conferent</expan> oppugnatio circumuallatio <lb/>ne opprimare itidem duo conferent / repugnatio et pr&aelig;mu<lb/>nitio: oppugnationum conatus omnis eo tendet / ut in oppi<lb/>dum et munitiones irrumpas. </s>
          <s id="N40728C">non hic de &longs;calis quibus <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>repugnante ho&longs;te con&longs;cendas / non de cuniculis / non de am<lb/>bulatoriis turribus / non de tormentis / non de reliquo omni <lb/>ledendi genere quo igne aqua omnique natur&aelig; copia utimur <lb/>non inquam e&longs;t hoc loco de his ut pro&longs;equar: alibi de his ca <lb/>&longs;tren&longs;ium machinamentis di&longs;tinctius pro&longs;equemur &longs;ed &longs;it <lb/>hoc ad rem / quod monent <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> mi&longs;&longs;ilium impetum trabes <pb xlink:href="004/01/158.jpg"/>tigna / pluteos / crates / rudentes / fa&longs;cicalos/&longs;accos / lana / al <lb/>ga / foenoue infertos obiicito: pr&aelig;&longs;ertimque ponito / ut <expan abbr="ext&etilde;t">extent</expan> <lb/>propendentes / et deundantes. </s>
          <s id="N4072AF">contra ignes i&longs;ta h&aelig;c madifa<lb/>cito / maxime aceto / aut luto et crudo latere operito. </s>
          <s id="N4072B4"><expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> <lb/>aquas ne laterem proluant pelles &longs;uperextendito: rur&longs;us <expan abbr="c&otilde;">con</expan><lb/>tra ictus / ne pelles perton&longs;entur et collacerentur centonas <lb/>infu&longs;as et madentes adiicito. </s>
          <s id="N4072C4">Circumuallatio ob&longs;e&longs;&longs;is moe<lb/>nibus pluribus de cau&longs;is propinqua &longs;tatuetur / non incon&longs;ul<lb/>te: nam breuiore ductu / minore militum labore / leuiore ma<lb/>teri&aelig; copia atque impen&longs;a perfinietur: et peracta paucioribus <lb/>indigebit excubiis: &longs;ed ne ita <expan abbr="&itilde;tra">intra</expan> pomeria e&longs;t <expan abbr="&itilde;p&itilde;genda/">impingenda /</expan> ut <lb/>oppidani muralibus tormentis <expan abbr="milit&etilde;">militem</expan> in ca&longs;tris aut <expan abbr="&itilde;">in</expan> opere <lb/><expan abbr="opprim&atilde;t">opprimant</expan>. </s>
          <s id="N4072E6">quod &longs;i fit quidem circumuallatio: uti ob&longs;e&longs;&longs;is pr&aelig;<lb/>&longs;idia: et commeatus aliunde petita abuetentur. </s>
          <s id="N4072EB">certe modo <lb/>hoc ip&longs;um ex in&longs;tituto a&longs;&longs;equare ubi uis interceperis aditus <lb/>atque interclu&longs;eris commodi&longs;&longs;ime habebitur &longs;iue pontes pr&aelig;<lb/>ualaris &longs;iue alibi uada et uias trabe aut maceria per&longs;ep&longs;eris <lb/>fiue &longs;tagna / lacus / paludes / flumina collesue inter &longs;e opere <lb/>perducto uinxeris &longs;iue dederis operam ut aquarum uis re <lb/>cre&longs;cat deuexaque circumpleat. </s>
          <s id="N4072FA">his addenda &longs;unt qu&aelig; ad re<lb/>pugnationis et <expan abbr="pr&aelig;munit&otilde;is">pr&aelig;munitonis</expan> u&longs;um ualeant. </s>
          <s id="N407303"><expan abbr="n&atilde;">nam</expan> fo&longs;&longs;am agge <lb/>rem turrimque et eiu&longs;modi / et contra oppidanos et <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> &longs;ub<lb/>&longs;idiarias prouincialium manus communi&longs;&longs;e oportet: ne <lb/>quid hi eruptione aut hi concur&longs;u et inua&longs;ione officiant ac <lb/>ponentur quidem pr&aelig;terea locis idoneis ca&longs;tella et &longs;pecul&aelig; <lb/>quibus militi et iumentis aquatio / lignatio / pabulatioque tu<lb/>tior liberior commodiorque &longs;it: &longs;ed ne ita di&longs;gregabuntur co<lb/>pi&aelig; in partes uarias ut non uno impio regi unis uiribus de <lb/>certare una <expan abbr="con&longs;pirati&otilde;e">con&longs;piratione</expan> alter alteri &longs;ub&longs;idio e&longs;&longs;e extemplo <lb/>po&longs;&longs;it. </s>
          <s id="N407323">Iuuat hic illud referre <expan abbr="dign&utilde;">dignum</expan> memoratu ex Apiano <lb/>hi&longs;torico. </s>
          <s id="N40732C">nam apud Peru&longs;iam quidem Octauianus <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> Lu<lb/>cium ob&longs;ideret: fo&longs;&longs;am duxit &longs;tadia quinquaginta et &longs;ex pro<lb/>ten&longs;am u&longs;que ad tyberim latamque profundamque pedes. </s>
          <s id="N407337">xxx. <lb/></s>
          <s id="N40733B"><expan abbr="Adi&utilde;xit">Adiunxit</expan> pr&aelig;terea murum <expan abbr="excel&longs;&utilde;">excel&longs;um</expan> et ligneas turres <expan abbr="qn&qtilde;ginta">qinquaginta</expan> <pb xlink:href="004/01/159.jpg"/>&longs;upra mille <expan abbr="&longs;uperemin&etilde;tes">&longs;upereminentes</expan> pedes. </s>
          <s id="N407351">lx. </s>
          <s id="N407354">atque ita muniuit opus <lb/>ut ob&longs;e&longs;&longs;i non magis arcerentur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan>. </s>
          <s id="N40735D">etiam excluderentur ne <lb/>u&longs;piam exercitum po&longs;&longs;ent l&aelig;dere. </s>
          <s id="N407362">De terre&longs;tribus hactenus <lb/>ni forte illud de&longs;it quod digni&longs;&longs;imum &longs;pectati&longs;&longs;imumque lo<lb/>cum deligere oportet / ubi <expan abbr="&longs;&utilde;ma">&longs;umma</expan> cum maie&longs;tate uexilla rei <lb/>public&aelig; collocentur et diuina fiant cum maxima ueneratio <lb/>ne et militares magi&longs;tratus ad tribunal et con&longs;ilium uocati <lb/>conueniant. </s>
          <s id="N407373">Maritima ca&longs;tra cla&longs;&longs;ibus haberi forta&longs;&longs;is <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> <lb/>qui negent / dicentque nauibus &longs;e uti qua&longs;i aquatico elephan<lb/>to quem &longs;uis frenis moderentur / ac portus magis ad ca&longs;tro <lb/>rum u&longs;um referri <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nauium: alii contra nauim affirmabunt <lb/>e&longs;&longs;e haud aliud quippiam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> arcem quandam <expan abbr="obambulant&etilde;">obambulantem</expan>. <lb/></s>
          <s id="N40738F">nos i&longs;ta pretermittamus atque &longs;ic &longs;tatuamus duo e&longs;&longs;e quibus <lb/>no&longs;tra h&aelig;c ratio et ars &aelig;dificatoria cla&longs;&longs;iariis ducibus et tur<lb/>mis &longs;alutem atque uictoriam pariat / unum in nauibus ad or<lb/>nandis / alterum in portibus <expan abbr="muni&etilde;dis/&longs;iue">muniendis / &longs;iue</expan> ho&longs;tem petas &longs;i<lb/>ue prohibeas. </s>
          <s id="N40739E">Nauium primarius u&longs;us e&longs;t : ut te tuaque tran&longs;<lb/>uehant proximus ut bello &longs;ubmini&longs;trent opem &longs;ine periculo <lb/>pericula quidem aut ip&longs;a ex naui ueluti iuncta corpori et in <lb/>nata aderunt / aut <expan abbr="extr&itilde;&longs;ecus">extrin&longs;ecus</expan> importabuntur: extrin&longs;eca <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> <lb/>uentorum <expan abbr="uis / undar&utilde;">uis / undarum</expan> moles / &longs;copuli &longs;irti&longs;que incur&longs;us: qu&aelig; <lb/>quidem omnia u&longs;u rerum maritimarum et locorum uentorum<lb/>que cognitione et peritia &longs;atis mature uitabuntur: innata <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> <lb/>uitia facient aut liniamenta aut materia / his uitiis prouiden <lb/>dum e&longs;t. </s>
          <s id="N4073C3">Materiam omnem reprobant qu&aelig; fi&longs;&longs;ilis fragilis &longs;i <lb/>dens putrico&longs;aque &longs;it clauos et ligulas eneas pr&aelig;ferunt ferreis <lb/>ex naui traiani per hos dies dum qu&aelig; &longs;crip&longs;imus commenta <lb/>ret ex lacu nemoren&longs;i eruta: quo loci annos plus mille. </s>
          <s id="N4073CC">ccc. <lb/></s>
          <s id="N4073D0">demer&longs;a et de&longs;tituta iacuerat aduerti pinum materiam et cu<lb/>pre&longs;&longs;um egregie dura&longs;&longs;e in ea tabulis extrin&longs;ecus duplicem <lb/>&longs;uperexten&longs;am et pice atra perfu&longs;am / tela ex lino adglutina<lb/>rant &longs;upraque id chartam plumbeam clauiculis eneis coadfir<lb/>marant. </s>
          <s id="N4073DB">Fabricandis nauibus liniamenta ueteres architecti <lb/>&longs;ump&longs;ere a pi&longs;cibus ut quod in illo dor&longs;um in hac fit carina <pb xlink:href="004/01/160.jpg"/>quod illi caput huic prora / tum et pro cauda temon / et pro <lb/>remis branc&aelig; et alicul&aelig;. </s>
          <s id="N4073E6">Nauium duo <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> genera / onerari&aelig; <lb/>et fugaces. </s>
          <s id="N4073EF">nauis longitudo ad cur&longs;us pr&aelig;&longs;ertim directos in <lb/>primis confert: breuitas ad temonis imperia faciet. </s>
          <s id="N4073F4">Onera<lb/>ri&aelig; longitudo uelim ad latitudinem &longs;it / ne minus tripla fu<lb/>gacis ne plus nonupla. </s>
          <s id="N4073FB">Alibi de nauium rationibus in eo li<lb/>bello qui nauis in&longs;cribitur profu&longs;ius pro&longs;ecuti &longs;umus / &longs;ed hic <lb/>quantam faciat ad ceptam rem. </s>
          <s id="N407402">Nauium partes h&aelig; &longs;unt ca<lb/>rina / pupis / prora / hinc atque hinc latera adde &longs;i uis <expan abbr="temon&etilde;">temonem</expan> <lb/>et uela / et qu&aelig; ad cur&longs;um pertineant. </s>
          <s id="N40740D">Vacuum nauis <expan abbr="qu&atilde;t&utilde;">quantum</expan> <lb/>&longs;it aqu&aelig; pondus qua po&longs;&longs;it ad iu&longs;tum impleri tantum in&longs;ti<lb/>tarum rerum <expan abbr="p&otilde;deris">ponderis</expan> &longs;u&longs;tinebit. </s>
          <s id="N40741C">Carinam planam e&longs;&longs;e opor<lb/>tet: c&aelig;tera omnia ad flex&aelig; line&aelig; cubitum dolobrabuntur. <lb/></s>
          <s id="N407422">Carina quo erit latior eo ponderum tollerantior / &longs;ed cur&longs;u <lb/>tardior: carina extenuata et reducta uelocior: &longs;ed ni plu<lb/>rimum indideris &longs;aburre uacillabit. </s>
          <s id="N407429">Carina ampla uado&longs;is <lb/>apta gracilis alto mari &longs;ecurior. </s>
          <s id="N40742E">Latera et prora cel&longs;a et &longs;ub <lb/>lata aduer&longs;us impetentes fluctus peruicax &longs;ed uentis grauio<lb/>ribus peruincitur: prore ductus quo erit argutior / eo ad cur <lb/>&longs;um promptior et labilior. </s>
          <s id="N407439">Pupis quo gracilior eo ceptis &longs;ul<lb/>cis tenendis <expan abbr="per&longs;euer&atilde;tior">per&longs;euerantior</expan> ad nauim umbones et pectora ua<lb/>lida et paulo promptiora e&longs;&longs;e oportet / quo uelorum remorum<lb/>ue appul&longs;u et impetu fluctus propellant: &longs;ubinde ad pupim <lb/>uer&longs;us gracile&longs;cat quo ueluti <expan abbr="&longs;p&otilde;te">&longs;ponte</expan> &longs;ua lubrico diffugio euo<lb/>let <expan abbr="temon&utilde;">temonum</expan> numerus naui auget firmitatem minuit uelocita<lb/>tem arbori atque naui equa dabitur longitudo. </s>
          <s id="N407454">minuta <expan abbr="reli&qtilde;">reliquae</expan> <lb/>et qu&aelig; ad <expan abbr="u&longs;&utilde;">u&longs;um</expan> nauis et quae ad <expan abbr="u&itilde;">uim</expan> belli <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan> remos ancoras <lb/>rudentes ro&longs;tra turres pontes et eiu&longs;modi minutiora pr&aelig;te <lb/>reantur: illud faciat ad rem trabes et tigna &longs;pondis et lateri<lb/>bus pendentia et item porrecta. </s>
          <s id="N40746F">pro ro&longs;tris et contra impetus <lb/>contrarios pro munimento e&longs;&longs;e / tum et arbores excitate pro <lb/>turribus: antenn&aelig; et &longs;caf&aelig; in antennas &longs;ublat&aelig; pro pontibus <lb/>egregie ualebunt / ueteres in prora coruos no&longs;tri prora et pu <lb/>pi propter malum turres excitare / et centonas rudentes &longs;ac<pb xlink:href="004/01/161.jpg"/>cos et eiu&longs;modi prouallo et tecto obiicere: et funibus rehabere <lb/>&longs;uperobducto tran&longs;cendentes ad &longs;e prohibere perpulchere <lb/>didicerunt. </s>
          <s id="N407482">Et nauim foros quo pacto crebris per&longs;urgentibus <lb/>&longs;timulis unico temporis momento interdimicandum po&longs;&longs;is <lb/>penitus refertos reddere: adeo ut non &longs;ine uulnere accepto <lb/>liceat ho&longs;ti pedem paulo dimouere. </s>
          <s id="N40748B">Et contra ubi ex u&longs;u &longs;it <lb/>altro minore <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> temporis expurgari omni i&longs;tiu&longs;modi <lb/>offen&longs;ione amota po&longs;&longs;it: excogitauimus atque adnotauimus <lb/>alibi. </s>
          <s id="N407498">Sed <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t hic ut uelim i&longs;ta repetere. </s>
          <s id="N40749F">Admonui&longs;&longs;e <expan abbr="t&atilde;">tam</expan> <lb/>tum iuuent bona ingenia. </s>
          <s id="N4074A8"><expan abbr="T&utilde;">Tum</expan> et inueni qua po&longs;&longs;im arte uni<lb/>co leui malleoli ictu fori tabulata di&longs;&longs;oluere uniuer&longs;a: om<lb/>nemque multitudinem: que <expan abbr="con&longs;c&etilde;derit">con&longs;cenderit</expan> deturbare: atque ilico <lb/>leui manu breui momento opus <expan abbr="integr&utilde;">integrum</expan> u&longs;ui re&longs;tituere.</s>
        </p>
        <p id="N4074BC" type="main">
          <s id="N4074BE">Qu&aelig; etiam excogitarim ad &longs;ubmergendas incendenda&longs;que <lb/>nanes <expan abbr="ho&longs;ti&utilde;">ho&longs;tium</expan> ad perturbandam ad occidendam occi&longs;ione <lb/>mi&longs;erabili <expan abbr="turb&atilde;">turbam</expan> naualem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t ut <expan abbr="refer&atilde;">referam</expan> De his forta&longs;&longs;is <lb/>alibi: Illud non pretereatur quod locis omnibus eadem na <lb/>uis longitudo: altitudo: amplitudo ue non debetur ponto <expan abbr="&itilde;">in</expan><lb/>ter in&longs;ularum amfractus ua&longs;t&aelig; carin&aelig;: quibus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i multa <lb/>hominum manu imperes: male habent uentis paulo acrius <lb/>&longs;euicntibus. </s>
          <s id="N4074E7">Contra ad gades profu&longs;o oceano pu&longs;illa flucti<lb/>bus ab&longs;orbetur. </s>
          <s id="N4074EC">Rursus ad rem naualem &longs;pectat portus <lb/>tueri aut impedire. </s>
          <s id="N4074F1">Id mole in profundum ducta: et aggere <lb/>et catenis et rebus eiu&longs;modi obirectis : e quibus libro &longs;uperi<lb/>ore tran&longs;egimus: belli&longs;&longs;ime a&longs;&longs;equemur. </s>
          <s id="N4074FA">Pali prefingentur: <lb/>Lapidum impedimenta iacientur. </s>
          <s id="N407501">Tum ex tabulis atque, ui<lb/>minibus forme et uacua grauibus completa de mergentur. <lb/></s>
          <s id="N407507">Sin autem loci natura aut impen&longs;e magnitudo i&longs;ta fieri pro<lb/>hibuerit: puta &longs;i fluida limo&longs;itas aut nimium profunda alti<lb/>tudo ad&longs;it: &longs;ic facito. </s>
          <s id="N40750E">Dolus &longs;ub&longs;tratis ordine et iunctis trabes <lb/>et tigna directa atque <expan abbr="&itilde;">in</expan> <expan abbr="tr&atilde;&longs;uer&longs;um">tran&longs;uer&longs;um</expan> alia ex aliis collocata<lb/>et compacta coaptato adficitoque ut ex rate <expan abbr="&itilde;">in</expan> ho&longs;tem emine<lb/>ant ro&longs;tra ardua pr&aelig;acuta et pali: quos ton&longs;illas <expan abbr="n&utilde;cupant">nuncupant</expan>: <lb/>ferrato cu&longs;pide ne quid leuigata ho&longs;tium nauis plenis uelis <pb xlink:href="004/01/162.jpg"/>audeat opus impetere aut tran&longs;labi. </s>
          <s id="N40752D">Ratem ab igniem iniu<lb/>ria contergito tellure: crates et pluteos pro uallo circun adi<lb/>gito: locis idoneis turres contabulato: frequenti anchora <lb/>locis &longs;tabilibus: et qu&etail; ho&longs;tem lateant: <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> fluctus firmato <lb/>iuuabit opus ducere &longs;inuatum arcu <expan abbr="&itilde;">in</expan> fluctus flexo quo robu<lb/>&longs;tius et ualidius fluctum ferat: et anchora pre&longs;idioque extrin <lb/>&longs;eco minus impigeat. </s>
          <s id="N407545">De his hactenus.</s>
        </p>
        <p id="N407548" type="main">
          <s id="N40754A">Nunc quandoquidem tantis rebus agendis commeatu atque <lb/>impen&longs;a indigeas: dicendum e&longs;t de magi&longs;tratibus qui i&longs; a <lb/>&longs;uppeditent: quo in numero qu&aelig;&longs;tor: publicani: decumani <lb/>et generis eiu&longs;dem. </s>
          <s id="N407553">His <expan abbr="deb&etilde;tur">debentur</expan> h&etail;c horreum: &aelig;rarium: ar<lb/>mamentarium: emporium: naualia: equilia: Pauca &longs;unt qu&etail; <lb/>hic dicenda uideantur: non tamen negligenda. </s>
          <s id="N40755E">Nam hor<lb/>reum quidem &etail;rarium: <expan abbr="armam&etilde;tarium">armamentarium</expan> &longs;atis con&longs;tat media <lb/>es celeberrima e&longs;&longs;e ponendum parte urbis: quo tutiora et <lb/>promptiora &longs;int. </s>
          <s id="N40756B">Naualia propter incendia a ciuium ca&longs;is <lb/>&longs;emouenda. </s>
          <s id="N407570">Illud minime negligendum: quod integros ab &longs;o<lb/>lo <expan abbr="&longs;urg&etilde;tes">&longs;urgentes</expan>: et pr&aelig;ter tecta &longs;e &longs;e extollentes toto &etail;dificio in<lb/>ter&longs;truxi&longs;&longs;e oportet parietes: qui populantes incendint flam<lb/>mas intercipiant: uetereque profu&longs;ius pertecta defluere. </s>
          <s id="N40757D">Em<lb/>poria ad mare: ad fluminum fauces: ad triuia militarium ul <lb/>arum &longs;taruentur: An naualia &longs;inus et aquarum conceptacu<lb/>la adiungentur: quo loci &longs;ubducenda: in&longs;tauranda: et mari <lb/>danda cla&longs;&longs;is recipiatur: I&longs;tic aqua ut a&longs;&longs;iduo agitetur mo<lb/>tu curandum e&longs;t: hau&longs;tro marce&longs;cunt merediano: &aelig;&longs;tu fati<lb/>&longs;cunt nauigia: orientis radio &longs;eruantur. </s>
          <s id="N40758C">Tum horrea qu&etail; <lb/>uis &longs;eruandis rebus a&longs;truantur: con&longs;tant loci aeri&longs;que &longs;iccita<lb/>te <expan abbr="&itilde;">in</expan> primis gaudere. </s>
          <s id="N407597">Sed de his prolixius cum de rebus pri<lb/>uatorum dicemus: ad quorum rationes ea maxime pertine<lb/>ant preter &longs;alaria. </s>
          <s id="N40759E">Etenim &longs;alaria &longs;ic &longs;tatuito. </s>
          <s id="N4075A1">Solum in&longs;ter<lb/>nito carbone ad cubitum atque <expan abbr="c&otilde;pen&longs;ato">compen&longs;ato</expan>. </s>
          <s id="N4075AA">Inde &longs;uper in&longs;pra<lb/>gito &longs;abulum creta pura &longs;ubactum palmos tris et complana<lb/>to po&longs;tremo latere u&longs;que ad <expan abbr="nigredin&etilde;">nigredinem</expan> decoro pauimentato <pb xlink:href="004/01/163.jpg"/>Latera <expan abbr="pariet&utilde;">parietum</expan> intima ducito ubi lateris i&longs;tiu&longs;modi copia <lb/>non e&longs;t: lapide quadrato <expan abbr="n&otilde;">non</expan> tofinio neque rediuiuo &longs;eruatu<lb/>ra intermedio et alioquin pr&etail;duro et opus a pariete intror <lb/>&longs;um ad cubiti <expan abbr="&longs;pati&utilde;">&longs;patium</expan> reducito: atque tignis coadiunctis et <lb/>clauis &aelig;ris: aut potius in paginibus obnexis &longs;eptum statui<lb/>to. </s>
          <s id="N4075CF">Interuallum a materia ad <expan abbr="pariet&etilde;">parietem</expan> harundine <expan abbr="c&otilde;plecto">complecto</expan> <lb/>Maiorem <expan abbr="&itilde;mod&utilde;">immodum</expan> iuuabit materiam creta ex amurca com<lb/>macerata: et &longs;parto uincoque <expan abbr="c&otilde;fracto">confracto</expan> intermixto diluta&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="C&aelig;ter&utilde;">C&aelig;terum</expan> publica i&longs;tiu&longs;modi quauis ab furum et ho&longs;tium et <lb/>&longs;editio&longs;orum ciuium in&longs;idus: proteruia impetuque pror&longs;us <lb/>e&longs;&longs;e murorum: et turrium: et pre&longs;idiis munita oportet.</s>
        </p>
        <p id="N4075EF" type="main">
          <s id="N4075F1">De publicorum operibus abunde uideor peregi&longs;&longs;e: ni illud <lb/>de&longs;it: quod quidem ad magi&longs;tratus ip&longs;os non in po&longs;tremis <lb/>pertinet: ut habeant quo loci eos <expan abbr="c&otilde;mitt&atilde;t">committant</expan>: quos ob contu<lb/>maciam perfidiam improbitatemque puniendos iudicent: id <lb/><expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> non negligamus. </s>
          <s id="N407603">Carceris genera apud ueteres tria <lb/>fui&longs;&longs;e inuenio. </s>
          <s id="N407608">Vnum quo immode&longs;ti et parum exculti <lb/>compellantur: ut noctu a doctis et probati&longs;&longs;imis bonarum <lb/>artium profe&longs;&longs;oribus condocefiant: qu&aelig; ad bonos mores et <lb/>uit&etail; <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> pertineant. </s>
          <s id="N407615">Alterum quo alieno &etail;re obnoxii: et <lb/>qui carceris tedio ab inita uit&etail; petulantia abterrendi &longs;unt <lb/>detineantur. </s>
          <s id="N40761C">Tertium quo immanes con&longs;celerati c&etail;lo: et <lb/><expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> c&etail;tu indigni: ac prope diem plectendi: ac tenebris <lb/>et pectori addicandi demandantur. </s>
          <s id="N407626">Po&longs;tremo hoc genus <lb/>carceris &longs;i fuerit <expan abbr="qui&longs;pi&atilde;">qui&longs;piam</expan> quod &longs;ubterraneum <expan abbr="antr&utilde;">antrum</expan> et horren<lb/>do &longs;epulchro &longs;imile <expan abbr="faciund&utilde;">faciundum</expan> curarit: is quidem ad &longs;ontis <lb/><expan abbr="pen&atilde;">penam</expan> nimirum &longs;pectabit magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lex ip&longs;a aut <expan abbr="ho&itilde;um">hominnum</expan> ratio <lb/>po&longs;tulet: Nam et &longs;i perditi <expan abbr="hom&itilde;es">homines</expan> ultima omnia &longs;uis fla<lb/>gitits mereantur: erit tamen et rei p. </s>
          <s id="N40764E">et principis officium <lb/>de pietate nihil demereri. </s>
          <s id="N407653">Eo &longs;at adeo &longs;it firma&longs;&longs;e opus pa<lb/>riete et aptionibus et te&longs;tudine: ut eripe nu&longs;quam facile &longs;e <lb/>&longs;e conclu&longs;us po&longs;&longs;it. </s>
          <s id="N40765A">Cui reri cra&longs;&longs;itudo et profunditas: et cel<lb/>&longs;itas operis grandibus: et praeduris lapidibus ferro et &aelig;re <pb xlink:href="004/01/164.jpg"/>iunctis <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> conferet. </s>
          <s id="N407667">Adde &longs;i uis et trabium et arduas <lb/>obretatas apertiones et eiu&longs;modi: tam et &longs;i minora et imbe<lb/>cilliora <expan abbr="omn&itilde;o">omnino</expan> h&etail;c &longs;unt: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut ea libertatis et &longs;alutis memor <lb/>nequeat refringere modo exequi &longs;inas <expan abbr="qu&atilde;tum">quantum</expan> ad rem per <lb/><expan abbr="fici&etilde;dam">ficiendam</expan> natur&aelig; et ingenii uiribus ualeat. </s>
          <s id="N407681">Ac pr&etail;clare qui <lb/>dem illi mihi uidentur admonere qui dicunt <expan abbr="adam&atilde;tinum">adamantinum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e carcerem cu&longs;todis aduigilantis oculum. </s>
          <s id="N40768C">Sed nos in re <lb/>liquis ueterum mores et in&longs;tituta pro&longs;equamur: illud faciat <lb/>ad rem carceribus ade&longs;&longs;e oportere ubi uentri pareant. </s>
          <s id="N407693">Vbi <lb/>etiam foco <expan abbr="refocill&etilde;tur">refocillentur</expan> ab&longs;que fumi et fetoris iniuria. </s>
          <s id="N40769C">Tum <lb/>de tota re carceris e&longs;t: ut &longs;ic &longs;tatua. </s>
          <s id="N4076A1">Aream in parte urbis <lb/>tuta et <expan abbr="n&otilde;">non</expan> neglecta <expan abbr="cing&etilde;dam">cingendam</expan> muro ualido: alto nullis aper<lb/>tionibus inter&longs;ci&longs;&longs;o turribus et decur&longs;oriis munito: A mu <lb/>ro i&longs;toc intror&longs;um ad conclu&longs;orum parietes cubitos tres re <lb/>cedendum e&longs;t: quo excubi&etail; noctu obambientes coniurato <lb/>rum fugas intercipiant. </s>
          <s id="N4076B6">Medium uero quod ine&longs;t are&aelig; &longs;pa<lb/>tium ita diuidendum: ut pro ue&longs;tibulo aula minime triv<gap/>is <lb/>paretur: qua ad cape&longs;cendam di&longs;ciplinam mi&longs;&longs;i cogantur. <lb/></s>
          <s id="N4076C0">Po&longs;t hac primos aditus cu&longs;todes armati intra cancellos et <lb/>ualli pr&etail;sidia occupent. </s>
          <s id="N4076C5">Subinde area &longs;ubdiualis &longs;tatuetur. <lb/></s>
          <s id="N4076C9">Aderunt hinc atque hinc adact&etail; porticus: quibus in cellas <lb/>plures pluribus aptionibus propatulus a&longs;pectus detur. </s>
          <s id="N4076CE">Has <lb/>intra cellas decoctores et &aelig;re alieno obnoxii: non una <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <lb/>&longs;ed di&longs;tincti a&longs;&longs;eruabuntur: Fronte habebitur carcer a&longs;tric<lb/>tior: quo minoribus criminibus rei mancipentur. </s>
          <s id="N4076DB">Vltimis <lb/>penetralibus capitales a&longs;&longs;eruabuntur.</s>
        </p>
        <p id="N4076E0" type="main">
          <s id="N4076E2">Venio ad priuata &etail;dificia. </s>
          <s id="N4076E5">Domum alibi pu&longs;illam e&longs;&longs;e ur<lb/>bem diximus Ferme igitur &etail;que <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> <expan abbr="&itilde;">in</expan> ea altruenda. </s>
          <s id="N4076F2"><expan abbr="c&otilde;&longs;ide">con&longs;ide</expan><lb/>ra&longs;&longs;e oportebit: qu&aelig; circa urbis opus pertineant.: Vt &longs;it &longs;alu<lb/>berrima <expan abbr="h&etilde;at">habeat</expan> oportunitates: pre&longs;tet commoditates: Qu&etail; ad ui <lb/><expan abbr="t&atilde;">tam</expan> <expan abbr="faei&atilde;t">faciant</expan> pacate <expan abbr="tr&atilde;qlle">tranquille</expan> atque laute <expan abbr="ag&etilde;d&atilde;">agendam</expan>. </s>
          <s id="N407711">I&longs;ta h&etail;c <expan abbr="o&itilde;a">omnia</expan> &longs;uapte <lb/>natura <expan abbr="qu&aelig;n&atilde;">qu&aelig;nam</expan> &longs;unt et qualia e&longs;&longs;e et <expan abbr="cuiu&longs;m&otilde;i">cuiu&longs;modi</expan> oporteat m<gap/>ita <lb/>ex parte uideor <expan abbr="tr&atilde;&longs;egi&longs;&longs;e">tran&longs;egi&longs;&longs;e</expan> libris &longs;uperioribus. </s>
          <s id="N40772A">Sed hic aliun <pb xlink:href="004/01/165.jpg"/>de &longs;umpto principio rem &longs;ic ordiemur: priuatam domum <lb/>famili&aelig; gratia ponendam con&longs;tat: ut in ea commodi&longs;&longs;ime ac<lb/>quie&longs;cat / &longs;atis commoda <expan abbr="nequie&qtilde;">nequiequam</expan> erit &longs;edes ni &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> te<lb/>ctis habeantur / qu&aelig;cunque i&longs;torum gratia debeantur. </s>
          <s id="N40773F">Magnus <lb/>e&longs;t hominum in familia et rerum numerus quem non eque <expan abbr="&itilde;">in</expan> <lb/>urbe atque in agro ad arbitrium colloces. </s>
          <s id="N40774A">quid enim urbanis <lb/>&aelig;dificationibus euenit ut uicinus paries &longs;tillicidium publi<lb/>ca area uia et eiu&longs;modi pleraque omnia <expan abbr="impedi&atilde;b&lsqb;a-zA-Z0-9&rsqb; /">impediant /</expan> quo minus <lb/>ip&longs;e tibi &longs;ati&longs;facias id in ru&longs;ticanis non euenit liberiora illic <lb/>pr&aelig;pedita i&longs;tic &longs;unt omnia: ergo cum aliis pleri&longs;que rationi<lb/>bus / tum etiam hac iuuat &longs;ic rem di&longs;tinguere / ut alia urba<lb/>na alia ro&longs;ticana e&longs;&longs;e: priuatis dieam &aelig;dificia i utri&longs;que aliud <lb/>tenuiores aliud opulentiores ciues exigunt: nanque tenuiores <lb/>quidem cohabitandi modum ex nece&longs;&longs;itate metiuntur / lau<lb/>tiores uix ex &longs;atietate finiunt libidini terminos. </s>
          <s id="N407763">At nos qu&aelig; <lb/>in quibu&longs;que bene con&longs;ulti moderatio comprobet referamus. <lb/></s>
          <s id="N407769">a facilioribus incipiendum cen&longs;eo. </s>
          <s id="N40776C">Ru&longs;ticana expeditiora <lb/>tum et diuites ad impen&longs;am ruri promptiores. </s>
          <s id="N407771">&longs;ed prius pau<lb/>ca breui&longs;&longs;ime repetamus qu&aelig; ad &longs;ummas uillae rationes fa<lb/>ciant ea &longs;unt eiu&longs;modi. </s>
          <s id="N407779">Caelum calamito&longs;um / terram cario<lb/>&longs;am fugiendum medio in agro ad montis radices aquo&longs;a a<lb/>prica &longs;alubrique in regione / et &longs;alubri parte regionis aedifi<lb/>candum. </s>
          <s id="N407782">Tri&longs;te et in&longs;alubre caelum prae&longs;tare <expan abbr="arbitran&ttilde;">arbitrantur</expan> cum <lb/>caetera <expan abbr="&itilde;c&otilde;moda">incommoda</expan> de quibus libro <expan abbr="pr&itilde;o">prino</expan> tran&longs;egimus <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> et &longs;iluas <lb/><expan abbr="d&etilde;&longs;iores">den&longs;iores</expan> <expan abbr="prae&longs;ert&itilde;">prae&longs;ertim</expan> arboribus refertas quibus amarum &longs;it follium <lb/>quando illic nec uentis nec &longs;ole pertactus aer incrude&longs;cat. <lb/></s>
          <s id="N4077A3">tum et &longs;olum etiam &longs;terile atque in&longs;alubre a quo <expan abbr="tand&etilde;">tandem</expan> &longs;i quid <lb/>capias / erunt &longs;iluae uillam ea parte agri <expan abbr="habend&atilde;">habendam</expan> puto quae <lb/>urbanis cum domini aedibus belli&longs;&longs;ime condicat. </s>
          <s id="N4077B3">E&longs;t apud <lb/>zenophontem ad uillam <expan abbr="eund&utilde;">eundum</expan> pedibus exercitu gratia / r <lb/>deundum equo. </s>
          <s id="N4077BE">Ergo erit non femora penitus ab urbe: e<lb/>ritque uia non difficili / non impedita/ &longs;ed hibernis ae&longs;tiuis <lb/>que itionibus et &longs;ubuectionibus apta atque peroportuna / <lb/>&longs;eu id reda / &longs;eu pedibus / &longs;eu etiam naui forta&longs;&longs;is iuuete <pb xlink:href="004/01/166.jpg"/>conferetque / &longs;i erit non aliena a porta urbis &longs;ed <expan abbr="proximiore/&qtilde;">proximiore / quae</expan> <lb/>commodius expeditiu&longs;que &longs;ine maiore ue&longs;tium apparatu et &longs;i <lb/>ne populo interprete po&longs;&longs;is cum coniuge et liberis urbemque <lb/>uillamque <expan abbr="frequ&etilde;s">frequens</expan> ad arbitrium repetere <expan abbr="uill&atilde;que">uillanque</expan> habui&longs;se <lb/>condecet ea qua matutini radii oculis profici&longs;centium &longs;int <lb/>non infe&longs;ti / et ue&longs;pertini &longs;oles domum redeuntes non mole <lb/>&longs;tent. </s>
          <s id="N4077E3">Rur&longs;us habenda uilla e&longs;t loco non u&longs;que de&longs;tituto ne<lb/>glecto ignobili / &longs;ed eiu&longs;modi ut illic et fructus &longs;pe et c&aelig;li <lb/>amoenitate illecti habitent cum rerum copia et uit&aelig; iocun<lb/>ditate et &longs;ine periculo. </s>
          <s id="N4077EC">Et ne item habenda quidem uilla <expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>loco nimium celebri / aut ad urbem / ad uiam <expan abbr="militar&etilde;">militarem</expan> et ad <lb/>portum adiuncta / ubi nauium numerus applicet &longs;ed collo<lb/>cabitur apte ut i&longs;tarum rerum uoluptas cum non de&longs;it tum <lb/>et res familiaris pr&aelig;tereuntium ho&longs;pitum frequentia haud <lb/>multo infe&longs;tetur. </s>
          <s id="N407801">Vento&longs;a inquiunt ueteres loca carere &longs;o<lb/>lent rubigine ro&longs;cida uero et conualles perflatum que <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ha<lb/>bentes eiu&longs;modi nocuis frequenter uitiantur: illud mihi <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;emper ubique locorum <expan abbr="probabi&ttilde;">probabitur</expan> quod aiunt &aelig;dificandum uil<lb/>lam ut &longs;pectet equinoctium &longs;olem orientem. </s>
          <s id="N40781A">nam i&longs;ta qu&aelig; <lb/>de &longs;iti<gap/>bus et aura feruntur pro regionum &longs;orte mutari <expan abbr="&itilde;">in</expan> prom<lb/>ptu e&longs;t / ut non &longs;emper aquilo leuis neque hau&longs;ter ubique in&longs;a<lb/>lubris &longs;it. </s>
          <s id="N407829">perdocte quidem cel&longs;us phy&longs;icus uentos <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> a&longs;&longs;e <lb/>rebat qui amari cadan: e&longs;&longs;e den&longs;iores: qui autem a mediter<lb/>raneis <expan abbr="ueni&atilde;t">ueniant</expan> <expan abbr="n&utilde;&qtilde;">nunquam</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;&longs;e leuiores: et <expan abbr="uit&atilde;das">uitandas</expan> <expan abbr="u&etilde;torum">uentorum</expan> <expan abbr="gr&atilde;">gratia</expan> pri<lb/>mas fauces <expan abbr="ualli&utilde;">uallium</expan> cen&longs;eo: nam illic uenti nimium frigentes <lb/>&longs;unt / &longs;i per umbram ueniunt / aut nimium &aelig;&longs;tuo&longs;i ubi per con<lb/>&longs;tratum et collu&longs;tratum ab multo &longs;ole applicent. </s>
          <s id="N407856">Sed cum <lb/>uillarum tecta alia &longs;unt qu&aelig; ingenui / alia qu&aelig; ad&longs;trictii <lb/>globe incolant. </s>
          <s id="N40785D"><expan abbr="hor&utilde;que">horumque</expan> altera emolumenti cau&longs;a in primis <lb/>con&longs;tituta: altera forta&longs;&longs;is animi gratia adducta uideantur: <lb/>de his qu&aelig; agrum apprime &longs;pecrant tran&longs;igamus: horum te<lb/>cta <expan abbr="n&otilde;">non</expan> longe ab herilibus e&longs;&longs;e oportet / quo <expan abbr="&itilde;">in</expan> horas qu&aelig; qui&longs;que <lb/>agat: et qu&aelig; facto &longs;int opus intelligant. </s>
          <s id="N407873">huius quidem par<lb/>tis tectorum proprium e&longs;t ut per eam fructus qui ex agro po&longs;&longs;it <pb xlink:href="004/01/167.jpg"/>capi parentur <expan abbr="colligan&ttilde;">colligantur</expan> atque &longs;eruentur: ni <expan abbr="po&longs;trem&utilde;">po&longs;tremum</expan> hoc. </s>
          <s id="N407884">i. <lb/></s>
          <s id="N407888">collecta ut &longs;erues: herilium urbanarumque e&longs;&longs;e munus &aelig;dium <lb/>putas magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pr&aelig;dit ru&longs;ticani: i&longs;ta perficies hominum ma<lb/>nu in&longs;trumentorum copia / et in primis uillici indu&longs;tria et dili<lb/>gentia. </s>
          <s id="N407895">Manum ru&longs;ticam po&longs;uere ueteres hominum ferme. <lb/></s>
          <s id="N407899">XV. horum igitur gratia habere oportet: quo loci algentes fo <lb/>ueas aut tempe&longs;tatibus ab opere depul&longs;os recipias ut cibum <lb/>capiant / ut acquie&longs;cant / ut comparent qu&aelig; u&longs;ui futura &longs;unt <lb/>Ergo parabitur culina ampla minime ob&longs;cura ab <expan abbr="inc&etilde;dii">incendii</expan> pe<lb/>riculis tuta cum furno foco aqua et cloaca intra culinam ta<lb/>blinum ubi hone&longs;tiores <expan abbr="pernoct&etilde;t / ubi">pernoctent / ubi</expan> ci&longs;tam panariam / per <lb/><expan abbr="nam / lard&utilde;que">nam / lardumque</expan> in quotidianos u&longs;us <expan abbr="&longs;eru&etilde;t">&longs;eruent</expan>. reliqui ita di&longs;tribu<lb/><expan abbr="an&ttilde;">antur</expan> ut &longs;uis quibus qui&longs;que pr&aelig;&longs;it rebus curandis pre&longs;to &longs;int: <lb/>uillicus ad <expan abbr="ianu&atilde;">ianuam</expan> primariam: ne quid noctu &longs;e in&longs;cio <expan abbr="q&longs;pi&atilde;">qui&longs;piam</expan> <lb/><expan abbr="progredia&ttilde;/aut">progrediatur / aut</expan> a&longs;portet quippiam. </s>
          <s id="N4078CC">bubulci pro &longs;tabulis ne <lb/>quid eorum ce&longs;&longs;et <expan abbr="dilig&etilde;tia">diligentia</expan> ubi res po&longs;tulet. </s>
          <s id="N4078D5">H&aelig;c de <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>manu hactenus in&longs;trumenta alia animata ut quadrupedes: <lb/>alia muta ut uehicula / ferramenta et eiu&longs;modi. </s>
          <s id="N4078E0">i&longs;torum gratia <lb/>ad culinam adiungetur teges immodica: &longs;ub qua plo&longs;trum <lb/>traham / burram / iuga / ci&longs;tas fenarias / et eiu&longs;modi colligas <lb/>&longs;pectabit teges <expan abbr="meridi&etilde;">meridiem</expan> quo <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> illic familia per <expan abbr="brum&atilde;">brumam</expan> <expan abbr="aga&ttilde;">agatur</expan> <lb/>dies fe&longs;tos in &longs;ole. </s>
          <s id="N4078FB">et <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> plero ac torculari <expan abbr="&longs;paci&utilde;">&longs;pacium</expan> exped<lb/><expan abbr="ti&longs;&longs;im&utilde;">ti&longs;&longs;imum</expan> et <expan abbr="ppurgati&longs;&longs;im&utilde;">perpurgati&longs;&longs;imum</expan>: aderit et <expan abbr="c&otilde;claue">conclaue</expan> ubi alueolus / ca<lb/>latus / orbiculi / funis / &longs;arculus / bidentes et generis eiu&longs;dem <lb/><expan abbr="condan&ttilde;">condantur</expan> atque <expan abbr="in&longs;arcian&ttilde;">in&longs;arciantur</expan>: <expan abbr="intrabi&utilde;">i trabium</expan> <expan abbr="tr&atilde;&longs;tris">tran&longs;tris</expan> et <expan abbr="iugam&etilde;tis / qu&aelig;">iugamentis / qu&aelig;</expan> <lb/>ad <expan abbr="teget&etilde;">tegetem</expan> &longs;int crates <expan abbr="c&otilde;&longs;ternen&ttilde;">con&longs;ternentur</expan> illic uectes / perticas / hi&longs;taleas <lb/>uirgas / &longs;armenta / et <expan abbr="frond&etilde;/et">fronden / et</expan> <expan abbr="&longs;aginam&etilde;ta">&longs;aginamenta</expan> <expan abbr="bo&utilde;">boum</expan> et canabis et <lb/><expan abbr="lin&utilde;">linum</expan> rude / et eiu&longs;modi <expan abbr="collocab&utilde;&ttilde;">collocabuntur</expan>. </s>
          <s id="N40794B"><expan abbr="Quadruped&utilde;">Quadrupedum</expan> duo <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> ge<lb/>nera operarium ut bos iumentum / et <expan abbr="fructuari&utilde;">fructuarium</expan> ut porca pe<lb/>cus capra omneque armentum. </s>
          <s id="N40795D">De operariis prius quando <lb/>in&longs;trumenti poti&longs;&longs;imum loco &longs;int: mox de frutcuarii&longs; / qu&aelig; <lb/>ad uilliei indu&longs;triam pertinent. </s>
          <s id="N407964">Bubilia et equilia caueto ne <lb/>per <expan abbr="hiem&etilde;">hiemen</expan> &longs;int algida pr&aelig;&longs;epia con&longs;epito ne <expan abbr="pabul&utilde;">pabulum</expan> <expan abbr="di&longs;&longs;ip&etilde;t">di&longs;&longs;ipent</expan> <lb/>Equis facito ex &longs;ublimi &longs;tramenta pendeant / ut &longs;tantes &longs;ub <pb xlink:href="004/01/168.jpg"/>lata ceruice non &longs;ine adhibito innixu decarpant: fiant enim <lb/>ea re capite &longs;icciore / et &longs;capulis agilioribus contra <expan abbr="horde&utilde;">hordeum</expan> <lb/>et &longs;emina prebeto ut ex infima &longs;crob&aelig; hauriant: minus enim <lb/>ingurgitabunt intemperanter: et minus integra &longs;emina co<lb/><expan abbr="rab&utilde;t">rabunt</expan>: et pr&aelig;terea torulis pectoribusque reddentur firmiores <lb/>et robu&longs;tiores. </s>
          <s id="N40798C">Omnino prouidendum ne paries ad pr&aelig;&longs;epe <lb/>fronti aduer&longs;us &longs;it humectus: craneo e&longs;t equus tenui et hu<lb/>moris frigori&longs;que impatienti: eo fene&longs;tr&aelig; ne lun&aelig; radios ad/ <lb/>mittant caueto: album oculo inducit luna et tu&longs;&longs;im <expan abbr="grau&etilde;">grauem</expan> <lb/>et &longs;aucio pecori lun&aelig; radius pe&longs;tis e&longs;t. </s>
          <s id="N40799B">Bobus depre&longs;&longs;a poni<lb/>to qu&aelig; tacentes manducent. </s>
          <s id="N4079A0">Focum &longs;i &longs;pectabunt iumenta <lb/>fient horrida: bos hominibus obiectis hilare&longs;cit. </s>
          <s id="N4079A5">Mula ca<lb/>lenti tenebro&longs;oue habita loco in&longs;anit. </s>
          <s id="N4079AA">Sunt qui <expan abbr="mul&atilde;">mulam</expan> putent <lb/>&longs;atis tecto opertam e&longs;&longs;e / &longs;i caput opertum &longs;it: c&aelig;teras partes <lb/>corporis aeri et frigori obiiciendas. </s>
          <s id="N4079B5">Bobus pauimenta lapi <lb/>dea &longs;ub&longs;ternito ne ungul&aelig; illu ui&aelig; putre&longs;cant. </s>
          <s id="N4079BA">equis <expan abbr="pauim&etilde;">pauimen</expan><lb/>ta &longs;ubfodito et liceis aut pluteis robu&longs;teis / fo&longs;&longs;am operito / <lb/>ne urin&aelig; lutamentis commade&longs;cant et contrepidatu <expan abbr="pauim&etilde;">pauimen</expan><lb/>ta atque unguem attritam reddat. </s>
          <s id="N4079CB">Villici indu&longs;tria <expan abbr="uer&longs;abi&ttilde;">uer&longs;abitur</expan> <lb/>non in eo modo ut tantum ex agro colligat: uerum et in pri<lb/>mis exanimante quadrupede / alire / pi&longs;ce dicendum breui&longs;&longs;i<lb/>me. </s>
          <s id="N4079D8">Armentaria &longs;epta loco &longs;icco et minime uligino&longs;o poni <lb/>eo &longs;olum eruderato et procliue ducito ut euerri facile po&longs;&longs;et <lb/>purum <expan abbr="fieri / part&itilde;">fieri / partim</expan> operito <expan abbr="ea / part&itilde;">ea / partim</expan> &longs;ub diuo &longs;inito hau&longs;ter no<lb/>ctu humectaue aura / ne pecus pertingat / neue <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> alii infe<lb/>ftent <expan abbr="u&etilde;ti">uenti</expan> prouideto. </s>
          <s id="N4079F3">Lepori <expan abbr="profundior&etilde;">profundiorem</expan> ad <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> u&longs;que parietem <lb/>lapide obducito <expan abbr="&qtilde;drato">quadrato</expan> area &longs;abulo ma&longs;culo locis plu&longs;culis <lb/>excreta cimolea tumulos excitato. </s>
          <s id="N407A06">Gallinis dato in cohorte <lb/>porticulum ad meridiem con&longs;per&longs;um plurimo puluere cine<lb/>ricio: &longs;upraque id <expan abbr="nidar&utilde;">nidarum</expan> adigito: et perticam ubi &longs;e noctu <lb/>colligant. </s>
          <s id="N407A13">Sunt qui gallinas magnis caueis loco haberi con <lb/>&longs;epto iubent qui orientem &longs;pectet. </s>
          <s id="N407A18">Sed qu&aelig; ouorum gratia <lb/>et prolis habeantur / ueluti libertate alachriores &longs;unt / ita et <lb/>foecundiores in umbra et conclu&longs;o exortum ouum di&longs;&longs;ipet. <pb xlink:href="004/01/169.jpg"/>Palumbariam &longs;ecundum aquam con&longs;picuam: et moderate <lb/>&longs;ublimen ponito: quo fo&longs;&longs;a uolitando ales: et ludens qua&longs;i <lb/>alarum pale&longs;tra et plau&longs;u: pronis alis labens gaudeat appel<lb/>lere. </s>
          <s id="N407A29">Sunt qui dicant <expan abbr="palumb&atilde;">palumbam</expan> de &longs;umpta ex aruo e&longs;ca: quo <lb/>plus ui&aelig; et laboris &longs;uos ad natos rediens pertulerit / eo pul<lb/>los pleniores dare: id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quod allata gurgite <expan abbr="&longs;em&itilde;a">&longs;emina</expan> quibu&longs; <lb/>prolem nutriat &longs;emicocta fecerit mora: eaque de re palumba <lb/>riam arduo in loco po&longs;itam probant: tum et forta&longs;&longs;is pre&longs;ta<lb/>re <expan abbr="arbitran&ttilde;">arbitrantur</expan> palumbariam longe habere ab aquis: ne oua pe<lb/>dibus madidis refrigerent. </s>
          <s id="N407A48">Ad turrim in angulis tinuncu<lb/>lum alitem &longs;i conclu&longs;eris / ab accipitrum <expan abbr="&itilde;iuria">iniuria</expan> fiet ille&longs;ior <lb/>Lupinum caput cimino a&longs;per&longs;um urceo conditum rimo&longs;o: <lb/>ut nidorem &longs;piret / &longs;i intra aditum infoderis: fiet ut pluri<lb/>mus eo palumbus confluat: maiorum &longs;edibus relietis paui <lb/>mentum &longs;i excreta feceris et urina hominis iterum atque <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> <lb/>a&longs;per&longs;eris / numerum adaugebit, pro fene&longs;tris coron&aelig; lapide&aelig; <lb/>aut tabul&aelig; oleagine&aelig; applicentur <expan abbr="promin&etilde;tes">prominentes</expan> <expan abbr="cubit&utilde;">cubitum</expan>: quo <lb/>&longs;e ales e ue&longs;tibulo recipiat / et rur&longs;us euolet.</s>
        </p>
        <p id="N407A6B" type="main">
          <s id="N407A6D">Minores conclu&longs;&aelig; auicul&aelig; arborum atque celi pro&longs;pectu con<lb/>tabe&longs;cunt. </s>
          <s id="N407A72">Cubilia et areol&aelig; alitibus coaptabuntur locis te<lb/>pentibus, his uero qu&aelig; magis ambulent <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> uolent depre&longs;<lb/>&longs;a: et ip&longs;o in &longs;olo apponentur: ceteris demum altiora collo<lb/>cabuntur. </s>
          <s id="N407A7F">&longs;ingula &longs;pondulis <expan abbr="cohercebun&ttilde;">cohercebuntur</expan> ouorum / et pullici<lb/>norum continendorum gratia. </s>
          <s id="N407A88">Cubiculorum operibus &longs;utum <lb/>commodius calce / et calx gyp&longs;o. </s>
          <s id="N407A8F">Lapis omnis rediuius noxi<lb/>us te&longs;ta utilior tofo&longs;i modice excocta &longs;it. </s>
          <s id="N407A94">materia ex popu<lb/>lo aut abiete utillima. </s>
          <s id="N407A99">Alitibu&longs; omnibu&longs; &longs;tabula e&longs;&longs;e oportet <lb/>illu&longs;tria / pura / pura / munda / pre&longs;ertim palumbarum: quin <lb/>et quadrupede&longs; <expan abbr="&itilde;mundi&longs;&longs;ime">immundi&longs;&longs;ime</expan> accubet: &longs;caber fiet: ergo <expan abbr="fi&atilde;t">fiant</expan> <lb/>te&longs;tudinata / toti&longs; parietibu&longs; illita / et leuigata tectorio mar<lb/>morato: et diligenter <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> ob&longs;truantur: ne fele&longs;/mu&longs;/lacer <lb/>ta / et eiu&longs;modi nocu&aelig; be&longs;tiol&aelig; / oui&longs; / pulli&longs;: aut parietibu&longs; <lb/>&longs;int infe&longs;t&aelig; / addentur e&longs;cari&aelig; aquari&aelig;que. </s>
          <s id="N407AB4">Ideo circa uillam <lb/><expan abbr="duce&ttilde;">ducetur</expan> fo&longs;&longs;a: qua an&longs;er / anax / et &longs;us / et bo&longs; prolui pro fundique <pb xlink:href="004/01/170.jpg"/>po&longs;&longs;it: et ubi e&longs;cam &longs;umant curabitur: ut c&aelig;lo <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> pluuio <lb/>et turbato lauti&longs;&longs;imque fiant &longs;atur&aelig;. </s>
          <s id="N407AC6">Alitum minorum &longs;tabulis <lb/>aquaria e&longs;cariaque conceptacula / circa parietem <expan abbr="adigen&ttilde;">adigentur</expan> ca<lb/>nalibus / ita ut nec di&longs;pergere nec sedare immi&longs;&longs;a ualeant. <lb/></s>
          <s id="N407AD2">Ex his fi&longs;tul&aelig; extrin&longs;ecus <expan abbr="pateb&utilde;t">patebunt</expan>: quibus uictus immi&longs;&longs;us <lb/>&longs;uppeditentur in medio lauacrum / quo abunde aqua <expan abbr="n&etilde;">ne</expan> im<lb/>pura influat. </s>
          <s id="N407AE1">Pi&longs;cinam creto&longs;o in&longs;olo infundito / profundio<lb/>rem <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> ut &longs;olis radio uicta perferue&longs;cat/ aut gelet frigore <lb/>tum et cauernas circa latus aperito: quo etiam &longs;ubitis turba<lb/>tionibus tumultuans confugiat / ne animis de&longs;titutis conta<lb/>be&longs;cat / telluris &longs;uccu pi&longs;cis alitur / e&longs;tu acriore languet: ge<lb/>latu interimitur: meridianos ad &longs;oles &longs;oluitur alachritate. <lb/></s>
          <s id="N407AF3">Credunt luto&longs;as himbrium aquas / interdum excipi / non in <lb/>commode / &longs;ed prim&aelig; po&longs;t caniculum <expan abbr="exclud&etilde;d&aelig;">excludend&aelig;</expan>: quod <expan abbr="&longs;api&atilde;t">&longs;apiant</expan> <lb/>calcem / pi&longs;cemque enecent: et deinceps rar&aelig; immittend&aelig; / quod <lb/>fetenri mu&longs;co aquam / et pi&longs;cem latitudine inficiant: illud <lb/>curandum ut perennis in periret atque re&longs;piret aqua ex fonte / <lb/></s>
          <s id="N407B0C">Fluuio / lacu / mari. </s>
          <s id="N407B11">Sed de maritimis pi&longs;cinis amplius uete<lb/>res percommode monent &longs;ic limo&longs;a inquiunt regio planum <lb/>edicat pi&longs;cem: ut &longs;oleam / et conchilia hareuo&longs;a. </s>
          <s id="N407B18">c&aelig;teros pe<lb/>lagios pa&longs;cit melius / ut auratus et dentices. </s>
          <s id="N407B1F">Saxa turdos et <lb/>merulas / et qui inter &longs;axa nati &longs;unt. </s>
          <s id="N407B26">Demum &longs;tagnum e&longs;&longs;e <lb/>aiunt optimum pi&longs;cinis quod &longs;it po&longs;itum ut in&longs;equens ma<lb/>ris unda / priorem &longs;ubmoueat / nec intra con&longs;eptum &longs;inat re<lb/>manere <expan abbr="ueter&etilde;">ueterem</expan> <expan abbr="pigrulent&atilde;">pigrulentam</expan>. </s>
          <s id="N407B37">Minus enim cocale&longs;cere aquas du<lb/><expan abbr="c&utilde;t">cunt</expan> qu&aelig; &longs;en&longs;i <expan abbr="&itilde;nou&etilde;&ttilde;">innouentur</expan>. </s>
          <s id="N407B43">hactenus de <expan abbr="&itilde;du&longs;tria">indu&longs;tria</expan> uillici <expan abbr="dilig&etilde;tia">diligentia</expan> <lb/>multis  rebus: &longs;ed <expan abbr="max&itilde;e">maxime</expan> quod facit ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> me&longs;&longs;ibus fructibus<lb/>que <expan abbr="collig&etilde;dis">colligendis</expan> atque <expan abbr="e&otilde;d&etilde;dis">condendis</expan> <expan abbr="proba&ttilde;">probatur</expan>. </s>
          <s id="N407B68">horum <expan abbr="gr&atilde;">gratia</expan> <expan abbr="arc&atilde;">arcam</expan> <expan abbr="frum&etilde;tari&atilde;">frumentariam</expan> pa&longs;<lb/>&longs;e optet: &longs;olibus et <expan abbr="u&etilde;tis">uentis</expan> <expan abbr="patul&atilde;">patulam</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> longius a tegete de quam̀ˆ nuper <lb/>diximus quo &longs;ubitis ob ortis nimbis pos&longs;is &longs;eruitia collecta<gap/><expan abbr="que&longs;pic&atilde;">que <lb/>&longs;picam</expan> leui <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> ad <expan abbr="opt&utilde;">opertum</expan> &longs;ubducere. </s>
          <s id="N407B9A">Vbi <expan abbr="are&atilde;">aream</expan> facias &longs;ter<lb/>nito <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ad <expan abbr="libell&atilde;/">libellam /</expan> &longs;ed leuiter <expan abbr="ca&longs;tigat&utilde;">ca&longs;tigatum</expan> et confodito: po<lb/>&longs;tea amurca conspergito bene &longs;initoque cobibat po&longs;tea <expan abbr="c&otilde;minuito">comminuito</expan> <lb/>bene glebis deinde chilidro aut palnicula coe&quml;to et paliculi&longs; <lb/>uerberato po&longs;tea dnuo amucra con&longs;pergito <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> aruerit neque mus <pb xlink:href="004/01/171.jpg"/>neque formica nidum faciet: neque lute&longs;cet: neque h&aelig;rba<lb/>na&longs;cetur. </s>
          <s id="N407BC9">Creta huic operi plurimum afferet &longs;oliditatis. </s>
          <s id="N407BCC">De <lb/>a&longs;criptitiorum tectis hactenus. </s>
          <s id="N407BD1">Herilem uillam &longs;unt qui di<lb/>cant aliam &aelig;&longs;tiuam e&longs;&longs;e: aliam hibernam: atque &longs;ic diffini<lb/><gap/>ant: ut cubicula hiemis &longs;pectent brumalem orientem: cena<lb/>tio <expan abbr="&aelig;quinoctial&etilde;">&aelig;quinoctialem</expan> <expan abbr="occident&etilde;">occidentem</expan>. </s>
          <s id="N407BE3">Cubilia uero &aelig;&longs;tiua <expan abbr="meridi&etilde;">meridiem</expan>: <lb/>cenatio hibernum orientem: ambulatio ad <expan abbr="meridian&utilde;">meridianum</expan> &aelig;qui <lb/>noctium expo&longs;ita &longs;it. </s>
          <s id="N407BF2">Sed ea nos pro coeli regioni&longs;que mo<lb/>do alibi atque alibi aliter habenda cen&longs;emu&longs;: quoad frigida <lb/>calidis: et uda &longs;iccis contemperentur. </s>
          <s id="N407BF9">C&aelig;terum tecta inge<lb/>nuorum uelim occupent locum agri non feraci&longs;&longs;imum: &longs;ed <lb/>alioquin digni&longs;&longs;imum: unde omnis aur&aelig; &longs;olis a&longs;pectu&longs;que <lb/><expan abbr="c&otilde;moditas">commoditas</expan> et uoluptas liberrime capiatur / faciles ad &longs;e ex <lb/>agro porrigit aditus. </s>
          <s id="N407C07">Venientem <expan abbr="ho&longs;pit&etilde;">ho&longs;pitem</expan> hone&longs;ti&longs;&longs;imis ex<lb/>cipiet &longs;patiis: <expan abbr="&longs;pectabi&ttilde;">&longs;pectabitur</expan> &longs;pectabitque urbem / oppida / mare / <lb/>fu&longs;amque planitiem / et nota collium montiumque capita / hor<lb/>torum delitia&longs; / pi&longs;cationum uenationumque illecebras &longs;ub ocu<lb/>lis habebit expo&longs;itas. </s>
          <s id="N407C1A">Quomque uti diximus <expan abbr="&aelig;di&utilde;">&aelig;dium</expan> partes ali&aelig; <lb/>uniuer&longs;orum: ali&aelig; plurimorum: ali&aelig; &longs;ingulorum &longs;int: in his qu&aelig; <lb/>uniuer&longs;orum &longs;unt imitabuntur. </s>
          <s id="N407C25">&aelig;des principum &longs;patia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>pro foribus u&longs;urpabit ampli&longs;&longs;ima <expan abbr="curriculor&utilde;">curriculorum</expan> <expan abbr="eque&longs;tri&utilde;quecertaminum">eque&longs;triumque <lb/>certaminum</expan>: qu&aelig; iuuentutis iaculum et &longs;agittam <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> exu<lb/>perentur. </s>
          <s id="N407C3E">Intra fores itidem qu&aelig; plurimorum &longs;unt non de<lb/><expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> ambulationes / ge&longs;tationes / natationes / et are&aelig; / cum ui <lb/><expan abbr="r&etilde;tes / tum">rentes / tum</expan> &longs;icc&aelig; / et porticus / et emicycli: quibus ad graro&longs; <lb/>per brumam &longs;oles &longs;enes <expan abbr="confabul&etilde;tur">confabulentur</expan>: et familia diem agat <lb/>fe&longs;tum: &aelig;&longs;tate fruantur umbra. </s>
          <s id="N407C53">Atqui con&longs;tat quidem <expan abbr="&itilde;">in</expan> &aelig;di<lb/>bu&longs; alia deberi famili&aelig;: alia rebus hi&longs; qu&aelig; famili&aelig; grata ha <lb/>beantur. </s>
          <s id="N407C5E">Familiam con&longs;tituent uir et uxor liberi et <expan abbr="par&etilde;tes">parentes</expan> <lb/>et qui horum u&longs;u una diuer&longs;entur / curatores/ mini&longs;tri / &longs;er<lb/>ui / tum et <expan abbr="ho&longs;pit&etilde;">ho&longs;pitem</expan> familia non excludit. </s>
          <s id="N407C6D">Famili&aelig; gratia ha <lb/>ben<gap/>a &longs;unt qu&aelig; ad <expan abbr="uict&utilde;/ut">uictun / ut</expan> e&longs;ca: et qu&aelig; ad u&longs;um / ut ue&longs;ti&longs;: <lb/>arma: libri: atque etiam equus. </s>
          <s id="N407C7A">Omnium pars primaria ea <expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>quam &longs;eu cauam &aelig;dium &longs;eu <expan abbr="atri&utilde;">atrium</expan> putes dici: nos &longs;inum ap<pb xlink:href="004/01/172.jpg"/>pellabimus / proxima ueniunt cenacula: &longs;ubinde habentur <lb/>qu&aelig; &longs;ingulorum &longs;unt cubicula. </s>
          <s id="N407C8D">Po&longs;trema exi&longs;tant concla<lb/>uia: reliqua ip&longs;is ex rebus note&longs;cunt. </s>
          <s id="N407C92">Itaque &longs;inus pars erit <lb/>primaria, in quam c&aelig;tera omnia minora membra ueluti in <lb/>publicum &aelig;dis forum confluant: ex qua ue non aditus mo<lb/>do commodi&longs;&longs;imus / uerum et luminum etiam commodita<lb/>tes apti&longs;&longs;ime importentur: hinc apparet &longs;inum quemque &longs;ibi <lb/>optare amplum <expan abbr="&longs;patium / apertum / dign&utilde;/promptum">&longs;patium / apertum / dignun / promptum</expan>. </s>
          <s id="N407CA3">Sed <lb/>&longs;inu alii contenti uno &longs;unt: alii plures producere pro&longs;ecuti <lb/>&longs;unt: ho&longs;que aut quoque undique altis parietibus aut partim <lb/>pr&aelig; altis / partim humilioribus parietibus <expan abbr="c&otilde;clu&longs;ere">conclu&longs;ere</expan>. </s>
          <s id="N407CB0">Et uo<lb/>luere alibi opertos e&longs;&longs;e tecto: alibi &longs;ub diuo: alibi partim oper<lb/>tos / partim nudos: alibi uno latere / alibi pluribus: alibi <expan abbr="o&itilde;">omni</expan><lb/>bus lateribus porticum adiunxere: alibi in &longs;olo co&aelig;quan<lb/>dos: alibi &longs;ub te&longs;tudinato po&longs;uere <expan abbr="pauim&etilde;to">pauimento</expan>. </s>
          <s id="N407CC5">Circa h&aelig;c ni<lb/>hil plus dico / ni&longs;i ut <expan abbr="region&utilde;">regionum</expan> et tempe&longs;tatum et u&longs;us et <expan abbr="o&itilde;s">omnibus</expan> <lb/>commoditatis ratio adhibeatur: ita ut frigenti regione acer<lb/>bitas bore&aelig; et aeris &longs;olique horror: &aelig;&longs;tuo&longs;a autem &longs;ub pla<lb/>ga mole&longs;ti &longs;oles excludantur: coeli &longs;piritus grati&longs;&longs;imus ad<lb/>mittatur: et lucis <expan abbr="iuc&utilde;di&longs;&longs;im&aelig;">iucundi&longs;&longs;im&aelig;</expan> quantum par &longs;it copia omni <lb/>ex parte influat: prouidebiturque ne quid abuligine &longs;oli no<lb/>xium in&longs;udans officiat: ne quid ue ex &longs;uperioribus deuolu<lb/>ti nimbi obliment. </s>
          <s id="N407CE4">Patebitque in medium &longs;inum aditus et <lb/>ue&longs;tibulum hone&longs;ti&longs;&longs;imus minime arctus: minime arduus: <lb/>minime ob&longs;curus: aderitque primario obtutu religioni di<lb/>catum &longs;acrarium cum ara propalam: quo loci ingre&longs;&longs;us ho <lb/>&longs;pes religionem ineat amiciti&aelig; et domum: p. </s>
          <s id="N407CEF">f. </s>
          <s id="N407CF2"><expan abbr="repet&etilde;s">repetens</expan> pa<lb/>cem a &longs;uperis et &longs;uorum tranquillitatem po&longs;cat: i&longs;toc &longs;alu<lb/>tantes amplexabitur: &longs;iqua erunt arbitria de con&longs;ilio pen&longs;i<lb/>tabit amicorum et huiu&longs;modi. </s>
          <s id="N407CFE">Cum his conuenient &longs;pecu<lb/>laria fene&longs;trarum: meniani porticus: quibus una &longs;pectandi <lb/>cum uoluptate et &longs;oles et auras prout tempora po&longs;tulabunt <lb/>hauriant. </s>
          <s id="N407D07">Hibernis inquit Martialis obiecta noctis &longs;pecu<lb/>laria &longs;oles Admittunt puros / et &longs;ine fece diem. </s>
          <s id="N407D0C">Et <expan abbr="portic&utilde;">porticum</expan> <pb xlink:href="004/01/173.jpg"/>ueteres ad meridiem ponendam cen&longs;uere / quod &aelig;&longs;tate &longs;ol &longs;ub <lb/>limiore <expan abbr="ambi&etilde;s">ambiens</expan> cyclo non <expan abbr="&itilde;mittat">immittat</expan> radios: hieme &longs;ubimmit<lb/>tat. </s>
          <s id="N407D23">Montium pro&longs;pectus qui &longs;unt ad meridiem quod ea parte <lb/>qua &longs;pectantur umbra operti &longs;int: quod que <expan abbr="alb&etilde;te">albente</expan> eius coeli ua<lb/>pore caligantes reddantur non u&longs;que iucundos pr&aelig;bent / &longs;i <lb/>longe oi&longs;tent. </s>
          <s id="N407D30">At <expan abbr="&longs;id&etilde;">iidem</expan> proximiores et qua&longs;i in caput incum<lb/>bentes &longs;i &longs;int / pruino&longs;as pr&aelig;bent noctes et umbras pr&aelig;geli<lb/>das: alioquin ex propinquo grati&longs;&longs;imi: et quod hau&longs;tros inter <lb/>cludant commodi&longs;&longs;imi &longs;unt. </s>
          <s id="N407D3D">Pro <expan abbr="&longs;ept&etilde;trione">&longs;eptentrione</expan> proximus <expan abbr="m&otilde;s">mons</expan> <lb/>radium &longs;olis remittens uaporem adauget: di&longs;tans uero et pro<lb/>cul po&longs;itus lati&longs;&longs;imus e&longs;t. </s>
          <s id="N407D4C"><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> aeris puritate qu&aelig; &longs;ub ea coe<lb/>li plaga perpetuo &longs;erena uiget et &longs;olis fulgore quo <expan abbr="perf&utilde;di">perfundi</expan><lb/>tur / illu&longs;tris et mirifice &longs;pectatus redditur. </s>
          <s id="N407D5A">Sub&longs;olam mon<lb/>tes proximi frigentes horas anticulanas occidui <expan abbr="rorul&atilde;tem">rorulantem</expan> <lb/>auroram pr&aelig;bent: ambo ex medio interuallo fe&longs;tiui&longs;&longs;imi. <lb/></s>
          <s id="N407D66">Itidem et flumina et lacus: neque <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> commoda <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> pro<lb/>pinqua / neque &longs;unt iucunda / ubi nimium di&longs;tent. </s>
          <s id="N407D73">At contra <lb/>mare ex mediocri &longs;patio &longs;oles impuros flat: ex proximo mi <lb/>nus ledit / quando &aelig;quabiliore per&longs;eueret aere. </s>
          <s id="N407D7A">Ex longin <lb/>quo illud in&longs;uper ad <expan abbr="grati&atilde;">gratiam</expan> confert quod de&longs;iderium ciet &longs;ui. <lb/></s>
          <s id="N407D84">Tamen intere&longs;t qua coeli parte &longs;e&longs;e o&longs;tentet. </s>
          <s id="N407D87">nam patens a <lb/>meridie adurit mare: &longs;ub oriente humectat: ad occidentem <lb/>caligat: ex <expan abbr="&longs;ept&etilde;trione">&longs;eptemtrione</expan> pr&aelig;friget. </s>
          <s id="N407D92">Ex &longs;inu dabitur in cenacu<lb/>la ingre&longs;&longs;us. </s>
          <s id="N407D97">Ea erunt pro u&longs;us necce&longs;&longs;itare alia &aelig;&longs;tiua alia <lb/>hiberna / alia ut ita loquar / medioxuma. </s>
          <s id="N407D9C">Ae&longs;tiuis cenaculis <lb/>aquam <expan abbr="&itilde;">im</expan> primis et hortorum uiridia po&longs;cunt: hibernis tepo<lb/>rem et focum. </s>
          <s id="N407DA7">In utri&longs;que amplitudo / hilaritas atque lautities <lb/>optatur. </s>
          <s id="N407DAC">Sunt <expan abbr="argum&etilde;ta">argumenta</expan> quibus facile per&longs;uadeas focos apud <lb/>maiores fui&longs;&longs;e non quales habere a&longs;&longs;ueuimus. </s>
          <s id="N407DB5">Et fumant in <lb/>quit ille culmina tecti. </s>
          <s id="N407DBA">Id pr&aelig;ter ethruriam et galliam ad <lb/>h&aelig;c u&longs;que tempora ob&longs;eruatum per uniuer&longs;am italiam uide<lb/>mus / ut null&aelig; haberentur fumi ex rectis gul&aelig;. </s>
          <s id="N407DC1">Triclinus <lb/>arebat Vitrurius hibernis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t utilis camerarum coronario <lb/>ope &longs;ubtilis ornatus quod ab ignis fumo et crebris fuliginibus <pb xlink:href="004/01/174.jpg"/>corrumpantur. </s>
          <s id="N407DD2">Quin et cameram &longs;upra focum atramento <lb/>illinibant: ut atrum id pictura inductum pro fumo uideretur <lb/>Alibi reperio lignis uti &longs;olitos purgatis u&longs;que ut fumo e&longs;&longs;ent <lb/>immunes: qu&aelig; cocta nuncupabantur: eiu&longs;que rei gratia in <lb/>lignorum appellatione iuri&longs;con&longs;ultos cocta non uenire cen&longs;u <lb/>i&longs;&longs;e: ut po&longs;&longs;is arbitrari focis u&longs;os mobilibus ex &aelig;re ferro ue <lb/>prout cuiu&longs;que res et dignitas po&longs;tulabat. </s>
          <s id="N407DE3">Et forta&longs;&longs;is ca<lb/>&longs;tren&longs;e id genus hominum / et duratum militia / uti ad <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> <lb/>omnes erant foco minus utebantur. </s>
          <s id="N407DEE">Neque <expan abbr="conced&utilde;t">concedunt</expan> phy&longs;ici <lb/>ut a&longs;&longs;idue multo utamur igne. </s>
          <s id="N407DF7">Aiebat Ari&longs;toteles carnium <lb/>&longs;oliditatem in animante con&longs;tare a frigore. </s>
          <s id="N407DFC">Et notarunt qui <lb/>i&longs;ta profitentur fabros qui officinis ignariis <expan abbr="exerce&atilde;tur">exerceantur</expan> fer <lb/>me omnes uultu et cute admodum rugo&longs;a et cri&longs;pa reddi: <lb/>idque fieri ea re <expan abbr="atte&longs;ian&ttilde;">atte&longs;tantur</expan> quod cloacas gelu planitudines et &longs;uc<lb/>cus quo caro fiat <expan abbr="collique&ttilde;">colliquetur</expan> igne: atque uaporibus euane&longs;cat. <lb/></s>
          <s id="N407E14">Apud germanos et cholco&longs; alibi ue ubi ignium auxilio con<lb/>tra rigores <expan abbr="frigor&utilde;">frigorum</expan> opus e&longs;t concalefacto utuntur conclaui: <lb/>de quo &longs;uo dicetur loco. </s>
          <s id="N407E1F">Ad focum redeamus. </s>
          <s id="N407E22">Sunt qu&aelig; ad <lb/>foci u&longs;um pertineant h&aelig;c: ut promptus extet: ut plures una <lb/>foueat: luminis habeat &longs;atis: uentorum nihil: habebit tamen <lb/>qua re&longs;piret &longs;umus: alioquin non <expan abbr="c&otilde;&longs;cenderet">con&longs;cenderet</expan>. </s>
          <s id="N407E2F">Ergo non in <lb/>angulum: non multo intra parietem cogetur: non <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> pri<lb/>mores conuiuarum men&longs;as occupabit. </s>
          <s id="N407E3A">Apertionum flabris <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>uexabitur: imis faucibus ex pariete haud multo promine<lb/>bit: gula erit capaci: et a dextris ad &longs;ini&longs;tram lata: excitata <lb/>ad perpendiculum: procera quoad toto &longs;ummo capitulo fa<lb/>&longs;tigia omnia excellat. </s>
          <s id="N407E49">Id quidem certe propter incendiorum <lb/>pericula: tum etiam ne uentus offen&longs;is tectorum obiicibus un<lb/>das aereas inglomeret: ac uerticibus fumos retardet atque re <lb/>tundat: fumus &longs;ponte &longs;ua imbuto calore <expan abbr="con&longs;c&etilde;dit">con&longs;cendit</expan>: &longs;ed inde <lb/><expan abbr="fl&atilde;marum">flammarum</expan> et foci caloribus acceleratius propellitur. </s>
          <s id="N407E5B">Gula igi<lb/>tur camini exceptus ueluti fi&longs;tula cohrrcetur: impetuque &longs;e<lb/><expan abbr="cund&atilde;ti&utilde;">cundantium</expan> flammarum non &longs;ecus atque &longs;onus ex tuba truditur. <lb/></s>
          <s id="N407E66">Par igitur uti in tuba &longs;i nimium lata e&longs;t &longs;urde&longs;cit aere obin <pb xlink:href="004/01/175.jpg"/>uer&longs;o: &longs;ic fumus. </s>
          <s id="N407E6D"><expan abbr="S&utilde;mi">Summi</expan> capituli uertex <expan abbr="tege&ttilde;">tegetur</expan> <expan abbr="obibr&etilde;">ob imbrem</expan>: naribu&longs; <lb/>fietque propatuli&longs; et <expan abbr="circ&utilde;fu&longs;i&longs;">circunfu&longs;i&longs;</expan> pre&longs;eptis tamen <expan abbr="alam&etilde;to">alamento</expan> quo uenti <lb/>mole&longs;tia <expan abbr="abarcea&ttilde;">abarceatur</expan>. </s>
          <s id="N407E8B">Inter <expan abbr="alam&etilde;ta">alamenta</expan> et nares laxatas <expan abbr="relinque&ttilde;">relinquetur</expan> ad <lb/>euomendos fumi fluuios. </s>
          <s id="N407E98">Id ubi non licet: uertulam appello: <lb/><expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <expan abbr="erect&utilde;">erectum</expan> in <expan abbr="ac&utilde;">acum</expan> apponi uelim. </s>
          <s id="N407EA8">ea <expan abbr="&etilde;">em</expan> cap&longs;is &aelig;nea lata quoad <expan abbr="&longs;&utilde;">&longs;um</expan><lb/>mas gul&aelig; fauces intra &longs;e capiat. </s>
          <s id="N407EB5">Stabit huic proiecta pro <expan abbr="fr&otilde;te">fronte</expan> cri<lb/>&longs;ta qua ueluti temone acta <expan abbr="lace&longs;&longs;&etilde;tibus">lace&longs;&longs;entibus</expan> <expan abbr="u&etilde;tis">uentis</expan> inuertat occipt. <lb/></s>
          <s id="N407EC7"><expan abbr="C&otilde;modi&longs;&longs;ime">Commodi&longs;&longs;ime</expan> capitulis <expan abbr="gular&utilde;">gularum</expan> <expan abbr="circ&utilde;appon&etilde;&ttilde;">circumapponentur</expan> cornua &aelig;nea aut <lb/>ex ope fictili <expan abbr="&atilde;plo">amplo</expan> et apto uacuo puia ore &longs;upremo ad <expan abbr="gul&atilde;">gulam</expan> ip<lb/><expan abbr="&longs;&atilde;">&longs;am</expan> <expan abbr="c&otilde;uer&longs;o">conuer&longs;o</expan>: qua hau&longs;tos bucca inferiore fumos &longs;uprema euomat <lb/>inuitis <expan abbr="u&etilde;tis">uentis</expan>. </s>
          <s id="N407EEE">Canaculis <expan abbr="debe&ttilde;">debetur</expan> coquina et cella ob&longs;onaria ubi <lb/>reliquas c&aelig;n&aelig; et ua&longs;a et <expan abbr="m&atilde;tilia">mantilia</expan> <expan abbr="refer&atilde;&ttilde;">referantur</expan>. </s>
          <s id="N407EFF">Coquina neque <expan abbr="&itilde;">in</expan> <expan abbr="gremi&utilde;">gremium</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;uiuarum">conuiuarum</expan> habenda e&longs;t / neque porro <expan abbr="l&etilde;gius">longius</expan> <expan abbr="&longs;emou&etilde;da">&longs;emouenda</expan> quoad qu&aelig; <lb/>calida conuiuiis <expan abbr="exig&utilde;tur">exiguntur</expan> <expan abbr="&itilde;teruenrend&utilde;">interuenrendum</expan> <expan abbr="refrige&longs;c&atilde;t">refrige&longs;cant</expan>: &longs;at erit &longs;i <lb/>lixarum, patellarum cortinarum &longs;trepitus et seditas <expan abbr="exclude&ttilde;">excludetur</expan>. </s>
          <s id="N407F2B">Fercu<lb/><expan abbr="lor&utilde;">lorum</expan> <expan abbr="c&otilde;portationes">comportationes</expan> ne imber aut <expan abbr="ition&utilde;">itionum</expan> <expan abbr="&itilde;grati">ingrati</expan> anfractus aut lo<lb/><expan abbr="cor&utilde;">corum</expan> ob&longs;cenitas <expan abbr="&itilde;pediat">impediat</expan>: ne ue ab his digniora <expan abbr="dehone&longs;ten&ttilde;">dehone&longs;tentur</expan> <expan abbr="prouidebi&ttilde;">pro<lb/>uidebitur</expan>. </s>
          <s id="N407F52">Ex cenaculis cubicula <expan abbr="pet&utilde;tur">petuntur</expan>. </s>
          <s id="N407F59">Lauti&longs;&longs;imi <expan abbr="&etilde;">em</expan> uti cena<lb/>cula <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> habere &aelig;&longs;tate atque bruma. </s>
          <s id="N407F6A">Venit in <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> illud <lb/>Luculli. </s>
          <s id="N407F73"><expan abbr="Ingenu&utilde;">Ingenuum</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> deteriore <expan abbr="&itilde;">in</expan> &longs;orte <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> grues atque hirun<lb/>dines e&longs;&longs;e no oportere. </s>
          <s id="N407F87">Nos <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> qu&aelig; in quibu&longs;que bene mode <lb/>rati ratio <expan abbr="c&otilde;probet">comprobet</expan> referamus. </s>
          <s id="N407F94">Ex Aemilio probo hi&longs;torico &longs;oli<lb/>tos memini apud gr&aelig;cos <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i <expan abbr="&itilde;">in</expan> <expan abbr="c&otilde;uiuiis">conuiuiis</expan> <expan abbr="prop&itilde;quorum">propinquorum</expan> uxores <lb/>adhibere: et partes <expan abbr="&aelig;di&utilde;">&aelig;dium</expan> ubi &longs;ederent mulieres qua&longs;dam e&longs;&longs;e: quo <lb/>pr&aelig;ter cognatos <expan abbr="prop&itilde;quiores">propinquiores</expan> <expan abbr="h&otilde;">homo</expan> accederet nemo. </s>
          <s id="N407FB9">Et profecto <lb/>ubi <expan abbr="qd&etilde;">quodem</expan> <expan abbr="cogru&atilde;t">cogruant</expan> muliere&longs; loca e&longs;&longs;e oportere arbitror <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ecu&longs; <lb/>atque dicata religioni et ca&longs;timoni&aelig;: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> et lauta ueli <expan abbr="i&longs;tiu&longs;m&otilde;i">i&longs;tiu&longs;modi</expan> <lb/>a&longs;&longs;ignari puellis et uirginibus diuer&longs;oria: quo molliculi <expan abbr="earuma&itilde;">earum <lb/>animi</expan> <expan abbr="i&longs;tiu&longs;m&otilde;i">i&longs;tiu&longs;modi</expan> <expan abbr="c&otilde;claui">conclaui</expan> minore <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> tedio &longs;ui &longs;e&longs;e <expan abbr="c&otilde;tine&atilde;t">contineant</expan>. </s>
          <s id="N407FEC">Matro<lb/>na utilius illic a&longs;&longs;idebit unde qu&aelig; qui&longs;que domi agat <expan abbr="&itilde;telligat">intelligat</expan>. <lb/></s>
          <s id="N407FF6">Sed nos qu&aelig; ad patrio&longs; eiu&longs;que mores <expan abbr="condic&atilde;t">condicant</expan> &longs;equamur. </s>
          <s id="N407FFD">Vi<lb/>ro atque uxori dormitio &longs;ingulis &longs;ingula <expan abbr="debe&ttilde;">debetur</expan>: <expan abbr="n&otilde;">non</expan> id <expan abbr="m&otilde;">non</expan> ut pertu<lb/><expan abbr="ri&etilde;s">riens</expan> aut malfata mulier mole&longs;ta uiro <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;it: uerum et &aelig;&longs;tiuos <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/><expan abbr="&longs;&otilde;nos">&longs;omnos</expan> ille&longs;iores peragat / cui lubuerit / &longs;ua cuique aderit ianua et <pb xlink:href="004/01/176.jpg"/>pr&aelig;ter id <expan abbr="c&otilde;mune">commune</expan> aderit po&longs;ticulum: quo mut<gap/>o &longs;e po&longs;&longs;it pe<lb/>tere &longs;ine interprete. </s>
          <s id="N40802C">Sub uxoris conclaue ue&longs;tiaria &longs;ub uiri li<lb/>braria cella comparabitur. </s>
          <s id="N408033">Parens &aelig;tate fe&longs;&longs;a quod occio et quie<lb/>te indigeat dormitionem habebit tepentem, obtectam &longs;e<expan abbr="ot&atilde;">motam</expan> <lb/>ab omni familia atque externorum &longs;trepitu. </s>
          <s id="N408042">Habebit <expan abbr="&itilde;">im</expan>primis <lb/>foculi letitiam / et qu&aelig; alia ualitudinarii <expan abbr="exig&utilde;t">exigunt</expan> animi et cor <lb/>poris gratia. </s>
          <s id="N408053">Huius &longs;ub <expan abbr="c&otilde;claui">conclaui</expan> argentaria erit cella. </s>
          <s id="N40805A">In hac <lb/>liberi mares <expan abbr="adole&longs;c&etilde;tuli">adole&longs;centuli</expan>. </s>
          <s id="N408063">In ue&longs;tiaria uirgines puell&aelig;. </s>
          <s id="N408066">In pro<lb/>ximo nutrices <expan abbr="pnoctab&utilde;t">pernoctabunt</expan>. </s>
          <s id="N40806F">Ho&longs;pitem collocabimu&longs; <expan abbr="&aelig;di&utilde;">&aelig;dium</expan> parte <lb/>qu&aelig; &longs;it proxima ad ue&longs;tibulum: quo &longs;e &longs;ui liberius &longs;alutatores <lb/><expan abbr="ade&atilde;t">adeant</expan>: et <expan abbr="ramili&atilde;">familiam</expan> <expan abbr="reliqu&atilde;">reliquam</expan> minus <expan abbr="&longs;ollicit&etilde;">&longs;ollicitem</expan>. </s>
          <s id="N408089">Pr&aelig;textati libere e <lb/>regione aut <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> ab ho&longs;pite diuer<expan abbr="&longs;abun&ttilde;">&longs;abuntur</expan> familiaritatis <expan abbr="fru&etilde;">fruen</expan><lb/>d&aelig; et fou<expan abbr="&etilde;d&aelig;">end&aelig;</expan> gratia. </s>
          <s id="N4080A6"><expan abbr="Subc&etilde;claue">Subconclaue</expan> habebit ho&longs;pes: ubi &longs;ecretiora <lb/>et cariora <expan abbr="c&etilde;dat">condat</expan>: atque ad <expan abbr="arbitri&utilde;">arbitrium</expan> reclu&longs;us repetat. </s>
          <s id="N4080B6">Pr&aelig;textato <lb/>erit <expan abbr="&longs;ubc&otilde;claue">&longs;ubconclaue</expan> celia armamentaria. </s>
          <s id="N4080BF">Curatores mini&longs;tri &longs;erui <lb/>ab <expan abbr="&itilde;genuorum">ingenuorum</expan> <expan abbr="c&etilde;mertiis">commertiis</expan> ita <expan abbr="&longs;egregab&utilde;&ttilde;">&longs;egregabuntur</expan>: ut pro cuiu&longs;que officio de<lb/><expan abbr="c&etilde;s">cens</expan> et peratus locus <expan abbr="attribua&ttilde;">attribuatur</expan>. </s>
          <s id="N4080D9">Ancill&aelig; et cubicularii &longs;uis <expan abbr="c&otilde;mi&longs;">commi&longs;</expan> <lb/>&longs;i locis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="l&otilde;gius">longius</expan> <expan abbr="aber&utilde;t">aberunt</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut <expan abbr="ext&etilde;plo">extemplo</expan> audire: et pre&longs;to ad <expan abbr="mb&etilde;">iuben</expan><lb/>tis <expan abbr="&itilde;pia">impia</expan> po&longs;&longs;int e&longs;&longs;e. </s>
          <s id="N408100">Curator triclinii ad <expan abbr="uinari&atilde;">uinariam</expan> <expan abbr="cell&atilde;">cellam</expan> et pen <gap/><lb/><expan abbr="adit&utilde;">aditum</expan> po&longs;&longs;idebit. </s>
          <s id="N408111">Quadrupedum curatores pro &longs;tabulis accuba<lb/><expan abbr="b&utilde;t">bunt</expan>. </s>
          <s id="N408119">heriles aeque a dor&longs;uariis <expan abbr="&longs;egregab&utilde;&ttilde;">&longs;egregabuntur</expan>: <expan abbr="habebun&ttilde;que">habebunturque</expan> loco unde <lb/>fetoribus domu aut inter &longs;e rixa no offendant: aut <expan abbr="igni&utilde;">ignium</expan> ca&longs;u <lb/>qu<expan abbr="ippi&atilde;">ippiam</expan> ob&longs;it. </s>
          <s id="N408131"><expan abbr="Tritic&utilde;">Triticum</expan> &longs;emenque <expan abbr="o&etilde;">omne</expan> marce&longs;cit humore: palle <lb/>&longs;cit &aelig;&longs;tu: <expan abbr="attenua&ttilde;">attenuatur</expan> afflictu: calcis <expan abbr="c&otilde;tactu">contactu</expan> <expan abbr="uitia&ttilde;">uitiatur</expan>. </s>
          <s id="N408149">Ergo ubi uis <lb/><expan abbr="cond&etilde;d&utilde;">condendum</expan> duxeris &longs;eu <expan abbr="&longs;pel&utilde;cis/&longs;eu">&longs;peluncis / &longs;eu</expan> puteis &longs;eu tabulato / &longs;eu nu<lb/>de <expan abbr="&itilde;">in</expan> &longs;olo <expan abbr="aceruat&utilde;/curato">aceruatun / curato</expan> ut <expan abbr="habea&ttilde;">habeatur</expan> loco &longs;icci&longs;&longs;imo et penitus <lb/><expan abbr="rec&etilde;ti">recenti</expan>. </s>
          <s id="N408168">Fui&longs;&longs;e apud &longs;ibolim repta <expan abbr="frum&etilde;ta">frumenta</expan> <expan abbr="&itilde;tegra">integra</expan> po&longs;t <expan abbr="ann&utilde;">annum</expan> <expan abbr="c&etilde;">cen</expan> <lb/><expan abbr="te&longs;im&utilde;/a">te&longs;imum / a</expan> quo effo&longs;&longs;a fuerint te&longs;tis <expan abbr="&etilde;">em</expan> lo&longs;ephus. </s>
          <s id="N408184"><expan abbr="S&utilde;t">Sunt</expan> qquae hordea ca<lb/>lenti loco <expan abbr="n&otilde;">non</expan> uitiari putent: po&longs;t <expan abbr="ann&utilde;">annum</expan> ocius <expan abbr="uitian&ttilde;">uitiantur</expan>. </s>
          <s id="N408198"><expan abbr="Affirm&atilde;t">Affirmant</expan> <lb/>phy&longs;ici humido pari corpora ut <expan abbr="corr&utilde;pan&ttilde;">corrumpantur</expan>: calido fieri ut cor <lb/><expan abbr="r&utilde;pantur">rumpantur</expan>. </s>
          <s id="N4081A9"><expan abbr="Lut&utilde;">Lutum</expan> ex amurca atque argilla <expan abbr="c&otilde;macerat&utilde;">commaceratum</expan> &longs;parto aut <lb/>paleis tritis ualde <expan abbr="&longs;ubact&utilde;">&longs;ubactum</expan> &longs;i granario <expan abbr="induxeris / h&etilde;bis">induxeris / habebis</expan> grana <lb/>&longs;olidiora et fumiora: et &longs;eruabis diutius / et curculio non noce<lb/>bit: et formic&aelig; no <expan abbr="faci&etilde;t">facient</expan> furta. </s>
          <s id="N4081C5">Qu&aelig; horrea <expan abbr="&longs;emin&utilde;">&longs;eminum</expan> cau&longs;a fiant <pb xlink:href="004/01/177.jpg"/>crudo ex latere pr&aelig;&longs;tabunt. </s>
          <s id="N4081D0">Seminibus atque etiam fructi<lb/>bus condititiis borea&longs; <expan abbr="u&etilde;tus">uentus</expan> amicior e&longs;t hau&longs;tro: et ablo<lb/>cis humectis &longs;pirante aura / quauis pertabe&longs;cunt gurgulio / <lb/>ne / uermeque refunduntur. </s>
          <s id="N4081DD">Tum et pertinaci atque immodico <lb/>quouis uento redduntur uicta leguminibu&longs; pr&aelig;&longs;ertim tabi&longs; <lb/>horreum cinere atque amurca cru&longs;tato. </s>
          <s id="N4081E4">Poma in tabulato <lb/>occlu&longs;i&longs;&longs;imo atque gelido habeto. </s>
          <s id="N4081E9">Vtribus turgefactis poma <lb/>&longs;eruari integrum per annum putabat Ari&longs;toteles. <!-- KEEP S--></s>
          <s id="N4081EF">Aeris in <lb/>con&longs;tantia omnia conficiuntur: ea re omnes arcebuntur fla<lb/>tus. </s>
          <s id="N4081F6">Quin etiam ex aquilone ferunt poma rugis deturpari. <lb/></s>
          <s id="N4081FA">Cellam uinariam <expan abbr="&longs;ubterrane&atilde;">&longs;ubterraneam</expan> et conclu&longs;am probant: <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>ut uina &longs;unt qu&aelig; umbra langue&longs;cant. </s>
          <s id="N408207">Ventis omnibus qui <lb/>a &longs;ub&longs;olano meridie ab occa&longs;u ueniant pr&aelig;&longs;ertim bruma et <lb/>uere uinum pertactum perturbatur: ad canicul&aelig; autem &longs;y<lb/>dus etiam borea commouetur: &longs;olis radio are&longs;cit: luna he<lb/>be&longs;cit: motu frace&longs;cit atque <expan abbr="el&atilde;gue&longs;cit">elangue&longs;cit</expan>: odoris rapax e&longs;t ui <lb/>num: fetore eneruatur et &longs;oluitur: &longs;icco et gelido tenorequ <lb/>uno per&longs;eueranti annos perfert. </s>
          <s id="N40821A">Vinum inquit Columella <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diu frigidum erit: tam diu recte manebit. </s>
          <s id="N408222">Cellam idcir<lb/>co uinariam in loco ponito &longs;tabili: et a carrorum concu&longs;&longs;u <lb/>immuni: eorum latus et lumina a &longs;ub&longs;olano in <expan abbr="aquilon&etilde;">aquilonem</expan> ob <lb/>uertito. </s>
          <s id="N40822F">Sordes et male odorata <expan abbr="om&itilde;a / uligo / cra&longs;&longs;us">omina / uligo / cra&longs;&longs;us</expan> uapor <lb/>fumus, horti <expan abbr="&longs;piram&etilde;ta / ex">&longs;piramenta / ex</expan> cepe / bra&longs;&longs;ica / fico / caprifico ex <lb/>purgato / longe abigi: o / penitus excludito: &longs;olum cell&aelig; pa<lb/>uimento &longs;ubdiuali <expan abbr="&longs;ternito/&itilde;">&longs;ternito / in</expan> medio lacunulam deprimito: <lb/>qua &longs;i quid dolii uitio effu&longs;um &longs;it colligas. </s>
          <s id="N408246">Sunt qui opere <lb/>cementitio et muratili dolia faciant. </s>
          <s id="N40824B">At dolia quo capacio<lb/>ra / eo uinum erit acrius et fortius. </s>
          <s id="N408250">Olearia calentes <expan abbr="am&atilde;t">amant</expan> <lb/>umbras: odere auras frigidas: tum et fumo atque fuligine <lb/>inficiuntur. </s>
          <s id="N40825B">Impura illa <expan abbr="pretermitt&atilde;&ttilde;/quod">pretermittantur / quod</expan> aiunt &longs;terquil<lb/>linia habenda alia ubi nouum &longs;tercus / alia ubi uetus <expan abbr="c&otilde;das">condas</expan>. <lb/></s>
          <s id="N408269">Humecto gaudere &longs;ole / et <expan abbr="u&etilde;tis">uentis</expan> exinaniri. </s>
          <s id="N408270">Hoc &longs;it ad rem <lb/>qu&aelig; ignes metuant ut senile: et qu&aelig; con&longs;pectu atque odora <pb xlink:href="004/01/178.jpg"/>tu terra &longs;unt abigantur et <expan abbr="ableg&etilde;tur">ablegentur</expan>. </s>
          <s id="N40827D">Robu&longs;teo &longs;terquilinio <lb/>&longs;erpens non orietur. </s>
          <s id="N408282">Hoc pr&aelig;tereundum non <expan abbr="c&etilde;&longs;eo">cen&longs;eo</expan>. </s>
          <s id="N408289">Nam <lb/>quid hoc mali e&longs;t <expan abbr="&itilde;">inm</expan> agro &longs;terquillinia ponimus loco abdito <lb/>atque exclu&longs;o, ne quid familiam ru&longs;ticam offendat fetori<lb/>bus &longs;ub rectis uero et prope &longs;ub puluinari cellis primariis: <lb/>quibus alioquin integras captamus quietes: laterinas habe <lb/>re priuatas hoc <expan abbr="&etilde;">em</expan> apothecas <expan abbr="pe&longs;til&etilde;ti&longs;&longs;imi">pe&longs;tilenti&longs;&longs;imi</expan> fetoris uolumus. <lb/></s>
          <s id="N4082A3">Si egrotabit trulla et ua&longs;culo commodius utetur. </s>
          <s id="N4082A6">Bene <expan abbr="a&utilde;t">aut</expan> <lb/>ualentibus quid ni abigendam i&longs;tanc nau&longs;eam ducas <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ui <lb/>deo. </s>
          <s id="N4082B5">Et &longs;pecta&longs;&longs;e liceat cum c&aelig;teras alites tum <expan abbr="&itilde;">im</expan>primis hi<lb/>rundines quantopere curent pullos habere &longs;uos nido <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> <lb/>fedo. </s>
          <s id="N4082C4">Mirum quid moneat natura. </s>
          <s id="N4082C7"><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> et pulliculi cum pri<lb/>mum per &aelig;tatem firmatis <expan abbr="m&etilde;bris">membris</expan> licet <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i ex nido onus <lb/>uentris deiiciunt, ad&longs;unt et parentes: qui quidem quo lon<lb/>gius seditatem <expan abbr="abig&atilde;t">abigant</expan> ro&longs;tro pullorum &longs;ege&longs;tionem aere ea <lb/>dentem excipiunt atque: a&longs;portant. </s>
          <s id="N4082E1">Natur&aelig; igitur bene ad/ <lb/>monenti <expan abbr="par&etilde;dum">parendum</expan> cen&longs;eo. </s>
          <s id="N4082EA">Sed uilla et urbana locupletioru m<lb/>diuer&longs;oria inter &longs;e hoc differunt: quod fortunatis uilla <expan abbr="&aelig;&longs;tiu&utilde;">&aelig;&longs;tiuum</expan> <lb/>diuer&longs;orium e&longs;t / urbanis tectis ad brumas commodiu&longs; tole<lb/>randas utuntur. </s>
          <s id="N4082F7">Inde adeo ex agro omnem lucis / aur&aelig; / &longs;pa<lb/>tii / pro&longs;pectu&longs;que amenitatem captant / ex urbe umbratiles <lb/>et molliores delitias &longs;equuntur. </s>
          <s id="N4082FE">Sat iccirco <expan abbr="&etilde;">em</expan> &longs;i qu&aelig; ad <expan abbr="u&longs;&utilde;">u&longs;um</expan> <lb/>ciuilem oportuna &longs;unt / intra urbem cum dignitate et &longs;alu<lb/>britate pr&aelig;&longs;tantur: quoad tamen locorum angu&longs;ti&aelig; et lumi<lb/>nis copia patietur: omnem &longs;ibi uill&aelig; amenitatem atque <expan abbr="iuc&utilde;">iucun</expan><lb/><expan abbr="ditat&etilde;">ditatem</expan> &aelig;des urban&aelig; arripient. </s>
          <s id="N408318"><expan abbr="Habeb&utilde;t">Habebunt</expan> quidem pr&aelig;ter la&longs;&longs;i<lb/>tatem &longs;inus / etiam <expan abbr="porticum / ambulation&etilde;/ge&longs;tationem/">porticum / ambulationen / ge&longs;tationem /</expan> <lb/>atque hortorum delitias et eiu&longs;modi. </s>
          <s id="N408326">Sin id minus licebit <lb/>co&aelig;quabili in &longs;olo etiam &aelig;dificationibus alteris in alteras <lb/>&longs;uperadactis iu&longs;ta membrorum &longs;patia comparabuntur. </s>
          <s id="N40832D">Na <lb/>tura loci permittente &longs;ubterranea infedientur quibus liquida <lb/>ligna &aelig;que &longs;eruitia colloces: in ha&longs;ce hone&longs;tiora &longs;upera di<lb/>ficabuntur. </s>
          <s id="N408336">Atqui addentur etiam <expan abbr="&itilde;">in</expan> ha&longs;ce <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alter&aelig; &longs;i opus <pb xlink:href="004/01/179.jpg"/>&longs;it &aelig;dificationes: quoad famili&aelig; u&longs;ibus abunde <expan abbr="proui&longs;&utilde;">proui&longs;um</expan> &longs;it. <lb/></s>
          <s id="N40834A">Primis u&longs;ibus prim&aelig;: dignioribus digniores partes di&longs;tri<lb/>buentur. </s>
          <s id="N40834F">Demum curabitur ut &longs;int parata di&longs;cretaque loca: <lb/>quibus cum me&longs;&longs;em fructu&longs; ue / tum in&longs;trumenta omni&longs;que <lb/>denique &longs;uperlectilis a&longs;&longs;eruetur. </s>
          <s id="N408356">Non deerit / ubi ad res di<lb/>uinas: ubi ue mundum muliebre / et qu&aelig; ad &longs;e&longs;tes dies: et <lb/>qu&aelig; ad uirilem ornatum &longs;olemnium dierum: et ubi arma atque<lb/>t&aelig;la et ubi qu&aelig; ad lanificia: et ubi ad epulationes / et ho&longs;pi<lb/>tum aduentum: et qu&aelig; ad rara temporum negocia annume<lb/>rata ad&longs;criptaque &longs;eruentur. </s>
          <s id="N408363">Alibi quod men&longs;truum: alibi <lb/>quod anuum: alibi quod ad u&longs;us debetur quotidianos: qu&aelig; <lb/>&longs;ingula &longs;ub conclaui ubi e&longs;&longs;e non <expan abbr="poterunt / curand&utilde;">poterunt / curandum</expan> e&longs;t ma<lb/>xime ut &longs;int &longs;ub con&longs;pectu: eo id magis quo in rariore futu<lb/>ra &longs;unt u&longs;u. </s>
          <s id="N408372">Nam qu&aelig; res quotidie uidetur / ea plane minu&longs; <lb/>metuet <expan abbr="fur&etilde;">furem</expan>. </s>
          <s id="N40837B">Tenuiorum &aelig;dificationes quarum servi facultates <lb/>ex locupletiorum lautitie &longs;ibi exempla uendicabunt: qu&aelig; <lb/>imitentur: hac adhibita moderatione ut emolumenti ratio <lb/>nes po&longs;t habui&longs;&longs;e nunquam uelint uoluptati. </s>
          <s id="N408388">Ergo i&longs;torum <lb/>uilla <expan abbr="n&otilde;">non</expan> multo minus pro&longs;piciet boui et gregi quam uxori. </s>
          <s id="N408391">Vo<lb/>let palumbariam pi&longs;cinam et eiu&longs;modi ad fructum <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ad de<lb/>litias: parabit tamen uillam meliu&longs;cule: quo mater familias <lb/>illic lubentius uer&longs;ari: et rem dome&longs;ticam diligenter cura <lb/>re a&longs;&longs;ue&longs;cat. </s>
          <s id="N4083A0">neque tantum utilitati fiuceuique pro&longs;piciet: <lb/>quin <expan abbr="&itilde;">im</expan>primis ualitudini con&longs;ulat. </s>
          <s id="N4083A9">Vbi aerem mutare opus <lb/>&longs;it per hiemem id facias monebat Cellus: minus enim cum <lb/>periculo bruma graue perferre c&aelig;lum a&longs;&longs;ue&longs;cimus / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &aelig;&longs;ta<lb/>te. </s>
          <s id="N4083B6">At nos uillam &aelig;&longs;tate poti&longs;&longs;imum petimus. </s>
          <s id="N4083B9">Curandum <lb/>igitur / ut &longs;it illa quidem longe &longs;aluberrima. </s>
          <s id="N4083BE">Intra urbem <lb/>&longs;ub &aelig;dibus tabernam qu&aelig;&longs;tuariam habere &qgrave; triclinium ap<lb/>paratiorem: id demum ad &longs;uas &longs;pes et cupiditates coducere <lb/>aroitrabitur: captabitque in triuio angulum: in foro fron<lb/>te: intra militarem uiam per&longs;picuum reflexum: neque alia <lb/>ferme &longs;ollicitus erit <expan abbr="cura/&qtilde;">cura / quae</expan> ut expo&longs;itis uenalium illece<lb/>bris aucupetur. </s>
          <s id="N4083D2">Inte&longs;tinis operibus non indecenter utetur <gap/><pb xlink:href="004/01/180.jpg"/>crudo latere craticiis: creta acerato materia. </s>
          <s id="N4083DA">In extimis <lb/>autem illud putabit non perpetuo dari: ut uicino frugi et <lb/>commodo utatur: ea re circuet domum pariere contra ho<lb/>minum ac temporum iniurias firmiore: uiculo&longs;que conter<lb/>minales aut ita ponet latos: ut aura mature <expan abbr="&longs;iccen&ttilde;">&longs;iccentur</expan>: aut ita <lb/>ponet arctos ut uno canali amborum &longs;tillicidiorum efflu<lb/>uia excipiantur atque <expan abbr="deuom&atilde;tur">deuomantur</expan>. </s>
          <s id="N4083F1">Inter pluuiares i&longs;tiu&longs;mo<lb/>di uiculi ac multo magis canales ip&longs;i multo <expan abbr="fa&longs;tigiab&utilde;tur">fa&longs;tigiabuntur</expan>: <lb/>ne re&longs;ideat aqua: neue refundatur: &longs;ed confe&longs;tim expurge<lb/>tur uia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id fieri po&longs;&longs;it breui&longs;&longs;ima. </s>
          <s id=