Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to alber_reaed_004_la_1485.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

Colored diff for /texts/archimedes/xml/alber_reaed_004_la_1485.xml between version 1.2 and 1.3

version 1.2, 2003/11/20 17:53:49 version 1.3, 2004/11/29 15:55:52
Line 1 
Line 1 
 <?xml version="1.0"?> <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
 <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" >
 <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">      <info> <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">
    <info>
         <author>Alberti, Leone Battista</author>         <author>Alberti, Leone Battista</author>
         <title>De re aedificatoria</title>         <title>De re aedificatoria</title>
         <date>1485</date>         <date>1485</date>
Line 10 
Line 11 
         <cvs_file>alber_reaed_004_la_1485.xml</cvs_file>         <cvs_file>alber_reaed_004_la_1485.xml</cvs_file>
         <cvs_version/>         <cvs_version/>
         <locator>004.xml</locator>         <locator>004.xml</locator>
 </info>      <text>          <front>          </front>          <body>            <chap>        <pb xlink:href="004/01/001.jpg"/><p type="head">   </info>
    <text>
 <s>LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE RE AEDIFICA <lb/>TORIA INCIPIT <gap/> LEGE FELICITER</s></p><p type="main">     <front>          </front>
      <body>
 <s><arrow.to.target n="marg1"/></s></p><p type="margin">       <chap id="N40001A">
          <pb xlink:href="004/01/001.jpg"/>
 <s><margin.target id="marg1"/>m</s></p><p type="main">         <p id="N40001E" type="head">
            <s id="N400020">LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE RE AEDIFICA<lb/>TORIA INCIPIT <gap/> LEGE FELICITER</s>
 <s>VLTAS ET VARIAS ARTES QVE <lb/>ad uitam bene beateque <expan abbr="ag&etilde;dam">agendam</expan> faciant &longs;umma <lb/>indu&longs;tria et diligentia conqui&longs;itas nobis ma <lb/>iores no&longs;tri tradidere. </s>         </p>
          <p id="N400027" type="main">
 <s>Qu&aelig; omnes et &longs;i ferant <lb/>pr&aelig; &longs;e: qua&longs;i certatim huc tendere: Vt pluri <lb/>mum generi hominum pro&longs;int: tamen habere <lb/>innatum atque in&longs;itum eas intelligimus quip <lb/>piam: quo &longs;ingul&aelig; &longs;ingulos pr&aelig;ceteris diuer&longs;o&longs;que polliceri fruc <lb/>tus uideantur: Nanque artes quidem alias nece&longs;&longs;itate &longs;ectamur: <lb/>alias probamus utilitate: Ali&aelig; uero quod tantum circa res cognitu <lb/>grati&longs;&longs;imas uer&longs;entur in pretio &longs;unt: quales autem h&aelig; &longs;int artes <lb/>non e&longs;t ut pro&longs;equar: inpromptu enim &longs;unt: uerum &longs;i repetas ex <lb/>omni maximarum artium numero nullam penitus inuenies: qu&aelig; <lb/>non &longs;pretis reliquis &longs;uos quo&longs;dam &amp; proprios fines petat et con <lb/>templetur. </s>           <s id="N400029"><arrow.to.target n="marg1"/></s>
          </p>
 <s>Aut &longs;i tandem comperias ullam: qu&aelig; cum huiu&longs;modi <lb/>&longs;it: ut ea carere nullo pacto po&longs;&longs;is: tum et de &longs;e utilitatem: uolup <lb/>tati dignitatique oiunctam pr&aelig;&longs;tet: meo iudicio ab earum numero <lb/>excludendam e&longs;&longs;e: non duces architecturam: namque ea quidem <lb/>&longs;iquidem rem diligentius pen&longs;itaris et publice &amp; priuatim com <lb/>modi&longs;&longs;ima et uehementer grati&longs;&longs;ima generi hominum e&longs;t: digni <lb/>tateque inter primas non po&longs;trema: Sed <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> ultra progrediar: <lb/>explicandum mihi cen&longs;eo quemnam haberi uelim architectum: <lb/>Non enim tignarium adducam <expan abbr="fabr&utilde;">fabrum</expan>: quem tu &longs;ummis c&aelig;terarum<lb/>di&longs;ciplinarum uiris compares: Fabri enim manus architecto pro <lb/>in&longs;trumento <expan abbr="&etilde;">em</expan>. </s>         <p id="N40002E" type="margin">
            <s id="N400030"><margin.target id="marg1"/>m</s>
 <s>Architectum ego hunc fore con&longs;tituam/qui certa <lb/>admirabilique ratione et uia tum mente animoque diffinire: tum et <lb/>opere ab&longs;oluere didicerit quecunque ex ponderum motu corporum que<lb/>compactione et coagmentatione digni&longs;&longs;imis <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> u&longs;ibus bel <lb/>li&longs;&longs;ime <expan abbr="c&otilde;modentur">commodentur</expan>: Qu&aelig; ut po&longs;&longs;it <expan abbr="c&otilde;pre">compre</expan><gap/>n&longs;ione et cognitione <lb/>opus e&longs;t rerum optimarum et digni&longs;&longs;imarum: Itaque huiu&longs;modi erit <lb/>architectus: redeo ad rem Fuere qui dicerent aquam aut ignem <pb xlink:href="004/01/002.jpg"/>pr&aelig;bui&longs;&longs;e principia: quibus effectum &longs;it ut hominum cetus cele <lb/><expan abbr="braren&ttilde;">brarentur</expan>: Nobis uero tecti parieti&longs;que utilitatem atque nece&longs;&longs;itatem <lb/>&longs;pectantibus ad homines conciliandos atque una continendos / <lb/>maiorem in modum ualui&longs;&longs;e nimirum per&longs;uadebitur: Sed ne Ar <lb/>chitecto ea re &longs;olum debemus/quod tuta o<gap/> tataque diffugia c<gap/>tra <lb/>&longs;olis ardor&eacute;s Eiumam/pruina&longs;que dederit: tam et &longs;i ip&longs;um id haud <lb/><expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> minimum beneficium e&longs;t: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod multa <expan abbr="&itilde;uenerit">inuenerit</expan> priuatim <lb/>et publice: proculdubio longe utilia: et ad uite u&longs;um iterum <expan abbr="atqueiter&utilde;">atque<lb/>iterum</expan> <expan abbr="acc&etilde;modati&longs;&longs;ima">accemmodati&longs;&longs;ima</expan>: Quot familias hone&longs;ti&longs;&longs;imas et ro&longs;ira et <lb/>alie orbis urbes <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan> iniuria labefactatas funditus ami&longs;i&longs;&longs;et/ <lb/>ni eos patrii lares/qua&longs;i inmaiorum &longs;uorum gremio receptos con <lb/>foui&longs;&longs;ent: Dedalum &longs;ua probarunt tempora: uel maxime quod <lb/>apud &longs;elinuntios Antrum &aelig;dificarit: exquo tepens leni&longs;que uapor <lb/>ita effiaret ac colligeretur/ut &longs;udores graui&longs;&longs;<gap/>os eliceret: cor <lb/>poraque curaret &longs;umma cum uoluptate: Quid alii <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> multa i&longs;tiu&longs; <lb/>modi <expan abbr="excogitar&utilde;t">excogitarunt</expan>: que adbonam ualitudinem faciant ge&longs;tationes <lb/>natationes: thermas et huiu&longs;modi: Aut quid refeiam uehicula pi <lb/>&longs;trina horaria et minuta h&aelig;c: qu&aelig; tamen in uita degenda <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>momen<gap/> habent? </s>         </p>
          <p id="N400035" type="main">
 <s>Quid aquarum copias ex intimis reconditi&longs;que<lb/>pro luctas: u&longs;ibu&longs;que tam uariis tamque expeditis expo&longs;itas? </s>           <s id="N400037">VLTAS ET VARIAS ARTES QVE <lb/>ad uitam bene beateque <expan abbr="ag&etilde;dam">agendam</expan> faciant &longs;umma <lb/>indu&longs;tria et diligentia conqui&longs;itas nobis ma<lb/>iores no&longs;tri tradidere. </s>
            <s id="N400044">Qu&aelig; omnes et &longs;i ferant <lb/>pr&aelig; &longs;e: qua&longs;i certatim huc tendere: Vt pluri<lb/>mum generi hominum pro&longs;int: tamen habere <lb/>innatum atque in&longs;itum eas intelligimus quip<lb/>piam: quo &longs;ingul&aelig; &longs;ingulos pr&aelig;ceteris diuer&longs;o&longs;que polliceri fruc<lb/>tus uideantur: Nanque artes quidem alias nece&longs;&longs;itate &longs;ectamur: <lb/>alias probamus utilitate: Ali&aelig; uero quod tantum circa res cognitu <lb/>grati&longs;&longs;imas uer&longs;entur in pretio &longs;unt: quales autem h&aelig; &longs;int artes <lb/>non e&longs;t ut pro&longs;equar: in promptu enim &longs;unt: uerum &longs;i repetas ex <lb/>omni maximarum artium numero nullam penitus inuenies: qu&aelig; <lb/>non &longs;pretis reliquis &longs;uos quo&longs;dam &amp; proprios fines petat et con<lb/>templetur. </s>
 <s>Quid <lb/>t ooh<gap/>a: delubia: fana: templa et eiu&longs;modi/que ad cultum religi <lb/>onis fructum que po&longs;teritatis adinuenit? </s>           <s id="N40005D">Aut &longs;i tandem comperias ullam: qu&aelig; cum huiu&longs;modi <lb/>&longs;it: ut ea carere nullo pacto po&longs;&longs;is: tum et de &longs;e utilitatem: uolup<lb/>tati dignitatique coniunctam pr&aelig;&longs;tet: meo iudicio ab earum numero <lb/>excludendam e&longs;&longs;e: non duces architecturam: namque ea quidem <lb/>&longs;iquidem rem diligentius pen&longs;itaris et publice &amp; priuatim com<lb/>modi&longs;&longs;ima et uehementer grati&longs;&longs;ima generi hominum e&longs;t: digni<lb/>tateque inter primas non po&longs;trema: Sed <expan abbr="ante&qtilde;">antequa</expan> ultra progrediar: <lb/>explicandum mihi cen&longs;eo quemnam haberi uelim architectum: <lb/>Non enim tignarium adducam <expan abbr="fabr&utilde;">fabrum</expan>: quem tu &longs;ummis c&aelig;terarum <lb/>di&longs;ciplinarum uiris compares: Fabri enim manus architecto pro <lb/>in&longs;trumento <expan abbr="&etilde;">em</expan>. </s>
            <s id="N400080">Architectum ego hunc fore con&longs;tituam / qui certa <lb/>admirabilique ratione et uia tum mente animoque diffinire: tum et <lb/>opere ab&longs;oluere didicerit quecunque ex ponderum motu corporumque <lb/>compactione et coagmentatione digni&longs;&longs;imis <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> u&longs;ibus bel<lb/>li&longs;&longs;ime <expan abbr="c&otilde;modentur">commodentur</expan>: Qu&aelig; ut po&longs;&longs;it <expan abbr="c&otilde;pre">compre</expan><gap/>hen&longs;ione et cognitione <lb/>opus e&longs;t rerum optimarum et digni&longs;&longs;imarum: Itaque huiu&longs;modi erit <lb/>architectus: redeo ad rem Fuere qui dicerent aquam aut ignem <pb xlink:href="004/01/002.jpg"/>pr&aelig;bui&longs;&longs;e principia: quibus effectum &longs;it ut hominum cetus cele<lb/><expan abbr="braren&ttilde;">brarentur</expan>: Nobis uero tecti parieti&longs;que utilitatem atque nece&longs;&longs;itatem <lb/>&longs;pectantibus ad homines conciliandos atque una continendos / <lb/>maiorem in modum ualui&longs;&longs;e nimirum per&longs;uadebitur: Sed ne Ar<lb/>chitecto ea re &longs;olum debemus / quod tuta o<gap/> tataque diffugia con<gap/>tra <lb/>&longs;olis ardor&eacute;s Eiumam/pruina&longs;que dederit: tam et &longs;i ip&longs;um id haud <lb/><expan abbr="qua&qtilde;">quaque</expan> minimum beneficium e&longs;t: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod multa <expan abbr="&itilde;uenerit">inuenerit</expan> priuatim <lb/>et publice: proculdubio longe utilia: et ad uite u&longs;um iterum <expan abbr="atqueiter&utilde;">atque<lb/> iterum</expan> <expan abbr="acc&etilde;modati&longs;&longs;ima">accommodati&longs;&longs;ima</expan>: Quot familias hone&longs;ti&longs;&longs;imas et ro&longs;tra et <lb/>alie orbis urbes <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan> iniuria labefactatas funditus ami&longs;i&longs;&longs;et / <lb/>ni eos patrii lares / qua&longs;i in maiorum &longs;uorum gremio receptos con<lb/>foui&longs;&longs;ent: Dedalum &longs;ua probarunt tempora: uel maxime quod <lb/>apud &longs;elinuntios Antrum &aelig;dificarit: ex quo tepens leni&longs;que uapor <lb/>ita efficaret ac colligeretur / ut &longs;udores graui&longs;&longs;im<gap/>os eliceret: cor<lb/>poraque curaret &longs;umma cum uoluptate: Quid alii <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> multa i&longs;tiu&longs;<lb/>modi <expan abbr="excogitar&utilde;t">excogitarunt</expan>: que ad bonam ualitudinem faciant ge&longs;tationes <lb/>natationes: thermas et huiu&longs;modi: Aut quid referam uehicula pi<lb/>&longs;trim horaria et minuta h&aelig;c: qu&aelig; tamen in uita degenda <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>momen<gap/> habent? </s>
 <s>Quid demum quod ab&longs;ci&longs;&longs;is <lb/>rupibus/pfo&longs;&longs;<gap/>s montibus/completis conuallibus/coercitis lacu <lb/>marique expurgata palude co&aelig;dificatis nauibus/directis flumini <lb/>bus expeditis ho&longs;tiis /con&longs;titutis pontibus: portuque non &longs;olum <lb/>temporariis hominum commodis prouidit: Verum et aditus ad <lb/>omnes orbis prouincias patefecit: Exquo effectum e&longs;t: Vt fruges <lb/><expan abbr="aromata/gemmas/rer&utilde;que">aromata/gemmas/rerunque</expan> peritias et cognitiones: et qu&aelig;cunque ad <lb/>&longs;alutem &amp; uit&aelig; modum conferant: homines hominibus mutuis <lb/>officiis communicarint: Adde his tormenta/ machinas/arces/et <lb/>qu&aelig; ad patriam/libertatem rem/ decu&longs;que ciuitatis tuendam au <lb/>gendamque ad propagandum &longs;tabiliendumque imperium ualeant: <lb/>Fquidem &longs;ic arbiti or: quotquot a uetere <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> memoria uibes <lb/>ob&longs;idione &longs;ub aliorum <expan abbr="imperi&utilde;">imperium</expan> uenerint: &longs;i <expan abbr="rog&etilde;tur">rogentur</expan> aquo debellat&aelig; <pb xlink:href="004/01/003.jpg"/>&longs;ubacteque &longs;int: non negaturas ab architecto. </s>           <s id="N4000F2">Quid aquarum copias ex intimis recondit i&longs;que <lb/>pro luctas: u&longs;ibu&longs;que tam uariis tamque expeditis expo&longs;itas? </s>
            <s id="N4000F7">Quid <lb/><gap/>: delubra: fana: templa et eiu&longs;modi / que ad cultum religi<lb/>onis fructum que po&longs;teritatis adinuenit? </s>
 <s>Armatum enim faci <lb/>le ho&longs;tem contemp&longs;i&longs;&longs;e: Sed ingenii uim: et operum molem: &amp; <lb/>tormentorum impetum: quibus urgeret/obrueret/pre&longs;&longs;aretque ar <lb/>chitectus tolerare diutius nequiui&longs;&longs;e. </s>           <s id="N400100">Quid demum quod ab&longs;ci&longs;&longs;is <lb/>rupibus / praefo&longs;&longs;i<gap/>s montibus / completis conuallibus / coercitis lacu <lb/>marique expurgata palude co&aelig;dificatis nauibus / directis flumini<lb/>bus expeditis ho&longs;tiis / con&longs;titutis pontibus: portuque non &longs;olum <lb/>temporariis hominum commodis prouidit: Verum et aditus ad <lb/>omnes orbis prouincias patefecit: Ex quo effectum e&longs;t: Vt fruges <lb/><expan abbr="aromata/gemmas/rer&utilde;que">aromata / gemmas / rerumque</expan> peritias et cognitiones: et qu&aelig;cunque ad <lb/>&longs;alutem &amp; uit&aelig; modum conferant: homines hominibus mutuis <lb/>officiis communicarint: Adde his tormenta / machinas / arces/ et <lb/>qu&aelig; ad patriam / libertatem rem / decu&longs;que ciuitatis tuendam au<lb/>gendamque ad propagandum &longs;tabiliendumque imperium ualeant: <lb/>Equidem &longs;ic arbitior: quotquot a uetere <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> memoria urbes <lb/>ob&longs;idione &longs;ub aliorum <expan abbr="imperi&utilde;">imperium</expan> uenerint: &longs;i <expan abbr="rog&etilde;tur">rogentur</expan> a quo debellat&aelig; <pb xlink:href="004/01/003.jpg"/>&longs;ubacteque &longs;int: non negaturas ab architecto. </s>
            <s id="N400130">Armatum enim faci<lb/>le ho&longs;tem contemp&longs;i&longs;&longs;e: Sed ingenii uim: et operum molem: &amp; <lb/>tormentorum impetum: quibus urgeret/obrueret/pre&longs;&longs;aretque ar<lb/>chitectus tolerare diutius nequiui&longs;&longs;e. </s>
 <s>Et contra ob&longs;e&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> <lb/>euenit: ut &longs;e &longs;e alia re magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> architecti ope et artibus &longs;atis fore <lb/>tutos deputent. </s>           <s id="N400139">Et contra ob&longs;e&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nun&qtilde;">nunque</expan> <lb/>euenit: ut &longs;e &longs;e alia re magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> architecti ope et artibus &longs;atis fore <lb/>tutos deputent. </s>
            <s id="N40014C">Tum &longs;i habitas expeditiones repetas / forta&longs;&longs;i&longs; <lb/>reperies huius artibus et uirtute uictorias plures <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> imperatoris <lb/>ductu au&longs;picii&longs;ue partas: ho&longs;temque &longs;epius huius ingenio ab&longs;que illi <lb/>us <expan abbr="armi&longs;/&qtilde;">armi&longs; / quae</expan> illius ferro / &longs;ine i&longs;tius con&longs;ilio &longs;uccubui&longs;&longs;e: Et quod <lb/>maxime pr&aelig;&longs;tat / parua manu &longs;aluoque uincit milite architectu&longs;. <lb/></s>
 <s>Tum &longs;i habitas expeditiones repetas/forta&longs;&longs;i&longs; <lb/>reperies huius artibus et uirtute uictorias plures <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> imperatoris <lb/>ductu au&longs;picii&longs;ue partas: ho&longs;temque &longs;epius huius ingenio ab&longs;que illi <lb/>us <expan abbr="armi&longs;/&qtilde;">armi&longs;/quae</expan> illius ferro/&longs;ine i&longs;tius con&longs;ilio &longs;uccubui&longs;&longs;e: Et quod <lb/>maxime pr&aelig;&longs;tat/parua manu &longs;aluoque uincit milite architectu&longs;. <lb/></s>           <s id="N400160">De utilitate hactenus. </s>
            <s id="N400163">Quam uero grata &amp; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> penitus i&longs;ideat ani<lb/>mis &aelig;dificandi cura &amp; ratio cum aliunde / tum hinc apparet / quod <lb/>neminem reperias modo ad&longs;int facultates / qui non totus ad quip<lb/>piam co&aelig;dificandum pendeat: Et &longs;iquid ad rem &aelig;dificatoriam <lb/>excogitarit / uolens ac lubens non proferat: &amp; qua&longs;i iubente natu<lb/>ra u&longs;ui hominum propalet. </s>
 <s>De utilitate hactenus. </s>           <s id="N400174">Et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;epe euenit: ut etiam rebus ali <lb/>is occupati nequeamus non facere / quin mente et animo aliquas <lb/>&aelig;dificationes commentemur. </s>
            <s id="N40017F">Et aliorum &longs;pectato &aelig;dificio &longs;in <lb/>gulas ilico dimen&longs;iones lu&longs;tramus ac pen&longs;itamus pro que ingenii <lb/>uiribus di&longs;quirimus quid nam adimi / addi immutariue po&longs;&longs;it: <lb/>quo id opus reddatur elegantius / ultroque monemus. </s>
 <s>Quam uero grata &amp; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> penitus i&longs;ideat ani <lb/>mis &aelig;dificandi cura &amp; ratio cum aliunde / tum hinc apparet/ quod<lb/>neminem reperias modo ad&longs;int facultates/qui non totus ad quip <lb/>piam co&aelig;dificandum pendeat: Et &longs;iquid ad rem &aelig;dificatoriam <lb/>excogitarit/uolens ac lubens non proferat: &amp; qua&longs;i iubente natu <lb/>ra u&longs;ui hominum propalet. </s>           <s id="N400188">Si quid uero <lb/>bene diffinitum recteque ab&longs;olutum &longs;it: quis id non &longs;pectet <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;um<lb/>ma uoluptate atque ilaritate? </s>
            <s id="N400193"><expan abbr="I&atilde;">Iam</expan> uero <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ciues domi fori&longs;que non <lb/>iuuerit modo atque delectarit architectura / &longs;ed multo quidem ho<lb/>ne&longs;tarit quid e&longs;t quod referam? </s>
 <s>Et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;epe euenit: ut etiam rebus ali <lb/>is occupati nequeamus non facere / quin mente et animo aliquas <lb/>&aelig;dificationes commentemur. </s>           <s id="N4001A1">Quis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ibi laudi a&longs;cribat quod <lb/>&aelig;dificarit? </s>
            <s id="N4001AA">Priuatis etiam quod habitemus &aelig;dibus paulo accura<lb/>tius con&longs;tructis gloriam? </s>
 <s>Et aliorum &longs;pectato &aelig;dificio &longs;in <lb/>gulas ilico dimen&longs;iones lu&longs;tramus ac pen&longs;itamus pro que ingenii <lb/>uiribus di&longs;quirimus quid nam adimi/addi immutari ue po&longs;&longs;it: <lb/>quo id opus reddatur elegantius/ultroque monemus. </s>           <s id="N4001AF">Eoni uiri quod parietem aut porticum du<lb/>xeris lauti&longs;&longs;imam / quod ornamenta po&longs;tium <expan abbr="colunnar&utilde;">colunnarum</expan> tectique <expan abbr="&itilde;po">impo</expan><lb/>&longs;ueris et tuam et &longs;uam uicem comprobant et <expan abbr="congratul&atilde;tur">congratulantur</expan>: Vel <lb/>ea re maxime quod intelligunt quidem te fructu hoc diuitiarum <lb/>tibi / famili&aelig; / po&longs;teris urbique <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> decoris et dignitatis adau<lb/>xi&longs;&longs;e. </s>
            <s id="N4001CC">Cretam in&longs;ulam in primis <expan abbr="&longs;epulcr&utilde;">&longs;epulcrum</expan> iouis nobilitauit: nec <lb/>tantum Apollinis oraculo <expan abbr="Delon/&qtilde;">Delon / quae</expan> forma &amp; &longs;pecie urbis templi <lb/>que maie&longs;tate colebatur. </s>
 <s>Si quid uero <lb/>bene diffinitum recteque ab&longs;olutum &longs;it: quis id non &longs;pectet <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;um <lb/>ma uoluptate atque ilaritate? </s>           <s id="N4001DB"><expan abbr="Quant&utilde;">Quantum</expan> uero auctoritati <expan abbr="&itilde;perii">imperii</expan> &amp; nomis <pb xlink:href="004/01/004.jpg"/>latini <expan abbr="c&otilde;tulerit">contulerit</expan> &aelig;dificatio nihil plus dico <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos ex his bu&longs;tis et re<lb/>&longs;iduis ueteris magnificenti&aelig;: qu&aelig; pa&longs;&longs;im uidemus multa hi&longs;tori<lb/>cis credere didici&longs;&longs;e: qu&aelig; alioquin forta&longs;&longs;e minus credibilia uide<lb/><expan abbr="ban&ttilde;">bantur</expan>.  </s>
            <s id="N4001FA">Preclare <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> apud <expan abbr="Tuchidid&etilde;">Tuchididem</expan> prudentia ueterum com<expan abbr="proba&ttilde;">probatur</expan>: <lb/>qui ita urbem omni &aelig;dificiorum genere para&longs;&longs;ent / ut longe <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> erant <lb/>potentiores <expan abbr="uideren&ttilde;">uiderentur</expan>: Et quis fuit &longs;ummorum ac &longs;apienti&longs;&longs;imorum <expan abbr="pr&itilde;">prin</expan><lb/>cipum/quin inter primas propagandi <expan abbr="no&itilde;s">nominis</expan> et po&longs;teritatis curas rem <lb/>habuerit <expan abbr="&aelig;dificatori&atilde;">&aelig;dificatoriam</expan>? </s>
 <s><expan abbr="I&atilde;">Iam</expan> uero <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ciues domi fori&longs;que non <lb/>iuuerit modo atque delectarit architectura / &longs;ed multo quidem ho <lb/>ne&longs;tarit quid e&longs;t quod referam? </s>           <s id="N400225">Sed de his hactenus. </s>
            <s id="N400228">Demum hoc &longs;it ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/><expan abbr="&longs;tabilitatem/dignitat&etilde;/decu&longs;que">&longs;tabilitatem / dignitatem / decu&longs;que</expan> rei pulice <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> debere archi<lb/>tecto: Qui quidem efficiat ut in ocio cum am&aelig;nitate / fe&longs;tiuitate <lb/>&longs;alubritate: In negocio <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="emolum&etilde;to">emolumento</expan> rerum que <expan abbr="increm&etilde;to">incremento</expan>: in utri&longs;que <lb/>&longs;ine periculo &amp; cum dignitate uer&longs;emur. </s>
 <s>Quis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ibi laudi a&longs;cribat quod <lb/>&aelig;dificarit? </s>           <s id="N40024A">Hunc igitur ex uolup<lb/>tate/ atque mirifica opum gratia: exque nece&longs;&longs;itate: exque inuentorum <lb/>adiumentis pr&aelig;&longs;idioque: exque fructu po&longs;teritatis <expan abbr="proband&utilde;">probandum</expan> <expan abbr="colend&utilde;">colendum</expan> <lb/>que e&longs;&longs;e: atque inter primarios / qui de genere hominum <expan abbr="h&otilde;res">honores</expan> et pre<lb/>mia meruerint/ <expan abbr="h&etilde;ndum">hendum</expan> non negabimus. </s>
            <s id="N400265">Atque nos <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> i&longs;tec <lb/>ita e&longs;&longs;e intelligeremus / c&aelig;pimus animi gratia de eius arte et re<lb/>bus accuratius per&longs;crutari: quibus nam principiis diducerentur / <lb/>quibu&longs;ue optibus haberentur: atque finirentur: quas cum <expan abbr="&itilde;ueni&longs;&longs;em">inueni&longs;&longs;em</expan> <lb/>genere uaria numero pene infinita / re admirabilia / utilitate incre<lb/>dibili: ut interdum non con&longs;taret que nam hominum <expan abbr="c&otilde;ditio">conditio</expan>: aut <lb/>qu&aelig; rei p. </s>
 <s>Priuatis etiam quod habitemus &aelig;dibus paulo accura <lb/>tius con&longs;tructis gloriam? </s>           <s id="N400284">pars / aut quis ciuitatis &longs;tatus magis debeat architecto / <lb/><expan abbr="&itilde;mo">immo</expan> <expan abbr="om&itilde;um">ominum</expan> commoditatum inuentori: publica an priuata: &longs;acra <lb/>an profana: ocium an negocium: &longs;inguli ne quique / an genus homi<lb/>num uniuer&longs;um / In&longs;tituimus pluribus de cau&longs;is: qu&aelig; longum e&longs; <lb/>&longs;et hic pro&longs;equi: eadem i&longs;ta colligere: qu&aelig; his decem libris <expan abbr="m&atilde;da">manda</expan><lb/>ta <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> litteris: Quorum hic erit rebus <expan abbr="tract&atilde;dis">tractandis</expan> ordo: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <expan abbr="&aelig;difici&utilde;">&aelig;dificium</expan> <lb/>quod corpus <expan abbr="quodd&atilde;">quoddam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="an&itilde;aduertimus">animaduertimus</expan>: quod linea mentis / ueluti <lb/>alia corpora <expan abbr="c&otilde;&longs;taret">con&longs;taret</expan> &amp; materia: Quorum alterum i&longs;tic ab ingenio <lb/>produceretur: alterum a natura &longs;u&longs;ciperetur: Huic mentem cogi<lb/>tationemque / huic alteri parationem &longs;electionemque adhibendam. <lb/></s>
            <s id="N4002C1">Sed <expan abbr="utror&utilde;que">utrorumque</expan> per &longs;e <expan abbr="neutr&utilde;">neutrum</expan> &longs;atis ad rem ualere intelleximus / ni &amp; <lb/>periti artificis manus / qu&aelig; lineamentis materiam <expan abbr="c&otilde;formaret">conformaret</expan> ac <lb/>ce&longs;&longs;erit: Cumque &aelig;dificiorum uarii e&longs;&longs;ent <expan abbr="u&longs;us/pue&longs;tigand&utilde;">u&longs;us / pue&longs;tigandum</expan> fuit an <pb xlink:href="004/01/005.jpg"/>eadem lineamentorum finitio quibu&longs;que operibus conueniret. </s>
 <s>Eoni uiri quod parietem aut porticum du <lb/>xeris lauti&longs;&longs;imam/ quod ornamenta po&longs;tium <expan abbr="colunnar&utilde;">colunnarum</expan> tectique <expan abbr="&itilde;po">impo</expan> <lb/>&longs;ueris et tuam et &longs;uam uicem comprobant et <expan abbr="congratul&atilde;tur">congratulantur</expan>: Vel <lb/>ea re maxime quod intelligunt quidem te fructu hoc diuitiarum <lb/>tibi/famili&aelig;/po&longs;teris urbique <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> decoris et dignitatis adau <lb/>xi&longs;&longs;e. </s>           <s id="N4002DC">Di<lb/>&longs;tinximus ea de re &aelig;dificiorum genera / in quibus quidem <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ha<lb/>bere plurimum momenti uideremus / coh&aelig;&longs;ionem modumque line <lb/>arum inter &longs;e: ex quo pr&aelig;cipua pulchritudinis effectio emanarit <lb/>De pulchritudine idcirco c&aelig;pimus di&longs;quirere quid nam e&longs;&longs;et / et <lb/>qualis cuique deberetur. </s>
            <s id="N4002ED">Cumque in his omnibus peccata <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> of<lb/><expan abbr="fenderentur/&itilde;ue&longs;tigauimu&longs;">fenderentur / inue&longs;tigauimu&longs;</expan> quo pacto emendari in&longs;taurarique po&longs;<lb/>&longs;ent. </s>
 <s>Cretam in&longs;ulam in primis <expan abbr="&longs;epulcr&utilde;">&longs;epulcrum</expan> iouis nobilitauit: nec <lb/>tantum Apollinis oraculo <expan abbr="Delon/&qtilde;">Delon/quae</expan> forma &amp; &longs;pecie urbis templi <lb/>que maie&longs;tate colebatur. </s>           <s id="N4002FB">Cuique igitur libro pro rerum uarietate &longs;uus in&longs;cribitur titu<lb/>lus hunc in modum: Nam primi quidem titulus. </s>
            <s id="N400300">Primo <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan><lb/>ta. </s>
 <s><expan abbr="Quant&utilde;">Quantum</expan> uero auctoritati <expan abbr="&itilde;perii">imperii</expan> &amp; nomis <pb xlink:href="004/01/004.jpg"/>latini <expan abbr="c&otilde;tulerit">contulerit</expan> &aelig;dificatio nihil plus dico <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos ex his bu&longs;tis et re <lb/>&longs;iduis ueteris magnificenti&aelig;: qu&aelig; pa&longs;&longs;im uidemus multa hi&longs;tori <lb/>cis credere didici&longs;&longs;e: qu&aelig; alioquin forta&longs;&longs;e minus credibilia uide <lb/><expan abbr="ban&ttilde;">bantur</expan>. </s>           <s id="N400309">Secundo materia: Tertio opus: Quarto uniuer&longs;orum opus: <lb/>Quinto Singulorum opus: Sexto Ornamentum: Septimo Sacro <lb/>rum ornamentum: Octauo Publici profani <expan abbr="ornament&utilde;">ornamentum</expan>: Nono Pri<lb/><expan abbr="uatori&utilde;">uatorium</expan> <expan abbr="ornam&etilde;t&utilde;">ornamentum</expan>: <expan abbr="Dec&itilde;o">Decino</expan> Opum in&longs;tauratio: additi nauis: &aelig;raria <lb/>bi&longs;toria: numeri &amp; linearum. </s>
            <s id="N400323">Quid <expan abbr="c&otilde;ferat">conferat</expan> architectus in negocio.</s>
 <s>Preclare <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> apud <expan abbr="Tuchidid&etilde;">Tuchididem</expan> prudentia ueterum com <expan abbr="proba&ttilde;">probatur</expan>: <lb/>qui ita urbem omni &aelig;dificiorum genere para&longs;&longs;ent/ut longe <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> erant <lb/>potentiores <expan abbr="uideren&ttilde;">uiderentur</expan>: Et quis fuit &longs;ummorum ac &longs;apienti&longs;&longs;imorum <expan abbr="pr&itilde;">prim</expan> <lb/>cipum/quin inter primas propagandi <expan abbr="no&itilde;s">noins</expan> et po&longs;teritatis curas rem <lb/>habuerit <expan abbr="&aelig;dificatori&atilde;">&aelig;dificatoriam</expan>? </s>         </p>
          <p id="N40032A" type="head">
 <s>Sed de his hactenus. </s>           <s id="N40032C">LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE LINEAMEN<lb/>TIS LIBER PRIMVS</s>
          </p>
 <s>Demum hoc &longs;it ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/><expan abbr="&longs;tabilitatem/dignitat&etilde;/decu&longs;que">&longs;tabilitatem/dignitaten/decu&longs;que</expan> rei pulice <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> debere archi <lb/>tecto: Qui quidem efficiat ut in ocio cum am&aelig;nitate/ fe&longs;tiuitate <lb/>&longs;alubritate: In negocio <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="emolum&etilde;to">emolumento</expan> rerum que <expan abbr="increm&etilde;to">incremento</expan>: inutri&longs;que<lb/>&longs;ine periculo &amp; cum dignitate uer&longs;emur. </s>         <p id="N400331" type="main">
            <s id="N400333">E LINEAMENTIS AEDIFICIORVM </s>
 <s>Hunc igitur ex uolup <lb/>tate/ atque mirifica opum gratia: exque nece&longs;&longs;itate: exque inuentorum <lb/>adiumentis pr&aelig;&longs;idioque: exque fructu po&longs;teritatis <expan abbr="proband&utilde;">probandum</expan> <expan abbr="colend&utilde;">colendum</expan> <lb/>que e&longs;&longs;e: atque inter primarios/qui de genere hominum <expan abbr="h&otilde;res">horres</expan> et pre <lb/>mia meruerint/ <expan abbr="h&etilde;ndum">henndum</expan> non negabimus. </s>         </p>
          <p id="N400336" type="main">
 <s>Atq nos <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> i&longs;tec <lb/>ita e&longs;&longs;e intelligeremus/ c&aelig;pimus animi gratia de eius arte et re <lb/>bus accuratius per&longs;crutari: quibus nam principiis diducerentur/ <lb/>quibu&longs;ue ptibus haberentur: atque finirentur: quas cum <expan abbr="&itilde;ueni&longs;&longs;em">inueni&longs;&longs;em</expan> <lb/>genere uaria numero pene infinita/re admirabilia/utilitate incre <lb/>dibili: ut interdum non con&longs;taret que nam hominum <expan abbr="c&otilde;ditio">conditio</expan>: aut <lb/>qu&aelig; reip. </s>           <s id="N400338"><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>con&longs;cripturi optima et eleganti&longs;&longs;ima qu&aelig;mque <lb/>a periti&longs;&longs;imis maioribus fui&longs;&longs;e litteris tradita <lb/>et qu&aelig; in ip&longs;is opibus facundis e&longs;&longs;e ob&longs;eruata <lb/>animaduerterimus / colligemus: <expan abbr="no&longs;tr&utilde;que">no&longs;trumque</expan> hoc <lb/>in opus tran&longs;feremus: His etiam addemus &longs;i <lb/>quid no&longs;tro ingenio et perue&longs;tigandi cura et la<lb/>bore ad inuenerimus: quod quidem u&longs;ui futurum putemus: Sed <lb/>cum huiu&longs;modi rebus alioquin duris et a&longs;peris atque multa experte <lb/>ob&longs;curi&longs;&longs;imis con&longs;cribendis me cupiam e&longs;&longs;e <expan abbr="aperti&longs;&longs;im&utilde;/et">aperti&longs;&longs;imum / et</expan> quo <lb/>ad fieri po&longs;&longs;it facilem et <expan abbr="expediti&longs;&longs;im&utilde;">expediti&longs;&longs;imum</expan>: no&longs;tro pro more explicabi<lb/>mus. </s>
            <s id="N40035F">quid nam &longs;it quod aggrediar. </s>
 <s>pars/aut quis ciuitatis &longs;tatus magis debeat architecto / <lb/><expan abbr="&itilde;mo">immo</expan> <expan abbr="om&itilde;um">ominum</expan> commoditatum inuentori: publica an priuata: &longs;acra <lb/>an profana: ocium an negocium: &longs;inguli ne quique/an genus homi <lb/>num uniuer&longs;um/In&longs;tituimus pluribus de cau&longs;is: qu&aelig; longum e&longs; <lb/>&longs;et hic pro&longs;equi: eadem i&longs;ta colligere: qu&aelig; his decem libris <expan abbr="m&atilde;da">manda</expan> <lb/>ta <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> litteris: Quorum hic erit rebus <expan abbr="tract&atilde;dis">tractandis</expan> ordo: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <expan abbr="&aelig;difici&utilde;">&aelig;dificium</expan> <lb/>qd corpus <expan abbr="quodd&atilde;">quoddam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="an&itilde;aduertimus">aninaduertimus</expan>: quod lineamentis/ueluti <lb/>alia corpora <expan abbr="c&otilde;&longs;taret">con&longs;taret</expan> &amp; materia: Quorum alterum i&longs;tic ab ingenio <lb/>produceretur: alterum a natura &longs;u&longs;ciperetur: Huic mentem cogi <lb/>tationemque/huic alteri parationem &longs;electionemque adhibendam. <lb/></s>           <s id="N400362">Nam hinc non negligendi <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> <lb/>dicendarum fontes <expan abbr="pateb&utilde;t">patebunt</expan>: unde cetera &aelig;quabiliore oratione <expan abbr="dic&atilde;&ttilde;">dicantur</expan> <lb/>Rem <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic ordinemur. </s>
            <s id="N400379">Tota res adificatoria lineamentis et <lb/>&longs;tructura con&longs;tituta <expan abbr="&etilde;">em</expan>: <expan abbr="Lineam&etilde;tor&utilde;">Lineamentorum</expan> <expan abbr="om&itilde;s">omnibus</expan> uis et ratio con&longs;umitur: <lb/>Vt recta ab&longs;olutaque habeatur uia coaptandi iungendique lineas et <pb xlink:href="004/01/006.jpg"/>angulos: quibus &aelig;dificii facies comprehendatur atque conclude<gap/>tur <lb/>Atqui e&longs;t quidem lineamenti munus et officium pr&aelig;&longs;cribere &aelig;di<lb/>ficiis et partibus &aelig;dificiorum aptum locum et certum numerum: <lb/>dignumque modum &amp; gratum <expan abbr="ord&itilde;em">ordinem</expan>: ut iam tota &aelig;dificii forma <lb/>et figura ip&longs;is in lineamentis conquie&longs;cat. </s>
 <s>Sed <expan abbr="utror&utilde;que">utrorunque</expan> per &longs;e <expan abbr="neutr&utilde;">neutrum</expan> &longs;atis adrem ualere intelleximus/ni &amp; <lb/>periti artificis manus/qu&aelig; lineamentis materiam <expan abbr="c&otilde;formaret">conformaret</expan> ac <lb/>ce&longs;&longs;erit: Cumque &aelig;dificiorum uarii e&longs;&longs;ent <expan abbr="u&longs;us/pue&longs;tigand&utilde;">u&longs;us/pue&longs;tigandum</expan> fuit an <pb xlink:href="004/01/005.jpg"/>eadem lineamentorum finitio quibu&longs;que operibus conueniret. </s>           <s id="N40039E">Neque habet lineamen<lb/>tum in &longs;e ut materiam &longs;equatur: Sed e&longs;t huiu&longs;modi ut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pluri<lb/>mis in &aelig;dificiis e&longs;&longs;e lineamenta &longs;entiamus: ubi una atque eadem in <lb/>illis &longs;pectetur forma. </s>
            <s id="N4003AB">Hoc e&longs;t ubi eorum partes: et partium &longs;ingu<lb/>larum &longs;itus atque ordines inter &longs;e <expan abbr="c&otilde;ueniant">conueniant</expan> totis angulis toti&longs;que li <lb/>neis. </s>
 <s>Di <lb/>&longs;tinximus ea de re &aelig;dificiorum genera/ in quibus quidem <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ha <lb/>bere plurimum momenti uideremus/coh&aelig;&longs;ionem modumque line <lb/>arum inter &longs;e: ex quo pr&aelig;cipua pulchritudinis effectio emanarit <lb/>De pulchritudine idcirco c&aelig;pimus di&longs;quirere quid nam e&longs;&longs;et/ et <lb/>qualis cuique deberetur. </s>           <s id="N4003B6">Et licebit integras formas pr&aelig;&longs;eribere animo et mente / &longs;eclu<lb/>&longs;a omni materia: Quam rem a&longs;&longs;equemur adnotando et <expan abbr="pr&aelig;fini&etilde;">pr&aelig;finien</expan><lb/>do angulos &amp; lineas certa directione et connexione. </s>
            <s id="N4003C1">H&aelig;c <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ita <lb/>&longs;int: erit ergo <expan abbr="lineament&utilde;">lineamentum</expan> certa con&longs;tan&longs;que pr&aelig;&longs;criptio concepta a<lb/>nimo / facta lineis et angulis perfectaque animo &amp; ingenio erudito: <lb/>Quod &longs;i uelimus inue&longs;tigare <expan abbr="quidn&atilde;">quidnam</expan> <expan abbr="ip&longs;&utilde;">ip&longs;um</expan> &aelig;dificium totaque &longs;t<gap/>c <lb/>tura per &longs;e &longs;it / forta&longs;&longs;i<gap/>s facient ad rem / &longs;i <expan abbr="c&otilde;&longs;iderabimus">con&longs;iderabimus</expan> quibus pri<lb/>mordiis quibu&longs;ue progre&longs;&longs;ibus inhabitandi &longs;edes / quas &aelig;dificia <lb/><expan abbr="n&utilde;cupant/olim">nuncupant / olim</expan> c&aelig;perint atque excieuerint: Qui &longs;i recte opinor / <lb/>de tota hac re &longs;ic &longs;tatui&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus. </s>
 <s>Cumque in his omnibus peccata <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> of <lb/><expan abbr="fenderentur/&itilde;ue&longs;tigauimu&longs;">fenderentur/inue&longs;tigauimu&longs;</expan> quo pacto emendari in&longs;taurarique po&longs; <lb/>&longs;ent. </s>           <s id="N4003ED">Principio genus <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>in aliqua tuta regione &longs;ibi qu&aelig;&longs;iui&longs;&longs;e quie&longs;cendi &longs;patia: et illic in <lb/>uenta area u&longs;ui <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan> et grata con&longs;titi&longs;&longs;e: atque &longs;itum ip&longs;um oc<lb/>cupaui&longs;&longs;e: ut non eodem loco fieri dome&longs;tica omnia et priuata <gap/>o <lb/>luerit: Sed alibi accubari / alibi focum haberi: alibi alia ad u&longs;um <lb/>collocari: Hic adeo cepi&longs;&longs;e meditari ut tecta <expan abbr="poner&etilde;t">ponerent</expan>: quo e&longs;&longs;ent <lb/>a &longs;ole et imbribus operti: Idque ut facerent adieci&longs;&longs;e: deinde parie<lb/>tum latera: quibus tecta <expan abbr="imponeren&ttilde;">imponerentur</expan>. </s>
            <s id="N400410">Sic enim a geli<gap/>dis <expan abbr="t&etilde;pe&longs;ta">tempe&longs;ta</expan><lb/>tibus &amp; pruino&longs;is uentis &longs;e futurus tutiores intelligebant: <expan abbr="Dom&utilde;">Domum</expan> <lb/>parietibus aperui&longs;&longs;e a &longs;olo in &longs;ublimi uias et fene&longs;tras: quibus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>aditus et congre&longs;&longs;us darentur: tum et lumina et aur&aelig; aptis <expan abbr="t&etilde;po">tempo</expan><lb/>ribus exciperentur: et concepta forta&longs;&longs;is intra lares aqua uapores <lb/>que expurgarentur. </s>
 <s>Cuique igitur libro pro rerum uarietate &longs;uus in&longs;cribitur titu <lb/>lus hunc in modum: Nam primi quidem titulus. </s>           <s id="N40042F">Ita quicunque ille &longs;uit &longs;eu Ve&longs;ta dea Saturni fi<lb/>lia / &longs;eu Heurialus Hiperbiu&longs;que fratres/ &longs;eu Gellio aut tra&longs;o / Cy<lb/>clops / ue Tiphinchius / qui i&longs;ta <expan abbr="pr&itilde;cipio">principio</expan> in&longs;tituerit: Tandem &longs;ic <lb/>puto hos fui&longs;&longs;e <expan abbr="cond&etilde;dorum">condendorum</expan> &aelig;dificiorum <expan abbr="pr&itilde;os">prinos</expan> ortus / primosque <expan abbr="ord&itilde;es">ordines</expan> <pb xlink:href="004/01/007.jpg"/>Demum excreui&longs;&longs;e u&longs;u et arte hanc rem arbitror: Variis &aelig;difici <lb/>orum generibus inuentis: quo ad res prope infinita redacta e&longs;t. <lb/></s>
            <s id="N40044F">Namque alia quidem publica: alia priuata: alia &longs;acra: alia profana <lb/>alia ad u&longs;um &amp; nece&longs;&longs;itatem: alia ad urbis <expan abbr="ornam&etilde;t&utilde;">ornamentum</expan>: alia ad tem<lb/>plorum uoluptatem con&longs;tituuntur: Sed omnia ab his / qu&aelig; recen<lb/>&longs;uimus principiis mana&longs;&longs;e negabit nemo. </s>
 <s>Primo <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan> <lb/>ta. </s>           <s id="N40045C">Que &longs;i ita &longs;unt in <lb/>promptu e&longs;t totam &aelig;dificandi rem con&longs;tare partibus &longs;ex: H&aelig; <lb/>&longs;unt eiu&longs;modi: Regio: Area: Partitio: Paries: Tectum: Apertio: <lb/>H&aelig;c principia &longs;i fuerint percognita fiet ut qu&aelig; dicturi &longs;umus fa<lb/>cilius intelligantur: Ergo ea &longs;ic finiemus. </s>
            <s id="N400467">Namque erit quidem  a<lb/>pud nos Regio circumexpo&longs;ita totius &longs;oli amplitudo &amp; facies: <lb/>ubi &aelig;dificandum &longs;it: cuius pars erit area. </s>
 <s>Secundo materia: Tertio opus: Quarto uniuer&longs;orum opus: <lb/>Quinto Singulorum opus: Sexto Ornamentum: Septimo Sacro <lb/>rum ornamentum: Octauo Publici profani <expan abbr="ornament&utilde;">ornamentum</expan>: Nono Pri <lb/><expan abbr="uatori&utilde;">uatorium</expan> <expan abbr="ornam&etilde;t&utilde;">ornamentum</expan>: <expan abbr="Dec&itilde;o">Decino</expan> Opum in&longs;tauratio: additi nauis: &aelig;raria <lb/>bi&longs;toria: numeri &amp; linearum. </s>           <s id="N40046E">Area uero erit certum <lb/>quoddam loci per&longs;criptum &longs;patium: quod quidem muro ad u&longs;us <lb/>utilitatemque <expan abbr="ambian&ttilde;">ambulantur</expan>. </s>
            <s id="N400479">Sed are&aelig; apellatione ueniet quoque id / quo<lb/>cunque ip&longs;um &aelig;dificii loco &longs;it: quod deambulantes ue&longs;tigio premi <lb/>mus. </s>
 <s>Quid <expan abbr="c&otilde;ferat">conferat</expan> architectus in negocio.</s></p><p type="head">           <s id="N400480">Partitio e&longs;t qu&aelig; totius &aelig;dificationis aream <expan abbr="&itilde;">in</expan> minoris areas <lb/>partitur: unde fit ut qua&longs;i membris in unum adactis &amp; coaptatis <lb/>totum &aelig;dificii corpus minoribus &aelig;dificiis refertum &longs;it. </s>
            <s id="N40048B">Parietem <lb/>dicimu&longs; omnem &longs;tructuram: qu&aelig; a &longs;olo in altum &longs;urrexerit ad fe<lb/>rendum onus tectorum: qu&aelig; ue obducta &longs;tet ad interiora &aelig;dificii <lb/>ua<gap/>cua obuallanda. </s>
 <s>LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE LINEAMEN <lb/>TIS LIBER PRIMVS</s></p><p type="main">           <s id="N400496">Tectum appellamus non partem illam &aelig;di<lb/>ficii &longs;olum &longs;ublimem atque <expan abbr="extrem&atilde;/qua">extrema / qua</expan> pluui&aelig; intercipiuntur: <lb/>Verum et tectum id maxime e&longs;t quicquid late / longeque di&longs;ten <lb/>tum &longs;upra deambulantium caput ad&longs;tet: Quo in genere &longs;unt con<lb/>tignationes / concamerationes / te&longs;tudinata: &amp; eiu&longs;modi. </s>
            <s id="N4004A5">Aper<lb/>tiones nuncupamus quicquid e&longs;t ubique per &aelig;dificium: quod in <lb/>gre&longs;&longs;um / egre&longs;&longs;umue inde incolis rebusue pr&aelig;bent.</s>
 <s>ELINEAMENTIS AEDIFICIORVM </s></p><p type="main">         </p>
          <p id="N4004AC" type="margin">
 <s><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>con&longs;cripturi optima et eleganti&longs;&longs;ima qu&aelig;mque<lb/>a periti&longs;&longs;imis maioribus fui&longs;&longs;e litteris tradita <lb/>et qu&aelig; in ip&longs;is opibus facundis e&longs;&longs;e ob&longs;eruata <lb/>animaduerterimus/colligemus: <expan abbr="no&longs;tr&utilde;que">no&longs;trunque</expan> hoc <lb/>in opus tran&longs;feremus: His etiam addemus &longs;i <lb/>quid no&longs;tro ingenio et pue&longs;tigandi cura et la <lb/>bore ad inuenerimus: quod quidem u&longs;ui futurum putemus: Sed <lb/>cum huiu&longs;modi rebus alioquin duris et a&longs;peris atque multa expte <lb/>ob&longs;curi&longs;&longs;imis con&longs;cribendis me cupiam e&longs;&longs;e <expan abbr="aperti&longs;&longs;im&utilde;/et">aperti&longs;&longs;imun/et</expan> quo <lb/>ad fieri po&longs;&longs;it facilem et <expan abbr="expediti&longs;&longs;im&utilde;">expediti&longs;&longs;imum</expan>: no&longs;tro pro more explicabi <lb/>mus. </s>           <s id="N4004AE"><margin.target id="marg2"/>d</s>
          </p>
 <s>quid nam &longs;it qd aggrediar. </s>         <p id="N4004B3" type="main">
            <s id="N4004B5">De his igitur &amp; de &longs;ingulorum partibus nobis dicendum e&longs;t: &longs;i <lb/>prius non nulla rettulerimus: qu&aelig; quidem &longs;eu principia / &longs;eu prin<lb/>cipiis no&longs;tri huius in&longs;tituti operis in&longs;ita atque innata &longs;unt: pluri<lb/>mum certe facient ad rem: Nam con&longs;iderantibus an &longs;it quippi<lb/>am/quod quibu&longs;que harum qu&aelig; diximu&longs; partium conferat / tria <lb/>inuenimus minime <expan abbr="po&longs;tpon&etilde;da">po&longs;tponenda</expan>: qu&aelig; <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> et tectis &amp; parietibus <lb/>et reliquis eiu&longs;modi <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <expan abbr="c&otilde;ueni&atilde;t">conueniant</expan>: ea &longs;unt h&aelig;c. </s>
 <s>Nam hinc non negligendi <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> <lb/>dicendarum fontes <expan abbr="pateb&utilde;t">patebunt</expan>: unde cetera &aelig;quabiliore oratione <expan abbr="dic&atilde;&ttilde;">dicantur</expan> <lb/>Rem <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic ordinemur. </s>           <s id="N4004D4">Vt &longs;int eorum <pb xlink:href="004/01/008.jpg"/>&longs;ingula ad certum de&longs;tinatumque u&longs;um commoda et in primis &longs;alu<lb/>berrima: Ad firmitatem perpetuitatemque integra et &longs;olida &amp; ad <lb/>modum &aelig;terna: Ad gratiam et am&aelig;nitatem compta / compo&longs;ita: <lb/>et in omni parte &longs;ui / ut ita loquar / redimita. </s>
            <s id="N4004E1">His qua&longs;i rerum dicen<lb/>darum primordiis et fundamentis iactis ad in&longs;titutum pro&longs;equa<lb/>mur. </s>
 <s>Tota res adificatoria lineamentis et <lb/>&longs;tructura o&longs;tituta <expan abbr="&etilde;">em</expan>: <expan abbr="Lineam&etilde;tor&utilde;">Lineamentorum</expan> <expan abbr="om&itilde;s">omins</expan> uis et ratio con&longs;umitur: <lb/>Vt recta ab&longs;olutaque habeatur uia coaptandi iungendique lineas et <pb xlink:href="004/01/006.jpg"/>angulos: quibus &aelig;dificii facies comprehendatur atque conclud<gap/>tur <lb/>Atqui e&longs;t quidem lineamenti munus et officium pr&aelig;&longs;cribere &aelig;di <lb/>ficiis et partibus &aelig;dificiorum aptum locum et certum numerum: <lb/>dignumque modum &amp; gratum <expan abbr="ord&itilde;em">ordinem</expan>: ut iam tota &aelig;dificii forma <lb/>et figura ip&longs;is in lineamentis conquie&longs;cat. </s>           <s id="N4004E8">Regionem ueteres ut omni nocuo liberam et commodita<lb/>tibus re forti&longs;&longs;imam haberent / quo ad eius fieri poterat / uehemen<lb/>ter elaborabant: Atque inprimis c&aelig;lum ne habituri e&longs;&longs;ent graue et <lb/>infe&longs;tum / omni diligentia p&aelig;nitus pr&aelig;cauebant / prudenti id qui <lb/>dem &amp; permaxime nece&longs;&longs;ario con&longs;ilio: Nam terram atque aquam <lb/>&longs;iquid habeat in &longs;e uitii / arte et ingenio corrigi po&longs;&longs;e non negant <lb/>Celum uero nulla ingenii ope / nullaque hominum manu &longs;atis <lb/>po&longs;&longs;e emendari a&longs;&longs;euerant: Et <expan abbr="omn&itilde;o">omnino</expan> &longs;piritus anhelitus / quo uno <lb/>maxime uitam ali &longs;eruarique &longs;entimus / mirifice ad &longs;alutem confe<lb/>ret / &longs;i erit per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus: Tum et quantam habeat celum ingi<lb/>gnendis <gap/>/ producendis / alendis / &longs;eruandi&longs;que rebus uim: quis e&longs;t <lb/>quem id fugiat? </s>
            <s id="N40050B">Quando &amp; pr&aelig;&longs;tare ingenio eos <expan abbr="&itilde;telligas">intelligas</expan> homi<lb/>nes: qui celo fruantur <expan abbr="puriore/&qtilde;">puriore / quae</expan> eos qui cra&longs;&longs;o et madenti. </s>
 <s>Neque habet lineamen <lb/>tum in &longs;e ut materiam &longs;equatur: Sed e&longs;t huiu&longs;modi ut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pluri <lb/>mis in &aelig;dificiis e&longs;&longs;e lineamenta &longs;entiamus: ubi una atque eadem in <lb/>illis &longs;pectetur forma. </s>           <s id="N400518">Qu&aelig; <lb/>una res poti&longs;&longs;imum effeci&longs;&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;/ut">creditur / ut</expan> athenien&longs;es acumine inge<lb/>nii multo pr&aelig;&longs;titerint thebanis. </s>
            <s id="N400523">Celum pro &longs;itu &amp; locorum facie ali<lb/>um atque alium haberi &longs;entimus: quarum uarietatum <expan abbr="r&otilde;es">rones</expan> partim in<lb/>telligere uidemur / partim natur&aelig; ob&longs;curitate abdit&aelig; atque ob&longs;tru&longs;&aelig; <lb/>nos penitus latent: Sed de manife&longs;tis prius: po&longs;t occultiora per&longs;cu<lb/>tabimur: quo regiones <expan abbr="c&otilde;modi&longs;&longs;imas">commodi&longs;&longs;imas</expan> deligere et &longs;aluberrime po&longs;<lb/>&longs;imus degere. </s>
 <s>Hoc e&longs;t ubi corum partes: et partium &longs;ingu <lb/>larum &longs;itus atque ordines inter &longs;e <expan abbr="c&otilde;ueniant">conueniant</expan> totis angulis toti&longs;que li <lb/>neis. </s>           <s id="N400538">Aerem ueteres theologi <expan abbr="pallad&etilde;">palladem</expan> nuncuparunt: &amp; <lb/>hanc Homerus <expan abbr="de&atilde;">deam</expan> <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> ait &amp; <expan abbr="glaucop&utilde;">glaucopum</expan> <expan abbr="apellari/pur&utilde;">apellari / purum</expan> &longs;ignificans <lb/>aerem: qui natura &longs;ui perlucidi&longs;&longs;imus &longs;it. </s>
            <s id="N400553">Atqui in promptu qui <lb/>dem e&longs;t eum e&longs;&longs;e aerem &longs;aluberrimum: qui purgati&longs;&longs;imus: et per <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus &longs;it: qui acie ui&longs;us liberrime peruius: qui perlucidus: <lb/>qui leui&longs;&longs;imus: qui coequabilis et minime uarius. </s>
 <s>Et licebit integras formas pr&aelig;&longs;eribere animo et mente/&longs;eclu <lb/>&longs;a omni materia: Quam rem a&longs;&longs;equemur adnotando et <expan abbr="pr&aelig;fini&etilde;">pr&aelig;finiem</expan> <lb/>do angulos &amp; lineas certa directione et connexione. </s>           <s id="N40055F">Tum contra <lb/>pe&longs;tiferum illic e&longs;&longs;e aerem &longs;tatuemus: ubi &longs;pi&longs;&longs;itudine <expan abbr="quad&atilde;">quadam</expan> aut <lb/>nebularum: Aut uaporum &longs;tet <expan abbr="c&otilde;cretus">concretus</expan> atque <expan abbr="fetul&etilde;tus">fetulentus</expan>. </s>
            <s id="N400572">Vt <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> quod<expan abbr="d&atilde;">dam</expan> <lb/>graue h&aelig;reat &longs;uperciliis: atque <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> premat. </s>
 <s>H&aelig;c <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ita <lb/>&longs;int: erit ergo <expan abbr="lineament&utilde;">lineamentum</expan> certa con&longs;tan&longs;que pr&aelig;&longs;criptio concepta a <lb/>nimo/facta lineis et angulis pfectaque animo &amp; ingenio erudito: <lb/>Quod &longs;i uelimus inue&longs;tigare <expan abbr="quidn&atilde;">quidnam</expan> <expan abbr="ip&longs;&utilde;">ip&longs;um</expan> &aelig;dificium totaque &longs;t<gap/>c <lb/>tura p &longs;e &longs;it/forta&longs;&longs;<gap/>s facient ad rem/&longs;i <expan abbr="c&otilde;&longs;iderabimus">con&longs;iderabimus</expan> quibus pri <lb/>mordiis quibu&longs;ue progre&longs;&longs;ibus inhabitandi &longs;edes / quas &aelig;dificia <lb/><expan abbr="n&utilde;cupant/olim">nuncupant/olim</expan> c&aelig;perint atque excieuerint: Qui &longs;i recte opinor/ <lb/>de tota hac re &longs;ic &longs;tatui&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus. </s>           <s id="N400583">H&aelig;c ut ita &longs;int <expan abbr="utr&atilde;que">utranque</expan> in <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> fieri <expan abbr="arbitror/c&utilde;">arbitror / cum</expan> c&aelig;teras ob <expan abbr="res/t&utilde;">res / tum</expan> &longs;olibus <expan abbr="max&itilde;e">maxime</expan> atque <expan abbr="u&etilde;to">uento</expan>. <pb xlink:href="004/01/009.jpg"/>Neque hic phy&longs;ica illa recen&longs;ebimus / quo pacto ui &longs;olis uapores ex <lb/>intimis terr&aelig; ui&longs;ceribus <expan abbr="exhaurian&ttilde;">exhauriantur</expan>: atque in &aelig;thera <expan abbr="tollan&ttilde;">tollantur</expan>. </s>
            <s id="N4005AD">Quo <lb/>maximo in &longs;patio orbis ua&longs;tum incumulum coaggregati: aut im<lb/>mani mole &longs;ua face&longs;&longs;unt: aut radios &longs;olis excipiendo / qua parte a <lb/>refacti &longs;unt eo in latus labunur<gap/> &longs;uoque ca&longs;u aerem impellunt / uen<lb/>to&longs;que <expan abbr="concit&atilde;t">concitant</expan>: Indeque &longs;e&longs;e intra occeanum acti &longs;iti <expan abbr="immerg&utilde;t">immergunt</expan>: ma<lb/>ri demum infu&longs;i et humore pregnantes iterato aere uagando uen<lb/>tis <expan abbr="coercen&ttilde;">coercentur</expan>: et qua&longs;i &longs;pongia per&longs;tricti guttatim expre&longs;&longs;um humo <lb/>rem &longs;tillent atque impluant: quo &amp; noui terra uapores <expan abbr="concreen&ttilde;">concreentur</expan>: <lb/>Siue h&aelig;c uera &longs;int qu&aelig; recen&longs;uimus: &longs;iue <expan abbr="&etilde;">em</expan> uentus aut &longs;icca fumo <lb/>&longs;itas terr&aelig;: Aut calida euaporatio mota a frigore <expan abbr="impell&etilde;te">impellente</expan>: &longs;iue <lb/>aeris flatus: &longs;iue purus aer mundi motu / aut &longs;yderum cur&longs;u &amp; radio <lb/><expan abbr="c&otilde;motus">commotus</expan>: &longs;iue generabilis <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;piritus &longs;uapte natura agitabilis / <lb/>&longs;iue <expan abbr="quippi&atilde;">quippiam</expan> &longs;it / quod non in &longs;e ip&longs;o &longs;ed in aere potius con&longs;i&longs;tat <expan abbr="duct&utilde;">ductum</expan> <lb/>ex calida ui <expan abbr="&longs;&utilde;mi">&longs;ummi</expan> &aelig;theris atque incen&longs;ione <expan abbr="fc&atilde;">fcam</expan> ad <expan abbr="aer&etilde;">aerem</expan> liquentem: <lb/>Siue aliorum alia ulla ratio &amp; opinio indi&longs;qui&longs;itione habenda fumi<lb/>or &amp; antiquior e&longs;t / pretereundum cen&longs;eo / quod forta&longs;&longs;is ab re uideri <lb/>po&longs;&longs;it. </s>
 <s>Principio genus <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>in aliqua tuta regione &longs;ibi qu&aelig;&longs;iui&longs;&longs;e quie&longs;cendi &longs;patia: et illic in <lb/>uenta area u&longs;ui <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan> et grata con&longs;titi&longs;&longs;e: atque &longs;itum ip&longs;um oc <lb/>cupaui&longs;&longs;e: ut non eodem loco fieri dome&longs;tica omnia et priuata <gap/>o <lb/>luerit: Sed alibi accubari/alibi focum haberi: alibi alia ad u&longs;um <lb/>collocari: Hic adco cepi&longs;&longs;e meditari ut tecta <expan abbr="poner&etilde;t">ponerent</expan>: quo e&longs;&longs;ent <lb/>a &longs;ole et imbribus operti: Idque ut facerent adieci&longs;&longs;e: deinde parie <lb/>tum latera: quibus tecta <expan abbr="imponeren&ttilde;">imponerentur</expan>. </s>           <s id="N400605">Verum hinc ni fallor <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> ut po&longs;&longs;imus interpretari cur <lb/>&longs;it / quod uidemus alias orbis regiones e&longs;&longs;e eiu&longs;modi / ut aere gaude<lb/>ant l&aelig;ti&longs;&longs;imo: dum ali&aelig; illis contigu&aelig; &amp; prope po&longs;it&aelig; in &longs;inu <lb/>tri&longs;tiore celo et qua&longs;i me&longs;to die con&longs;or<gap/>de&longs;cant: Nanque id quidem <lb/>fieri <expan abbr="c&otilde;iecto">coniecto</expan> aliam nullam ob rem / ni&longs;i quod his cum &longs;olo: &amp; uen<gap/>is <lb/>non bene conueniat. </s>
            <s id="N40061E">Siracu&longs;as aiebat Cicero ita e&longs;&longs;e po&longs;itas. </s>
 <s>Sic enim a gel<gap/>dis <expan abbr="t&etilde;pe&longs;ta">tempe&longs;ta</expan> <lb/>tibus &amp; pruino&longs;is uentis &longs;e futurus tutiores intelligebant: <expan abbr="Dom&utilde;">Domum</expan> <lb/>parietibus aperui&longs;&longs;e a &longs;olo in &longs;ublimi uias et fene&longs;tras: quibus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>aditus et congre&longs;&longs;us darentur: tum et lumina et aur&aelig; aptis <expan abbr="t&etilde;po">tempo</expan> <lb/>ribus exciperentur: et concepta forta&longs;&longs;is intra lares aqua uapores <lb/>que expurgarentur. </s>           <s id="N400621">ut <lb/>integrum per annum accol&aelig; cuiu&longs;que diei &longs;olem uideant: rarum id <lb/>tamen <expan abbr="optand&utilde;/et">optandum / et</expan> quo ad nece&longs;&longs;itas: locique oportunitas non inter <lb/>pellarit / in primis affectandum: Summendaque ea omnium erit re<lb/>gio: ab qua nebularum uis: &amp; omnis <expan abbr="d&etilde;&longs;ioris">den&longs;ioris</expan> uaporis cra&longs;&longs;itudo <lb/>longe ab&longs;it. </s>
            <s id="N400636">Compertum habent qui i&longs;ta &longs;ectantur / radios ardo <lb/>resque &longs;olis acrius agere / in quo den&longs;um offenderint: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in raro: In <lb/>oleo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in aqua: in ferro <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in lana. </s>
 <s>Ita quicunque ille &longs;uit &longs;eu Ve&longs;ta dea Saturni fi <lb/>lia/&longs;eu Heurialus Hiperbiu&longs;que fratres/ &longs;eu Gellio aut tra&longs;o/Cy <lb/>clops/ue Tiphinchius/qui i&longs;ta <expan abbr="pr&itilde;cipio">principio</expan> in&longs;tituerit: Tandem &longs;ic <lb/>puto hos fui&longs;&longs;e <expan abbr="cond&etilde;dorum">condendorum</expan> &aelig;dificiorum <expan abbr="pr&itilde;os">prinos</expan> ortus/primosque <expan abbr="ord&itilde;es">ordines</expan> <pb xlink:href="004/01/007.jpg"/>Demum excreui&longs;&longs;e u&longs;u et arte hanc rem arbitror: Variis &aelig;difiei <lb/>orum generibus inuentis: quo ad res prope infinita redacta e&longs;t. <lb/></s>           <s id="N400649">Ex quo aerem: qui i&longs;tic <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in pro<lb/>ximo uehementius efferue&longs;cat: grauem cra&longs;&longs;umque e&longs;&longs;e arguunt. <lb/></s>
            <s id="N400653">Egyptii de nobilitate contendentes <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> c&aelig;teris o<gap/>bis gentibu&longs; glo<lb/>riabantur e&longs;&longs;e apud &longs;e hominum genus principio procreatum: ne <lb/>que alibi procreari <expan abbr="oportui&longs;&longs;e/&qtilde;">oportui&longs;&longs;e / quae</expan> ubi &longs;aluberrime e&longs;&longs;ent uicturi. <pb xlink:href="004/01/010.jpg"/>Se enim qua&longs;i perpetuo uere et con&longs;tanti aeris tenore pr&aelig; c&aelig;teris <lb/>omnibus deorum benignitate mirifice donatos e&longs;&longs;e: <expan abbr="T&utilde;">Tum</expan> et inter <lb/>&aelig;gyptios eos pre&longs;ertim qui ad <expan abbr="Lybi&atilde;">Lybiam</expan> &longs;pectent / quod ibi <expan abbr="nun&qtilde;">nunque</expan> aur&aelig; <lb/><expan abbr="uarien&ttilde;/e&longs;&longs;e">uarientur / e&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> pr&aelig;ditos ualitudine homines pro <expan abbr="&qtilde;">qua</expan> integerrima <lb/>&longs;cribit Herodotus: Et certe uidere uideor urbes <expan abbr="qua&longs;d&atilde;">qua&longs;dam</expan> cum Ita<lb/>lie  /tum &amp; aliarum gentium non <expan abbr="ali&atilde;">aliam</expan> ob <expan abbr="r&etilde;/&qtilde;">re m/ quae</expan> ob aeris modo frigen<lb/>tis modo feruentis &longs;ubitam <expan abbr="int&etilde;piem">interperiem</expan> fieri morbo&longs;as atque pe&longs;tilen<lb/>tes: Itaque &amp; <expan abbr="&qtilde;t&utilde;">quantum</expan> &longs;olis &amp; quos &longs;oles habeat regio non iniuria <expan abbr="&longs;pect&atilde;">&longs;pectan</expan><lb/>dum <expan abbr="&etilde;">est</expan>: Ne quod ad&longs;it aut &longs;olis aut umbrarum / quod plus &longs;atis &longs;it. </s>
 <s>Namque alia quidem publica: alia priuata: alia &longs;acra: alia profana <lb/>alia ad u&longs;um &amp; nece&longs;&longs;itatem: alia ad urbis <expan abbr="ornam&etilde;t&utilde;">ornamentum</expan>: alia ad tem <lb/>plorum uoluptatem con&longs;tituuntur: Sed omnia ab his/ qu&aelig; recen <lb/>&longs;uimus principiis mana&longs;&longs;e negabit nemo. </s>           <s id="N4006AB">So<lb/>lem Garamantes <expan abbr="orient&etilde;">orientem</expan> et <expan abbr="occident&etilde;">occidentem</expan> execrantur / quod nimia radii <lb/>a&longs;&longs;iduitate <expan abbr="uran&ttilde;">urantur</expan>: Alii nocte <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> perpetua pallent. </s>
            <s id="N4006C2">H&aelig;c ita ut &longs;int <lb/>non id <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> efficit quod orbis axem <expan abbr="pronior&etilde;">proniorem</expan> aut obliquiorem habe<lb/>ant / facit id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="plurimum/&qtilde;">plurimum / quae</expan> quod ip&longs;a locorum facie: aut obii<lb/>ciantur &longs;olibus atque uentis excipiendis / aut ob&longs;truantur. </s>
 <s>Que &longs;i ita &longs;unt in <lb/>promptu e&longs;t totam &aelig;dificandi rem con&longs;tare partibus &longs;ex: H&aelig; <lb/>&longs;unt eiu&longs;modi: Regio: Area: Partitio: Paries: Tectum: Apertio: <lb/>H&aelig;c principia &longs;i fuerint percognita fiet ut qu&aelig; dicturi &longs;umus fa <lb/>cilius intelligantur: Ergo ea &longs;ic finiemus. </s>           <s id="N4006DB">Malim <lb/>quidem auras <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="uentos/u&etilde;tos">uentos / uentos</expan> tamen <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> acres &amp; in modicos mi <lb/>nus <expan abbr="mode&longs;te/&qtilde;">mode&longs;te / quae</expan> <expan abbr="&itilde;mobile">immobile</expan> &amp; perinde graue c&aelig;lum feram: et <expan abbr="capi&utilde;t">capiunt</expan> <lb/>inquit uitium Ouidius: ni moueantur aqu&aelig;: Quid aer: profecto <lb/>motu uehementer. </s>
            <s id="N4006FE">ut ita loquar / hilare&longs;cit: Nam motu fieri <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <lb/>opinor / ut &longs;urgentes a terra uapores: aut di&longs;&longs;ipentur: aut motibus <lb/>in cale&longs;cendo concoquantur: Sed hos uentos uelim fractos obiec<lb/>tis montibus: et &longs;iluis: aut longa <expan abbr="c&otilde;migratione">commigratione</expan> la&longs;&longs;os apellere: <lb/>Velim et ne per loca apellant: unde raptum malum ad nos affe<lb/>rant. </s>
 <s>Namque erit quidem a <lb/>pud nos Regio circumexpo&longs;ita totius &longs;oli amplitudo &amp; facies: <lb/>ubi &aelig;dificandum &longs;it: cuius pars erit area. </s>           <s id="N400713">Idcirco uitandum <expan abbr="cuiu&longs;&qtilde;">cuiu&longs;que</expan> uiciniam admonere: ex qua <expan abbr="noxi&utilde;">noxium</expan> <lb/>quid effluat: Quo in genere &longs;unt teter odor / impuru&longs;que omnis ua<lb/>por palu&longs;trium sedarumque pr&aelig;&longs;ertim aquarum et fo&longs;&longs;ionum. </s>
            <s id="N400722"><expan abbr="C&otilde;">Com</expan> <lb/>&longs;tat apud phy&longs;icos omnem fluuium qui niuibus excre&longs;cat / aerem <lb/>ducere frigidum et cra&longs;&longs;um. </s>
 <s>Area uero erit certum <lb/>quoddam loci per&longs;criptum &longs;patium: quod quidem muro ad u&longs;us <lb/>utilitatemque <expan abbr="ambian&ttilde;">ambiantur</expan>. </s>           <s id="N40072C">Sed inter aquas nulla erit <expan abbr="fedior/&qtilde;">sedior / quae</expan> <lb/>qu&aelig; motu nullo exagitata contabe&longs;cat: eritque morbo&longs;ior&apos; uicini&aelig; <lb/>huiu&longs;modi contagio / quo uentis minus probatis <expan abbr="&longs;ub&longs;titue&ttilde;">&longs;ub&longs;tituetur</expan>: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <expan abbr="u&etilde;">uen</expan><lb/>tos <expan abbr="fer&utilde;t">ferunt</expan> &longs;uapte natura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> e&longs;&longs;e tales ut &longs;alubres aut <expan abbr="&itilde;&longs;alubres">in&longs;alubres</expan> <lb/>&longs;int: Sed <expan abbr="aquil&otilde;em">aquilonem</expan> inquit Plinius <expan abbr="theophra&longs;t&utilde;">theophra&longs;tum</expan> atque <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan> &longs;e<lb/>cutus <expan abbr="o&itilde;um">omnium</expan> <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="adbon&atilde;">ad bonam</expan> <expan abbr="ualitudin&etilde;">ualitudinem</expan> <expan abbr="re&longs;titu&etilde;d&atilde;">re&longs;tituendam</expan> atque <expan abbr="&longs;eru&atilde;d&atilde;">&longs;eruandam</expan> accomo <lb/><expan abbr="dati&longs;&longs;im&utilde;">dati&longs;&longs;imum</expan>. </s>
            <s id="N400782"><expan abbr="Hau&longs;tr&utilde;">Hau&longs;trum</expan> <expan abbr="affirm&atilde;t">affirmant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> phy&longs;ici pr&aelig;<expan abbr="c&aelig;&ttilde;">c&aelig;ter</expan>is generi <expan abbr="h&otilde;in&utilde;">hominum</expan> <lb/><expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="noxi&utilde;">noxium</expan>: quoniam &amp; <expan abbr="pecud&etilde;">pecudem</expan> hau&longs;tro <expan abbr="fl&atilde;te">flante</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ine piculo <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="&itilde;">in</expan> pa&longs;cuis <pb xlink:href="004/01/011.jpg"/>arbitrantur: Neque item &longs;e u&longs;piam temere ciconias hau&longs;tris com<lb/>mittere ob&longs;eruarunt: Delphines per aquilonem uoces audire au<lb/>ra &longs;ecundante: Hau&longs;tro uero et tardius audire / et non ni&longs;i ex ad <lb/>uer&longs;o redditas: Spirante aquilone dies durare anguillam &longs;enos <lb/>&longs;ine aquis: hau&longs;tro non durare / tantam ine&longs;&longs;e huic uento cra&longs;&longs;i<lb/>tatem et in morbos uim: Itaque ut hau&longs;tro &aelig;grotari et admodum <lb/>pituito&longs;os reddi: ita et corocu&longs;&longs;uri referunt. </s>
 <s>Sed are&aelig; apellatione ueniet quoque id / quo <lb/>cunque ip&longs;um &aelig;dificii loco &longs;it: quod deambulantes ue&longs;tigio premi <lb/>mus. </s>           <s id="N4007C5">Meridianum etiam <lb/>mare improbant una pr&aelig;&longs;ertim re quod radiorum flexionibus obiec<lb/>tam regionem duos pati &longs;oles iudicent: unum c&aelig;lo / alterum ab a <lb/>quis inurentem: Et maximam illic fieri uarietatem aeris &longs;ole ca<lb/>dente intelligunt: Vbi frigentes umbr&aelig; noctis aduenerint. </s>
            <s id="N4007D0">Et <lb/>&longs;unt qui occiduas appul&longs;iones flexione&longs;que radiorum: &longs;eu ab aquis <lb/>et mari: &longs;eu a montibus remittantur: c&aelig;teris mole&longs;tiores putent / <lb/>quod integro eius diei &longs;ole iam incalefactum locum plus &longs;atis fer<lb/>uidiorem reddant / &aelig;&longs;tu adducto et flexionibus congeminato: <lb/>Quod &longs;i dabitur ut his cum &longs;olibus grauiores etiam uenti: li<lb/>beros ad te habeant aditus / quid erit / quod mole&longs;tius aut minus <lb/>ferendum &longs;it? </s>
 <s>Partitio e&longs;t qu&aelig; totius &aelig;dificationis aream <expan abbr="&itilde;">im</expan> minoris areas <lb/>partitur: unde fit ut qua&longs;i membris in unum adactis &amp; coaptatis <lb/>totum &aelig;dificii corpus minoribus &aelig;dificiis refertum &longs;it. </s>           <s id="N4007E1">Matutinas etiam auras / qu&aelig; crudos ob&longs;urgentes <lb/>uapores offerant / non inmerito longe improbabunt: Diximus de <lb/>&longs;ole et uentis / quibus aerem uariari / et &longs;alubrem atque in&longs;alubrem <lb/>fieri manife&longs;to &longs;entimus: et diximus / breui&longs;&longs;ime quo ad hic dicen <lb/>dum uidebatur: et de his &longs;uo loco di&longs;tinctius per&longs;crutabimur.</s>
          </p>
 <s>Parietem <lb/>dicimu&longs; omnem &longs;tructuram: qu&aelig; a &longs;olo in altum &longs;urrexerit ad fe <lb/>rendum onus tectorum: qu&aelig; ue obducta &longs;tet ad interiora &aelig;dificii <lb/>u<gap/>cua obuallanda. </s>         <p id="N4007EC" type="main">
            <s id="N4007EE">RVRSVS in captanda regione conueniet: Vt &longs;it ea quidem <lb/>eiu&longs;modi / ut incolis omni exparte bene &longs;it futurum / cum rerum <lb/>natura: et cum reliquorum hominum genere atque conuictu. </s>
 <s>Tectum appellamus non partem illam &aelig;di <lb/>ficii &longs;olum &longs;ublimem atque <expan abbr="extrem&atilde;/qua">extreman/qua</expan> pluui&aelig; intercipiuntur: <lb/>Verum et tectum id maxime e&longs;t quicquid late / longeque di&longs;ten <lb/>tum &longs;upra deambulantium caput ad&longs;tet: Quo ingenere &longs;unt con <lb/>tignationes/concamerationes/te&longs;tudinata: &amp; eiu&longs;modi. </s>           <s id="N4007F5"><expan abbr="Nequeen&itilde;">Neque <lb/>enim</expan> ego illic / ubi condere Callicula <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> de&longs;tinauerat in alpium <lb/>arduo aliquo et difficili iugo / ni&longs;i maxima cogat nece&longs;&longs;itas: &aelig;di<lb/>ficabo. </s>
            <s id="N400805">Vitabo et de&longs;ertam &longs;olitudinem: qualem uarro fui&longs;&longs;e re <lb/>fert partem galli&aelig; / qu&aelig; inter adienum &longs;it / qualemue &longs;cribit ce&longs;ar <lb/>pro &longs;ua fui&longs;&longs;e tempora Britaniam: Neque placebit: &longs;i illic uti in&longs;ula <lb/><expan abbr="p&otilde;ti">ponti</expan> oenoe <expan abbr="uiu&etilde;d&utilde;">uiuendum</expan> erit ouis <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> <expan abbr="aui&utilde;">auium</expan>: aut &longs;i glande uti apud hi&longs;<lb/><expan abbr="pani&atilde;">paniam</expan> Plinii <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> nullis <expan abbr="uiueb&atilde;t">uiuebant</expan> locis: Velim <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> nihil <lb/>de&longs;it: quod <expan abbr="adu&longs;&utilde;">adu&longs;um</expan> <expan abbr="futur&utilde;">futurum</expan> &longs;it Pr&aelig;clare alexander negauit uelle <expan abbr="&itilde;mon">immon</expan> <lb/>te Athos condere urbem / alioquin futuram ex Polycratis archi<pb xlink:href="004/01/012.jpg"/>tecti commento admirabilem  /ea re / quod rerum <expan abbr="afflu&etilde;tiam">affluentiam</expan> incol&aelig; <lb/>habituri non e&longs;&longs;ent: Ari&longs;toteli forta&longs;&longs;is poterat placere ea regio: <lb/>pr&aelig;&longs;ertim condendis urbibus / qu&aelig; difficiles haberet aditus: Et <lb/>comperio fui&longs;&longs;e gentes: qu&aelig; &longs;uos fines de&longs;erti&longs;&longs;imos et de&longs;tituti&longs; <lb/>&longs;imos longe ac late ho&longs;tium <expan abbr="incommod&atilde;dorum">incommodandorum</expan> gratia e&longs;&longs;e affec<lb/>tarint: Horum rationes proba&longs;&longs;e ne <expan abbr="c&otilde;ueniat/">conueniat /</expan> an <expan abbr="n&otilde;alibi">non alibi</expan> di&longs;cep<lb/>tabimus: Sed h&aelig;c &longs;i ita iuuant publicis i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="&itilde;">in</expan> rebus / non <expan abbr="&etilde;">esse</expan> <lb/>ut eorum in&longs;titutum improbem: At reliquis profecto &aelig;dificiis <lb/><expan abbr="pon&etilde;dis">ponendis</expan> mihi ea perplacebit  regio / qu&aelig; et multos et uarios habebit <lb/>aditus: quibus et naui et iumento et iugo <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> &aelig;&longs;tate / tum et hyeme <lb/>nece&longs;&longs;aria commodi&longs;&longs;ime po&longs;&longs;int conuehi: Atqui erit ip&longs;a regio <lb/>neque <expan abbr="aquar&utilde;">aquarum</expan> exuberantia madida neque &longs;iccitate a&longs;pera: &longs;ed habilis <lb/>et <expan abbr="cont&etilde;perabilis">contemperabilis</expan>: Aut &longs;i id ex <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan> nequeat: paulo frigentem <lb/>et <expan abbr="&longs;iccam/&qtilde;">&longs;iccam / quae</expan> minus calentem et plus &longs;atis humectam eligemus: <lb/>Nam tecto / pariete / ue&longs;te / igne / motu frigora <expan abbr="uincen&ttilde;">uincentur</expan> <expan abbr="Siccitat&etilde;">Siccitatem</expan> <lb/>quidem cur uehementer hominum corpora aut ingenia l&aelig;dat ha<lb/>bere in &longs;e quippiam haud multum arbitrantur: Tum et &longs;iccis du<lb/>re&longs;cere / frigidis forta&longs;&longs;is horre&longs;cere homines putant: Verum hu<lb/>midis tabe&longs;cere corpora omnia et calidis &longs;olui affirmant: Et uide <lb/>re licet cum frigida propter tempora <expan abbr="homines/t&utilde;">homines / tum</expan> et frigenti loco <lb/>habitantes corpore &longs;tare ualido et morbis libero. </s>
 <s>Aper <lb/>tiones nuncupamus quicquid e&longs;t ubique per &aelig;dificium: quod in <lb/>gre&longs;&longs;um/egre&longs;&longs;um ue inde incolis rebus ue pi&aelig;bent.</s></p><p type="margin">           <s id="N4008A9">Tam et &longs;i &longs;tatu <lb/>aut calentibus locis excellere ingenia / frigentibus pr&aelig;&longs;tare corpo<lb/>ra: Tum ex appiano hi&longs;torico intellexi Numidas ea de re <expan abbr="max&itilde;e">maxime</expan> <lb/>longe uos e&longs;&longs;e quod hyemem <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> habeant frigentem: Omnium <lb/>tum <expan abbr="opt&itilde;a">optima</expan> erit regio: qu&aelig; &longs;ubhumecta et tepens &longs;it: Proceros: n: <lb/>et uenu&longs;tos ea homines feret / atque etiam minime tri&longs;tes. </s>
            <s id="N4008C2">Secundo <lb/>loco ea erit Regio percommoda / qu&aelig; niuo&longs;is in prouinciis plus <lb/>c&aelig;teris habebit &longs;olis / et qu&aelig; &longs;olibus are&longs;centi in prouincia plus ha<lb/>bebit humecti atque umbrarum: Sed nullo ponetur loco &aelig;dificium <lb/>utcunque ip&longs;um &longs;it: <expan abbr="inc&otilde;modius">incommodius</expan> atque indecentius / quam cum intra <lb/><expan abbr="c&otilde;uallem">conuallem</expan> abditum &longs;it: Nam ut cetera obmittam / qu&aelig; <expan abbr="&itilde;">im</expan>promptu <lb/>&longs;unt: ea &longs;ine ulla dignitate delite&longs;cere / et pro&longs;pectus am&aelig;nitate in<lb/>tercepta nullam habere gratiam: Quid illud / quod breui fiat / ut <lb/>imbrium ruinis obruatur: et circum fluentibus aquis infundatur <pb xlink:href="004/01/013.jpg"/>&amp; in modico imbibito humore continuo made&longs;cat: &amp; terrenum <lb/>uaporem ualitudini hominum uehementer noxium a&longs;&longs;iduo effu<lb/>met. </s>
 <s><margin.target id="marg2"/>d</s></p><p type="main">           <s id="N4008E8">Non illic ualebunt ingenia hebetatis &longs;piritibus: Non illic <lb/>durabunt corpora. </s>
            <s id="N4008ED">Commaceratis compagibus putre&longs;cent libri: <lb/>arma &amp; qu&aelig;cumque in horreis erunt: marce&longs;cent denique / uitiabun<lb/>tur uliginis exuberantia. </s>
 <s>De his igitur &amp; de &longs;ingulorum partibus nobis dicendum e&longs;t: &longs;i <lb/>prius non nulla rettulci imus: qu&aelig; quidem &longs;eu principia/&longs;eu prin <lb/>cipiis no&longs;tri huius in&longs;tituti operis in&longs;ita atque innata &longs;unt: pluri <lb/>mum certe facient ad rem: Nam con&longs;iderantibus an &longs;it quippi <lb/>am/quod quibu&longs;que harum qu&aelig; diximu&longs; partium conferat / tria <lb/>inuenimus minime <expan abbr="po&longs;tpon&etilde;da">po&longs;tponenda</expan>: qu&aelig; <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> et tectis &amp; parietibus <lb/>et reliquis eiu&longs;modi <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <expan abbr="c&otilde;ueni&atilde;t">conueniant</expan>: ea &longs;unt h&aelig;c. </s>           <s id="N4008F4">Tum &longs;i eo ingreditur &longs;ol undique reci <lb/>procatis radiis torrebuntur: Si non excipient <expan abbr="&longs;oles/crude&longs;c&etilde;t">&longs;oles / crude&longs;cent</expan> um<lb/>bra / atque torpebunt. </s>
            <s id="N4008FF">Adde his quod uentus &longs;i eo penetrat qua&longs;i cana<lb/>libus coarctatus durius et mole&longs;tius furit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par e&longs;t: Si non ingre<lb/>ditur fit ut concretus illic aer ut ita dicam / lute&longs;cat: Conuallem <lb/>enim i&longs;tiu&longs;modi po&longs;&longs;umus non indecenter lacunam &longs;tagnumue <lb/>putare aeris. </s>
 <s>Vt &longs;int eorum<pb xlink:href="004/01/008.jpg"/>&longs;ingula ad certum de&longs;tinatumque u&longs;um comoda et in primis &longs;alu <lb/>berrima: Ad firmitatem perpetuitatemque integra et &longs;olida &amp; ad <lb/>modum &aelig;terna: Ad gratiam et am&aelig;nitatem compta/compo&longs;ita: <lb/>et in omni parte &longs;ui/ut ita loquar/redimita. </s>           <s id="N40090E">Itaque erit quidem loci forma et digna et am&aelig;na: qu&aelig; <lb/><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaqua</expan> humilis et qua&longs;i immer&longs;a: &longs;ed qu&aelig; cel&longs;a &amp; admodum &longs;pe<lb/>culatrix fiet: et quo l&aelig;ti&longs;&longs;imus aer a&longs;&longs;iduo aliquo &longs;piritu mouea<lb/>tur. </s>
            <s id="N40091A">Habebit pr&aelig;terea earum rerum <expan abbr="copi&atilde;">copiam</expan>: qu&aelig; u&longs;ui et uolupta<lb/>ti u&longs;que futura <expan abbr="&longs;int/aqu&atilde;/ignem/e&longs;cam">&longs;int / aquam / ignem / e&longs;cam</expan>: Sed in his <expan abbr="&longs;eru&atilde;dum">&longs;eruandum</expan> erit <lb/>nequid inde &longs;aluti et rebus hominum officiat: Aperiendi gu&longs;tan <lb/>dique fontes: Spectand&aelig; &amp; ignibus aqu&aelig; ne quid ui&longs;co&longs;i / mucidi <lb/>crudulentiue in &longs;e admixtum habeant: quo incol&aelig; in morbos in<lb/>cidant: Sino illud quod aquis fit / ut gutturoli calculo&longs;ique reddan<lb/>tur. </s>
 <s>His qua&longs;i rerum dicen <lb/>darum primordiis et fundamentis iactis ad in&longs;titutum pro&longs;e qua <lb/>mur. </s>           <s id="N400935">Sino &amp; rariora illa <expan abbr="aquar&utilde;">aquarum</expan> miracula: qu&aelig; et docte et elegan <lb/>ter colligit Vitruuius architectus. </s>
            <s id="N40093E">Extat Hippocratis phy&longs;ici <lb/>&longs;ententia / aquam non depuratam &longs;ed grauem &amp; &longs;apore non <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> <lb/>ti qui biberint: hi uentre &aelig;&longs;tuo&longs;o et <expan abbr="tum&etilde;ti">tumenti</expan> <expan abbr="fi&etilde;t">fient</expan>: C&aelig;tera corporis <lb/>membra cubiti / &longs;patule / facies reddentur p&aelig;nitus extenuata: &amp; <lb/>mirum in modum gracilia. </s>
 <s>Regionem ueteres ut omni nocuo liberam et commodita <lb/>tibus reforti&longs;&longs;imam haberent/quo ad eius fieri poterat/uehemen <lb/>ter elaborabant: Atque inprimis c&aelig;lum ne habituri e&longs;&longs;ent graue et <lb/>infe&longs;tum/omni diligentia p&aelig;nitus pr&aelig;cauebant/prudenti id qui <lb/>dem &amp; permaxime nece&longs;&longs;ario con&longs;ilio: Nam terram atque aquam <lb/>&longs;iquid habeat in &longs;e uitii/arte et ingenio corrigi po&longs;&longs;e non negant <lb/>Celum uero nulla ingenii ope/ nullaque hominum manu &longs;atis <lb/>po&longs;&longs;e emendari a&longs;&longs;euerant: Et <expan abbr="omn&itilde;o">omnino</expan> &longs;piritus anhelitus/quo uno <lb/>maxime uitam ali &longs;eruarique &longs;entimus/mirifice ad &longs;alutem confe <lb/>ret/&longs;i erit per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus: Tum et quantam habeat celum ingi <lb/>gnendi<gap/>/producendis/alendis / &longs;eruandi&longs;que rebus uim: quis e&longs;t <lb/>quem id fugiat? </s>           <s id="N400955">Adde quod uitio &longs;plenis male concre<lb/>to &longs;anguine inmorbos incident uarios et pe&longs;ti&longs;entes. </s>
            <s id="N40095A">E&longs;tate prolu<lb/>uie uentris fluente bile et di&longs;&longs;olutis humoribus deficient: Tum et <lb/>morbis grauioribus atque diutinis <expan abbr="integr&utilde;">integrum</expan> per annum laborabunt: a <lb/>qua intereus et pr&aelig;cordiorum angu&longs;tia et anxietatibus laterum <lb/>urgebuntur. </s>
 <s>Quando &amp; pr&aelig;&longs;tare ingenio eos <expan abbr="&itilde;telligas">intelligas</expan> homi <lb/>nes: qui celo fruantur <expan abbr="puriore/&qtilde;">puriore/quae</expan> eos qui cra&longs;&longs;o et madenti. </s>           <s id="N400969">Iuniores bili atra in&longs;anient: &longs;enes humorum incendio <lb/>flagrabunt. </s>
            <s id="N40096E">Femin&aelig; &aelig;gre concipient: et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> difficiles partus e <lb/>nitentur: Omnis denique &aelig;tas et &longs;exus morte immatura intempe<lb/>&longs;tiue cadet acta morbis atque ab&longs;umpta: Dies uero uit&aelig; i&longs;torum aget <pb xlink:href="004/01/014.jpg"/>nullus: non tri&longs;tes et coinquinatos malis humoribus atque <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>perturbationum genere uexatos: tum et animo exagitati &longs;emper <lb/>erunt in m&aelig;rore atque luctu. </s>
 <s>Qu&aelig; <lb/>una res poti&longs;&longs;imum effeci&longs;&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;/ut">creditur/ut</expan> athenien&longs;es acumine inge <lb/>nii multo pr&aelig;&longs;titerint thebanis. </s>           <s id="N400985">Plura po&longs;&longs;ent de aquis dici: qu&aelig; uete<lb/>res hi&longs;torici annotarunt / uaria &amp; admirabilia: &amp; ad hominum ge <lb/>nus bene atque male habendum ualidi&longs;&longs;ima: Sed rara illa et forta&longs;<lb/>&longs;is ad peritiam o&longs;tentandam: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad rem edi&longs;&longs;erendam facerent: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>et de aquis prolixius &longs;uo dicetur loco. </s>
            <s id="N400998">Illud adeo negligendum <lb/>non e&longs;t / quod in promptu e&longs;t aqua nutriri omnia qu&aelig; coale&longs;cant <lb/>plantas / &longs;omina: et quibus ea uit&aelig; pars ine&longs;t / qu&aelig; motu uigeat: <lb/>quorum fructu et copia reficiantur homines atque nutriantur. </s>
 <s>Celum pro &longs;itu &amp; locorum facie ali <lb/>um atque alium haberi &longs;entimus: quarum uarietatum <expan abbr="r&otilde;es">rones</expan> partim in <lb/>telligere uidemur/ptim natur&aelig; ob&longs;curitate abdit&aelig; atque ob&longs;tru&longs;&aelig; <lb/>nos penitus latent: Sed de manife&longs;tis prius: po&longs;t occultiora p&longs;cru <lb/>tabimur: quo regiones <expan abbr="c&otilde;modi&longs;&longs;imas">commodi&longs;&longs;imas</expan> deligere et &longs;aluberrime po&longs; <lb/>&longs;imus degere. </s>           <s id="N4009A1">Id &longs;i <lb/>ita e&longs;t profecto quos nam habeat &longs;uccos aquarum h&aelig;c in qua <expan abbr="uit&atilde;">uitam</expan> <lb/>acturi &longs;umus regio quam diligenti&longs;&longs;ime &longs;crutari oportet. </s>
            <s id="N4009AC"><expan abbr="Indi&atilde;">Indiam</expan> <lb/>inquit Dyodorus multa ex parte habere homines proceros et uali<lb/>dos ingenioque pr&aelig;ditos acri / quod aerem ducant purum &amp; aquas &longs;a<lb/>luberrimas bibant. </s>
 <s>Aerem ueteres theologi <expan abbr="pallad&etilde;">palladem</expan> nuncuparunt: &amp; <lb/>hanc Homerus <expan abbr="de&atilde;">deam</expan> <expan abbr="e&etilde;">eem</expan> ait &amp; <expan abbr="glaucop&utilde;">glaucopum</expan> <expan abbr="apellari/pur&utilde;">apellari/purum</expan> &longs;ignificans <lb/>aerem: qui natura &longs;ui perlucidi&longs;&longs;imus &longs;it. </s>           <s id="N4009B8">Atqui aquam dicemus e&longs;&longs;e &longs;apore optimam / <lb/>qu&aelig; &longs;aporem habeat nullum: et colore commodi&longs;&longs;imam / qu&aelig; om<lb/>ni &longs;it colore penitus uacua et libera. </s>
            <s id="N4009BF">Tum et aquam e&longs;&longs;e <expan abbr="optim&atilde;">optimam</expan> <lb/>referunt / qu&aelig; limpida perlucida et tenuis &longs;it: qu&aelig; in <expan abbr="candid&utilde;">candidum</expan> li <lb/>teum infu&longs;a non <expan abbr="c&otilde;macularit">commacularit</expan>: qu&aelig; feruefacta fecem non dimi&longs;erit <lb/>Qu&aelig; mu&longs;co&longs;um alueum quo perfluat et pr&aelig;&longs;ertim &longs;axa coinqui <lb/>nata non reddiderit. </s>
 <s>Atqui in promptu qui <lb/>dem e&longs;t eum e&longs;&longs;e aerem &longs;aluberrimum: qui purgati&longs;&longs;imus: et per <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus &longs;it: qui acie ui&longs;us liberrime peruius: qui p lucidus: <lb/>qui leui&longs;&longs;imus: qui coequabilis et minime uarius. </s>           <s id="N4009D6">Addunt aquam per commodam e&longs;&longs;e in qua <lb/>legumina decocta bene <expan abbr="mite&longs;c&atilde;t">mite&longs;cant</expan>: et bonam qua bonum efficias pa<lb/>nem. </s>
            <s id="N4009E1"><expan abbr="Per&longs;crut&atilde;dum">Per&longs;crutandum</expan> item pari ratione ne quid edat regio / quod <lb/>&longs;it pe&longs;tilens aut ueneficum quo ad qui degant eo loci in periculo <lb/>&longs;int. </s>
 <s>Tum contra <lb/>pe&longs;tiferum illic e&longs;&longs;e aerem &longs;tatuemus: ubi &longs;pi&longs;&longs;itudine <expan abbr="quad&atilde;">quadam</expan> aut <lb/>nebularum: Aut uaporum &longs;tet <expan abbr="c&otilde;cretus">concretus</expan> atque <expan abbr="fetul&etilde;tus">fetulentus</expan>. </s>           <s id="N4009EB">Sino illa qu&aelig; apud ueteres celebrantur / Colco ex frondibus <lb/>arborum &longs;tillare mel / quo gu&longs;tato pro&longs;temantur exanimes diem <lb/>que integrum pro mortuis habeantur. </s>
            <s id="N4009F2">Et quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> in antonii exer<lb/>citu herbarum uitio eueni&longs;&longs;e: quas frumenti inopia milites cum <lb/>edi&longs;&longs;ent in&longs;ani facti lapidibus fodiendis intenti u&longs;que eo &longs;e&longs;e exagi<lb/>tabant / quo ad bili commota caderent atque <expan abbr="interir&etilde;t">interirent</expan> nullo tuti re <lb/>medio contra pernitiem / ut &longs;cribit Plutarcus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> uino epoto: trita <lb/>h&aelig;c. </s>
 <s>Vt <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> quod <expan abbr="d&atilde;">dam</expan> <lb/>graue h&aelig;reat &longs;upciliis: atque <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> premat. </s>           <s id="N400A0B">Quid hac &aelig;tate / <gap/>apud Apuleam inItalia &longs;uperi boni / qu&aelig; <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> <lb/>incredibilis ueneni uis increbuit / <gap/>exterre&longs;tribus non nullis arane <lb/>olis quarum mor&longs;u homines aduaria in&longs;ani&aelig; <expan abbr="deliram&etilde;ta">deliramenta</expan> <expan abbr="c&otilde;citan&ttilde;">concitantur</expan> <pb xlink:href="004/01/015.jpg"/>atque ueluti per furorem acti <expan abbr="repi&utilde;tur">rapiuntur</expan>: Mirum dictu. </s>
            <s id="N400A2A">Nullus gra<lb/>uis tumor: Nullus liuor extat/qui corpore u&longs;piam appareat iac <lb/>tus uenefic&aelig; be&longs;tiol&aelig; &longs;eu mor&longs;u/&longs;eu aculeo: Sed principio obrec <lb/>ta mente languente attoniti: &amp; ni opem afferant / confe&longs;tim pere <lb/>unt. </s>
 <s>H&aelig;c ut ita &longs;int <expan abbr="utr&atilde;que">utranque</expan> in <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> fieri <expan abbr="arbitror/c&utilde;">arbitror/cum</expan> c&aelig;teras ob <expan abbr="res/t&utilde;">res/tum</expan> &longs;olibus <expan abbr="max&itilde;e">maxine</expan> atque <expan abbr="u&etilde;to">uento</expan>. <pb xlink:href="004/01/009.jpg"/>Neque hic phy&longs;ica illa recen&longs;ebimus/quo pacto ui &longs;olis uapores ex <lb/>intimis terr&aelig; ui&longs;ceribus <expan abbr="exhaurian&ttilde;">exhauriantur</expan>: atque in &aelig;thera <expan abbr="tollan&ttilde;">tollantur</expan>. </s>           <s id="N400A35">Hos Theophra&longs;ti medicamentis curant: Qui quidem uipe <lb/>rarum mor&longs;ibus tybicine adhibi<gap/>a mederi a&longs;&longs;euerabat. </s>
            <s id="N400A3C">Ergo uari <lb/>is modorum &longs;onis mu&longs;ici ita con&longs;ternatos mulcent. </s>
 <s>Quo <lb/>maximo in &longs;patio orbis ua&longs;tum incumulum coaggregati: aut im <lb/>mani mole &longs;ua face&longs;&longs;unt: aut radios &longs;olis excipiendo/ qua parte a <lb/>refacti &longs;unt eo in latus labun<gap/> &longs;uoque ca&longs;u aerem impellunt/uen <lb/>to&longs;que <expan abbr="concit&atilde;t">concitant</expan>: Indeque &longs;e&longs;e intra occeanum acti &longs;iti <expan abbr="immerg&utilde;t">immergunt</expan>: ma <lb/>ri demum infu&longs;i et humore pregnantes iterato aere uagando uen <lb/>tis <expan abbr="coercen&ttilde;">coercentur</expan>: et qua&longs;i &longs;pongia p&longs;tricti guttatim expre&longs;&longs;um humo <lb/>rem &longs;tillent atque impluant: quo &amp; noui terra uapores <expan abbr="concreen&ttilde;">concreentur</expan>: <lb/>Siue h&aelig;c uera &longs;int qu&aelig; recen&longs;uimus: &longs;iue <expan abbr="&etilde;">em</expan> uentus aut &longs;icca fumo <lb/>&longs;itas terr&aelig;: Aut calida euaporatio mota a frigore <expan abbr="impell&etilde;te">impellente</expan>: &longs;iue <lb/>aeris flatus: &longs;iue purus aer mundi motu/aut &longs;yderum cur&longs;u &amp; radio <lb/><expan abbr="c&otilde;motus">commotus</expan>: &longs;iue generabilis <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> &longs;piritus &longs;uapte natura agitabilis/ <lb/>&longs;iue <expan abbr="quippi&atilde;">quippiam</expan> &longs;it/qd non in &longs;e ip&longs;o &longs;ed in aere potius o&longs;i&longs;tat <expan abbr="duct&utilde;">ductum</expan> <lb/>ex calida ui <expan abbr="&longs;&utilde;mi">&longs;ummi</expan> &aelig;theris atque incen&longs;ione <expan abbr="fc&atilde;">fcam</expan> ad <expan abbr="aer&etilde;">aerem</expan> liquentem: <lb/>Siue aliorum alia ulla ratio &amp; opinio indi&longs;qui&longs;itione habeda fumi <lb/>or &amp; antiquior e&longs;t/pretereundum cen&longs;eo/quod forta&longs;&longs;is ab re uideri <lb/>po&longs;&longs;it. </s>           <s id="N400A41">Cum uero ad <lb/>&longs;uum uentum e&longs;t canendi modum/illico qua&longs;i exciti a&longs;&longs;urgunt: <lb/>&amp; per alacritatem ex libidine animi rem omni ne<gap/>uorum &amp; uiri <lb/>um contentione execuntur. </s>
            <s id="N400A4C">Atqui uidebis demor&longs;os alios &longs;alti <lb/>tando/Alios canendo/Alios alia exercendo &amp; conando qu&aelig; libi <lb/>do eorum &amp; in&longs;ania fert ad ultimam u&longs;que la&longs;&longs;itudinem: ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> <lb/>intermi&longs;&longs;a opera dies plu&longs;culos de&longs;udare &amp; nulla re alia conuale <lb/>&longs;cere ni&longs;i &longs;atietate <expan abbr="c&otilde;cept&aelig;">concept&aelig;</expan> incohateque dementi&aelig;. </s>
 <s>Verum hinc ni fallor <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> ut po&longs;&longs;imus interpretari cur <lb/>&longs;it/quod uidemus alias orbis regiones e&longs;&longs;e eiu&longs;modi/ut aere gaude <lb/>ant l&aelig;ti&longs;&longs;imo: dum ali&aelig; illis contigu&aelig; &amp; prope po&longs;it&aelig; in &longs;inu <lb/>tri&longs;tiore celo et qua&longs;i me&longs;to die con&longs;o<gap/> de&longs;cant: Nanque id quidem <lb/>fieri <expan abbr="c&otilde;iecto">coniecto</expan> aliam nullam ob rem/ni&longs;i quod his cum &longs;olo: &amp; uen<gap/>is <lb/>non bene conueniat. </s>           <s id="N400A5F">Atqui &longs;imile <lb/>quiddam apud Albanos eos/qui contra Pompeium multa equi <lb/>tum ui bellarunt affui&longs;&longs;e legimus. </s>
            <s id="N400A66">Nanque illic &longs;olitas <expan abbr="fer&utilde;t">ferunt</expan> gigni <lb/>araneas: quarum ali&aelig; tactos a &longs;e homines cogerent ridendo emo <lb/>ri: ali&aelig; contra flendo.</s>
 <s>Siracu&longs;as aiebat Cicero ita e&longs;&longs;e po&longs;itas. </s>         </p>
          <p id="N400A71" type="main">
 <s>ut <lb/>integrum per annum accol&aelig; cuiu&longs;que diei &longs;olem uideant: iarum id <lb/>tamen <expan abbr="optand&utilde;/et">optandun/et</expan> quo ad nece&longs;&longs;itas: locique oportunitas non inter <lb/>pellarit/in primis affectandum: Summendaque ea omnium erit re <lb/>gio: ab qua nebularum uis: &amp; omnis <expan abbr="d&etilde;&longs;ioris">den&longs;ioris</expan> uaporis cra&longs;&longs;itudo <lb/>longe ab&longs;it. </s>           <s id="N400A73">Neque item in&longs;eligenda regione ea &longs;pecta&longs;&longs;e tantum &longs;at e&longs;t: qu&aelig; <lb/>&longs;ub a&longs;pectu &amp; propalam &longs;unt expo&longs;ita/ Verum etiam ob&longs;euriori <lb/>bus inditiis notatis totam cau&longs;am animo aduerti&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s>
            <s id="N400A7A">At <lb/>qui erunt quidem inditia optimi aeris/integrarumque aquarum &longs;i <lb/>ea regio feret bonorum fructuum copiam. </s>
 <s>Compertum habent qui i&longs;ta &longs;ectantur / radios ar do <lb/>resque &longs;olis acrius agere/in quo den&longs;um offenderint: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in raro: In <lb/>oleo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in aqua: in ferro <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in lana. </s>           <s id="N400A81">Si &longs;enes &aelig;tate grandes <lb/>numero complures nutriat: Si ualida &amp; formo&longs;a iuuentute/ Si in <lb/>tegro &amp; frequenti partu abbundabit: Adde &longs;i puros partus &amp; nul <lb/>lis mon&longs;tris fedatos dabit. </s>
            <s id="N400A8A">Nanque ego uidi quidem urbes/quas <lb/>temporum gratia non nomino/in quibus parturiat nulla qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;e &longs;pectet una hominis: Atque pr&aelig;terea mon&longs;tri alicuius effectam <lb/>matrem. </s>
 <s>Ex quo aerem: qui i&longs;tic <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in pro<lb/>ximo uehementius efferue&longs;cat: grauem cra&longs;&longs;umque e&longs;&longs;e arguunt. <lb/></s>           <s id="N400A97">Vidi &amp; urbem aliam Itali&aelig;: ubi &longs;trum&aelig;/&longs;trabi/claudi <lb/>&amp; tortuo&longs;i tam multi na&longs;cantur/ Vt nulla pene illic creuerit fa <lb/>milia/qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> aliquem habeat mancum et comminutum. </s>
            <s id="N400AA2">Et pro <lb/>fecto recte admonent/ubi corporis ad corpus membri ue ad <gap/>m <lb/>bra crebras ac maximas di&longs;&longs;imilitudines uideris: id celi aeri&longs;que<lb/>ui ac uitio: aut occultiori aliqua depra<gap/>at&aelig; natur&aelig; cau&longs;a fieri. <pb xlink:href="004/01/016.jpg"/>Et faciat ad rem quod aiunt in cra&longs;&longs;o aere minus fame&longs;cimus: In <lb/>tenui plus &longs;itiunt. </s>
 <s>Egyptii de nobilitate contendentes <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> c&aelig;teris o<gap/>bis gentibu&longs; glo <lb/>riabantur e&longs;&longs;e apud &longs;e hominum genus principio precieatum: ne <lb/>que alibi procreari <expan abbr="oportui&longs;&longs;e/&qtilde;">oportui&longs;&longs;e/quae</expan> ubi &longs;aluberrime e&longs;&longs;ent uicturi. <pb xlink:href="004/01/010.jpg"/>Se enim qua&longs;i perpetuo uere et con&longs;tanti aeris tenore pr&aelig; c&aelig;teris <lb/>omnibus deorum benignitate mirifice donatos e&longs;&longs;e: <expan abbr="T&utilde;">Tum</expan> et inter <lb/>&aelig;gyptios eos pre&longs;ertim qui ad <expan abbr="Lybi&atilde;">Lybiam</expan> &longs;pectent/quod ibi <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> aur&aelig; <lb/><expan abbr="uarien&ttilde;/e&longs;&longs;e">uarientur/e&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="o&itilde;um">oinum</expan> pr&aelig;ditos ualitudine homines p <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> integerrima <lb/>&longs;cribit Herodotus: Et certe uidere uideor urbes <expan abbr="qua&longs;d&atilde;">qua&longs;dam</expan> cum Ita <lb/>lie/tum &amp; aliarum gentium non <expan abbr="ali&atilde;">aliam</expan> ob <expan abbr="r&etilde;/&qtilde;">ren/quae</expan> ob aeris modo frigen <lb/>tis modo feruentis &longs;ubitam <expan abbr="int&etilde;piem">intempiem</expan> fieri morbo&longs;as atque pe&longs;tilen <lb/>tes: Itaque &amp; <expan abbr="&qtilde;t&utilde;">quatum</expan> &longs;olis &amp; quos &longs;oles habeat regio non iniuria <expan abbr="&longs;pect&atilde;">&longs;pectam</expan> <lb/>dum <expan abbr="&etilde;">em</expan>: Neqd ad&longs;it aut &longs;olis aut umbrarum/quod plus &longs;atis &longs;it. </s>           <s id="N400AB5">Neque non condecet ex aliorum animantium <lb/>forma atque effigie futuras hominum habitudines coniecta&longs;&longs;e. <lb/></s>
            <s id="N400ABB">Nam &longs;i iumenta &amp; pecora firmi&longs;&longs;ima/ &amp; membrorum amplitu <lb/>dine atque proten&longs;ione multa e&longs;&longs;e illic uiderint/tales &longs;e habituros <lb/>itidem filios poterunt non iniuria &longs;pera&longs;&longs;e: Neque ab re erit &longs;i a <lb/>corporibus reliquis/quibus uit&aelig; uigor extinctus <expan abbr="e&longs;t/&itilde;ditia">e&longs;t/inditia</expan> &longs;ump <lb/>&longs;erimus aeris atque uentorum. </s>
 <s>So <lb/>lem Garamantes <expan abbr="orient&etilde;">orientem</expan> et <expan abbr="occident&etilde;">occidentem</expan> execrantur/quod nimia radii <lb/>a&longs;&longs;iduitate <expan abbr="uran&ttilde;">urantur</expan>: Alii nocte <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> ppetua pallent. </s>           <s id="N400ACA">Namque ex proximis &aelig;dificiorum <lb/>ftructuris ea didici&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus: Qu&aelig; &longs;i erunt facta &longs;cabra &amp; ea <lb/>rio&longs;a/inditio erit aduentitia inde mala conf<gap/>uere. </s>
            <s id="N400AD3">Arbores etiam <lb/>in unam aliquam partem qua&longs;i communi con&longs;en&longs;u proclinat&aelig;: <lb/>aut refract&aelig; in fe&longs;tis uentorum motibus ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e o&longs;tentant. </s>
 <s>H&aelig;c ita ut &longs;int <lb/>non id <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> efficit quod orbis axem <expan abbr="pronior&etilde;">proniorem</expan> aut obliquiorem habe <lb/>ant/facit id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="plurimum/&qtilde;">plurimum/quae</expan> quod ip&longs;a locorum facie: aut obii <lb/>ciantur &longs;olibus atque uentis excipiendis/aut ob&longs;truantur. </s>           <s id="N400ADA">Ip&longs;aque<lb/>rediuiuia &longs;axa locis innata/aut po&longs;ita / &longs;i &longs;ummotenus plus &longs;atis <lb/>putria facta &longs;unt: Variam loci intemperiem nunc arde&longs;centis / <lb/>nunc torpentis aeris atte&longs;tantur. </s>
            <s id="N400AE3">Et uitanda nimirum h&aelig;c in pri <lb/>mis erit regio/qua uehementes i&longs;tiu&longs;modi temporum tempe&longs;ta <lb/>tumque motus cra&longs;&longs;entur: Nam mortalium corpora &longs;i caloris aut <lb/>frigoris acri appellente ui occupentur / illico tota corporis coag <lb/>mentatio: &amp; &longs;ingularum partium connexio labefactatur ac &longs;olui <lb/>tur: &amp; ad morbos immaturamque &longs;enectutem compellitur. </s>
 <s>Malim <lb/>quidem auras <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="uentos/u&etilde;tos">uentos/uentos</expan> tamen <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> acres &amp; in modicos mi <lb/>nus <expan abbr="mode&longs;te/&qtilde;">mode&longs;te/quae</expan> <expan abbr="&itilde;mobile">immobile</expan> &amp; perinde graue c&aelig;lum feram: et <expan abbr="capi&utilde;t">capiunt</expan> <lb/>inquit uitium Ouidius: ni moueantur aqu&aelig;: Quid aer: profecto <lb/>motu uehementer. </s>           <s id="N400AF0">Vr <lb/>bem &longs;ub montibus/qu&aelig; exprocliui &longs;olem &longs;pectet occidentem: uel <lb/>ea re maxime in&longs;alubrem e&longs;&longs;e <expan abbr="affirm&atilde;t">affirmant</expan>: quod mox anhelitus noc <lb/>tis et umbr&aelig; gelidio<gap/>es &longs;entiantur.</s>
          </p>
 <s>ut ita loquar/hilare&longs;cit: Nam motu fieri <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan> <lb/>opinor/ut &longs;urgentes a terra uapores: aut di&longs;&longs;ipentur: aut motibus <lb/>in cale&longs;cendo concoquantur: Sed hos uentos uelim fractos obiec <lb/>tis montibus: et &longs;iluis: aut longa <expan abbr="c&otilde;migratione">commigratione</expan> la&longs;&longs;os apellere: <lb/>Velim et ne per loca apellant: unde raptum malum ad nos affe <lb/>rant. </s>         <p id="N400AFF" type="main">
            <s id="N400B01">Conuenit etiam pr&aelig;teritorum temporum uici&longs;&longs;itudine ex <expan abbr="prud&etilde;">prudem</expan> <lb/>tum ob&longs;eruatione repetita/&longs;iqua &longs;unt etiam rariora omni diligen <lb/>tia pr&aelig;cogita&longs;&longs;e. </s>
 <s>Idcirco uitandum <expan abbr="cuiu&longs;&qtilde;">cuiu&longs;quae</expan> uiciniam admonere: ex qua <expan abbr="noxi&utilde;">noxium</expan> <lb/>quid effluat: Quo ingenere &longs;unt teter odor/impuru&longs;que omnis ua <lb/>por palu&longs;trium fedarumque pr&aelig;&longs;ertim aquarum et fo&longs;&longs;ionum. </s>           <s id="N400B0C">Nam &longs;unt loca qu&aelig;dam quibus ine&longs;t natura oc <lb/>cultum quippiam/quod ad felicitatem atque infelicitatem faciat. <lb/></s>
            <s id="N400B12">Locris et Croton&aelig; nunquam fui&longs;&longs;e pe&longs;tem referunt. </s>
 <s><expan abbr="C&otilde;">Com</expan> <lb/>&longs;tat apud phy&longs;icos omnem fluuium qui niuibus excre&longs;cat/aerem <lb/>ducere frigidum et cra&longs;&longs;um. </s>           <s id="N400B15">In in&longs;ula cre <lb/>te nullum nocuum uer&longs;ari animal. <!-- REMOVE S-->Apud Gallias raro ui&longs;um <lb/>oriri mon&longs;trum annotarunt. </s>
            <s id="N400B1E">Alibi neque &aelig;&longs;tate feruenti: neque <lb/>hyeme fulgurare affirmant phy&longs;ici. </s>
 <s>Sed inter aquas nulla erit <expan abbr="fedior/&qtilde;">fedior/quae</expan> <lb/>qu&aelig; motu nullo exagitata contabe&longs;cat: eritque morbo&longs;ior' uicini&aelig; <lb/>huiu&longs;modi contagio/quo uentis minus probatis <expan abbr="&longs;ub&longs;titue&ttilde;">&longs;ub&longs;tituetur</expan>: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <expan abbr="u&etilde;">uem</expan> <lb/>tos <expan abbr="fer&utilde;t">ferunt</expan> &longs;uapte natura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> e&longs;&longs;e tales ut &longs;alubres aut <expan abbr="&itilde;&longs;alubres">in&longs;alubres</expan> <lb/>&longs;int: Sed <expan abbr="aquil&otilde;em">aquilonem</expan> inqt Plinius <expan abbr="theophra&longs;t&utilde;">theophra&longs;tum</expan> atque <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan> &longs;e <lb/>cutus <expan abbr="o&itilde;um">oinum</expan> <expan abbr="e&etilde;">eem</expan> <expan abbr="adbon&atilde;">adbonam</expan> <expan abbr="ualitudin&etilde;">ualitudinem</expan> <expan abbr="re&longs;titu&etilde;d&atilde;">re&longs;tituendam</expan> atque <expan abbr="&longs;eru&atilde;d&atilde;">&longs;eruandam</expan> accomo <lb/><expan abbr="dati&longs;&longs;im&utilde;">dati&longs;&longs;imum</expan>. </s>           <s id="N400B23">At in Campania inquit <lb/>Plinius per id tempus ciuitatibus ad meridiem po&longs;itis fulgu <lb/>rat. </s>
            <s id="N400B2A">Ceraumnia apud Epirum montes ferunt dictos a cre <lb/>bris fulminibus. </s>
 <s><expan abbr="Hau&longs;tr&utilde;">Hau&longs;trum</expan> <expan abbr="affirm&atilde;t">affirmant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> phy&longs;ici pr&aelig; <expan abbr="c&aelig;&ttilde;">c&aelig;tur</expan> is generi <expan abbr="h&otilde;in&utilde;">honinum</expan> <lb/><expan abbr="e&etilde;">eem</expan> <expan abbr="noxi&utilde;">noxium</expan>: qn &amp; <expan abbr="pecud&etilde;">pecudem</expan> hau&longs;tro <expan abbr="fl&atilde;te">flante</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ine piculo <expan abbr="e&etilde;">eem</expan> <expan abbr="&itilde;">im</expan> pa&longs;cuis <pb xlink:href="004/01/011.jpg"/>arbitrantur: Neque item &longs;e u&longs;piam temere ciconias hau&longs;tris com <lb/>mittere ob&longs;eruarunt: Delphines per aquilonem uoces audire au <lb/>ra &longs;ecundante: Hau&longs;tro uero et tardius audire/ et non ni&longs;i ex ad <lb/>uer&longs;o redditas: Spirante aquilone dies durare anguillam &longs;enos <lb/>&longs;ine aquis: hau&longs;tro non durare/tantam ine&longs;&longs;e huic uento cra&longs;&longs;i <lb/>tatem et in morbos uim: Itaque ut hau&longs;tro &aelig;grotari et admodum <lb/>pituito&longs;os reddi: ita et corocu&longs;&longs;uri referunt. </s>           <s id="N400B2F">Tum &amp; Beumnium in&longs;ulam <pb xlink:href="004/01/017.jpg"/>quod illic a&longs;&longs;idua fulmina iaciantur/poetis dedi&longs;&longs;e inquit Seruius: <lb/>Vt eo loci Vulcanum cecidi&longs;&longs;e dicerent. </s>
            <s id="N400B38">Apud Bo&longs;phoium &amp; <lb/>in&longs;odones tonitrua &amp; fulgura nunquam ui&longs;a atte&longs;tantur. </s>
 <s>Meridianum etiam <lb/>mare improbant una pr&aelig;&longs;ertim re quod radiorum flexionibus obiec <lb/>tam regionem duos pati &longs;oles iudicent: unum c&aelig;lo/alterum ab a <lb/>quis inurentem: Et maximam illic fieri uarietatem aeris &longs;ole ca <lb/>dente intelligunt: Vbi frigentes umbr&aelig; noctis aduenerint. </s>           <s id="N400B3D">&aelig;gypto <lb/>portenti loco e&longs;t &longs;i pluerit. </s>
            <s id="N400B42">Apud Hyda&longs;pem &aelig;&longs;tatis initio conti <lb/>nui imbres manant. </s>
 <s>Et <lb/>&longs;unt qui occiduas appul&longs;iones flexione&longs;que radiorum: &longs;eu ab aquis <lb/>et mari: &longs;eu a montibus remittantur: c&aelig;teris mole&longs;tiores putent/ <lb/>quod integro eius diei &longs;ole iam incalefactum locum plus &longs;atis fer <lb/>uidiorem reddant/&aelig;&longs;tu adducto et flexionibus congeminato: <lb/>Quod &longs;i dabitur ut his cum &longs;olibus grauiores etiam uenti: li <lb/>beros ad te habeant aditus/ quid erit/quod mole&longs;tius aut minus <lb/>ferendum &longs;it? </s>           <s id="N400B47">In Lybia tam raros moueri uentos ferunt: ut <lb/>ex celi cra&longs;&longs;itudine uari&aelig; per aerem concret&aelig; uaporibus &longs;pecies <lb/>&longs;pectentur. </s>
            <s id="N400B4E">At contra maiore in parte Galati&aelig; per &aelig;&longs;tatem tanta <lb/>uis perflat uenti: Vt lapides pro harena per &longs;ublime trahat. </s>
 <s>Matutinas etiam auras/qu&aelig; crudos ob&longs;urgentes <lb/>uapores offerant/non inmerito longe improbabunt: Diximus de <lb/>&longs;ole et uentis/quibus aerem uariari/et &longs;alubrem atque in&longs;alubrem <lb/>fieri manife&longs;to &longs;entimus: et diximus/breui&longs;&longs;ime quo ad hic dicen <lb/>dum uidebatur: et de his &longs;uo loco di&longs;tinctius per&longs;crutabimur.</s></p><p type="main">           <s id="N400B53">In <lb/>Hy&longs;pania ad hiberum circio uento onerata per celi plau&longs;tra pr&aelig; <lb/>dicant. </s>
            <s id="N400B5A">Notum quidem apud &aelig;thiopiam non perflare: Hunc ue <lb/>ro apud Arabes uentum &amp; toglodytas uirentia omnia exurere af <lb/>firmant hi&longs;torici. </s>
 <s>RVRSVS in captanda regione conueniet: Vt &longs;it ea quidem <lb/>eiu&longs;modi/ut incolis omni exparte bene &longs;it futurum/cum rerum <lb/>natura: et cum reliquorum hominum genere atque conuictu. </s>           <s id="N400B61">Delon quidem nunquam fui&longs;&longs;e terr&aelig;motibus <lb/>uexatam/ Sed &longs;emper eodem man&longs;i&longs;&longs;e &longs;axo / cum circumuicin&aelig; <lb/>terr&aelig;motibus c&aelig;ciderint &longs;cribit Tuchidides: partem eam Itali&aelig; <lb/>qu&aelig; ab algido &longs;ub Roma <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> hernicorum collium tractu ad ca <lb/>pua u&longs;que e&longs;t/crebris teri&aelig;motibus qua&longs;&longs;atam: &amp; prope de&longs;ola <lb/>tam uidemus. </s>
            <s id="N400B72">Sunt qui Achaiam a crebra aquarum inundatio <lb/>ne dictam extiment. </s>
 <s><expan abbr="Nequeen&itilde;">Neque<lb/>enim</expan> ego illic/ubi condere Callicula <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> de&longs;tinauerat in alpium <lb/>arduo aliquo et difficili iugo/ni&longs;i maxima cogat nece&longs;&longs;itas: &aelig;di <lb/>ficabo. </s>           <s id="N400B77">Romam &aelig;ternum &longs;ebrico&longs;am fui&longs;&longs;e compe <lb/>rio: Ea&longs;que febres Galienus nouum emitritarum e&longs;&longs;e genus putet: <lb/>Cui uaria &amp; prope pugnantia inuarias horas remedia adhibenda <lb/>&longs;unt. </s>
            <s id="N400B80">Apud poetas uetus fabula e&longs;t Typhonem prochita in&longs;ula &longs;e <lb/>pultum &longs;e &longs;e non interrato commouere: ex quo fiat ut funditus <lb/>in&longs;ula contremi&longs;cat: Id quidem poet&aelig; &longs;ic cecinere quoniam ter <lb/>r&aelig;motibus in&longs;ula &amp; eruptionibus uexaretur/adeo ut Etrien&longs;es: <lb/>&amp; calchiden&longs;es habi<gap/> tores olim coacti &longs;int aufugere: &amp; rur&longs;us <lb/>qui po&longs;t tempora a Hyerone Syracu&longs;ano mi&longs;&longs;i e&longs;&longs;ent / ut nouam <lb/>illic urbem conderent/a&longs;&longs;idui periculi et calamitatis metu au&longs;u <lb/>gerunt. </s>
 <s>Vitabo et de&longs;ertam &longs;olitudinem: qualem uarro fui&longs;&longs;e re <lb/>fert partem galli&aelig;/qu&aelig; inter adienum &longs;it/qualemue &longs;cribit ce&longs;ar <lb/>p&longs;ua fui&longs;&longs;e tempora Britaniam: Neque placebit: &longs;i illic uti in&longs;ula <lb/><expan abbr="p&otilde;ti">ponti</expan> oenoe <expan abbr="uiu&etilde;d&utilde;">uiuendum</expan> erit ouis <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> <expan abbr="aui&utilde;">auium</expan>: aut &longs;i glande uti apud hi&longs; <lb/><expan abbr="pani&atilde;">paniam</expan> Plinii <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> nuliis <expan abbr="uiueb&atilde;t">uiuebant</expan> locis: Velim <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> nihil <lb/>de&longs;it: qd <expan abbr="adu&longs;&utilde;">adu&longs;um</expan> <expan abbr="futur&utilde;">futurum</expan> &longs;it Pr&aelig;clare alexander negauit uelle <expan abbr="&itilde;mon">immon</expan> <lb/>te Athos condere urbem / alioquin futuram ex Polycratis archi <pb xlink:href="004/01/012.jpg"/>tecti commento admirabilem/ea re/quod rerum <expan abbr="afflu&etilde;tiam">affluentiam</expan> incol&aelig; <lb/>habituri non e&longs;&longs;ent: Ari&longs;toteli forta&longs;&longs;is poterat placere ea regio: <lb/>pr&aelig;&longs;ertim condendis urbibus/qu&aelig; difficiles haberet aditus: Et <lb/>comperio fui&longs;&longs;e gentes: qu&aelig; &longs;uos fines de&longs;erti&longs;&longs;imos et de&longs;tituti&longs; <lb/>&longs;imos longe ac late ho&longs;tium <expan abbr="incommod&atilde;dorum">incommodandorum</expan> gratia e&longs;&longs;e affec <lb/>tarint: Horum rationes proba&longs;&longs;e ne <expan abbr="c&otilde;ueniat/">conueniat/</expan> an <expan abbr="n&otilde;alibi">nonalibi</expan> di&longs;cep <lb/>tabimus: Sed h&aelig;c &longs;i ita iuuant publicis i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="&itilde;">im</expan> rebus/non <expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>ut eorum in&longs;titutum improbem: At reliquis profecto &aelig;dificiis <lb/><expan abbr="pon&etilde;dis">ponendis</expan> mihi ea p placebit regio/qu&aelig; et multos et uarios habebit <lb/>aditus: quibus et naui et iumento et iugo <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> &aelig;&longs;tate/tum et hyeme <lb/>nece&longs;&longs;aria commodi&longs;&longs;ime po&longs;&longs;int conuehi: Atqui erit ip&longs;a regio <lb/>neque <expan abbr="aquar&utilde;">aquarum</expan> exuberantia madida neque &longs;iccitate a&longs;pera: &longs;ed habilis <lb/>et <expan abbr="cont&etilde;perabilis">contemperabilis</expan>: Aut &longs;i id ex <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan> nequeat: paulo frigentem <lb/>et <expan abbr="&longs;iccam/&qtilde;">&longs;iccam/quae</expan> minus calentem et plus &longs;atis humectam eligemus: <lb/>Nam tecto/pariete/ue&longs;te/igne/motu frigora <expan abbr="uincen&ttilde;">uincentur</expan> <expan abbr="Siccitat&etilde;">Siccitatem</expan> <lb/>quidem cur uehementer hominum corpora aut ingenia l&aelig;dat ha <lb/>bere in &longs;e quippiam haud multum arbitrantur: Tum et &longs;iccis du <lb/>re&longs;cere /frigidis forta&longs;&longs;is horre&longs;cere homines putant: Verum hu <lb/>midis tabe&longs;cere corpora omnia et calidis &longs;olui affirmant: Et uide <lb/>re licet cum frigida propter tempora <expan abbr="homines/t&utilde;">homines/tum</expan> et frigenti loco <lb/>habitantes corpore &longs;tare ualido et morbis libero. </s>           <s id="N400B93">Itaque eiu&longs;modi omnia ex longa ob&longs;eruatione repetenda <lb/>&longs;unt &amp; ex aliorum locorum &longs;imilitudinibus comparanda/ quo to <lb/>ta ratio integrior habeatur.</s>
          </p>
 <s>Tam et &longs;i &longs;tatu <lb/>aut calentibus locis excellere ingenia/frigentibus pr&aelig;&longs;tare corpo <lb/>ra: Tum ex appiano hi&longs;torico intellexi Numidas ea de re <expan abbr="max&itilde;e">maxine</expan> <lb/>longeuos e&longs;&longs;e quod hyemem <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> habeant frigentem: Omnium <lb/>tum <expan abbr="opt&itilde;a">optina</expan> erit regio: qu&aelig; &longs;ubhumecta et tepens &longs;it: Proceros: n: <lb/>et uenu&longs;tos ea homines feret/atque etiam minime tri&longs;tes. </s>         <p id="N400B9A" type="main">
            <s id="N400B9C">Quin et di&longs;quirendum an nullis incommodis occultioribus ea re <lb/>gio offendi a&longs;&longs;ueuerit: Putabat plato e&longs;&longs;e ut locis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> nullis <expan abbr="diu&itilde;a">diuina</expan> <lb/><expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> in&longs;piret uigetque uis ac <expan abbr="demon&utilde;">demonum</expan> terminatio incolis <lb/>aut propitia aut contra infe&longs;ta. </s>
 <s>Secundo <lb/>loco ea erit Regio percommoda/qu&aelig; niuo&longs;is in prouinciis plus <lb/>c&aelig;teris habebit &longs;olis/et qu&aelig; &longs;olibus are&longs;centi inprouincia plus ha <lb/>bebit humecti atque umbrarum: Sed nullo ponetur loco &aelig;dificium <lb/>utcunque ip&longs;um &longs;it: <expan abbr="inc&otilde;modius">incommodius</expan> atque indecentius/quam cum intra <lb/><expan abbr="c&otilde;uallem">conuallem</expan> abditum &longs;it: Nam ut cetera obmittam/qu&aelig; <expan abbr="&itilde;">im</expan> promptu <lb/>&longs;unt: ea &longs;ine ulla dignitate delite&longs;cere/et pro&longs;pectus am&aelig;nitate in <lb/>tercepta nullam habere gratiam: Quid illud/quod breui fiat/ut <lb/>imbrium ruinis obruatur: et circum fluentibus aquis infundatur <pb xlink:href="004/01/013.jpg"/>&amp; in modico imbibito humore continuo made&longs;cat: &amp; terrenum <lb/>uaporem ualitudini hominum uehementer noxium a&longs;&longs;iduo effu <lb/>met. </s>           <s id="N400BB8">Sunt quidem loca quibus homines <pb xlink:href="004/01/018.jpg"/>facile in&longs;aniant: quibus &longs;e &longs;e facile in pernitiem dedant: quibus <lb/>aut &longs;u&longs;pendio aut pr&aelig;cipitio aut ferro et ueneno facile uitam po <lb/>nant. </s>
            <s id="N400BC3">Adde his quod &longs;ecretioribus iterum natur&aelig; inditiis per&longs;eru <lb/>tatis/qu&aelig;cunque ad rem faciant pen&longs;ita&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s>
 <s>Non illic ualebunt ingenia hebetatis &longs;piritibus: Non illic <lb/>durabunt corpora. </s>           <s id="N400BC8">Vetus a De <lb/>metrio u&longs;que ductum in&longs;titutum non modo urbibus: &amp; oppidis / <lb/>Verum etiam militaribus in dies ca&longs;tris ponendis: Vt iecora de <lb/>pa&longs;tarum illic pecudum in&longs;pectemur quo &longs;int habitu &amp; colore: <lb/>Qu&aelig; &longs;i forte uitio infecta apparuerint/uitandam loci in&longs;alubrita <lb/>tem pr&aelig; &longs;e ferunt. </s>
            <s id="N400BD5">Aiebat Varro compertum habere &longs;e locis <lb/>quibu&longs;dam minuti&longs;&longs;ima qu&aelig;dam athomorum in&longs;tar uolitare ani <lb/>mantia aere: &amp; anhelitu in pulmone excepta h&aelig;rere pr&aelig;cordiis: <lb/>Et rodnedo inferre morbum atrum &amp; <expan abbr="tabific&utilde;">tabificum</expan>: atque perinde pe <lb/>&longs;tem pernitiemque afferre. </s>
 <s>Commaceratis compagibus putre&longs;cent libri: <lb/>arma &amp; qu&aelig;cumque in horreis erunt: marce&longs;cent denique/uitiabun <lb/>tur uliginis exuberantia. </s>           <s id="N400BE4">Neque illud pr&aelig;tereundum e&longs;t/quod lo <lb/>ca inuenies aliqua &longs;uapte natura incommodis prope omnibus ua <lb/>cua &amp; periculis libera: Sed ita &longs;unt expo&longs;ita/ut eo gentes exter&aelig; <lb/>&amp; aduentiti&aelig;/non interraro pe&longs;tem &amp; calamitatem inferant.</s>
          </p>
 <s>Tum &longs;i eo ingreditur &longs;ol undique reci <lb/>procatis radiis torrebuntur: Si non excipient <expan abbr="&longs;oles/crude&longs;c&etilde;t">&longs;oles/crude&longs;cent</expan> um <lb/>bra/atque torpebunt. </s>         <p id="N400BED" type="main">
            <s id="N400BEF">Eamque rem non armis tantum &amp; iniuria exequuntur qualia &longs;unt <lb/>qu&aelig; Barbaris atque immanibus obiiciantur: Verum &amp; per amiciti <lb/>am atque <expan abbr="ho&longs;pitalitat&etilde;">ho&longs;pitalitatem</expan> uehementer ledant. </s>
 <s>Adde his quod uentus &longs;i eo penetrat qua&longs;i cana <lb/>libus coarctatus durius et mole&longs;tius furit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par e&longs;t: Si non ingre <lb/>ditur fit ut concretus illic aer ut ita dicam/lute&longs;cat: Conuallem <lb/>enim i&longs;tiu&longs;modi po&longs;&longs;umus non indecenter lacunam &longs;tagnum ue <lb/>putare aeris. </s>           <s id="N400BFA">Aliqui quod uicinos cupi <lb/>dos rerum nouarum habuerint / ex illorum ruina et iactura pere <lb/>clitati &longs;unt. </s>
            <s id="N400C01">Peram in ponto ianuen&longs;ium coloniam a&longs;&longs;iduo pe&longs;tis <lb/>uexat/quod eo loci in dies excipiantur conuecti &longs;erui cum animi <lb/>egritudine. </s>
 <s>Itaque erit quidem loci forma et digna et am&aelig;na: qu&aelig; <lb/><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaquae</expan> humilis et qua&longs;i immer&longs;a: &longs;ed qu&aelig; cel&longs;a &amp; admodum &longs;pe <lb/>culatrix fiet: et quo l&aelig;ti&longs;&longs;imus aer a&longs;&longs;iduo aliquo &longs;piritu mouea <lb/>tur. </s>           <s id="N400C08">tum et &longs;itu atque illuui&aelig; tabe&longs;centes &amp; morbidi.</s>
          </p>
 <s>Habebit pr&aelig;terea earum rerum <expan abbr="copi&atilde;">copiam</expan>: qu&aelig; u&longs;ui et uolupta <lb/>ti u&longs;que futura <expan abbr="&longs;int/aqu&atilde;/ignem/e&longs;cam">&longs;int/aquan/ignem/e&longs;cam</expan>: Sed in his <expan abbr="&longs;eru&atilde;dum">&longs;eruandum</expan> erit <lb/>nequid inde &longs;aluti et rebus hominum officiat: Aperiendi gu&longs;tan <lb/>dique fontes: Spectand&aelig; &amp; ignibus aqu&aelig; nequid ui&longs;co&longs;i/ mucidi <lb/>crudulenti ue in &longs;e admixtum habeant: quo incol&aelig; in morbos in <lb/>cidant: Sino illud quod aquis fit/ut gutturoli calculo&longs;ique reddan <lb/>tur. </s>         <p id="N400C0B" type="main">
            <s id="N400C0D">Au&longs;piciis item &amp; &longs;eruato celo regionis futuram fortunam inda <lb/>ga&longs;&longs;e prudentis &amp; bene con&longs;ulti e&longs;&longs;e affirmant: Quas ego artes <lb/>modo cum relligione conueniant/minime a&longs;pernendas duco.</s>
 <s>Sino &amp; rariora illa <expan abbr="aquar&utilde;">aquarum</expan> miracula: qu&aelig; et docte et elegan <lb/>ter colligit Vitruuius arehitectus. </s>         </p>
          <p id="N400C14" type="main">
 <s>Extat Hippocratis phy&longs;ici <lb/>&longs;ententia/aquam non depuratam &longs;ed grauem &amp; &longs;apore non <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> <lb/>ti qui biberint: hi uentre &aelig;&longs;tuo&longs;o et <expan abbr="tum&etilde;ti">tumenti</expan> <expan abbr="fi&etilde;t">fient</expan>: C&aelig;tera corporis <lb/>membra cubiti/ &longs;patule/ facies reddentur p&aelig;nitus extenuata: &amp; <lb/>mirum in modum gracilia. </s>           <s id="N400C16">Quis id negabit quicquid id ip&longs;um &longs;it quod fortunam <expan abbr="n&utilde;cupant">nuncupant</expan> <lb/>in rebus hominum ualere plurimum? </s>
            <s id="N400C1F">Ne uero affirmabimus pu <lb/>blicam urbis Rom&aelig; fortunam ad propagandum imperium ualu <lb/>i&longs;&longs;e non plurimum. </s>
 <s>Adde quod uitio &longs;plenis male concre <lb/>to &longs;anguine inmorbos incident uarios et pe&longs;ti&longs;entes. </s>           <s id="N400C26">yolai urbem in &longs;ardis ab Herculis nepote <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>ditam/ &amp; &longs;i a Carthaginen&longs;ibus Romani&longs;que per&longs;&aelig;pius armis la <lb/>ce&longs;&longs;ita extiterit: <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> tamen fui&longs;&longs;e <expan abbr="liber&atilde;">liberam</expan> &longs;cribit Dyodorus. </s>
            <s id="N400C39">An <lb/>id ab&longs;que loci illius fortuna <expan abbr="fc&utilde;m">fcumm</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan> apud delphos/ut <expan abbr="t&etilde;pl&utilde;">templum</expan> a Flegi <lb/>a prius <expan abbr="&itilde;c&etilde;&longs;um/tertio">incen&longs;um/tertio</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;yll&aelig; <expan abbr="tp&otilde;ribus">tporribus</expan> arderet? </s>
 <s>E&longs;tate prolu <lb/>uie uentris fluente bile etdi&longs;&longs;olutis humoribus deficient: Tum et <lb/>morbis grauioribus atque diutinis <expan abbr="integr&utilde;">integrum</expan> p annum laborabunt: a <lb/>qua intercus et pr&aelig;cordiorum angu&longs;tia et anxietatibus laterum <lb/>urgebuntur. </s>           <s id="N400C58">qd &amp; <expan abbr="capitoli&utilde;">capitolium</expan> <pb xlink:href="004/01/019.jpg"/>quotiens ar&longs;it? </s>
            <s id="N400C63">quotiens flagrauit? </s>
 <s>Iuniores bili atra in&longs;anient: &longs;enes humorum incedio <lb/>flagrabunt. </s>           <s id="N400C66">Sibaricen&longs;ium uibs cum <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> <lb/>atque iterum uexata et rur&longs;us de&longs;tituta et rur&longs;us deleta extiti&longs;&longs;et: <lb/>Po&longs;tremo etiam de&longs;erta man&longs;it: Quin &amp; illinc fugientes m<gap/><lb/>pro&longs;ecuta felic<gap/>as e&longs;t: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> cum alio &longs;e &longs;e <expan abbr="tr&atilde;&longs;tuli&longs;&longs;ent">tran&longs;tuli&longs;&longs;ent</expan>, nomenque ur <lb/>bis pri&longs;tinum ab<gap/>ieci&longs;&longs;ent: tandem calamitate e&longs;&longs;e immunes neq c <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> potuere: Nouis enim irruentibus incolis uetu&longs;ti&longs;&longs;im&aelig; atque pri <lb/>mari&aelig; famili&aelig; omnes ferro et c&aelig;de ab&longs;umpte una cum templis et <lb/>urbe funditus periere: Sed i&longs;ta &longs;inamus: <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> referti&longs;&longs;im&aelig; &longs;unt <lb/>hi&longs;torie. </s>
            <s id="N400C91">Hoc apud nos con&longs;tet hominis e&longs;&longs;e non &longs;tulti&longs;&longs;imi / om <lb/>nia tentare aggredi: quibus &aelig;dificationis cura atque impen&longs;a futu <lb/>ra &longs;it non fru&longs;tra/opu&longs;que ip&longs;um futurum &longs;it con&longs;tans &amp; &longs;aluberri <lb/>mum: Et profecto in tanta re exequenda nihil pretermi&longs;i&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;api&etilde;">&longs;apiem</expan> <lb/>tis &amp; bene co<gap/>&longs;iderati hominis officium e&longs;t. </s>
 <s>Femin&aelig; &aelig;gre concipient: et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> difficiles partus e <lb/>nitentur: Omnis denique &aelig;tas et &longs;exus morte immatura intempe <lb/>&longs;tiue cadet acta morbis atque ab&longs;umpta: Dies uero uit&aelig; i&longs;torum aget <pb xlink:href="004/01/014.jpg"/>nullus: non tri&longs;tes et coinquinatos malis humoribus atque <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>perturbationum genere uexatos: tum et animo exagitati &longs;emper <lb/>erunt in m&aelig;rore atque luctu. </s>           <s id="N400CA2">An e&longs;t non <expan abbr="maxim&utilde;">maximum</expan> <lb/>tioi tui&longs;que agg redi/ quod ad <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> faciat/quod ad uitam cum di <lb/>gnitate &amp; uoluptate agendam conueniat: Quod adnominis po&longs;te <lb/>ritatem &amp; celebritatem conferat. </s>
            <s id="N400CB3">I&longs;tic tibi rerum &longs;tudia optima <lb/>rum: I&longs;tic tibi liberi &amp; dul<gap/>is familia. </s>
 <s>Plura po&longs;&longs;ent de aquis dici: qu&aelig; uete <lb/>res hi&longs;torici annotarunt/uaria &amp; admirabilia: &amp; ad hominum ge <lb/>nus bene atque male habendum ualidi&longs;&longs;ima: Sed rara illa et forta&longs; <lb/>&longs;is ad peritiam o&longs;tentandam: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad rem edi&longs;&longs;erendam facerent: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>et de aquis prolixius &longs;uo dicetur loco. </s>           <s id="N400CBA">I&longs;tic ocii &amp; negocii dies ha <lb/>bebuntur: I&longs;tic totius uit&aelig; rationes con&longs;umentur: ut tota in uita <lb/>nihil apud genus hominum inuenire epiner pr&aelig;ter uirtutem/cui <lb/>maiore cura/opera/diligentia uacandum <expan abbr="&longs;it/&qtilde;">&longs;it/quae</expan> ut &longs;o&longs;pite eum fa <lb/>milia bene habites: &amp; bene habitari his neglectis rebus/qu&aelig; <expan abbr="rec&etilde;">recem</expan> <lb/>&longs;uimus/quis e&longs;t qui po&longs;&longs;e affirmet? </s>
            <s id="N400CCF">Sed de his hactenus: <expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> <lb/>ut de area inue&longs;tigemus. </s>
 <s>Illud adeo negligendum <lb/>non e&longs;t/quod in promptu e&longs;t aqua nutriri omnia qu&aelig; coale&longs;cant <lb/>plantas/&longs;omina: et quibus ea uit&aelig; pars ine&longs;t / qu&aelig; motu uigeat: <lb/>quorum fructu et copia reficiantur homines atque nutriantur. </s>           <s id="N400CD8">In area captanda quicquid de regione <lb/>di&longs;&longs;eruimus <expan abbr="ob&longs;eru&atilde;dum">ob&longs;eruandum</expan> e&longs;t. </s>
            <s id="N400CE1">Nar que uti quidem regio amplieris <lb/>cuiu&longs;dam prouinc<gap/>&aelig; certa &longs;electaque e&longs;t pars: Ita &amp; area totius re <lb/>gionis pr&aelig;&longs;criptum &amp; difinitum quoddam <expan abbr="&longs;pati&utilde;">&longs;patium</expan> <expan abbr="&etilde;/quod">en/quod</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ad &aelig;dificium habendum occupatur: Ea de re ferme omnia habet <lb/>area cum regione communia qu&aelig; ad laudem uituperationemque<lb/>faciant. </s>
 <s>Id &longs;i <lb/>ita e&longs;t profecto quos nam habeat &longs;uccos aquarum h&aelig;c in qua <expan abbr="uit&atilde;">uitam</expan> <lb/>acturi &longs;umus regio quam diligenti&longs;&longs;ime &longs;crutari oportet. </s>           <s id="N400CFC">Verum h&aelig;c tam et &longs;i ita &longs;int/habet tamen di&longs;qui&longs;itio et <lb/>aduer&longs;io h&aelig;c pr&aelig;ceptiones qua&longs;dam qu&aelig; unice et proprie ad are <lb/>am &longs;pectare uideantur: Qua&longs;dam etiam qu&aelig; non tantum ad a <lb/><gap/>e&aelig; <expan abbr="p&longs;cription&etilde;">p&longs;criptionem</expan> <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan>: Quin multa ex pte quoque ad <expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> r&untilde;es <lb/><expan abbr="ptine&atilde;t">ptineant</expan>: et &longs;unt huiu&longs;m&untilde;i: Nam o&longs;idera&longs;&longs;e oportet qd aggredia <lb/>mur publicum ne opus/an priuatum: &longs;acrum ne an profanum: et <pb xlink:href="004/01/020.jpg"/>c&aelig;tera generis eiu&longs;dem: de quibus &longs;uo loco di&longs;tinctius loquemur <lb/>Aliud enim foro/aliud theatro/aliud pale&longs;tr&aelig;/aliud templo &longs;pa <lb/>tii locorumque debetur. </s>
            <s id="N400D21">Itaque pro cuiu&longs;que ratione et u&longs;u habendus <lb/>are&aelig; &longs;itus erit &amp; modus. </s>
 <s><expan abbr="Indi&atilde;">Indiam</expan> <lb/>inquit Dyodorus multa ex parte habere homines proceros et uali <lb/>dos ingenioque pr&aelig;ditos acri/quod aerem ducant purum &amp; aquas &longs;a <lb/>luberrimas bibant. </s>           <s id="N400D26">Verum hoc loco ut generatim i&longs;ta / uti <lb/>cepimus/pro&longs;equamur/ea tantum attingemus: qu&aelig; fore nece&longs;&longs;a <lb/>ria arbitramur/Si prius de lineis aliqua retulero/qu&aelig; ad rem <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>mode exprimendam faciant. </s>
            <s id="N400D33">Nam de are&aelig; de&longs;criptione tractanti <lb/>bus counenit ut de his tran&longs;igamus/quibus ip&longs;a per&longs;criptio anno <lb/>tatur. </s>
 <s>Atqui aquam dicemus e&longs;&longs;e &longs;apore optimam/ <lb/>qu&aelig; &longs;aporem habeat nullum: et colore commodi&longs;&longs;imam/qu&aelig; om <lb/>ni &longs;it colore penitus uacua et libera. </s>           <s id="N400D3A">Omnis igitur per&longs;criptio lineis fit &amp; angulis/Line&aelig; qui <lb/>dem &longs;unt extrema per&longs;criptio/qua integr&aelig; are&aelig; &longs;patium circun <lb/>cluditur. </s>
            <s id="N400D41"><expan abbr="H&atilde;c">Hanc</expan> uero ad per&longs;criptionem pars illa &longs;uperficiei &longs;ub&longs;ti <lb/>tuta/qu&aelig; intra duas mutuo &longs;e &longs;e intercidentes lineas continetur/ <lb/>angulus dicitur. </s>
 <s>Tum et aquam e&longs;&longs;e <expan abbr="optim&atilde;">optimam</expan> <lb/>referunt/qu&aelig; limpida perlucida et tenuis &longs;it: qu&aelig; in <expan abbr="candid&utilde;">candidum</expan> lin <lb/>teum infu&longs;a non <expan abbr="c&otilde;macularit">commacularit</expan>: qu&aelig; feruefacta fecem non dimi&longs;erit <lb/>Qu&aelig; mu&longs;co&longs;um alueum quo perfluat et pr&aelig;&longs;ertim &longs;axa coinqui <lb/>nata non reddiderit. </s>           <s id="N400D4B">Atqui ex mutua quidem duarum linearum <expan abbr="&itilde;ter">inter</expan> <lb/>&longs;ectione quatuor con&longs;cribuntur anguli: Quorum &longs;i erit qui&longs;que<lb/>quibu&longs;que trium reliquorum equalis/recti nuncupabuntur: Et qui <lb/>recto minores erunt/acuti appellabuntur: ut qui recto ampliores <lb/>obtu&longs;i dicentur. </s>
            <s id="N400D5A">Linearum item alia recta/alia flexa/ cocleas &amp; <lb/>uertico&longs;as lineas hic non e&longs;t ut referam. </s>
 <s>Addunt aquam per commodam e&longs;&longs;e in qua <lb/>legumina decocta bene <expan abbr="mite&longs;c&atilde;t">mite&longs;cant</expan>: et bonam qua bonum efficias pa <lb/>nem. </s>           <s id="N400D5F">Recta linea a puncto e&longs;t <lb/>ad punctum ob longa per&longs;criptio / ducta ita ut fieri nulla po&longs;&longs;it <lb/>breuior. </s>
            <s id="N400D66">Flexa linea pars e&longs;t circuli. </s>
 <s><expan abbr="Per&longs;crut&atilde;dum">Per&longs;crutandum</expan> item pari ratione nequid edat regio/quod <lb/>&longs;it pe&longs;tilens aut ueneficum quo ad qui degant eo loci in periculo <lb/>&longs;int. </s>           <s id="N400D69">Circulus e&longs;t ea per&longs;criptio <lb/>facta ab altero duorum punctorum: qui in eadem &longs;uperficie ita <lb/>&longs;it circumactus/ut toto per&longs;criptionis ductu &longs;emper neque plus: ne <lb/>que di&longs;tet minus a medio immobili/quem obambiat puncto / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>primum circunduci occeperat. </s>
            <s id="N400D7C">Sed hisaddendum quod flexa line <lb/>a quam e&longs;&longs;e partem circuli diximus/apud nos hic architectos &longs;i <lb/>militudinis gratia arcus uocatur. </s>
 <s>Sino illa qu&aelig; apud ueteres celebrantur / Colco ex frondibus <lb/>arborum &longs;tillare mel/quo gu&longs;tato pro&longs;temantur exanimes diem <lb/>que integrum pro mortuis habeantur. </s>           <s id="N400D83">Et qu&aelig; linea aduobus extremis <lb/>punctis flex&aelig; line&aelig; directa ducitur pari &longs;imilitudine corda nun <lb/><expan abbr="cupabi&ttilde;">cupabitur</expan>. </s>
            <s id="N400D8D">Et qu&aelig; linea a puncto medi&aelig; corde co&aelig;quabilibus <expan abbr="utr&itilde;">utrim</expan> <lb/>que angulis ad arcum u&longs;que perducta extiterit/&longs;agicta appellabitur <lb/>Et qu&aelig; linea a puncto <expan abbr="&itilde;mobili/qd">immobili/qd</expan> intra circulum e&longs;t ad <expan abbr="flex&atilde;">flexam</expan> ean <lb/>demque <expan abbr="extrem&atilde;">extremam</expan> circuli <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> <expan abbr="pducere&ttilde;/radius">pduceretur/radius</expan> <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s>
 <s>Et quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> in antonii exer <lb/>citu herbarum uitio eueni&longs;&longs;e: quas frumenti inopia milites cum <lb/>edi&longs;&longs;ent in&longs;ani facti lapidibus fodiendis intenti u&longs;que eo &longs;e&longs;e exagi <lb/>tabant/quo ad bili commota caderent atque <expan abbr="interir&etilde;t">interirent</expan> nullo tuti re <lb/>medio contra pernitiem/ut &longs;cribit Plutarcus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> uino epoto: trita <lb/>h&aelig;c. </s>           <s id="N400DB2">Et <expan abbr="p&utilde;cto">puncto</expan> qd <lb/>huic <expan abbr="&itilde;mobili/quod">immobili/quod</expan> medium intra circulum a&longs;&longs;idet centro nomen <lb/>erit: Et qu&aelig; linea recta <expan abbr="pcentr&utilde;">pcentrum</expan> tran&longs;iens duobus locis <expan abbr="flex&atilde;">flexam</expan> circu <lb/>li <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> &longs;ecabit/diameter <expan abbr="appellabi&ttilde;">appellabitur</expan>. </s>
            <s id="N400DD3">Inter arcus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> differentia e&longs;t <pb xlink:href="004/01/021.jpg"/>Nanque alius integer: alius comminutus: alius compo&longs;itus e&longs;t. </s>
 <s>Quid hac &aelig;tat<gap/>apud Apuleam inItalia &longs;uperi boni/qu&aelig; <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> <lb/>incredibilis ueneni uis increbuit <gap/>exterre&longs;tribus non nullis arane <lb/>olis quarum mor&longs;u homines aduaria in&longs;ani&aelig; <expan abbr="deliram&etilde;ta">deliramenta</expan> <expan abbr="c&otilde;citan&ttilde;">concitantur</expan> <pb xlink:href="004/01/015.jpg"/>atque ueluti per furorem acti <expan abbr="repi&utilde;tur">repiuntur</expan>: Mirum dictu. </s>           <s id="N400DDE">In <lb/>teger is e&longs;t qui circuli mediam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> occupat/ hoc e&longs;t/cui corda <lb/>integri e&longs;t circuli diameter: Comminutus: cui corda e&longs;t minor di <lb/>ametro: e&longs;tque perinde idem is arcus <expan abbr="c&etilde;mirutus">cemmirutus</expan> &longs;omicii culi pars: <lb/>Compo&longs;itus ex duobus ominutis con&longs;tat: efficitque ea dere in &longs;um <lb/>mo angulum arcubus &longs;e &longs;e mutua iuncticne inter&longs;ecantibus: quod <lb/>neque integro neque comminuto euenit. </s>
            <s id="N400DF5">His cognitis rom &longs;ic pro&longs;e <lb/>quemur. </s>
 <s>Nullus gra<lb/>uis tumor: Nullus liuor extat/qui corpore u&longs;piam appareat iac <lb/>tus uenefic&aelig; be&longs;tiol&aelig; &longs;eu mor&longs;u/&longs;eu aculeo: Sed principio obrec <lb/>ta mente languente attoniti: &amp; ni opem afferant / confe&longs;tim pere <lb/>unt. </s>           <s id="N400DFA">Arearum alia <expan abbr="&atilde;guiaris">anguiaris</expan>: alia ci: cularis. </s>
            <s id="N400E01">Angularium alia <lb/>penitus rectis lineis. </s>
 <s>Hos Theophra&longs;ti medicamentis curant: Qui quidem uipe <lb/>rarum mor&longs;ibus tybicine adhibi<gap/>a mederi a&longs;&longs;euerabat. </s>           <s id="N400E06">Alia rectis &amp; flexis <expan abbr="mixt&imacr;">mixtim</expan> conclu&longs;a e&longs;t: Qu&aelig; <lb/>uero angularis flexis pluribus &longs;it lineis po&longs;ita/nullis inter mi&longs;&longs;is <lb/>rectis me in ueterum &aelig;dificiis inueni&longs;&longs;e non memini. </s>
            <s id="N400E11">At in his <lb/>ob&longs;eruanda ea &longs;unt/qu&aelig; in totis &aelig;dificii partibus uehementer ui <lb/>tuperantur &longs;i de&longs;int: et non &longs;ine gratia et commoditate habentur: <lb/>&longs;i ad&longs;int: hoc e&longs;t ut cum angulis: tum lineis: tum etiam partibus <lb/>quibu&longs;que uarietas <expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> ad&longs;it: Ne <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> qd <expan abbr="frequ&etilde;s/ne">frequens/ne</expan> ue <expan abbr="o&imacr;o">oino</expan> ra <lb/>ra/&longs;ed ita ad u&longs;um et gratiam po&longs;ita/ut integra integris: ct pari <lb/>bus paria conre&longs;pondeant. </s>
 <s>Ergo uari <lb/>is modorum &longs;onis mu&longs;ici ita con&longs;ternatos mulcent. </s>           <s id="N400E30">Rectis angulis percommode utuntur: <lb/>Acutis angulis nemo u&longs;us e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> minimis in areis &amp; neglectis ni&longs;i <lb/>inuitus et cogente aut locorum aut dignarum arearum <expan abbr="r&otilde;e">rone</expan> et modo <lb/>obtu&longs;os angulos &longs;atis decentes putarunt: &longs;ed hoc &longs;eruarunt ut nu<lb/>mero e&longs;&longs;ent nu&longs;&quml; di&longs;pares. </s>
            <s id="N400E43">Aream omnium capaci&longs;&longs;imam et in <lb/>qua &longs;epienda &longs;eu aggere &longs;eu muro minus impen&longs;e <expan abbr="habea&ttilde;/e&atilde;">habeatur/eam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>affirmant qu&aelig; &longs;iet <expan abbr="rot&utilde;da">rotunda</expan>: Proximam huic putant qu&aelig; plurimos <lb/>habeat proiectos angulos: Sed e&longs;&longs;e oportet angulos <expan abbr="o&imacr;o">oino</expan> compares <lb/>mutuoque corre&longs;pondentes atque co&aelig;quabiles omni in area. </s>
 <s>Cum uero ad <lb/>&longs;uum uentum e&longs;t canendi modum/illico qua&longs;i exciti a&longs;&longs;urgunt: <lb/>&amp; per alacritatem ex libidine animi rem omni ne<gap/>uorum &amp; uiri <lb/>um contentione execuntur. </s>           <s id="N400E5A">Atqui <lb/>has quidem in primis comprobant/quas intelligant parietes attol <lb/>lere commode ad operis altitudinem recte &longs;tatuendam uti ea e&longs;t: <lb/>qu&aelig; &longs;ex/qu&aelig; ue octo habeat angulos. </s>
            <s id="N400E63">Vidimus et aream angulo <lb/>rum decem apti&longs;&longs;imam &amp; uenu&longs;ti&longs;&longs;imam. </s>
 <s>Atqui uidebis demor&longs;os alios &longs;alti <lb/>tando/Alios canendo/Alios alia exercendo &amp; conando qu&aelig; libi <lb/>do eorum &amp; in&longs;ania fert ad ultimam u&longs;que la&longs;&longs;itudinem: ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> <lb/>intermi&longs;&longs;a opera dies plu&longs;culos de&longs;udare &amp; nulla re alia conuale <lb/>&longs;cere ni&longs;i &longs;atietate <expan abbr="c&otilde;cept&aelig;">concept&aelig;</expan> incohateque dementi&aelig;. </s>           <s id="N400E68">E&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ut recte poni an <lb/>gulorum area queat duodecim atque item &longs;exdecim: Vidimus qui <lb/>dem quatuor &amp; uiginti angulorum aream: &longs;ed rariora i&longs;tec. </s>
            <s id="N400E73">Laterum li <lb/>neas ita <expan abbr="c&etilde;">cem</expan> oportet ut eregione oppo&longs;it&aelig; co&aelig;&quml;les &longs;int: et nu&longs;&quml; lon <lb/>gi&longs;&longs;ime line&aelig; toto in ope breui&longs;&longs;imi uno pducto adigentur: Sed <lb/>erit inter eas pro rata rerum iu&longs;ta &amp; condecens proportio. </s>
 <s>Atqui &longs;imile <lb/>quiddam apud Albanos eos/qui contra Pompeium multa equi <lb/>tum ui bellarunt affui&longs;&longs;e legimus. </s>           <s id="N400E80">Angu <pb xlink:href="004/01/022.jpg"/>los co uer&longs;us iubent &longs;tatui/unde courgens aut ponderis ex rupe: <lb/>aquarum aut <expan abbr="u&etilde;torum">uentorum</expan> impetus et uis immineat atque impetat quo <lb/>apellentem iniuriam molem diffindat atque di&longs;&longs;ipet/muris fronte <lb/>ualida non imbecillitate laterum aduer&longs;us <expan abbr="mole&longs;ti&atilde;">mole&longs;tiam</expan> ut ita loquar <lb/>illuctantibus: Quod &longs;i c&aelig;tera &aelig;dificii lineamenta euetuerint quo <lb/>minus po&longs;&longs;is angulo i&longs;tic uti ex &longs;ententia/flexione utendum erit <lb/>quando et flexa linea circuli e&longs;t pars: et circulus ip&longs;e philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia totus e&longs;t angulus. </s>
            <s id="N400E9D">C&aelig;terum area aut plano <expan abbr="pone&ttilde;">ponetur</expan> <lb/>loco/aut accliui/aut &longs;ummo in montis uertice. </s>
 <s>Nanque illic &longs;olitas <expan abbr="fer&utilde;t">ferunt</expan> gigni <lb/>araneas: quarum ali&aelig; tactos a &longs;e homines cogerent ridendo emo <lb/>ri: ali&aelig; contra flendo.</s></p><p type="main">           <s id="N400EA6">Si plano ponetur <lb/>loco/coaggerare oportet: et qua&longs;i podium &longs;ub&longs;truere: Nam id <lb/>cum ad dignitatem plurimum conferat: tum et ni fiat / <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>incommodorum afferet. </s>
            <s id="N400EB3">Fluminum enim et imbrium alluuiones <lb/>afferre limum &longs;olent planis locis: quo fit ut ip&longs;um &longs;olum &longs;en&longs;um <lb/>intumule&longs;cat: tum et hominum negligentia non a&longs;portatis rude <lb/>ribus et purgamentis/qu&aelig; in dies de&longs;tituuntur plana facile <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> <lb/>cre&longs;cunt. </s>
 <s>Neque item in&longs;eligenda regione ea &longs;pecta&longs;&longs;e tantum &longs;at e&longs;t: qu&aelig; <lb/>&longs;ub a&longs;pectu &amp; propalam &longs;unt expo&longs;ita/ Verum etiam ob&longs;euriori <lb/>bus inditiis notatis totam cau&longs;am animo aduerti&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s>           <s id="N400EC2">Romam aiebat Frontinus architectus &longs;ua &aelig;tate colli <lb/>bus excreui&longs;&longs;e propter incendiorum frequentiam: At eam ip&longs;am <lb/>hac &aelig;tate uidemus totam ruinis &amp; feditate obrutam: Vidi ego in <lb/>umbria &longs;acellum uetu&longs;tum plano in loco po&longs;itum / tamen multa <lb/>ex parte &longs;ubmer&longs;um/facta &longs;oli in &longs;e ex cretione quod ea planities <lb/>&longs;ub montibus extendatur. </s>
            <s id="N400ECF">Sed quid ea memorem / qu&aelig; &longs;ub <expan abbr="m&otilde;ti">monti</expan> <lb/>bus &longs;unt apud Rauennam? </s>
 <s>At <lb/>qui erunt quidem inditia optimi aeris/integrarumque aquarum &longs;i <lb/>ea regio feret bonorum fructuum copiam. </s>           <s id="N400ED8">&longs;ub pomeriis nobile id delubrum: cui <lb/>pro tecto integrum extat lapideum uas/tam et &longs;i ad mare &amp; <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> <lb/>a montibus re&longs;ideat/plus tamen quarta &longs;ui parte intra &longs;olum im <lb/>mer&longs;um e&longs;t ui temporum: Quam uero altam e&longs;&longs;e cuiu&longs;que ar<gap/><lb/>exaggerationem oporteat/&longs;uo dicetur loco: cum de his rebus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;ummatim ut hic/&longs;ed di&longs;tintius loquemur. </s>
            <s id="N400EEE">Sed e&longs;&longs;e quamque are <lb/>am/aut natura aut arte <expan abbr="fc&atilde;m">fcamm</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&atilde;">firmi&longs;&longs;imam</expan> ouenit: qua de re illos <expan abbr="&imacr;">im</expan> <lb/>primis audiendos puto/qui mouent ut una aut altera &longs;patio <expan abbr="di&longs;t&atilde;">di&longs;tam</expan> <lb/>tibus fo&longs;&longs;ione quid &longs;olum id den&longs;itate aut raritate mollitia ue ad <lb/>ferenda &longs;tructur&aelig; onera per&longs;e ualeat/per&longs;crutemur. </s>
 <s>Si &longs;enes &aelig;tate grandes <lb/>numero complures nutriat: Si ualida &amp; formo&longs;a iuuentute/ Si in <lb/>tegro &amp; frequenti partu abbundabit: Adde &longs;i puros partus &amp; nul <lb/>lis mon&longs;tris fedatos dabit. </s>           <s id="N400F09">Et enim &longs;i ac <lb/>cliui ponetur loco pro&longs;piciendum e&longs;t/ne &longs;uperiora pre&longs;&longs;ur&aelig; mo <lb/>le&longs;tiis impellant: aut inferiora &longs;i forte moueantur / c&aelig;tera in rui <lb/>nam trahant. </s>
            <s id="N400F12">Firmi&longs;&longs;imam quidem &amp; omni exparte obfirmatam <pb xlink:href="004/01/023.jpg"/>uelim hanc e&longs;&longs;e &aelig;dificii partem: qu&aelig; totius operis futura &longs;it ba&longs;is <lb/>Si erit area in montis uertice/aut erit ea quidem exaggeranda ali <lb/>&quml; ex pre: aut decu&longs;&longs;o <expan abbr="cacum&imacr;e">cacumine</expan> <expan abbr="pr&aelig;&longs;urg&etilde;tis">pr&aelig;&longs;urgentis</expan> <expan abbr="m&otilde;tis">montis</expan> <expan abbr="coequ&atilde;da">coequanda</expan>. </s>
 <s>Nanque ego uidi quidem urbes/quas <lb/>temporum gratia non nomino/in quibus parturiat nulla qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;e &longs;pectet una hominis: Atque pr&aelig;terea mon&longs;tri alicuius effectam <lb/>matrem. </s>           <s id="N400F2D">Hic <lb/><expan abbr="pro&longs;pici&etilde;dum">pro&longs;piciendum</expan> e&longs;t ut id aggrediamur: quod &longs;eruata dignitatc mo <lb/>derata et modica fiat cum impen&longs;a atque labore. </s>
            <s id="N400F37">Forta&longs;&longs;is quidem <lb/>conducet partem ab&longs;ublimi excidere: et partem accliuam exagge <lb/>rare: Quam rem bene <expan abbr="c&otilde;&longs;ultus">con&longs;ultus</expan> qui&longs;quis fuit ille architectus apud <lb/>alatrum hernicam urbem in &longs;axeo <expan abbr="m&otilde;te">monte</expan> po&longs;itam effecit. </s>
 <s>Vidi &amp; urbem aliam Itali&aelig;: ubi &longs;trum&aelig;/&longs;trabi/claudi <lb/>&amp; tortuo&longs;i tam multi na&longs;cantur/ Vt nulla pene illic creuerit fa <lb/>milia/qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> aliquem habeat mancum et comminutum. </s>           <s id="N400F48">Curauit <lb/>enim ut ba&longs;is &longs;eu arcis/&longs;eu templa: qu&aelig; &longs;ola nunc c&aelig;teris &longs;up &aelig;di <lb/>ficationibus dirutis uidetur/ex re&longs;ci&longs;&longs;isa &longs;ummo uertice <expan abbr="fragm&etilde;">fragmen</expan> <lb/>tis &longs;ubfirmata et &longs;ub&longs;trata extaret: Et eo in opere illud e&longs;t / quod <lb/>maiorem in modum probem: Nam obiecit angulum are&aelig; eo uer <lb/>&longs;us unde repens montis pendet: eumque con&longs;olidauit angulum con <lb/>ge&longs;tis pr&aelig;grandibus immanium fragmentorum fru&longs;tis et mole: <lb/>Deditque operam componendis lapidibus: ut &longs;tructur&aelig; &longs;eruata par <lb/>&longs;imonia decorem afferret: Et illius quoque con&longs;ilium placuit archi <lb/>tecti: qui quidem quo loci non u&longs;que adeo tantam lapidis habuerat <lb/>copiam &longs;ub&longs;tituendo montis pondere aggerem &longs;truxerit frequen <lb/>tibus emiciclis dor&longs;o flexarum linearum intra montem abiiecto: <lb/>Qu&aelig; &longs;tructura cum grata e&longs;t a&longs;pectu/tum e&longs;t &amp; firmi&longs;&longs;ima: tum <lb/>etiam an impen&longs;arum rationem facit: Nam efficit quidem <expan abbr="mur&utilde;">murum</expan> <lb/>non &longs;olidum/qui tantum habeat uirium/ac &longs;i penitus fui&longs;&longs;et &longs;oli <lb/>dus/latitudine quanta &amp; flexarum linearum illic &longs;agict&aelig; &longs;unt: <lb/>Vitruuii quoque ratio per placet: quam uideo Rom&aelig; pa&longs;&longs;im a ue <lb/>teribus architectis/ac pr&aelig;&longs;ertim in tarquinii aggere <expan abbr="ob&longs;eruat&atilde;">ob&longs;eruatam</expan> ut <lb/>anterides &longs;ub&longs;tituerentur: Sed non omnibus locis id ob&longs;eruarunt <lb/>ut &longs;emper inter &longs;e anterides tantum di&longs;tarent &quml; ip&longs;a e&longs;&longs;et alta &longs;ub <lb/>&longs;tructio: Sed pro montis firmitate aut/ut ita loquar/ labilitate / <lb/>modo frequentiores: modo rariores po&longs;uerunt: Animaduerti eti <lb/>am ueteres architectos non <expan abbr="un&atilde;">unam</expan> proximam propter <expan abbr="are&atilde;">aream</expan> &longs;ub&longs;truc <lb/>tione fui&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;tentos">contentos</expan>: &longs;ed pluribus/qua&longs;i gradibus adinfimas u&longs;que<lb/>radices montis totas rupes firmatas e&longs;&longs;e uolui&longs;&longs;e&apos;: Quorum ego <lb/>con&longs;ilium minime negligendum puto. </s>
            <s id="N400F95">Ad Peru&longs;iam riuus qui <lb/>inter lucinium montem &amp; collem urbis fluit/quod a&longs;&longs;iduo collis <pb xlink:href="004/01/024.jpg"/>radices abrodendo &longs;ub ea cauet totam accliuitatis molem in &longs;e im <lb/>pendentem commouet: ex quo magna pars urbis &longs;oluitur et laba <lb/>&longs;cit: Et mihi quidem uehementer probantur &longs;acella complu&longs;cula <lb/>qu&aelig; ad ba&longs;ilicam maximam in uaticano hinc atque hinc circum a <lb/>ream adacta &longs;unt: Nam i&longs;tarum quidem e&aelig;/qu&aelig; intra exci&longs;um: <lb/>&amp; info&longs;&longs;um montem po&longs;it&aelig; ad parietem ba&longs;ilic&aelig; coh&aelig;rent p plu <lb/>rimum adminiculi et commoditatis pr&aelig;&longs;tant: <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> <expan abbr="en&imacr;">enim</expan> continuo <lb/>ingraue&longs;centis montis &longs;ub&longs;tentant: et per obliquum montem &longs;uf <lb/>fluentem humiditatem intercipiunt: atque incdem aditum interpel <lb/>lant: quo fit ut ba&longs;ilic&aelig; primarius paries &longs;iccior firmiorque <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan> <lb/>Qu&aelig; uero &longs;acella alterum ad infimum obliqui montis latus a&longs;&longs;i <lb/>dent: ea quidem totam &longs;uperiorem complanatiorem factam opere <lb/>arcuato &longs;i&longs;tere/ &amp; pronos omnes telluris lap&longs;us coercendo facile <lb/>po&longs;&longs;unt ferre. </s>
 <s>Et pro <lb/>fecto recte admonent/ubi corporis ad corpus membri ue ad <gap/>m <lb/>bra crebras ac maximas di&longs;&longs;imilitudines uideris: id celi aeri&longs;que<lb/>ui ac uitio: aut occultiori aliqua depra<gap/>at&aelig; natur&aelig; cau&longs;a fieri. <pb xlink:href="004/01/016.jpg"/>Et faciat ad rem quod aiunt in cra&longs;&longs;o aere minus fame&longs;cimus: In <lb/>tenui plus &longs;itiunt. </s>           <s id="N400FC4">Et eum etiam architectum /qui Rom&aelig; ad latonam <lb/>templum &longs;truxit/per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recte <expan abbr="c&otilde;&longs;ului&longs;&longs;e">con&longs;ului&longs;&longs;e</expan> operi &amp; &longs;ub&longs;trucrur&aelig; ad <lb/>uerti: Angulum enim are&aelig; ita porrexit intra &longs;uper <expan abbr="in&longs;ident&etilde;">in&longs;identem</expan> <expan abbr="m&otilde;">mom</expan> <lb/>tem/ut urgentem ponderis uim duo directi parietes tolerarent / <lb/>&amp; obiecto angulo aduer&longs;am mole&longs;tiam <expan abbr="diuider&etilde;t">diuiderent</expan> atque <expan abbr="di&longs;&longs;ipar&etilde;t">di&longs;&longs;iparent</expan> <lb/>Atqui po&longs;tea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de ueterum laudibus dicere aggre&longs;&longs;i &longs;umus / qui <lb/>prudenti con&longs;ilio <expan abbr="&aelig;dificar&utilde;t/illud">&aelig;dificarunt/illud</expan> nolim pr&aelig;terii&longs;&longs;e quod in <expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/>tem redit &amp; &aelig;gregie facit ad rem. </s>
            <s id="N400FF9">Extat architecti per utile in&longs;ti <lb/>tutum apud Venetias in templo Marci: Aream enim totius tem <lb/>pli <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> conferti&longs;&longs;ime ob&longs;olidaret pluribus puteis refo&longs;&longs;am reliqt: <lb/>quo &longs;iqui forte flatus terr&aelig; &longs;ubter conciperentur/facilem &longs;ibi exi <lb/>tum uendicarent: Po&longs;tremo areas uniuer&longs;as/quas tecto feceris op <lb/>tas ad libellam co&aelig;qua&longs;&longs;e condecet. </s>
 <s>Neque non condecet ex aliorum animantium <lb/>forma atque effigie futuras hominum habitudines coniecta&longs;&longs;e. <lb/></s>           <s id="N40100A">Qu&aelig; uero &longs;ub diuo relict&aelig; <lb/>&longs;int a libella ip&longs;a non plus &quml; ut imbrium defluxus efferant depri <lb/>mend&aelig; &longs;unt. </s>
            <s id="N401011">Sed de his actenus &amp; forta&longs;&longs;is plura &quml; hic locus po <lb/>&longs;ceret: Nam pleraque harum rerum qu&aelig; diximus ad murorum opus <lb/>faciunt: Sed ita incidit/ut qu&aelig; natura admodum inter &longs;e <expan abbr="c&otilde;nexa">connexa</expan> <lb/>&longs;unt/ea &amp; nos dicendo non &longs;egregarimus: Sequitur ut de partio <lb/>ne dicendum &longs;it. </s>
 <s>Nam &longs;i iumenta &amp; pecora firmi&longs;&longs;ima/ &amp; membrorum amplitu <lb/>dine atque proten&longs;ione multa e&longs;&longs;e illic uiderint/tales &longs;e habituros <lb/>itidem filios poterunt non iniuria &longs;pera&longs;&longs;e: Neque ab re erit &longs;i a <lb/>corporibus reliquis/quibus uit&aelig; uigor extinctus <expan abbr="e&longs;t/&itilde;ditia">e&longs;t/inditia</expan> &longs;ump <lb/>&longs;erimus aeris atque uentorum. </s>           <s id="N401020">Tota uis ingenii: omni&longs;que rerum <expan abbr="&aelig;dific&atilde;da">&aelig;dificanda</expan> <lb/>rum ars et peritia una in partione con&longs;umitur. </s>
            <s id="N401029">Integri enim &aelig;difi <lb/>cii partes: et partium &longs;ingularum integras / ut ita loquar / habi <pb xlink:href="004/01/025.jpg"/>tudines: omniumque denique linearum et angulorum con&longs;en&longs;um et <lb/>cohe&longs;ionem in unum opus: una h&aelig;c partitio utilitatis/ dignitatis <lb/>am&aelig;nitati&longs;que habita ratione commetitur. </s>
 <s>Namque ex proximis &aelig;dificiorum <lb/>ftructuris ea didici&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus: Qu&aelig; &longs;i erunt facta &longs;cabra &amp; ea <lb/>rio&longs;a/inditio erit aduentitia inde mala conf<gap/>uere. </s>           <s id="N401036">quod &longs;i ciuitas philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia maxima qu&aelig;dam e&longs;t domu&longs;: &amp; contra domus <expan abbr="ip&atilde;">ipam</expan> <lb/>minima qu&aelig;dam e&longs;t ciuitas: quid ni harum ip&longs;arum membra mi <lb/>nima qu&aelig;dam e&longs;&longs;e domicilia dicentur? </s>
            <s id="N401043">uti e&longs;t atrium/xi&longs;tus/ ce <lb/>naculum/porticus et huiu&longs;modi: Et in horum quo uis quid nam <lb/>erit aut in curia aut negligentia pr&aelig;termi&longs;&longs;um: quod non digni <lb/>tati &amp; laudi operis officiat? </s>
 <s>Arbores etiam <lb/>in unam aliquam partem qua&longs;i communi con&longs;en&longs;u proclinat&aelig;: <lb/>aut refract&aelig; in fe&longs;tis uentorum motibus ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e o&longs;tentant. </s>           <s id="N40104C">Plurimum igitur cur&aelig; &amp; diligenti&aelig; <lb/>adhibendum e&longs;t his rebus con&longs;iderandis: qu&aelig; ad uniuer&longs;um opus <lb/>faciunt: dandaque opera ut etiam minime partes e&longs;&longs;e ingenio et ar <lb/>te conformes fact&aelig; uideantur. </s>
            <s id="N401055">Hanc ad rem apte &amp; commode p <lb/>ficiendam &longs;uperiora omnia qu&aelig; de regione deque area dicta &longs;unt / <lb/>per pulchre conueniunt: ac ueluti inanimante membra membris/ <lb/>ita in &aelig;dificio partes partibus re&longs;pondeant/condecet. </s>
 <s>Ip&longs;aque<lb/>rediuiuia &longs;axa locis innata/aut po&longs;ita / &longs;i &longs;ummotenus plus &longs;atis <lb/>putria facta &longs;unt: Variam loci intemperiem nunc arde&longs;centis / <lb/>nunc torpentis aeris atte&longs;tantur. </s>           <s id="N40105E">Ex quo il <lb/>lud dictum e&longs;t quod aiunt: Maximorum &aelig;dificiorum maxima <lb/>oportere e&longs;&longs;e membra: Quam quidem rem ita ob&longs;eruarunt uete <lb/>res/ut cum c&aelig;tera/tum &amp; lateres ponerent publicis &amp; ampli&longs;&longs;i <lb/>mis &aelig;dificiis maiores &quml; in priuatis. </s>
            <s id="N401069">Itaque cuique <expan abbr="m&etilde;bro">membro</expan> apta regio <lb/>accomodatus &longs;itus: &amp; contribuetur non amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei u&longs;us exi <lb/>gat/non minor &quml; dignitas po&longs;tulet: non loco alieno &amp; <expan abbr="impertin&etilde;">impertinem</expan> <lb/>ti/&longs;ed &longs;uo &amp; ita proprio ut alibi commodius e&longs;&longs;e nu&longs;&quml; potuerit. <lb/></s>
 <s>Et uitanda nimirum h&aelig;c in pri <lb/>mis erit regio/qua uehementes i&longs;tiu&longs;modi temporum tempe&longs;ta <lb/>tumque motus cra&longs;&longs;entur: Nam mortalium corpora &longs;i caloris aut <lb/>frigoris acri appellente ui occupentur / illico tota corporis coag <lb/>mentatio: &amp; &longs;ingularum partium connexio labefactatur ac &longs;olui <lb/>tur: &amp; ad morbos immaturamque &longs;enectutem compellitur. </s>           <s id="N40107F">Non enim qu&aelig; hone&longs;ti&longs;&longs;ima &aelig;dis pars futura e&longs;t reiecto in loco: <lb/>Non qu&aelig; maxime publica in abdito: Non item qu&aelig; priuata in <lb/>propatulo collocabitur. </s>
            <s id="N401086">Adde quod etiam temporum rationes haben <lb/>d&aelig; &longs;unt/ut alia &aelig;&longs;tiuis/alia hybernis locis attribuantur: Nanque a <lb/>li&aelig; aliis debentur &amp; &longs;itus &amp; magnitudines: &aelig;&longs;tiuas laxiores e&longs;&longs;e <lb/>oportet: hybern&aelig; uero compre&longs;&longs;iores &longs;i erunt/non <expan abbr="improbabun&ttilde;">improbabuntur</expan>. <lb/></s>
 <s>Vr <lb/>bem &longs;ub montibus/qu&aelig; exprocliui &longs;olem &longs;pectet occidentem: uel <lb/>ea re maxime in&longs;alubrem e&longs;&longs;e <expan abbr="affirm&atilde;t">affirmant</expan>: quod mox anhelitus noc <lb/>tis et umbr&aelig; gelidio<gap/>es &longs;entiantur.</s></p><p type="main">           <s id="N401094">Tum e&longs;tiuis umbra &amp; uenti: hybernis &longs;oles debentur: Et in his ca <lb/>uendum e&longs;t/ne incolis eueniat ut ex hoc loco frigenti alterum in <lb/>locum &aelig;&longs;tuo&longs;um equabili non intermi&longs;&longs;o aere exeant: Aut i&longs;to ex <lb/>tepenti in alterum brumis &amp; uentis infe&longs;tum: Nam id <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> ma <lb/>xime &longs;aluti corporum officeret: Et cedant ea quidem inter &longs;e <expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/>bra mutuo oportet ad communem totius operis laudem &amp; <expan abbr="gr&atilde;m">gramm</expan> <pb xlink:href="004/01/026.jpg"/>con&longs;tituendam uel componendam: nequid omnis decoris conatu <lb/>occupato/alter&aelig; penitus neglect&aelig; relinquantur: Sed inter &longs;e ita <lb/>conueniant/ut inde unum integrum recteque con&longs;titutum corpus <lb/>magis &quml; diuul&longs;a et di&longs;&longs;ipata e&longs;&longs;e membra uideantur. </s>
            <s id="N4010B7">C&aelig;terum <expan abbr="&imacr;">im</expan> <lb/>membris conformandis mode&longs;tiam nature imitari oportet: Neque<lb/>enim uti in reliquis/&longs;ic et in hac re <expan abbr="n&otilde;">non</expan> magis <expan abbr="&longs;obrietat&etilde;">&longs;obrietatem</expan> laudamus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> profu&longs;am edificandi libidinem uituperamus/modica e&longs;&longs;e opor <lb/>tet <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan>: et ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> qua de acturus &longs;is nece&longs;&longs;aria/ Nam edificandi <lb/>omnis ratio/&longs;i recte pro&longs;pexeris/a nece&longs;&longs;itate profecta e&longs;t: Eam a <lb/>luit commoditas: u&longs;us hone&longs;tauit: ultimum fuit ut uoluptati pro <lb/>&longs;piceretur: tam &amp; &longs;i nun&quml; ab immodicis omnibus ip&longs;a uoluptas <lb/>non abhorruit. </s>
 <s>Conuenit etiam pr&aelig;teritorum temporum uici&longs;&longs;itudine ex <expan abbr="prud&etilde;">prudem</expan> <lb/>tum ob&longs;eruatione repetita/&longs;iqua &longs;unt etiam rariora omni diligen <lb/>tia pr&aelig;cogita&longs;&longs;e. </s>           <s id="N4010E1">Erit ergo eiu&longs;modi ut <expan abbr="m&etilde;brorum">membrorum</expan> in ea nihilo plus <lb/>de&longs;ideretur &quml; quod ad&longs;it: et nihil quod ad&longs;it ulla ex parte impro <lb/>betur. </s>
            <s id="N4010EC">Neque item omnia unica <expan abbr="t&atilde;tum">tantum</expan> linearum ductione e<gap/>termi <lb/>natione per&longs;cribi uelim ita ut nulla re inter &longs;e differant: Sed alia <lb/>delectabunt &longs;i maiora &longs;int/alia conferent &longs;i minora &longs;int: Alia ex <lb/>i&longs;torum mediocritate laudem a&longs;&longs;equentur: Ergo <expan abbr="placeb&utilde;t">placebunt</expan> herec <lb/>tis con&longs;titut&aelig; lineis: h&aelig; alter&aelig; flexis: ac demum ali&aelig; utraque linea <lb/>rum ductione pr&aelig;finit&aelig; comprobabuntur: modo id &longs;erues/quod <lb/>&longs;epe admoneo/ne in id uitium incidas: ut feci&longs;&longs;e mon&longs;trum in pa <lb/>ribus aut humeris aut lateribus uideare. </s>
 <s>Nam &longs;unt loca qu&aelig;dam quibus ine&longs;t natura oc <lb/>cultum quippiam/quod ad felicitatem atque infelicitatem faciat. <lb/></s>           <s id="N401107">Condimentum quidem <lb/>grati&aelig; e&longs;t omni in re uarietas &longs;i compacta et confirmata &longs;it mutu <lb/>a inter &longs;e di&longs;i antium rerum parilitate eadem &longs;i inter &longs;e di&longs;&longs;oluta <lb/>et di&longs;conuenienti quadam di&longs;paritate di&longs;creparint / erit ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab&longs;urdi&longs;&longs;ima. </s>
            <s id="N401116">Nam ueluti in lyra cum graues uoces <expan abbr="re&longs;ponde&atilde;t">re&longs;pondeant</expan> <lb/>acutis: et medi&aelig; inter utra&longs;que ad concentum intent&aelig; re&longs;onant: fit <lb/>ex uocum uarietate &longs;onora et mirifica qu&aelig;dam <expan abbr="proportion&utilde;">proportionum</expan> equa <lb/>bilitas/qu&aelig; maiorem <expan abbr="&imacr;">im</expan> modum oblectet animos atque detineat: Ita <lb/>et quibu&longs;que reliquis in rebus euenit: qu&aelig; quidem ad mouendos / <lb/>habendo&longs;que animos faciant. </s>
 <s>Locris et Croton&aelig; nunquam fui&longs;&longs;e pe&longs;tem referunt. </s>           <s id="N40112F">Ceterum hec pro ut ferat u&longs;us atque <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>moditas atque <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> pitorum laudata o&longs;uetudo exequanda erunt: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> o&longs;u <lb/>etudini quidem inpleri&longs;que uel repugnare gratiam tollit/uel a&longs;&longs;en <lb/>tiri emolumento e&longs;t: atque egregie conducit: Quando ita ceteri pro<lb/>bati&longs;&longs;imi architecti facto atte&longs;tari ui&longs;i &longs;unt/hanc &longs;eu doricam/ <pb xlink:href="004/01/027.jpg"/>&longs;eu ionicam/&longs;eu corinthiam/&longs;eu thu&longs;canicam partionem <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e commodi&longs;&longs;imam/non quo eorum de&longs;cription<gap/> <expan abbr="tran&longs;fer&etilde;">tran&longs;ferem</expan> <lb/>dis no&longs;trum in opus qua&longs;i a&longs;tricti legibus h&aelig;reamus: &longs;ed quo ide <lb/>admoniti nouis nos proferendis inuentis contendamus/par<gap/>n il <lb/>lis maiorem ue &longs;i queat fructum laudis a&longs;&longs;equi. </s>
            <s id="N40115E">Sed de his &longs;uo lo <lb/>co di&longs;tinctius pro&longs;equemur/cum inue&longs;tigabimus quo pacto <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> <lb/>&amp; urbis membra: et qu&aelig; ad cuiu&longs;que u&longs;um oporteant collocentur</s>
 <s>In in&longs;ula cre <lb/>te nullum nocuum uer&longs;ari animal. <!-- REMOVE S-->Apud Gallias raro ui&longs;um <lb/>oriri mon&longs;trum annotarunt. </s>         </p>
          <p id="N401169" type="main">
            <s id="N40116B">Nunc &longs;equitur ut de parietum de&longs;criptione &longs;ummatim tran&longs;i <lb/>gamus. </s>
            <s id="N401170">Sed illud hic nolim pr&aelig;terii&longs;&longs;e/quod apud ueteres anno <lb/>taui/eos maximopere caui&longs;&longs;e/ne ullam are&aelig; extremam lineam <lb/>rectam ducerent/ita ut e&longs;&longs;et illa quidem prelonga &amp; nullis locis <lb/>non intercepta cum flexarum linearum conuexione/ tum et angu <lb/>lorum &longs;ectione. </s>
 <s>Alibi neque &aelig;&longs;tate feruenti: neque <lb/>hyeme fulgurare affirmant phy&longs;ici. </s>           <s id="N40117B">Atqui hoc ideo feci&longs;&longs;e periti&longs;&longs;imos uiros in prop <lb/>tu e&longs;t/quo uellent parietem qua&longs;i adactis adiumentis / quibus co <lb/>h&aelig;reat/firmiorem reddere. </s>
            <s id="N401182">In parictum ratione recen&longs;enda a di <lb/>gnioribus incipiendum e&longs;t. </s>
 <s>At in Campania inquit <lb/>Plinius per id tempus ciuitatibus ad meridiem po&longs;itis fulgu <lb/>rat. </s>           <s id="N401187">Is ergo locus admonet. </s>
            <s id="N40118A">ut de <expan abbr="col&utilde;nis">colunnis</expan> <lb/>et de his qu&aelig; ad colunnas pertinent dicendum &longs;it: quando ip&longs;i or <lb/>dines colunnarum haud aliud &longs;unt &quml; pluribus inlocis perfixus ad <lb/>apertusque paries: Quin et <expan abbr="col&utilde;nam">colunnam</expan> ip&longs;am diffini&longs;&longs;e cum iuuet / <lb/>forta&longs;&longs;is non inept&aelig; e&longs;&longs;e eam dicam firmam quandam et perpetu <lb/>am muri partem excitatam ad perpendiculum ab &longs;olo / <expan abbr="&imacr;mo">immo</expan> u&longs;que<lb/>ad &longs;ummum tecti ferendi gratia. </s>
 <s>Ceraumnia apud Epirum montes ferunt dictos a cre <lb/>bris fulminibus. </s>           <s id="N4011A5">Tum et tota in re &aelig;dificatoria <lb/>nihil inuenies quod opera et impen&longs;a et gratia pr&aelig;feras columnis <lb/>Sed habent column&aelig; ip&longs;&aelig; quippiam inter &longs;e/quo &longs;int di&longs;&longs;imiles <lb/>hic nos &longs;imilitudinem/ quod ea pre&longs;ertim ad genus pertineat / non <lb/>pretermittemus: Di&longs;&longs;imilitudinem uero/cum ad &longs;peties ea quid <lb/>&longs;pectet/alibi pro&longs;equemur &longs;uo loco. </s>
            <s id="N4011B2">Atq ut abip&longs;is/ut ita loquar <lb/>radicibus ordiamur/quibu&longs;que columnis fundamenta <expan abbr="&longs;ub&longs;tituun&ttilde;">&longs;ub&longs;tituuntur</expan> <lb/>Fundamentis quidem ad are&aelig; planitiem coequatis <expan abbr="c&otilde;&longs;ueuere">con&longs;ueuere</expan> mu <lb/>rulum &longs;uperimponere: quem nos arulam / alii forta&longs;&longs;is puluinar <lb/>nuncupabunt: Supra murulum ba&longs;im adigebant: in ba&longs;i colum <lb/>nam &longs;tatuebant: &longs;upra columnam capitulum collocabant. </s>
 <s>Tum &amp; Beumnium in&longs;ulam <pb xlink:href="004/01/017.jpg"/>quod illic a&longs;&longs;idua fulmina iaciantur/poetis dedi&longs;&longs;e inquit Seruius: <lb/>Vt eo loci Vulcanum cecidi&longs;&longs;e dicerent. </s>           <s id="N4011C7">Et ha <lb/>rum quidem h&aelig;c erat ratio ut columna omnis infra medium tur <lb/>ge&longs;ceret: &longs;ur&longs;um uer&longs;us retraheretur: <expan abbr="Cra&longs;&longs;itud&imacr;eque">Cra&longs;&longs;itudineque</expan> &longs;ua e&longs;&longs;et pode <pb xlink:href="004/01/028.jpg"/>uno amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ummo capite. </s>
            <s id="N4011DA">At columnam inuentam puto <expan abbr="pr&imacr;">prim</expan> <lb/>cipio &longs;ub&longs;tinendo: um <gap/>ctorum gratia: F o&longs;tea deueni&longs;&longs;e <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>&longs;tudia uidemus digni&longs;&longs;imarum rerum a&longs;&longs;equendarum cupidita <lb/>te excitata: ut qu&aelig; hedificarint mortales/&aelig;terna e&longs;&longs;e &amp; immorta <lb/>lia quoad po&longs;&longs;ent elaborarint: Iccirco columnas et trabes atque eti <lb/>am tabulata ac tecta integro ex marmore po&longs;uere. </s>
 <s>Apud Bo&longs;phoium &amp; <lb/>in&longs;odones tonitrua &amp; fulgura nunquam ui&longs;a atte&longs;tantur. </s>           <s id="N4011F1">Atqui in eiu&longs; <lb/>modi rebus &longs;tatuendis ueteres architecti/naturam rerum <expan abbr="ip&atilde;rum">iparrum</expan> <lb/>i<gap/>a imitati &longs;unt/ut a communi u&longs;u &aelig;dificiorum di&longs;ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e uidei i <lb/>minime uoluerint: et una omnibus modis <expan abbr="&longs;tuduer&imacr;t/">&longs;tuduerint/</expan> ut corum e&longs; <lb/>&longs;ent opera cum ad u&longs;um apta et firmi&longs;&longs;ima: tum et a&longs;pectu uenu <lb/>&longs;ti&longs;&longs;ima. </s>
            <s id="N401208">Columnas natura nimirum primo pr&aelig;buit ligneas &amp; <lb/>rotundas: po&longs;t id u&longs;us effecit/ut aliquibus locis haberentur qua <lb/>drangule: lccirco &longs;i bene rem interpr&aelig;tor quod uiderent ligneis <lb/><expan abbr="col&utilde;nis">colunnis</expan> ad alterutra capita immi&longs;&longs;os anulos aut ferro aut &aelig;re con <lb/>flatos. </s>
 <s>&aelig;gypto <lb/>portenti loco e&longs;t &longs;i pluerit. </s>           <s id="N401216">quo ad ponderis pertinacia column&aelig; ip&longs;&aelig; minus finderen <lb/>tur. </s>
            <s id="N40121B">Inde et architecti marmoreis columnis latum <expan abbr="&imacr;">im</expan> imo pede anu <lb/>lum fixere ad fa&longs;ceol&aelig; <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>: qua fiat ut etiam a guttis re <lb/>&longs;ultantium &longs;tillarum <expan abbr="defend&atilde;tur">defendantur</expan>: et in &longs;ummo item fa&longs;ceolam et <lb/>fa&longs;ceol&aelig; torquem &longs;uperaiectum po&longs;uere: quibus <expan abbr="adium&etilde;tis">adiumentis</expan> ligne <lb/>am e&longs;&longs;e columnam uiderent communitam. </s>
 <s>Apud Hyda&longs;pem &aelig;&longs;tatis initio conti <lb/>nui imbres manant. </s>           <s id="N401236">At in ba&longs;ibus colum <lb/>narum hoc ob&longs;eruarunt/ut earum infima pars rectarum &longs;it linea <lb/>rum et rectorum angulorum: Suprema uero &longs;uperficies ad &longs;u&aelig; <lb/><expan abbr="col&utilde;n">colunn</expan> &aelig; ambitum finiretur: Et ob&longs;eruarunt ut e&longs;&longs;et ba&longs;is h&aelig;c qua <lb/>que uer&longs;us lata magis &quml; alta: tum et e&longs;&longs;e eam certa parte &longs;ui <expan abbr="latior&etilde;">latiorem</expan> <lb/>&qgrave; &longs;it columnam uoluere et infimam ba&longs;is ip&longs;ius &longs;uperficiem latio <lb/>rem e&longs;&longs;e quoque uoluere &quml; &longs;upremam: Et murulum item parte e&longs; <lb/>&longs;e quota ampliorem &quml; ba&longs;im: Et fundamentum item e&longs;&longs;e pte quo <lb/>ta latum magis &quml; murulum uoluere: Et qu&aelig;cunque huiu&longs;modi al <lb/>tera in alteris po&longs;uere ad perpendiculum medii <expan abbr="c&etilde;tri">centri</expan> collocauere. <lb/></s>
            <s id="N401257">At contra capitula omnia in his conueniunt: ut in fine partes &longs;u&aelig; <lb/>column&aelig; lineas imitentur: Suprem&aelig; uero et <expan abbr="quadr&atilde;gulam">quadrangulam</expan> &longs;uper <lb/>ficiem de&longs;inant: Et erit quidem capituli &longs;uprema pars nun&quml; non <lb/>amplior &quml; infima. </s>
 <s>In Lybia tam raros moueri uentos ferunt: ut <lb/>ex celi cra&longs;&longs;itudine uari&aelig; per aerem concret&aelig; uaporibus &longs;pecies <lb/>&longs;pectentur. </s>           <s id="N401264">H&aelig;c de columnis</s>
          </p>
 <s>At contra maiore in parte Galati&aelig; per &aelig;&longs;tatem tanta <lb/>uis perflat uenti: Vt lapides pro harena per &longs;ublime trahat. </s>         <p id="N401267" type="main">
            <s id="N401269">Paries uero ip&longs;e ad columnarum rationes tolletur/ut &longs;i <expan abbr="altitud&imacr;e">altitudine</expan> <pb xlink:href="004/01/029.jpg"/>erit futurus quanta e&longs;t columna cum capitulo. </s>
 <s>In <lb/>Hy&longs;pania ad hiberum circio uento onerata per celi plau&longs;tra pr&aelig; <lb/>dicant. </s>           <s id="N401274">Cra&longs;&longs;itudo illi &longs;it <lb/><expan abbr="qu&atilde;ta">quanta</expan> in imo e&longs;t columna: Tum &amp; hoc ob&longs;eruarunt / ut nulla <expan abbr="c&etilde;t">cent</expan> <lb/>columna: aut ba&longs;is: aut capitulum: aut paries c&aelig;teris &longs;ui ordinis <lb/>ulla ex parte non &longs;imillima altitudine &amp; latitudine &amp; omni deni <lb/>que dimen&longs;ione ac figura. </s>
            <s id="N401286">Cumque in uitio utrunque &longs;it parietem &amp; <lb/>tenuiorem et cra&longs;&longs;iorem: et demi&longs;&longs;iorem: et <expan abbr="&longs;ublimior&etilde;">&longs;ublimiorem</expan> <expan abbr="feci&longs;&longs;e/&qtilde;">feci&longs;&longs;e/quae</expan> <lb/>ratio et modus po&longs;tulat. </s>
 <s>Notum quidem apud &aelig;thiopiam non perflare: Hunc ue <lb/>ro apud Arabes uentum &amp; toglodytas uirentia omnia exurere af <lb/>firmant hi&longs;torici. </s>           <s id="N401295">Malim tamen peccare in partem hanc / <lb/>ut demi po&longs;&longs;it/&quml; ut addi oporteat. </s>
            <s id="N40129A">Hic iuuabit et uitia <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> non <lb/>pr&aelig;terire &aelig;dificiorum quo ad rem &longs;imus cautiores. </s>
 <s>Delon quidem nunquam fui&longs;&longs;e terr&aelig;motibus <lb/>uexatam/ Sed &longs;emper eodem man&longs;i&longs;&longs;e &longs;axo / cum circumuicin&aelig; <lb/>terr&aelig;motibus c&aelig;ciderint &longs;cribit Tuchidides: partem eam Itali&aelig; <lb/>qu&aelig; ab algido &longs;ub Roma <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> hernicorum collium tractu ad ca <lb/>pua u&longs;que e&longs;t/crebris teri&aelig;motibus qua&longs;&longs;atam: &amp; prope de&longs;ola <lb/>tam uidemus. </s>           <s id="N4012A3">Prima enim <lb/>laus e&longs;t carere omni uitio: Atqui aduerti in ba&longs;ilica Petri Rom&aelig; <lb/>id quod res ip&longs;a pr&aelig;&longs;e fert factum incon&longs;ulti&longs;&longs;ime / ut &longs;upra cre <lb/>bras et continuatas apertiones pr&aelig;longum et pr&aelig;latum parietem <lb/>ducerent nullis flexis lineis corroboratum/nullis fulcturis <expan abbr="c&otilde;mu">commu</expan> <lb/>nitum/quod ue con&longs;idera&longs;&longs;e oportuit totam ip&longs;am alam parietis <lb/>nimium frequenti apertione <expan abbr="&longs;uffo&longs;&longs;am/per&qtilde;">&longs;uffo&longs;&longs;am/perquae</expan> <expan abbr="&longs;ublim&etilde;">&longs;ublimen</expan> tetendit po <lb/>&longs;uitque: ut impetuo&longs;i&longs;&longs;imis aquilonibus excipiendis extaret: Quo <lb/>factum e&longs;t ut iam tum primum a&longs;&longs;idua uentorum mole&longs;tia pedes <lb/>plus &longs;ex a perpendiculi rectitudine in pronum ce&longs;&longs;erit: Neque du <lb/>bito futurum ut olim leui appul&longs;u modico ue motu facto corruat <lb/>Quod ni trabeationibus tectorum contineretur proculdubio <expan abbr="&longs;p&otilde;">&longs;pom</expan> <lb/>t<gap/> &longs;ua iam incohata obliquitater. </s>
            <s id="N4012D0">eret: Sed architectum e&longs;t ut mi <lb/>nus uituperem/quandoquidem loci et &longs;itus nece&longs;&longs;itatem &longs;ecutus <lb/>&longs;atis &longs;e a uentis tutum forta&longs;&longs;is putauit montis obiectu: qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>templo pr&aelig;&longs;tat: Mallem tamen totas illas hinc atque hinc alas ob <lb/>firmatiores e&longs;&longs;e.</s>
 <s>Sunt qui Achaiam a crebra aquarum inundatio <lb/>ne dictam extiment. </s>         </p>
          <p id="N4012DF" type="main">
 <s>Romam &aelig;ternum &longs;ebrico&longs;am fui&longs;&longs;e compe <lb/>rio: Ea&longs;que febres Galienus nouum emitritarum e&longs;&longs;e genus putet: <lb/>Cui uaria &amp; prope pugnantia inuarias horas remedia adhibenda <lb/>&longs;unt. </s>           <s id="N4012E1">Tectorum utilitas omnium e&longs;t prima &amp; maxima: Non enim &longs;o <lb/>lum incolarum &longs;aluti confert/dum noctem imbremque atque in <expan abbr="pr&itilde;s">prins</expan> <lb/>&aelig;&longs;tuantem &longs;olem repellunt atque excludunt: Verum &amp; mirifice <lb/>omne tuetur &aelig;dificium: Tolle tectum putre&longs;cet materia/labe&longs;cet <lb/>paries: <expan abbr="fati&longs;c&etilde;t">fati&longs;cent</expan> latera: omni&longs;que denique &longs;tructura &longs;en&longs;im <expan abbr="di&longs;&longs;olue&ttilde;">di&longs;&longs;oluetur</expan> <lb/>Ip&longs;a etiam fundamenta tectorum protectione/quod uix credas / <lb/>corroborantur: Neque tanta &aelig;dificiorum uis igne &amp; ferro &amp; ho&longs;ti <lb/>um manu &amp; c&aelig;teris omnibus calamitatibus data in ruinam ce <lb/>cidere/quanta corruere &aelig;dificia non aliam ob rem ni&longs;i ciuium ne <pb xlink:href="004/01/030.jpg"/>gligentia/ quod tectorum ope de&longs;tituta et nuda relicta &longs;int. </s>
            <s id="N401304">Arma <lb/>ni mirum &aelig;dificiorum tecta &longs;unt <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> tempeftatum iniurias atque<lb/>impetum. </s>
 <s>Apud poetas uetus fabula e&longs;t Typhonem prochita in&longs;ula &longs;e <lb/>pultum &longs;e &longs;e non interrato commouere: ex quo fiat ut funditus <lb/>in&longs;ula contremi&longs;cat: Id quidem poet&aelig; &longs;ic cecinere quoniam ter <lb/>r&aelig;motibus in&longs;ula &amp; eruptionibus uexaretur/adeo ut Etrien&longs;es: <lb/>&amp; calchiden&longs;es habi<gap/> tores olim coacti &longs;int aufugere: &amp; rur&longs;us <lb/>qui po&longs;t tempora a Hyerone Syracu&longs;ano mi&longs;&longs;i e&longs;&longs;ent / ut nouam <lb/>illic urbem conderent/a&longs;&longs;idui periculi et calamitatis metu au&longs;u <lb/>gerunt. </s>           <s id="N40130F">Qu&aelig; cum ita &longs;int pr&aelig;clare mihi maiores no&longs;tri cum <lb/>c&aelig;teris in rebus/tum hac in re uidentur feci&longs;&longs;e/qui tantos attribu <lb/>ere tecto honores uoluerint: ut tectis ornandis omnes condecoran <lb/>darum rerum artes prope con&longs;ump&longs;erint. </s>
            <s id="N401318">Tecta enim uidemus <lb/>&aelig;re et uitro et auro po&longs;ita lacunaribus aureis lami&longs;que auratis: &amp; <lb/>coronarum pr&aelig;terea et florum &longs;cultura et &longs;tatuis etiam <expan abbr="eleg&atilde;ti&longs;&longs;i">eleganti&longs;&longs;i</expan> <lb/>me in&longs;ignita. </s>
 <s>Itaque eiu&longs;modi omnia ex longa ob&longs;eruatione repetenda <lb/>&longs;unt &amp; ex aliorum locorum &longs;imilitudinibus comparanda/ quo to <lb/>ta ratio integrior habeatur.</s></p><p type="main">           <s id="N401325">Tecta alia &longs;ub diuo/alia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ub diuo. </s>
            <s id="N40132C">Sub diuo <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> <lb/>qu&aelig; nullos ad ambulationis u&longs;us/&longs;ed unice ad imbrem excipien <lb/>dum &longs;int po&longs;ita: Non &longs;ub diuo &longs;unt contignationum et <expan abbr="te&longs;tudin&utilde;">te&longs;tudinum</expan> <lb/>intermedi&aelig; exten&longs;iones: quibus fiat ut &aelig;dificio qua&longs;i &aelig;dificium <lb/>aliud &longs;uperimponatur. </s>
 <s>Quin et di&longs;quirendum an nullis incommodis occultioribus ea re <lb/>gio offendi a&longs;&longs;ueuerit: Putabat plato e&longs;&longs;e ut locis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> nullis <expan abbr="diu&itilde;a">diuina</expan> <lb/><expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> in&longs;piret uigetque uis ac <expan abbr="demon&utilde;">demonum</expan> terminatio incolis <lb/>aut propitia aut contra infe&longs;ta. </s>           <s id="N40133F">Inhis ergo illud ueniet ut una inferioribus <lb/>&aelig;dificii membris ip&longs;um id opus tectum &longs;it: et &longs;uperioribus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it <lb/>area. </s>
            <s id="N40134A">Sed harum quidem <expan abbr="c&otilde;tignationum">contignationum</expan> ea pars tectum recte ap <lb/>pellabitur: qu&aelig; &longs;upra caput di&longs;tenta pendeat: quam eandem <expan abbr="cel&utilde;">celum</expan> <lb/>nuncupabimus: Qu&aelig; uero ob ambulantium pede pre&longs;&longs;ctur/ paui <lb/>mentum tecturaque nuncupabitur. </s>
 <s>Sunt quidem loca quibus homines <pb xlink:href="004/01/018.jpg"/>facile in&longs;aniant: quibus &longs;e &longs;e facile in pernitiem dedant: quibus <lb/>aut &longs;u&longs;pendio aut pr&aelig;cipitio aut ferro et ueneno facile uitam po <lb/>nant. </s>           <s id="N40135B">Sub diuo autem extrema operi <lb/>menta/ qu&aelig; imbribus exc ipiendis imponuntur/ pauimenti ne lo <lb/>co &longs;int/alibi di&longs;quiretur. </s>
            <s id="N401362">Tectorum uero qu&aelig; &longs;ub diuo &longs;unt tam <lb/>et &longs;i plane in&longs;e for<gap/>a&longs;&longs;e &longs;int &longs;uperficies/nun&quml; tamen erunt ille qui <lb/>dem &aelig;que di&longs;tantes pauimento quod operuerint pauimento: Sed <lb/>&longs;emper in aliquam erunt partem procliuia et obliqua imbrium ef <lb/>fundendorum gratia: At tectorum/qu&aelig; non &longs;ubdiuo &longs;unt/planas <lb/>qua&longs;que &longs;uperficies e&longs;&longs;e pauimento &aelig;que di&longs;tantes oportet: Tecta <lb/>uniuer&longs;a angulis et lineis ad are&aelig; figuram parietumque formam: <lb/>quibus operimentum futura &longs;int/&longs;e accomodent nece&longs;&longs;e e&longs;t: Atque<lb/>h&aelig;c cum inter &longs;e &longs;uccedant uaria: nam alia flexis omnibus lineis <lb/>alia rectis et alia mixtis et eiu&longs;modi: Fit inde adeo ut tectorum quo <lb/>que uari&aelig; et multiplices manarint form&aelig;: Tam &amp; &longs;i tecta ip&longs;a ex <lb/>&longs;e &longs;uapte natura &longs;int uaria: Quorum alia emi&longs;pheria / alia conca <lb/>merata/alia fornicaca/alia arcubus complu&longs;culis compacta: Item <lb/>alia qu&aelig; carin&aelig; dicantur: alia qu&aelig; di&longs;pluuia <expan abbr="nuncup&atilde;tur">nuncupantur</expan>: <expan abbr="Ver&utilde;">Verum</expan> <lb/>utrunque futurum &longs;it/omne <expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan> e&longs;&longs;e huiu&longs;modi oportet/ ut <expan abbr="&utilde;bia">umbia</expan> <pb xlink:href="004/01/031.jpg"/>&longs;ui pauimentum foueat/aquam ut pluuiam ab uniuer&longs;o cui operi <lb/>mentum &aelig;dificio &longs;it penitus admoueat: Nam &longs;emper quidem e&longs;t <lb/>ad ledendum paratus imber &amp; additus ad maleficium/quis mini <lb/>mos nun&quml; non u&longs;urpat: &amp; enim tenuitate perterebrat / mollitie <lb/>inficit/a&longs;&longs;iduitate commacerat omnes &aelig;dificii neruos / denique <lb/>&longs;tructuram funditus uitiat atque perdit: Ea de re probe ob&longs;eruarunt <lb/>periti architecti: ut liberum fluendi cur&longs;um imbribus pararent: ca <lb/>uerentque ne quo loci aqua con&longs;i&longs;teret/aut u&longs;piam peruaderet/quo <lb/>noxam inferret. </s>
 <s>Adde his quod &longs;ecretioribus iterum natur&aelig; inditiis per&longs;eru <lb/>tatis/qu&aelig;cunque ad rem faciant pen&longs;ita&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s>           <s id="N4013A7">Hinc niuo&longs;is in locis tecta maxime di&longs;pluuia &longs;ur <lb/>&longs;um arrecta e&longs;&longs;e ad acutum angulum uoluere: quo niuium incre <lb/>menta minus accre&longs;cerent &amp; liquidius dilaberentur. </s>
            <s id="N4013AE">Locis uero <lb/>ut ita loquar &aelig;&longs;tiuis tecta obliquitate minus repente po&longs;uere. </s>
 <s>Vetus a De <lb/>metrio u&longs;que ductum in&longs;titutum non modo urbibus: &amp; oppidis / <lb/>Verum etiam militaribus in dies ca&longs;tris ponendis: Vt iecora de <lb/>pa&longs;tarum illic pecudum in&longs;pectemur quo &longs;int habitu &amp; colore: <lb/>Qu&aelig; &longs;i forte uitio infecta apparuerint/uitandam loci in&longs;alubrita <lb/>tem pr&aelig; &longs;e ferunt. </s>         </p>
          <p id="N4013B3" type="main">
 <s>Aiebat Varro compertum habere &longs;e locis <lb/>quibu&longs;dam minuti&longs;&longs;ima qu&aelig;dam athomorum in&longs;tar uolitare ani <lb/>mantia aere: &amp; anhelitu in pulmone excepta h&aelig;rere pr&aelig;cordiis: <lb/>Et rodnedo inferre morbum atrum &amp; <expan abbr="tabific&utilde;">tabificum</expan>: atque perinde pe <lb/>&longs;tem pernitiemque afferre. </s>           <s id="N4013B5">C&aelig;terum curandum e&longs;t ut <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maxime uno eodemque compari atque<lb/>integro fieri po&longs;&longs;it tectoque/&longs;eruata luminum parietumque ratione <lb/>longe lateque totum p&aelig;nitus &aelig;dificium operiatur: ita ut &longs;tillici <lb/>diis dilabens aqua: nullam <expan abbr="pariet&utilde;">parietum</expan> ptem madefaciat. </s>
            <s id="N4013C6">Tum &amp; tec <lb/>tum ita ponere oportet ut in aliud tectum non impluat. </s>
 <s>Neque illud pr&aelig;tereundum e&longs;t/quod lo <lb/>ca inuenies aliqua &longs;uapte natura incommodis prope omnibus ua <lb/>cua &amp; periculis libera: Sed ita &longs;unt expo&longs;ita/ut eo gentes exter&aelig; <lb/>&amp; aduentiti&aelig;/non interraro pe&longs;tem &amp; calamitatem inferant.</s></p><p type="main">           <s id="N4013CB">Superfici <lb/>es quoque tecti decur&longs;u e&longs;&longs;e oportet non ua&longs;tas &amp; immanes: Nam <lb/>tegularum ultimis canalibus pluui&aelig; pr&aelig; multorum <expan abbr="imbri&utilde;">imbrium</expan> exu <lb/>berantia redundarent: &amp; intra &aelig;dificium influerent: Qu&aelig; res <lb/>multo e&longs;&longs;ent cum operis detrimento. </s>
            <s id="N4013DA">Ergo ubi erit area maxima <lb/>in plures e&longs;&longs;e diui&longs;um &longs;uperficies tectum/in uaria&longs;que partes deflu <lb/>ere oportet. </s>
 <s>Eamque rem non armis tantum &amp; iniuria exequuntur qualia &longs;unt <lb/>qu&aelig; Barbaris atque immanibus obiiciantur: Verum &amp; per amiciti <lb/>am atque <expan abbr="ho&longs;pitalitat&etilde;">ho&longs;pitalitatem</expan> uehementer ledant. </s>           <s id="N4013E1">Nam id cum ad <expan abbr="c&otilde;moditatem/tum">commoditatem/tum</expan> adgratiam perti <lb/>net: Siquo incidet loco ut plura ponenda tecta &longs;int / coadiungen <lb/>tur illic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tectis tecta ita/ut qui &longs;emel &longs;ub tecto excepti &longs;int/ <lb/>totas obambulant &aelig;des operti tecto. </s>
            <s id="N4013F2">Sequitur ut de apertione <lb/><expan abbr="dicend&utilde;">dicendum</expan> &longs;it. </s>
 <s>Aliqui quod uicinos cupi <lb/>dos rerum nouarum habuerint / ex illorum ruina et iactura pere <lb/>clitati &longs;unt. </s>           <s id="N4013FA"><expan abbr="Apertion&utilde;">Apertionum</expan> duo &longs;unt genera: Nam alia luminibus et <lb/>uentis: Alia rebus et incolis <expan abbr="adit&utilde;">aditum</expan> <expan abbr="exit&utilde;que">exitunque</expan> in <expan abbr="edifici&utilde;">edificium</expan> prebent. </s>
            <s id="N40140E">Lu <lb/>minibus fene&longs;tre <expan abbr="&longs;erui&utilde;t">&longs;eruiunt</expan>: rebus ho&longs;tia/&longs;cal&aelig; et &longs;patia <expan abbr="itercol&utilde;narumItem">itercolunnarum<lb/>Item</expan> quibus aqua et fumus puadit/uti &longs;unt putei: cloac&aelig; et foci <lb/>ut ita loquar/gula: et pr&aelig;furnia atque extuaria apertionum loco <lb/>ueniunt. </s>
 <s>Peram in ponto ianuen&longs;ium coloniam a&longs;&longs;iduo pe&longs;tis <lb/>uexat/quod eo loci in dies excipiantur conuecti &longs;erui cum animi <lb/>egritudine. </s>           <s id="N401421">Atqui pars qu&aelig;que domus habebit fene&longs;tras: quo re&longs;pi <lb/>rat inclu&longs;us aer: atque in horas innouatur: Nam alioquin pu <lb/>tre&longs;cet &amp; uitium afferet. </s>
            <s id="N401428">Apud Eabiloniam in templo <pb xlink:href="004/01/032.jpg"/>Apollinis <expan abbr="inu&etilde;tam">inuentam</expan> refert capitolinus hi&longs;toricus auream arculam <lb/>per uetu&longs;tatem: ex qua corruptus: &amp; perinde ueneficus inclu&longs;us <lb/>aer/cum illa quidem refringeretur &longs;e &longs;e effundens: non eos &longs;olum <lb/>interemit: qui tum prope aderant: Verum &amp; contagionibus pe <lb/>&longs;tem atroci&longs;&longs;imam totam in A&longs;iam u&longs;que ad Parthos intulit.</s>
 <s>tum et &longs;itu atque illuui&aelig; tabe&longs;centes &amp; morbidi.</s></p><p type="main">         </p>
          <p id="N40143B" type="main">
 <s>Au&longs;piciis item &amp; &longs;eruato celo regionis futuram fortunam inda <lb/>ga&longs;&longs;e prudentis &amp; bene con&longs;ulti e&longs;&longs;e affirmant: Quas ego artes <lb/>modo cum relligione conueniant/minime a&longs;pernendas duco.</s></p><p type="main">           <s id="N40143D">Ex Ammiano item Marcellino hi&longs;torico legimus Marci Antonii <lb/>&amp; ueri temporibus apud Seleucam po&longs;t directum templum: &amp; <lb/>perlatum &longs;imulacrum conici Apollinis Romam / fui&longs;&longs;e per mili <lb/>tes inuentum angu&longs;tum &amp; prius conclu&longs;um aCaldeorum uatibus <lb/>foramen. </s>
            <s id="N401448">Quod ubi pr&aelig;de &longs;tudio re&longs;erarunt/ pe&longs;tilens exiluerit <lb/>uapor tam atrox: tamque dete&longs;tabilis ut a Per&longs;arum finibus intra <lb/>Galliam u&longs;que infecta omnia &longs;int reddita tetro &amp; fune&longs;to morbo <lb/>Fene&longs;tras igitur e&longs;&longs;e oportet man&longs;ionibus &longs;ingulis. </s>
 <s>Quis id negabit quicquid id ip&longs;um &longs;it quod fortunam <expan abbr="n&utilde;cupant">nuncupant</expan> <lb/>in rebus hominum ualere plurimum? </s>           <s id="N401451">Id quidem <lb/>cum luminis excipiendi/tum etiam innouandi aeris gratia: &amp; e <lb/>as quidem adloci u&longs;um &amp; parietis amplitudinem accommodatas <lb/>Vt neque plus: neque item minus excipiant luminis neque frequen <lb/>tiores aut rariores &longs;int <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> u&longs;us po&longs;tulet. </s>
            <s id="N401460">Tum &amp; pro&longs;piciendum <lb/>e&longs;t quibus uentis excipiendis pateant fene&longs;tr&aelig; ip&longs;&aelig;: Nam qu&aelig; <lb/>&longs;alubres &longs;pectabunt auras multo adapertas quoquo uer&longs;us licebit <lb/>facere: Et eas quidem iuuabit ita aperire/ Vt incolarum corpora <lb/>appellens flatus ambiat. </s>
 <s>Ne uero affirmabimus pu <lb/>blicam urbis Rom&aelig; fortunam ad propagandum imperium ualu <lb/>i&longs;&longs;e non plurimum. </s>           <s id="N40146B">Hoc maxime fiet&longs;i fene&longs;trarum &longs;ponde <lb/>e&longs;&longs;ent humiles adeo/ut uideri et uidere per uicos ambulantes po&longs; <lb/>&longs;is. </s>
            <s id="N401472">Qu&aelig; autem non u&longs;que quaque &longs;aluberrimis uentorum plagis ob <lb/>iect&aelig; erunt fene&longs;tr&aelig;/ita ponentur ut lumina excipiant non pauci <lb/>ora <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conueniat: &longs;ed ne etiam plura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quibus po&longs;&longs;it carere: Et po <lb/>nentur ill&aelig; quidem in &longs;ublimi/quo uentos a corporibus obiectus <lb/>paries intercipiat. </s>
 <s>yolai urbem in &longs;ardis ab Herculis nepote <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>ditam/ &amp; &longs;i a Carthaginen&longs;ibus Romani&longs;que per&longs;&aelig;pius armis la <lb/>ce&longs;&longs;ita extiterit: <expan abbr="&aelig;tern&utilde;">&aelig;ternum</expan> tamen fui&longs;&longs;e <expan abbr="liber&atilde;">liberam</expan> &longs;cribit Dyodorus. </s>           <s id="N401485">Nam habebunt quidem hoc pacto uentos/ qui <lb/>bus aer reficiatur: Sed erunt infracti atque perinde non omnino <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;ani. </s>
            <s id="N401490">Pro&longs;piciendum e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> qui &longs;oles penetraturi inde intra &aelig;des <lb/>&longs;int: et <expan abbr="prodiuer&longs;or&utilde;">prodiuer&longs;orum</expan> <expan abbr="c&otilde;moditate">commoditate</expan> habend&aelig; aptiores aut arctiores fe <lb/>ne&longs;tr&aelig; &longs;unt. </s>
 <s>An <lb/>id ab&longs;que loci illius fortuna <expan abbr="fc&utilde;m">fcumm</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan> apud delphos/ut <expan abbr="t&etilde;pl&utilde;">templum</expan> a Flegi <lb/>a prius <expan abbr="&itilde;c&etilde;&longs;um/tertio">incen&longs;um/tertio</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;yll&aelig; <expan abbr="tp&otilde;ribus">tporribus</expan> arderet? </s>           <s id="N4014A3">Nam &aelig;&longs;tiuis diuer&longs;oriis aut ua&longs;tos quaque uer&longs;us &longs;i <lb/>erunt ill&aelig; quidem &longs;eptentrionales / aut &longs;i erunt meridiane &longs;oli <lb/>bu&longs;que obiect&aelig; infimas et modicas po&longs;ui&longs;&longs;e apertiones conferet / <pb xlink:href="004/01/033.jpg"/>quando quidem ille expeditiores auras excipiant: h&aelig; minoribus <lb/>radiorum circulus offendatur: &amp; &longs;atis habebit a&longs;&longs;iduo circunful <lb/>gente &longs;ole luminum is locus in quo magis umbr&aelig; gratia <expan abbr="hom&imacr;es">homines</expan> <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> luminum conuenerint. </s>
            <s id="N4014BB">Contra hibernis in diuer&longs;oriis fene&longs;tr&aelig; <lb/>directis &longs;olibus patebunt: &longs;i erunt adapert&aelig;: &longs;ed uentis non ita pa <lb/>tebunt &longs;i erunt &longs;ublimes: nam recto cur&longs;u uenti &longs;tantes incolas <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>impetent. </s>
 <s>qd &amp; <expan abbr="capitoli&utilde;">capitolium</expan> <pb xlink:href="004/01/019.jpg"/>quotiens ar&longs;it? </s>           <s id="N4014C8">C&aelig;terum lumina undeuis excepturus &longs;is/haberi ea in <lb/>promptu e&longs;t/unde celum liberum <expan abbr="&imacr;tuearis">intuearis</expan>: Et omnes apertiones <lb/>qu&aelig; luminum excipiendorum cau&longs;a fact&aelig; &longs;int / nullo pacto conde <lb/>cet po&longs;ui&longs;&longs;e infimas. </s>
            <s id="N4014D5">Vultu enim lumina &longs;pectantur/non pedi <lb/>bus: tum &amp; <expan abbr="eu&etilde;it">euenit</expan> i&longs;tiu&longs;modi ut unius aut alterius hominis obiec <lb/>tu lumina intercipiantur: locu&longs;que deinceps reliquus reddatur ob <lb/>&longs;curior. </s>
 <s>quotiens flagrauit? </s>           <s id="N4014E2">Quod quidem incommodum non fit lumine ducto a &longs;u <lb/>blimi. </s>
            <s id="N4014E7">Ho&longs;tia fene&longs;tras imitentur: ut pro loci frequentia &amp; u <lb/>&longs;u maiora aut minora/plura pauciora ue <expan abbr="adhibe&atilde;tur">adhibeantur</expan>. </s>
 <s>Sibaricen&longs;ium uibs cum <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> <lb/>atque iterum uexata et rur&longs;us de&longs;tituta et rur&longs;us deleta extiti&longs;&longs;et: <lb/>Po&longs;tremo etiam de&longs;erta man&longs;it: Quin &amp; illinc fugientes m<gap/><lb/>pro&longs;ecuta felic<gap/>as e&longs;t: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> cum alio &longs;e &longs;e <expan abbr="tr&atilde;&longs;tuli&longs;&longs;ent">tran&longs;tuli&longs;&longs;ent</expan>, nomenque ur <lb/>bis pri&longs;tinum ab<gap/>ieci&longs;&longs;ent: tandem calamitate e&longs;&longs;e immunes neq c <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> potuere: Nouis enim irruentibus incolis uetu&longs;ti&longs;&longs;im&aelig; atque pri <lb/>mari&aelig; famili&aelig; omnes ferro et c&aelig;de ab&longs;umpte una cum templis et <lb/>urbe funditus periere: Sed i&longs;ta &longs;inamus: <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> referti&longs;&longs;im&aelig; &longs;unt <lb/>hi&longs;torie. </s>           <s id="N4014F0">Sed inutris <lb/>que ob&longs;eruatum uideo/ut publicis &aelig;dificiis complurime horum in <lb/>primis generum apertiones fierent: Eam rem nobis theatra atte <lb/>&longs;tantur: Qu&aelig; &longs;i recte interpretamur / tota con&longs;tant apertionibus <lb/>cum &longs;calarum/tum maxime fene&longs;trarum &amp; ho&longs;tiorum.</s>
          </p>
 <s>Hoc apud nos con&longs;tet hominis e&longs;&longs;e non &longs;tulti&longs;&longs;imi / om <lb/>nia tentare aggredi: quibus &aelig;dificationis cura atque impen&longs;a futu <lb/>ra &longs;it non fru&longs;tra/opu&longs;que ip&longs;um futurum &longs;it con&longs;tans &amp; &longs;aluberri <lb/>mum: Et profecto in tanta re exequenda nihil pretermi&longs;i&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;api&etilde;">&longs;apiem</expan> <lb/>tis &amp; bene co<gap/>&longs;iderati hominis officium e&longs;t. </s>         <p id="N4014FB" type="main">
            <s id="N4014FD">Atqui apertiones quidem ita loca&longs;&longs;e oportet ut amplioribus pari <lb/>etibus non minime ponantur apertiones &amp; modicis parietum <expan abbr="fr&otilde;">from</expan> <lb/>tibus nihilo ua&longs;tiores adigantur quam u&longs;us po&longs;tulat. </s>
 <s>An e&longs;t non <expan abbr="maxim&utilde;">maximum</expan> <lb/>tioi tui&longs;que agg redi/ quod ad <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> faciat/quod ad uitam cum di <lb/>gnitate &amp; uoluptate agendam conueniat: Quod adnominis po&longs;te <lb/>ritatem &amp; celebritatem conferat. </s>           <s id="N401508">In huiu&longs;mo <lb/>di apertionibus alii alia probarunt liniamenta: Sed probati&longs;&longs;imi <lb/>ubi licuit non ni&longs;i quadranguli&longs; &amp; rectilineis u&longs;i &longs;unt. </s>
            <s id="N40150F">Tandem <lb/>in hoc omnes conueniunt/ut pro &aelig;dificii amplitudine et figura <lb/>uticunque ille quidem &longs;int accommodent ur.</s>
 <s>I&longs;tic tibi rerum &longs;tudia optima <lb/>rum: I&longs;tic tibi liberi &amp; dul<gap/>is familia. </s>         </p>
          <p id="N401516" type="main">
 <s>I&longs;tic ocii &amp; negocii dies ha <lb/>bebuntur: I&longs;tic totius uit&aelig; rationes con&longs;umentur: ut tota in uita <lb/>nihil apud genus hominum inuenire epiner pr&aelig;ter uirtutem/cui <lb/>maiore cura/opera/diligentia uacandum <expan abbr="&longs;it/&qtilde;">&longs;it/quae</expan> ut &longs;o&longs;pite eum fa <lb/>milia bene habites: &amp; bene habitari his neglectis rebus/qu&aelig; <expan abbr="rec&etilde;">recem</expan> <lb/>&longs;uimus/quis e&longs;t qui po&longs;&longs;e affirmet? </s>           <s id="N401518">Tum &amp; ho&longs;tiorum apertiones ita con&longs;tituendas ducunt/ Vt alti <lb/>ores omnino &longs;int quam lat&aelig;: Et ex his qu&aelig; altiores &longs;int duos h&aelig; <lb/>capiant continuos circulos. </s>
            <s id="N40151F">Qu&aelig; uero humiliores altitudinem ha <lb/>beant diametri eius quadrati cuius &longs;it latus ima ho&longs;tii ip&longs;ius lati <lb/>tudo. </s>
 <s>Sed de his hactenus: <expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> <lb/>ut de area inue&longs;tigemus. </s>           <s id="N401526">Et po&longs;ui&longs;&longs;e ho&longs;tia illic conuenit / unde in qua&longs;que partes <lb/>&aelig;dificii commodi&longs;&longs;imus quoad fieri po&longs;&longs;it aditus pr&aelig;beatur: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>&amp; grati&aelig; &longs;tudui&longs;&longs;e oportet in huiu&longs;modi apertionibus / Vt ma <lb/>gnitudinibus co&aelig;quatis dextera &longs;ini&longs;tris re&longs;pondeant.</s>
          </p>
 <s>In area captanda quicquid de regione <lb/>di&longs;&longs;eruimus <expan abbr="ob&longs;eru&atilde;dum">ob&longs;eruandum</expan> e&longs;t. </s>         <pb xlink:href="004/01/034.jpg"/>
          <p id="N401536" type="main">
 <s>Nar que uti quidem regio amplieris <lb/>cuiu&longs;dam prouinc<gap/>&aelig; certa &longs;electaque e&longs;t pars: Ita &amp; area totius re <lb/>gionis pr&aelig;&longs;criptum &amp; difinitum quoddam <expan abbr="&longs;pati&utilde;">&longs;patium</expan> <expan abbr="&etilde;/quod">en/quod</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ad &aelig;dificium habendum occupatur: Ea de re ferme omnia habet <lb/>area cum regione communia qu&aelig; ad laudem uituperationemque<lb/>faciant. </s>           <s id="N401538">Numero autem fene&longs;tras et ho&longs;tia a&longs;&longs;ueuere ponere impari: Sed <lb/>ita ut hinc atque hinc partes paribus <expan abbr="re&longs;p&otilde;derent">re&longs;ponderent</expan>. </s>
            <s id="N401541">Media uero <expan abbr="e&longs;&longs;&etilde;t">e&longs;&longs;ent</expan> <lb/>paulo ampliora: Atque maximopere pr&aelig;cauebant/ ut uiribus &aelig;di <lb/>um parcerent ea de re longe ad angulis: et columnarum producti <lb/>onibus apertiones ponebant locis poti&longs;&longs;imum parietis imbecillio <lb/>ribus: &longs;ed qu&aelig; honeri &longs;ub&longs;tinendo non uacarent: Et &longs;eruabant ut <lb/>a &longs;olo ad tectum u&longs;que integr&aelig; &amp; minime inter&longs;ract&aelig; &quml; plures po&longs; <lb/>&longs;ent parietis partes &longs;urgerent ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan>. </s>
 <s>Verum h&aelig;c tam et &longs;i ita &longs;int/habet tamen di&longs;qui&longs;itio et <lb/>aduer&longs;io h&aelig;c pr&aelig;ceptiones qua&longs;dam qu&aelig; unice et proprie ad are <lb/>am &longs;pectare uideantur: Qua&longs;dam etiam qu&aelig; non tantum ad a <lb/><gap/>e&aelig; <expan abbr="p&longs;cription&etilde;">p&longs;criptionem</expan> <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan>: Quin multa ex pte quoque ad <expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> r&untilde;es <lb/><expan abbr="ptine&atilde;t">ptineant</expan>: et &longs;unt huiu&longs;m&untilde;i: Nam o&longs;idera&longs;&longs;e oportet qd aggredia <lb/>mur publicum ne opus/an priuatum: &longs;acrum ne an profanum: et <pb xlink:href="004/01/020.jpg"/>c&aelig;tera generis eiu&longs;dem: de quibus &longs;uo loco di&longs;tinctius loquemur <lb/>Aliud enim foro/aliud theatro/aliud pale&longs;tr&aelig;/aliud templo &longs;pa <lb/>tii locorumque debetur. </s>           <s id="N401558">E&longs;t genus quod <lb/>dam qua&longs;i apertionum quod ho&longs;tia &amp; fene&longs;tras &longs;itu et forma imi <lb/>tentur: Sed totam parietis cra&longs;&longs;itudinem non peruadit / Verum <lb/>qua&longs;i &longs;caphis <expan abbr="&itilde;cauatis">incauatis</expan> digna aptaque &longs;patia &longs;ede&longs;que &longs;ignis &amp; tabulis <lb/>pr&aelig;bent. </s>
            <s id="N401567">H&aelig;c autem &amp; quo loci et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> crebr&aelig; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> que ampl&aelig; &longs;tatuen <lb/>de &longs;int/tum dicemus di&longs;tinctius/cum de ornamentis <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> <lb/>tractabimus: tam &amp; &longs;i non minus ad impen&longs;&aelig; rationem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad ue <lb/>nu&longs;tatem operis faciat: quod in muro complendo minus lapidum <lb/>&amp; cementi <expan abbr="c&otilde;&longs;umatur">con&longs;umatur</expan>: Hoc tantum <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan> ad rem/quod has &longs;ca <lb/>pharum collationes numero aptas/amplitudine inua&longs;tas / forma <lb/>decenti e&longs;&longs;e oportet: ut &longs;ui ordinis penitus fene&longs;tras imitentur: et <lb/>apertiones quidem i&longs;tiu&longs;modi uticunque ille &longs;int aduerti ex <expan abbr="ueter&utilde;">ueterum</expan> <lb/>operibus non ampliores con&longs;ueui&longs;&longs;e ponere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut &longs;ui parietis <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <lb/>occupent <expan abbr="&longs;eptim&atilde;">&longs;eptimam</expan>: Sed ne minores quidem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut capiant nonam. <lb/></s>
 <s>Itaque pro cuiu&longs;que ratione et u&longs;u habendus <lb/>are&aelig; &longs;itus erit &amp; modus. </s>           <s id="N4015A9">Inter columniorum &longs;patia nimirum inter primas apertiones con <lb/>numeranda &longs;unt: Ea pro &aelig;dificiorum uarietate quoque uaria con&longs;ti <lb/>tuuntur Sed de his di&longs;tinctius dicemus/cum pr&aelig;&longs;ertim de &longs;acris <lb/>&aelig;dibus parandis &longs;uo loco ratiocinabimur. </s>
            <s id="N4015B2">Hic &longs;at &longs;it admonu <lb/>i&longs;&longs;e apertiones ha&longs;ce ita ponendas/ Vt columnarum ratio / qu&aelig; <lb/>tectis &longs;ub&longs;tinendis relinquantur / in primis &longs;it per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diligenti&longs;&longs;i <lb/>me habita: nequid ille quidem graciliores relinquantur atque ra <lb/><expan abbr="riores/&qtilde;">riores/quae</expan> ut commode ferre onus tectorum po&longs;&longs;int: ne ue quidem <lb/>cra&longs;&longs;iores: aut frequentiores <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut are&aelig; &longs;patia &amp; aditus ad rerum <lb/>temporumque u&longs;us expedita relinquantur. </s>
 <s>Verum hoc loco ut generatim i&longs;ta / uti <lb/>cepimus/pro&longs;equamur/ea tantum attingemus: qu&aelig; fore nece&longs;&longs;a <lb/>ria arbitramur/Si prius de lineis aliqua retulero/qu&aelig; ad rem <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>mode exprimendam faciant. </s>           <s id="N4015CC">C&aelig;terum apertiones <lb/>ali&aelig; cum crebr&aelig; extabunt column&aelig; / Ali&aelig; cum rar&aelig;. </s>
            <s id="N4015D1">Namque<lb/>crebris columnis trabs: raris arcus &longs;uper adducitur. </s>
 <s>Nam de are&aelig; de&longs;criptione tractanti <lb/>bus counenit ut de his tran&longs;igamus/quibus ip&longs;a per&longs;criptio anno <lb/>tatur. </s>           <s id="N4015D6">Sed omni <lb/>bus apertionibus/quibus arcus ducitur curandum e&longs;t.<pb xlink:href="004/01/035.jpg"/>ut &longs;it ille quidem arcus non <expan abbr="minor/&qtilde;">minor/quae</expan> circuli dimidia pars parte <lb/>addita &longs;emidiametri &longs;eptima. </s>
            <s id="N4015E5">Nam apud peritos compertum af <lb/>firmant/hunc e&longs;&longs;e omnium unum ad perennitatem accommoda <lb/>ti&longs;&longs;imum. </s>
 <s>Omnis igitur per&longs;criptio lineis fit &amp; angulis/Line&aelig; qui <lb/>dem &longs;unt extrema per&longs;criptio/qua integr&aelig; are&aelig; &longs;patium circun <lb/>cluditur. </s>           <s id="N4015EC">C&aelig;teros uero omnes arcus e&longs;&longs;e putant imbecilles ad <lb/>ferendum onus: &amp; promptos atque expo&longs;itos ad ruinam. </s>
            <s id="N4015F1">Pr&aelig;tere <lb/>a &longs;emicirculum arcum e&longs;&longs;e unum/qui corda &amp; adminiculis non <lb/>indigeat arbitramur. </s>
 <s><expan abbr="H&atilde;c">Hanc</expan> uero ad per&longs;criptionem pars illa &longs;uperficiei &longs;ub&longs;ti <lb/>tuta/qu&aelig; intra duas mutuo &longs;e &longs;e intercidentes lineas continetur/ <lb/>angulus dicitur. </s>           <s id="N4015F8">C&aelig;teros autem omnes/ni eis aut cordam <lb/>aut contraria pondera/quibus cum certent adegeris/ uidemus &longs;u <lb/>apte ui fati&longs;cere atque laba&longs;cere. </s>
            <s id="N4015FF">Non hic pr&aelig;termittam egregium <lb/>id laudeque digni&longs;&longs;imum/quod annotaui apud ueteres apertiones <lb/>i&longs;tiu&longs;modi etiam &amp; te&longs;tudinum arcus ita optimis illis ab architec <lb/>tis po&longs;itas in templis/ut &longs;i omnes intimas &longs;ubdemeris columnas/ <lb/>tamen apertionum arcus tectorumque te&longs;tudines per&longs;i&longs;tant &amp; mi <lb/>nime corruant/ita &longs;unt omnes arcuum ductiones/quibus te&longs;tudi <lb/>nes incumbunt/ad &longs;olum u&longs;que perduct&aelig; miro artificio &amp; paucis <lb/>cognito ut &longs;tet opus &longs;olis arcubus incumbendo: Et enim cum illis <lb/>quidem tellus pro corda firmi&longs;&longs;ima &longs;it/quid ni et ip&longs;i p &longs;e arcus <lb/>firmi&longs;&longs;imi &aelig;ternum per&longs;i&longs;tent.</s>
 <s>Atqui ex mutua quidem duarum linearum <expan abbr="&itilde;ter">inter</expan> <lb/>&longs;ectione quatuor con&longs;cribuntur anguli: Quorum &longs;i erit qui&longs;que<lb/>quibu&longs;que trium reliquorum equalis/recti nuncupabuntur: Et qui <lb/>recto minores erunt/acuti appellabuntur: ut qui recto ampliores <lb/>obtu&longs;i dicentur. </s>         </p>
          <p id="N401614" type="main">
 <s>Linearum item alia recta/alia flexa/ cocleas &amp; <lb/>uertico&longs;as lineas hic non e&longs;t ut referam. </s>           <s id="N401616">Scalis ponendis plus e&longs;t negocii &quml; ut po&longs;&longs;is ni&longs;i maturo &amp; dige <lb/>&longs;to con&longs;ilio recte ponere: Nam unis in &longs;calis tres ueniunt apertio <lb/>nes: Et harum una quidem e&longs;t ho&longs;tium quo in &longs;calis con&longs;cenden <lb/>dis aditus pateat: Altera e&longs;t fene&longs;tra/qua fiat/ut recepto lumine <lb/>cuiu&longs;que gradus retractio per&longs;piciatur: Tertia e&longs;t contignationis <lb/>&amp; tecti apertio: qua in &longs;uperius pauimentum operimentum que p <lb/>uadimus: Ea de re illud aiunt &longs;calis nimirum impediri operum <lb/>de&longs;criptiones. </s>
            <s id="N401627">Sed qui uolent &longs;calis non impediri &longs;calas ip&longs;as <lb/>non impediant: Certum enim &amp; proprium <expan abbr="dicab&utilde;t">dicabunt</expan> &longs;patium are&aelig; <lb/>quo liber &amp; &longs;olutus excur&longs;us pateat: &longs;uprema u&longs;que ad tecta: <lb/>qu&aelig; &longs;ub diuo &longs;unt: Neque te pigeat quod tantum are&aelig; &longs;calis occu <lb/>petur: Nam &longs;atis referent commodi illic/ Vbi c&aelig;teris pa<gap/>bus <lb/>&aelig;dificii inferant minimum incommodi. </s>
 <s>Recta linea a puncto e&longs;t <lb/>ad punctum ob longa per&longs;criptio / ducta ita ut fieri nulla po&longs;&longs;it <lb/>breuior. </s>           <s id="N40163A">Adde quod etiam for <lb/>nices &amp; uacua qu&aelig; &longs;ub &longs;calis relinquentur / ad u&longs;us per commo <lb/>dos non deerunt. </s>
            <s id="N401641">Scalarum apud nos duo &longs;unt genera: Nam de <lb/>militaribus expeditionum munitionumque &longs;calis non e&longs;t <pb xlink:href="004/01/036.jpg"/>hoc loco ut referam/ Vn&aelig; quidem per quas non gradibus/Sed o <lb/>bliquo accliui: Alter&aelig; quibus per gradus in &longs;ublime con&longs;cendi <lb/>mus. </s>
 <s>Flexa linea pars e&longs;t circuli. </s>           <s id="N40164E">Accliuia ponere maiores con&longs;ueuere quo ad eius fieri pote <lb/>rat facilia &amp; pre&longs;&longs;a. </s>
            <s id="N401653">Verum uti ex eorum &aelig;dificiis annotaui/ &longs;a <lb/>tis commoda putarunt qu&aelig; ita e&longs;&longs;ent ducta: ut altitudinis p rpen <lb/>dens linea ad longitudinis iacentem lineam parte re&longs;ponderet <lb/>&longs;exta. </s>
 <s>Circulus e&longs;t ea per&longs;criptio <lb/>facta ab altero duorum punctorum: qui in eadem &longs;uperficie ita <lb/>&longs;it circumactus/ut toto per&longs;criptionis ductu &longs;emper neque plus: ne <lb/>que di&longs;tet minus a medio immobili/quem obambiat puncto / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>primum circunduci occeperat. </s>           <s id="N40165C">In gradibus uero maxime templorum imparem numerum <lb/>probauere: nam fieri quidem aiunt ut recto intemplum pede <expan abbr="&imacr;gre">ingre</expan> <lb/>diamur: quam rem ad religionem facere arbitrantur. </s>
            <s id="N401667">At in his a <lb/>nimaduerti bonos architectos ob&longs;erua&longs;&longs;e ut gradus nunquam fer <lb/>me plures unum in ordinem continuos <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aut &longs;eptem aut nouem <lb/>adigerent. </s>
 <s>Sed hisaddendum quod flexa line <lb/>a quam e&longs;&longs;e partem circuli diximus/apud nos hic architectos &longs;i <lb/>militudinis gratia arcus uocatur. </s>           <s id="N401674">Credo aut planetarum aut urbium numerum imitates <lb/>Sed adhuiu&longs;modi &longs;eu &longs;eptenos &longs;eu nouenos quo&longs;que gradus con&longs;ul <lb/>ti&longs;&longs;ime areolam &longs;ubtexebant: quo fe&longs;&longs;i et imbecilles ad con&longs;cen <lb/>dendi labore intermi&longs;&longs;as haberent quietes: Et &longs;iquis ca&longs;us incidi&longs; <lb/>&longs;et/ut &longs;candentes ruerent/haberent illi quidem &longs;patia ubi <expan abbr="corru&etilde;">corruem</expan> <lb/>di impetum &longs;i&longs;terent/&longs;eque reciperent atque firmarent: Et id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ip&longs;e uehementer probo/ut &longs;int &longs;cal&aelig; &longs;uis areis intercept&aelig;: &longs;intque<lb/>lumino&longs;e &amp; pro loci dignitate ampl&aelig; &amp; &longs;patio&longs;&aelig;. </s>
            <s id="N40168D">Gradus uero <lb/>&longs;calarum ita finiendos ducebant: ut neque cra&longs;&longs;iores &longs;extante/ne <lb/>que tenuiores dodrante e&longs;&longs;ent. </s>
 <s>Et qu&aelig; linea aduobus extremis <lb/>punctis flex&aelig; line&aelig; directa ducitur pari &longs;imilitudine corda nun <lb/><expan abbr="cupabi&ttilde;">cupabitur</expan>. </s>           <s id="N401694">Retractione&longs;que graduum ne minus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;exquipedales/ne ue plus &quml; bipedales ponerentur. </s>
            <s id="N40169C">Scal&aelig; to <lb/>to in &aelig;dificio quo erunt numero pauciores / quo ue occupabunt <lb/>minus are&aelig;/eo erunt commodiores.</s>
 <s>Et qu&aelig; linea a puncto medi&aelig; corde co&aelig;quabilibus <expan abbr="utr&itilde;">utrim</expan> <lb/>que angulis ad arcum u&longs;que perducta extiterit/&longs;agicta appellabitur <lb/>Et qu&aelig; linea a puncto <expan abbr="&itilde;mobili/qd">immobili/qd</expan> intra circulum e&longs;t ad <expan abbr="flex&atilde;">flexam</expan> ean <lb/>demque <expan abbr="extrem&atilde;">extremam</expan> circuli <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> <expan abbr="pducere&ttilde;/radius">pduceretur/radius</expan> <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s>         </p>
          <p id="N4016A3" type="main">
 <s>Et <expan abbr="p&utilde;cto">puncto</expan> qd <lb/>huic <expan abbr="&itilde;mobili/quod">immobili/quod</expan> medium intra circulum a&longs;&longs;idet centro nomen <lb/>erit: Et qu&aelig; linea recta <expan abbr="pcentr&utilde;">pcentrum</expan> tran&longs;iens duobus locis <expan abbr="flex&atilde;">flexam</expan> circu <lb/>li <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> &longs;ecabit/diameter <expan abbr="appellabi&ttilde;">appellabitur</expan>. </s>           <s id="N4016A5">Fumi et aquarum exitus expeditos e&longs;&longs;e oportet: &amp; ita deriuatos <lb/>ut non per&longs;i&longs;tant/non exhuberent/non <expan abbr="coinquinent/n&otilde;">coinquinent/non</expan> <expan abbr="offend&atilde;t">offendant</expan> <lb/>non <expan abbr="pericul&utilde;">periculum</expan> <expan abbr="affer&atilde;t">afferant</expan> &aelig;dificio. </s>
            <s id="N4016BC">Hinc gulas foci <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> &longs;eiunxi&longs;&longs;e ab <lb/>omni materia opus <expan abbr="&etilde;/ne">en/ne</expan> aut &longs;cintilla aut concalefact ione incenda <lb/>tur &longs;eu trabs/&longs;eu tignum qu&aelig; fuerint proxima. </s>
 <s>Inter arcus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> differentia e&longs;t <pb xlink:href="004/01/021.jpg"/>Nanque alius integer: alius comminutus: alius compo&longs;itus e&longs;t. </s>           <s id="N4016CB">Riuos etiam flu <lb/><expan abbr="enti&utilde;">entium</expan> aquarum ita deduci iubent ut &longs;upflua <expan abbr="depellan&ttilde;">depellantur</expan> &amp; <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> aut <lb/><expan abbr="abrod&etilde;do">abrodendo</expan> aut <expan abbr="madefaci&etilde;do">madefaciendo</expan> <expan abbr="uiti&utilde;">uitium</expan> <expan abbr="infer&atilde;t">inferant</expan> &aelig;dificio: <expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> horum &longs;i&quml; <lb/><expan abbr="nocent/t&atilde;">nocent/tam</expan> &amp; &longs;i minuti&longs;&longs;ime noceant/fit <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> &amp; <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> diuturni <lb/>tate &amp; lace&longs;cendi <expan abbr="p&longs;euer&atilde;tia">p&longs;euerantia</expan> ut accumulati&longs;&longs;ime <expan abbr="noce&atilde;t">noceant</expan>: et inhis <lb/>aquarum <expan abbr="duct&otilde;ibus">ductonibus</expan> ob&longs;eruatum apti&longs;&longs;imis architectis aduerti/ut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <pb xlink:href="004/01/037.jpg"/>imbres &longs;tillicidic rum/aut ita ducerent porrectis fi&longs;tulis/ut <expan abbr="adu&etilde;">aduem</expan> <lb/>tantes non a&longs;pergerent: aut ita exciperent in pluuiis / ut ad u&longs;um <lb/>hominum uel intra ci&longs;ternas colligerent: uel cogerent certis locis <lb/>emanare unde priuate &longs;ordes abluerentur: et hominum nares ocu <lb/>lique minime offender entur. </s>
            <s id="N401721">Et in primis cura&longs;&longs;e mihi ui&longs;i &longs;unt: <lb/>Vt omnem aquam pluuiam longe ab &aelig;dificio arcerent atque amo <lb/>uerent/cum c&aelig;teras ob res/tum ne &aelig;dificii &longs;olum humectaretur <lb/>Et in omnibus apertionibus id mihi cura&longs;&longs;e etiam ui&longs;i &longs;unt / ut e <lb/>as ponerent locis apti&longs;&longs;imis/ Vnde plurimum commodorum uni <lb/>uer&longs;o &aelig;dificio pr&aelig;&longs;taretur: &amp; pr&aelig;&longs;ertim puteos maxime inpubli <lb/>ca &amp; patenti &aelig;dis parte ponendos &longs;tatuo/modo digniora: &amp; non <lb/>&longs;ua &longs;patia non occupentur. </s>
 <s>In <lb/>teger is e&longs;t qui circuli mediam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> occupat/ hoc e&longs;t/cui corda <lb/>integri e&longs;t circuli diameter: Comminutus: cui corda e&longs;t minor di <lb/>ametro: e&longs;tque perinde idem is arcus <expan abbr="c&etilde;mirutus">cemmirutus</expan> &longs;omicii culi pars: <lb/>Compo&longs;itus ex duobus ominutis con&longs;tat: efficitque ea dere in &longs;um <lb/>mo angulum arcubus &longs;e &longs;e mutua iuncticne inter&longs;ecantibus: quod <lb/>neque integro neque comminuto euenit. </s>           <s id="N401732">Et &longs;ub diuo po&longs;itos puriorem &amp; &longs;ince <lb/>riorem aquam exhibere phy&longs;ici affirmant. </s>
            <s id="N401737">Sed quacunque &aelig;dis <lb/>parte aut putei info&longs;&longs;i: aut cloac&aelig; &longs;ub&longs;trat&aelig; <expan abbr="fuer&imacr;t">fuerint</expan>: Aut aqua et hu <lb/>mor infuderit/apertiones e&longs;&longs;e illic oportet eiu&longs;modi Vt eo pluri <lb/>mum aeris a&longs;piret/quo humect&aelig; exalationes pauimenti <expan abbr="ab&longs;terg&atilde;">ab&longs;tergam</expan> <lb/>tur et depellantur uentorum afflatu atque aeris impul&longs;u.</s>
 <s>His cognitis rom &longs;ic pro&longs;e <lb/>quemur. </s>         </p>
          <p id="N40174A" type="main">
 <s>Arearum alia <expan abbr="&atilde;guiaris">anguiaris</expan>: alia ci: cularis. </s>           <s id="N40174C">Hactenus de lineamentis &aelig;dificiorum/ qu&aelig; ad uniuer&longs;um opus <lb/>pertinere <expan abbr="uideb&atilde;tur/per&longs;trinximus/&longs;ingulis">uidebantur/per&longs;trinximus/&longs;ingulis</expan> rerum dicendarum <lb/>generibus annotatis. </s>
            <s id="N401757">Nunc deopere &amp; &longs;tructura <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> dicen <lb/>dum e&longs;t Sed prius de materia: &amp; rebus his/qu&aelig; para&longs;&longs;e ad mate <lb/>riam opportet.</s>
 <s>Angularium alia <lb/>penitus rectis lineis. </s>         </p>
          <p id="N401762" type="head">
 <s>Alia rectis &amp; flexis <expan abbr="mixt&imacr;">mixtim</expan> conclu&longs;a e&longs;t: Qu&aelig; <lb/>uero angularis flexis pluribus &longs;it lineis po&longs;ita/nullis inter mi&longs;&longs;is <lb/>rectis me in ueterum &aelig;dificiis inueni&longs;&longs;e non memini. </s>           <s id="N401764">LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE MATERIA <lb/>LIBER SECVNDVS<lb/><arrow.to.target n="marg3"/></s>
          </p>
 <s>At in his <lb/>ob&longs;eruanda ea &longs;unt/qu&aelig; in totis &aelig;dificii partibus uehementer ui <lb/>tuperantur &longs;i de&longs;int: et non &longs;ine gratia et commoditate habentur: <lb/>&longs;i ad&longs;int: hoc e&longs;t ut cum angulis: tum lineis: tum etiam partibus <lb/>quibu&longs;que uarietas <expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> ad&longs;it: Ne <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> qd <expan abbr="frequ&etilde;s/ne">frequens/ne</expan> ue <expan abbr="o&imacr;o">oino</expan> ra <lb/>ra/&longs;ed ita ad u&longs;um et gratiam po&longs;ita/ut integra integris: ct pari <lb/>bus paria conre&longs;pondeant. </s>         <p id="N40176D" type="margin">
            <s id="N40176F"><margin.target id="marg3"/>o</s>
 <s>Rectis angulis percommode utuntur: <lb/>Acutis angulis nemo u&longs;us e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> minimis in areis &amp; neglectis ni&longs;i <lb/>inuitus et cogente aut locorum aut dignarum arearum <expan abbr="r&otilde;e">rone</expan> et modo <lb/>obtu&longs;os angulos &longs;atis decentes putarunt: &longs;ed hoc &longs;eruarunt ut nu<lb/>mero e&longs;&longs;ent nu&longs;&quml; di&longs;pares. </s>         </p>
          <p id="N401774" type="main">
 <s>Aream omnium capaci&longs;&longs;imam et in <lb/>qua &longs;epienda &longs;eu aggere &longs;eu muro minus impen&longs;e <expan abbr="habea&ttilde;/e&atilde;">habeatur/eam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>affirmant qu&aelig; &longs;iet <expan abbr="rot&utilde;da">rotunda</expan>: Proximam huic putant qu&aelig; plurimos <lb/>habeat proiectos angulos: Sed e&longs;&longs;e oportet angulos <expan abbr="o&imacr;o">oino</expan> compares <lb/>mutuoque corre&longs;pondentes atque co&aelig;quabiles omni in area. </s>           <s id="N401776">PVS AEDIFICIORVM ATQVE <lb/>impen&longs;am non temere incohandam arbitror/ <lb/>cum c&aelig;teras ob res/tum ne honori et nomini <lb/>officiat. </s>
            <s id="N40177F">Nam cum bene con&longs;titutum opus <lb/>his omnibus laudem efferat: qui in ea re con <lb/><expan abbr="&longs;ili&utilde;">&longs;ilium</expan>: opam: <expan abbr="&longs;tudi&utilde;">&longs;tudium</expan> ue adhibuere: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;iqd <lb/>erit <expan abbr="&imacr;quo">inquo</expan> auctoris <expan abbr="prud&etilde;ti&atilde;">prudentiam</expan> aut opificis periti <lb/>am ulla ex parte de&longs;ideres/plurimum laudi &amp; nomini officiet.</s>
 <s>Atqui <lb/>has quidem in primis comprobant/quas intelligant parietes attol <lb/>lere commode ad operis altitudinem recte &longs;tatuendam uti ea e&longs;t: <lb/>qu&aelig; &longs;ex/qu&aelig; ue octo habeat angulos. </s>         </p>
          <pb xlink:href="004/01/038.jpg"/>
 <s>Vidimus et aream angulo <lb/>rum decem apti&longs;&longs;imam &amp; uenu&longs;ti&longs;&longs;imam. </s>         <p id="N4017A4" type="main">
            <s id="N4017A6">Et patent quidem atque admodum in promptu extant laudes et ui <lb/>tia maxime publicorum opus: inquibus magis ad &longs;e <expan abbr="de&longs;piciend&utilde;">de&longs;piciendum</expan> <lb/>ne&longs;cio quo pacto trahit quod indecens e&longs;t / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad &longs;e admirandum <lb/>quod pulchre perfectum et omni ex parte ab&longs;olutum con&longs;tet. </s>
 <s>E&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ut recte poni an <lb/>gulorum area queat duodecim atque item &longs;exdecim: Vidimus qui <lb/>dem quatuor &amp; uiginti angulorum aream: &longs;ed rariora i&longs;tec. </s>           <s id="N4017B7">Ac <lb/>mirum quidem quid ita &longs;it cur monente natura &amp; docti et indoc <lb/>ti omnes in artibus et rationibus rerum quid nam in&longs;it aut recti: <lb/>aut praui confe&longs;tim &longs;entimus: E&longs;tque pr&aelig;&longs;ertim in rebus eiu&longs;modi <lb/>&longs;en&longs;us oculorum unus omnium acerrimus: Quo fit ut &longs;iquid &longs;e <lb/>obtulerit: in quo aliquid curtum/claudicans/redundans inane: <lb/>aut inconditum &longs;it/i&longs;&longs;ico commoueamur: et lepidiora e&longs;&longs;e de&longs;ide <lb/>remus. </s>
            <s id="N4017C8">Cur id accidat <expan abbr="n&otilde;">non</expan> omnes intelligimus /tamen &longs;i rogemur <lb/>emendari corrigique po&longs;&longs;e negabit nemo. </s>
 <s>Laterum li <lb/>neas ita <expan abbr="c&etilde;">cem</expan> oportet ut eregione oppo&longs;it&aelig; co&aelig;&quml;les &longs;int: et nu&longs;&quml; lon <lb/>gi&longs;&longs;ime line&aelig; toto in ope breui&longs;&longs;imi uno pducto adigentur: Sed <lb/>erit inter eas pro rata rerum iu&longs;ta &amp; condecens proportio. </s>           <s id="N4017D1">At qualis ea &longs;it ratio exe <lb/>quendi: non erit omnium explica&longs;&longs;e: Sed &longs;olum in ea re bene con <lb/>&longs;ultorum: Bene quidem con&longs;ulti e&longs;t omnia pr&aelig;cogita&longs;&longs;e et pr&aelig;fi <lb/>ni&longs;&longs;e animo &amp; mente/ne in opere aut perficiundo. </s>
            <s id="N4017DA">aut iam ab&longs;olu <lb/>to <expan abbr="dic&etilde;dum">dicendum</expan> &longs;it hoc nolui&longs;&longs;em/&quml; illud malui&longs;&longs;em. </s>
 <s>Angu <pb xlink:href="004/01/022.jpg"/>los co uer&longs;us iubent &longs;tatui/unde courgens aut ponderis ex rupe: <lb/>aquarum aut <expan abbr="u&etilde;torum">uentorum</expan> impetus et uis immineat atque impetat quo <lb/>apellentem iniuriam molem diffindat atque di&longs;&longs;ipet/muris fronte <lb/>ualida non imbecillitate laterum aduer&longs;us <expan abbr="mole&longs;ti&atilde;">mole&longs;tiam</expan> ut ita loquar <lb/>illuctantibus: Quod &longs;i c&aelig;tera &aelig;dificii lineamenta euetuerint quo <lb/>minus po&longs;&longs;is angulo i&longs;tic uti ex &longs;ententia/flexione utendum erit <lb/>quando et flexa linea circuli e&longs;t pars: et circulus ip&longs;e philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia totus e&longs;t angulus. </s>           <s id="N4017E3">Et mirum qui <lb/>dem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non leui&longs;&longs;imas penas male con&longs;tructi operis pendamus: <lb/>Quod enim temere et incon&longs;ulti aggre&longs;&longs;i initio non perpendera <lb/>mus/temporum &longs;ucce&longs;&longs;u tandem recogno&longs;cimus: Ex quo fit aut <lb/>&aelig;ternum ob erroris offen&longs;am peniteat: &longs;i non deleatur ac emende <lb/>tur: aut &longs;i demoliatur/impen&longs;arum et iactur&aelig; ratio/iudiciique tui <lb/>leuitas &amp; incon&longs;tantia damnetur. </s>
            <s id="N4017F6">Iuliu&longs; C&aelig;&longs;ar &aelig;dem a <expan abbr="nemor&etilde;&longs;i">nemoren&longs;i</expan> <lb/>a fundamentis incohatam/magnoque &longs;umptu ab&longs;olutam/quia non <lb/>tota ad animum ei re&longs;ponderet/totam dirui&longs;&longs;e affirmat Suetoni <lb/>us. </s>
 <s>C&aelig;terum area aut plano <expan abbr="pone&ttilde;">ponetur</expan> <lb/>loco/aut accliui/aut &longs;ummo in montis uertice. </s>           <s id="N401803">Qua quidem in re etiam apud nos po&longs;teros uituperandus ue <lb/>nit &longs;iquid tum non &longs;atis qu&aelig; ad rem facerent pr&aelig;cogitauit: aut &longs;i <lb/>forte qu&aelig; tum erant recte in&longs;tituta potuit po&longs;tea leuitatis errore <lb/>odi&longs;&longs;e.</s>
          </p>
 <s>Si plano ponetur <lb/>loco/coaggerare oportet: et qua&longs;i podium &longs;ub&longs;truere: Nam id <lb/>cum ad dignitatem plurimum conferat: tum et ni fiat / <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>incommodorum afferet. </s>         <p id="N40180C" type="main">
            <s id="N40180E">Iccirco uetus optime edificantium mos mihi quidem &longs;emper pro <lb/>babitur: ut non per&longs;criptione modo et pictura/ uerum etiam mo <lb/>dulis <expan abbr="ex&etilde;plarii&longs;que">exemplarii&longs;que</expan> factis a&longs;&longs;erula &longs;eu qua uis re uniuer&longs;um opus et <lb/>&longs;ingule cunctarum partium dimen&longs;iones de con&longs;ilio in&longs;tructi&longs;&longs;i <lb/>morum iterum atque iterum pen&longs;itemus atque examinentur prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>quid aliud aggrediare quod impen&longs;am aut curam exigat. </s>
 <s>Fluminum enim et imbrium alluuiones <lb/>afferre limum &longs;olent planis locis: quo fit ut ip&longs;um &longs;olum &longs;en&longs;um <lb/>intumule&longs;cat: tum et hominum negligentia non a&longs;portatis rude <lb/>ribus et purgamentis/qu&aelig; in dies de&longs;tituuntur plana facile <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> <lb/>cre&longs;cunt. </s>           <s id="N401823">In mo <pb xlink:href="004/01/039.jpg"/>dulis uero ducendis dabitur/ut regionis &longs;itum &amp; arc&aelig; ambitum <lb/>&amp; partium numerum atque ordinem: et parietum faciem: et tecto <lb/>rum firmitatem: et omnium denique rerum/de quibus libro &longs;uperi <lb/>ore tran&longs;egimus rationem &amp; conformationem pulcherrime &longs;pec <lb/>tes atque con&longs;ideres: Et licebit i&longs;tic impune addere/diminuere/ <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/><expan abbr="mutare/&imacr;nouare">mutare/innouare</expan> ac penitus peruertere quoad omnia recte <expan abbr="c&otilde;ueni">conueni</expan> <lb/>ant &amp; comprobentur. </s>
            <s id="N401841">Adde quod futur&aelig; impen&longs;&aelig; modus et &longs;umma <lb/>qu&aelig; res minime negligenda e&longs;t/certior habebitur latitudine/alti <lb/>tudine/cra&longs;&longs;itudine/numero/amplitudine/forma/&longs;pecie qualita <lb/>teque rerum &longs;ingularum pro earum dignitate etfabroium manu <expan abbr="p&etilde;">pem</expan> <lb/>&longs;itatis. </s>
 <s>Romam aiebat Frontinus architectus &longs;ua &aelig;tate colli <lb/>bus excreui&longs;&longs;e propter incendiorum frequentiam: At eam ip&longs;am <lb/>hac &aelig;tate uidemus totam ruinis &amp; feditate obrutam: Vidi ego in <lb/>umbria &longs;acellum uetu&longs;tum plano in loco po&longs;itum / tamen multa <lb/>ex parte &longs;ubmer&longs;um/facta &longs;oli in &longs;e ex cretione quod ea planities <lb/>&longs;ub montibus extendatur. </s>           <s id="N401850">Nam columnarum: capitulorum: ba&longs;ium: coronarum: fa <lb/>&longs;tigiorum: cru&longs;tationum: pauimentorum: &longs;tatuarumque &amp; eiu&longs;mo <lb/>di <gap/> qu&aelig; quidem aut ad con&longs;tituendum: aut ad exornandum &aelig;difi <lb/>cium pertinent ratio et &longs;umma explicatior certiorque habebitur.</s>
          </p>
 <s>Sed quid ea memorem / qu&aelig; &longs;ub <expan abbr="m&otilde;ti">monti</expan> <lb/>bus &longs;unt apud Rauennam? </s>         <p id="N40185B" type="main">
            <s id="N40185D">Hoc pr&aelig;termittendum nequie&quml; cen&longs;eo/quod ualde faciat ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>modulos fucatos et ut ita loquar pictur&aelig; l&aelig;nociniis faleratos pro <lb/>ducere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> eius architecti/qui rem docere &longs;tudeat. </s>
 <s>&longs;ub pomeriis nobile id delubrum: cui <lb/>pro tecto integrum extat lapideum uas/tam et &longs;i ad mare &amp; <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> <lb/>a montibus re&longs;ideat/plus tamen quarta &longs;ui parte intra &longs;olum im <lb/>mer&longs;um e&longs;t ui temporum: Quam uero altam e&longs;&longs;e cuiu&longs;que ar<gap/><lb/>exaggerationem oporteat/&longs;uo dicetur loco: cum de his rebus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;ummatim ut hic/&longs;ed di&longs;tintius loquemur. </s>           <s id="N40186C">Sed eius e&longs;t am <lb/>bitio&longs;i qui &longs;pectantis oculos illicere et occupare animumque ab <lb/>recta di&longs;qui&longs;itione partium <expan abbr="p&etilde;&longs;andarum">pen&longs;andarum</expan> admouere ad &longs;e <expan abbr="admir&atilde;">admiram</expan> <lb/>dum conetur. </s>
            <s id="N40187D">Quare modulos uelim dari non exacto artificio p <lb/>finitos: ter&longs;os: illu&longs;tratos: Sed nudos &amp; &longs;implices: in quibus <expan abbr="inu&etilde;">inuem</expan> <lb/>toris <expan abbr="ingenium/n&otilde;">ingenium/non</expan> fabri manum probes: Inter pictoris atque archi <lb/>tecti per&longs;criptionem hoc intere&longs;t/ quod ille prominentias ex tabula <lb/><expan abbr="m&otilde;&longs;trare">mon&longs;trare</expan> umbris et lineis et angulis comminutis elaborat: Archi <lb/>tectus &longs;pretis umbris prominentias i&longs;tic ex fundamenti de&longs;eripti <lb/>one ponit: Spatia uero &amp; figuras frontis cuiu&longs;que &amp; laterum alibi <lb/>con&longs;tantibus lineis atque ueris angulis docet/uti qui &longs;ua uelit non <lb/>apparentibus putari ui&longs;is/&longs;ed certis rati&longs;que dimen&longs;ionibus annota <lb/>ri. </s>
 <s>Sed e&longs;&longs;e quamque are <lb/>am/aut natura aut arte <expan abbr="fc&atilde;m">fcamm</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&atilde;">firmi&longs;&longs;imam</expan> ouenit: qua de re illos <expan abbr="&imacr;">im</expan> <lb/>primis audiendos puto/qui mouent ut una aut altera &longs;patio <expan abbr="di&longs;t&atilde;">di&longs;tam</expan> <lb/>tibus fo&longs;&longs;ione quid &longs;olum id den&longs;itate aut raritate mollitia ue ad <lb/>ferenda &longs;tructur&aelig; onera per&longs;e ualeat/per&longs;crutemur. </s>           <s id="N40189D">Itaque modulos huiu&longs;modi feci&longs;&longs;e oportet: et eos ita diligenti&longs; <lb/>&longs;ime tecum ip&longs;o et una cum pluribus examina&longs;&longs;e: et iterum atque<lb/>iterum recognoui&longs;&longs;e/ut nihil in opere uel minimum futurum &longs;it <lb/>quod non et quid et quale ip&longs;um &longs;it &amp; quas &longs;edes &amp; quantum &longs;pa <lb/>tii occupaturum &longs;it/et quos ad u&longs;um futurum &longs;it/teneas. </s>
            <s id="N4018A8">Et pr&aelig; <lb/>&longs;ertim tectorum ratio pr&aelig;ceteris ut expediti&longs;&longs;ima &longs;it in primis <pb xlink:href="004/01/040.jpg"/><expan abbr="cur&atilde;dum">curandum</expan> e&longs;t. </s>
 <s>Et enim &longs;i ac <lb/>cliui ponetur loco pro&longs;piciendum e&longs;t/ne &longs;uperiora pre&longs;&longs;ur&aelig; mo <lb/>le&longs;tiis impellant: aut inferiora &longs;i forte moueantur / c&aelig;tera in rui <lb/>nam trahant. </s>           <s id="N4018B4">Nam tectum quidem natura &longs;ui/&longs;irecte <expan abbr="&imacr;terpretor">interpretor</expan> <lb/>ex omni &aelig;dificatione mortalibus primum fuit eorum qu&aelig; ad <expan abbr="u&longs;&utilde;">u&longs;um</expan> <lb/>quietis facerent: adeo ut tectorum gratia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> paries &longs;olum: et qu&aelig; <lb/>cum parietibus <expan abbr="&longs;urg&utilde;t">&longs;urgunt</expan> et con&longs;ecuntur: Verum etiam ea qu&aelig; &longs;ub <lb/>&longs;olo ip&longs;o &longs;unt inuenta e&longs;&longs;e non negent/uti &longs;unt aquarum depul&longs;i <lb/>ones et deriuationes qu&aelig; ex imbribus et cloac&aelig; &amp; eiu&longs;modi: Ego <lb/>uero u&longs;u i&longs;tarum rerum perdoctus memini &quml; &longs;it difficile perducere o <lb/>pus/ut in eo &longs;int partium commoditates dignitati uenu&longs;tatique <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>iunct&aelig;: hoc e&longs;t ut habeant eum c&aelig;tera qu&aelig; probentur/tum et par <lb/>tium excultam uarietatem/qualem proportionum ratio &amp; <expan abbr="conc&imacr;">concim</expan> <lb/>nitas diffinierit. </s>
            <s id="N4018E3">Magnum e&longs;t &longs;uperi id quidem/&longs;ed <expan abbr="habili/de&longs;t&imacr;a">habili/de&longs;tina</expan> <lb/>to decenti aptoque tecto operire cuncta h&aelig;c non ni&longs;i &longs;olertis: et ad <lb/>modum <expan abbr="circ&utilde;&longs;pecti">circun&longs;pecti</expan> e&longs;&longs;e ingenii opus &amp; artificii affirmo. </s>
 <s>Firmi&longs;&longs;imam quidem &amp; omni exparte obfirmatam <pb xlink:href="004/01/023.jpg"/>uelim hanc e&longs;&longs;e &aelig;dificii partem: qu&aelig; totius operis futura &longs;it ba&longs;is <lb/>Si erit area in montis uertice/aut erit ea quidem exaggeranda ali <lb/>&quml; ex pre: aut decu&longs;&longs;o <expan abbr="cacum&imacr;e">cacumine</expan> <expan abbr="pr&aelig;&longs;urg&etilde;tis">pr&aelig;&longs;urgentis</expan> <expan abbr="m&otilde;tis">montis</expan> <expan abbr="coequ&atilde;da">coequanda</expan>. </s>           <s id="N4018F2"><expan abbr="Dem&utilde;">Demum</expan> <lb/>cum tibi alii&longs;que peritis tota operis facies perplacebit et <expan abbr="c&otilde;iectatio">coniectatio</expan> <lb/>ita ut nihil &longs;e offerat in quo h&aelig;&longs;ites/nihil in quo melius po&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>&longs;ilium capi &longs;tatuas/moneo ne libidine &aelig;dificandi ad opus <expan abbr="incoh&atilde;">incoham</expan> <lb/>dum properes uetu&longs;ta &aelig;dificia demoliendo aut <expan abbr="&imacr;mania">immania</expan> uniuer&longs;i o <lb/>peris fundamenta iaciendo: quod ip&longs;um incon&longs;iderati &amp; pr&aelig;cipi <lb/>tes <expan abbr="faci&utilde;t">faciunt</expan>: Sed &longs;i me audias &longs;uper&longs;edebis tempus aliquod/quoad <lb/>ingenii tui recens approbatio deferbuerit/cuncta demum accura <lb/>tius recogniturus/cum non inuenti amore: &longs;ed con&longs;ilii rationibus <lb/>dabitur/ut de ip&longs;a re con&longs;ideratius diiudices: Omnibus enim in <lb/>rebus agendis multa tempus afferet ut aduertas atque perpendas / <lb/>qu&aelig; te uel &longs;olerti&longs;&longs;imum fugerant</s>
          </p>
 <s>Hic <lb/><expan abbr="pro&longs;pici&etilde;dum">pro&longs;piciendum</expan> e&longs;t ut id aggrediamur: quod &longs;eruata dignitatc mo <lb/>derata et modica fiat cum impen&longs;a atque labore. </s>         <p id="N401922" type="main">
            <s id="N401924">Modulos tibi recognituro h&aelig;c inter <expan abbr="pen&longs;&atilde;das">pen&longs;andas</expan> rationes uer&longs;entur <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: Principio nequid aggrediare &longs;upra uires hominum: <lb/>Ne ue quid &longs;u&longs;cipias: quod cum rerum natura protinus depugna <lb/>turum &longs;it. </s>
 <s>Forta&longs;&longs;is quidem <lb/>conducet partem ab&longs;ublimi excidere: et partem accliuam exagge <lb/>rare: Quam rem bene <expan abbr="c&otilde;&longs;ultus">con&longs;ultus</expan> qui&longs;quis fuit ille architectus apud <lb/>alatrum hernicam urbem in &longs;axeo <expan abbr="m&otilde;te">monte</expan> po&longs;itam effecit. </s>           <s id="N401931">Natur&aelig; enim uis tam &amp; &longs;i interdum mole obiecta iter <lb/>pelletur: aut innixu aliquo detorqueatur/eiu&longs;modi tamen e&longs;t/ut <lb/>&longs;iuerit ea quidem nun&quml; non &longs;uperare ac profligare quicquid obuer <lb/>&longs;etur: atque impediat: Et omnem quidem contra &longs;e expo&longs;itam rerum<lb/>ut ita loquar: <expan abbr="peruicaci&atilde;">peruicaciam</expan> diuturna et a&longs;&longs;idua oppugnandi per&longs;eue <lb/>rantia tempore/fecunditate labefactat atque per&longs;ternit. </s>
            <s id="N401942">&quml; multa ho <lb/>minum manufacta et legimus &amp; uidemus <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> pr&aelig;&longs;ertim ob <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <pb xlink:href="004/01/041.jpg"/>non dura&longs;&longs;e/ni&longs;i quod cum natura rerum contenderint. </s>
 <s>Curauit <lb/>enim ut ba&longs;is &longs;eu arcis/&longs;eu templa: qu&aelig; &longs;ola nunc c&aelig;teris &longs;up &aelig;di <lb/>ficationibus dirutis uidetur/ex re&longs;ci&longs;&longs;isa &longs;ummo uertice <expan abbr="fragm&etilde;">fragmen</expan> <lb/>tis &longs;ubfirmata et &longs;ub&longs;trata extaret: Et eo in opere illud e&longs;t / quod <lb/>maiorem in modum probem: Nam obiecit angulum are&aelig; eo uer <lb/>&longs;us unde repens montis pendet: eumque con&longs;olidauit angulum con <lb/>ge&longs;tis pr&aelig;grandibus immanium fragmentorum fru&longs;tis et mole: <lb/>Deditque operam componendis lapidibus: ut &longs;tructur&aelig; &longs;eruata par <lb/>&longs;imonia decorem afferret: Et illius quoque con&longs;ilium placuit archi <lb/>tecti: qui quidem quo loci non u&longs;que adeo tantam lapidis habuerat <lb/>copiam &longs;ub&longs;tituendo montis pondere aggerem &longs;truxerit frequen <lb/>tibus emiciclis dor&longs;o flexarum linearum intra montem abiiecto: <lb/>Qu&aelig; &longs;tructura cum grata e&longs;t a&longs;pectu/tum e&longs;t &amp; firmi&longs;&longs;ima: tum <lb/>etiam an impen&longs;arum rationem facit: Nam efficit quidem <expan abbr="mur&utilde;">murum</expan> <lb/>non &longs;olidum/qui tantum habeat uirium/ac &longs;i penitus fui&longs;&longs;et &longs;oli <lb/>dus/latitudine quanta &amp; flexarum linearum illic &longs;agict&aelig; &longs;unt: <lb/>Vitruuii quoque ratio per placet: quam uideo Rom&aelig; pa&longs;&longs;im a ue <lb/>teribus architectis/ac pr&aelig;&longs;ertim in tarquinii aggere <expan abbr="ob&longs;eruat&atilde;">ob&longs;eruatam</expan> ut <lb/>anterides &longs;ub&longs;tituerentur: Sed non omnibus locis id ob&longs;eruarunt <lb/>ut &longs;emper inter &longs;e anterides tantum di&longs;tarent &quml; ip&longs;a e&longs;&longs;et alta &longs;ub <lb/>&longs;tructio: Sed pro montis firmitate aut/ut ita loquar/ labilitate / <lb/>modo frequentiores: modo rariores po&longs;uerunt: Animaduerti eti <lb/>am ueteres architectos non <expan abbr="un&atilde;">unam</expan> proximam propter <expan abbr="are&atilde;">aream</expan> &longs;ub&longs;truc <lb/>tione fui&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;tentos">contentos</expan>: &longs;ed pluribus/qua&longs;i gradibus adinfimas u&longs;que<lb/>radices montis totas rupes firmatas e&longs;&longs;e uolui&longs;&longs;e': Quorum ego <lb/>con&longs;ilium minime negligendum puto. </s>           <s id="N401953">Eum qui <lb/>ponte nauibus producto obequitare in&longs;tituerat mare quis non irri <lb/>deat: aut potius <expan abbr="in&longs;ol&etilde;tis">in&longs;olentis</expan> oderit in&longs;aniam? </s>
            <s id="N40195E">Portum Claudii &longs;ub <lb/>ho&longs;tia: et apud Teracinam portum Adrian<gap/>opera omni exparte <lb/>alioquin &aelig;terna/tamen uidemus iam tum pridem ob&longs;tru&longs;is hare <lb/>na faucibus &amp; repleto &longs;inu penitus defeci&longs;&longs;e mare <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> intermi&longs; <lb/>&longs;a illuctatione a&longs;&longs;idua lace&longs;&longs;ente &amp; in dies peruincente. </s>
 <s>Ad Peru&longs;iam riuus qui <lb/>inter lucinium montem &amp; collem urbis fluit/quod a&longs;&longs;iduo collis <pb xlink:href="004/01/024.jpg"/>radices abrodendo &longs;ub ea cauet totam accliuitatis molem in &longs;e im <lb/>pendentem commouet: ex quo magna pars urbis &longs;oluitur et laba <lb/>&longs;cit: Et mihi quidem uehementer probantur &longs;acella complu&longs;cula <lb/>qu&aelig; ad ba&longs;ilicam maximam in uaticano hinc atque hinc circum a <lb/>ream adacta &longs;unt: Nam i&longs;tarum quidem e&aelig;/qu&aelig; intra exci&longs;um: <lb/>&amp; info&longs;&longs;um montem po&longs;it&aelig; ad parietem ba&longs;ilic&aelig; coh&aelig;rent p plu <lb/>rimum adminiculi et commoditatis pr&aelig;&longs;tant: <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> <expan abbr="en&imacr;">enim</expan> continuo <lb/>ingraue&longs;centis montis &longs;ub&longs;tentant: et per obliquum montem &longs;uf <lb/>fluentem humiditatem intercipiunt: atque incdem aditum interpel <lb/>lant: quo fit ut ba&longs;ilic&aelig; primarius paries &longs;iccior firmiorque <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan> <lb/>Qu&aelig; uero &longs;acella alterum ad infimum obliqui montis latus a&longs;&longs;i <lb/>dent: ea quidem totam &longs;uperiorem complanatiorem factam opere <lb/>arcuato &longs;i&longs;tere/ &amp; pronos omnes telluris lap&longs;us coercendo facile <lb/>po&longs;&longs;unt ferre. </s>           <s id="N40196F">Quid <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>putas futurum ubi aut impetentium aquarum uim: aut ruentium <lb/>rupium molem omnino arcere propellereque in&longs;titueris? </s>
            <s id="N40197A">Qu&aelig; <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>ita &longs;int aduerti&longs;&longs;e oportet nequid eiu&longs;modi aggrediamur quod <lb/>ip&longs;um non recte cum rerum natura conueniat. </s>
 <s>Et eum etiam architectum /qui Rom&aelig; ad latonam <lb/>templum &longs;truxit/per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recte <expan abbr="c&otilde;&longs;ului&longs;&longs;e">con&longs;ului&longs;&longs;e</expan> operi &amp; &longs;ub&longs;trucrur&aelig; ad <lb/>uerti: Angulum enim are&aelig; ita porrexit intra &longs;uper <expan abbr="in&longs;ident&etilde;">in&longs;identem</expan> <expan abbr="m&otilde;">mom</expan> <lb/>tem/ut urgentem ponderis uim duo directi parietes tolerarent / <lb/>&amp; obiecto angulo aduer&longs;am mole&longs;tiam <expan abbr="diuider&etilde;t">diuiderent</expan> atque <expan abbr="di&longs;&longs;ipar&etilde;t">di&longs;&longs;iparent</expan> <lb/>Atqui po&longs;tea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de ueterum laudibus dicere aggre&longs;&longs;i &longs;umus / qui <lb/>prudenti con&longs;ilio <expan abbr="&aelig;dificar&utilde;t/illud">&aelig;dificarunt/illud</expan> nolim pr&aelig;terii&longs;&longs;e quod in <expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/>tem redit &amp; &aelig;gregie facit ad rem. </s>           <s id="N401985">Proxime <expan abbr="cauend&utilde;">cauendum</expan> <lb/>e&longs;t nequid ad te recipias in quo perficiundo ip&longs;e tibi deficias re <expan abbr="&itilde;">im</expan> <lb/>perfecta. </s>
            <s id="N401994">Tarquinum regem Romanorum/ni &longs;uperi dii amplitu <lb/>dini urbis faui&longs;&longs;ent/ni cre&longs;cente imperio &longs;atis opum ad tantam in <lb/>cohatam magnificentiam &longs;uppedita&longs;&longs;ent/quis non uitupera&longs;&longs;et/ <lb/>quod templi fundamentis iaciundis <expan abbr="tot&atilde;">totam</expan> futuri operis impen&longs;am <lb/>profudi&longs;&longs;et? </s>
 <s>Extat architecti per utile in&longs;ti <lb/>tutum apud Venetias in templo Marci: Aream enim totius tem <lb/>pli <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> conferti&longs;&longs;ime ob&longs;olidaret pluribus puteis refo&longs;&longs;am reliqt: <lb/>quo &longs;iqui forte flatus terr&aelig; &longs;ubter conciperentur/facilem &longs;ibi exi <lb/>tum uendicarent: Po&longs;tremo areas uniuer&longs;as/quas tecto feceris op <lb/>tas ad libellam co&aelig;qua&longs;&longs;e condecet. </s>           <s id="N4019A3">Accedit quod non modo quid queas/uerum &amp; quid <lb/>deceat non in po&longs;tremis con&longs;iderandum e&longs;t. </s>
            <s id="N4019A8">Rhodopen Thraci <lb/>am meretricem illam celebrem &amp; &longs;uorum temporum memoriam <lb/>non laudo: Qu&aelig; &longs;ibi &longs;epulchrum incredibili <expan abbr="&itilde;pen&longs;a">impen&longs;a</expan> condi iu&longs;&longs;it: <lb/>Nam ea quidem &amp; &longs;i meretricio qu&aelig;&longs;tu regias adepta e&longs;&longs;et opes <lb/>regio tamen digna &longs;epulchro <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> fuit. </s>
 <s>Qu&aelig; uero &longs;ub diuo relict&aelig; <lb/>&longs;int a libella ip&longs;a non plus &quml; ut imbrium defluxus efferant depri <lb/>mend&aelig; &longs;unt. </s>           <s id="N4019BB">At reginam Cari&aelig; ar <lb/>temi&longs;iam contra non uitupero/qu&aelig; <expan abbr="am&atilde;ti&longs;&longs;imo">amanti&longs;&longs;imo</expan> et digni&longs;&longs;imo ui <lb/>ro &longs;epulchrum condidit magnificenti&longs;&longs;imum: <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> quoque in his <lb/>mode&longs;tiam probem. </s>
            <s id="N4019CC">Mecenatem increpabat Horatius quod &aelig;difi <lb/>cando in&longs;aniret. </s>
 <s>Sed de his actenus &amp; forta&longs;&longs;is plura &quml; hic locus po <lb/>&longs;ceret: Nam pleraque harum rerum qu&aelig; diximus ad murorum opus <lb/>faciunt: Sed ita incidit/ut qu&aelig; natura admodum inter &longs;e <expan abbr="c&otilde;nexa">connexa</expan> <lb/>&longs;unt/ea &amp; nos dicendo non &longs;egregarimus: Sequitur ut de partio <lb/>ne dicendum &longs;it. </s>           <s id="N4019D1">Mihi uero apud Cornelium tacitum probatur is <lb/>qui othoni &longs;epulchrum po&longs;uit modicum/&longs;ed man&longs;urum. </s>
            <s id="N4019D6">Quod <lb/>&amp; &longs;i in priuatis monumentis mode&longs;tiam/in publicis magnificen <lb/>tiam exigunt publica etiam interdum priuatorum mode&longs;tia col <lb/>laudantur. </s>
 <s>Tota uis ingenii: omni&longs;que rerum <expan abbr="&aelig;dific&atilde;da">&aelig;dificanda</expan> <lb/>rum ars et peritia una in partione con&longs;umitur. </s>           <s id="N4019DF">Pompeii theatrum <expan abbr="obegregi&atilde;">obegregiam</expan> opis <expan abbr="magnitudin&etilde;">magnitudinem</expan> et di <lb/>gnitatem laudibus et admiratione pro&longs;equimur. </s>
            <s id="N4019EC">Dignum opus <lb/>et Pompeio et uictrice Roma. <!-- KEEP S--></s>
 <s>Integri enim &aelig;difi <lb/>cii partes: et partium &longs;ingularum integras / ut ita loquar / habi <pb xlink:href="004/01/025.jpg"/>tudines: omniumque denique linearum et angulorum con&longs;en&longs;um et <lb/>cohe&longs;ionem in unum opus: una h&aelig;c partitio utilitatis/ dignitatis <lb/>am&aelig;nitati&longs;que habita ratione commetitur. </s>           <s id="N4019F2">Sed Neronis &aelig;dificandi in&longs;aniam <lb/>et ua&longs;ti&longs;&longs;imorum operum ad&longs;oluendorum furorem non omnes pro<lb/>bant: Tum et eum qui tam multis hominum milibus <expan abbr="m&otilde;t&etilde;">montem</expan> apud <pb xlink:href="004/01/042.jpg"/>puteolos non foderit quis non malit ultiori aliqua in re tantum o <lb/>per&aelig; atque impen&longs;e con&longs;ump&longs;i&longs;&longs;e. </s>
            <s id="N401A03">Eliogaballi prodigio&longs;am <expan abbr="in&longs;ol&etilde;">in&longs;olem</expan> <lb/>tiam quis non dete&longs;tabitur. </s>
 <s>quod &longs;i ciuitas philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia maxima qu&aelig;dam e&longs;t domu&longs;: &amp; contra domus <expan abbr="ip&atilde;">ipam</expan> <lb/>minima qu&aelig;dam e&longs;t ciuitas: quid ni harum ip&longs;arum membra mi <lb/>nima qu&aelig;dam e&longs;&longs;e domicilia dicentur? </s>           <s id="N401A0C">Cogitarat enim columnam ponere in <lb/>gentem/per quam intrin&longs;ecus ad &longs;ummum con&longs;cenderetur: ut il <lb/>lic Eliogabal&longs;um deum/cui e&longs;&longs;et initiatus/locaret: Sed non in<gap/><expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>to tam ua&longs;to &longs;axo conqui&longs;ito u&longs;que ad <expan abbr="thebaid&etilde;">thebaidem</expan> de&longs;titit. </s>
            <s id="N401A1E">His etiam <lb/>addendum e&longs;t nequid aggrediare quod ip&longs;um &amp; &longs;i alioquin utile <lb/>dignum ac <expan abbr="n&otilde;">non</expan> penitus difficile factu &longs;it facultatibus et temporis <lb/>oportunitate &longs;uppeditantibus/tamen &longs;it ip&longs;um eiu&longs;modi ut bre <lb/>ui aut &longs;ucce&longs;&longs;oris negligentia aut incolarum tedio <expan abbr="defectur&utilde;">defecturum</expan> &longs;it. <lb/></s>
 <s>uti e&longs;t atrium/xi&longs;tus/ ce <lb/>naculum/porticus et huiu&longs;modi: Et in horum quo uis quid nam <lb/>erit aut in curia aut negligentia pr&aelig;termi&longs;&longs;um: quod non digni <lb/>tati &amp; laudi operis officiat? </s>           <s id="N401A32">Fo&longs;&longs;am quinque remibus nauigabilem ab Auerno u&longs;que <expan abbr="ho&longs;ti&atilde;">ho&longs;tiam</expan> a Ne <lb/>rone in&longs;titutam cum alias ob res uitupero/ tum etiam quod in ea <lb/><expan abbr="&longs;eru&atilde;da">&longs;eruanda</expan> perpetuam eternamque imperii felicitatem et huius rei &longs;tu <lb/>dio&longs;os continue principes de&longs;idera&longs;&longs;et. </s>
            <s id="N401A42">Qu&aelig; cum ita &longs;int officii <lb/>erit ea &longs;pecta&longs;&longs;e qu&aelig; recen&longs;uimus: hoc e&longs;t quid &longs;it quod agas/ &amp; <lb/>quid quo agas loco: et qui &longs;is qui id agas: Et pro eius dignitate et <lb/>u&longs;u rem totam con&longs;tituere nimirum hominis erit bene co&longs;ulti et <lb/>con&longs;iderati. </s>
 <s>Plurimum igitur cur&aelig; &amp; diligenti&aelig; <lb/>adhibendum e&longs;t his rebus con&longs;iderandis: qu&aelig; ad uniuer&longs;um opus <lb/>faciunt: dandaque opera ut etiam minime partes e&longs;&longs;e ingenio et ar <lb/>te conformes fact&aelig; uideantur. </s>           <s id="N401A4D">His notatis atque animaduer&longs;is lu&longs;tranda tibi crunt re <lb/>liqua/an &longs;int eorum qu&aelig;que recte definita et apte &longs;uis locis di&longs;tri <lb/>buta: Quo pro munere obeundo ip&longs;um te ita compares opus e&longs;t: <lb/>ut in omni rerum i&longs;tarum aduer&longs;ione pr&aelig; te feras turpe ducere te <lb/>non id a&longs;&longs;equi quoad in te &longs;it: Vtaliud alibi opus nullum pari <lb/>factum impen&longs;a et &longs;imili ductum oportunita<gap/>e po&longs;&longs;it/ aut &longs;pecta <lb/>ri lubentius/aut laudari uberius. </s>
            <s id="N401A5E">Neque enim &longs;at e&longs;t i&longs;tiu&longs;modi in <lb/>rebus non contenni/&longs;ed probari quidem in primis <expan abbr="c&etilde;decet/et">cendecet/et</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>haberi ut imitentur. </s>
 <s>Hanc ad rem apte &amp; commode p <lb/>ficiendam &longs;uperiora omnia qu&aelig; de regione deque area dicta &longs;unt / <lb/>per pulchre conueniunt: ac ueluti inanimante membra membris/ <lb/>ita in &aelig;dificio partes partibus re&longs;pondeant/condecet. </s>           <s id="N401A6D">Quare &longs;eueros e&longs;&longs;e nos et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dilig&etilde;tes">diligentes</expan> re <lb/>rum explicatores oportet: Et curandum ut cum nihil non elegans <lb/>&amp; probati&longs;&longs;imum interponatur: tum et omnia inter &longs;e mutuo ad <lb/>dignitatem gratiamque conueniant/u&longs;que adeo ut quicquid addide <lb/>ris aut mutaris aut detraxeris uitio&longs;ius id et d<gap/>terius futurum &longs;it <lb/>Sed rerum i&longs;tarum iterum atque <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> admoneo/fac &longs;it moderatiix <lb/>peritorum prudentia et con&longs;ilium eorum/ qui &longs;pectaturi &longs;int rec <lb/>ro aliquo &amp; &longs;incero cum iudicio. </s>
            <s id="N401A8C"><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> i&longs;torum <expan abbr="&longs;c&imacr;a">&longs;cina</expan> et <expan abbr="&itilde;&longs;titutis">in&longs;titutis</expan> m<gap/>gis <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> priuata uoluntate &amp; &longs;en&longs;u dabitur/ut qu&aelig; agas uel <expan abbr="opt&itilde;a">optina</expan> &longs;int/ <pb xlink:href="004/01/043.jpg"/>uel optimis &longs;imilia. </s>
 <s>Ex quo il <lb/>lud dictum e&longs;t quod aiunt: Maximorum &aelig;dificiorum maxima <lb/>oportere e&longs;&longs;e membra: Quam quidem rem ita ob&longs;eruarunt uete <lb/>res/ut cum c&aelig;tera/tum &amp; lateres ponerent publicis &amp; ampli&longs;&longs;i <lb/>mis &aelig;dificiis maiores &quml; in priuatis. </s>           <s id="N401AA9">Demum peritorum uoce probari quod agas <lb/>profecto pulcherrimum e&longs;t: &amp; &longs;atis &longs;uperque approbant qui melio <lb/>ra non afferunt: ex qua re &longs;ractum quoque uoluptatis capias <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> <lb/>nemo i&longs;torum qui &longs;apiunt non a&longs;&longs;entiantur: Et conferet <expan abbr="quo&longs;d&atilde;">quo&longs;dam</expan> <lb/>audi&longs;&longs;e: Nam interdum cuenit/ut etiam i&longs;tarum rerum imperiti <lb/>ea dicant qu&aelig; minime a&longs;pernenda periti&longs;&longs;imis uideantur.</s>
          </p>
 <s>Itaque cuique <expan abbr="m&etilde;bro">membro</expan> apta regio <lb/>accomodatus &longs;itus: &amp; contribuetur non amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei u&longs;us exi <lb/>gat/non minor &quml; dignitas po&longs;tulet: non loco alieno &amp; <expan abbr="impertin&etilde;">impertinem</expan> <lb/>ti/&longs;ed &longs;uo &amp; ita proprio ut alibi commodius e&longs;&longs;e nu&longs;&quml; potuerit. <lb/></s>         <p id="N401ABE" type="main">
            <s id="N401AC0">Cum uero tota &aelig;dificii ratio ex &longs;ingulis modulorum partibus ita <lb/>erit apud te &longs;pectata et cognita: ut nihil non animaduer&longs;um: nihil <lb/>non adnotatum u&longs;piam relinquatur: &amp; interea ita omnino decre <lb/>ueris &aelig;dificare: et apud te con&longs;tabit unde &longs;umptibus oportune &longs;a <lb/>ti&longs;fiat/parabis reliqua ad opus ip&longs;um exequendum nece&longs;&longs;aria: ne <lb/>quid inter &aelig;dificandum de&longs;it: quod a perficiundi operis celerita <lb/>te auocet. </s>
 <s>Non enim qu&aelig; hone&longs;ti&longs;&longs;ima &aelig;dis pars futura e&longs;t reiecto in loco: <lb/>Non qu&aelig; maxime publica in abdito: Non item qu&aelig; priuata in <lb/>propatulo collocabitur. </s>           <s id="N401ACF">Nam cum &longs;int plura quibus ad opus ab&longs;oluendum <expan abbr="&itilde;di">indi</expan> <lb/>geas: cumque illorum quid uis ni ad&longs;it omnem &longs;tructuram po&longs;&longs;it <lb/>aut impedire aut uitiare/officii erit nihil neglexi&longs;&longs;e/quod confe <lb/>rat &longs;i ad&longs;it: aut noceat/&longs;i de&longs;it. </s>
            <s id="N401ADC">Dauid et Salomon hebreorum re <lb/>ges facturi <expan abbr="t&etilde;plum">templum</expan> hiero&longs;olimis/cum maximam uim auri/argen <lb/>ti/&aelig;ris/lignorum/lapidi&longs;que &amp; eiu&longs;modi para&longs;&longs;ent: tum et neqd <lb/>dee&longs;&longs;et quod ad rei facilitatem &amp; celeritatem faceret/ a proximis <lb/>regibus multa <expan abbr="fabror&utilde;">fabrorum</expan> milia et architectos accer&longs;ui&longs;&longs;e &longs;cribit Eu <lb/>&longs;ebius Pamphilus. </s>
 <s>Adde quod etiam temporum rationes haben <lb/>d&aelig; &longs;unt/ut alia &aelig;&longs;tiuis/alia hybernis locis attribuantur: Nanque a <lb/>li&aelig; aliis debentur &amp; &longs;itus &amp; magnitudines: &aelig;&longs;tiuas laxiores e&longs;&longs;e <lb/>oportet: hybern&aelig; uero compre&longs;&longs;iores &longs;i erunt/non <expan abbr="improbabun&ttilde;">improbabuntur</expan>. <lb/></s>           <s id="N401AF1">Quod factum quidem uehementer probo: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <lb/>affert nimirum operi dignitatem: et auctoris gloriam accumulati <lb/>orem reddit: quod arte ac recte factum mature perfectum &longs;it apd <lb/>&longs;criptores celebratur. </s>
            <s id="N401AFE">Alexander Macedo/quem refert Curtius/ <lb/>urbem apud Tanaim non <expan abbr="minim&atilde;">minimam</expan> &aelig;difica&longs;&longs;e diebus non plus &longs;ep <lb/>tem. </s>
 <s>Tum e&longs;tiuis umbra &amp; uenti: hybernis &longs;oles debentur: Et in his ca <lb/>uendum e&longs;t/ne incolis eueniat ut ex hoc loco frigenti alterum in <lb/>locum &aelig;&longs;tuo&longs;um equabili non intermi&longs;&longs;o aere exeant: Aut i&longs;to ex <lb/>tepenti in alterum brumis &amp; uentis infe&longs;tum: Nam id <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> ma <lb/>xime &longs;aluti corporum officeret: Et cedant ea quidem inter &longs;e <expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/>bra mutuo oportet ad communem totius operis laudem &amp; <expan abbr="gr&atilde;m">gramm</expan> <pb xlink:href="004/01/026.jpg"/>con&longs;tituendam uel componendam: nequid omnis decoris conatu <lb/>occupato/alter&aelig; penitus neglect&aelig; relinquantur: Sed inter &longs;e ita <lb/>conueniant/ut inde unum integrum recteque con&longs;titutum corpus <lb/>magis &quml; diuul&longs;a et di&longs;&longs;ipata e&longs;&longs;e membra uideantur. </s>           <s id="N401B09">Et Nabuchodona&longs;or quod templum Beli ut &longs;cribit lo&longs;ephus <lb/>hi&longs;toricus/diebus quindecim ab&longs;oluerit: quod ue Babilonem tri <lb/>plici/uti aiunt/muro cinxerit diebus itidem quindecim. </s>
            <s id="N401B10">Titus <lb/>quod murum &longs;tadiorum paulo minus quadraginta a&longs;truxerit. </s>
 <s>C&aelig;terum <expan abbr="&imacr;">im</expan> <lb/>membris conformandis mode&longs;tiam nature imitari oportet: Neque<lb/>enim uti in reliquis/&longs;ic et in hac re <expan abbr="n&otilde;">non</expan> magis <expan abbr="&longs;obrietat&etilde;">&longs;obrietatem</expan> laudamus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> profu&longs;am edificandi libidinem uituperamus/modica e&longs;&longs;e opor <lb/>tet <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan>: et ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> qua de acturus &longs;is nece&longs;&longs;aria/ Nam edificandi <lb/>omnis ratio/&longs;i recte pro&longs;pexeris/a nece&longs;&longs;itate profecta e&longs;t: Eam a <lb/>luit commoditas: u&longs;us hone&longs;tauit: ultimum fuit ut uoluptati pro <lb/>&longs;piceretur: tam &amp; &longs;i nun&quml; ab immodicis omnibus ip&longs;a uoluptas <lb/>non abhorruit. </s>           <s id="N401B15">Se <lb/>miramis quod &longs;ingula maximorum murorum &longs;tadia apd Babilo <lb/>nem &longs;ingulis diebus perfecerit: quod ue murum ad cohercendum <lb/>latum &longs;tadiis ducentis admodum profundum atque latum dicbus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>plus &longs;eptem duxerit. </s>
            <s id="N401B24">Sed de his alias</s>
 <s>Erit ergo eiu&longs;modi ut <expan abbr="m&etilde;brorum">membrorum</expan> in ea nihilo plus <lb/>de&longs;ideretur &quml; quod ad&longs;it: et nihil quod ad&longs;it ulla ex parte impro <lb/>betur. </s>         </p>
          <p id="N401B27" type="main">
 <s>Neque item omnia unica <expan abbr="t&atilde;tum">tantum</expan> linearum ductione e<gap/>termi <lb/>natione per&longs;cribi uelim ita ut nulla re inter &longs;e differant: Sed alia <lb/>delectabunt &longs;i maiora &longs;int/alia conferent &longs;i minora &longs;int: Alia ex <lb/>i&longs;torum mediocritate laudem a&longs;&longs;equentur: Ergo <expan abbr="placeb&utilde;t">placebunt</expan> herec <lb/>tis con&longs;titut&aelig; lineis: h&aelig; alter&aelig; flexis: ac demum ali&aelig; utraque linea <lb/>rum ductione pr&aelig;finit&aelig; comprobabuntur: modo id &longs;erues/quod <lb/>&longs;epe admoneo/ne in id uitium incidas: ut feci&longs;&longs;e mon&longs;trum in pa <lb/>ribus aut humeris aut lateribus uideare. </s>           <s id="N401B29">Qu&aelig; uero para&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;uenit/nimirum">conuenit/nimirum</expan> h&aelig;c &longs;unt/calx/harena lapis <pb xlink:href="004/01/044.jpg"/>materia: item et ferrum et &aelig;s et plumbum et uitrum: et huiu&longs;mo <lb/>di. </s>
            <s id="N401B36">Et inprimis fabros minime imperitos/minime leues/minime <lb/>incon&longs;tantes. </s>
 <s>Condimentum quidem <lb/>grati&aelig; e&longs;t omni in re uarietas &longs;i compacta et confirmata &longs;it mutu <lb/>a inter &longs;e di&longs;i antium rerum parilitate eadem &longs;i inter &longs;e di&longs;&longs;oluta <lb/>et di&longs;conuenienti quadam di&longs;paritate di&longs;creparint / erit ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab&longs;urdi&longs;&longs;ima. </s>           <s id="N401B3B">&longs;eligendos duco: quibus tu opus recte per&longs;criptum <lb/>&longs;edulo faciundum mandes atque commendes/ut probe perfiniant/ <lb/>matur&aelig;que ab&longs;oluant. </s>
            <s id="N401B42">Et in his omnibus probandis iuuabit ex pro <lb/>ximis qu&aelig; alibi inpromptu extant operibus ducere argumenta et <lb/>coniecturas quibus admonitus &longs;tatuas quid tua in re <expan abbr="agend&utilde;">agendum</expan> &longs;it: <lb/>Namque in illis uitia &amp; laudes notentur/eodem quoque in tuo futu <lb/>ra opere per&longs;imillima poteris arbitrari. </s>
 <s>Nam ueluti in lyra cum graues uoces <expan abbr="re&longs;ponde&atilde;t">re&longs;pondeant</expan> <lb/>acutis: et medi&aelig; inter utra&longs;que ad concentum intent&aelig; re&longs;onant: fit <lb/>ex uocum uarietate &longs;onora et mirifica qu&aelig;dam <expan abbr="proportion&utilde;">proportionum</expan> equa <lb/>bilitas/qu&aelig; maiorem <expan abbr="&imacr;">im</expan> modum oblectet animos atque detineat: Ita <lb/>et quibu&longs;que reliquis in rebus euenit: qu&aelig; quidem ad mouendos / <lb/>habendo&longs;que animos faciant. </s>           <s id="N401B51">Nero princeps cum in&longs;ti <lb/>tui&longs;&longs;et centum ac uiginti pedum Rom&aelig; ad uenerationem &longs;olis co <lb/>lo&longs;&longs;um ponere: in quo &longs;uperiorum amplitudinem &amp; magnificen <lb/>tiam &longs;uperaret/non prius loca&longs;&longs;e faciundum Zenodaro artifici p <lb/>ea tempora celebri ac &longs;ingulari &longs;cribit <expan abbr="Plinius/&qtilde;">Plinius/quae</expan> &longs;atis probatum <lb/>uidit quid in tanti operis artificio ualeret facto in gallia apud ar <lb/>uernos collo&longs;o miri ponderis. </s>
            <s id="N401B64">Atque hi&longs; o&longs;titutis ad c&aelig;tera pro&longs;equa <lb/>mur. </s>
 <s>Ceterum hec pro ut ferat u&longs;us atque <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>moditas atque <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> pitorum laudata o&longs;uetudo exequanda erunt: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> o&longs;u <lb/>etudini quidem inpleri&longs;que uel repugnare gratiam tollit/uel a&longs;&longs;en <lb/>tiri emolumento e&longs;t: atque egregie conducit: Quando ita ceteri pro<lb/>bati&longs;&longs;imi architecti facto atte&longs;tari ui&longs;i &longs;unt/hanc &longs;eu doricam/ <pb xlink:href="004/01/027.jpg"/>&longs;eu ionicam/&longs;eu corinthiam/&longs;eu thu&longs;canicam partionem <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e commodi&longs;&longs;imam/non quo eorum de&longs;cription<gap/> <expan abbr="tran&longs;fer&etilde;">tran&longs;ferem</expan> <lb/>dis no&longs;trum in opus qua&longs;i a&longs;tricti legibus h&aelig;reamus: &longs;ed quo ide <lb/>admoniti nouis nos proferendis inuentis contendamus/par<gap/>n il <lb/>lis maiorem ue &longs;i queat fructum laudis a&longs;&longs;equi. </s>           <s id="N401B69">Atqui nos quidem in huiu&longs;modi rebus/qu&aelig; ad opus &aelig;di&longs;i <lb/>ciorum commoda &longs;unt/recen&longs;endis/ea referamus qu&aelig; d<gap/>i uete <lb/>res tradidere: Pr&aelig;&longs;ertim Theophra&longs;tu&longs; / Ari&longs;toteles/Cato/ Var <lb/>ro/Plinius/Vitruuiu&longs;que. </s>
            <s id="N401B74">Nam ea quidem longa ob&longs;eruatione <lb/><expan abbr="magis/&qtilde;">magis/quae</expan> ullis ingenii artibus cogno&longs;cuntur: Vt ab his qui i&longs;tiu&longs; <lb/>modi &longs;umma diligentia <expan abbr="adnotarunt/pet&etilde;da">adnotarunt/petenda</expan> &longs;int. </s>
 <s>Sed de his &longs;uo lo <lb/>co di&longs;tinctius pro&longs;equemur/cum inue&longs;tigabimus quo pacto <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> <lb/>&amp; urbis membra: et qu&aelig; ad cuiu&longs;que u&longs;um oporteant collocentur</s></p><p type="main">           <s id="N401B82">Sequemur <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <lb/>ea colligentes: qu&aelig; probati&longs;&longs;imi ueteres pluribus et uariis locis trac <lb/>tauere. </s>
            <s id="N401B8D">Addemus etiam no&longs;tro pro more &longs;iqua ip&longs;i ex maiorum o <lb/>peribus aut ex peritorum artificum monitis adnotarimus: qu&aelig; u&longs; <lb/>la ex parte dicendis conferant: Et enim <expan abbr="perc&otilde;mode">percommode</expan> fieri arbitror <lb/>&longs;i naturam rerum ip&longs;arum &longs;equentes ab his ip&longs;is incipiemus/qu&aelig; <lb/>prius ad hanc rem &aelig;dificatoriam &longs;ibi homines u&longs;urparunt. </s>
 <s>Nunc &longs;equitur ut de parietum de&longs;criptione &longs;ummatim tran&longs;i <lb/>gamus. </s>           <s id="N401B9C">Ea ni <lb/>fallimur fuere c&aelig;du&aelig; arbores &amp; &longs;yluarum materia/tam &amp; &longs;i apd <lb/>auctores <expan abbr="inueni&atilde;">inueniam</expan> qui de his inter &longs;e di&longs;crepent. </s>
            <s id="N401BA7">Sunt qui dicant <lb/>homines primum <expan abbr="&longs;pel&utilde;cis">&longs;peluncis</expan> habita&longs;&longs;e ita ut pecus et domini <expan abbr="c&etilde;mu">cemmu</expan> <lb/>ni clauderentur umbra: Hinc credunt quod fertur apud Plinium <lb/>Gelium quendam Taxium imitatione natur&aelig; primum omnium <lb/>luteum &longs;ibi a&longs;truxi&longs;&longs;e &aelig;dificium: Deam Diodorus Ve&longs;tam &longs;atur <lb/>ni filiam ait primum habitacula adinueni&longs;&longs;e: Eu&longs;ebius <expan abbr="P&atilde;philus">Pamphilus</expan> <pb xlink:href="004/01/045.jpg"/><expan abbr="eleg&atilde;s">elegans</expan> antiquitatum per&longs;crutator ex ueterum te&longs;timoniis Protho <lb/>genii nepotes excogita&longs;&longs;e hominibus domicuia a&longs;&longs;euerat/qu&aelig; ex <lb/>foliis harundinum &amp; papiro <expan abbr="intexeren&ttilde;">intexerentur</expan>. </s>
 <s>Sed illud hic nolim pr&aelig;terii&longs;&longs;e/quod apud ueteres anno <lb/>taui/eos maximopere caui&longs;&longs;e/ne ullam are&aelig; extremam lineam <lb/>rectam ducerent/ita ut e&longs;&longs;et illa quidem prelonga &amp; nullis locis <lb/>non intercepta cum flexarum linearum conuexione/ tum et angu <lb/>lorum &longs;ectione. </s>           <s id="N401BCF">Sed nos redeamus ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan></s>
          </p>
 <s>Atqui hoc ideo feci&longs;&longs;e periti&longs;&longs;imos uiros in prop <lb/>tu e&longs;t/quo uellent parietem qua&longs;i adactis adiumentis / quibus co <lb/>h&aelig;reat/firmiorem reddere. </s>         <p id="N401BD5" type="main">
            <s id="N401BD7">Veteres igitur &amp; in primis Theophra&longs;tus &longs;cindere <expan abbr="arbor&etilde;">arborem</expan> pr&aelig; <lb/>&longs;ertim abietem et piceam et pinum iubent/ubi primum germina&longs; <lb/>&longs;e tenero&longs;que caudices promp&longs;i&longs;&longs;e occeperint: Vbi &amp; piopter hu <lb/>moris exuberantiam facile corticem amoui&longs;&longs;e po&longs;&longs;is: E&longs;&longs;e tamen <lb/>aliquas po&longs;t <expan abbr="u&imacr;demiam">uindemiam</expan>: qu&aelig; c&aelig;&longs;&aelig; commodiores &longs;int: uti e&longs;t acer <lb/>ulmus/fraxinus/tilia/ Robora item &longs;i <expan abbr="cred&atilde;tur">credantur</expan> uere/fieri teredi <lb/>no&longs;a atte&longs;tantur. </s>
 <s>In parictum ratione recen&longs;enda a di <lb/>gnioribus incipiendum e&longs;t. </s>           <s id="N401BF2">At eadem &longs;i cedantur bruma/fieri ut neque uitien <lb/>tur/neque pandantur: Et faciat adrem quod adnotarunt materiam <lb/>quidem: qu&aelig; per brumam flante borea cedatur/etiam <expan abbr="uirent&etilde;">uirentem</expan> bel <lb/>li&longs;&longs;ime &amp; prope immunem fumo ardere: Qu&aelig; res inditio e&longs;t hu <lb/>morem &longs;ucco&longs;am e&longs;&longs;e non crudo &longs;ed dige&longs;to. </s>
            <s id="N401C01">Vitruuio placuit <lb/>materiam cedi a primo autumno u&longs;que <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> flare incipiat Fauoni <lb/>us. </s>
 <s>Is ergo locus admonet. </s>           <s id="N401C0C">He&longs;iodus quando inquit &longs;ol no&longs;trum in caput pendens multa <lb/>inferue&longs;cit ui<gap/>et hominum inde color fu&longs;catur/ tunc me&longs;&longs;is in&longs;tat <lb/>Cum uero decidere folia ceperint/tu &longs;iluam cedito. </s>
            <s id="N401C15">At Cato rem <lb/>totam &longs;ic moderatur. </s>
 <s>ut de <expan abbr="col&utilde;nis">colunnis</expan> <lb/>et de his qu&aelig; ad colunnas pertinent dicendum &longs;it: quando ip&longs;i or <lb/>dines colunnarum haud aliud &longs;unt &quml; pluribus inlocis perfixus ad <lb/>apertusque paries: Quin et <expan abbr="col&utilde;nam">colunnam</expan> ip&longs;am diffini&longs;&longs;e cum iuuet / <lb/>forta&longs;&longs;is non inept&aelig; e&longs;&longs;e eam dicam firmam quandam et perpetu <lb/>am muri partem excitatam ad perpendiculum ab &longs;olo / <expan abbr="&imacr;mo">immo</expan> u&longs;que<lb/>ad &longs;ummum tecti ferendi gratia. </s>           <s id="N401C1A">Materiem inquit &longs;i robur &longs;it/cedito ubi &longs;ol <lb/>&longs;titium fuerit: Nam ad brumam &longs;emper intempe&longs;tiua e&longs;t: c&aelig;tera <lb/>materies qu&aelig; &longs;emen habet<gap/>cum maturum fuerit: qu&aelig; non habet/ <lb/>cum libuerit: Qu&aelig; maturum &amp; una uiride habet/tunc cedito <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>&longs;emen exciderit: Vlmum uero cum cadunt &longs;olia. </s>
            <s id="N401C2B">Et referre pluri <lb/>mum aiunt qua luna ferrum adigas. </s>
 <s>Tum et tota in re &aelig;dificatoria <lb/>nihil inuenies quod opera et impen&longs;a et gratia pr&aelig;feras columnis <lb/>Sed habent column&aelig; ip&longs;&aelig; quippiam inter &longs;e/quo &longs;int di&longs;&longs;imiles <lb/>hic nos &longs;imilitudinem/ quod ea pre&longs;ertim ad genus pertineat / non <lb/>pretermittemus: Di&longs;&longs;imilitudinem uero/cum ad &longs;peties ea quid <lb/>&longs;pectet/alibi pro&longs;equemur &longs;uo loco. </s>           <s id="N401C30">Nanque tantam quidem uim <lb/>lunationum e&longs;&longs;e in eiu&longs;modi rebus ferro attingendis putant<gap/> cum <lb/>c&aelig;teri/tum in primis Varro: ut etiam qui tondantur luna decre <lb/>&longs;cente fieri confe&longs;tim caluos a&longs;&longs;euerent: Eaque de re <expan abbr="Tiberi&utilde;">Tiberium</expan> prin <lb/>cipem referunt diem capillo tondendo &longs;erua&longs;&longs;e. </s>
            <s id="N401C41">A&longs;tronomi affir <lb/>mant non defuturam animo tri&longs;titiam &longs;i capillum aut unguem &longs;e <lb/>cueris luna oppre&longs;&longs;a maleque affecta. </s>
 <s>Atq ut abip&longs;is/ut ita loquar <lb/>radicibus ordiamur/quibu&longs;que columnis fundamenta <expan abbr="&longs;ub&longs;tituun&ttilde;">&longs;ub&longs;tituuntur</expan> <lb/>Fundamentis quidem ad are&aelig; planitiem coequatis <expan abbr="c&otilde;&longs;ueuere">con&longs;ueuere</expan> mu <lb/>rulum &longs;uperimponere: quem nos arulam / alii forta&longs;&longs;is puluinar <lb/>nuncupabunt: Supra murulum ba&longs;im adigebant: in ba&longs;i colum <lb/>nam &longs;tatuebant: &longs;upra columnam capitulum collocabant. </s>           <s id="N401C48">Illud faciat ad rem quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> <lb/>quas res ad u&longs;um habiturus &longs;is/ut locis <expan abbr="moue&atilde;tur">moueantur</expan> has ferro manu <lb/>que tractandas cum fuerit luna in libra cancro ue: Qu&aelig; uero &longs;tabili <lb/>a &amp; locis immota futura &longs;int/tunc incohandas et pertractandas <lb/>cum erit luna <expan abbr="&itilde;">im</expan> leone tauro ue &amp; eiu&longs;modi. </s>
            <s id="N401C5F">Sed cedi oportere ma <pb xlink:href="004/01/046.jpg"/>teriem periti omnes admonent luna deficiente: Nam tune admo <lb/>dum exhau&longs;tam e&longs;&longs;e arboris &longs;tatuunt cra&longs;&longs;am illam pituitatem: <lb/>qu&aelig; quidem adcitam putredinem <expan abbr="imbuend&atilde;">imbuendam</expan> per prona &longs;it: lunaque<lb/>i&longs;thac c&aelig;&longs;am cari&aelig; non infe&longs;tari expertum e&longs;t. </s>
 <s>Et ha <lb/>rum quidem h&aelig;c erat ratio ut columna omnis infra medium tur <lb/>ge&longs;ceret: &longs;ur&longs;um uer&longs;us retraheretur: <expan abbr="Cra&longs;&longs;itud&imacr;eque">Cra&longs;&longs;itudineque</expan> &longs;ua e&longs;&longs;et pode <pb xlink:href="004/01/028.jpg"/>uno amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ummo capite. </s>           <s id="N401C70">Hinc e&longs;t quod <lb/>aiunt/frumenta ut uendas metito luna pleniore: Nam et ip&longs;a <expan abbr="t&utilde;e">tune</expan> <lb/>admodum plena &longs;unt: ut uero a&longs;&longs;erues metito luna &longs;itiente: Con <lb/>&longs;tat etiam frondes arborum luna decre&longs;cente pr&aelig;paratas <expan abbr="n&otilde;">non</expan> putre <lb/>&longs;cere. </s>
            <s id="N401C83">Diem uero cedendis arboribus commodam putat Columel <lb/>la a uige&longs;ima u&longs;que ad trige&longs;imam con&longs;ene&longs;centis lur&aelig;. </s>
 <s>At columnam inuentam puto <expan abbr="pr&imacr;">prim</expan> <lb/>cipio &longs;ub&longs;tinendo: um <gap/>ctorum gratia: F o&longs;tea deueni&longs;&longs;e <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>&longs;tudia uidemus digni&longs;&longs;imarum rerum a&longs;&longs;equendarum cupidita <lb/>te excitata: ut qu&aelig; hedificarint mortales/&aelig;terna e&longs;&longs;e &amp; immorta <lb/>lia quoad po&longs;&longs;ent elaborarint: Iccirco columnas et trabes atque eti <lb/>am tabulata ac tecta integro ex marmore po&longs;uere. </s>           <s id="N401C88">Vegetio <lb/>&longs;cindi arborem placuit a quintadecima u&longs;que ad uige&longs;imam &longs;ecun<lb/>dam lunam: hincque religionem ortam putat: ut pio eternitate his <lb/>tantum diebus celebrent: quod per eos c&aelig;&longs;a &aelig;ternum durent. </s>
            <s id="N401C91">Ad <lb/>dunt et lunam ob&longs;eruandam ut occidat. </s>
 <s>Atqui in eiu&longs; <lb/>modi rebus &longs;tatuendis ueteres architecti/naturam rerum <expan abbr="ip&atilde;rum">iparrum</expan> <lb/>i<gap/>a imitati &longs;unt/ut a communi u&longs;u &aelig;dificiorum di&longs;ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e uidei i <lb/>minime uoluerint: et una omnibus modis <expan abbr="&longs;tuduer&imacr;t/">&longs;tuduerint/</expan> ut corum e&longs; <lb/>&longs;ent opera cum ad u&longs;um apta et firmi&longs;&longs;ima: tum et a&longs;pectu uenu <lb/>&longs;ti&longs;&longs;ima. </s>           <s id="N401C96">At Plinius optime c&aelig;di <lb/>arborem putat cane maxime oriente lunaque coheunte: qui dies in <lb/>terlunium uocatur: et noctem ducit expectandam eius ip&longs;ius diei <lb/>quoad luna &longs;ub terra &longs;it. </s>
            <s id="N401C9F">Huius rei rationem A&longs;tronomi e&longs;&longs;e pre <lb/><expan abbr="dic&atilde;t">dicant</expan>: quod ui lun&aelig; omnis re<gap/>um humor commoueatur. </s>
 <s>Columnas natura nimirum primo pr&aelig;buit ligneas &amp; <lb/>rotundas: po&longs;t id u&longs;us effecit/ut aliquibus locis haberentur qua <lb/>drangule: lccirco &longs;i bene rem interpr&aelig;tor quod uiderent ligneis <lb/><expan abbr="col&utilde;nis">colunnis</expan> ad alterutra capita immi&longs;&longs;os anulos aut ferro aut &aelig;re con <lb/>flatos. </s>           <s id="N401CA9">Ergo hu <lb/>more lunam uer&longs;us ad ultimas radicis fibras aut retracto aut de&longs;ti <lb/>tuto/C&aelig;tera materies perpurgatior relinquitur. </s>
            <s id="N401CB0">Adde his quod <lb/>multo fideliores putant futuras &longs;i non &longs;tatim pro&longs;temantur/ Ve <lb/>rum circuncidantur ut &longs;tantes &longs;ic are&longs;cant: Quin &amp; abietem arbo <lb/>rem alioquin <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> humoris contagionem haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&atilde;">firmi&longs;&longs;imam</expan> <lb/>&longs;i luna decre&longs;cente decorticetur/futuram affirmant/ut aquis non <lb/>corrumpatur. </s>
 <s>quo ad ponderis pertinacia column&aelig; ip&longs;&aelig; minus finderen <lb/>tur. </s>           <s id="N401CC9">Sunt qui atte&longs;tentur robur et <expan abbr="qu&aelig;rc&utilde;">qu&aelig;rcum</expan> graues ma <lb/>terias/qu&aelig; aquis natura &longs;ub&longs;idant/&longs;i circuncidantur uere primo <lb/>&amp; po&longs;t ami&longs;&longs;am frondem pro&longs;ternantur/reddi ut aquis ad diem <lb/>u&longs;que nonage&longs;imum adnatent: Alii amplius concidi &longs;tantis arboris <lb/>cra&longs;&longs;itudinem <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan> ad mediam u&longs;que medullam quo &longs;anies &amp; ma <lb/>lus &longs;uccus &longs;tillando effu&longs;ius depleatur: His addunt ne <expan abbr="ull&atilde;">ullam</expan> &longs;ter <lb/>nas arborem dolandam aut &longs;ecandam ante &longs;ues &aelig;ditos fructus et <lb/>&longs;eminis maturitatem: Perci&longs;am inde arborem/ut pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <lb/>fructum ferat/nudari penitus cortice admonent oportere. </s>
            <s id="N401CE8">Nam <lb/>facile quidem &longs;ub libro/dum cortice opert&aelig; <expan abbr="&longs;tent/contaminan&ttilde;">&longs;tent/contaminantur</expan>. <lb/></s>
 <s>Inde et architecti marmoreis columnis latum <expan abbr="&imacr;">im</expan> imo pede anu <lb/>lum fixere ad fa&longs;ceol&aelig; <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>: qua fiat ut etiam a guttis re <lb/>&longs;ultantium &longs;tillarum <expan abbr="defend&atilde;tur">defendantur</expan>: et in &longs;ummo item fa&longs;ceolam et <lb/>fa&longs;ceol&aelig; torquem &longs;uperaiectum po&longs;uere: quibus <expan abbr="adium&etilde;tis">adiumentis</expan> ligne <lb/>am e&longs;&longs;e columnam uiderent communitam. </s>           <s id="N401CF2">C&aelig;&longs;am materiem habere conditam oportet loco ubi graues &longs;oles <pb xlink:href="004/01/047.jpg"/>et acres uentorum afflatus non appellant: &amp; pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <expan abbr="&longs;p&otilde;">&longs;pom</expan> <lb/>te <expan abbr="dan&ttilde;/umbra">dantur/umbra</expan> penitus contectas e&longs;&longs;e oportet: Quir. <!-- REMOVE S-->et huius gra <lb/>tia fimo illinire maxime bouillo ueteres architecti ob&longs;eruaiunt: <lb/>Id ea de re fieri Theophra&longs;tus di&longs;&longs;erebat/ quod circumoclu&longs;is egre&longs; <lb/>&longs;ibus/concreta pituita/in modicaque uaporum uis per medull<gap/>m <lb/>&longs;en&longs;im in&longs;tillet atque re&longs;piret/quo fit ut c&aelig;tera ligni &longs;iccitas &longs;icci <lb/>&longs;cendo coequalibus conden&longs;etur: Stantes item cacumine quod in <lb/>uer&longs;o commodius &longs;iccari arbitrantur: Tum &amp; contra uetu&longs;tatem <lb/>ac futuros morbos uaria adhibeant remedia: Theophra&longs;tus defo&longs; <lb/>&longs;am materiem multo den&longs;ari arbitratur. </s>
            <s id="N401D17">Cato iubet ce&longs;am materi <lb/>em amurca illiniri/quo a tinea et carie immunis &longs;it. </s>
 <s>At in ba&longs;ibus colum <lb/>narum hoc ob&longs;eruarunt/ut earum infima pars rectarum &longs;it linea <lb/>rum et rectorum angulorum: Suprema uero &longs;uperficies ad &longs;u&aelig; <lb/><expan abbr="col&utilde;n">colunn</expan> &aelig; ambitum finiretur: Et ob&longs;eruarunt ut e&longs;&longs;et ba&longs;is h&aelig;c qua <lb/>que uer&longs;us lata magis &quml; alta: tum et e&longs;&longs;e eam certa parte &longs;ui <expan abbr="latior&etilde;">latiorem</expan> <lb/>&qgrave; &longs;it columnam uoluere et infimam ba&longs;is ip&longs;ius &longs;uperficiem latio <lb/>rem e&longs;&longs;e quoque uoluere &quml; &longs;upremam: Et murulum item parte e&longs; <lb/>&longs;e quota ampliorem &quml; ba&longs;im: Et fundamentum item e&longs;&longs;e pte quo <lb/>ta latum magis &quml; murulum uoluere: Et qu&aelig;cunque huiu&longs;modi al <lb/>tera in alteris po&longs;uere ad perpendiculum medii <expan abbr="c&etilde;tri">centri</expan> collocauere. <lb/></s>           <s id="N401D1C">Qu&aelig; aqui&longs; <lb/>et mari uitientur pice tutari in promptu e&longs;t: Referunt &amp; ligna <lb/>qu&aelig; macerata &longs;int/amurca nullo fumi tedio ardere. </s>
            <s id="N401D23">Ad labyrin <lb/>thum &aelig;gyptium po&longs;itas e&longs;&longs;e trabes ex &longs;pina &aelig;gyptia incohatas o <lb/>leo &longs;cribit Plinius. <!-- KEEP S--></s>
 <s>At contra capitula omnia in his conueniunt: ut in fine partes &longs;u&aelig; <lb/>column&aelig; lineas imitentur: Suprem&aelig; uero et <expan abbr="quadr&atilde;gulam">quadrangulam</expan> &longs;uper <lb/>ficiem de&longs;inant: Et erit quidem capituli &longs;uprema pars nun&quml; non <lb/>amplior &quml; infima. </s>           <s id="N401D2B">Vi&longs;co inquit Theophra&longs;tus illitam materiem <lb/>non ardere. </s>
            <s id="N401D30">Neque hoc pretermittam: Extat apud Gellium ex <expan abbr="&atilde;na">anna</expan> <lb/>libus quinti Claudii turrim ligneam ad pyreum/quod eam arche <lb/>laus Mitridatis pr&aelig;fectus multo a lumine oblini&longs;&longs;et/ Sylla oppu <lb/>gnante minime ar&longs;i&longs;&longs;e: Sunt pr&aelig;terea qu&aelig; modis uariis den&longs;ent: <lb/>et contra tempe&longs;tatum iniurias corroborentur: Nam citream qui <lb/>dem materiem condiunt terra &amp; illiniunt c&aelig;ra: imponuntque acer <lb/>uis frumenti &longs;eptenis diebus/totidem intermi&longs;&longs;is: Quo fit ut cum <lb/>firmior: tum et ad opus commodior reddatur: Mirum enim <expan abbr="&itilde;">im</expan> mo <lb/>dum ponderi detrahitur: hanc ip&longs;am etiam &longs;iccatam mari <expan abbr="duriti&etilde;">duritiem</expan> <lb/>acquirere affirmant &longs;pi&longs;&longs;am &amp; incorruptibilem. </s>
 <s>H&aelig;c de columnis</s></p><p type="main">           <s id="N401D51">Ca&longs;taneam aqs <lb/>maris purga<gap/>i con&longs;tat. </s>
            <s id="N401D58">Ficum &aelig;gyptiam &longs;cribit Plinius &longs;tagno <lb/>in mergunt/ut &longs;iccetur atque leuigetur: nam ea quidem prius aqs <lb/>&longs;ub&longs;idit: No&longs;tros fabros tignarios uidemus aquis et luto &longs;ubmer <lb/>&longs;am/qua pr&aelig;&longs;ertim torno utuntur: materiem &longs;eruare dies <gap/>gin <lb/>ta quod maturius ex&longs;iccatam &amp; fieri ad omnes u&longs;us habiliore pu <lb/>tant: Sunt qui affirment materiem cuius euenire h<gap/>c/ut &longs;i dum <lb/>adhuc uiret/defodias in humido/&aelig;terna &longs;it. </s>
 <s>Paries uero ip&longs;e ad columnarum rationes tolletur/ut &longs;i <expan abbr="altitud&imacr;e">altitudine</expan> <pb xlink:href="004/01/029.jpg"/>erit futurus quanta e&longs;t columna cum capitulo. </s>           <s id="N401D6B">Sed &longs;iue defodias: &longs;i <lb/>ue illitam lucis ue conditam &longs;erues hac in &longs;ententia periti omnes <lb/>conueniunt: ut ni&longs;i po&longs;t trime&longs;tre tangi uetent:</s>
          </p>
 <s>Cra&longs;&longs;itudo illi &longs;it <lb/><expan abbr="qu&atilde;ta">quanta</expan> in imo e&longs;t columna: Tum &amp; hoc ob&longs;eruarunt / ut nulla <expan abbr="c&etilde;t">cent</expan> <lb/>columna: aut ba&longs;is: aut capitulum: aut paries c&aelig;teris &longs;ui ordinis <lb/>ulla ex parte non &longs;imillima altitudine &amp; latitudine &amp; omni deni <lb/>que dimen&longs;ione ac figura. </s>         <pb xlink:href="004/01/048.jpg"/>
          <p id="N401D75" type="main">
 <s>Cumque in uitio utrunque &longs;it parietem &amp; <lb/>tenuiorem et cra&longs;&longs;iorem: et demi&longs;&longs;iorem: et <expan abbr="&longs;ublimior&etilde;">&longs;ublimiorem</expan> <expan abbr="feci&longs;&longs;e/&qtilde;">feci&longs;&longs;e/quae</expan> <lb/>ratio et modus po&longs;tulat. </s>           <s id="N401D77">Den&longs;ari enim et quandam qua&longs;i maturitatem firmitatis imbui&longs;&longs;e <lb/>oportet <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quae</expan> in opus producantur. </s>
            <s id="N401D80">Sic habitam iubet Cato exi <lb/>mi producique ad &longs;olem luna decre&longs;cente et po&longs;t meridiem / decre <lb/>&longs;centi&longs;que lun&aelig; ip&longs;ius quatuor proximos dies quibus plena fuerit / <lb/>improbat admonetque ne au&longs;tro flante educatur/ Et cum eduxeris <lb/>cauendum ne trahas per rorem: ne ue <expan abbr="rorul&etilde;tam">rorulentam</expan> aut gelidam aut <lb/>non u&longs;que quaque &longs;iccam doles aut perfindas &longs;erra. </s>
 <s>Malim tamen peccare in partem hanc / <lb/>ut demi po&longs;&longs;it/&quml; ut addi oporteat. </s>           <s id="N401D91">Materiem ui&longs;us <lb/>e&longs;t puta&longs;&longs;e Theophra&longs;tus non ante triennium bene ex&longs;iccatam fo <lb/>re ad a&longs;&longs;eres pr&aelig;&longs;ertim et ualuarum u&longs;um. </s>
            <s id="N401D98">Operi &aelig;dificiorum <lb/>commodi&longs;&longs;imas putant arbores has/Cerrum/Quercum/robora/ <lb/>e&longs;culum/populum/tilium/Salicem/Alnum/Fraxinum/Pinum <lb/>Cupre&longs;&longs;um/Olea&longs;trum/Oleam/Ca&longs;taneam/Laricem/Euxum: <lb/>et Cedrum: item &amp; Ebanum &amp; item Vitim. <!-- KEEP S--></s>
 <s>Hic iuuabit et uitia <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> non <lb/>pr&aelig;terire &aelig;dificiorum quo ad rem &longs;imus cautiores. </s>           <s id="N401DA4">Sed his omnibus ua <lb/>ria e&longs;t natura: et perinde uariis u&longs;ibus commodand&aelig;. </s>
            <s id="N401DA9">Nam ali&aelig; <lb/>&longs;ub diuo c&aelig;teris pr&aelig;&longs;tant: alie in umbra &longs;eruantur. </s>
 <s>Prima enim <lb/>laus e&longs;t carere omni uitio: Atqui aduerti in ba&longs;ilica Petri Rom&aelig; <lb/>id quod res ip&longs;a pr&aelig;&longs;e fert factum incon&longs;ulti&longs;&longs;ime / ut &longs;upra cre <lb/>bras et continuatas apertiones pr&aelig;longum et pr&aelig;latum parietem <lb/>ducerent nullis flexis lineis corroboratum/nullis fulcturis <expan abbr="c&otilde;mu">commu</expan> <lb/>nitum/quod ue con&longs;idera&longs;&longs;e oportuit totam ip&longs;am alam parietis <lb/>nimium frequenti apertione <expan abbr="&longs;uffo&longs;&longs;am/per&qtilde;">&longs;uffo&longs;&longs;am/perquae</expan> <expan abbr="&longs;ublim&etilde;">&longs;ublimen</expan> tetendit po <lb/>&longs;uitque: ut impetuo&longs;i&longs;&longs;imis aquilonibus excipiendis extaret: Quo <lb/>factum e&longs;t ut iam tum primum a&longs;&longs;idua uentorum mole&longs;tia pedes <lb/>plus &longs;ex a perpendiculi rectitudine in pronum ce&longs;&longs;erit: Neque du <lb/>bito futurum ut olim leui appul&longs;u modico ue motu facto corruat <lb/>Quod ni trabeationibus tectorum contineretur proculdubio <expan abbr="&longs;p&otilde;">&longs;pom</expan> <lb/>t<gap/> &longs;ua iam incohata obliquitater. </s>           <s id="N401DAE">ali&aelig; nitent ae <lb/>re: ali&aelig; dure&longs;cunt inter aquas &amp; defo&longs;&longs;e &aelig;terniores &longs;unt: lccirco <lb/>h&aelig; lamiis a&longs;&longs;eribus &longs;culturis inte&longs;tini&longs;que operibus / alter&aelig; tignis <lb/>et trabibus: reliqu&aelig; &longs;ubdiualibus <expan abbr="pauim&etilde;tis">pauimentis</expan> <expan abbr="fer&etilde;dis">ferendis</expan> et <expan abbr="operim&etilde;tis">operimentis</expan> <lb/>habendis exi&longs;tunt firmiores &amp; pr&aelig;&longs;ertim Alnus fluuialibus et pa <lb/>lu&longs;tribus palationibus fundamentorum omnes exuperat: et humo <lb/>ris patienti&longs;&longs;ima e&longs;t: Eadem in aere et &longs;olibus non durat. </s>
            <s id="N401DC9">Contra <lb/>e&longs;culus impatiens e&longs;t humoris. </s>
 <s>eret: Sed architectum e&longs;t ut mi <lb/>nus uituperem/quandoquidem loci et &longs;itus nece&longs;&longs;itatem &longs;ecutus <lb/>&longs;atis &longs;e a uentis tutum forta&longs;&longs;is putauit montis obiectu: qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>templo pr&aelig;&longs;tat: Mallem tamen totas illas hinc atque hinc alas ob <lb/>firmatiores e&longs;&longs;e.</s></p><p type="main">           <s id="N401DCE">Vlmus aere et in propatulo <expan abbr="d&etilde;&longs;a">den&longs;a</expan> <lb/>tur: alibi panditur et non per&longs;i&longs;tit. </s>
            <s id="N401DD7">Picea &amp; item pinus &longs;i terra ob <lb/>ruantur &aelig;terna &longs;unt. </s>
 <s>Tectorum utilitas omnium e&longs;t prima &amp; maxima: Non enim &longs;o <lb/>lum incolarum &longs;aluti confert/dum noctem imbremque atque in <expan abbr="pr&itilde;s">prins</expan> <lb/>&aelig;&longs;tuantem &longs;olem repellunt atque excludunt: Verum &amp; mirifice <lb/>omne tuetur &aelig;dificium: Tolle tectum putre&longs;cet materia/labe&longs;cet <lb/>paries: <expan abbr="fati&longs;c&etilde;t">fati&longs;cent</expan> latera: omni&longs;que denique &longs;tructura &longs;en&longs;im <expan abbr="di&longs;&longs;olue&ttilde;">di&longs;&longs;oluetur</expan> <lb/>Ip&longs;a etiam fundamenta tectorum protectione/quod uix credas / <lb/>corroborantur: Neque tanta &aelig;dificiorum uis igne &amp; ferro &amp; ho&longs;ti <lb/>um manu &amp; c&aelig;teris omnibus calamitatibus data in ruinam ce <lb/>cidere/quanta corruere &aelig;dificia non aliam ob rem ni&longs;i ciuium ne <pb xlink:href="004/01/030.jpg"/>gligentia/ quod tectorum ope de&longs;tituta et nuda relicta &longs;int. </s>           <s id="N401DDC">At robur quidem quod &longs;pi&longs;&longs;a et neruo&longs;a &longs;it <lb/>et den&longs;a minuti&longs;que foraminibus predita humorem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> recipiens <lb/>terrenis quibu&longs;que &aelig;dificationibus per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> apti&longs;&longs;ima e&longs;t: maximeque<lb/>po&longs;ita ut ferat pondera erit/tum quidem pro columna admodum <lb/>ualidi&longs;&longs;ima. </s>
            <s id="N401DEF">Verum huic natura cum tantam immi&longs;erit duritiem <lb/>ut pterebrari nequeat ni&longs;i madefacta/tamen affirmant &longs;upra <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> <lb/>e&longs;&longs;e incon&longs;tantem et rituo&longs;am fieri et contorquere &longs;e &longs;e: <expan abbr="eandemque&etilde;t">eandemque<lb/>ent</expan> aqua marina facile <expan abbr="corr&utilde;pi">corrumpi</expan>. </s>
 <s>Arma <lb/>ni mirum &aelig;dificiorum tecta &longs;unt <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> tempeftatum iniurias atque<lb/>impetum. </s>           <s id="N401E04">Id ole&aelig; et ilici et olea&longs;tri /qu&aelig; cete <lb/>ris in rebus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> robore conueniunt non accidit ut aqs <expan abbr="c&otilde;maceren&ttilde;">commacerentur</expan>. <lb/></s>
            <s id="N401E12">Quercus nullo &longs;enio <expan abbr="confici&ttilde;/qa">conficitur/qa</expan> <expan abbr="intim&utilde;">intimum</expan> &longs;ucco&longs;a <expan abbr="&etilde;">em</expan> et prope uti ui <lb/>rens &longs;it: Fagum item et iuglandem aquis non u&longs;que <expan abbr="corr&utilde;pi">corrumpi</expan> &amp; <expan abbr="&imacr;ter">inter</expan> <pb xlink:href="004/01/049.jpg"/>principales qu&aelig; defodiantur <expan abbr="annumer&atilde;t">annumerant</expan>. </s>
 <s>Qu&aelig; cum ita &longs;int pr&aelig;clare mihi maiores no&longs;tri cum <lb/>c&aelig;teris in rebus/tum hac in re uidentur feci&longs;&longs;e/qui tantos attribu <lb/>ere tecto honores uoluerint: ut tectis ornandis omnes condecoran <lb/>darum rerum artes prope con&longs;ump&longs;erint. </s>           <s id="N401E33">Suber item ad u&longs;um co <lb/>lumnarum et pinus &longs;ilue&longs;tris &amp; morus &amp; acer &amp; ulmus non inuti <lb/>les &longs;unt. </s>
            <s id="N401E3A">Trabeationibus et tignis aptam put<gap/>t Thcofra&longs;tus <expan abbr="nuc&etilde;">nucem</expan> <lb/>eaboicam: quod ea quidem ante&quml; rump. </s>
 <s>Tecta enim uidemus <lb/>&aelig;re et uitro et auro po&longs;ita lacunaribus aureis lami&longs;que auratis: &amp; <lb/>coronarum pr&aelig;terea et florum &longs;cultura et &longs;tatuis etiam <expan abbr="eleg&atilde;ti&longs;&longs;i">eleganti&longs;&longs;i</expan> <lb/>me in&longs;ignita. </s>           <s id="N401E45">tur/&longs;onitu &longs;ignum det: <lb/>Exque eo factum olim ut ex b<gap/>lneo ap<gap/> Andrum qui incrant om <lb/>nes incolumes ab ruina tectorum &longs;ccuta effugerint. </s>
            <s id="N401E50">Sed omnium <lb/>op<gap/>ma abies: Nam cum proc<gap/>ritate &amp; amplitudine primaria &longs;it <lb/>tum rigore naturali contenta <expan abbr="n&otilde;">non</expan> facile oneribus pre&longs;&longs;antibus flec <lb/>titur: &longs;ed directa inuictaque permanet: A <gap/>de quod facilis e&longs;t et parie <lb/>tibus &longs;uo pondere non mole&longs;ta. </s>
 <s>Tecta alia &longs;ub diuo/alia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ub diuo. </s>           <s id="N401E65">Hu<gap/> uni plutim&aelig; a&longs;eribuntur <lb/>laudes: plures de &longs;e pr&aelig;&longs;<gap/>are utili<gap/>s aff<gap/> mant. </s>
            <s id="N401E72">Vnum tamen <lb/>illi e&longs;&longs;e uitium non n<gap/>gant: quod perf<gap/>cile ad &longs;e flammas admit <lb/>t<gap/>t: atque ignibus inf<gap/>n&longs;a &longs;it: Huic non po&longs;tponitur contignandis <lb/>edibus cupre&longs;&longs;us arbos alioqu<gap/>n eiu&longs;modi ut inter no&longs;tras arbores <lb/>primariam et pr&aelig;cipuam &longs;ibi laudem uendicet. </s>
 <s>Sub diuo <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> <lb/>qu&aelig; nullos ad ambulationis u&longs;us/&longs;ed unice ad imbrem excipien <lb/>dum &longs;int po&longs;ita: Non &longs;ub diuo &longs;unt contignationum et <expan abbr="te&longs;tudin&utilde;">te&longs;tudinum</expan> <lb/>intermedi&aelig; exten&longs;iones: quibus fiat ut &aelig;dificio qua&longs;i &aelig;dificium <lb/>aliud &longs;uperimponatur. </s>           <s id="N401E87">Hanc ueteres in <lb/>ter clari&longs;&longs;imas computabant non ul<gap/>mam ab cedro atque ebano. <lb/></s>
            <s id="N401E8F">Cupre&longs;&longs;umque apud indos prope inter aromata uenerantur: et me <lb/>rito id quidem: Laudent qui uelint amoniam chiam &amp; <expan abbr="cirenaic&atilde;">cirenaicam</expan>: <lb/>quam e&longs;&longs;e &aelig;ternam pr&aelig;dicat Theophra&longs;tus: Vtrum/odore/nito <lb/>re. </s>
 <s>Inhis ergo illud ueniet ut una inferioribus <lb/>&aelig;dificii membris ip&longs;um id opus tectum &longs;it: et &longs;uperioribus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it <lb/>area. </s>           <s id="N401E9C">robore/magnitudine/rectitudine/perhennitate: His omnibus <lb/>in laudibus quam tu illi arborem comparabis: Cariem &amp; uetu&longs;ta <lb/>tem penitus nihil &longs;entire cupre&longs;&longs;um affirmant: et rimam &longs;ponte <lb/>haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> capere: Ea nimirum de re Plato legas publicas: atque<lb/>in&longs;tituta in &longs;acris ponendas cen&longs;ebat tabulis cupre&longs;&longs;inis/ quod &longs;u <lb/>turas forte &aelig;terniores putabat &qgrave; &aelig;re. </s>
            <s id="N401EAD">Hic locus admonet ut refe <lb/>ram memoratu digna/qu&aelig; de cupre&longs;&longs;u ip&longs;a legerim &amp; uiderim: <lb/>Valuas cup re&longs;&longs;as in templo &aelig;phe&longs;i&aelig; Dian&aelig; annos dura&longs;&longs;e qua <lb/>dringentos te&longs;tantur: &amp; eas &longs;erua&longs;&longs;e nitorem: adeo ut nouas per <lb/>petuo diceres. </s>
 <s>Sed harum quidem <expan abbr="c&otilde;tignationum">contignationum</expan> ea pars tectum recte ap <lb/>pellabitur: qu&aelig; &longs;upra caput di&longs;tenta pendeat: quam eandem <expan abbr="cel&utilde;">celum</expan> <lb/>nuncupabimus: Qu&aelig; uero ob ambulantium pede pre&longs;&longs;ctur/ paui <lb/>mentum tecturaque nuncupabitur. </s>           <s id="N401EB8">Nos Rom&aelig; ad Petri ba&longs;ilicam uidimus/cum ab <lb/>Eugenio pontifice maximo ualue re&longs;tituerentur/ubi <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> ma <lb/>nus iniuriam rapiendo argento quo olim fuerant ue&longs;tit&aelig; / non in <lb/>tuli&longs;&longs;ent/&longs;olidas &amp; integerrimas annos plus quingentos quinqua <lb/>ginta perdura&longs;&longs;e: Nam &longs;i recte annales pontificium urbis Rom&aelig; <lb/>iaterpretamur / tot ab Adriani tertii Pontificis temporibus <pb xlink:href="004/01/050.jpg"/>qui eas po&longs;uit ad quartum Eugenium &longs;unt. </s>
            <s id="N401ECD">Itaque contignationi <lb/>bu&longs; faciundis Abietem probant: &amp; cupre&longs;&longs;um una re forta&longs;&longs;is pre <lb/>ferunt qd &longs;it &aelig;ternior: Sed e&longs;t abiete grauior <expan abbr="prob&atilde;t">probant</expan> et <expan abbr="pin&utilde;">pinum</expan> et pice <lb/>am. </s>
 <s>Sub diuo autem extrema operi <lb/>menta/ qu&aelig; imbribus exc ipiendis imponuntur/ pauimenti ne lo <lb/>co &longs;int/alibi di&longs;quiretur. </s>           <s id="N401EDE">Pinum enim abiete per&longs;imilem e&longs;&longs;e contra iniectum pondus <lb/>reniti putant: Sed inter pinum atque abietem cum c&aelig;tera tum hoc <lb/>intere&longs;t/ quod terebin&aelig; abies eo leditur minus quo e&longs;t pinus quidem <lb/>&longs;ucco <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Abies dulciori. </s>
            <s id="N401EEB">Ego nulli po&longs;tponenda<gap/> puto &longs;aricem <lb/>hanc equidem &longs;tructurarum <expan abbr="p&otilde;dera">pondera</expan> fir mi&longs;&longs;ime &amp; diuti&longs;&longs;ime &longs;ub <lb/>&longs;tenta&longs;&longs;e cum alibi tum apud Venetias ex uetu&longs;tis fori operibus <lb/>annotauimus. </s>
 <s>Tectorum uero qu&aelig; &longs;ub diuo &longs;unt tam <lb/>et &longs;i plane in&longs;e for<gap/>a&longs;&longs;e &longs;int &longs;uperficies/nun&quml; tamen erunt ille qui <lb/>dem &aelig;que di&longs;tantes pauimento quod operuerint pauimento: Sed <lb/>&longs;emper in aliquam erunt partem procliuia et obliqua imbrium ef <lb/>fundendorum gratia: At tectorum/qu&aelig; non &longs;ubdiuo &longs;unt/planas <lb/>qua&longs;que &longs;uperficies e&longs;&longs;e pauimento &aelig;que di&longs;tantes oportet: Tecta <lb/>uniuer&longs;a angulis et lineis ad are&aelig; figuram parietumque formam: <lb/>quibus operimentum futura &longs;int/&longs;e accomodent nece&longs;&longs;e e&longs;t: Atque<lb/>h&aelig;c cum inter &longs;e &longs;uccedant uaria: nam alia flexis omnibus lineis <lb/>alia rectis et alia mixtis et eiu&longs;modi: Fit inde adeo ut tectorum quo <lb/>que uari&aelig; et multiplices manarint form&aelig;: Tam &amp; &longs;i tecta ip&longs;a ex <lb/>&longs;e &longs;uapte natura &longs;int uaria: Quorum alia emi&longs;pheria / alia conca <lb/>merata/alia fornicaca/alia arcubus complu&longs;culis compacta: Item <lb/>alia qu&aelig; carin&aelig; dicantur: alia qu&aelig; di&longs;pluuia <expan abbr="nuncup&atilde;tur">nuncupantur</expan>: <expan abbr="Ver&utilde;">Verum</expan> <lb/>utrunque futurum &longs;it/omne <expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan> e&longs;&longs;e huiu&longs;modi oportet/ ut <expan abbr="&utilde;bia">umbia</expan> <pb xlink:href="004/01/031.jpg"/>&longs;ui pauimentum foueat/aquam ut pluuiam ab uniuer&longs;o cui operi <lb/>mentum &aelig;dificio &longs;it penitus admoueat: Nam &longs;emper quidem e&longs;t <lb/>ad ledendum paratus imber &amp; additus ad maleficium/quis mini <lb/>mos nun&quml; non u&longs;urpat: &amp; enim tenuitate perterebrat / mollitie <lb/>inficit/a&longs;&longs;iduitate commacerat omnes &aelig;dificii neruos / denique <lb/>&longs;tructuram funditus uitiat atque perdit: Ea de re probe ob&longs;eruarunt <lb/>periti architecti: ut liberum fluendi cur&longs;um imbribus pararent: ca <lb/>uerentque ne quo loci aqua con&longs;i&longs;teret/aut u&longs;piam peruaderet/quo <lb/>noxam inferret. </s>           <s id="N401EFA">Atqui eam quidem de &longs;e pr&aelig;&longs;tare utilitates cunc <lb/>tas/quas c&aelig;tere pr&aelig;&longs;tent arbores affirman<gap/>. </s>
            <s id="N401F01">Neruo&longs;a e&longs;t: uirium <lb/>tenax: in tempe&longs;tatibus firmi&longs;&longs;ima: aduer&longs;us cariem ille&longs;a. </s>
 <s>Hinc niuo&longs;is in locis tecta maxime di&longs;pluuia &longs;ur <lb/>&longs;um arrecta e&longs;&longs;e ad acutum angulum uoluere: quo niuium incre <lb/>menta minus accre&longs;cerent &amp; liquidius dilaberentur. </s>           <s id="N401F06">Ve <lb/>tus opinio hanc contra ignium iniurias <expan abbr="inuict&atilde;">inuictam</expan> &amp; prope ille&longs;am <lb/>per&longs;i&longs;tere/Quin &amp; obiciendos ex larice a&longs;&longs;es eo uer&longs;us unde igni <lb/>um aduentitium malum extime&longs;cas iubent: Sed nos eam uidi <lb/>mus incen&longs;am ardere/ramen ita ut fiammas d<gap/>dignari: ea&longs;que uel <lb/>le ab &longs;e di&longs;cutere uideatur. </s>
            <s id="N401F19">Vnum habere con&longs;tat uitium: nam a <lb/>quis marinis redditur teredini obnoxia. </s>
 <s>Locis uero <lb/>ut ita loquar &aelig;&longs;tiuis tecta obliquitate minus repente po&longs;uere. </s></p><p type="main">           <s id="N401F1E">Inutiles <expan abbr="trabeatio&itilde;bus">trabeatioimbus</expan> fo <lb/>re pr&aelig;dicant robora &amp; oleam/quod grauia &longs;int: quod cedant pon<lb/>deri &amp; prope &longs;ponte &longs;ua deflectantur: tum &amp; qu&aelig; facilius <expan abbr="frang&utilde;">frangum</expan> <lb/>tur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> findantur ad i&longs;tos trabeationum u&longs;us utilia non &longs;unt/uti e&longs;t <lb/>olea &amp; ficus &amp; tilia et &longs;alicta et eiu&longs;modi. </s>
            <s id="N401F35">Mirum quod de pal <lb/>ma <expan abbr="a&longs;&longs;euerant/c&otilde;tra">a&longs;&longs;euerant/contra</expan> &longs;uperimpo&longs;itum <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan> reniti et in diuer&longs;um <lb/>curuari. </s>
 <s>C&aelig;terum curandum e&longs;t ut <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maxime uno eodemque compari atque<lb/>integro fieri po&longs;&longs;it tectoque/&longs;eruata luminum parietumque ratione <lb/>longe lateque totum p&aelig;nitus &aelig;dificium operiatur: ita ut &longs;tillici <lb/>diis dilabens aqua: nullam <expan abbr="pariet&utilde;">parietum</expan> ptem madefaciat. </s>           <s id="N401F44">Subdiualibus <expan abbr="trabeat&otilde;ibus">trabeatonibus</expan> et tecturis iuniperum omnibus <lb/>pr&aelig;ferunt: &amp; huic ait Plinius <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> atque cedro/Sed <lb/>&longs;olidiorem. </s>
            <s id="N401F57">Tum et oleam infinitam habere &aelig;ternitatem pr&aelig;di <lb/>cant: &amp; Buxum etiam inter primarias annumerant: Ca&longs;tancam <lb/>quidem tam et &longs;i pandat et torqueatur/non tamen inhis operibus <lb/>qu&aelig; &longs;ub diuo e&longs;&longs;e oporteat/recu&longs;ant. </s>
 <s>Tum &amp; tec <lb/>tum ita ponere oportet ut in aliud tectum non impluat. </s>           <s id="N401F60">Probant &amp; in primis olea <lb/>&longs;trum ea maxime re qua &amp; Cupre&longs;&longs;um quod cariem non &longs;entiat: <lb/>quo in numero &longs;unt arbores/quibus in&longs;itus &amp; in&longs;u&longs;us unctuo&longs;us <lb/>&amp; gummo&longs;us &longs;uccus e&longs;t pr&aelig;&longs;ertim amar: us Eiu&longs;modi enim Ver <lb/>mem negan<gap/> admittere et aduertitias humiditates excludere in <lb/>promptu e&longs;t. </s>
            <s id="N401F6F">Contrariam his putant materiem omnem: <pb xlink:href="004/01/051.jpg"/>qu&aelig; dulci &longs;it &longs;ucco pr&aelig;dita: &amp; qu&aelig; facile incendatur. </s>
 <s>Superfici <lb/>es quoque tecti decur&longs;u e&longs;&longs;e oportet non ua&longs;tas &amp; immanes: Nam <lb/>tegularum ultimis canalibus pluui&aelig; pr&aelig; multorum <expan abbr="imbri&utilde;">imbrium</expan> exu <lb/>berantia redundarent: &amp; intra &aelig;dificium influerent: Qu&aelig; res <lb/>multo e&longs;&longs;ent cum operis detrimento. </s>           <s id="N401F76">Ab his ta <lb/>men excipiunt oleam et olea&longs;trum. </s>
            <s id="N401F7B">Cerrum aut et fagum natura <lb/>imbecillem e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem &amp; non peruenire ad uenu&longs;ta <lb/>tem affirmat Vitruuius. <!-- KEEP S--></s>
 <s>Ergo ubi erit area maxima <lb/>in plures e&longs;&longs;e diui&longs;um &longs;uperficies tectum/in uaria&longs;que partes deflu <lb/>ere oportet. </s>           <s id="N401F83">Plinius quercum item celeriter ait mar <lb/>ce&longs;cere. </s>
            <s id="N401F88">Ad reliqua uero inte&longs;tina opera <expan abbr="naluarum/lectorum/m&etilde;">naluarum/lectorum/men</expan> <lb/>&longs;arum &longs;ub&longs;elliorum et eiu&longs;modi abies egregia e&longs;t: pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <lb/>ad alpim Itali&aelig; montem excre&longs;cat. </s>
 <s>Nam id cum ad <expan abbr="c&otilde;moditatem/tum">commoditatem/tum</expan> adgratiam perti <lb/>net: Siquo incidet loco ut plura ponenda tecta &longs;int / coadiungen <lb/>tur illic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tectis tecta ita/ut qui &longs;emel &longs;ub tecto excepti &longs;int/ <lb/>totas obambulant &aelig;des operti tecto. </s>           <s id="N401F93">Nam h&aelig;c arbos natura e&longs;t &longs;ic <lb/>ci&longs;&longs;ima et glutinum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tenaci&longs;&longs;ima: E&longs;t &amp; picea et cupre&longs;&longs;us <lb/>his rebus percommoda. </s>
            <s id="N401F9E">Fagum fore alioquin fragilem pr&aelig;dicant <lb/>Sed cap&longs;is lecti&longs;que utilem: &amp; in tenui&longs;&longs;imas &longs;ecari lamina<gap/>: &longs;eca <lb/>ri quoque et ilicem aiunt belli&longs;&longs;ime: Inutiles et a&longs;&longs;eres habend&aelig; <lb/>&longs;unt iuglans/quod facile frangatur/ulmus fraxinu&longs;que: Nam h&aelig; <expan abbr="t&atilde;">tam</expan> <lb/>et &longs;i lente/facile tamen panduntur. </s>
 <s>Sequitur ut de apertione <lb/><expan abbr="dicend&utilde;">dicendum</expan> &longs;it. </s>           <s id="N401FAF">Verum <expan abbr="obedienti&longs;&longs;im&atilde;">obedienti&longs;&longs;imam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>omnium in opere affirmant fraxinum. </s>
            <s id="N401FB8">Sed nucem demiror non <lb/>multo e&longs;&longs;e in antiquorum monitis celebratiorem/ quando ea qui <lb/>dem ut uidere licet/cum ad c&aelig;teros plero&longs;que u&longs;us/tum maxime <lb/>a&longs;&longs;eritiis operibus admodum habilis et pertractabilis e&longs;t. </s>
 <s><expan abbr="Apertion&utilde;">Apertionum</expan> duo &longs;unt genera: Nam alia luminibus et <lb/>uentis: Alia rebus et incolis <expan abbr="adit&utilde;">aditum</expan> <expan abbr="exit&utilde;que">exitunque</expan> in <expan abbr="edifici&utilde;">edificium</expan> prebent. </s>           <s id="N401FC1"><expan abbr="Mor&utilde;">Morum</expan> <lb/>laudant cum ob eius &aelig;ternitatem/tum quod nigre&longs;cat uetu&longs;tate <expan abbr="&imacr;dies">indies</expan> <lb/>et fiat gratior. </s>
            <s id="N401FCF">Valuas memorat Theophra&longs;tus con&longs;ueui&longs;&longs;e diui <lb/>tes ponere ex loto ilice buxo ue. </s>
 <s>Lu <lb/>minibus fene&longs;tre <expan abbr="&longs;erui&utilde;t">&longs;eruiunt</expan>: rebus ho&longs;tia/&longs;cal&aelig; et &longs;patia <expan abbr="itercol&utilde;narumItem">itercolunnarum<lb/>Item</expan> quibus aqua et fumus puadit/uti &longs;unt putei: cloac&aelig; et foci <lb/>ut ita loquar/gula: et pr&aelig;furnia atque extuaria apertionum loco <lb/>ueniunt. </s>           <s id="N401FD4">Vlmum qu&aelig; rigorem firmi&longs;&longs;i <lb/>me a&longs;&longs;eruet: ideo portarum cardinibus utilem ducunt: Sed permu <lb/>tari iubent oportere ut &longs;it radix &longs;uperior inuer&longs;o cacumine: Cato <lb/>uectes aquifolios laureo&longs; atque ulmeos fieri iubet: Clauiculis cor <lb/>num comprobant: Gradus ad &longs;calas orno atque acere ponebant: Pi <lb/>nus: Picea: Vlmus ad aquarum ductus intercauabantur: &longs;ed ha&longs; <lb/>ce ni&longs;i terra contegas oci&longs;&longs;ime &longs;ene&longs;cere a&longs;&longs;euerant. </s>
            <s id="N401FE3">C&aelig;terum or <lb/>nandis &aelig;dibus laricem feminam qu&aelig; colore &longs;imilis e&longs;t melli com <lb/>pertum habent in tabellis pictorum e&longs;&longs;e immortalem: &amp; nullis <lb/>riuis fixilem palmaque ei nerui non in&longs;int tractim: &longs;ed c&aelig;&longs;im. </s>
 <s>Atqui pars qu&aelig;que domus habebit fene&longs;tras: quo re&longs;pi <lb/>rat inclu&longs;us aer: atque in horas innouatur: Nam alioquin pu <lb/>tre&longs;cet &amp; uitium afferet. </s>           <s id="N401FEC">Id <lb/>circo ad &longs;imulacra deorum efficienda utebantur. </s>
            <s id="N401FF1">Tum &amp; uteban <lb/>tur Lotho ac Buxo &amp; Cedro: &amp; item Cupre&longs;&longs;o: et cra&longs;&longs;iore olea <lb/>rum radice/&aelig;gyptiaque per&longs;ica: quam e&longs;&longs;e lotho &longs;imilem referunt <lb/>Torno autem &longs;iquid terete reddidi&longs;&longs;e opus erat Fago/Moro/Te <lb/>rebinto: &amp; inprimi&longs; Buxo omnium &longs;pi&longs;&longs;i&longs;&longs;ima: <pb xlink:href="004/01/052.jpg"/>&amp; egregie tornatili: &amp; ebano omnium gracillima utobantur. <lb/></s>
 <s>Apud Eabiloniam in templo <pb xlink:href="004/01/032.jpg"/>Apollinis <expan abbr="inu&etilde;tam">inuentam</expan> refert capitolinus hi&longs;toricus auream arculam <lb/>per uetu&longs;tatem: ex qua corruptus: &amp; perinde ueneficus inclu&longs;us <lb/>aer/cum illa quidem refringeretur &longs;e &longs;e effundens: non eos &longs;olum <lb/>interemit: qui tum prope aderant: Verum &amp; contagionibus pe <lb/>&longs;tem atroci&longs;&longs;imam totam in A&longs;iam u&longs;que ad Parthos intulit.</s></p><p type="main">           <s id="N402001">Neque &longs;ignis &amp; tabulis efficiundis a&longs;pernabantur populum albam <lb/>&amp; item nigram: &amp; &longs;alicem &amp; carpinum et &longs;orbum/&longs;ambucum et <lb/>ficum: Qu&aelig; arbores cum &longs;iccitate et &aelig;quabilitate ad excipienda <lb/>&longs;eruandaque pictorum glutiniamenta et illiniamenta utiles &longs;unt: <lb/>Tum ad formas exprimendas ductibile&longs; quidem atque admodum <lb/>faciles: Verum inter ha&longs;ce omnium molli&longs;&longs;imam &aelig;xtare tili <lb/>am in promptu e&longs;t: Sunt qui ad &longs;igna conficienda iuiubam com <lb/>probant: His contraria e&longs;t robur: quando quidem inter &longs;e et cum <lb/>aliis omnibus eiu&longs;modi materiis in&longs;ociabilis omnino: et omnis <lb/>glutini&longs; a&longs;pernatrix &longs;it. </s>
            <s id="N402016">Idem uitium e&longs;&longs;e omnibus lactumo&longs;is et <lb/>cri&longs;pis aiunt/ut omne genus glutinamenti abdicent. </s>
 <s>Ex Ammiano item Marcellino hi&longs;torico legimus Marci Antonii <lb/>&amp; ueri temporibus apud Seleucam po&longs;t directum templum: &amp; <lb/>perlatum &longs;imulacrum conici Apollinis Romam / fui&longs;&longs;e per mili <lb/>tes inuentum angu&longs;tum &amp; prius conclu&longs;um aCaldeorum uatibus <lb/>foramen. </s>           <s id="N40201B">Ra&longs;ile <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>atque den&longs;um quodque lignum &aelig;gre coheret glutino: Qu&aelig; item di <lb/>uer&longs;a &longs;unt natura uti e&longs;t Hedera/Laurus/Tiliaque / quod calid&aelig; <lb/>&longs;int/cum his qu&aelig; humectis locis na&longs;cuntur: quod eiu&longs;modi om <lb/>nes frigid&aelig; natura &longs;int / diu glutino non coh&aelig;rent. </s>
            <s id="N40202A">Vlmus / <lb/>Fraxinus/Morus/ Cera&longs;u&longs;que / quod &longs;icc&aelig; &longs;int cum platano et al <lb/>no / qu&aelig; madid&aelig; natura &longs;unt /non conueniunt. </s>
 <s>Quod ubi pr&aelig;de &longs;tudio re&longs;erarunt/ pe&longs;tilens exiluerit <lb/>uapor tam atrox: tamque dete&longs;tabilis ut a Per&longs;arum finibus intra <lb/>Galliam u&longs;que infecta omnia &longs;int reddita tetro &amp; fune&longs;to morbo <lb/>Fene&longs;tras igitur e&longs;&longs;e oportet man&longs;ionibus &longs;ingulis. </s>           <s id="N402031">Quin &amp; tan <lb/>tum affuit apud maiores / ut natura inter &longs;e non congruentia: <lb/>&amp; contraria glutino connetterent: Vt etiam &longs;imul non iugata: <lb/>Sed h&aelig;rentia uetuerint coagmentari. </s>
            <s id="N40203A">Hincillud Vitruuii quod <lb/>e&longs;culeos quidem axes admonet querquinis non iungendos. </s>
 <s>Id quidem <lb/>cum luminis excipiendi/tum etiam innouandi aeris gratia: &amp; e <lb/>as quidem adloci u&longs;um &amp; parietis amplitudinem accommodatas <lb/>Vt neque plus: neque item minus excipiant luminis neque frequen <lb/>tiores aut rariores &longs;int <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> u&longs;us po&longs;tulet. </s>           <s id="N40203F">Ve <lb/>rum ut de his omnibus &longs;ummatim referam: Apud omnes aucto <lb/>res con&longs;tat <expan abbr="inf&aelig;c&utilde;das">inf&aelig;cundas</expan> arbores firmiores e&longs;&longs;e fertilibus: Silue&longs;tres <lb/>&amp; manu ferroque non cultas duriores e&longs;&longs;e dome&longs;ticis: Nam &longs;ilue <lb/>&longs;tres quidem in morbos incidere/quibus interimant negat Theo <lb/>phra&longs;tus: Dome&longs;ticas uero: &amp; maxime qu&aelig; fructus ferant graui&longs; <lb/>&longs;imis e&longs;&longs;e obnoxias morbis <expan abbr="pr&aelig;dic&atilde;t">pr&aelig;dicant</expan>: Et inter feraces pr&aelig;coques <lb/>&longs;erotinis/ &amp; dulces acutis e&longs;&longs;e imbecilliores &longs;tatuunt: Et inter a <lb/>cutas atque a&longs;peras &longs;olidiores putant eas/qu&aelig; fructus acerbiores ra <lb/>riore&longs;que edant: Qu&aelig; alternis annis promunt: &amp; qu&aelig; penitus &longs;te <lb/>riles &longs;int/feracibus nodo&longs;iores &longs;unt: Et i&longs;tarum quo qu&aelig;que breui <lb/>or/eo difficilior. </s>
            <s id="N402060">Et &longs;teriles magis cre&longs;cunt quam fertiles.</s>
 <s>Tum &amp; pro&longs;piciendum <lb/>e&longs;t quibus uentis excipiendis pateant fene&longs;tr&aelig; ip&longs;&aelig;: Nam qu&aelig; <lb/>&longs;alubres &longs;pectabunt auras multo adapertas quoquo uer&longs;us licebit <lb/>facere: Et eas quidem iuuabit ita aperire/ Vt incolarum corpora <lb/>appellens flatus ambiat. </s>         </p>
          <p id="N402063" type="main">
 <s>Hoc maxime fiet&longs;i fene&longs;trarum &longs;ponde <lb/>e&longs;&longs;ent humiles adeo/ut uideri et uidere per uicos ambulantes po&longs; <lb/>&longs;is. </s>           <s id="N402065">Addunt &amp; eas qu&aelig; in propatulo &amp; nulli&longs; neque montibu&longs; tect&aelig; <pb xlink:href="004/01/053.jpg"/>neque &longs;ylui&longs;: &longs;ed crebri&longs; uenti&longs; &amp; tempe&longs;tatibu&longs; agitate creuerint/ <lb/>firmiores illas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cra&longs;&longs;iore&longs;que e&longs;&longs;e: &longs;ed breuiores <expan abbr="nodo&longs;iore&longs;que&qtilde;">nodo&longs;iore&longs;que<lb/>quae</expan> qu&aelig; in conualle &amp; loco a uenus tuto excreuerint. </s>
            <s id="N402078">Tum &amp; arbo <lb/>res ort&aelig; in locis humidis atque opacis molliores putant: &quml; qu&aelig; in <lb/>apricis atque &longs;iccis coaluerint. </s>
 <s>Qu&aelig; autem non u&longs;que quaque &longs;aluberrimis uentorum plagis ob <lb/>iect&aelig; erunt fene&longs;tr&aelig;/ita ponentur ut lumina excipiant non pauci <lb/>ora <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conueniat: &longs;ed ne etiam plura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quibus po&longs;&longs;it carere: Et po <lb/>nentur ill&aelig; quidem in &longs;ublimi/quo uentos a corporibus obiectus <lb/>paries intercipiat. </s>           <s id="N40207F">Et qu&aelig; ad boream na&longs;can. </s>
            <s id="N402082">ur aptio <lb/>res e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; a borea ad hau&longs;trum declinent. </s>
 <s>Nam habebunt quidem hoc pacto uentos/ qui <lb/>bus aer reficiatur: Sed erunt infracti atque perinde non omnino <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;ani. </s>           <s id="N40208B">Et qu&aelig; locis a &longs;ua <lb/>natura &longs;int alienis nat&aelig; non &longs;ecus atque abortiuas re&longs;puunt. </s>
            <s id="N402090">Et me <lb/>ridianas quidem pr&aelig; duras fore: &longs;ed medullis contor queri &amp; mi <lb/>nus coequabiles pr&aelig;&longs;tare &longs;e ad opus exequendum: Praterea ari <lb/>das natura atque adcre&longs;cendum tardas robu&longs;tiores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; laxe <lb/>&amp; fecund&aelig; &longs;int. </s>
 <s>Pro&longs;piciendum e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> qui &longs;oles penetraturi inde intra &aelig;des <lb/>&longs;int: et <expan abbr="prodiuer&longs;or&utilde;">prodiuer&longs;orum</expan> <expan abbr="c&otilde;moditate">commoditate</expan> habend&aelig; aptiores aut arctiores fe <lb/>ne&longs;tr&aelig; &longs;unt. </s>           <s id="N40209F">Nam quod in his femineam/ in his uero alteris <lb/>ma&longs;culinam e&longs;&longs;e naturam putabat Varro: &amp; candida qu&aelig;que li <lb/>gna minus e&longs;&longs;e den&longs;a &amp; magis <expan abbr="tractabilia/&qtilde;">tractabilia/quae</expan> quibus color quiuis <lb/>in&longs;ufus &longs;it. </s>
            <s id="N4020AC">Et pondero&longs;a quidem omnis materia &longs;pi&longs;&longs;ior duriorque<lb/>&longs;eui e&longs;t. </s>
 <s>Nam &aelig;&longs;tiuis diuer&longs;oriis aut ua&longs;tos quaque uer&longs;us &longs;i <lb/>erunt ill&aelig; quidem &longs;eptentrionales / aut &longs;i erunt meridiane &longs;oli <lb/>bu&longs;que obiect&aelig; infimas et modicas po&longs;ui&longs;&longs;e apertiones conferet / <pb xlink:href="004/01/033.jpg"/>quando quidem ille expeditiores auras excipiant: h&aelig; minoribus <lb/>radiorum circulus offendatur: &amp; &longs;atis habebit a&longs;&longs;iduo circunful <lb/>gente &longs;ole luminum is locus in quo magis umbr&aelig; gratia <expan abbr="hom&imacr;es">homines</expan> <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> luminum conuenerint. </s>           <s id="N4020B1">Et quo qu&aelig;que leuior/eo e&longs;t fragilior: &amp; quo cri&longs;pior/eo <lb/>a&longs;tructior. </s>
            <s id="N4020B6">Tum quibus natura dederit/ut diutius in uita uige <lb/>ant/dedi&longs;&longs;e etiam ut ab&longs;ci&longs;&longs;&aelig; tardius corrumpantur. </s>
 <s>Contra hibernis in diuer&longs;oriis fene&longs;tr&aelig; <lb/>directis &longs;olibus patebunt: &longs;i erunt adapert&aelig;: &longs;ed uentis non ita pa <lb/>tebunt &longs;i erunt &longs;ublimes: nam recto cur&longs;u uenti &longs;tantes incolas <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>impetent. </s>           <s id="N4020BB">Omni <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>in ligno/quo minus medull&aelig; ine&longs;t / eo natura illi acrior et robu <lb/>&longs;tior e&longs;t: qu&aelig; partes ad medullam proximiores &longs;unt / duriores <lb/>h&aelig; quidem c&aelig;teris/ac den&longs;iores &longs;unt. </s>
            <s id="N4020C8">qu&aelig; cortici propinquiore&longs; <lb/>&longs;unt neruo tenaciore &longs;unt. </s>
 <s>C&aelig;terum lumina undeuis excepturus &longs;is/haberi ea in <lb/>promptu e&longs;t/unde celum liberum <expan abbr="&imacr;tuearis">intuearis</expan>: Et omnes apertiones <lb/>qu&aelig; luminum excipiendorum cau&longs;a fact&aelig; &longs;int / nullo pacto conde <lb/>cet po&longs;ui&longs;&longs;e infimas. </s>           <s id="N4020CD">Et enim in arboribus ueluti in <lb/>animante pro cute e&longs;&longs;e &longs;tatuunt extremum corticem: pro carne <lb/>id quod ad cutem &longs;ube&longs;t: pro o&longs;&longs;e id quod ad medullam circum <lb/>obuoluitur: &amp; nodos in plantis per &longs;imiles e&longs;&longs;e neruis putabat <lb/>Ari&longs;toteles. <!-- KEEP S--></s>
            <s id="N4020D9">Ligni partem omnium pe&longs;&longs;imam alburnum depu <lb/>tant/cum alias ob res/tum quod teredinibus infen&longs;a &longs;it. </s>
 <s>Vultu enim lumina &longs;pectantur/non pedi <lb/>bus: tum &amp; <expan abbr="eu&etilde;it">euenit</expan> i&longs;tiu&longs;modi ut unius aut alterius hominis obiec <lb/>tu lumina intercipiantur: locu&longs;que deinceps reliquus reddatur ob <lb/>&longs;curior. </s>           <s id="N4020DE">Adde his <lb/>quod partes materi&aelig;/qu&aelig; dum &longs;taret arbor ad &longs;olem meridiem ur <lb/>gebatur/aridiores erunt c&aelig;teris et gracidiores <expan abbr="tenuiore&longs;que/tam&etilde;">tenuiore&longs;que/tamen</expan> <lb/>den&longs;iores: habebuntque medullam i&longs;ta exparte cortici uiciniorem. <lb/></s>
            <s id="N4020EC">Et qu&aelig; item partes telluri et radicibus fuere finitim&aelig;/ &longs;tabunt il <lb/>le quidem c&aelig;teris grauiores huius &longs;ignum quod aquis &aelig;gre adna <lb/>tabunt: et arboris cuiu&longs;que pars media cri&longs;pior: &amp; macul&aelig; uti <lb/>cunque &longs;int/quo radicibus adiunctiore&longs; eo amfractiore&longs; intima&longs; ta <lb/>men qua&longs;que pte&longs; &longs;upnatibu&longs; con&longs;tantiore&longs; et <expan abbr="c&etilde;modiore&longs;">cemmodiore&longs;</expan> ducunt.</s>
 <s>Quod quidem incommodum non fit lumine ducto a &longs;u <lb/>blimi. </s>         </p>
          <pb xlink:href="004/01/054.jpg"/>
 <s>Ho&longs;tia fene&longs;tras imitentur: ut pro loci frequentia &amp; u <lb/>&longs;u maiora aut minora/plura pauciora ue <expan abbr="adhibe&atilde;tur">adhibeantur</expan>. </s>         <p id="N4020FE" type="main">
            <s id="N402100">Verum in arborum generibus comperio aliquas de quibus opti <lb/>mi &longs;criptores longe miranda referant: Nam uitem quidem &longs;eculo <lb/>rum eternitatem &longs;uperare affirmant. </s>
 <s>Sed inutris <lb/>que ob&longs;eruatum uideo/ut publicis &aelig;dificiis complurime horum in <lb/>primis generum apertiones fierent: Eam rem nobis theatra atte <lb/>&longs;tantur: Qu&aelig; &longs;i recte interpretamur / tota con&longs;tant apertionibus <lb/>cum &longs;calarum/tum maxime fene&longs;trarum &amp; ho&longs;tiorum.</s></p><p type="main">           <s id="N402107">Iouis &longs;imulacrum factum ex <lb/>uite in urbe Populonia ad Ce&longs;aris tempora con&longs;piciebatur &longs;eculis <lb/>permultis incorruptum. </s>
            <s id="N40210E">Neque ulli e&longs;&longs;e ligno naturam penitus &aelig; <lb/>terniorem omnes pr&aelig;dicant. </s>
 <s>Atqui apertiones quidem ita loca&longs;&longs;e oportet ut amplioribus pari <lb/>etibus non minime ponantur apertiones &amp; modicis parietum <expan abbr="fr&otilde;">from</expan> <lb/>tibus nihilo ua&longs;tiores adigantur quam u&longs;us po&longs;tulat. </s>           <s id="N402113">In Arriana indorum regione haberi <lb/>uites tam cra&longs;&longs;as ait Strabo/ut eius truncum homines uix ample <lb/>xentur bini. </s>
            <s id="N40211A">Apud Vticam tectum ex cedro &longs;teti&longs;&longs;e annos mille <lb/>ducentos otto &amp; &longs;eptuaginta tradidere. </s>
 <s>In huiu&longs;mo <lb/>di apertionibus alii alia probarunt liniamenta: Sed probati&longs;&longs;imi <lb/>ubi licuit non ni&longs;i quadranguli&longs; &amp; rectilineis u&longs;i &longs;unt. </s>           <s id="N40211F">In Hi&longs;pania templo Dia <lb/>n&aelig; trabes ex iunipero ab anno ducente&longs;imo ante excidium Troi&aelig; <lb/>u&longs;que ad Hanibalem dura&longs;&longs;e te&longs;tantur. </s>
            <s id="N402126">Atqui cedro quidem mira <lb/>e&longs;t natura: &longs;i uti ferunt una h&aelig;c arbos clauum non tenet. </s>
 <s>Tandem <lb/>in hoc omnes conueniunt/ut pro &aelig;dificii amplitudine et figura <lb/>uticunque ille quidem &longs;int accommodent ur.</s></p><p type="main">           <s id="N40212B">In monti <lb/>bus qui ad Benacum &longs;unt abieti genus riget: quo &longs;i feceris uas/ni <lb/>prius oleo perunxeris non continebit uinum. </s>
            <s id="N402132">Hactenus de arbori <lb/>bus. </s>
 <s>Tum &amp; ho&longs;tiorum apertiones ita con&longs;tituendas ducunt/ Vt alti <lb/>ores omnino &longs;int quam lat&aelig;: Et ex his qu&aelig; altiores &longs;int duos h&aelig; <lb/>capiant continuos circulos. </s>           <s id="N402137">Parandus e&longs;t etiam lapis qui pro muris habendus &longs;it: is e <lb/>rit duplex: alius qui cementis coaptandis deuinciendi&longs;que: Alius <lb/>qui &longs;tructur&aelig; conueniat. </s>
            <s id="N40213E">De eo qui ad &longs;tructuram prius: Sed mul <lb/>ta cum breuitatis cau&longs;a/ tum quod nimium trita &longs;unt pr&aelig;termittam <lb/>Neque i&longs;thic in&longs;i&longs;tam ut phy&longs;ica illa de lapidum primordiis atque <lb/>origine di&longs;putem: ex aqu&aelig; ne ac terr&aelig; commixtionibus ui&longs;co&longs;a il <lb/>la principia in limum prius: &longs;ubinde in lapidem duruerint: frigo <lb/>ris ne an quod degemmis a&longs;&longs;erunt/caloris ui &longs;oli&longs;que radio den&longs;a <lb/>ta concreuerint/an potius ut rerum aliarum/&longs;ic &amp; lapidum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>&longs;int a rerum natura indita telluri <expan abbr="&longs;em&itilde;a">&longs;emina</expan>: Colores ne lapidibus ex <lb/>rata terrenorum corpu&longs;culorum cum liquenti aqua confu&longs;ione in <lb/>&longs;int: An ex innata &longs;eminis ip&longs;ius ui: An ex concepta radii impre&longs; <lb/>&longs;ione ad&longs;int. </s>
 <s>Qu&aelig; uero humiliores altitudinem ha <lb/>beant diametri eius quadrati cuius &longs;it latus ima ho&longs;tii ip&longs;ius lati <lb/>tudo. </s>           <s id="N40215D">Itaque i&longs;tiu&longs;modi omnia tam &amp; &longs;i forta&longs;&longs;is aliquid fa <lb/>cerent ad rem exornandam: ea tamen pr&aelig;termittam: remque <expan abbr="ip&atilde;m">ipamm</expan> <lb/>&aelig;dificatoriam qua&longs;i inter fabros u&longs;u &amp; arte probatos tractans libe <lb/>rius &amp; &longs;olutius <expan abbr="pro&longs;equar/&qtilde;">pro&longs;equar/quae</expan> exacti&longs;&longs;ime philo&longs;ophantes forta&longs;&longs;is <lb/>po&longs;tulant. </s>
            <s id="N402170">Cato lapidem inquit &aelig;&longs;tate eximito: &longs;ub diuo habeto: <lb/>Ante biennium in opus ne ponito: &aelig;&longs;tate quidem / quo uentis &amp; <lb/>gelicidiis &amp; imbribus/reliquisue temporum iniuriis in&longs;ueti lapi <lb/>des &longs;en&longs;im a&longs;&longs;ue&longs;cant: Nam lapidem quidem nuper ex fodina hu <pb xlink:href="004/01/055.jpg"/>more natiuo &amp; &longs;ucco pregnantem/&longs;i uentorum acerbitati &amp; &longs;ubi <lb/>tis gelicidiis obieceris/findetur atque &longs;oluetur. </s>
 <s>Et po&longs;ui&longs;&longs;e ho&longs;tia illic conuenit / unde in qua&longs;que partes <lb/>&aelig;dificii commodi&longs;&longs;imus quoad fieri po&longs;&longs;it aditus pr&aelig;beatur: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>&amp; grati&aelig; &longs;tudui&longs;&longs;e oportet in huiu&longs;modi apertionibus / Vt ma <lb/>gnitudinibus co&aelig;quatis dextera &longs;ini&longs;tris re&longs;pondeant.</s></p><pb xlink:href="004/01/034.jpg"/><p type="main">           <s id="N40217F">Sub diuo quo q&longs;que<lb/>lapis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it ualidus: &amp; contra res aduer&longs;as &amp; lace&longs;centes con&longs;tans <lb/>Primo i&longs;tiu&longs;modi qua&longs;i pr&aelig;ludio futuri cum temporis &aelig;ternita <lb/>te certaminis comprobetur. </s>
            <s id="N40218C">Non ante biennium quo imbecilles <lb/>natura &amp; qui uitium in opere facturi erant non te lateat &amp; a fir <lb/>mioribus &longs;eparentur: Et enim quocunque in genere lapides inueni <lb/>ri certum e&longs;t inter &longs;e uarios: ita ut alii &longs;ub aere dure&longs;cant: alii pru <lb/>inis a&longs;per&longs;i rubiginem trahant atque di&longs;&longs;oluantur &amp; huiu&longs;modi.</s>
 <s>Numero autem fene&longs;tras et ho&longs;tia a&longs;&longs;ueuere ponere impari: Sed <lb/>ita ut hinc atque hinc partes paribus <expan abbr="re&longs;p&otilde;derent">re&longs;ponderent</expan>. </s>         </p>
          <p id="N402197" type="main">
 <s>Media uero <expan abbr="e&longs;&longs;&etilde;t">e&longs;&longs;ent</expan> <lb/>paulo ampliora: Atque maximopere pr&aelig;cauebant/ ut uiribus &aelig;di <lb/>um parcerent ea de re longe ad angulis: et columnarum producti <lb/>onibus apertiones ponebant locis poti&longs;&longs;imum parietis imbecillio <lb/>ribus: &longs;ed qu&aelig; honeri &longs;ub&longs;tinendo non uacarent: Et &longs;eruabant ut <lb/>a &longs;olo ad tectum u&longs;que integr&aelig; &amp; minime inter&longs;ract&aelig; &quml; plures po&longs; <lb/>&longs;ent parietis partes &longs;urgerent ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan>. </s>           <s id="N402199">Verum hi quales pro locorum uarietate &amp; natura &longs;int/u&longs;u et ex <lb/>perientia pulcherrime innote&longs;cunt: Vt iam <expan abbr="exueter&utilde;">exueterum</expan> &aelig;dificiis cu <lb/>iu&longs;que lapidis uim et uirtutem didici&longs;&longs;e plenius po&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> exphilo&longs;o <lb/>phantium &longs;criptis et monumentis. </s>
            <s id="N4021AA">Tamen de toto lapidum gene <lb/>re ut &longs;ummatim loquar/&longs;ic licebit &longs;tatui&longs;&longs;e. </s>
 <s>E&longs;t genus quod <lb/>dam qua&longs;i apertionum quod ho&longs;tia &amp; fene&longs;tras &longs;itu et forma imi <lb/>tentur: Sed totam parietis cra&longs;&longs;itudinem non peruadit / Verum <lb/>qua&longs;i &longs;caphis <expan abbr="&itilde;cauatis">incauatis</expan> digna aptaque &longs;patia &longs;ede&longs;que &longs;ignis &amp; tabulis <lb/>pr&aelig;bent. </s>           <s id="N4021AF">albus qui&longs;que lapis <lb/>facilior fu&longs;co <expan abbr="&etilde;">em</expan>: Tralucidus opaco ductibilior: Et quo qui&longs;que ma <lb/>gis imitabitur &longs;alem/eo erit intractabilior. </s>
            <s id="N4021BA">Harena in&longs;per&longs;us la <lb/>pis collu&longs;tranti a&longs;per e&longs;t. </s>
 <s>H&aelig;c autem &amp; quo loci et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> crebr&aelig; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> que ampl&aelig; &longs;tatuen <lb/>de &longs;int/tum dicemus di&longs;tinctius/cum de ornamentis <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> <lb/>tractabimus: tam &amp; &longs;i non minus ad impen&longs;&aelig; rationem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad ue <lb/>nu&longs;tatem operis faciat: quod in muro complendo minus lapidum <lb/>&amp; cementi <expan abbr="c&otilde;&longs;umatur">con&longs;umatur</expan>: Hoc tantum <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan> ad rem/quod has &longs;ca <lb/>pharum collationes numero aptas/amplitudine inua&longs;tas / forma <lb/>decenti e&longs;&longs;e oportet: ut &longs;ui ordinis penitus fene&longs;tras imitentur: et <lb/>apertiones quidem i&longs;tiu&longs;modi uticunque ille &longs;int aduerti ex <expan abbr="ueter&utilde;">ueterum</expan> <lb/>operibus non ampliores con&longs;ueui&longs;&longs;e ponere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut &longs;ui parietis <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <lb/>occupent <expan abbr="&longs;eptim&atilde;">&longs;eptimam</expan>: Sed ne minores quidem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut capiant nonam. <lb/></s>           <s id="N4021BF">Aure&aelig; &longs;i intermicabunt &longs;cintille/contu <lb/>max. </s>
            <s id="N4021C4">Nigrantes &longs;i ut ita loquar &longs;catent puncti/indomitus. </s>
 <s>Inter columniorum &longs;patia nimirum inter primas apertiones con <lb/>numeranda &longs;unt: Ea pro &aelig;dificiorum uarietate quoque uaria con&longs;ti <lb/>tuuntur Sed de his di&longs;tinctius dicemus/cum pr&aelig;&longs;ertim de &longs;acris <lb/>&aelig;dibus parandis &longs;uo loco ratiocinabimur. </s>           <s id="N4021C7">Qui <lb/>guttis e&longs;tangularibus a&longs;per&longs;us/is erit firmior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui glubo&longs;is: &amp; <lb/>gutt&aelig; quo erunt minores/eo erit lapis tollerantior: Et quo cuique<lb/>color purgatior atque limpidior/eo &aelig;ternior: Et lapidi quo uenarum<lb/>aderit minus/co integrior: Et quo uena ip&longs;a contiguo lapidi colo <lb/>re congruentior/eo &aelig;quabilior: et quo tenuior/eo moro&longs;ior: &amp; <lb/>quo amfractior et uolutior/eo au&longs;terior: et quo internodo&longs;ior/eo <lb/>acerbior. </s>
            <s id="N4021DC">Venarum ea e&longs;t apprime fixilis qu&aelig; &longs;ui medio lineam <lb/>habuerit ductam rubrica/aut ocrea putrenti proxima ad has erit <lb/>qu&aelig; diluto et albe&longs;cente herbaceo colore &longs;par&longs;im fu&longs;cabitur: Om <lb/>nium difficillima qu&aelig; glaciem pr&aelig;&longs;ertim <expan abbr="cerule&atilde;">ceruleam</expan> <expan abbr="imite&ttilde;">imitetur</expan>. </s>
 <s>Hic &longs;at &longs;it admonu <lb/>i&longs;&longs;e apertiones ha&longs;ce ita ponendas/ Vt columnarum ratio / qu&aelig; <lb/>tectis &longs;ub&longs;tinendis relinquantur / in primis &longs;it per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diligenti&longs;&longs;i <lb/>me habita: nequid ille quidem graciliores relinquantur atque ra <lb/><expan abbr="riores/&qtilde;">riores/quae</expan> ut commode ferre onus tectorum po&longs;&longs;int: ne ue quidem <lb/>cra&longs;&longs;iores: aut frequentiores <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut are&aelig; &longs;patia &amp; aditus ad rerum <lb/>temporumque u&longs;us expedita relinquantur. </s>           <s id="N4021ED">Vena <lb/>rum numerum di&longs;&longs;idio&longs;um et incon&longs;tantem <expan abbr="indic&atilde;t">indicant</expan>: et quo directio <lb/>res/eo infideliores. </s>
            <s id="N4021F8">Lapis quo di&longs;&longs;ractis glebulis aciem <expan abbr="acutior&etilde;">acutiorem</expan> <lb/>et ter&longs;iorem dederit/eo erit concretior: Et lapis cum defringitur <lb/>cute qui minus extabit a&longs;pera/is erit abilior &longs;cabro: Sed &longs;cabri ip <lb/>&longs;i quo erunt candidiores/eo minus erunt ob&longs;equentes. </s>
 <s>C&aelig;terum apertiones <lb/>ali&aelig; cum crebr&aelig; extabunt column&aelig; / Ali&aelig; cum rar&aelig;. </s>           <s id="N402205">Et contra <lb/>fu&longs;cus qui&longs;que lapis ubi erit luna minutiore / illic magis ferri <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> <pb xlink:href="004/01/056.jpg"/>a&longs;pernabitur/ignobilis qui&longs;que lapis quo fi&longs;tulo&longs;ior eo durior: Et <lb/>qui aqua a&longs;per&longs;us &longs;ummotenus tardius are&longs;cet/is erit crudior: Et <lb/>grauis qui&longs;que lapis &longs;olidior &amp; expobilior leui: et leuis qui&longs;que fria <lb/>bilior graui: et re&longs;onans dum ferias lapis den&longs;ior e&longs;t &longs;urdo: et qui <lb/>duriter per&longs;ricatus olebit &longs;ulphur/acrior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui nihil referat o <lb/>lidi: et quo denique ad &longs;calprum contumacior / eo contra lace&longs;&longs;en <lb/>tes tempe&longs;tates rigidior et con&longs;tantior. </s>
            <s id="N402222">Ad fauces fodin&aelig; qui tem <lb/>pe&longs;tatibus per&longs;tructus glebis &longs;e &longs;e grandioribus a&longs;&longs;eruarit / hunc <lb/>firmiorem ducunt. </s>
 <s>Namque<lb/>crebris columnis trabs: raris arcus &longs;uper adducitur. </s>           <s id="N402229">Omnis item lapis ferme cum defoditur mol <lb/>lior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum &longs;ub diuo e&longs;t habitus: et humore a&longs;per&longs;us: atque infu <lb/>&longs;us lapis tractabilior ferro <expan abbr="e&longs;t/&qtilde;">e&longs;t/quae</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> exaruerit: Et &longs;uo qui&longs;que lapis <lb/>quo humectiore fodin&aelig; loco exemptus &longs;it/eo cum aruerit erit <expan abbr="d&etilde;">dem</expan> <lb/>&longs;ior: et hau&longs;tro flante credunt dolabiriores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> flante borea: et <lb/>borea urgente facilius findi <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hau&longs;tro. </s>
            <s id="N40224E">Verum lapides ip&longs;i qua <lb/>les futuri per &aelig;tatem &longs;int/&longs;iquid libeat ocius periculum facere/in <lb/>ditia patebunt hinc. </s>
 <s>Sed omni <lb/>bus apertionibus/quibus arcus ducitur curandum e&longs;t.<pb xlink:href="004/01/035.jpg"/>ut &longs;it ille quidem arcus non <expan abbr="minor/&qtilde;">minor/quae</expan> circuli dimidia pars parte <lb/>addita &longs;emidiametri &longs;eptima. </s>           <s id="N402255">Nam qui aqua commadefactus per <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>ponderi adiecerit/erit is quidem humido di&longs;&longs;olubilis. </s>
            <s id="N40225E">Qui uero <lb/>igne et flammis pertactus frace&longs;cet: &longs;ub &longs;ole &aelig;&longs;tuque non pdurabit: <lb/>Neque hic pr&aelig;termittenda cen&longs;eo digna memoratu qu&aelig;dam: qu&aelig; <lb/>de non nullis lapidibus ueteres meminere. </s>
 <s>Nam apud peritos compertum af <lb/>firmant/hunc e&longs;&longs;e omnium unum ad perennitatem accommoda <lb/>ti&longs;&longs;imum. </s>           <s id="N402267">Nam erit quidem non <lb/>ab re intellexi&longs;&longs;e quantum habeant in &longs;e et uarietatis et admirati <lb/>onis/quo qu&aelig;que aptis u&longs;ibus decentius accomodentur. </s>
            <s id="N40226E">Circa uol <lb/>&longs;inen&longs;em et in &longs;tratonen&longs;i agro e&longs;&longs;e lapidem pr&aelig;dicant omnibus <lb/>&aelig;di&longs;iciorum u&longs;ibus accommodati&longs;&longs;imum: cui neque ignis: neque ul <lb/>la tempe&longs;tatum uis noceat: Eundemque e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem pe <lb/>nitus &aelig;ternum atque incorruptibilem: et &longs;imulacrorum <expan abbr="lineam&etilde;ta">lineamenta</expan> <lb/>qui diuti&longs;&longs;ime a&longs;&longs;eruet. </s>
 <s>C&aelig;teros uero omnes arcus e&longs;&longs;e putant imbecilles ad <lb/>ferendum onus: &amp; promptos atque expo&longs;itos ad ruinam. </s>           <s id="N40227F">Cum ex <expan abbr="inc&etilde;diis">incendiis</expan> urbem re&longs;titueret Nero <lb/>&longs;cribit tacitus &longs;axo gabino et albano u&longs;um pro trabibus / quod is la <lb/>pis ignibus imperuius &longs;it: Apud Liguriam et apud Venetias / in <lb/>umbria piceno apudque Belgas &longs;uppeditat albus lapis: quem &longs;erra <lb/>re<gap/>dentata &longs;erra et dolare po&longs;&longs;is perfacile: Et ni alioquin natura e&longs; <lb/>&longs;et inualidus et imbecillis/omnium egre&longs;&longs;us foret in operibus: <lb/>Sed pruina et gelu et a&longs;perugine rumpitur: et contra auras maris <lb/>minime e&longs;t robu&longs;tus. </s>
            <s id="N402296">Habet hi&longs;tria lapidem marmori non di&longs;&longs;i <pb xlink:href="004/01/057.jpg"/>milem: Sed his uapore et flammis pertactus illico finditur et di&longs; <lb/>&longs;ilit: quam ip&longs;am rem euenire <expan abbr="a&longs;&longs;cuer&atilde;t">a&longs;&longs;cuerant</expan> cuique lapidi qui fortis &longs;it: <lb/>pre&longs;ertim albo &longs;ilici et item nigro ut igni&longs; ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> perferat. </s>
 <s>Pr&aelig;tere <lb/>a &longs;emicirculum arcum e&longs;&longs;e unum/qui corda &amp; adminiculis non <lb/>indigeat arbitramur. </s>           <s id="N4022A9">In <lb/>Campania lapis e&longs;t fu&longs;co cineri &longs;imillimus: cui etiam mixtos pu <lb/>tes et interiectos e&longs;&longs;e carbones: is quidem &longs;upra <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> po&longs;&longs;is exi&longs;tima <lb/>re pondere leuis e&longs;t &amp; ferro do<gap/>abilis et pror&longs;us tenax/et item con <lb/>&longs;tans: et contra ignes et contra tempe&longs;tates <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inualidus: &longs;ed ad<gap/>o <lb/>arens &amp; &longs;itiens/ut calcis humores confe&longs;tim ab&longs;orbeat et urct: <lb/>Exhau&longs;taque et uanida pulueris in&longs;tar relinquet illimenta: Hinc <lb/>breui di&longs;&longs;olutis compaginibus labe&longs;cit opus ultro atque corruit. <lb/></s>
            <s id="N4022C7">At lapidi huic natura <expan abbr="c&otilde;trarius">contrarius</expan> e&longs;t globo&longs;us lapis/ pr&aelig;&longs;ertim qui <lb/>&longs;it fiuuiatilis: nam &longs;emper madens cementis non coheret. </s>
 <s>C&aelig;teros autem omnes/ni eis aut cordam <lb/>aut contraria pondera/quibus cum certent adegeris/ uidemus &longs;u <lb/>apte ui fati&longs;cere atque laba&longs;cere. </s>           <s id="N4022D0">Quid il <lb/>lud quod in marmorariis lapidicinis compertum <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> marmora <lb/>excre&longs;cere. </s>
            <s id="N4022DB">Rom&aelig; per h&aelig;c tempora inuenta &longs;ub tellure &longs;unt fi&longs;tu <lb/>lo&longs;i lapidis tyburtini minutalia unum in &longs;olidum lapidem tempo <lb/>ris terr&aelig;que ut ita loquar fomento concreui&longs;&longs;e. </s>
 <s>Non hic pr&aelig;termittam egregium <lb/>id laudeque digni&longs;&longs;imum/quod annotaui apud ueteres apertiones <lb/>i&longs;tiu&longs;modi etiam &amp; te&longs;tudinum arcus ita optimis illis ab architec <lb/>tis po&longs;itas in templis/ut &longs;i omnes intimas &longs;ubdemeris columnas/ <lb/>tamen apertionum arcus tectorumque te&longs;tudines per&longs;i&longs;tant &amp; mi <lb/>nime corruant/ita &longs;unt omnes arcuum ductiones/quibus te&longs;tudi <lb/>nes incumbunt/ad &longs;olum u&longs;que perduct&aelig; miro artificio &amp; paucis <lb/>cognito ut &longs;tet opus &longs;olis arcubus incumbendo: Et enim cum illis <lb/>quidem tellus pro corda firmi&longs;&longs;ima &longs;it/quid ni et ip&longs;i p &longs;e arcus <lb/>firmi&longs;&longs;imi &aelig;ternum per&longs;i&longs;tent.</s></p><p type="main">           <s id="N4022E2">Ex lacu Reatino ui <lb/>debis quo loci per abruptum illud pra cipitium aqua redundans <lb/>in Nar fluentem corruit rip&aelig; &longs;upremum labrum in dies <expan abbr="c&otilde;creui&longs;">concreui&longs;</expan> <lb/>&longs;e: ut argumentum hinc non nulli &longs;ump&longs;erint ex i&longs;tiu&longs;modi addi <lb/>mento lapidi&longs;que incremento conualle ip&longs;a faucibus ab&longs;tru&longs;a effec <lb/>tam lacum. </s>
            <s id="N4022F3">Sub agro Lucano non longe a Silari fluuio qua par <lb/>te ad orientem uer&longs;us ex altis rupibus aqu&aelig; &longs;tillante&longs; defluunt <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>cre&longs;cere in die&longs; uidebi&longs; grandia pendentium lapidum glaceonia/ <lb/>admagnitudinem ut &longs;int corum quodque onu&longs; carrorum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> plu <lb/>rimorum. </s>
 <s>Scalis ponendis plus e&longs;t negocii &quml; ut po&longs;&longs;is ni&longs;i maturo &amp; dige <lb/>&longs;to con&longs;ilio recte ponere: Nam unis in &longs;calis tres ueniunt apertio <lb/>nes: Et harum una quidem e&longs;t ho&longs;tium quo in &longs;calis con&longs;cenden <lb/>dis aditus pateat: Altera e&longs;t fene&longs;tra/qua fiat/ut recepto lumine <lb/>cuiu&longs;que gradus retractio per&longs;piciatur: Tertia e&longs;t contignationis <lb/>&amp; tecti apertio: qua in &longs;uperius pauimentum operimentum que p <lb/>uadimus: Ea de re illud aiunt &longs;calis nimirum impediri operum <lb/>de&longs;criptiones. </s>           <s id="N402306">I&longs; lapi&longs; recen&longs; &amp; materno &longs;ucco maden&longs; admodum te <lb/>ner e&longs;t: Vbi uero aruerit/fit duri&longs;&longs;imu&longs;: et ad omne&longs; u&longs;u&longs; accom <lb/>modati&longs;&longs;imu&longs;. </s>
            <s id="N40230D">Id ip&longs;um euenire ex non nulli&longs; ueteribu&longs; aqu&aelig;duc <lb/>tibu&longs; &longs;pectaui: ut formarum latera concreta quadam gummatione <lb/>lapidi&longs; concru&longs;tetur. </s>
 <s>Sed qui uolent &longs;calis non impediri &longs;calas ip&longs;as <lb/>non impediant: Certum enim &amp; proprium <expan abbr="dicab&utilde;t">dicabunt</expan> &longs;patium are&aelig; <lb/>quo liber &amp; &longs;olutus excur&longs;us pateat: &longs;uprema u&longs;que ad tecta: <lb/>qu&aelig; &longs;ub diuo &longs;unt: Neque te pigeat quod tantum are&aelig; &longs;calis occu <lb/>petur: Nam &longs;atis referent commodi illic/ Vbi c&aelig;teris pa<gap/>bus <lb/>&aelig;dificii inferant minimum incommodi. </s>           <s id="N402314">In Gallia duo &longs;pecta&longs;&longs;e hac &aelig;tate licebit di <lb/>gna memoratu: <expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> extat quidem agro Corneliano per alta tor <lb/>renti&longs; ripa: ex qua grande&longs; &amp; plurimi globo&longs;i lapide&longs; terr&aelig; ui&longs;ce <lb/>ribu&longs; intimi&longs; concepti pa&longs;&longs;im indie&longs; crebri&longs; loci&longs; parturiuntur. <lb/></s>
            <s id="N402322">In agro Fauentino propter lamoni&longs; fluenti ripam ad&longs;unt natura pro<lb/>ten&longs;i ua&longs;ti lapide&longs;: qui non modicam indie&longs; uim &longs;ali&longs; uomant: <pb xlink:href="004/01/058.jpg"/>&longs;patioque lapide&longs;cere arbitrentur. </s>
 <s>Adde quod etiam for <lb/>nices &amp; uacua qu&aelig; &longs;ub &longs;calis relinquentur / ad u&longs;us per commo <lb/>dos non deerunt. </s>           <s id="N40232B">In agro florentino &aelig;trurie apud <lb/>Clatim amnem fundus e&longs;t inquo alternis &longs;epteniis pr&aelig;dura qbus <lb/>abunde con&longs;per&longs;us &longs;it/&longs;axa in glebas redeunt. </s>
            <s id="N402332">Apud ci&longs;icenos &amp; <lb/>item circa Ca&longs;&longs;andream uerti glebo&longs;am terram in &longs;axa refert Pli <lb/>nius. </s>
 <s>Scalarum apud nos duo &longs;unt genera: Nam de <lb/>militaribus expeditionum munitionumque &longs;calis non e&longs;t <pb xlink:href="004/01/036.jpg"/>hoc loco ut referam/ Vn&aelig; quidem per quas non gradibus/Sed o <lb/>bliquo accliui: Alter&aelig; quibus per gradus in &longs;ublime con&longs;cendi <lb/>mus. </s>           <s id="N402339">Inputeolano puluis &longs;uppeditat qui aqua maris dure&longs;cit et fit <lb/>lapis. </s>
            <s id="N40233E">Toto etiam littore ab oropo u&longs;que Aulidem quicquid mari <lb/>abluatur lapidem fieri &amp; concretum reddi referunt. </s>
 <s>Accliuia ponere maiores con&longs;ueuere quo ad eius fieri pote <lb/>rat facilia &amp; pre&longs;&longs;a. </s>           <s id="N402343">In Arabia eti <lb/>am glebas ait Diodorus effo&longs;&longs;a terra &longs;uaue olentes: qu&aelig; quidem <lb/>ueluti metalla fu&longs;e igni in lapidem uertantur: Addit et ho&longs;ce de <lb/>mum lapides eiu&longs;modi e&longs;&longs;e/ut cum in eos gutt&aelig; aqu&aelig; pluui&aelig; ce <lb/>ciderint/iuncturis collique&longs;centibus toto fiant in muro lapis uni <lb/>tus. </s>
            <s id="N402350">Sarcophagum quoque lapidem apud Troadem a&longs;i&aelig; defodi fe <lb/>runt/qui fixili uena coniungatur: In hunc lapidem defunctorum <lb/>commi&longs;&longs;a corpora ante diem quadrage&longs;imum tota pr&aelig;ter dentes <lb/>a&longs;&longs;ummi a&longs;&longs;erunt: et quod magis mireris/ue&longs;tem calciamentaque<lb/>et eiu&longs;modi una cum corporibus illata uerti in lapidem <expan abbr="pr&aelig;dic&atilde;t">pr&aelig;dicant</expan> <lb/>Contrarius huic e&longs;t comites lapis/quo Darium <expan abbr="c&otilde;didi&longs;&longs;e">condidi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="refer&utilde;t">referunt</expan> <lb/>Is enim corpora pr&aelig;&longs;eruat integerrima. </s>
 <s>Verum uti ex eorum &aelig;dificiis annotaui/ &longs;a <lb/>tis commoda putarunt qu&aelig; ita e&longs;&longs;ent ducta: ut altitudinis p rpen <lb/>dens linea ad longitudinis iacentem lineam parte re&longs;ponderet <lb/>&longs;exta. </s>           <s id="N40236B">Sed de his hactenus.</s>
          </p>
 <s>In gradibus uero maxime templorum imparem numerum <lb/>probauere: nam fieri quidem aiunt ut recto intemplum pede <expan abbr="&imacr;gre">ingre</expan> <lb/>diamur: quam rem ad religionem facere arbitrantur. </s>         <p id="N40236E" type="main">
            <s id="N402370">Atqui <expan abbr="con&longs;t&atilde;t">con&longs;tant</expan> quidem lapidis loco ueteres perlubenter u&longs;os lateri <lb/>bus: credo equidem inopia rerum et nece&longs;&longs;itate ductos homines <lb/>primum u&longs;urpa&longs;&longs;e/ut lateritia ponerent &aelig;dificia: quod <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> a <lb/>nimaduer&longs;um e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id &longs;tructur&aelig; genus opera facile/ad u&longs;um com <lb/>modum/ad gratiam aptum/ad perennitatem firmum con&longs;tan&longs;que<lb/>exi&longs;teret: pro&longs;ecuti &longs;unt cum c&aelig;tera tum et regias &aelig;des &longs;truere la <lb/>teritias. </s>
 <s>At in his a <lb/>nimaduerti bonos architectos ob&longs;erua&longs;&longs;e ut gradus nunquam fer <lb/>me plures unum in ordinem continuos <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aut &longs;eptem aut nouem <lb/>adigerent. </s>           <s id="N40238B">Demum <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> &longs;eu ca&longs;u/&longs;eu indu&longs;tria percepere quid i <lb/>gnis ad firmandos den&longs;ando&longs;que lateres ualeret/ te&longs;taceo pa&longs;&longs;im o <lb/>pere omnia attollere per&longs;euerarunt: Et <expan abbr="&qtilde;t&utilde;">quatum</expan> ex uetu&longs;ti&longs;&longs;imis &longs;true <lb/>turis annotaui: hoc profecto au&longs;im dicere/nihil ad omnis quos ue <lb/>lis &aelig;dificationum u&longs;us inueniri commodius latere non crudo/ue <lb/>rum cocto: ubi coquendi &amp; ducendi ratio diligens adhibeatur. <lb/></s>
            <s id="N4023A1">Sed de lateritii operis laude alias. </s>
 <s>Credo aut planetarum aut urbium numerum imitates <lb/>Sed adhuiu&longs;modi &longs;eu &longs;eptenos &longs;eu nouenos quo&longs;que gradus con&longs;ul <lb/>ti&longs;&longs;ime areolam &longs;ubtexebant: quo fe&longs;&longs;i et imbecilles ad con&longs;cen <lb/>dendi labore intermi&longs;&longs;as haberent quietes: Et &longs;iquis ca&longs;us incidi&longs; <lb/>&longs;et/ut &longs;candentes ruerent/haberent illi quidem &longs;patia ubi <expan abbr="corru&etilde;">corruem</expan> <lb/>di impetum &longs;i&longs;terent/&longs;eque reciperent atque firmarent: Et id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ip&longs;e uehementer probo/ut &longs;int &longs;cal&aelig; &longs;uis areis intercept&aelig;: &longs;intque<lb/>lumino&longs;e &amp; pro loci dignitate ampl&aelig; &amp; &longs;patio&longs;&aelig;. </s>           <s id="N4023A4">Ad rem fit quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> lateri du <lb/>cendo terram probari eam/qu&aelig; &longs;it albicans et creto&longs;a: Item proba <lb/>ri quoque rubico&longs;am et eam qu&aelig; ma&longs;culus <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> &longs;abulo. </s>
            <s id="N4023B3"><expan abbr="Hareno&longs;&atilde;">Hareno&longs;am</expan> <lb/>uero et penitus &longs;abulo&longs;am uitandam et in primis calculo&longs;am <expan abbr="o&itilde;o">oino</expan> <pb xlink:href="004/01/059.jpg"/>abigendam &longs;tatuunt: quod huiu&longs;modi <expan abbr="intercoqu&etilde;dum">intercoquendum</expan> di&longs;torque <lb/>antur et perfindantur/tum excocte &longs;ponte &longs;ua <expan abbr="atterr&atilde;tur">atterrantur</expan>. </s>
 <s>Gradus uero <lb/>&longs;calarum ita finiendos ducebant: ut neque cra&longs;&longs;iores &longs;extante/ne <lb/>que tenuiores dodrante e&longs;&longs;ent. </s>           <s id="N4023CD">Late. </s>
            <s id="N4023D0">es <lb/>non &longs;tatim effo&longs;&longs;a terra ducendos putant: &longs;ed fodi terram autum <lb/>no iubent/commacerari totam per hyemem &amp; uere primo duci. <lb/></s>
 <s>Retractione&longs;que graduum ne minus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;exquipedales/ne ue plus &quml; bipedales ponerentur. </s>           <s id="N4023D8">Nam &longs;i ducas bruma/inpromptu e&longs;t rumo&longs;as fieri gelatu: &longs;in <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> <lb/>&longs;ol&longs;titio/acri &aelig;&longs;tu <expan abbr="find&etilde;tur">findentur</expan> &longs;ummotenus &longs;icci&longs;cendo. </s>
            <s id="N4023E5">quod &longs;i cogat <lb/>nece&longs;&longs;ita&longs; ut perhybernos algores fingas lateres: operito illico &longs;ic <lb/>ci&longs;&longs;ima harena: Sin per &aelig;&longs;tatem feruentem/humectis paleis: nam <lb/>&longs;ic habiti non finduntur neque contorquentur. </s>
 <s>Scal&aelig; to <lb/>to in &aelig;dificio quo erunt numero pauciores / quo ue occupabunt <lb/>minus are&aelig;/eo erunt commodiores.</s></p><p type="main">           <s id="N4023EE">Sunt qui lateres ui <lb/>tro habere illitos uelint. </s>
            <s id="N4023F3">Id &longs;i iuuabit/cura&longs;&longs;e oportet ne <expan abbr="duc&atilde;">ducam</expan><gap/>ur <lb/>ex &longs;abulo&longs;a aut nimium macra arentique terra/ nam uitrum ab&longs;or <lb/>berent. </s>
 <s>Fumi et aquarum exitus expeditos e&longs;&longs;e oportet: &amp; ita deriuatos <lb/>ut non per&longs;i&longs;tant/non exhuberent/non <expan abbr="coinquinent/n&otilde;">coinquinent/non</expan> <expan abbr="offend&atilde;t">offendant</expan> <lb/>non <expan abbr="pericul&utilde;">periculum</expan> <expan abbr="affer&atilde;t">afferant</expan> &aelig;dificio. </s>           <s id="N4023FF">Verum ducendi &longs;unt ex albicanti et creto&longs;a et lenta: <expan abbr="hab&etilde;">habem</expan> <lb/>dique &longs;unt tenues/nam cra&longs;&longs;iores qui forte &longs;int &aelig;gre percoquuntur <lb/>et fixura immunes non euadunt. </s>
            <s id="N40240A">quod &longs;i cra&longs;&longs;iores facere oportebit <lb/>incommodo prouidebitur multa ex parte ubi medias per cra&longs;&longs;itu <lb/>dines uno &amp; item alteris locis &longs;tilo perforabuntut/ quo et &longs;iccari <lb/>et excoqui commodiu&longs; <expan abbr="uale&atilde;t">ualeant</expan> &longs;udore uaporeque per i&longs;tas ip&longs;as qua <lb/>&longs;i &aelig;&longs;tuationes a&longs;pirante. </s>
 <s>Hinc gulas foci <expan abbr="l&otilde;ge">longe</expan> &longs;eiunxi&longs;&longs;e ab <lb/>omni materia opus <expan abbr="&etilde;/ne">en/ne</expan> aut &longs;cintilla aut concalefact ione incenda <lb/>tur &longs;eu trabs/&longs;eu tignum qu&aelig; fuerint proxima. </s>           <s id="N402419">Figuli fictilibus &longs;uperillini<gap/>nt cretam al <lb/>bariam/qua fiat ut uitrum patinis cquabil<gap/>&longs;ime allique&longs;cat incu <lb/>tim: Id etiam operi lateritio conferet. </s>
            <s id="N402424">Aduerti ex ueterum &aelig;difi <lb/>ciis inlateribus mixtam e&longs;&longs;e partem non nullam haren&aelig; <expan abbr="pr&aelig;&longs;ert&itilde;">pr&aelig;&longs;ertim</expan> <lb/>rubr&aelig;: et rubricam et marmor immi&longs;cere a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e inuenio. </s>
 <s>Riuos etiam flu <lb/><expan abbr="enti&utilde;">entium</expan> aquarum ita deduci iubent ut &longs;upflua <expan abbr="depellan&ttilde;">depellantur</expan> &amp; <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> aut <lb/><expan abbr="abrod&etilde;do">abrodendo</expan> aut <expan abbr="madefaci&etilde;do">madefaciendo</expan> <expan abbr="uiti&utilde;">uitium</expan> <expan abbr="infer&atilde;t">inferant</expan> &aelig;dificio: <expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> horum &longs;i&quml; <lb/><expan abbr="nocent/t&atilde;">nocent/tam</expan> &amp; &longs;i minuti&longs;&longs;ime noceant/fit <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> &amp; <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> diuturni <lb/>tate &amp; lace&longs;cendi <expan abbr="p&longs;euer&atilde;tia">p&longs;euerantia</expan> ut accumulati&longs;&longs;ime <expan abbr="noce&atilde;t">noceant</expan>: et inhis <lb/>aquarum <expan abbr="duct&otilde;ibus">ductonibus</expan> ob&longs;eruatum apti&longs;&longs;imis architectis aduerti/ut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <pb xlink:href="004/01/037.jpg"/>imbres &longs;tillicidic rum/aut ita ducerent porrectis fi&longs;tulis/ut <expan abbr="adu&etilde;">aduem</expan> <lb/>tantes non a&longs;pergerent: aut ita exciperent in pluuiis / ut ad u&longs;um <lb/>hominum uel intra ci&longs;ternas colligerent: uel cogerent certis locis <lb/>emanare unde priuate &longs;ordes abluerentur: et hominum nares ocu <lb/>lique minime offender entur. </s>           <s id="N40242F">Exp <lb/>ti &longs;umus eadem una ex terra reddi latere&longs; multo firmiores/&longs;i uelu <lb/>ti panes facturi ma&longs;&longs;am prius qua&longs;i fermentarimus: demum iterum<lb/>atque iterum &longs;ubactam reddiderimus/ ut &longs;ic <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> cerea / et om <lb/>nibus etiam minutis calculis per purgati&longs;&longs;ima. </s>
            <s id="N40243E">Dure&longs;cunt <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>coctura adeo ut multa flamma in &longs;iliceam duritiem uertantur. </s>
 <s>Et in primis cura&longs;&longs;e mihi ui&longs;i &longs;unt: <lb/>Vt omnem aquam pluuiam longe ab &aelig;dificio arcerent atque amo <lb/>uerent/cum c&aelig;teras ob res/tum ne &aelig;dificii &longs;olum humectaretur <lb/>Et in omnibus apertionibus id mihi cura&longs;&longs;e etiam ui&longs;i &longs;unt / ut e <lb/>as ponerent locis apti&longs;&longs;imis/ Vnde plurimum commodorum uni <lb/>uer&longs;o &aelig;dificio pr&aelig;&longs;taretur: &amp; pr&aelig;&longs;ertim puteos maxime inpubli <lb/>ca &amp; patenti &aelig;dis parte ponendos &longs;tatuo/modo digniora: &amp; non <lb/>&longs;ua &longs;patia non occupentur. </s>           <s id="N402447">Et <lb/>lateres &longs;eu fiat igne id dum coquuntur/&longs;eu forte fiat aere dum &longs;ic <lb/>ce&longs;cunt/qu&aelig; eadem res euenit panibus/cru&longs;tam adducu<gap/> <expan abbr="&longs;olid&atilde;">&longs;olidam</expan> <lb/>Iuuabit igitur tenues facere/quo plus ad&longs;it cru&longs;te/ minus medul <lb/>l&aelig;. </s>
            <s id="N402458">Et in his experiri licet &longs;i ter&longs;i et perpoliti <expan abbr="a&longs;truantur/durab&utilde;t">a&longs;truantur/durabunt</expan> <lb/>ille &longs;i contra tempe&longs;tates quod cui uis lapidum &aelig;que eueniet / ut <lb/>ter&longs;i &longs;cabritie non exedantur: Atqui te&longs;tas quidem tergendas pu <lb/>tant aut nuper exemptas ex fornace ante <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> commaduerint / aut &longs;i <pb xlink:href="004/01/060.jpg"/>madent <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> &longs;icce&longs;cant. </s>
 <s>Et &longs;ub diuo po&longs;itos puriorem &amp; &longs;ince <lb/>riorem aquam exhibere phy&longs;ici affirmant. </s>           <s id="N402471">Nam &longs;emel madida atque rur&longs;us ex&longs;icca <lb/>ta dure&longs;cit te&longs;ta adeo ut ferri aciem delimet atque con&longs;umat. </s>
            <s id="N402476">Sed <lb/>nos commodius proxime ductam &amp; adhuc urentem radimus. </s>
 <s>Sed quacunque &aelig;dis <lb/>parte aut putei info&longs;&longs;i: aut cloac&aelig; &longs;ub&longs;trat&aelig; <expan abbr="fuer&imacr;t">fuerint</expan>: Aut aqua et hu <lb/>mor infuderit/apertiones e&longs;&longs;e illic oportet eiu&longs;modi Vt eo pluri <lb/>mum aeris a&longs;piret/quo humect&aelig; exalationes pauimenti <expan abbr="ab&longs;terg&atilde;">ab&longs;tergam</expan> <lb/>tur et depellantur uentorum afflatu atque aeris impul&longs;u.</s></p><p type="main">           <s id="N40247B">At <lb/>qui laterum tria apud ueteres fuerunt genera: Vnum longum &longs;ex <lb/>quipede latum pedem: Alterum palmos quinque quoque uer&longs;us: ter <lb/>tium palmos non plus quatuor. </s>
            <s id="N402484">Videmus in &aelig;dificiis te&longs;tas p<gap/>&aelig; <lb/>&longs;ertim ad arcus et nexuras pedes qua&longs;que uer&longs;us latas binos. </s>
 <s>Hactenus de lineamentis &aelig;dificiorum/ qu&aelig; ad uniuer&longs;um opus <lb/>pertinere <expan abbr="uideb&atilde;tur/per&longs;trinximus/&longs;ingulis">uidebantur/per&longs;trinximus/&longs;ingulis</expan> rerum dicendarum <lb/>generibus annotatis. </s>           <s id="N40248B">His <lb/>non &aelig;qu&aelig; u&longs;os ueteres publicis atque priuatis operibus <expan abbr="recit&atilde;t">recitant</expan>: &longs;ed <lb/>maioribus publica/minoribus priuata &longs;truxi&longs;&longs;e &aelig;dificia. </s>
            <s id="N402496">De his <lb/>quoque annotaui cum alibi in ueterum monumentis: tum uia appia <lb/>alia atque alia extare maiorum &amp; minorum laterum genera: qbus <lb/>uarie uterentur: ut non modo quicquid ad utilitatem/uerum <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>quicquid ad gratiam aptum et condecens uenerit in mentem: id <lb/>&longs;edulo uolui&longs;&longs;e perficere arbitror: Vt c&aelig;tera omittam lateres ui <lb/>di longos digitos non plus &longs;ex/cra&longs;&longs;os unum/latos tris: Sed his <lb/>poti&longs;&longs;imum pauimenta &longs;picatim in&longs;ternebant. </s>
 <s>Nunc deopere &amp; &longs;tructura <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> dicen <lb/>dum e&longs;t Sed prius de materia: &amp; rebus his/qu&aelig; para&longs;&longs;e ad mate <lb/>riam opportet.</s></p><p type="head">           <s id="N4024AB">Pr&aelig;c&aelig;teris mihi <lb/>probantur trianguli/quos faciebant hunc in modum: Laterem e <lb/>nim quaque uer&longs;us pedali amplitudinem ducebant cra&longs;&longs;um <expan abbr="digit&utilde;">digitum</expan> <lb/>et &longs;emis hunc dum uirebat duabus lineis diameti alibus ab <expan abbr="&atilde;gulo">angulo</expan> <lb/>ad oppo&longs;itum angulum &longs;ignabant linea profunda/qu&aelig; u&longs;que dimi <lb/>diam lateris cra&longs;&longs;icudinem &longs;cinderet. </s>
            <s id="N4024C0">Hinc igitur quatuor habe <lb/>bantur trianguli &aelig;quales: Lateres has pr&aelig;&longs;tabant commoditates: <lb/>Nam minus capiebant cret&aelig;/coaptabantur in fornace/ eximeban <lb/>tur/deferebantur in opus habilius: puta qui una manu quatuor ha <lb/>berentur: Hos faber leui ictu inter ab&longs;truendum alterum ab alte <lb/>ro diuidebat: Hi&longs;que per frontes parietum ordines inducebat late <lb/>re pedali extrin&longs;ecus ut pateret: Angulo uero intror&longs;us obiecto/ <lb/>Ex quo impen&longs;a quidem minor/opus gratius/&longs;tructura firmior <lb/>reddebatur: Nam cum toto pariete nulli non integri ade&longs;&longs;e late <lb/>res apparerent: tum anguli dentatim infarturis parietum illigati <lb/>opus firmi&longs;&longs;imum reddebant. </s>
 <s>LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE MATERIA <lb/>LIBER SECVNDVS<lb/><arrow.to.target n="marg3"/></s></p><p type="margin">           <s id="N4024D7">Ductos lateres ne illico in <expan abbr="fornac&etilde;">fornacem</expan> <lb/>imponas iubent/ni per&longs;icci &longs;int: et non ante biennium &longs;iccos red <lb/>di: &amp; in umbra commodius &longs;iccari <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in &longs;ole a&longs;&longs;erunt: Sed de his <lb/>quoque hactenus/ni forte addas/quod annotauere terram ad huius <pb xlink:href="004/01/061.jpg"/>modi opera qu&aelig; pla&longs;tica <expan abbr="n&utilde;cupantur">nuncupantur</expan> probari inter egregias &longs;ami <lb/>am arretinam et mutinen&longs;em. </s>
            <s id="N4024F2">In Hi&longs;pania pergameam: In A&longs;ia <lb/>unum hic breuitatis gratia non pr&aelig;termittam/qu&aelig;que de &longs;ateribus <lb/>u&longs;que dicta &longs;unt. </s>
 <s><margin.target id="marg3"/>o</s></p><p type="main">           <s id="N4024F9">Eadem in tegulis tectorum atque imbricibus: atque<lb/>tubulis: atque omni denique pla&longs;tico fictilique opere fore ob&longs;eruanda. <lb/></s>
            <s id="N4024FF">Diximus de lapide: Sequitur ut de calce dicendum &longs;it.</s>
 <s>PVS AEDIFICIORVM ATQVE <lb/>impen&longs;am non temere incohandam arbitror/ <lb/>cum c&aelig;teras ob res/tum ne honori et nomini <lb/>officiat. </s>         </p>
          <p id="N402502" type="main">
 <s>Nam cum bene con&longs;titutum opus <lb/>his omnibus laudem efferat: qui in ea re con <lb/><expan abbr="&longs;ili&utilde;">&longs;ilium</expan>: opam: <expan abbr="&longs;tudi&utilde;">&longs;tudium</expan> ue adhibuere: <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;iqd <lb/>erit <expan abbr="&imacr;quo">inquo</expan> auctoris <expan abbr="prud&etilde;ti&atilde;">prudentiam</expan> aut opificis periti <lb/>am ulla ex parte de&longs;ideres/plurimum laudi &amp; nomini officiet.</s></p><pb xlink:href="004/01/038.jpg"/><p type="main">           <s id="N402504">Calcem ex uario lapide Cato cen&longs;orius improbat: Et calcem qu&aelig; <lb/>fiat ex &longs;ilice ad omne opus damnat. </s>
            <s id="N402509">Tum et ad calcem efficien <lb/>dam uebementer e&longs;t in utilis lapis qui&longs;quis exhau&longs;tus / arridus / <lb/>putrens/in quo excoquendo ignis non inueniat quid ab&longs;um<gap/>at: <lb/>quales &longs;unt tofin<gap/>i: et qui circa Romam agro fidenate atque albano <lb/>&longs;ubruffi atque pallentes &longs;unt. </s>
 <s>Et patent quidem atque admodum in promptu extant laudes et ui <lb/>tia maxime publicorum opus: inquibus magis ad &longs;e <expan abbr="de&longs;piciend&utilde;">de&longs;piciendum</expan> <lb/>ne&longs;cio quo pacto trahit quod indecens e&longs;t / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad &longs;e admirandum <lb/>quod pulchre perfectum et omni ex parte ab&longs;olutum con&longs;tet. </s>           <s id="N402518">Tertia enim parte &longs;ui ponderis &quml; &longs;u <lb/>us fuerat lapis leuior &longs;it calx oportet ea/quam periti probent.</s>
          </p>
 <s>Ac <lb/>mirum quidem quid ita &longs;it cur monente natura &amp; docti et indoc <lb/>ti omnes in artibus et rationibus rerum quid nam in&longs;it aut recti: <lb/>aut praui confe&longs;tim &longs;entimus: E&longs;tque pr&aelig;&longs;ertim in rebus eiu&longs;modi <lb/>&longs;en&longs;us oculorum unus omnium acerrimus: Quo fit ut &longs;iquid &longs;e <lb/>obtulerit: in quo aliquid curtum/claudicans/redundans inane: <lb/>aut inconditum &longs;it/i&longs;&longs;ico commoueamur: et lepidiora e&longs;&longs;e de&longs;ide <lb/>remus. </s>         <p id="N40251D" type="main">
            <s id="N40251F">Quin et lapis nimium &longs;icco&longs;us et natura et natura madens/quod <lb/>&longs;ub igne uitre&longs;eat/haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> e&longs;t ad calcem efficiendam utilis. <lb/></s>
 <s>Cur id accidat <expan abbr="n&otilde;">non</expan> omnes intelligimus /tamen &longs;i rogemur <lb/>emendari corrigique po&longs;&longs;e negabit nemo. </s>           <s id="N402529">Viridis inquit Plinius/lapis igni uebementer re&longs;: &longs;tit. </s>
            <s id="N40252C">At nos de <lb/>porphirite lapide compertum habemus/non modo flammis non <lb/>excoqui/uerum et contigua qu&aelig;que circumhereant &longs;axa <expan abbr="&itilde;tra">intra</expan> forna <lb/>cem reddere/ut ignibus ne quicq &longs;atis excoquantur. </s>
 <s>At qualis ea &longs;it ratio exe <lb/>quendi: non erit omnium explica&longs;&longs;e: Sed &longs;olum in ea re bene con <lb/>&longs;ultorum: Bene quidem con&longs;ulti e&longs;t omnia pr&aelig;cogita&longs;&longs;e et pr&aelig;fi <lb/>ni&longs;&longs;e animo &amp; mente/ne in opere aut perficiundo. </s>           <s id="N402539">Atqui &amp; <lb/>terrico&longs;am quoque lapidem/quod calcem impuram reddat/re&longs;pu <lb/>unt. </s>
            <s id="N402540">Sed calcem in primis laudant uetere&longs; architecti: qu&aelig; de lapi <lb/>de fiat pr&aelig;duro et admodum &longs;pi&longs;&longs;o &amp; pr&aelig;&longs;ertim albo: Hanc. </s>
 <s>aut iam ab&longs;olu <lb/>to <expan abbr="dic&etilde;dum">dicendum</expan> &longs;it hoc nolui&longs;&longs;em/&quml; illud malui&longs;&longs;em. </s>           <s id="N402545">n. <lb/></s>
            <s id="N402549">cum c&aelig;teris u&longs;ibus non incommodam: tum maxime te&longs;tudinibus <lb/>firmi&longs;&longs;imam ducunt: Secundo loco probant calcem eam: qu&aelig; &longs;it <lb/>ex lapide alioquin non leui et putri: &longs;ed fi&longs;tulo&longs;o: Hanc enim ad <lb/>opus tectorum e&longs;&longs;e omnium pr&aelig;cipuam &amp; c&aelig;teri&longs; ductibiliorem <lb/>et reddere opera &longs;plendidiora cen&longs;ent. </s>
 <s>Et mirum qui <lb/>dem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non leui&longs;&longs;imas penas male con&longs;tructi operis pendamus: <lb/>Quod enim temere et incon&longs;ulti aggre&longs;&longs;i initio non perpendera <lb/>mus/temporum &longs;ucce&longs;&longs;u tandem recogno&longs;cimus: Ex quo fit aut <lb/>&aelig;ternum ob erroris offen&longs;am peniteat: &longs;i non deleatur ac emende <lb/>tur: aut &longs;i demoliatur/impen&longs;arum et iactur&aelig; ratio/iudiciique tui <lb/>leuitas &amp; incon&longs;tantia damnetur. </s>           <s id="N402554">Vidimus &amp; in Gallia u&longs;<gap/>s <lb/>architectos calce non <expan abbr="alia/&qtilde;">alia/quae</expan> qu&aelig; facta &longs;it ex collectitio <expan abbr="torrerti&utilde;">torrertium</expan> <lb/>&longs;axo globo&longs;o/fu&longs;co/pr&aelig;duro &amp; eiu&longs;modi ut po&longs;&longs;is putare <expan abbr="&longs;ilic&etilde;">&longs;ilicem</expan> <lb/>eam tamen in opere tum &longs;axo tum lateribus multa per tempora e <lb/>gregiam pr&aelig;&longs;titi&longs;&longs;e firmitatem con&longs;tat. </s>
            <s id="N40256D">Inuenio apud Plinium e <lb/>am qu&aelig; fiat ex molari lapide calcem e&longs;&longs;e natura pinguientam: id <lb/>circo ad omnes u&longs;us percommodam. </s>
 <s>Iuliu&longs; C&aelig;&longs;ar &aelig;dem a <expan abbr="nemor&etilde;&longs;i">nemoren&longs;i</expan> <lb/>a fundamentis incohatam/magnoque &longs;umptu ab&longs;olutam/quia non <lb/>tota ad animum ei re&longs;ponderet/totam dirui&longs;&longs;e affirmat Suetoni <lb/>us. </s>           <s id="N402574">Nos experto intelleximus <lb/>eum molarem lapidem qui guttatim &longs;ale a&longs;per&longs;us <expan abbr="&etilde;/c&utilde;">en/cum</expan> rudior <pb xlink:href="004/01/062.jpg"/>ac perinde aridior &longs;it non &longs;uccedere Eum uero alterum &longs;alibus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>mixtum/qui &longs;pi&longs;&longs;ior et limacum frangatur tenuiore e&longs;t puluere/ <lb/>&longs;uccedere: Sed lapis uticunque &longs;it/ad calcem effo&longs;&longs;us utilior erit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>collectitius: et ex umbro&longs;a humentique fodina exemptus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex aren <lb/>ti: et ex albo ductibilior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex fu&longs;co. </s>
            <s id="N402599">In Galliis apud marittimas <lb/>eduorum regiones calcem lapidis inopia exo&longs;tricis conchilii&longs;que ef <lb/>ficiunt: E&longs;t et calcis genus gip&longs;um: fit enim et ip&longs;um lapide excoc <lb/>to: tam &amp; &longs;i Cypro et Thebis fodi gip&longs;um referunt &longs;umma tellu <lb/>re &longs;olibus concrematum. </s>
 <s>Qua quidem in re etiam apud nos po&longs;teros uituperandus ue <lb/>nit &longs;iquid tum non &longs;atis qu&aelig; ad rem facerent pr&aelig;cogitauit: aut &longs;i <lb/>forte qu&aelig; tum erant recte in&longs;tituta potuit po&longs;tea leuitatis errore <lb/>odi&longs;&longs;e.</s></p><p type="main">           <s id="N4025A4">Sed gip&longs;eus omnis lapis a calcis lapidi <lb/>bus differt/quod tenerrimus &longs;it/friabilis/pr&aelig;ter unum/qui in &longs;y <lb/>ria foditur: Nam pr&aelig;durus quidem e&longs;t. </s>
            <s id="N4025AB">Differunt <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> quod gip <lb/>&longs;eus lapis horis non plus uiginti. </s>
 <s>Iccirco uetus optime edificantium mos mihi quidem &longs;emper pro <lb/>babitur: ut non per&longs;criptione modo et pictura/ uerum etiam mo <lb/>dulis <expan abbr="ex&etilde;plarii&longs;que">exemplarii&longs;que</expan> factis a&longs;&longs;erula &longs;eu qua uis re uniuer&longs;um opus et <lb/>&longs;ingule cunctarum partium dimen&longs;iones de con&longs;ilio in&longs;tructi&longs;&longs;i <lb/>morum iterum atque iterum pen&longs;itemus atque examinentur prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>quid aliud aggrediare quod impen&longs;am aut curam exigat. </s>           <s id="N4025B4">Qui uero lapis ad calcem e&longs;t / <lb/>horis non minus &longs;exaginta coquitur. </s>
            <s id="N4025B9">Gip&longs;i quatuor aduerti e&longs;&longs;e <lb/>per Italiam &longs;pecies: harum dua tralucid&aelig;/du&aelig; non tralucid&aelig;. <lb/><gap/>ralucidarum una glebis aluminis/&longs;eu potius alaba&longs;tro e&longs;t &longs;imi <lb/>lis: hanc &longs;quameolam <expan abbr="n&utilde;cupant/quod">nuncupant/quod</expan> tenui&longs;&longs;imis qua&longs;i &longs;quamis <lb/>coherentibus et paginatim compre&longs;&longs;is con&longs;tet: Altera &longs;quameo&longs;a <lb/>quoque e&longs;t: &longs;ed magis &longs;ali &longs;imilis fu&longs;co <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alumini. </s>
 <s>In mo <pb xlink:href="004/01/039.jpg"/>dulis uero ducendis dabitur/ut regionis &longs;itum &amp; arc&aelig; ambitum <lb/>&amp; partium numerum atque ordinem: et parietum faciem: et tecto <lb/>rum firmitatem: et omnium denique rerum/de quibus libro &longs;uperi <lb/>ore tran&longs;egimus rationem &amp; conformationem pulcherrime &longs;pec <lb/>tes atque con&longs;ideres: Et licebit i&longs;tic impune addere/diminuere/ <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/><expan abbr="mutare/&imacr;nouare">mutare/innouare</expan> ac penitus peruertere quoad omnia recte <expan abbr="c&otilde;ueni">conueni</expan> <lb/>ant &amp; comprobentur. </s>           <s id="N4025CF">Non tralucida <lb/>rum autem <expan abbr="&longs;p&etilde;s">&longs;pens</expan> amb&aelig; cretam dens obden&longs;atam imitantur <lb/>Sed e&longs;t altera albicans et &longs;uppallens: altera pallori &longs;uffu&longs;um colo <lb/>rem habet ruffum. </s>
            <s id="N4025DC">Po&longs;trem&aelig; prioribus den&longs;iores inter po&longs;tremas <lb/>&longs;ubruffa tenacior. </s>
 <s>Adde quod futur&aelig; impen&longs;&aelig; modus et &longs;umma <lb/>qu&aelig; res minime negligenda e&longs;t/certior habebitur latitudine/alti <lb/>tudine/cra&longs;&longs;itudine/numero/amplitudine/forma/&longs;pecie qualita <lb/>teque rerum &longs;ingularum pro earum dignitate etfabroium manu <expan abbr="p&etilde;">pem</expan> <lb/>&longs;itatis. </s>           <s id="N4025E1">Inter priores qu&aelig; purior/ea candidiora &amp; <expan abbr="&longs;pl&etilde;">&longs;plem</expan> <lb/>didiora indealbariis operibus &longs;igilla et coronas pr&aelig;&longs;tat. </s>
            <s id="N4025EA">Apud <lb/>Ariminum gip&longs;um inuenies &longs;olidum/ut dicas e&longs;&longs;e id marmor: <lb/>aut alaba&longs;trum: ex eo iu&longs;&longs;i tabul<gap/>s &longs;erra dentata &longs;errari ad opus <lb/>cru&longs;tationum commodi&longs;&longs;imas. </s>
 <s>Nam columnarum: capitulorum: ba&longs;ium: coronarum: fa <lb/>&longs;tigiorum: cru&longs;tationum: pauimentorum: &longs;tatuarumque &amp; eiu&longs;mo <lb/>di <gap/> qu&aelig; quidem aut ad con&longs;tituendum: aut ad exornandum &aelig;difi <lb/>cium pertinent ratio et &longs;umma explicatior certiorque habebitur.</s></p><p type="main">           <s id="N4025F5">Omne gip&longs;um nequid pr&aelig;termit <lb/><expan abbr="t&atilde;/malleis">tan/malleis</expan> ligneis affligi et <gap/>teri/u&longs;que <expan abbr="infarin&atilde;">infarinam</expan> <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>: loco &longs;icei&longs; <lb/>&longs;imo accumulatum &longs;eruari/&longs;tatim produci/aqua celerrime infun <lb/>di confe&longs;tim ad opus adigi oportet: Calx contra: non enim tun <lb/>&longs;am uerum ex gleba infundi: et multo quidem ante commacera <lb/>ri oportet aqua exhuberante prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in opus pr&aelig;&longs;ertim tectorum <lb/>immi&longs;ceas quo &longs;iqua forta&longs;&longs;is gleba parum fuerit ignibus excoc <lb/>ta maceratione diutina &longs;oluatur atque lique&longs;cat. </s>
            <s id="N402617">Nam cum recens <lb/>et non penitus proluta et commacerata &longs;ummitur / quod in ea &longs;it <pb xlink:href="004/01/063.jpg"/>latentes &longs;uberudi aliqui calculi/euenit ut hi quidem indies putre <lb/>&longs;can<gap/>: et &longs;ubinde <expan abbr="emitt&atilde;t">emittant</expan> pu&longs;tulas/quibus omnis expolitio <expan abbr="uitie&ttilde;">uitietur</expan>. <lb/></s>
 <s>Hoc pr&aelig;termittendum nequie&quml; cen&longs;eo/quod ualde faciat ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>modulos fucatos et ut ita loquar pictur&aelig; l&aelig;nociniis faleratos pro <lb/>ducere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> eius architecti/qui rem docere &longs;tudeat. </s>           <s id="N40262D">Adde quod calce non uno &longs;imul ut ita loquar proluuio infundere <lb/>&longs;ed &longs;en&longs;im oportet madefacere alteris atque alteris/atque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alteris <lb/>a&longs;p&longs;ionibus/quoad plane &longs;it ebria reddita. </s>
            <s id="N402638">Dehinc loco humecto <lb/>et &longs;ub umbra pura &longs;ine ulla rerum <expan abbr="aliar&utilde;">aliarum</expan> mixtura/et nihil plus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="&longs;&utilde;motenus">&longs;ummotenus</expan> leui operta harena <expan abbr="a&longs;&longs;eru&atilde;da">a&longs;&longs;eruanda</expan> e&longs;t/ quoad temporis mo <lb/>ra liquidius fermentetur. </s>
 <s>Sed eius e&longs;t am <lb/>bitio&longs;i qui &longs;pectantis oculos illicere et occupare animumque ab <lb/>recta di&longs;qui&longs;itione partium <expan abbr="p&etilde;&longs;andarum">pen&longs;andarum</expan> admouere ad &longs;e <expan abbr="admir&atilde;">admiram</expan> <lb/>dum conetur. </s>           <s id="N402650">Et compertum quidem habent calcem <lb/>diuturna huiu&longs;modi fermentatione multum ad uirtutem augerc. <lb/></s>
            <s id="N402656">No; quidem ueteribus ac de&longs;tituti&longs;&longs;imis in &longs;criptis <expan abbr="relict&atilde;/">relictan/</expan> po&longs;t <lb/>annos uti ex multis coniecturis p&longs;picue <expan abbr="patebat/quing&etilde;tos">patebat/quingentos</expan> nuper <lb/>inuentam uidimus madidam et liquentem/et ut ita loquar matu <lb/>ram adeo ut mollitie mella o&longs;&longs;iumque medullas longe &longs;uperaret: <lb/>Atque ea quidem ad <expan abbr="qu&etilde;uis">quenuis</expan> u&longs;um non e&longs;t ut putes <expan abbr="c&otilde;modius">commodius</expan> po&longs;&longs;e <lb/>quippiam inueniri. </s>
 <s>Quare modulos uelim dari non exacto artificio p <lb/>finitos: ter&longs;os: illu&longs;tratos: Sed nudos &amp; &longs;implices: in quibus <expan abbr="inu&etilde;">inuem</expan> <lb/>toris <expan abbr="ingenium/n&otilde;">ingenium/non</expan> fabri manum probes: Inter pictoris atque archi <lb/>tecti per&longs;criptionem hoc intere&longs;t/ quod ille prominentias ex tabula <lb/><expan abbr="m&otilde;&longs;trare">mon&longs;trare</expan> umbris et lineis et angulis comminutis elaborat: Archi <lb/>tectus &longs;pretis umbris prominentias i&longs;tic ex fundamenti de&longs;eripti <lb/>one ponit: Spatia uero &amp; figuras frontis cuiu&longs;que &amp; laterum alibi <lb/>con&longs;tantibus lineis atque ueris angulis docet/uti qui &longs;ua uelit non <lb/>apparentibus putari ui&longs;is/&longs;ed certis rati&longs;que dimen&longs;ionibus annota <lb/>ri. </s>           <s id="N402673">Duplum refert &longs;ic habita harenarum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; <lb/>recenter extincta mi&longs;ceatur. </s>
            <s id="N40267C">In his igitur calx atque gip&longs;um no con <lb/>ueniunt/in c&aelig;teris <expan abbr="c&otilde;ueniunt">conueniunt</expan>. </s>
 <s>Itaque modulos huiu&longs;modi feci&longs;&longs;e oportet: et eos ita diligenti&longs; <lb/>&longs;ime tecum ip&longs;o et una cum pluribus examina&longs;&longs;e: et iterum atque<lb/>iterum recognoui&longs;&longs;e/ut nihil in opere uel minimum futurum &longs;it <lb/>quod non et quid et quale ip&longs;um &longs;it &amp; quas &longs;edes &amp; quantum &longs;pa <lb/>tii occupaturum &longs;it/et quos ad u&longs;um futurum &longs;it/teneas. </s>           <s id="N402685">Illico enim eximas ex fornace: ac <lb/>&longs;ub umbra et &longs;icco in loco habeas/mox infundas oportet: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> &longs;iue <lb/>fornace ip&longs;a/&longs;iue alibi ad auram ad lunam/ad &longs;olem ad&longs;eruetur: <lb/>pr&aelig;&longs;ertim &aelig;&longs;tate oci&longs;&longs;ime re&longs;oluetur in cinere m/et fiet inutilis. <lb/></s>
            <s id="N402693">Hactenus de his. </s>
 <s>Et pr&aelig; <lb/>&longs;ertim tectorum ratio pr&aelig;ceteris ut expediti&longs;&longs;ima &longs;it in primis <pb xlink:href="004/01/040.jpg"/><expan abbr="cur&atilde;dum">curandum</expan> e&longs;t. </s>           <s id="N402696">Fornacibus lapidem ne imponas monent ni con <lb/>fregeris/ ita ut &longs;int fru&longs;ta glebis non minora/ &longs;ino illud quod fa <lb/>cilius <expan abbr="coquan&ttilde;">coquantur</expan>. </s>
            <s id="N4026A1">Compertum quidem e&longs;t mediis in lapidibus pr&aelig; <lb/>&longs;ertim globo&longs;is interdum ade&longs;&longs;e uacuas aliquas concauitates: qui <lb/>bus <gap/>er inclu&longs;us <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> afferat <expan abbr="detrim&etilde;ti">detrimenti</expan>: Nam &longs;uccen&longs;o forna <lb/>cibus igne fit ut i&longs;tic &longs;eu frigore intror&longs;us ab&longs;cedente aer per&longs;trin <lb/>gatur/ &longs;eu in cale&longs;cente <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> lapide idem ip&longs;us aer in uaporem <lb/>exaugeatur/fit <expan abbr="in&qtilde;">inquae</expan> ut <expan abbr="c&otilde;tume&longs;cat">contume&longs;cat</expan> et quaque uer&longs;us pfracto carcere <lb/>quo cohercebatur imani &longs;onitu acrique impetu <expan abbr="erumpat/tot&atilde;que">erumpat/totanque</expan> for <lb/>nacis congeriem di&longs;turbet atque peruertat. </s>
 <s>Nam tectum quidem natura &longs;ui/&longs;irecte <expan abbr="&imacr;terpretor">interpretor</expan> <lb/>ex omni &aelig;dificatione mortalibus primum fuit eorum qu&aelig; ad <expan abbr="u&longs;&utilde;">u&longs;um</expan> <lb/>quietis facerent: adeo ut tectorum gratia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> paries &longs;olum: et qu&aelig; <lb/>cum parietibus <expan abbr="&longs;urg&utilde;t">&longs;urgunt</expan> et con&longs;ecuntur: Verum etiam ea qu&aelig; &longs;ub <lb/>&longs;olo ip&longs;o &longs;unt inuenta e&longs;&longs;e non negent/uti &longs;unt aquarum depul&longs;i <lb/>ones et deriuationes qu&aelig; ex imbribus et cloac&aelig; &amp; eiu&longs;modi: Ego <lb/>uero u&longs;u i&longs;tarum rerum perdoctus memini &quml; &longs;it difficile perducere o <lb/>pus/ut in eo &longs;int partium commoditates dignitati uenu&longs;tatique <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>iunct&aelig;: hoc e&longs;t ut habeant eum c&aelig;tera qu&aelig; probentur/tum et par <lb/>tium excultam uarietatem/qualem proportionum ratio &amp; <expan abbr="conc&imacr;">concim</expan> <lb/>nitas diffinierit. </s>           <s id="N4026CC">Et &longs;unt qui lapidibus <lb/>i&longs;tiu&longs;modi uiderunt media intus uigere animantia cum alia et di <lb/>uer&longs;a/tum uermes pilo&longs;o dor&longs;o et multipedes/qui quidem forna <lb/>cibus &longs;oleant di&longs;pendium afferre. </s>
            <s id="N4026D5">Neque hic <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;ubiungam digna <lb/><expan abbr="qu&aelig;d&atilde;">qu&aelig;dam</expan> memoratu d rebus i&longs;tiu&longs;modi/ qu&aelig; no&longs;tra &aelig;tate ui&longs;a <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>: <pb xlink:href="004/01/064.jpg"/>Non enim h&aelig;c &longs;cribimus &longs;olum fabris/uerum et &longs;tudio&longs;is etiam <lb/>rerum dignarum: Qua de re iuuat <expan abbr="&itilde;termi&longs;cere">intermi&longs;cere</expan> <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> qu&aelig; dele <lb/>ctent: et ab re tamen atque in&longs;tituto aliena <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;int. </s>
 <s>Magnum e&longs;t &longs;uperi id quidem/&longs;ed <expan abbr="habili/de&longs;t&imacr;a">habili/de&longs;tina</expan> <lb/>to decenti aptoque tecto operire cuncta h&aelig;c non ni&longs;i &longs;olertis: et ad <lb/>modum <expan abbr="circ&utilde;&longs;pecti">circun&longs;pecti</expan> e&longs;&longs;e ingenii opus &amp; artificii affirmo. </s>           <s id="N4026F9">Martino quinto <lb/><expan abbr="p&otilde;tifice">pontifice</expan> maximo/allatus extitit anguis reptus latio a fabris apud <lb/>fodinas uitam <expan abbr="duc&etilde;s">ducens</expan> in ua&longs;to quodam <expan abbr="lapide/circ&utilde;">lapide/circum</expan> omnibus a&longs;pi <lb/><expan abbr="ram&etilde;tis">ramentis</expan> ob&longs;tru&longs;is: Repert&aelig; et aliquot ran&aelig;/et item cancri/&longs;ed hi <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mortui. </s>
            <s id="N402715">Tum et candidi&longs;&longs;imo marmore in medio per h&aelig;c <lb/>tempora frondes <expan abbr="arbor&utilde;">arborum</expan> repertas te&longs;tor. </s>
 <s><expan abbr="Dem&utilde;">Demum</expan> <lb/>cum tibi alii&longs;que peritis tota operis facies perplacebit et <expan abbr="c&otilde;iectatio">coniectatio</expan> <lb/>ita ut nihil &longs;e offerat in quo h&aelig;&longs;ites/nihil in quo melius po&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>&longs;ilium capi &longs;tatuas/moneo ne libidine &aelig;dificandi ad opus <expan abbr="incoh&atilde;">incoham</expan> <lb/>dum properes uetu&longs;ta &aelig;dificia demoliendo aut <expan abbr="&imacr;mania">immania</expan> uniuer&longs;i o <lb/>peris fundamenta iaciendo: quod ip&longs;um incon&longs;iderati &amp; pr&aelig;cipi <lb/>tes <expan abbr="faci&utilde;t">faciunt</expan>: Sed &longs;i me audias &longs;uper&longs;edebis tempus aliquod/quoad <lb/>ingenii tui recens approbatio deferbuerit/cuncta demum accura <lb/>tius recogniturus/cum non inuenti amore: &longs;ed con&longs;ilii rationibus <lb/>dabitur/ut de ip&longs;a re con&longs;ideratius diiudices: Omnibus enim in <lb/>rebus agendis multa tempus afferet ut aduertas atque perpendas / <lb/>qu&aelig; te uel &longs;olerti&longs;&longs;imum fugerant</s></p><p type="main">           <s id="N40271E">Vellinus mons/qui B<gap/>u <lb/>tios a mar&longs;is <expan abbr="diuidit/omui&utilde;">diuidit/omuium</expan> pr&aelig;cel&longs;us toto uertice calue&longs;cit lapi <lb/>de albo/et rediuiuo illic qua parte in brutios &longs;pectat/pa&longs;&longs;im uide <lb/>bis di&longs;fractos lapides refertos &longs;igillis <expan abbr="conchilior&utilde;">conchiliorum</expan> maritimorum: <lb/>non amplioribus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut ea &longs;ub uola manus capias. </s>
            <s id="N402737">Quid illud? </s>
 <s>Modulos tibi recognituro h&aelig;c inter <expan abbr="pen&longs;&atilde;das">pen&longs;andas</expan> rationes uer&longs;entur <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: Principio nequid aggrediare &longs;upra uires hominum: <lb/>Ne ue quid &longs;u&longs;cipias: quod cum rerum natura protinus depugna <lb/>turum &longs;it. </s>           <s id="N40273A">Ex <lb/>agro Veronen&longs;i indies colliguntur &longs;axa c&aelig;lo &longs;trata &longs;igno quinq <lb/>folio certis et comparibus lineis apti&longs;&longs;ime p&longs;cr ipta atque belli&longs;&longs;ime <lb/>imbricata natur&aelig; arte admirabili et perfinita/ut imitari &longs;ubtilita <lb/>tem operis po&longs;&longs;it pror&longs;us <expan abbr="mortali&utilde;">mortalium</expan> nemo: Et quod magis mirere <lb/>nullum huiu&longs;modi inucnies lapidem ni&longs;i inuer&longs;um/impre&longs;&longs; mque<lb/>&longs;igni formam obtegentem: quo facile putes naturam non admira<lb/>tioni hominum/&longs;ed &longs;ibi effinxi&longs;&longs;e tantas delitias artificii &longs;ui.</s>
          </p>
 <s>Natur&aelig; enim uis tam &amp; &longs;i interdum mole obiecta iter <lb/>pelletur: aut innixu aliquo detorqueatur/eiu&longs;modi tamen e&longs;t/ut <lb/>&longs;iuerit ea quidem nun&quml; non &longs;uperare ac profligare quicquid obuer <lb/>&longs;etur: atque impediat: Et omnem quidem contra &longs;e expo&longs;itam rerum<lb/>ut ita loquar: <expan abbr="peruicaci&atilde;">peruicaciam</expan> diuturna et a&longs;&longs;idua oppugnandi per&longs;eue <lb/>rantia tempore/fecunditate labefactat atque per&longs;ternit. </s>         <p id="N40274F" type="main">
            <s id="N402751">Ad rem redeo. </s>
 <s>&quml; multa ho <lb/>minum manufacta et legimus &amp; uidemus <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> pr&aelig;&longs;ertim ob <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <pb xlink:href="004/01/041.jpg"/>non dura&longs;&longs;e/ni&longs;i quod cum natura rerum contenderint. </s>           <s id="N402754">Non hic in&longs;i&longs;tam <expan abbr="refer&etilde;s">referens</expan> quo pacto foci <expan abbr="ue&longs;tibul&utilde;">ue&longs;tibulum</expan> <lb/><expan abbr="pr&aelig;furni&utilde;que">pr&aelig;furniunque</expan> te&longs;tudinare/et <expan abbr="interior&etilde;">interiorem</expan> <expan abbr="igni&utilde;">ignium</expan> &longs;edem coaptare oper <lb/>teat/ ut extuans flamma re&longs;piret/ ut &longs;uis qua&longs;i limitibus coberce <lb/>atur/ut inunum ad opus coquendi confluat tota ignium uis atque<lb/>con&longs;piret. </s>
            <s id="N402772">Neque pro&longs;equar quo pacto &longs;en&longs;im &longs;uccendere et ignem <lb/>non intermittere u&longs;que dum <expan abbr="fl&atilde;ma">flamma</expan> ad <expan abbr="&longs;uprem&utilde;">&longs;upremum</expan> u&longs;que <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> fumo <lb/>&longs;a exeat: et <expan abbr="&longs;&utilde;mi">&longs;ummi</expan> intra fornacem lapides cande&longs;cant/et coctum la <lb/>pidem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;&longs;e ni&longs;i cum <expan abbr="fl&atilde;mis">flammis</expan> turgefacta qu&aelig; <expan abbr="circ&utilde;hiarat">circunhiarat</expan> fornax <lb/>&longs;e&longs;e receperit atque per&longs;trinxerit. </s>
 <s>Eum qui <lb/>ponte nauibus producto obequitare in&longs;tituerat mare quis non irri <lb/>deat: aut potius <expan abbr="in&longs;ol&etilde;tis">in&longs;olentis</expan> oderit in&longs;aniam? </s>           <s id="N402799">Mirum inquo naturam &longs;pectes <lb/>elementi. </s>
            <s id="N40279E">Nam &longs;i calce cocta ignem &longs;ubdemeris/fiet calcaria &longs;en <lb/>&longs;im minus in imo calens/ in &longs;ummo uero magis multo reddetur <lb/>ignita. </s>
 <s>Portum Claudii &longs;ub <lb/>ho&longs;tia: et apud Teracinam portum Adrian<gap/>opera omni exparte <lb/>alioquin &aelig;terna/tamen uidemus iam tum pridem ob&longs;tru&longs;is hare <lb/>na faucibus &amp; repleto &longs;inu penitus defeci&longs;&longs;e mare <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> intermi&longs; <lb/>&longs;a illuctatione a&longs;&longs;idua lace&longs;&longs;ente &amp; in dies peruincente. </s>           <s id="N4027A5">Nunc quoniam his operibus perficiendis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> calce <expan abbr="tant&utilde;/">tantun/</expan> <lb/><expan abbr="uer&utilde;">uerum</expan> et harena opus <expan abbr="&etilde;">em</expan>: de harena ip&longs;a nobis <expan abbr="dicend&utilde;">dicendum</expan> e&longs;t.</s>
          </p>
 <s>Quid <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> <lb/>putas futurum ubi aut impetentium aquarum uim: aut ruentium <lb/>rupium molem omnino arcere propellereque in&longs;titueris? </s>         <p id="N4027BD" type="main">
            <s id="N4027BF"><expan abbr="Harenar&utilde;">Harenarum</expan> tria &longs;unt genera/ Fo&longs;&longs;icea/Fluuiatilis/Marina. </s>
 <s>Qu&aelig; <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>ita &longs;int aduerti&longs;&longs;e oportet nequid eiu&longs;modi aggrediamur quod <lb/>ip&longs;um non recte cum rerum natura conueniat. </s>           <s id="N4027C5">Om <lb/><expan abbr="ni&utilde;">nium</expan> optima fo&longs;&longs;icea. </s>
            <s id="N4027CD">Atque ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> multiplex e&longs;t/Nigra/Cana/ <pb xlink:href="004/01/065.jpg"/>rubra et carbunculus et glarco&longs;a. </s>
 <s>Proxime <expan abbr="cauend&utilde;">cauendum</expan> <lb/>e&longs;t nequid ad te recipias in quo perficiundo ip&longs;e tibi deficias re <expan abbr="&itilde;">im</expan> <lb/>perfecta. </s>           <s id="N4027D8">Siquis me roget quidnam e&longs;&longs;e <lb/>harenam &longs;tatuam: fortallis dixero eam e&longs;&longs;e/qua maioribus <expan abbr="c&otilde;fra">confra</expan> <lb/>ctis lapidibus minutulis con&longs;tet lapilli&longs;culis: Tamet&longs;i Vitruuio <lb/>placuit harenam/et pr&aelig;&longs;ertim in &aelig;truria/quam carbunculum di <lb/>cunt/genus e&longs;&longs;e quoddam tera&aelig; ignibus a rerum natura intra <expan abbr="m&otilde;">mom</expan> <lb/>tes inclu&longs;is peru&longs;t&aelig; et reddit&aelig;/ut &longs;it iam terra non cocta &longs;olidior <lb/>et tofo ip&longs;o mollior. </s>
            <s id="N4027EF">Verum inter ha&longs;ce omnes harenas <expan abbr="prafer&utilde;t">praferunt</expan> <lb/>carbunculum. </s>
 <s>Tarquinum regem Romanorum/ni &longs;uperi dii amplitu <lb/>dini urbis faui&longs;&longs;ent/ni cre&longs;cente imperio &longs;atis opum ad tantam in <lb/>cohatam magnificentiam &longs;uppedita&longs;&longs;ent/quis non uitupera&longs;&longs;et/ <lb/>quod templi fundamentis iaciundis <expan abbr="tot&atilde;">totam</expan> futuri operis impen&longs;am <lb/>profudi&longs;&longs;et? </s>           <s id="N4027F8">Aduerti rom&aelig; publicis &aelig;dificiis u&longs;os no in po&longs;tre <lb/>mis rubra: Caua intra fo&longs;&longs;iceas ultima e&longs;t: Glareo&longs;a fundamentis <lb/>farciundis <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan> e&longs;t: Sed inter primarias proximo loco <expan abbr="&atilde;nume">annume</expan> <lb/>rant glaream <expan abbr="tenuior&etilde;">tenuiorem</expan> pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; angularis et ab omni terr&aelig; <lb/><expan abbr="&itilde;mixtione">immixtione</expan> <expan abbr="&imacr;munis">immunis</expan> &longs;it: uti e&longs;t qu&aelig; apud uilumbros abunde &longs;uppe <lb/>ditat: Subinde harenam probant/qu&aelig; ex fluento po&longs;t primam iu <lb/><expan abbr="prem&atilde;">premam</expan> cutem abrepta eximatur: Et inter fluuiatiles torrentium/ <lb/>et inter ha&longs;ce utilior qu&aelig; intra <expan abbr="m&otilde;tes">montes</expan> pronioribus profluuiis &longs;ub <lb/>&longs;titit. </s>
            <s id="N402825">Extremo uenit loco harena qu&aelig; ex mari excepta &longs;it: et <expan abbr="&imacr;ter">inter</expan> <lb/>maritimas nigrantem ac uitro&longs;am non omnino uituperant. </s>
 <s>Accedit quod non modo quid queas/uerum &amp; quid <lb/>deceat non in po&longs;tremis con&longs;iderandum e&longs;t. </s>           <s id="N40282E">Apud <lb/>Picentes agro &longs;alernitano harenam ex mari &longs;umptam fo&longs;&longs;ice&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/><expan abbr="po&longs;tpon&utilde;t">po&longs;tponunt</expan>: Sed eius regionis non omni ex littore de&longs;umptam pro <lb/>bant: Nam <expan abbr="c&otilde;pertum">compertum</expan> quidem habent littoribus/qu&aelig; ad hau&longs;tros <lb/><expan abbr="excipi&etilde;dos">excipiendos</expan> pateant/harenam e&longs;&longs;e <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> deterrimam: Qu&aelig; u<gap/>io <lb/>ad lybicum <expan abbr="&longs;pect&etilde;t">&longs;pectent</expan> littora/ea quidem harenam &longs;erre minime po&longs; <lb/>&longs;imam. </s>
            <s id="N402855">At inter maritimas harenas e&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;modiorem">commodiorem</expan> <expan abbr="c&etilde;&longs;tat/qu&aelig;">cen&longs;tat/qu&aelig;</expan> <lb/>ad rupes &longs;ub&longs;ideat: grano ue cra&longs;&longs;iore &longs;it. </s>
 <s>Rhodopen Thraci <lb/>am meretricem illam celebrem &amp; &longs;uorum temporum memoriam <lb/>non laudo: Qu&aelig; &longs;ibi &longs;epulchrum incredibili <expan abbr="&itilde;pen&longs;a">impen&longs;a</expan> condi iu&longs;&longs;it: <lb/>Nam ea quidem &amp; &longs;i meretricio qu&aelig;&longs;tu regias adepta e&longs;&longs;et opes <lb/>regio tamen digna &longs;epulchro <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> fuit. </s>           <s id="N402862">Atqui <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> harene qui <lb/>dem cur <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <expan abbr="differ&atilde;t">differant</expan> inter &longs;e: <expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> marina inharc&longs;cit difficile et <lb/>&longs;al&longs;ugine di&longs;&longs;olubilis made&longs;cit <expan abbr="c&otilde;tinuo">continuo</expan> atque &longs;ubfluit: Inde igitur <lb/>onera &aelig;gre et <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> fidi&longs;&longs;ime &longs;u&longs;tinet. </s>
            <s id="N402883">Fluuiatilis quoque humecti <lb/>or e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> fo&longs;&longs;icea: eaque de re ductibilior et tectoriis habilior. </s>
 <s>At reginam Cari&aelig; ar <lb/>temi&longs;iam contra non uitupero/qu&aelig; <expan abbr="am&atilde;ti&longs;&longs;imo">amanti&longs;&longs;imo</expan> et digni&longs;&longs;imo ui <lb/>ro &longs;epulchrum condidit magnificenti&longs;&longs;imum: <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> quoque in his <lb/>mode&longs;tiam probem. </s>           <s id="N40288C">Fo&longs;&longs;i <lb/>cea propter <expan abbr="pinguedin&etilde;">pinguedinem</expan> tenacior: &longs;ed facit rimas: ea de re c&untilde; came <lb/>rationibus <expan abbr="adigunt/n&otilde;">adigunt/non</expan> ad tectoria. </s>
            <s id="N40289B">Sed erit harena optima &longs;uo in <lb/>genere qu&aelig;que fricata et p&longs;tricta manibus &longs;tridorem faciat: et qu&aelig; <lb/>in candidam ue&longs;tem excepta non coinquinabit: neque terram &longs;ub&longs;i <lb/><expan abbr="dent&etilde;">dentem</expan> relinquet. </s>
 <s>Mecenatem increpabat Horatius quod &aelig;difi <lb/>cando in&longs;aniret. </s>           <s id="N4028A7">Contra erit harena <expan abbr="n&otilde;">non</expan> bona: qu&aelig; per &longs;e lenis et re <lb/><expan abbr="quie&qtilde;">quiequae</expan> a&longs;pera: et colore odoreque luteam <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> <expan abbr="imite&ttilde;">imitetur</expan>: qu&aelig; ue intra <pb xlink:href="004/01/066.jpg"/><expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> exagitata/aquam reddet <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> turbulentam et limo&longs;am: <lb/>qu&aelig; ue in area relicta ilico herbe&longs;cet: eritque <expan abbr="n&otilde;">non</expan> bona/que dudum <lb/>conuecta diu extiterit &longs;ub aere ad &longs;olem et lunam et pruinas: nam <lb/>terrico&longs;a efficitur et putris: et perinde cum ad producenda aibu <lb/>&longs;cula et caprificos parata: tum ad continendam &longs;tructuram infir <lb/>mi&longs;&longs;ima.</s>
          </p>
 <s>Mihi uero apud Cornelium tacitum probatur is <lb/>qui othoni &longs;epulchrum po&longs;uit modicum/&longs;ed man&longs;urum. </s>         <p id="N4028D4" type="main">
            <s id="N4028D6">Diximus de materia/lapide/calce/et harena: qu&aelig; a maioribus pro<lb/>barentur. </s>
 <s>Quod <lb/>&amp; &longs;i in priuatis monumentis mode&longs;tiam/in publicis magnificen <lb/>tiam exigunt publica etiam interdum priuatorum mode&longs;tia col <lb/>laudantur. </s>           <s id="N4028DB">Sed locis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> omnibus dabitur/ut ea pro in&longs;tituto rebus <lb/>agendis <expan abbr="c&otilde;moda">commoda</expan> et parabilia <expan abbr="&itilde;ueniamus">inueniamus</expan>. </s>
            <s id="N4028EC">A&longs;iam aiebat Cicero pro <lb/>pter copiam marmoris/&longs;emper &aelig;dificiorum et &longs;ignorum gloria <lb/>florui&longs;&longs;e: At marmora locis omnibus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inuenies: alibi aut nullus <lb/>e&longs;t lapis: aut &longs;i e&longs;t/is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ad omnem u&longs;um e&longs;t habilis. </s>
 <s>Pompeii theatrum <expan abbr="obegregi&atilde;">obegregiam</expan> opis <expan abbr="magnitudin&etilde;">magnitudinem</expan> et di <lb/>gnitatem laudibus et admiratione pro&longs;equimur. </s>           <s id="N402901">Tota <lb/>italia ab ea parte qu&aelig; ad meridiem uergit/fo&longs;&longs;iceam reperiri hare <lb/>nam te&longs;tantur: ab apennino citra non reperiri. </s>
            <s id="N402908">Babylones inquit <lb/>Plinius bitumine: Carthaginen&longs;es luto utuntur. </s>
 <s>Dignum opus <lb/>et Pompeio et uictrice Roma. <!-- KEEP S--></s>           <s id="N40290D">Alibi omnino la <lb/>pidis inopia cratibus et argilla <expan abbr="&aelig;dific&atilde;t">&aelig;dificant</expan>. </s>
            <s id="N402916">Budinos refert Herodo <lb/>tus cum priuatas/tum etiam publicas &aelig;des non re alia &aelig;dificare <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ligno: ut etiam urbis moenia atque ip&longs;a deorum &longs;imulacra &longs;int <lb/>apud eos lignea. </s>
 <s>Sed Neronis &aelig;dificandi in&longs;aniam <lb/>et ua&longs;ti&longs;&longs;imorum operum ad&longs;oluendorum furorem non omnes pro<lb/>bant: Tum et eum qui tam multis hominum milibus <expan abbr="m&otilde;t&etilde;">montem</expan> apud <pb xlink:href="004/01/042.jpg"/>puteolos non foderit quis non malit ultiori aliqua in re tantum o <lb/>per&aelig; atque impen&longs;e con&longs;ump&longs;i&longs;&longs;e. </s>           <s id="N402922">Neuros ligno penitus carere ait Mella: ut ligno <lb/>rum loco &longs;uccedere cogantur o&longs;&longs;a. </s>
            <s id="N402927">Aegypto iumentorum &longs;ege&longs;ti <lb/>onibus focum fouent. </s>
 <s>Eliogaballi prodigio&longs;am <expan abbr="in&longs;ol&etilde;">in&longs;olem</expan> <lb/>tiam quis non dete&longs;tabitur. </s>           <s id="N40292C">Hine e&longs;t ut alii alia &longs;ibi habere pro nece&longs;&longs;i <lb/>tate et rerum oportunitate diuer&longs;oria cogantur. </s>
            <s id="N402931">Apud &aelig;gyptios <lb/>&longs;unt qui uel regias domos harundinibus: apud Indos qui <expan abbr="c&aelig;tar&utilde;">c&aelig;tarum</expan> <lb/>co&longs;tis &longs;ibi <expan abbr="&aelig;dific&etilde;t">&aelig;dificent</expan>. </s>
 <s>Cogitarat enim columnam ponere in <lb/>gentem/per quam intrin&longs;ecus ad &longs;ummum con&longs;cenderetur: ut il <lb/>lic Eliogabal&longs;um deum/cui e&longs;&longs;et initiatus/locaret: Sed non in<gap/><expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>to tam ua&longs;to &longs;axo conqui&longs;ito u&longs;que ad <expan abbr="thebaid&etilde;">thebaidem</expan> de&longs;titit. </s>           <s id="N402940">Apud Dedaliam in Sardis &longs;uffo&longs;&longs;a tellure ha <lb/>bitare &longs;cribit Diodorus. </s>
            <s id="N402945">Carris Arabi&aelig; oppido muros domo&longs;que<lb/>ma&longs;&longs;is efficiunt &longs;alis. </s>
 <s>His etiam <lb/>addendum e&longs;t nequid aggrediare quod ip&longs;um &amp; &longs;i alioquin utile <lb/>dignum ac <expan abbr="n&otilde;">non</expan> penitus difficile factu &longs;it facultatibus et temporis <lb/>oportunitate &longs;uppeditantibus/tamen &longs;it ip&longs;um eiu&longs;modi ut bre <lb/>ui aut &longs;ucce&longs;&longs;oris negligentia aut incolarum tedio <expan abbr="defectur&utilde;">defecturum</expan> &longs;it. <lb/></s>           <s id="N40294A">Sed de his alias. </s>
            <s id="N40294D">Itaque ut diximus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> omni <lb/>loco eadem lapidis haren&aelig;que et huiu&longs;modi e&longs;t copia: Sed diuer&longs;is <lb/>diuer&longs;a et natur&aelig; et <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> exi&longs;tit ratio atque modus: Iccirco his uti <lb/>oportet qu&aelig; &longs;uppeditant: et in his ip&longs;is adhibenda e&longs;t cautio: pri <lb/>mo ut habiliores et <expan abbr="c&otilde;modiores/&longs;electos">commodiores/&longs;electos</expan> parato&longs;que habeamus: pro <lb/>xime ut &aelig;dificando aptioribus utamur/&longs;uis quibu&longs;que locis <expan abbr="c&utilde;cta">cuncta</expan> <lb/>recte di&longs;partiendo.</s>
 <s>Fo&longs;&longs;am quinque remibus nauigabilem ab Auerno u&longs;que <expan abbr="ho&longs;ti&atilde;">ho&longs;tiam</expan> a Ne <lb/>rone in&longs;titutam cum alias ob res uitupero/ tum etiam quod in ea <lb/><expan abbr="&longs;eru&atilde;da">&longs;eruanda</expan> perpetuam eternamque imperii felicitatem et huius rei &longs;tu <lb/>dio&longs;os continue principes de&longs;idera&longs;&longs;et. </s>         </p>
          <p id="N40296C" type="main">
 <s>Qu&aelig; cum ita &longs;int officii <lb/>erit ea &longs;pecta&longs;&longs;e qu&aelig; recen&longs;uimus: hoc e&longs;t quid &longs;it quod agas/ &amp; <lb/>quid quo agas loco: et qui &longs;is qui id agas: Et pro eius dignitate et <lb/>u&longs;u rem totam con&longs;tituere nimirum hominis erit bene co&longs;ulti et <lb/>con&longs;iderati. </s>           <s id="N40296E"><expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> ut paratis rebus/que <expan abbr="rec&etilde;&longs;uimus/materia/lapide/calce/">recen&longs;uimus/materia/lapide/calce/</expan> <lb/>harena: <expan abbr="n&utilde;c">nunc</expan> de <expan abbr="c&otilde;&longs;truendi">con&longs;truendi</expan> &aelig;dificii ratione et modo <expan abbr="tr&atilde;&longs;igamus">tran&longs;igamus</expan>. <pb xlink:href="004/01/067.jpg"/>Nam ferrum quidem &aelig;s atque <expan abbr="pl&utilde;bum">plumbum</expan> et uitrum er reliqua i&longs;tiu&longs; <lb/>modi ut pares nihilo plus opus e&longs;t indu&longs;tria, &quml; ut coem<gap/>s atque in <lb/>unum cogas/quoad inopere pficiundo non de&longs;int: tam et&longs;i de his <lb/><expan abbr="&longs;elig&etilde;dis">&longs;eligendis</expan> et <expan abbr="di&longs;tribu&etilde;dis">di&longs;tribuendis</expan> dicemus &longs;uo loco/qu&aelig; ad operis orr<gap/><expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/><expan abbr="tor&utilde;que">torunque</expan> rationem ab&longs;oluendam <expan abbr="c&otilde;ueniant">conueniant</expan>: Atque nos qua&longs;i opus fac <lb/>turi &longs;imus et manu &aelig;dificaturi ab ip&longs;is <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> rem oidiri ag <lb/>grediemur: Sed hic prius e&longs;t ut iterum admoneam/pen&longs;anda e&longs;&longs;e <lb/>tempora cum publica/tum et priuata no&longs;tra <expan abbr="no&longs;tror&utilde;que">no&longs;trorunque</expan> eiu&longs;modi <lb/>&longs;int: nequid aggrediamur: in quo perturbatis rebus aut inuidiam <lb/>captes &longs;i p&longs;eueres &aelig;d<gap/><expan abbr="ic&atilde;do">icando</expan>: aut di&longs;pendium &longs;i de&longs;eras. </s>
            <s id="N4029C2">Adde quod<lb/>et natur&aelig; tempora inprimis erunt <expan abbr="ob&longs;eru&atilde;da">ob&longs;eruanda</expan>: Nam uidere qdem <lb/>licet/uti ea qu&aelig; p hyemem &aelig;dificantur/locis pr&aelig;&longs;ertim frigidis <lb/>gelent: Ea uero qu&aelig; p &aelig;&longs;tatem/locis pr&aelig;&longs;ertim &aelig;&longs;tuo&longs;is ar<gap/><expan abbr="&longs;c&atilde;t/">&longs;cant/</expan> <lb/>prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cohereant. </s>
 <s>His notatis atque animaduer&longs;is lu&longs;tranda tibi crunt re <lb/>liqua/an &longs;int eorum qu&aelig;que recte definita et apte &longs;uis locis di&longs;tri <lb/>buta: Quo pro munere obeundo ip&longs;um te ita compares opus e&longs;t: <lb/>ut in omni rerum i&longs;tarum aduer&longs;ione pr&aelig; te feras turpe ducere te <lb/>non id a&longs;&longs;equi quoad in te &longs;it: Vtaliud alibi opus nullum pari <lb/>factum impen&longs;a et &longs;imili ductum oportunita<gap/>e po&longs;&longs;it/ aut &longs;pecta <lb/>ri lubentius/aut laudari uberius. </s>           <s id="N4029DA">Hinc igitur admonebat Frontinus architectus <lb/>e&longs;&longs;e ad opus exequendum apta <expan abbr="acc&otilde;modataque">accommodataque</expan> tempora: qu&aelig; &longs;unt <lb/>a chalendis aprilis/ad <expan abbr="chal&etilde;das">chalendas</expan> u&longs;que <expan abbr="nou&etilde;bris/intermi&longs;&longs;o">nouembris/intermi&longs;&longs;o</expan> &aelig;&longs;tatis <lb/>feruore. </s>
            <s id="N4029EF">Sed pro locorum uarietate et coelo opus <expan abbr="maturand&utilde;">maturandum</expan> aut <lb/><expan abbr="producend&utilde;">producendum</expan> &longs;tatuo. </s>
 <s>Neque enim &longs;at e&longs;t i&longs;tiu&longs;modi in <lb/>rebus non contenni/&longs;ed probari quidem in primis <expan abbr="c&etilde;decet/et">cendecet/et</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>haberi ut imitentur. </s>           <s id="N4029FB">Itaque &longs;i cum his <expan abbr="c&utilde;que">cunque</expan> c&aelig;teris rebus qu&aelig; &longs;upra <lb/>recen&longs;uimus/bene tibi conueniet: erit demum area futuri operis <lb/><expan abbr="de&longs;crib&etilde;da/&longs;ignatis">de&longs;cribenda/&longs;ignatis</expan> in &longs;olo &longs;paciis &longs;ua et linearum et angulorum <lb/>dimen&longs;ione.</s>
          </p>
 <s>Quare &longs;eueros e&longs;&longs;e nos et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dilig&etilde;tes">diligentes</expan> re <lb/>rum explicatores oportet: Et curandum ut cum nihil non elegans <lb/>&amp; probati&longs;&longs;imum interponatur: tum et omnia inter &longs;e mutuo ad <lb/>dignitatem gratiamque conueniant/u&longs;que adeo ut quicquid addide <lb/>ris aut mutaris aut detraxeris uitio&longs;ius id et d<gap/>terius futurum &longs;it <lb/>Sed rerum i&longs;tarum iterum atque <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> admoneo/fac &longs;it moderatiix <lb/>peritorum prudentia et con&longs;ilium eorum/ qui &longs;pectaturi &longs;int rec <lb/>ro aliquo &amp; &longs;incero cum iudicio. </s>         <p id="N402A0B" type="main">
            <s id="N402A0D">At &longs;unt qui <expan abbr="admon&etilde;t">admonent</expan> bonis initiis inchoandam e&longs;&longs;e <expan abbr="&aelig;dification&etilde;">&aelig;dificationem</expan>: <lb/>pmaximi quidem intere&longs;&longs;e quo quidque temporis mom<gap/>o in <expan abbr="rer&utilde;">rerum</expan> <lb/>pr&aelig;&longs;entium numero <expan abbr="c&etilde;">cem</expan> occeperit. </s>
 <s><expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> i&longs;torum <expan abbr="&longs;c&imacr;a">&longs;cina</expan> et <expan abbr="&itilde;&longs;titutis">in&longs;titutis</expan> m<gap/>gis <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> priuata uoluntate &amp; &longs;en&longs;u dabitur/ut qu&aelig; agas uel <expan abbr="opt&itilde;a">optina</expan> &longs;int/ <pb xlink:href="004/01/043.jpg"/>uel optimis &longs;imilia. </s>           <s id="N402A26">Lutius Tarutius urbis Rom&aelig; <lb/><expan abbr="natal&etilde;">natalem</expan> diem adinueni&longs;&longs;e fortun&aelig; &longs;ucce&longs;&longs;ibus <expan abbr="&atilde;notatis">annotatis</expan> <expan abbr="pr&aelig;dica&ttilde;">pr&aelig;dicatur</expan>: <lb/><expan abbr="Tant&atilde;que">Tantanque</expan> habere uim ad res futuras ip&longs;um hoc initii <expan abbr="moment&utilde;">momentum</expan> pu <lb/>tarunt &longs;apienti&longs;&longs;imi ueteres: ut fui&longs;&longs;e Iulius firmicus maternus re <lb/>ferat/qui <expan abbr="m&utilde;di">mundi</expan> <expan abbr="genitur&atilde;">genituram</expan> ex rerum euentibus <expan abbr="c&otilde;pertam">compertam</expan> fecerint: <lb/>ac de ea re accurati&longs;&longs;ime &longs;crip&longs;erint. </s>
            <s id="N402A51"><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> E&longs;culapius Annubius <lb/>que: et i&longs;tos &longs;ecuti Peto&longs;iris et Necep&longs;o &longs;ic fui&longs;&longs;e hanc affirmant: <lb/>&longs;urgente ab orizonte Cancro et luna ex dimidio/ &longs;ole in leone/&longs;a <lb/>turno in capricorno/ioue in &longs;agittario/marte in <expan abbr="&longs;corpi&otilde;e/uencre">&longs;corpione/uencre</expan> <lb/>in libra/mercurio in uirgine. </s>
 <s>Demum peritorum uoce probari quod agas <lb/>profecto pulcherrimum e&longs;t: &amp; &longs;atis &longs;uperque approbant qui melio <lb/>ra non afferunt: ex qua re &longs;ractum quoque uoluptatis capias <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> <lb/>nemo i&longs;torum qui &longs;apiunt non a&longs;&longs;entiantur: Et conferet <expan abbr="quo&longs;d&atilde;">quo&longs;dam</expan> <lb/>audi&longs;&longs;e: Nam interdum cuenit/ut etiam i&longs;tarum rerum imperiti <lb/>ea dicant qu&aelig; minime a&longs;pernenda periti&longs;&longs;imis uideantur.</s></p><p type="main">           <s id="N402A63">Et profecto <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> &longs;i recta interpre <lb/>tamur <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> pleri&longs;que <expan abbr="&imacr;">im</expan> rebus po&longs;&longs;unt. </s>
            <s id="N402A74">Nam et qd illud qd <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> <pb xlink:href="004/01/068.jpg"/>die brumali pulegium <expan abbr="arid&utilde;">aridum</expan> flore&longs;cere/inflatas ue&longs;icas di&longs;rumpi <lb/><expan abbr="&longs;alictor&utilde;">&longs;alictorum</expan> folia: <expan abbr="Malor&utilde;">Malorum</expan> grana uerti ac <expan abbr="circ&utilde;agi/mur&utilde;que">circunagi/murunque</expan> iocu&longs;cu <lb/>lis fibras numero indies ad lun&aelig; numerum <expan abbr="c&otilde;gruere">congruere</expan> atque &aelig;quari. <lb/></s>
 <s>Cum uero tota &aelig;dificii ratio ex &longs;ingulis modulorum partibus ita <lb/>erit apud te &longs;pectata et cognita: ut nihil non animaduer&longs;um: nihil <lb/>non adnotatum u&longs;piam relinquatur: &amp; interea ita omnino decre <lb/>ueris &aelig;dificare: et apud te con&longs;tabit unde &longs;umptibus oportune &longs;a <lb/>ti&longs;fiat/parabis reliqua ad opus ip&longs;um exequendum nece&longs;&longs;aria: ne <lb/>quid inter &aelig;dificandum de&longs;it: quod a perficiundi operis celerita <lb/>te auocet. </s>           <s id="N402A97">Ego uero et&longs;i i&longs;tius di&longs;ciplin&aelig; profe&longs;&longs;oribus et <expan abbr="t&etilde;porum">temporum</expan> ob&longs;eruato <lb/>ribus non <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> tribuam/ut eos <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> &longs;uis po&longs;&longs;e artibus <expan abbr="cert&atilde;">certam</expan> <lb/>pr&aelig;&longs;tare <expan abbr="fortun&atilde;">fortunam</expan> <expan abbr="rebusin&otilde;">rebusinon</expan> <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> e&longs;t ut <expan abbr="a&longs;pern&atilde;dos">a&longs;pernandos</expan> ducam <expan abbr="&longs;iqu&atilde;do">&longs;iquando</expan> <lb/><expan abbr="di&longs;put&etilde;t">di&longs;putent</expan> pr&aelig;&longs;cripta i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> <expan abbr="mon&etilde;te">monente</expan> coelo <expan abbr="utr&atilde;que">utranque</expan> in par <lb/>tem po&longs;&longs;e &quml; <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan>. </s>
            <s id="N402AD9">Sed uti ea &longs;e&longs;e <expan abbr="h&etilde;at">henat</expan> res/&longs;erua&longs;&longs;e qu&aelig; admo <lb/>nent: aut <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <expan abbr="proder&utilde;t">proderunt</expan> &longs;i uera &longs;unt: aut <expan abbr="minim&utilde;">minimum</expan> nocebunt &longs;i <lb/><expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> fal&longs;a. </s>
 <s>Nam cum &longs;int plura quibus ad opus ab&longs;oluendum <expan abbr="&itilde;di">indi</expan> <lb/>geas: cumque illorum quid uis ni ad&longs;it omnem &longs;tructuram po&longs;&longs;it <lb/>aut impedire aut uitiare/officii erit nihil neglexi&longs;&longs;e/quod confe <lb/>rat &longs;i ad&longs;it: aut noceat/&longs;i de&longs;it. </s>           <s id="N402AF3"><expan abbr="Adder&etilde;">Adderem</expan> hic aliqua ridenda/qu&aelig; ueteres probauere in <lb/>choandis rebus: &longs;ed nolim <expan abbr="interpreten&ttilde;">interpretentur</expan> &longs;ecus atque res ferat: Et pro <lb/>fecto ridiculi: qui bono item omine <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> c&aelig;teras res: tum et <expan abbr="&itilde;primis">imprimis</expan> <lb/>are&aelig; <expan abbr="pr&aelig;&longs;cription&etilde;">pr&aelig;&longs;criptionem</expan> inire iu&longs;&longs;erint. </s>
            <s id="N402B0F">Veteres his <expan abbr="&longs;up&longs;tit&etilde;ibus">&longs;up&longs;titenibus</expan> adeo <lb/><expan abbr="uacab&atilde;t">uacabant</expan>: ut e&longs;&longs;e <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> militem in delectu <expan abbr="c&otilde;&longs;cribendo">con&longs;cribendo</expan> <expan abbr="curar&etilde;t">curarent</expan>: ne <lb/>ei e&longs;&longs;et <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> ulla ex parte <expan abbr="infau&longs;t&utilde;">infau&longs;tum</expan>: tum et <expan abbr="lu&longs;tr&atilde;da">lu&longs;tranda</expan> colonia atque<lb/>exercitu bonis nominibus <expan abbr="eligeb&atilde;t/qui">eligebant/qui</expan> ho&longs;tias ducerent: et locan <lb/>dis uectigalibus cen&longs;ores <expan abbr="Lucrin&utilde;">Lucrinum</expan> lacum ob nominis felicitatem <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="o&itilde;um">oinum</expan> <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> in&longs;tituere: Tum et malo <expan abbr="no&itilde;s">noins</expan> omine pmoti qu&aelig; <lb/>prius <expan abbr="epid&atilde;num">epidannum</expan> <expan abbr="uocaba&ttilde;">uocabatur</expan>: ne <expan abbr="ind&atilde;num">indannum</expan> eo <expan abbr="nauig&atilde;tes">nauigantes</expan> ire <expan abbr="diceren&ttilde;">dicerentur</expan>: <lb/><expan abbr="Dyrrachi&utilde;">Dyrrachium</expan> appellari uoluere. </s>
 <s>Dauid et Salomon hebreorum re <lb/>ges facturi <expan abbr="t&etilde;plum">templum</expan> hiero&longs;olimis/cum maximam uim auri/argen <lb/>ti/&aelig;ris/lignorum/lapidi&longs;que &amp; eiu&longs;modi para&longs;&longs;ent: tum et neqd <lb/>dee&longs;&longs;et quod ad rei facilitatem &amp; celeritatem faceret/ a proximis <lb/>regibus multa <expan abbr="fabror&utilde;">fabrorum</expan> milia et architectos accer&longs;ui&longs;&longs;e &longs;cribit Eu <lb/>&longs;ebius Pamphilus. </s>           <s id="N402B6A">Eadem <expan abbr="r&otilde;ne">ronne</expan> et Beneuentum/quod <lb/>prius Maloeton <expan abbr="dicere&ttilde;">diceretur</expan> <expan abbr="n&utilde;cupauere">nuncupauere</expan>. </s>
            <s id="N402B7B">Rideo hic: nam bona etiam <lb/>uerba et <expan abbr="prec&atilde;tia">precantia</expan> adiungi placet. </s>
 <s>Quod factum quidem uehementer probo: <expan abbr="N&atilde;">Nam</expan> <lb/>affert nimirum operi dignitatem: et auctoris gloriam accumulati <lb/>orem reddit: quod arte ac recte factum mature perfectum &longs;it apd <lb/>&longs;criptores celebratur. </s>           <s id="N402B84">Et &longs;unt qui <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan> hominum <lb/>uerba tanti <expan abbr="c&etilde;/ut">cen/ut</expan> uel a feris muti&longs;que rebus <expan abbr="audian&ttilde;">audiantur</expan>. </s>
            <s id="N402B95">Sino illud Ca <lb/>tonis uerbis la&longs;&longs;atas boues in&longs;taurari. </s>
 <s>Alexander Macedo/quem refert Curtius/ <lb/>urbem apud Tanaim non <expan abbr="minim&atilde;">minimam</expan> &aelig;difica&longs;&longs;e diebus non plus &longs;ep <lb/>tem. </s>           <s id="N402B9A">Solere <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> homines aiunt <lb/><expan abbr="&itilde;petrare">impetrare</expan> a &longs;olo patrio uerbis et precibus/ut in&longs;uetas et alienas alat <lb/>arbores: ip&longs;a&longs;que arbores exorari po&longs;&longs;e ut <expan abbr="tr&atilde;&longs;migrent/et">tran&longs;migrent/et</expan> in alieno <lb/>accre&longs;cant. </s>
            <s id="N402BAE">Iam mihi po&longs;tea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inepti <expan abbr="c&etilde;">cem</expan> <expan abbr="coepimus/alior&utilde;">coepimus/aliorum</expan> ineptias <lb/><expan abbr="rec&etilde;&longs;endo">recen&longs;endo</expan> illud ridiculi gratia non omittam/quod aiunt adeo au <lb/>diri <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> genus/ut rapam <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan> ampliorem cre&longs;cere: &longs;i <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <lb/>&longs;eratur ob&longs;ecretur/ut &longs;ibi et famili&aelig; et uicinis benigne conferat. <lb/></s>
 <s>Et Nabuchodona&longs;or quod templum Beli ut &longs;cribit lo&longs;ephus <lb/>hi&longs;toricus/diebus quindecim ab&longs;oluerit: quod ue Babilonem tri <lb/>plici/uti aiunt/muro cinxerit diebus itidem quindecim. </s>           <s id="N402BD3">Qu&aelig; quidem res &longs;i ita &longs;unt: <expan abbr="n&otilde;">non</expan> intelligo cur ocimum herbam pu <lb/>tent/quo magis cum maledictis et probris &longs;atum &longs;it/ eo fructus <lb/>l&aelig;tiores afferre. </s>
            <s id="N402BDE">Sed mi&longs;&longs;a h&aelig;c faciamus. </s>
 <s>Titus <lb/>quod murum &longs;tadiorum paulo minus quadraginta a&longs;truxerit. </s>           <s id="N402BE1">C&aelig;terum pr&aelig;&longs;tare qui <lb/>dem arbitror/&longs;i omni <expan abbr="opinion&utilde;">opinionum</expan> incerta <expan abbr="&longs;uper&longs;titi&otilde;e">&longs;uper&longs;titione</expan> de&longs;pecta/rem <pb xlink:href="004/01/069.jpg"/>ip&longs;am &longs;ancte et religio&longs;e aggrediemur. </s>
            <s id="N402BF2">Ab Ioue principium mu <lb/>&longs;&aelig;: iouis omnia plena: Ergo purificato animo: et &longs;ancte pi<gap/> ado <lb/>rato &longs;acrificio/inchoari tantam rem perplacebit: his maxime <gap/><lb/>bitis precibus ad &longs;uperos/ quibus <expan abbr="po&longs;ca&ttilde;/">po&longs;catur/</expan> ut opem <expan abbr="auxili&utilde;que">auxiliunque</expan> pr&aelig; <lb/>beant operi/et faueant c&aelig;ptis/quoad fau&longs;te/ feliciter/ pro&longs;pereque<lb/>eucniat res: &longs;itque longa cum &longs;ua <expan abbr="&longs;uor&utilde;que">&longs;uorunque</expan> ho&longs;pitumque &longs;alute et &longs;alu <lb/>britate: cum rerum firmitate: animi &aelig;quabilitate: fortunarum in <lb/>cremento/et indu&longs;tri&aelig; fructu/et glori&aelig; propagatione: <expan abbr="bonor&utilde;queomni&utilde;">bonorunque<lb/>omnium</expan> phennitate/atque po&longs;teritate. </s>
 <s>Se <lb/>miramis quod &longs;ingula maximorum murorum &longs;tadia apd Babilo <lb/>nem &longs;ingulis diebus perfecerit: quod ue murum ad cohercendum <lb/>latum &longs;tadiis ducentis admodum profundum atque latum dicbus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>plus &longs;eptem duxerit. </s>           <s id="N402C18">De his hactenus.</s>
          </p>
 <s>Sed de his alias</s></p><p type="main">         <p id="N402C1B" type="head">
            <s id="N402C1D">LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE <lb/>OPERE LIBER TERTIVS INCIPIT.</s>
 <s>Qu&aelig; uero para&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;uenit/nimirum">conuenit/nimirum</expan> h&aelig;c &longs;unt/calx/harena lapis <pb xlink:href="004/01/044.jpg"/>materia: item et ferrum et &aelig;s et plumbum et uitrum: et huiu&longs;mo <lb/>di. </s>         </p>
          <p id="N402C22" type="main">
 <s>Et inprimis fabros minime imperitos/minime leues/minime <lb/>incon&longs;tantes. </s>           <s id="N402C24">MNIS ASTR VENDI OPERIS RA <lb/>tio/hac una in re uer&longs;atur atque con&longs;umitur: ut <lb/>pluribus <expan abbr="ord&imacr;c">ordinc</expan> <expan abbr="c&otilde;ge&longs;tis">conge&longs;tis</expan> et arte <expan abbr="c&otilde;pactis">compactis</expan> rebus: <lb/>&longs;eu &longs;int illi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quadrati lapides: &longs;eu cemen <lb/>ta: &longs;eu materia: &longs;eu qd aliud uis &longs;olida ex eis/ <lb/>et quoad eius fieri po&longs;&longs;it <expan abbr="&imacr;tegra">integra</expan> unitaque <expan abbr="c&otilde;&longs;tru">con&longs;tru</expan> <lb/>ctio <expan abbr="pduca&ttilde;">pducatur</expan>. </s>
            <s id="N402C4F">Integra counitaque ea <expan abbr="dicen&ttilde;">dicentur</expan>, quo <lb/>rum partes a partibus neque re&longs;ect&aelig;/ neque di&longs;iunct&aelig;/ neque non &longs;uis <lb/>in&longs;it&aelig; loeis &longs;int: Sed toto linearum tractu cohercant atque con&longs;e <lb/>quantur. </s>
 <s>&longs;eligendos duco: quibus tu opus recte per&longs;criptum <lb/>&longs;edulo faciundum mandes atque commendes/ut probe perfiniant/ <lb/>matur&aelig;que ab&longs;oluant. </s>           <s id="N402C5C">In &longs;tructura igitur con&longs;idera&longs;&longs;e oportet/qu&aelig;nam in ea <lb/>primari&aelig; &longs;int partes: et qu&aelig; <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> line&aelig; atque ordiues. </s>
            <s id="N402C65">Structur&aelig; <lb/>perficiund&aelig; partes minime ob&longs;cur&aelig; &longs;unt. </s>
 <s>Et in his omnibus probandis iuuabit ex pro <lb/>ximis qu&aelig; alibi inpromptu extant operibus ducere argumenta et <lb/>coniecturas quibus admonitus &longs;tatuas quid tua in re <expan abbr="agend&utilde;">agendum</expan> &longs;it: <lb/>Namque in illis uitia &amp; laudes notentur/eodem quoque in tuo futu <lb/>ra opere per&longs;imillima poteris arbitrari. </s>           <s id="N402C6A"><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> <expan abbr="&longs;&utilde;mum/infim&utilde;/">&longs;ummum/infimun/</expan> <lb/>dextrum/ &longs;ini&longs;trum/ proximum/di&longs;tans: et qu&aelig; inter has extre <lb/>mitates intercurrant media/ex &longs;e patent: Sed quid cuique in&longs;it: cur <lb/>inter &longs;e differant: non <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="intellig&utilde;t">intelligunt</expan>. </s>
            <s id="N402C82">Neque enim <expan abbr="&etilde;">em</expan> opus tollere ut <lb/>putant imperiti/lapidem lapidi: et cementa cementis &longs;upera&longs;tru <lb/>ere: Sed diuer&longs;&aelig; cum &longs;int partes: longe diuer&longs;is indigent rebus <lb/>et indu&longs;tria: Aliud enim fundamentis: aliud procinctui et coro <lb/>nis: Aliud angulis et apertionum labris: Aliud extr<gap/>is cuti <lb/>bus: Aliud intimis parietum infarctionibus et cra&longs;&longs;atio<gap/>ibus de <lb/>betur. </s>
 <s>Nero princeps cum in&longs;ti <lb/>tui&longs;&longs;et centum ac uiginti pedum Rom&aelig; ad uenerationem &longs;olis co <lb/>lo&longs;&longs;um ponere: in quo &longs;uperiorum amplitudinem &amp; magnificen <lb/>tiam &longs;uperaret/non prius loca&longs;&longs;e faciundum Zenodaro artifici p <lb/>ea tempora celebri ac &longs;ingulari &longs;cribit <expan abbr="Plinius/&qtilde;">Plinius/quae</expan> &longs;atis probatum <lb/>uidit quid in tanti operis artificio ualeret facto in gallia apud ar <lb/>uernos collo&longs;o miri ponderis. </s>           <s id="N402C99">Quod autem cuique debeatur/ no&longs;trum erit pro&longs;equi, <pb xlink:href="004/01/070.jpg"/>In his <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ab&longs;oluendis ab ip&longs;is <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> incipiemus: eos ut di <lb/>ximus imitati: qui manu &longs;int opus effecturi.</s>
          </p>
 <s>Atque hi&longs; o&longs;titutis ad c&aelig;tera pro&longs;equa <lb/>mur. </s>         <p id="N402CAA" type="main">
            <s id="N402CAC"><expan abbr="Fundament&utilde;/ni">Fundamentun/ni</expan> fallimur/&longs;tructur&aelig; pars <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t: &longs;ed locus uideli <lb/>cet ac &longs;edes: <expan abbr="&itilde;">im</expan> qua &longs;tructura ip&longs;a <expan abbr="toll&etilde;da">tollenda</expan> <expan abbr="&longs;tatu&etilde;daque">&longs;tatuendaque</expan> &longs;it. </s>
 <s>Atqui nos quidem in huiu&longs;modi rebus/qu&aelig; ad opus &aelig;di&longs;i <lb/>ciorum commoda &longs;unt/recen&longs;endis/ea referamus qu&aelig; d<gap/>i uete <lb/>res tradidere: Pr&aelig;&longs;ertim Theophra&longs;tu&longs; / Ari&longs;toteles/Cato/ Var <lb/>ro/Plinius/Vitruuiu&longs;que. </s>           <s id="N402CC4">Nam &longs;i da <lb/>bitur area penitus &longs;olida atque <expan abbr="o&itilde;o">oino</expan> <expan abbr="con&longs;t&atilde;s">con&longs;tans</expan> lapidea forta&longs;&longs;is: quales <lb/>apud Veios <expan abbr="n&otilde;nullas">nonnullas</expan> <expan abbr="&itilde;uenias">inuenias</expan>: <expan abbr="qu&aelig;n&atilde;">qu&aelig;nam</expan> tibi illic erunt fundamenta <lb/><expan abbr="iaci&utilde;da">iaciunda</expan> potius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut <expan abbr="&longs;tructur&atilde;">&longs;tructuram</expan> ip&longs;am attollas. </s>
            <s id="N402CEC">Apud Senas <expan abbr="ui&longs;un&ttilde;">ui&longs;untur</expan> <lb/>maxim&aelig; <expan abbr="turri&utilde;">turrium</expan> moles/ip&longs;o primo et nudo in &longs;olo po&longs;it&aelig;: E&longs;t <expan abbr="en&itilde;">enim</expan> <lb/>mons &longs;olidus &longs;ub&longs;tratus tofo. </s>
 <s>Nam ea quidem longa ob&longs;eruatione <lb/><expan abbr="magis/&qtilde;">magis/quae</expan> ullis ingenii artibus cogno&longs;cuntur: Vt ab his qui i&longs;tiu&longs; <lb/>modi &longs;umma diligentia <expan abbr="adnotarunt/pet&etilde;da">adnotarunt/petenda</expan> &longs;int. </s>           <s id="N402CFF">Fundatione <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> hoc e&longs;t itione <expan abbr="&itilde;">im</expan> fun <lb/>dum atque foffura erit opus ubi <expan abbr="firm&utilde;">firmum</expan> &longs;tabileque folum pro&longs;ci&longs;&longs;a de <lb/>mi&longs;&longs;aque fouea <expan abbr="qu&aelig;rend&utilde;">qu&aelig;rendum</expan> &longs;it: quod ip&longs;um fieri ferme pleri&longs;que <expan abbr="o&imacr;bus">oimbus</expan> <lb/>in locis <expan abbr="c&otilde;uer&longs;it">conuer&longs;it</expan>: de qbus po&longs;tea. </s>
            <s id="N402D20"><expan abbr="C&otilde;modum">Commodum</expan> <expan abbr="futur&utilde;">futurum</expan> &longs;olum <expan abbr="&itilde;ditio">inditio</expan> <lb/>erunt h&aelig;c/&longs;i mille aderunt herb&aelig;/qu&aelig; humectis in locis <expan abbr="&longs;ole&atilde;t">&longs;oleant</expan>: <lb/>&longs;i arborem aut <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> ferat: aut eam <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan>: qu&aelig; ni&longs;i in pr&aelig;duro et <lb/>den&longs;i&longs;&longs;imo oriatur: Si <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> multo <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> <expan abbr="o&itilde;a">oina</expan> &longs;icci&longs;&longs;ima et penitus <lb/>arentia: Si lapido&longs;a lapide <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="minuto/n&otilde;">minuto/non</expan> globeo: &longs;ed angulari &longs;o <lb/>lido pr&aelig;&longs;ertim &longs;iliceo: Si &longs;ub &longs;e neque &longs;caturient fontes/neque fluen <lb/><expan abbr="t&utilde;">tum</expan> puader: Fluenti. </s>
 <s>Sequemur <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <lb/>ea colligentes: qu&aelig; probati&longs;&longs;imi ueteres pluribus et uariis locis trac <lb/>tauere. </s>           <s id="N402D5D">n. </s>
            <s id="N402D60">natura e&longs;t/ut aut rapiat &longs;empiterne quoad <lb/>motu ualeat/aut importet: Ea re fit ut plana/qu&aelig; propter fluuius <lb/>excurrit/&longs;oli <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> <expan abbr="pr&aelig;&longs;t&etilde;t">pr&aelig;&longs;tent</expan> non <expan abbr="prius/&qtilde;">prius/quae</expan> ubi &longs;ub <expan abbr="alue&utilde;">alueum</expan> de&longs;cen <lb/>deris. </s>
 <s>Addemus etiam no&longs;tro pro more &longs;iqua ip&longs;i ex maiorum o <lb/>peribus aut ex peritorum artificum monitis adnotarimus: qu&aelig; u&longs; <lb/>la ex parte dicendis conferant: Et enim <expan abbr="perc&otilde;mode">percommode</expan> fieri arbitror <lb/>&longs;i naturam rerum ip&longs;arum &longs;equentes ab his ip&longs;is incipiemus/qu&aelig; <lb/>prius ad hanc rem &aelig;dificatoriam &longs;ibi homines u&longs;urparunt. </s>           <s id="N402D79">Tu <expan abbr="prius&qtilde;">priusquae</expan> <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> fodere incipias angulos <expan abbr="arear&utilde;">arearum</expan> et omnes <lb/>laterum lineas diligenti&longs;&longs;ime <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> atque iterum <expan abbr="&atilde;nota&longs;&longs;e">annota&longs;&longs;e</expan> oportet: <lb/>quales futuri &longs;int et quo &longs;tatuantur loco: His angulis ponendis <lb/>norma opus e&longs;t <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pu&longs;illa/&longs;ed pr&aelig;grandi: quo <expan abbr="direction&utilde;">directionum</expan> line&aelig; <lb/>certiores <expan abbr="c&otilde;&longs;equan&ttilde;">con&longs;equantur</expan>: Normam ueteres <expan abbr="c&otilde;ficiebant">conficiebant</expan> tribus rectis re <lb/>gulis in <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> <expan abbr="triangul&utilde;">triangulum</expan> coniunctis: <expan abbr="quar&utilde;">quarum</expan> erat una cubitos tris: al <lb/>tera quatuor: tertia cubitos erat quinque. </s>
            <s id="N402DB8">Atqui hos <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> angulos <lb/>ponere imperiti/ni&longs;i rebus omnibus qu&aelig; aream <expan abbr="occup&etilde;t/amotis">occupent/amotis</expan>: <lb/>et &longs;olo prius reddito uacuo et penitu&longs; complanato ne&longs;ciunt: Eaque<lb/>de re/ quod in ho&longs;tium agro moderantiu&longs; facerent/ repente rap <lb/>ti&longs; malleoli&longs;/fabro&longs; ua&longs;tatore&longs; ad <expan abbr="diru&etilde;da">diruenda</expan> et delenda omnia im <lb/>mittunt: Quorum e&longs;t error ca&longs;tigandu&longs;: Nam multa et fortu <lb/>n&aelig; iniuria/ et temporum aduer&longs;ita&longs; / et rerum ca&longs;u&longs; atque ne <lb/>ce&longs;&longs;itas po&longs;&longs;unt afferre: Qu&aelig; moneant uetentque nequid c&aelig;p <pb xlink:href="004/01/071.jpg"/>ta pro&longs;equare: Et interea dedecet profecto non parcere ueterum <lb/>laboribus/et con&longs;ulere ciuium <expan abbr="c&otilde;modis/his">commodis/his</expan> qu&aelig; a&longs;&longs;uctis <expan abbr="maior&utilde;">maiorum</expan> <lb/>&longs;uorum laribus capiant: quando et perdere et pro&longs;ternere et fundi <lb/>tus conuellere qu&aelig;que ubique &longs;unt/ex arbitrio &longs;emper relictum &longs;it. <lb/></s>
 <s>Ea ni <lb/>fallimur fuere c&aelig;du&aelig; arbores &amp; &longs;yluarum materia/tam &amp; &longs;i apd <lb/>auctores <expan abbr="inueni&atilde;">inueniam</expan> qui de his inter &longs;e di&longs;crepent. </s>           <s id="N402DE8">Itaque pri&longs;tina uelim &longs;erues integra quoad noua illis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> demollitis <lb/>attolli nequeant.</s>
          </p>
 <s>Sunt qui dicant <lb/>homines primum <expan abbr="&longs;pel&utilde;cis">&longs;peluncis</expan> habita&longs;&longs;e ita ut pecus et domini <expan abbr="c&etilde;mu">cemmu</expan> <lb/>ni clauderentur umbra: Hinc credunt quod fertur apud Plinium <lb/>Gelium quendam Taxium imitatione natur&aelig; primum omnium <lb/>luteum &longs;ibi a&longs;truxi&longs;&longs;e &aelig;dificium: Deam Diodorus Ve&longs;tam &longs;atur <lb/>ni filiam ait primum habitacula adinueni&longs;&longs;e: Eu&longs;ebius <expan abbr="P&atilde;philus">Pamphilus</expan> <pb xlink:href="004/01/045.jpg"/><expan abbr="eleg&atilde;s">elegans</expan> antiquitatum per&longs;crutator ex ueterum te&longs;timoniis Protho <lb/>genii nepotes excogita&longs;&longs;e hominibus domicuia a&longs;&longs;euerat/qu&aelig; ex <lb/>foliis harundinum &amp; papiro <expan abbr="intexeren&ttilde;">intexerentur</expan>. </s>         <p id="N402DF1" type="main">
            <s id="N402DF3"><expan abbr="Fundam&etilde;tis">Fundamentis</expan> de&longs;cribendis memini&longs;&longs;e oportet prima <expan abbr="pariet&utilde;">parietum</expan> exor <lb/>dia et &longs;occos/quos etiam <expan abbr="fundam&etilde;ta">fundamenta</expan> <expan abbr="n&utilde;cupant/">nuncupant/</expan> habenda e&longs;&longs;e quo <lb/>ta parte &longs;ui ampliora/&quml; &longs;it futurus paries: eorum imitatione qui <lb/>alpibus &aelig;trurie per niues ambulant: Nam hi quidem pedibus adi <lb/>gunt cribros funiculis in eum ip&longs;um u&longs;um contextis: quorum am <lb/>plitudine ue&longs;tigia minus <expan abbr="&itilde;mergantur">immergantur</expan>. </s>
 <s>Sed nos redeamus ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan></s></p><p type="main">           <s id="N402E13">Anguli ip&longs;i quo pacto an <lb/>notentur/e&longs;&longs;et non facile examu&longs;&longs;im pro&longs;equi uerbis &longs;olis. </s>
            <s id="N402E18">quod <lb/>&longs;it eorum <expan abbr="capt&atilde;dorum">captandorum</expan> ratio ex mathematicis ducta: et linearum <lb/>exemplo indigeat: res ab in&longs;tituto aliena: de qua alibi in <expan abbr="c&otilde;menta">commenta</expan> <lb/>riis rerum <expan abbr="mathematicar&utilde;">mathematicarum</expan> tran&longs;egimus. </s>
 <s>Veteres igitur &amp; in primis Theophra&longs;tus &longs;cindere <expan abbr="arbor&etilde;">arborem</expan> pr&aelig; <lb/>&longs;ertim abietem et piceam et pinum iubent/ubi primum germina&longs; <lb/>&longs;e tenero&longs;que caudices promp&longs;i&longs;&longs;e occeperint: Vbi &amp; piopter hu <lb/>moris exuberantiam facile corticem amoui&longs;&longs;e po&longs;&longs;is: E&longs;&longs;e tamen <lb/>aliquas po&longs;t <expan abbr="u&imacr;demiam">uindemiam</expan>: qu&aelig; c&aelig;&longs;&aelig; commodiores &longs;int: uti e&longs;t acer <lb/>ulmus/fraxinus/tilia/ Robora item &longs;i <expan abbr="cred&atilde;tur">credantur</expan> uere/fieri teredi <lb/>no&longs;a atte&longs;tantur. </s>           <s id="N402E2D">Tentabo tamen atque eni <lb/>tar <expan abbr="qu&atilde;tum">quantum</expan> hic conferat ita loqui: ut qui ingenio ualeas/facile in <lb/>telligas multa/unde totam rem po&longs;tea ex te <expan abbr="c&otilde;&longs;equaris">con&longs;equaris</expan>. </s>
            <s id="N402E3C">Ob&longs;curio <lb/>ra forta&longs;&longs;is qu&aelig; <expan abbr="uideb&utilde;tur/&longs;i">uidebuntur/&longs;i</expan> libebit ad <expan abbr="ungu&etilde;">unguem</expan> tenere ex <expan abbr="c&otilde;menta">commenta</expan> <lb/>riis ip&longs;is petita percipies. </s>
 <s>At eadem &longs;i cedantur bruma/fieri ut neque uitien <lb/>tur/neque pandantur: Et faciat adrem quod adnotarunt materiam <lb/>quidem: qu&aelig; per brumam flante borea cedatur/etiam <expan abbr="uirent&etilde;">uirentem</expan> bel <lb/>li&longs;&longs;ime &amp; prope immunem fumo ardere: Qu&aelig; res inditio e&longs;t hu <lb/>morem &longs;ucco&longs;am e&longs;&longs;e non crudo &longs;ed dige&longs;to. </s>           <s id="N402E4F">Nos quidem fundamenta diffinientes <lb/>a&longs;&longs;ueuimus lineas dirigere/quas radices <expan abbr="n&utilde;cupamus/hunc">nuncupamus/hunc</expan> inmo <lb/>dum: A media enim fronte operis/ad <expan abbr="po&longs;tic&utilde;">po&longs;ticum</expan> protendo lineam: <lb/>ad cuius dimidiam longitudinem figo telluri clauum: per quam <lb/><expan abbr="tr&atilde;&longs;uer&longs;am">tran&longs;uer&longs;am</expan> duco ex <expan abbr="geometror&utilde;">geometrorum</expan> monitis <expan abbr="ppendicular&etilde;">ppendicularem</expan>. </s>
            <s id="N402E6D">Itaque ad <lb/>ha&longs;ce duas lineas/quicqd <expan abbr="demeti&etilde;dum">demetiendum</expan> e&longs;t redigo: &longs;uccedunt <expan abbr="o&itilde;a">oina</expan> <lb/>belli&longs;&longs;ime: pr&aelig;&longs;to &longs;unt <expan abbr="&aelig;quidi&longs;t&atilde;tes">&aelig;quidi&longs;tantes</expan> certi&longs;&longs;imi finiuntur anguli: <lb/>partes ptibus <expan abbr="re&longs;pond&etilde;t/apteque">re&longs;pondent/apteque</expan> <expan abbr="conforman&ttilde;">conformantur</expan>. </s>
 <s>Vitruuio placuit <lb/>materiam cedi a primo autumno u&longs;que <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> flare incipiat Fauoni <lb/>us. </s>           <s id="N402E8A">Quod &longs;i forte <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> <lb/>ut interiectis parietibus ueterum &aelig;dificiorum <expan abbr="capt&atilde;di">captandi</expan> anguli ter <lb/><expan abbr="min&utilde;">minum</expan> ac &longs;edem radio ui&longs;us expedire nota&longs;&longs;e <expan abbr="n&otilde;">non</expan> queas: tibi &aelig;que <lb/><expan abbr="di&longs;t&atilde;tes">di&longs;tantes</expan> line&aelig; <expan abbr="duc&etilde;d&aelig;">ducend&aelig;</expan> &longs;unt ea/qua libera et expedita patebit uia: <lb/>hinc &longs;ignato inter&longs;ectionis puncto/cum gnomonis/tum diametri <lb/>productione/tum etiam aliis <expan abbr="&aelig;quedi&longs;t&atilde;tibus">&aelig;quedi&longs;tantibus</expan> ad normam coequa <lb/>tis lineis rem pulcherrime a&longs;&longs;equemur. </s>
            <s id="N402EB3">Neque erit non acc<gap/> moda <lb/>ti&longs;&longs;imum radios ui&longs;us locis &longs;upereminentibus terminare linea: <pb xlink:href="004/01/072.jpg"/>quo illinc dimi&longs;&longs;o perpendiculo certa pr&aelig;&longs;tetur directio atque pro <lb/>gre&longs;&longs;io. </s>
 <s>He&longs;iodus quando inquit &longs;ol no&longs;trum in caput pendens multa <lb/>inferue&longs;cit ui<gap/>et hominum inde color fu&longs;catur/ tunc me&longs;&longs;is in&longs;tat <lb/>Cum uero decidere folia ceperint/tu &longs;iluam cedito. </s>           <s id="N402EC0">Signatis perinde lineis et angulis <expan abbr="fo&longs;&longs;ion&utilde;">fo&longs;&longs;ionum</expan> <expan abbr="c&otilde;ueniret">conueniret</expan> qui <lb/>dem <expan abbr="oculor&utilde;">oculorum</expan> et intuitus uim habere/qualem per h&aelig;c habui&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;">tem</expan> <lb/>pora hi&longs;panum <expan abbr="qu&etilde;piam">quempiam</expan> fabulantur. </s>
            <s id="N402EDB">qui aquarum uenas p terr&aelig; <lb/>intima &longs;erpientes/ non &longs;ecus di&longs;ternebat ac &longs;i in aperto fluerent: <lb/>Tanta &longs;ub terra &longs;uccedunt incognita: quibus non tuto onus et im <lb/>pen&longs;am &aelig;dificationis <expan abbr="&longs;ub&longs;tin&etilde;dam">&longs;ub&longs;tinendam</expan> <expan abbr="c&otilde;mittas">committas</expan>. </s>
 <s>At Cato rem <lb/>totam &longs;ic moderatur. </s>           <s id="N402EEC">Et oportet profecto <lb/>cum toto &aelig;dificio/ tum pr&aelig;&longs;ertim ip&longs;is fundamentis nihil negli <lb/>gere: in quo cauti et <expan abbr="circ&utilde;&longs;pecti">circun&longs;pecti</expan> &aelig;dificatoris ratio et <expan abbr="dilig&etilde;tia">diligentia</expan> de <lb/>&longs;iderari po&longs;&longs;it: quando in c&aelig;teris &longs;iquid <expan abbr="errat&utilde;">erratum</expan> e&longs;t/l&aelig;dit leuius: <lb/>et emendatur facilius: et perfertur <expan abbr="c&otilde;modius">commodius</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in <expan abbr="f&utilde;damentis">fundamentis</expan>: in <lb/>quibus nulla errati excu&longs;atio admittenda e&longs;t. </s>
            <s id="N402F11">At ueteres/quod <lb/>fau&longs;tum et felix &longs;it/fodito inquiunt/u&longs;que dum &longs;olidum inuenias. <lb/></s>
 <s>Materiem inquit &longs;i robur &longs;it/cedito ubi &longs;ol <lb/>&longs;titium fuerit: Nam ad brumam &longs;emper intempe&longs;tiua e&longs;t: c&aelig;tera <lb/>materies qu&aelig; &longs;emen habet<gap/>cum maturum fuerit: qu&aelig; non habet/ <lb/>cum libuerit: Qu&aelig; maturum &amp; una uiride habet/tunc cedito <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>&longs;emen exciderit: Vlmum uero cum cadunt &longs;olia. </s>           <s id="N402F17">Habet enim tellus &longs;ubduplices et multiplices cutes: alias &longs;abulo <lb/>&longs;as: alias hareno&longs;as: alias calculo&longs;as et eiu&longs;modi: &longs;ub quibus ordi <lb/>ne uario et incerto den&longs;a et concreta &longs;ub&longs;titit cutis/ferendis &aelig;difi <lb/>ciis ualidi&longs;&longs;ima. </s>
            <s id="N402F20">Qu&aelig; et ip&longs;a quidem uaria <expan abbr="&etilde;">em</expan>: neque c&aelig;teris &longs;ui ge <lb/>neris ulla pene in re &longs;imilis: Sed alibi duri&longs;&longs;ima et ferro prope in <lb/>expugnabilis: alibi cra&longs;&longs;ior: alibi nigricans: alibi albicans: quam <lb/>c&aelig;teris <expan abbr="imbecillior&etilde;">imbecilliorem</expan> plerique <expan abbr="put&atilde;t">putant</expan>: Alibi cretamo&longs;a: alibi tofinea: <lb/>alibi ex <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="d&atilde;">dam</expan> argille genere imixta glarea: De qbu&longs; omibu&longs; <expan abbr="quen&atilde;">quenam</expan> <lb/>&longs;it optima <expan abbr="cert&utilde;">certum</expan> dari aliud <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> <expan abbr="iudici&utilde;">iudicium</expan> pote&longs;t. </s>
 <s>Et referre pluri <lb/>mum aiunt qua luna ferrum adigas. </s>           <s id="N402F51">preter <expan abbr="un&utilde;">unum</expan>: Vt <lb/>eam probent: qu&aelig; <expan abbr="errf&utilde;">errfum</expan> egre excipiat: qu&aelig; ue aqua <expan abbr="&itilde;mi&longs;&longs;a">immi&longs;&longs;a</expan> minime <lb/><expan abbr="dl&longs;&longs;olua&ttilde;">dl&longs;&longs;oluatur</expan>. </s>
            <s id="N402F67">Et <expan abbr="&longs;olid&utilde;">&longs;olidum</expan> ea de re <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> haberi <expan abbr="put&atilde;t">putant</expan> certiu&longs; atque <expan abbr="c&otilde;&longs;t&atilde;">con&longs;tam</expan> <lb/>tiu&longs;. </s>
 <s>Nanque tantam quidem uim <lb/>lunationum e&longs;&longs;e in eiu&longs;modi rebus ferro attingendis putant<gap/> cum <lb/>c&aelig;teri/tum in primis Varro: ut etiam qui tondantur luna decre <lb/>&longs;cente fieri confe&longs;tim caluos a&longs;&longs;euerent: Eaque de re <expan abbr="Tiberi&utilde;">Tiberium</expan> prin <lb/>cipem referunt diem capillo tondendo &longs;erua&longs;&longs;e. </s>           <s id="N402F7C"><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod ad <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> pterre ui&longs;cera <expan abbr="&longs;caturient&etilde;">&longs;caturientem</expan> &longs;ub&longs;it. </s>
            <s id="N402F8A">Nos uero <lb/>doctos et peritos omnes incolas et uicinos architectos <expan abbr="c&otilde;&longs;ulendos">con&longs;ulendos</expan> <lb/>putamus: Qui quidem &amp; ueterum &aelig;dificiorum exemplo: et po <lb/>nendorum indies u&longs;u recte i&longs;tius: &aelig;difices: regionis &longs;olum quale <lb/>&longs;it &amp; quid ualeat facile didici&longs;&longs;e potuere. </s>
 <s>A&longs;tronomi affir <lb/>mant non defuturam animo tri&longs;titiam &longs;i capillum aut unguem &longs;e <lb/>cueris luna oppre&longs;&longs;a maleque affecta. </s>           <s id="N402F99">Lantur tamen argu <lb/>menta de &longs;oli firmitate pr&aelig;tentanda &amp; congno&longs;cenda. </s>
            <s id="N402F9E">Nam ubi <lb/>graue aliquid per &longs;olum prouolutaris/ aut exalto cadentem dimi <lb/>leris: &amp; non &longs;ubcor tremuerit locus: aut aquam / expatina / illic <lb/>&longs;tatuta / cri&longs;pantem non reddiderit: nimirum firmitatem i&longs;tic <lb/>polliceri inter petrabimur. </s>
 <s>Illud faciat ad rem quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> <lb/>quas res ad u&longs;um habiturus &longs;is/ut locis <expan abbr="moue&atilde;tur">moueantur</expan> has ferro manu <lb/>que tractandas cum fuerit luna in libra cancro ue: Qu&aelig; uero &longs;tabili <lb/>a &amp; locis immota futura &longs;int/tunc incohandas et pertractandas <lb/>cum erit luna <expan abbr="&itilde;">im</expan> leone tauro ue &amp; eiu&longs;modi. </s>           <s id="N402FA9">Tu tamen &longs;olidum inuenies non <pb xlink:href="004/01/073.jpg"/>&longs;emp omni in loco: Sed dabitur regio uti e&longs;t apud <expan abbr="Adri&atilde;">Adriam</expan> apudque<lb/>Venetias/ubi &longs;ub <expan abbr="c&otilde;ge&longs;titia">conge&longs;titia</expan> inuenias aliud nihil ferme pr&aelig;ter &longs;o <lb/>lutum limum. </s>
            <s id="N402FBC">Diuer&longs;a igitur tibi erit fundationis ratio/ pro lo <lb/><expan abbr="cor&utilde;">corum</expan> diuer&longs;ittate exequenda. </s>
 <s>Sed cedi oportere ma <pb xlink:href="004/01/046.jpg"/>teriem periti omnes admonent luna deficiente: Nam tune admo <lb/>dum exhau&longs;tam e&longs;&longs;e arboris &longs;tatuunt cra&longs;&longs;am illam pituitatem: <lb/>qu&aelig; quidem adcitam putredinem <expan abbr="imbuend&atilde;">imbuendam</expan> per prona &longs;it: lunaque<lb/>i&longs;thac c&aelig;&longs;am cari&aelig; non infe&longs;tari expertum e&longs;t. </s>           <s id="N402FC4">Locorum alius elatus/alius depre&longs; <lb/>&longs;us: alius inter h&aelig;c medius/utputa qui accliuis &longs;it: hic adeo alius <lb/>&longs;iccior et aridior: uti &longs;unt pr&aelig;&longs;ertim montium iuga et uertices: <lb/>Alius penitus madens et infu&longs;us: uti e&longs;t qui apud mare: apud lacu <lb/>nas et intra <expan abbr="c&otilde;ualles">conualles</expan> &longs;ub&longs;idat: Alius ita e&longs;t po&longs;itus/ut neque &longs;iccus <lb/>omnino: neque penitus <expan abbr="mad&etilde;s">madens</expan> &longs;empiterne &longs;it: uti natura &longs;ui &longs;unt ac <lb/>cliuia: ut quibus aqu&aelig; non per&longs;i&longs;tunt <expan abbr="&itilde;mot&aelig;">immot&aelig;</expan> et contabe&longs;centes: <lb/>&longs;ed lap&longs;u aliquo p pronum deducuntur. </s>
            <s id="N402FE1">Nullis locis ilico fiden <lb/>dum e&longs;t inuento quod ferrum re&longs;puat: po&longs;&longs;et enim id e&longs;&longs;e in cam <lb/>pe&longs;tri parte ue et infirmum: ex quo maxima ia <gap/>tura et totius ope <lb/>ris <expan abbr="ru&itilde;a">ruina</expan> olim <expan abbr="c&otilde;&longs;equere&ttilde;">con&longs;equeretur</expan>. </s>
 <s>Hinc e&longs;t quod <lb/>aiunt/frumenta ut uendas metito luna pleniore: Nam et ip&longs;a <expan abbr="t&utilde;e">tune</expan> <lb/>admodum plena &longs;unt: ut uero a&longs;&longs;erues metito luna &longs;itiente: Con <lb/>&longs;tat etiam frondes arborum luna decre&longs;cente pr&aelig;paratas <expan abbr="n&otilde;">non</expan> putre <lb/>&longs;cere. </s>           <s id="N402FF4">No&longs;que <expan abbr="uid&imacr;us">uidinus</expan> <expan abbr="turr&itilde;">turrim</expan> apud <expan abbr="Mne&longs;tor&etilde;/Ve">Mne&longs;toren/Ve</expan> <lb/>netiarum oppidum/que po&longs;t annos aliquot &quml; ab&longs;oluta <expan abbr="extitit/p&otilde;">extitit/pom</expan> <lb/>dere &longs;ui perfora<gap/>o cui incumbat &longs;olo/ uti res mon&longs;trauit/ tenui et <lb/><expan abbr="&itilde;becilli">imbecilli</expan> ad <expan abbr="&longs;&utilde;ma">&longs;umma</expan> u&longs;que ppugnacula <expan abbr="&itilde;mer&longs;um">immer&longs;um</expan> ierit: quo magis incul <lb/><expan abbr="p&atilde;di">pandi</expan> &longs;unt q <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;olido i&longs;tiu&longs;modi a natura &longs;ub&longs;trato et &longs;ub&longs;tituto <lb/>pr&aelig;cipue ut ferat &aelig;dificia: &longs;ed uel maceric ali&quml; ueteris <expan abbr="ru&itilde;&aelig;">ruin&aelig;</expan> <expan abbr="inu&etilde;">inuem</expan> <lb/>ta/non eam quanta et qualis &longs;it funditus per&longs;crutantur: Sed in ea <lb/>pr&aelig;altos parietes attollunt incon&longs;iderate: et minuend&aelig; impen&longs;&aelig; <lb/>auiditate/omnem &aelig;dificationem ultro perdunt. </s>
            <s id="N403033">Pr&aelig;clare iccirco <lb/>admonentur/ut omniu n primi fodiantur putei: Id quidem cum <lb/>c&aelig;teras ob res/tum ut aperti&longs;&longs;ime pateat <expan abbr="qu&atilde;ti">quanti</expan> qu&aelig;que &longs;e&longs;e habeat <lb/>cutis ad opus tolerandum aut <expan abbr="infirmand&utilde;">infirmandum</expan>. </s>
 <s>Diem uero cedendis arboribus commodam putat Columel <lb/>la a uige&longs;ima u&longs;que ad trige&longs;imam con&longs;ene&longs;centis lur&aelig;. </s>           <s id="N403044">Accedit quod ad mul <lb/>tas rerum agendarum <expan abbr="c&otilde;moditates">commoditates</expan> et aqua inuent<gap/> et qu&aelig; <expan abbr="eger&atilde;">egeram</expan> <lb/>tur conferet. </s>
            <s id="N403055">Accedit etiam quod hinc adaperta re&longs;piratio a &longs;ubter<gap/>a <lb/>neis exalationum motibus tutam ill&aelig;&longs;amque pr&aelig;&longs;tabit &aelig;dificio fir <lb/>mitatem. </s>
 <s>Vegetio <lb/>&longs;cindi arborem placuit a quintadecima u&longs;que ad uige&longs;imam &longs;ecun<lb/>dam lunam: hincque religionem ortam putat: ut pio eternitate his <lb/>tantum diebus celebrent: quod per eos c&aelig;&longs;a &aelig;ternum durent. </s>           <s id="N40305E">Itaque &longs;eu puteo/&longs;eu ci&longs;terna/&longs;eu cloaca/&longs;eu quauis pro <lb/><expan abbr="f&utilde;diore">fundiore</expan> fo&longs;&longs;ione recognitis qu&aelig; &longs;ub terra <expan abbr="latitab&atilde;t">latitabant</expan> <expan abbr="cutibus/c&otilde;mo">cutibus/commo</expan> <lb/>di&longs;&longs;ima <expan abbr="elig&etilde;da">eligenda</expan> <expan abbr="&etilde;/cui">en/cui</expan> opus <expan abbr="c&otilde;mittas">committas</expan>. </s>
            <s id="N40307C">Tum et elato et <expan abbr="quoc&utilde;que">quocunque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/><expan abbr="&itilde;">im</expan> loco: unde <expan abbr="proflu&etilde;s">profluens</expan> <expan abbr="&utilde;da">unda</expan> <expan abbr="c&otilde;uellere">conuellere</expan> aut a&longs;portare <expan abbr="quippi&atilde;">quippiam</expan> ualeat: <lb/><expan abbr="profundior&etilde;">profundiorem</expan> <expan abbr="o&imacr;no">oinno</expan> <expan abbr="&imacr;duxi&longs;&longs;e">induxi&longs;&longs;e</expan> fo&longs;&longs;am <expan abbr="c&otilde;feret">conferet</expan>. </s>
 <s>Ad <lb/>dunt et lunam ob&longs;eruandam ut occidat. </s>           <s id="N4030AD">N&auml; a&longs;&longs;idua <expan abbr="imbri&utilde;">imbrium</expan> ite <lb/>ratione <expan abbr="m&otilde;tes">montes</expan> ip&longs;os ablui/ab&longs;tergi atque pinde <expan abbr="&imacr;minui">imminui</expan> inditio <expan abbr="&etilde;">em</expan>: qd <pb xlink:href="004/01/074.jpg"/>extantes &longs;pecul&aelig; indies expeditius ui&longs;untur: qu&aelig; interiecto mon <lb/>tis primitus non apparebant. </s>
            <s id="N4030C8">Maurelius mons qui &longs;upra Floren <lb/>tiam e&longs;t/patrum no&longs;trorum &aelig;tate multa uirebat abiete: At nunc <lb/>nudus et a&longs;per relictus e&longs;t/imbrium ni fallor ab&longs;ter&longs;ionibus.</s>
 <s>At Plinius optime c&aelig;di <lb/>arborem putat cane maxime oriente lunaque coheunte: qui dies in <lb/>terlunium uocatur: et noctem ducit expectandam eius ip&longs;ius diei <lb/>quoad luna &longs;ub terra &longs;it. </s>         </p>
          <p id="N4030CF" type="main">
 <s>Huius rei rationem A&longs;tronomi e&longs;&longs;e pre <lb/><expan abbr="dic&atilde;t">dicant</expan>: quod ui lun&aelig; omnis re<gap/>um humor commoueatur. </s>           <s id="N4030D1">Decliuibus areis iubebat Iunius Columella inferiori a parte et lo <lb/>co pre&longs;&longs;iore fundamenta ordiri au&longs;picaremur: Perite id quidem: <lb/><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> pr&aelig;ter id/quod illic iacta/et pr&aelig;&longs;tructa admodum &longs;uis co <lb/>aptata locis per&longs;i&longs;tent: qua&longs;i fultura ualida <expan abbr="renit&etilde;tur">renitentur</expan> aducr&longs;us ea: <lb/>qu&aelig; mox &longs;i &aelig;des prolatare libuerit/ad partem &longs;uperiorem appli <lb/>cabuntur: Fiet etiam ut qu&aelig; forta&longs;&longs;is uitia &longs;ub&longs;equi ad i&longs;tiu&longs;moi <lb/>fo&longs;&longs;iones interdum &longs;oleant hyante &longs;olo atque labente/minus te la <lb/>teant: minu&longs;que noceant. </s>
            <s id="N4030E9">Paludo&longs;is in locis laxam adapire fo&longs;&longs;am <lb/><expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>: fo&longs;&longs;&aelig;que latera palis/cratibus/tabula/alga/limo et i&longs;tiu&longs; <lb/>modi rebus munienda hinc atque hinc: ne aqua &longs;ubinfiuat: Mox ex <lb/>haurienda &longs;iqua re&longs;idua intra munitiones ine&longs;t aqua: egerendaque<lb/>harena: abruendu&longs;que luto&longs;us alueus funditus: quoad inuenias ubi <lb/>pes ue&longs;tigio &longs;i&longs;tat. </s>
 <s>Ergo hu <lb/>more lunam uer&longs;us ad ultimas radicis fibras aut retracto aut de&longs;ti <lb/>tuto/C&aelig;tera materies perpurgatior relinquitur. </s>           <s id="N4030F9">Idem ip&longs;um &longs;abulo&longs;o in &longs;olo quoad res po&longs;tu <lb/>let faciundum e&longs;t. </s>
            <s id="N4030FE">C&aelig;terum omnis fo&longs;&longs;ionis fundum ad libellam <lb/>plane <expan abbr="coequ&atilde;dum">coequandum</expan> e&longs;t: ne quam in partem u&longs;piam &longs;it decliue/quo <lb/>imponenda coequatis ponderibus collibrentur: Habet enim pon <lb/>dus in &longs;e hoc in&longs;itum et <expan abbr="&itilde;natum">innatum</expan>: ut depre&longs;&longs;iora &longs;emper oppetat et <lb/>opprimat. </s>
 <s>Adde his quod <lb/>multo fideliores putant futuras &longs;i non &longs;tatim pro&longs;temantur/ Ve <lb/>rum circuncidantur ut &longs;tantes &longs;ic are&longs;cant: Quin &amp; abietem arbo <lb/>rem alioquin <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> humoris contagionem haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&atilde;">firmi&longs;&longs;imam</expan> <lb/>&longs;i luna decre&longs;cente decorticetur/futuram affirmant/ut aquis non <lb/>corrumpatur. </s>           <s id="N403111">Sunt qu&aelig; in palu&longs;tribus fieri iubent/&longs;ed magis ad &longs;tru <lb/>cturam &quml; ad fundationis rem <expan abbr="pertine&atilde;t">pertineant</expan>: Atqui &longs;ic enim iubent. <lb/></s>
            <s id="N40311B">Sudium et palorum copiam cacumine pr&aelig;u&longs;to/<gap/>de inuer&longs;o ad <lb/>&longs;ublime figito: ut &longs;it operis huius area lata <expan abbr="duplo/&qtilde;">duplo/quae</expan> futurus e&longs;t <lb/>murus: &longs;intque pali ad muri futuri <expan abbr="altitudinem/l&otilde;gi">altitudinem/longi</expan> nihilominus <lb/>una partium ex octo: &longs;intque cra&longs;&longs;i ut ad &longs;ui longitudinem/ita ut <lb/>pars re&longs;pondeat nihil minus dnodecima denique conferti configan <lb/>tur quoad ubi plures interfigas aditus non pateat. </s>
 <s>Sunt qui atte&longs;tentur robur et <expan abbr="qu&aelig;rc&utilde;">qu&aelig;rcum</expan> graues ma <lb/>terias/qu&aelig; aquis natura &longs;ub&longs;idant/&longs;i circuncidantur uere primo <lb/>&amp; po&longs;t ami&longs;&longs;am frondem pro&longs;ternantur/reddi ut aquis ad diem <lb/>u&longs;que nonage&longs;imum adnatent: Alii amplius concidi &longs;tantis arboris <lb/>cra&longs;&longs;itudinem <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan> ad mediam u&longs;que medullam quo &longs;anies &amp; ma <lb/>lus &longs;uccus &longs;tillando effu&longs;ius depleatur: His addunt ne <expan abbr="ull&atilde;">ullam</expan> &longs;ter <lb/>nas arborem dolandam aut &longs;ecandam ante &longs;ues &aelig;ditos fructus et <lb/>&longs;eminis maturitatem: Perci&longs;am inde arborem/ut pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <lb/>fructum ferat/nudari penitus cortice admonent oportere. </s>           <s id="N403132"><expan abbr="Configendor&utilde;">Configendorum</expan> <lb/>palorum machinas <expan abbr="utic&utilde;que">uticunque</expan> ill&aelig; &longs;int habere oportet malleos non <lb/>graui&longs;&longs;imos: &longs;ed crebro ictu incudentes: Nam pr&aelig;graues <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;int <lb/>pondere <expan abbr="&itilde;mani">immani</expan> impetuque intolerabili materiam protinus perfrin <lb/>gunt. </s>
            <s id="N40314C">Crebritas quidem omnem &longs;oli <expan abbr="c&otilde;tumaciam">contumaciam</expan> et peruicaciam <lb/>a&longs;&longs;iduitate la&longs;&longs;at et domitat. </s>
 <s>Nam <lb/>facile quidem &longs;ub libro/dum cortice opert&aelig; <expan abbr="&longs;tent/contaminan&ttilde;">&longs;tent/contaminantur</expan>. <lb/></s>           <s id="N403155">Videre licet ubi <expan abbr="tenu&etilde;">tenuem</expan> uelis duram <pb xlink:href="004/01/075.jpg"/>in materiam <expan abbr="clau&utilde;">clauum</expan> infigere. </s>
            <s id="N403164">&longs;i malleo utaris graui/non &longs;uccedit: <lb/>&longs;i pu&longs;illo et apto/penetrabit. </s>
 <s>C&aelig;&longs;am materiem habere conditam oportet loco ubi graues &longs;oles <pb xlink:href="004/01/047.jpg"/>et acres uentorum afflatus non appellant: &amp; pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <expan abbr="&longs;p&otilde;">&longs;pom</expan> <lb/>te <expan abbr="dan&ttilde;/umbra">dantur/umbra</expan> penitus contectas e&longs;&longs;e oportet: Quir. <!-- REMOVE S-->et huius gra <lb/>tia fimo illinire maxime bouillo ueteres architecti ob&longs;eruaiunt: <lb/>Id ea de re fieri Theophra&longs;tus di&longs;&longs;erebat/ quod circumoclu&longs;is egre&longs; <lb/>&longs;ibus/concreta pituita/in modicaque uaporum uis per medull<gap/>m <lb/>&longs;en&longs;im in&longs;tillet atque re&longs;piret/quo fit ut c&aelig;tera ligni &longs;iccitas &longs;icci <lb/>&longs;cendo coequalibus conden&longs;etur: Stantes item cacumine quod in <lb/>uer&longs;o commodius &longs;iccari arbitrantur: Tum &amp; contra uetu&longs;tatem <lb/>ac futuros morbos uaria adhibeant remedia: Theophra&longs;tus defo&longs; <lb/>&longs;am materiem multo den&longs;ari arbitratur. </s>           <s id="N403169">H&aelig;c de fo&longs;&longs;iombus hactenus: ni&longs;i <lb/>forte illud <expan abbr="add&etilde;dum">addendum</expan> &longs;it/quod interdum aut par&longs;imom&aelig; gratia/ <lb/>aut uitand&aelig; &longs;oli intermedii labilitatis cau&longs;a iuuat non una et con <lb/>tinuata fo&longs;&longs;a opus &longs;olidum perducere: &longs;ed interuallis intermi&longs;&longs;is: <lb/>qua&longs;i pilas tantum aut <expan abbr="col&utilde;nas">colunnas</expan> po&longs;ituri fundamus: quo inde ab al <lb/>teris ad alteras ductis arcubus/reliquus paries &longs;uperextollatur. <lb/></s>
            <s id="N40317F">In his eadem <expan abbr="ob&longs;eru&atilde;da">ob&longs;eruanda</expan> &longs;unt/qu&aelig; u&longs;que <expan abbr="rec&etilde;&longs;uimus">recen&longs;uimus</expan>. </s>
            <s id="N40318A">Sed quo plus <lb/>oneris in ha&longs;ce impo&longs;iturus &longs;is: eo latiores et obfirmiores &longs;ubigas <lb/>fundationes atque pedamenta oportet.</s>
          </p>
 <s>Cato iubet ce&longs;am materi <lb/>em amurca illiniri/quo a tinea et carie immunis &longs;it. </s>         <p id="N403191" type="main">
            <s id="N403193">Hactenus de his: <expan abbr="Reliqu&utilde;">Reliquum</expan> e&longs;t ut &longs;tructuram aggrediamur. </s>
 <s>Qu&aelig; aqui&longs; <lb/>et mari uitientur pice tutari in promptu e&longs;t: Referunt &amp; ligna <lb/>qu&aelig; macerata &longs;int/amurca nullo fumi tedio ardere. </s>           <s id="N40319A">Sed <lb/>cu<gap/> tota fabri ars ordoque a&longs;truendi pendeat/partim ex <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> na <lb/>tura/et forma/et habitudine: partim ex calcis fultur&aelig;que glutino <lb/>atque illigamentis. </s>
            <s id="N4031A9">De his igitur prius breui&longs;&longs;ime recen&longs;enda &longs;unt <lb/>qu&aelig; ad rem <expan abbr="faci&atilde;t">faciant</expan>. </s>
 <s>Ad labyrin <lb/>thum &aelig;gyptium po&longs;itas e&longs;&longs;e trabes ex &longs;pina &aelig;gyptia incohatas o <lb/>leo &longs;cribit Plinius. <!-- KEEP S--></s>           <s id="N4031B2">Lapidum alii rediuiui et fortes et &longs;ucco&longs;i/qua <lb/>les &longs;unt/<gap/>ilex/marmora/et eiu&longs;modi: quibus innatum e&longs;t ut &longs;int <lb/>graues et &longs;onori: Alii exhau&longs;ti/leues/&longs;urdi: quales &longs;unt tofinei et <lb/>&longs;abulo&longs;i. </s>
            <s id="N4031BD">Item <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> alii plauis &longs;uperficiebus/rectis lincis/&aelig;qua <lb/>libus angulis: quos quadratos <expan abbr="n&utilde;cupant">nuncupant</expan>: Alii &longs;upficiebus/lineis/ <lb/>angulis multiplicibus et uariis: quos incertos appellabimus. </s>
 <s>Vi&longs;co inquit Theophra&longs;tus illitam materiem <lb/>non ardere. </s>           <s id="N4031CC">Rur <lb/>&longs;us lapides alii pr&aelig;grandes: hoc e&longs;t quos &longs;ingulos nud&aelig; <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> <lb/>manus ab&longs;que traha/uecte/rutulo et gerulis et i&longs;tiu&longs;modi agere ad <lb/>arbitrium nequeant: Alii minuti: quos uel una manu tollere collo <lb/>careque po&longs;&longs;is ex &longs;ententia. </s>
            <s id="N4031DB">Tertii lapides inter i&longs;tos qui pondere <lb/>et magnitudine medii &longs;int/iu&longs;tos appellamus. </s>
 <s>Neque hoc pretermittam: Extat apud Gellium ex <expan abbr="&atilde;na">anna</expan> <lb/>libus quinti Claudii turrim ligneam ad pyreum/quod eam arche <lb/>laus Mitridatis pr&aelig;fectus multo a lumine oblini&longs;&longs;et/ Sylla oppu <lb/>gnante minime ar&longs;i&longs;&longs;e: Sunt pr&aelig;terea qu&aelig; modis uariis den&longs;ent: <lb/>et contra tempe&longs;tatum iniurias corroborentur: Nam citream qui <lb/>dem materiem condiunt terra &amp; illiniunt c&aelig;ra: imponuntque acer <lb/>uis frumenti &longs;eptenis diebus/totidem intermi&longs;&longs;is: Quo fit ut cum <lb/>firmior: tum et ad opus commodior reddatur: Mirum enim <expan abbr="&itilde;">im</expan> mo <lb/>dum ponderi detrahitur: hanc ip&longs;am etiam &longs;iccatam mari <expan abbr="duriti&etilde;">duritiem</expan> <lb/>acquirere affirmant &longs;pi&longs;&longs;am &amp; incorruptibilem. </s>           <s id="N4031E0">Omnem lapidem <lb/>et integrum et minime luto&longs;um et bene madentem e&longs;&longs;e oportet: <lb/>Integer an qua&longs;&longs;atus &longs;it/indicabit &longs;onus quem &longs;ub ictu refert. </s>
            <s id="N4031E7">Ab <lb/>lu<gap/>ur nullibi purius &quml; <expan abbr="torr&etilde;te">torrente</expan>. </s>
 <s>Ca&longs;taneam aqs <lb/>maris purga<gap/>i con&longs;tat. </s>           <s id="N4031F2">Non penitus <expan abbr="madid&utilde;">madidum</expan> reddi aquis <lb/>ante diem nonum &longs;atis con&longs;tat/qui iu&longs;tus &longs;it lapis: qui autem pr&aelig; <lb/>grandis/tardius: Nuper exemptus ex fodina/ longe ueterano <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>modior: Qui &longs;emel calcem expertus &longs;it lapis/&longs;ecunda non amat <lb/>coniugia. </s>
            <s id="N403205">H&aelig;c de ip&longs;o lapide.</s>
 <s>Ficum &aelig;gyptiam &longs;cribit Plinius &longs;tagno <lb/>in mergunt/ut &longs;iccetur atque leuigetur: nam ea quidem prius aqs <lb/>&longs;ub&longs;idit: No&longs;tros fabros tignarios uidemus aquis et luto &longs;ubmer <lb/>&longs;am/qua pr&aelig;&longs;ertim torno utuntur: materiem &longs;eruare dies <gap/>gin <lb/>ta quod maturius ex&longs;iccatam &amp; fieri ad omnes u&longs;us habiliore pu <lb/>tant: Sunt qui affirment materiem cuius euenire h<gap/>c/ut &longs;i dum <lb/>adhuc uiret/defodias in humido/&aelig;terna &longs;it. </s>         </p>
          <p id="N403208" type="main">
 <s>Sed &longs;iue defodias: &longs;i <lb/>ue illitam lucis ue conditam &longs;erues hac in &longs;ententia periti omnes <lb/>conueniunt: ut ni&longs;i po&longs;t trime&longs;tre tangi uetent:</s></p><pb xlink:href="004/01/048.jpg"/><p type="main">           <s id="N40320A">Calcem <expan abbr="quid&etilde;/qu&aelig;">quiden/qu&aelig;</expan> ex fornace apportata glebis fuerit <expan abbr="n&otilde;">non</expan> integris <lb/>&longs;ed re&longs;olutis atque admodum puluerulo&longs;is/reprobant: et ualidam <pb xlink:href="004/01/076.jpg"/>futuram in opus negant: Eam probant / qu&aelig; ignibus perpurata <lb/>candicans et leuis et &longs;onora &longs;it: qu&aelig; ue cum a&longs;pergas multo crepi <lb/>tu/acrem uaporis uim in altum euomat. </s>
            <s id="N40321F">Superiori quod <expan abbr="impot&etilde;s">impotens</expan> <lb/>&longs;it/haren&aelig; minus deberi con&longs;tat: At ualidiori huic plus. </s>
 <s>Den&longs;ari enim et quandam qua&longs;i maturitatem firmitatis imbui&longs;&longs;e <lb/>oportet <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quae</expan> in opus producantur. </s>           <s id="N403228">Cato &longs;ta <lb/>tuebat in &longs;ingulos pedes dari calcis modium unum: haren&aelig; duos <lb/>Alii aliter. </s>
            <s id="N40322F">Vitruuius quidem atque item Plinius/harenas iubent <lb/>admi&longs;ceri: ut &longs;it ad fo&longs;&longs;iceas pars quarta: ad fluuiatiles atque mari <lb/>timas tertia. </s>
 <s>Sic habitam iubet Cato exi <lb/>mi producique ad &longs;olem luna decre&longs;cente et po&longs;t meridiem / decre <lb/>&longs;centi&longs;que lun&aelig; ip&longs;ius quatuor proximos dies quibus plena fuerit / <lb/>improbat admonetque ne au&longs;tro flante educatur/ Et cum eduxeris <lb/>cauendum ne trahas per rorem: ne ue <expan abbr="rorul&etilde;tam">rorulentam</expan> aut gelidam aut <lb/>non u&longs;que quaque &longs;iccam doles aut perfindas &longs;erra. </s>           <s id="N403236">C&aelig;terum ubi pro lapidum natura et qualitate/uti <lb/>mox referemus/ materia futura erit/ liquidior et mollior/ in cer <lb/>niculis harena excipietur. </s>
            <s id="N40323D">Vbi uero &longs;pi&longs;&longs;ior/tunc glarea angula <lb/>ris et fractionum minutalia admi&longs;cebuntur una cum harena ex di <lb/>midia. </s>
 <s>Materiem ui&longs;us <lb/>e&longs;t puta&longs;&longs;e Theophra&longs;tus non ante triennium bene ex&longs;iccatam fo <lb/>re ad a&longs;&longs;eres pr&aelig;&longs;ertim et ualuarum u&longs;um. </s>           <s id="N403244">Tertiam &longs;i tun&longs;&aelig; te&longs;t&aelig; partem adieceris affirmant omnes <lb/>futuram multo tenaciorem. </s>
            <s id="N403249">Tu tamen uticumque mi&longs;cucris/ ite <lb/>rum atque iterum &longs;ubigas oportet: ad minutorum u&longs;que corpu&longs;culo <lb/>rum <expan abbr="c&otilde;mixtionem">commixtionem</expan>: Et &longs;unt ea de re qui probe <expan abbr="c&otilde;mi&longs;cendi">commi&longs;cendi</expan> gratia <lb/>mortariis diutius uer&longs;ant atque intundunt. </s>
 <s>Operi &aelig;dificiorum <lb/>commodi&longs;&longs;imas putant arbores has/Cerrum/Quercum/robora/ <lb/>e&longs;culum/populum/tilium/Salicem/Alnum/Fraxinum/Pinum <lb/>Cupre&longs;&longs;um/Olea&longs;trum/Oleam/Ca&longs;taneam/Laricem/Euxum: <lb/>et Cedrum: item &amp; Ebanum &amp; item Vitim. <!-- KEEP S--></s>           <s id="N40325A">Et de calce quoque hacte <lb/>nus: Ni forte his qu&aelig; diximus/illud de&longs;it: calcem &longs;uis et pr&aelig;&longs;er <lb/>tim eadem ex fodina/ cognitis lapidibus/ tenacius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum exter <lb/>nis coherere.</s>
          </p>
 <s>Sed his omnibus ua <lb/>ria e&longs;t natura: et perinde uariis u&longs;ibus commodand&aelig;. </s>         <p id="N403267" type="main">
            <s id="N403269">Pedamentis extruendis: hoc e&longs;t fundamentis ad aream u&longs;que com <lb/><expan abbr="plendis/quidn&atilde;">plendis/quidnam</expan> moneant nihil inuenio apud ueteres/ pr&aelig;ter <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> <lb/>illud: ut lapidem/ qui &longs;ub diuo/uti &longs;upra diximus/biennium ha <lb/>bitus uitium fecerit/ fundamentis coniicias. </s>
 <s>Nam ali&aelig; <lb/>&longs;ub diuo c&aelig;teris pr&aelig;&longs;tant: alie in umbra &longs;eruantur. </s>           <s id="N403279">Nam ueluti im mi <lb/>litia de&longs;ides et imbelles/qui perferre &longs;olem et puluerem <expan abbr="neque&atilde;t">nequeant</expan>: <lb/>domum ad &longs;uos non &longs;ine nota remittuntur: Sic et i&longs;tic molles et <lb/><gap/>neruatos lapides reiiciunt: ut pri&longs;tino in ocio/ a&longs;&longs;uetaque in um <lb/>bra ignobiles conquie&longs;cant: Tam et&longs;i apud hi&longs;toricos a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e <lb/>in terra comperiam ueteres ponendis pedamentis/omni indu&longs;tria <lb/>et diligentia eniti: ut e&longs;&longs;et illic &longs;tructura/quoad eius fieri po&longs;&longs;et <lb/>omni ex parte nihilominus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in c&aelig;tero muro &longs;olidi&longs;&longs;ima. </s>
            <s id="N403293">Nice <lb/>rini filius &aelig;gyptiorum rex A&longs;ithim/cuius id fuit inftitutum: ut <lb/>qui &aelig;re alieno tenerentur/patris cadauer in pignus darent/ lateri <lb/><expan abbr="ti&atilde;">tiam</expan> &longs;tructurus pyramidem/fundamentis iaciundis pr&aelig;fixit in pa <lb/>lude trabes: hi&longs;que &longs;uperduxit lateres. </s>
 <s>ali&aelig; nitent ae <lb/>re: ali&aelig; dure&longs;cunt inter aquas &amp; defo&longs;&longs;e &aelig;terniores &longs;unt: lccirco <lb/>h&aelig; lamiis a&longs;&longs;eribus &longs;culturis inte&longs;tini&longs;que operibus / alter&aelig; tignis <lb/>et trabibus: reliqu&aelig; &longs;ubdiualibus <expan abbr="pauim&etilde;tis">pauimentis</expan> <expan abbr="fer&etilde;dis">ferendis</expan> et <expan abbr="operim&etilde;tis">operimentis</expan> <lb/>habendis exi&longs;tunt firmiores &amp; pr&aelig;&longs;ertim Alnus fluuialibus et pa <lb/>lu&longs;tribus palationibus fundamentorum omnes exuperat: et humo <lb/>ris patienti&longs;&longs;ima e&longs;t: Eadem in aere et &longs;olibus non durat. </s>           <s id="N4032A1">Memori&aelig; quoque <expan abbr="prodit&utilde;">proditum</expan> e&longs;t <pb xlink:href="004/01/077.jpg"/>Cre&longs;iphum optimum illum: qui celeberrimum Dian&aelig; tem<gap/>um <lb/>apud ephe&longs;um a&longs;truxit cum &longs;ibi locum delegi&longs;&longs;et <expan abbr="plan&utilde;">planum</expan> et<gap/>mun <lb/>ctum: qui demum a terr&aelig;motibus futurus ei<gap/>r immunis: p<gap/>i <lb/>pio/ne lubrico illic atque parum &longs;tabili in &longs;olo/tant&aelig; molis &longs;unda <lb/>menta temere collocarentur/ &longs;traui&longs;&longs;e aiunt calcatis carbonibus: <lb/>Deinde uelleribus tantum palorum media interualla expleri cio <lb/>berrimo carbone atque <expan abbr="inc&otilde;culcari/et">inconculcari/et</expan> mox quadrata &longs;uperextendi <lb/>&longs;axa iuncturis &quml; longi&longs;&longs;imis. </s>
            <s id="N4032CA">Comperio et apud hyero&longs;olimam <lb/>in fundamentis publicorum operum fui&longs;&longs;e qui lapides ponerent <lb/>longos uigenos: altos non minus denos cubitos. </s>
 <s>Contra <lb/>e&longs;culus impatiens e&longs;t humoris. </s>           <s id="N4032D1">Verum alibi ex <lb/>per<gap/>&longs;&longs;imorum ueterum ampli&longs;&longs;imis operibus aduerti uarium il <lb/>lis fui&longs;&longs;e modum atque in&longs;titutum complendis fundamentis. </s>
            <s id="N4032DA">Ad <lb/>&longs;epulchrum Antoniorum fragmentis pr&aelig;duri lapidis non maiori <lb/>bus &quml; ut manum impleant/natante cemento compleuere. </s>
 <s>Vlmus aere et in propatulo <expan abbr="d&etilde;&longs;a">den&longs;a</expan> <lb/>tur: alibi panditur et non per&longs;i&longs;tit. </s>           <s id="N4032E1">In foro <lb/>argentario ex cemento omnis generis fractorum &longs;axorum: Apud <lb/>Comitium fru&longs;tis &quml; glebis ex lapide ignobili &longs;ub&longs;tri xerc. </s>
            <s id="N4032E8">Sed hi <lb/>mihi perplacuere: qui apud Tarpeiam imitati naturam &longs;um ope <lb/>re collibus pr&aelig;&longs;ertim apti&longs;&longs;imo. </s>
 <s>Picea &amp; item pinus &longs;i terra ob <lb/>ruantur &aelig;terna &longs;unt. </s>           <s id="N4032EF">Nam ueluti &longs;truendis montibus <lb/>illa &longs;olidis lapidibus molliorem materiam intermi&longs;<gap/>t: Sic hi du <lb/>um pedum &longs;ub&longs;trauere opus quadrato &quml; potuere integro lapide. <lb/></s>
            <s id="N4032F9">Huic &longs;uperinfundere quoque duum pedum qua&longs;i pultem cementi <lb/>tiam: Atque &longs;ic deinceps alternis ordinibus lapidum et pulte fun <lb/>damenta oppleuere. </s>
 <s>At robur quidem quod &longs;pi&longs;&longs;a et neruo&longs;a &longs;it <lb/>et den&longs;a minuti&longs;que foraminibus predita humorem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> recipiens <lb/>terrenis quibu&longs;que &aelig;dificationibus per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> apti&longs;&longs;ima e&longs;t: maximeque<lb/>po&longs;ita ut ferat pondera erit/tum quidem pro columna admodum <lb/>ualidi&longs;&longs;ima. </s>           <s id="N403300">Alibi cum glarea fo&longs;&longs;ili: tum et item collec <lb/>titio &longs;axo/firmi&longs;&longs;ima uidi a maioribus facta per&longs;tare po&longs;t multas <lb/>&aelig;tates opera fundamentorum huiu&longs;modi et &longs;tructuras: Apud Eo <lb/>noniam turris excel&longs;&aelig; atque firmiffim&aelig;/cum demoliretur inuenta <lb/>fundamenta &longs;unt infarcita &longs;axo globo&longs;o &amp; creta ad cubito&longs; fer <lb/>me &longs;ex: C&aelig;tera deinceps a&longs;tructura erant calce. </s>
            <s id="N40330D">Itaque uaria in his <lb/>ratio e&longs;t: &amp; qd horum preceteris probem non facile dixerim tam <lb/>exomni i&longs;torum genere inuenio: quod longe <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&utilde;">firmi&longs;&longs;imum</expan> &amp; uali <lb/>di&longs;&longs;imum exi&longs;tat: Sed par&longs;imonie <expan abbr="in&longs;eruiend&utilde;">in&longs;eruiendum</expan> &longs;tatuo modo rude <lb/>ra &amp; que putrebilia &longs;int non p fundas: Sunt &amp; alia <expan abbr="pedam&etilde;torum">pedamentorum</expan> <lb/>genera: Vnum qdem porticibus &amp; locis his debetur: Vbi <expan abbr="col&utilde;">colum</expan> <lb/>narum ordines con&longs;tituantur: aliud quo maritimis utimur lo<gap/>s: <pb xlink:href="004/01/078.jpg"/>ubi &longs;olidi ad arbitrium captandi &longs;oli certa facultas non pateat. <lb/></s>
 <s>Verum huic natura cum tantam immi&longs;erit duritiem <lb/>ut pterebrari nequeat ni&longs;i madefacta/tamen affirmant &longs;upra <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> <lb/>e&longs;&longs;e incon&longs;tantem et rituo&longs;am fieri et contorquere &longs;e &longs;e: <expan abbr="eandemque&etilde;t">eandemque<lb/>ent</expan> aqua marina facile <expan abbr="corr&utilde;pi">corrumpi</expan>. </s>           <s id="N403333">De m<gap/>ritimis tum dicemus/ cum de portu et mole intra profun <lb/>dum mare &longs;i&longs;tenda tractabimus: Nam pertinet id quidem non <lb/>ad uniuer&longs;orum &aelig;dificiorum opus/ de qua re hic loquimur: &longs;ed <lb/>ad propriam urbis partem quandam: de qua una cum aliis &longs;ui ge <lb/>neris tractabimus: cum de publicis i&longs;tiu&longs;modi operibus membra <lb/>tim referemus. </s>
            <s id="N403342">Ordinibus igitur columnarum complere in ob <lb/>longum fo&longs;&longs;am totam non e&longs;t opus perpetuato &longs;tructur&aelig; ductu: <lb/>&longs;ed columnarum ip&longs;arum primo &longs;edem cubiliaque conuenit <gap/>ir <lb/>mare: Hinc ab altero ad alterum/quoadque horum ducendi &longs;unt <lb/>arcus/dor&longs;o in pro&longs;undum inuer&longs;o: ut ei pro corda &longs;it ex area pla <lb/>nities: Sic enim unum in locum plura hinc atque hinc &longs;uperadiecta <lb/>pondera/ minus erunt ad perforandum &longs;olum prompta/ arcuum <lb/>fultura i&longs;tiu&longs;modi ob&longs;i&longs;tente. </s>
 <s>Id ole&aelig; et ilici et olea&longs;tri /qu&aelig; cete <lb/>ris in rebus <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> robore conueniunt non accidit ut aqs <expan abbr="c&otilde;maceren&ttilde;">commacerentur</expan>. <lb/></s>           <s id="N403355">Et &quml; &longs;int column&aelig; ad &longs;olum perfo <lb/>randum apt&aelig;: et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> courgeant pre&longs;&longs;entque pondera in eas po&longs;ita/in <lb/>ditio e&longs;t ad nobile Ve&longs;pa&longs;iani templum angulus: qui ad <expan abbr="&aelig;&longs;tiu&utilde;">&aelig;&longs;tiuum</expan> <lb/>occa&longs;um uergit: Nam cum illic uiam publicam/are&aelig; angulo in <lb/>terceptam reddere peruiam uolui&longs;&longs;ent/paulula facta ad inter are <lb/>am diuer&longs;ione forniceque per templi &longs;tructuram adacta: angulum <lb/>ip&longs;um qua&longs;i pilam ad ui&aelig; latus reliquerunt: et confirmarunt ope <lb/>ris &longs;oliditate anteridi&longs;que &longs;ub&longs;idio. </s>
            <s id="N40336E">At is tandem premente ua&longs;ta <lb/>&aelig;dificii mole/et indulgente &longs;olo fecit uitium. </s>
 <s>Quercus nullo &longs;enio <expan abbr="confici&ttilde;/qa">conficitur/qa</expan> <expan abbr="intim&utilde;">intimum</expan> &longs;ucco&longs;a <expan abbr="&etilde;">em</expan> et prope uti ui <lb/>rens &longs;it: Fagum item et iuglandem aquis non u&longs;que <expan abbr="corr&utilde;pi">corrumpi</expan> &amp; <expan abbr="&imacr;ter">inter</expan> <pb xlink:href="004/01/049.jpg"/>principales qu&aelig; defodiantur <expan abbr="annumer&atilde;t">annumerant</expan>. </s>           <s id="N403373">De his &longs;atis.</s>
          </p>
 <s>Suber item ad u&longs;um co <lb/>lumnarum et pinus &longs;ilue&longs;tris &amp; morus &amp; acer &amp; ulmus non inuti <lb/>les &longs;unt. </s>         <p id="N403376" type="main">
            <s id="N403378">Iactis fundamentis expeditus in&longs;equitur paries. </s>
 <s>Trabeationibus et tignis aptam put<gap/>t Thcofra&longs;tus <expan abbr="nuc&etilde;">nucem</expan> <lb/>eaboicam: quod ea quidem ante&quml; rump. </s>           <s id="N40337B">Hic illud pr&aelig;ter <lb/>mi&longs;i&longs;&longs;<gap/> nolim: quod cum ad fundamenta complenda/ tum ad to <lb/>tos parietes ab&longs;oluendos pertineat: Nam ua&longs;tis quidem in &aelig;difi <lb/>ciis/ubi cra&longs;&longs;ior futura <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> moles e&longs;t ab ip&longs;is <expan abbr="fuudam&etilde;tis">fuudamentis</expan> me <lb/><expan abbr="di&utilde;">dium</expan> p opus ad <expan abbr="&longs;&utilde;mum">&longs;ummum</expan> u&longs;que relinquenda &longs;unt aperta extuaria &longs;pira <lb/>mentaque non penitus interrara: Vnde &longs;iquid uaporis concreti et <lb/>coacti &longs;ub tellure moueatur/ libere id ab&longs;que ulla &longs;tructur&aelig; perni <lb/>cie profu&longs;e po&longs;&longs;it exalare. </s>
            <s id="N40339D">Veteres huiu&longs;modi non nullis in locis <lb/>cum i&longs;tius ip&longs;ius rei gratia/ tum et <expan abbr="c&otilde;moditatis">commoditatis</expan>: quo in <expan abbr="&longs;&utilde;mum">&longs;ummum</expan> <lb/>opus a&longs;cen&longs;us pateat: tum et forta&longs;&longs;is impen&longs;&aelig; minuend&aelig; cau&longs;a <lb/>&longs;calam cocleam intimum perducebant. </s>
 <s>tur/&longs;onitu &longs;ignum det: <lb/>Exque eo factum olim ut ex b<gap/>lneo ap<gap/> Andrum qui incrant om <lb/>nes incolumes ab ruina tectorum &longs;ccuta effugerint. </s>           <s id="N4033AE">Ad rem redeo. </s>
            <s id="N4033B1">Inter pe <lb/>damentum atque expeditum parietem hoc intere&longs;t: quod id lateribus <pb xlink:href="004/01/079.jpg"/>fo&longs;&longs;&aelig; coadiutum con&longs;tare &longs;ola pote&longs;t infarctura: hic alter pleri&longs;que<lb/>componitur/ uti mox referam partibus. </s>
 <s>Sed omnium <lb/>op<gap/>ma abies: Nam cum proc<gap/>ritate &amp; amplitudine primaria &longs;it <lb/>tum rigore naturali contenta <expan abbr="n&otilde;">non</expan> facile oneribus pre&longs;&longs;antibus flec <lb/>titur: &longs;ed directa inuictaque permanet: A <gap/>de quod facilis e&longs;t et parie <lb/>tibus &longs;uo pondere non mole&longs;ta. </s>           <s id="N4033BC">In pariete primari&aelig; in <lb/>&longs;unt partes: ima qu&aelig; ilico &longs;upra fundamenti infarcturam &longs;urgit: <lb/>hanc &longs;i ita licet appellabimus podium &longs;ugge&longs;tum ue: Media qu&aelig; <lb/>parietem <expan abbr="circ&utilde;ambit">circunambit</expan> atque amplectitur: hanc procintum dicunt. <lb/></s>
            <s id="N4033CA">Suprema hoc e&longs;t pars ea qu&aelig; ultimum parietis illaqueamentum <lb/>habeat: hanc demum coronam nuncupant. </s>
 <s>Hu<gap/> uni plutim&aelig; a&longs;eribuntur <lb/>laudes: plures de &longs;e pr&aelig;&longs;<gap/>are utili<gap/>s aff<gap/> mant. </s>           <s id="N4033CF">Sunt et inter prima <lb/>rias parietum partes uel in primis pr&aelig;cipue anguli et in&longs;ert&aelig; con <lb/>cept&aelig;que &longs;eu pil&aelig;/&longs;eu column&aelig;/&longs;eu quiduis i&longs;tiu&longs;modi: quod qui <lb/>dem &longs;ub&longs;tinendis trabeationibus arcubu&longs;o, tectorum illic colum <lb/>narum &longs;unt loco: qu&aelig; omnia appellatione <expan abbr="o&longs;i&imacr;um">o&longs;iinum</expan> ueniunt. </s>
            <s id="N4033DE">Sunt <lb/>et apertionum &longs;tantia hinc atque hinc labra: qu&aelig; angulorum <expan abbr="col&utilde;">colum</expan> <lb/>narumque in&longs;imul naturam &longs;apiunt. </s>
 <s>Vnum tamen <lb/>illi e&longs;&longs;e uitium non n<gap/>gant: quod perf<gap/>cile ad &longs;e flammas admit <lb/>t<gap/>t: atque ignibus inf<gap/>n&longs;a &longs;it: Huic non po&longs;tponitur contignandis <lb/>edibus cupre&longs;&longs;us arbos alioqu<gap/>n eiu&longs;modi ut inter no&longs;tras arbores <lb/>primariam et pr&aelig;cipuam &longs;ibi laudem uendicet. </s>           <s id="N4033E9">Pr&aelig;terea et apertionum tec <lb/>tum hoc e&longs;t &longs;uperliminare/&longs;iue recto &longs;it po&longs;itum trabe: &longs;iue arcu <lb/>ducto ip&longs;a/ inter o&longs;&longs;a computabitur: Nam e&longs;&longs;e arcum quidem <lb/>non aliud dicam/&quml; deflexam trabem: et trabem quid aliud q in <lb/>tran&longs;uer&longs;um po&longs;itam columnam: Qu&aelig; autem inter has primari <lb/>as partes intercurrunt atque extenduntur/recte complementa nun <lb/>cupabuntur. </s>
            <s id="N4033F8">Vniuer&longs;o etiam in pariete aliquid e&longs;&longs;e quod ip&longs;um <lb/>cunctis/quas hic recen&longs;uimus/partibus conueniat: hoc e&longs;t media <lb/>muri infarcinatio: et gemini hinc atque hinc &longs;eu coria nuncupes: <lb/>&longs;eu cortices: quorum alter extrin&longs;ecos uentos &longs;olemque excipiat: <lb/>alter inte&longs;tinam are&aelig; umbram foueat. </s>
 <s>Hanc ueteres in <lb/>ter clari&longs;&longs;imas computabant non ul<gap/>mam ab cedro atque ebano. <lb/></s>           <s id="N403403">Sed corticis <expan abbr="infarcinam&etilde;">infarcinamen</expan> <lb/><expan abbr="tor&utilde;que">torunque</expan> inter &longs;e ratio pro &longs;tructur&aelig; uarietate uaria e&longs;t. </s>
            <s id="N40340F">Structur&aelig; <lb/>genera &longs;unt h&aelig;c: ordinarium: <expan abbr="rheticulat&utilde;">rheticulatum</expan>: incertum. </s>
 <s>Cupre&longs;&longs;umque apud indos prope inter aromata uenerantur: et me <lb/>rito id quidem: Laudent qui uelint amoniam chiam &amp; <expan abbr="cirenaic&atilde;">cirenaicam</expan>: <lb/>quam e&longs;&longs;e &aelig;ternam pr&aelig;dicat Theophra&longs;tus: Vtrum/odore/nito <lb/>re. </s>           <s id="N403418">Et hic illud <lb/>Varronis <expan abbr="n&otilde;nihil">nonnihil</expan> faciet ad rem: quod refert tu&longs;culanos quidem <lb/>&longs;eptos ad uillas ducere &longs;tructura ex lapide. </s>
            <s id="N403423">In agro uero gallico <lb/>ex coctilibus lateribus: In &longs;abinis crudo: per hi&longs;panias terra ex <lb/>lapillis compo&longs;ita &aelig;dificare. </s>
 <s>robore/magnitudine/rectitudine/perhennitate: His omnibus <lb/>in laudibus quam tu illi arborem comparabis: Cariem &amp; uetu&longs;ta <lb/>tem penitus nihil &longs;entire cupre&longs;&longs;um affirmant: et rimam &longs;ponte <lb/>haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> capere: Ea nimirum de re Plato legas publicas: atque<lb/>in&longs;tituta in &longs;acris ponendas cen&longs;ebat tabulis cupre&longs;&longs;inis/ quod &longs;u <lb/>turas forte &aelig;terniores putabat &qgrave; &aelig;re. </s>           <s id="N40342A">Sed de his po&longs;tea. </s>
            <s id="N40342D">Ordinaria ea &longs;truc <lb/>tura e&longs;t in qua lapides quadrati/&longs;eu iu&longs;ti/&longs;eu potius pr&aelig;grandes <lb/><expan abbr="coaugum&etilde;tanrur">coaugumentanrur</expan>: ita ut &longs;int &longs;uis lineis ordine ad regulam <expan abbr="libell&atilde;">libellam</expan> <lb/>et <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> po&longs;iti: Qua &longs;tructura nulla e&longs;t firmior/nulla <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>&longs;tantior. </s>
 <s>Hic locus admonet ut refe <lb/>ram memoratu digna/qu&aelig; de cupre&longs;&longs;u ip&longs;a legerim &amp; uiderim: <lb/>Valuas cup re&longs;&longs;as in templo &aelig;phe&longs;i&aelig; Dian&aelig; annos dura&longs;&longs;e qua <lb/>dringentos te&longs;tantur: &amp; eas &longs;erua&longs;&longs;e nitorem: adeo ut nouas per <lb/>petuo diceres. </s>           <s id="N403447">Rheticulata ea e&longs;t in qua lapides quadrati &longs;eu iu&longs;ti &longs;eu <lb/>potius minuti <expan abbr="pon&utilde;tur">ponuntur</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> iacentes in latus/&longs;ed in <expan abbr="angul&utilde;">angulum</expan> &longs;tantes <pb xlink:href="004/01/080.jpg"/>fronte ad regulam et ppendiculum expo&longs;ita. </s>
            <s id="N40345C">Incerta ea e&longs;t in qua <lb/>lapis incertus ita in&longs;eritur/ut quodque latus quoad p eius lineas li <lb/>cuerit <expan abbr="c&otilde;tigui">contigui</expan> lapidis lateribus h&aelig;reat ad <expan abbr="ungu&etilde;">unguem</expan>. </s>
 <s>Nos Rom&aelig; ad Petri ba&longs;ilicam uidimus/cum ab <lb/>Eugenio pontifice maximo ualue re&longs;tituerentur/ubi <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> ma <lb/>nus iniuriam rapiendo argento quo olim fuerant ue&longs;tit&aelig; / non in <lb/>tuli&longs;&longs;ent/&longs;olidas &amp; integerrimas annos plus quingentos quinqua <lb/>ginta perdura&longs;&longs;e: Nam &longs;i recte annales pontificium urbis Rom&aelig; <lb/>iaterpretamur / tot ab Adriani tertii Pontificis temporibus <pb xlink:href="004/01/050.jpg"/>qui eas po&longs;uit ad quartum Eugenium &longs;unt. </s>           <s id="N40346B">Huiu&longs;modi la <lb/><expan abbr="pid&utilde;">pidum</expan> adiunctionibus in &longs;ilicea <expan abbr="uiar&utilde;">uiarum</expan> &longs;tructura utimur.</s>
          </p>
 <s>Itaque contignationi <lb/>bu&longs; faciundis Abietem probant: &amp; cupre&longs;&longs;um una re forta&longs;&longs;is pre <lb/>ferunt qd &longs;it &aelig;ternior: Sed e&longs;t abiete grauior <expan abbr="prob&atilde;t">probant</expan> et <expan abbr="pin&utilde;">pinum</expan> et pice <lb/>am. </s>         <p id="N403477" type="main">
            <s id="N403479">C&aelig;terum his generibus uariis locis uarie utemur: Nam ad <expan abbr="podi&utilde;">podium</expan> <lb/><expan abbr="cru&longs;t&atilde;">cru&longs;tam</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i quadrato ponemus lapide <expan abbr="pr&aelig;gr&atilde;di">pr&aelig;grandi</expan> pr&aelig;duro. </s>
 <s>Pinum enim abiete per&longs;imilem e&longs;&longs;e contra iniectum pondus <lb/>reniti putant: Sed inter pinum atque abietem cum c&aelig;tera tum hoc <lb/>intere&longs;t/ quod terebin&aelig; abies eo leditur minus quo e&longs;t pinus quidem <lb/>&longs;ucco <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Abies dulciori. </s>           <s id="N40348D">quod &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;tructur&atilde;">&longs;tructuram</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e/uti diximus quoad eius fieri po&longs;&longs;it/ <expan abbr="integr&atilde;">integram</expan> <lb/>et <expan abbr="&longs;olidi&longs;&longs;im&atilde;">&longs;olidi&longs;&longs;imam</expan> oportet: Et toto ip&longs;o in muro <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> e&longs;t &longs;oliditate <lb/>firmitateque opus maiore <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> i&longs;tic: Quid <expan abbr="&imacr;">im</expan> unico &longs;i queas lapide: aut <lb/>certe numero <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> firmabis eo: qui ad unius <expan abbr="integritat&etilde;">integritatem</expan> perpe <lb/><expan abbr="tuitat&etilde;que">tuitatenque</expan> &longs;it <expan abbr="per&qtilde;">perquae</expan> proximus. </s>
            <s id="N4034C4">Pr&aelig;grandis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quo <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan> la <lb/>pis <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan> atque admoueatur: <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> id genus uel maxime ad orna <lb/><expan abbr="ment&utilde;">mentum</expan> &longs;pectat: &longs;uo dicemus loco: Atqui ducito/inquit Cato/ ex <lb/>firmo lapide et calce uti &longs;upra <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> opus extet pedes: <expan abbr="reliqu&atilde;">reliquam</expan> ue <lb/>ro parietis partem/uel <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> crudo &longs;i libeat latere fieri non uetant. <lb/></s>
 <s>Ego nulli po&longs;tponenda<gap/> puto &longs;aricem <lb/>hanc equidem &longs;tructurarum <expan abbr="p&otilde;dera">pondera</expan> fir mi&longs;&longs;ime &amp; diuti&longs;&longs;ime &longs;ub <lb/>&longs;tenta&longs;&longs;e cum alibi tum apud Venetias ex uetu&longs;tis fori operibus <lb/>annotauimus. </s>           <s id="N4034EF">Hunc ea ratione hic <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> in promptu e&longs;t: quod guttis <expan abbr="&longs;tillanti&utilde;">&longs;tillantium</expan> ex <lb/>tectis <expan abbr="imbri&utilde;">imbrium</expan> ea parietis pars <expan abbr="abrodi&ttilde;">abroditur</expan>. </s>
            <s id="N403504">Sed nos <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="ueter&utilde;">ueterum</expan> &aelig;dificia <lb/>repetimus intuemurque/ <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> alibi pa&longs;&longs;im has recte <expan abbr="conditor&utilde;">conditorum</expan> &aelig;difi <lb/><expan abbr="cior&utilde;">ciorum</expan> partes pr&aelig;duro e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;titutas lapide: tum et apud eas gen <lb/>tes/ubi <expan abbr="pluuiar&utilde;">pluuiarum</expan> iniuriam <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="uerean&ttilde;">uereantur</expan>: &longs;ui&longs;&longs;e qui ad <expan abbr="pyramid&etilde;">pyramidem</expan> ro <lb/>tam &longs;ub&longs;trauerint ba&longs;im apud <expan abbr="&aelig;gypt&utilde;">&aelig;gyptum</expan> nigro lapide pr&aelig;duro: fit <lb/>ut rem latius interpreter: Nam ueluti in ferro &aelig;re ac c&aelig;teris eiu&longs; <lb/>modi/&longs;i iterato atque iterato <expan abbr="inc&otilde;trarias">incontrarias</expan> partes <expan abbr="inflectan&ttilde;">inflectantur</expan> <expan abbr="fati&longs;c&utilde;t">fati&longs;cunt</expan>: <lb/>et po&longs;tremo la&longs;&longs;ata <expan abbr="r&utilde;puntur">rumpuntur</expan>: Ita et corpora alternis <expan abbr="offen&longs;i&otilde;ibus">offen&longs;ionibus</expan> <lb/>lace&longs;&longs;ita maxime <expan abbr="uitian&ttilde;">uitiantur</expan> atque <expan abbr="corr&utilde;pun&ttilde;">corrumpuntur</expan>. </s>
 <s>Atqui eam quidem de &longs;e pr&aelig;&longs;tare utilitates cunc <lb/>tas/quas c&aelig;tere pr&aelig;&longs;tent arbores affirman<gap/>. </s>           <s id="N40355A"><expan abbr="Qu&atilde;">Quam</expan> <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am aduerti <lb/>ex <expan abbr="p&otilde;tibus">pontibus</expan> pr&aelig;&longs;ertim ligneis: Nam qu&aelig; partes <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan> uici&longs;&longs;itu <lb/>dinibus modo &longs;icc&aelig; &longs;olis radio et <expan abbr="uentor&utilde;">uentorum</expan> afflatu: modo <expan abbr="mad&etilde;tes">madentes</expan> <lb/>nocturnis aqu&aelig; <expan abbr="uaporat&otilde;ibus">uaporatonibus</expan> <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan>: eas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> oci&longs;&longs;ime reddi exe&longs;as <lb/>atque penitus cario&longs;as uidemus. </s>
            <s id="N403588">Ip&longs;um <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> licet uidere ex <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> <lb/>partibus his qu&aelig; im&aelig; propter <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> extent: Nam alternis <expan abbr="humor&utilde;">humorum</expan> <lb/>et pulueris <expan abbr="c&otilde;taminati&otilde;ibus">contaminationibus</expan> <expan abbr="c&otilde;maceran&ttilde;">commacerantur</expan> atque <expan abbr="abrod&utilde;&ttilde;">abroduntur</expan>. </s>
 <s>Neruo&longs;a e&longs;t: uirium <lb/>tenax: in tempe&longs;tatibus firmi&longs;&longs;ima: aduer&longs;us cariem ille&longs;a. </s>           <s id="N4035AB">Qua de re <lb/>ip&longs;e &longs;ic &longs;tatuo totius &aelig;dificii podium/duro et firmi&longs;&longs;imo et pr&aelig; <lb/>grandi lapide a&longs;truendum: quo crebris <expan abbr="contrarior&utilde;">contrariorum</expan> offen&longs;ionibus <lb/>tuti&longs;&longs;imum per&longs;eueret: Et duri&longs;&longs;imi quales &longs;int lapides/&longs;at libro <pb xlink:href="004/01/081.jpg"/>&longs;ecun lo recen&longs;uimus.</s>
          </p>
 <s>Ve <lb/>tus opinio hanc contra ignium iniurias <expan abbr="inuict&atilde;">inuictam</expan> &amp; prope ille&longs;am <lb/>per&longs;i&longs;tere/Quin &amp; obiciendos ex larice a&longs;&longs;es eo uer&longs;us unde igni <lb/>um aduentitium malum extime&longs;cas iubent: Sed nos eam uidi <lb/>mus incen&longs;am ardere/ramen ita ut fiammas d<gap/>dignari: ea&longs;que uel <lb/>le ab &longs;e di&longs;cutere uideatur. </s>         <p id="N4035BC" type="main">
            <s id="N4035BE">Verum lapides ip&longs;i cum i&longs;tic/ tum et alibi permaxime intere&longs;t <lb/>quo ponantur contextu atque connexu in opere: Nam ueluti ligno <lb/>ita et lapidi in&longs;unt <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> uen&aelig;/tum et nodi/ tum et partes ali&aelig; aliis <lb/><gap/>becilliores: Quin et pandi marmora et contorqueri in promptu <lb/>e&longs;t. </s>
 <s>Vnum habere con&longs;tat uitium: nam a <lb/>quis marinis redditur teredini obnoxia. </s>           <s id="N4035CE">Habentur in lapidibus apo&longs;temata et collectiones putris ma <lb/>teri&aelig;: qu&aelig; <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> intume&longs;cit aeris inhau&longs;ti/uti puto/humecta<lb/>tione imbibita: ex quo grauiores pu&longs;tul&aelig; et collaceratione colum <lb/><expan abbr="nar&utilde;">narum</expan> atque trabium <expan abbr="&longs;equ&utilde;tur">&longs;equuntur</expan>. </s>
            <s id="N4035E2">Quare pr&aelig;terea/qu&aelig; de lapide &longs;uo <lb/>loco &longs;uperius tran&longs;egimus: no&longs;&longs;e oportet lapidem creari a natura <lb/>uti uidemus <expan abbr="proc&utilde;bentem/materia">procumbentem/materia</expan> uti <expan abbr="interpretantur/liqu&etilde;te">interpretantur/liquente</expan> et <lb/>fluxibili: qu&aelig; cum &longs;en&longs;im concreuerit et obduruerit: ip&longs;a ma&longs;&longs;a <lb/>primas &longs;uarum partium figuras a&longs;&longs;eruata: Hinc e&longs;t quod in co infi <lb/>m&aelig; partis corpu&longs;culis/ut puta grauioribus con&longs;tat <expan abbr="maiu&longs;culis/&qtilde;">maiu&longs;culis/quae</expan> <lb/>&longs;uprem&aelig;: et <expan abbr="intercurr&utilde;t">intercurrunt</expan> uen&aelig;: prout materia materi&aelig; &longs;uperinfu&longs;a <lb/>et obducta coh&aelig;&longs;it. </s>
 <s>Inutiles <expan abbr="trabeatio&itilde;bus">trabeatioimbus</expan> fo <lb/>re pr&aelig;dicant robora &amp; oleam/quod grauia &longs;int: quod cedant pon<lb/>deri &amp; prope &longs;ponte &longs;ua deflectantur: tum &amp; qu&aelig; facilius <expan abbr="frang&utilde;">frangum</expan> <lb/>tur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> findantur ad i&longs;tos trabeationum u&longs;us utilia non &longs;unt/uti e&longs;t <lb/>olea &amp; ficus &amp; tilia et &longs;alicta et eiu&longs;modi. </s>           <s id="N403603">Ea ergo qua uen&aelig; iniaceant/&longs;eu &longs;int ill&aelig; qui <lb/>dem primioris materi&aelig; &longs;pumamenta/una cum &longs;upadduct&aelig; mate <lb/>ri&aelig; fecibus commixta: Seu quid aliud &longs;unt: quando has ip&longs;as &longs;ic <lb/>di&longs;pares couniri penitus natura non &longs;iuerit: fixilem nimirum e&longs;&longs;e <lb/>in lapidem con&longs;tat. </s>
            <s id="N40360E">Pr&aelig;terea uti ex re ip&longs;a palam atq in promp <lb/>tu e&longs;t <expan abbr="tempe&longs;tat&utilde;/">tempe&longs;tatun/</expan> ut ita loquar/contumelia nequid reconditiora <lb/>p&longs;truemur: <expan abbr="c&otilde;pacta">compacta</expan> et <expan abbr="c&otilde;creta">concreta</expan> omnia corpora <expan abbr="confici&utilde;tur/di&longs;&longs;ol">conficiuntur/di&longs;&longs;ol</expan> <lb/><expan abbr="u&utilde;tur">uuntur</expan>: Ita et in lapide qu&aelig; partes <expan abbr="t&etilde;pe&longs;tatibus">tempe&longs;tatibus</expan> pferendis obnoxi&aelig; <lb/><expan abbr="extiter&utilde;t">extiterunt</expan>: maceratiores &longs;unt atque putribiliores. </s>
 <s>Mirum quod de pal <lb/>ma <expan abbr="a&longs;&longs;euerant/c&otilde;tra">a&longs;&longs;euerant/contra</expan> &longs;uperimpo&longs;itum <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan> reniti et in diuer&longs;um <lb/>curuari. </s>           <s id="N403633">Qu&aelig; <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ita &longs;int/ <lb/>ponendis lapidibus aduerti&longs;&longs;e iubent/his pr&aelig;&longs;ertim partibus &aelig;di <lb/>ficii: quas e&longs;&longs;e robu&longs;ti&longs;&longs;imas oportet: ut firmi&longs;&longs;im&aelig; et minime de <lb/>cidu&aelig; lapidum facies contra aduer&longs;arias rerum offen&longs;iones obiici <lb/><expan abbr="an&ttilde;">antur</expan>. </s>
            <s id="N403645">Ergo <expan abbr="n&otilde;">non</expan> in latus uena &longs;tans <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>: nequid <expan abbr="decru&longs;te&ttilde;">decru&longs;tetur</expan> tem <lb/>pe&longs;tatibus: &longs;ed iacebit pro&longs;ternata: ut pre&longs;&longs;a mole <expan abbr="&longs;upinc&utilde;benti&utilde;">&longs;upincumbentium</expan> <lb/><expan abbr="nu&longs;&qtilde;">nu&longs;quae</expan> pandat: Et interior qu&aelig; in fodina abdita fuerat facies <expan abbr="&longs;i&longs;te&ttilde;">&longs;i&longs;tetur</expan> <lb/>ut extet patula: Succo&longs;ior enim e&longs;t et ualidior. </s>
 <s>Subdiualibus <expan abbr="trabeat&otilde;ibus">trabeatonibus</expan> et tecturis iuniperum omnibus <lb/>pr&aelig;ferunt: &amp; huic ait Plinius <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> atque cedro/Sed <lb/>&longs;olidiorem. </s>           <s id="N403665">Verum nulla to <lb/>lerantior habebitur facies toto in ab&longs;ci&longs;&longs;o lapide: &quml; qu&aelig; ma&longs;&longs;am <lb/>ip&longs;am non per fodin&aelig; tractum de&longs;ciuerit: Sed qu&aelig; tran&longs;uer&longs;am <lb/>iacentis ma&longs;&longs;&aelig; proten&longs;ionem obtrunca it.</s>
          </p>
 <s>Tum et oleam infinitam habere &aelig;ternitatem pr&aelig;di <lb/>cant: &amp; Buxum etiam inter primarias annumerant: Ca&longs;tancam <lb/>quidem tam et &longs;i pandat et torqueatur/non tamen inhis operibus <lb/>qu&aelig; &longs;ub diuo e&longs;&longs;e oporteat/recu&longs;ant. </s>         <pb xlink:href="004/01/082.jpg"/>
          <p id="N403671" type="main">
 <s>Probant &amp; in primis olea <lb/>&longs;trum ea maxime re qua &amp; Cupre&longs;&longs;um quod cariem non &longs;entiat: <lb/>quo in numero &longs;unt arbores/quibus in&longs;itus &amp; in&longs;u&longs;us unctuo&longs;us <lb/>&amp; gummo&longs;us &longs;uccus e&longs;t pr&aelig;&longs;ertim amar: us Eiu&longs;modi enim Ver <lb/>mem negan<gap/> admittere et aduertitias humiditates excludere in <lb/>promptu e&longs;t. </s>           <s id="N403673">Anguli in&longs;uper totum per &aelig;dificium: quod eos quidem per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &aelig;gre <lb/>gie ualidos e&longs;&longs;e oporteat/&longs;tructura <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> &longs;olida <expan abbr="firm&atilde;di">firmandi</expan> &longs;unt. <lb/></s>
            <s id="N403685"><expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> profecto &longs;i recte interpretor/angulus qui&longs;que totius &aelig;dificii <lb/>altera e&longs;t pars: <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> unius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="uiti&utilde;">uitium</expan> anguli ab&longs;que <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> <expan abbr="later&utilde;">laterum</expan> <lb/>iactura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;uccedat. </s>
 <s>Contrariam his putant materiem omnem: <pb xlink:href="004/01/051.jpg"/>qu&aelig; dulci &longs;it &longs;ucco pr&aelig;dita: &amp; qu&aelig; facile incendatur. </s>           <s id="N4036A7">Qd &longs;i huc &longs;pectes: proculdubio <expan abbr="c&otilde;peries">comperies</expan> nul <lb/>la ferme &aelig;dificia coepi&longs;&longs;e dificere <expan abbr="ali&utilde;de/">aliunde/</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab anguli alicuius in <lb/>firmitate. </s>
            <s id="N4036BA">Recte <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ueteres angulos a&longs;&longs;ueuere ponere cra&longs;&longs;iores <lb/>multo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> parietes: et in <expan abbr="col&utilde;natis">colunnatis</expan> porticibus ad angulos firmiora <lb/>adigere <expan abbr="alam&etilde;ta">alamenta</expan>. </s>
 <s>Ab his ta <lb/>men excipiunt oleam et olea&longs;trum. </s>           <s id="N4036D1">Anguli igitur firmitas non eo <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: <lb/>quo tectum ferat: e&longs;t enim id <expan abbr="col&utilde;narum">colunnarum</expan> opus uel magis &quml; angu <lb/><expan abbr="lor&utilde;">lorum</expan>: uerum et inprimis quo parietes in officio contineantur: ne a <lb/>ppendiculi rectitudine ullam in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="deflectan&ttilde;">deflectantur</expan>. </s>
            <s id="N4036F1">Ergo habebit is <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lapides pr&aelig;duros/et <expan abbr="l&otilde;gitudine">longitudine</expan> prolixos: ut qua&longs;i brachia <lb/>et uln&aelig; per coniugatorum parietum proten&longs;ionem inuehantur. <lb/></s>
 <s>Cerrum aut et fagum natura <lb/>imbecillem e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem &amp; non peruenire ad uenu&longs;ta <lb/>tem affirmat Vitruuius. <!-- KEEP S--></s>           <s id="N403700">Eruntque lati pro parietis cra&longs;&longs;itudine lapides hi: ut nulla &longs;it opus <lb/>media infarcinatione.</s>
          </p>
 <s>Plinius quercum item celeriter ait mar <lb/>ce&longs;cere. </s>         <p id="N403705" type="main">
            <s id="N403707">Similia e&longs;&longs;e angulis o&longs;&longs;a in pariete et <expan abbr="apertion&utilde;">apertionum</expan> latera condecet: <lb/>et eo firmiora/ quo maioribus ponderibus forta&longs;&longs;is fuerint &longs;ub&longs;ti <lb/>tuenda. </s>
 <s>Ad reliqua uero inte&longs;tina opera <expan abbr="naluarum/lectorum/m&etilde;">naluarum/lectorum/men</expan> <lb/>&longs;arum &longs;ub&longs;elliorum et eiu&longs;modi abies egregia e&longs;t: pr&aelig;&longs;ertim qu&aelig; <lb/>ad alpim Itali&aelig; montem excre&longs;cat. </s>           <s id="N403712">Et inprimis oportet manus hoc e&longs;t aliquos hinc atque hinc <lb/>alternis ordinibus lapides promittant/ qua&longs;i adminicula ad reli <lb/>qui parietis complementa &longs;ub&longs;tentanda.</s>
          </p>
 <s>Nam h&aelig;c arbos natura e&longs;t &longs;ic <lb/>ci&longs;&longs;ima et glutinum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tenaci&longs;&longs;ima: E&longs;t &amp; picea et cupre&longs;&longs;us <lb/>his rebus percommoda. </s>         <p id="N403719" type="main">
            <s id="N40371B">Complementi partes &longs;unt/quas uniuer&longs;o parieti <expan abbr="c&otilde;icare">conicare</expan> diximus <lb/>cortices et <expan abbr="infarcim&etilde;ta">infarcimenta</expan>. </s>
 <s>Fagum fore alioquin fragilem pr&aelig;dicant <lb/>Sed cap&longs;is lecti&longs;que utilem: &amp; in tenui&longs;&longs;imas &longs;ecari lamina<gap/>: &longs;eca <lb/>ri quoque et ilicem aiunt belli&longs;&longs;ime: Inutiles et a&longs;&longs;eres habend&aelig; <lb/>&longs;unt iuglans/quod facile frangatur/ulmus fraxinu&longs;que: Nam h&aelig; <expan abbr="t&atilde;">tam</expan> <lb/>et &longs;i lente/facile tamen panduntur. </s>           <s id="N403728">Sed <expan abbr="cortic&utilde;">corticum</expan> alii extimi: alii e <expan abbr="regi&otilde;e">regione</expan> po&longs;iti <lb/>inte&longs;tini. </s>
            <s id="N403735"><expan abbr="Extim&utilde;">Extimum</expan> &longs;i lapide po&longs;ueris duriore <expan abbr="c&otilde;feret">conferet</expan>: id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <lb/>&aelig;dificii <expan abbr="phennitat&etilde;">phennitatem</expan> alioquin totis <expan abbr="c&otilde;plementis">complementis</expan>: opere quo libuerit <lb/>&longs;eu reticulato/&longs;eu incerto induxeris <expan abbr="n&otilde;">non</expan> redarguam: modo infe&longs;tis <lb/>et acriter lace&longs;&longs;entibus/ &longs;eu &longs;olibus/&longs;eu <expan abbr="uentor&utilde;">uentorum</expan> mole&longs;tiis/ &longs;eu <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/>ignibus aut pruinis <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> obiicias eum/qui natura &longs;it ad <expan abbr="impet&utilde;">impetum</expan> <lb/><expan abbr="mol&etilde;que">molenque</expan> atque iniuriam <expan abbr="tolerand&atilde;">tolerandam</expan> ualidi&longs;&longs;imus: Et pr&aelig;&longs;ertim illic <lb/>ubi ex fi&longs;tulis <expan abbr="tector&utilde;">tectorum</expan> aut &longs;tillicidiis/maiores <expan abbr="cad&etilde;tes">cadentes</expan> imbres uen <lb/>to <expan abbr="illidan&ttilde;">illidantur</expan>: omnino <expan abbr="adhib&etilde;da">adhibenda</expan> robu&longs;ti&longs;&longs;una materia e&longs;t: <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> id <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&itilde;">im</expan> uetu&longs;tis &aelig;dificiis pa&longs;&longs;im uidi&longs;&longs;e liceat <expan abbr="i&longs;tiu&longs;m&otilde;i">i&longs;tiu&longs;moni</expan> <expan abbr="a&longs;p&longs;ion&utilde;">a&longs;p&longs;ionum</expan> <lb/>iniuria ip&longs;um marmor/ ut &longs;ic loquar/prefre&longs;um atque penitus exe <lb/>&longs;um e&longs;&longs;e: Tam et&longs;i plerique <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> periti architecti/quo huic iniuri&aelig; <pb xlink:href="004/01/083.jpg"/>prouiderent: imbrem a tectis collectum a&longs;&longs;ueuere p impluuia in <lb/>cerclu&longs;um diducere atque di&longs;pellere. </s>
 <s>Verum <expan abbr="obedienti&longs;&longs;im&atilde;">obedienti&longs;&longs;imam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>omnium in opere affirmant fraxinum. </s>           <s id="N4037A7">Quid illud quod <expan abbr="annotar&utilde;t">annotarunt</expan> <lb/>maiores/ folia per annuos autumnos &longs;olere parte arboiis qu&aelig; ad <lb/>hau&longs;trum et meridiem &longs;pectent prius decidere. </s>
            <s id="N4037B2">Nos aduertimus <lb/>collap&longs;a uetu&longs;tate &aelig;dificia omnia coepi&longs;&longs;e ad hau&longs;trum deficere. <lb/></s>
 <s>Sed nucem demiror non <lb/>multo e&longs;&longs;e in antiquorum monitis celebratiorem/ quando ea qui <lb/>dem ut uidere licet/cum ad c&aelig;teros plero&longs;que u&longs;us/tum maxime <lb/>a&longs;&longs;eritiis operibus admodum habilis et pertractabilis e&longs;t. </s>           <s id="N4037B8">Et cur id eueniat: forta&longs;&longs;is in cau&longs;a e&longs;t/ quod &longs;olis ardor et uis/dum <lb/>uirebat opus/ <expan abbr="&itilde;matur&aelig;">immatur&aelig;</expan> &longs;uccos a&longs;&longs;ump&longs;it calcis. </s>
            <s id="N4037C1">Adde quod hau&longs;tri <lb/>nis flatibus iterum atque iterum humectatus atque &longs;ubinde &longs;olis <expan abbr="inc&etilde;">incem</expan> <lb/>&longs;ionibus inferuefactus paries <expan abbr="c&otilde;maceratus">commaceratus</expan> imputruit. </s>
 <s><expan abbr="Mor&utilde;">Morum</expan> <lb/>laudant cum ob eius &aelig;ternitatem/tum quod nigre&longs;cat uetu&longs;tate <expan abbr="&imacr;dies">indies</expan> <lb/>et fiat gratior. </s>           <s id="N4037D0">Ergo his et <lb/>huiu&longs;modi iniuriis apta et ualidi&longs;&longs;ima obiicieda materia e&longs;t.</s>
          </p>
 <s>Valuas memorat Theophra&longs;tus con&longs;ueui&longs;&longs;e diui <lb/>tes ponere ex loto ilice buxo ue. </s>         <p id="N4037D5" type="main">
            <s id="N4037D7">Illud inprimis ob&longs;eruandum cen&longs;eo: ut coeptos ordines toto &longs;tru <lb/>ctur&aelig; ambitu co&aelig;quato et minime di&longs;pari ducas: nequid ad dex <lb/>tram pr&aelig;grandi: ad &longs;ini&longs;tram uero minuto con&longs;tet lapide. </s>
 <s>Vlmum qu&aelig; rigorem firmi&longs;&longs;i <lb/>me a&longs;&longs;eruet: ideo portarum cardinibus utilem ducunt: Sed permu <lb/>tari iubent oportere ut &longs;it radix &longs;uperior inuer&longs;o cacumine: Cato <lb/>uectes aquifolios laureo&longs; atque ulmeos fieri iubet: Clauiculis cor <lb/>num comprobant: Gradus ad &longs;calas orno atque acere ponebant: Pi <lb/>nus: Picea: Vlmus ad aquarum ductus intercauabantur: &longs;ed ha&longs; <lb/>ce ni&longs;i terra contegas oci&longs;&longs;ime &longs;ene&longs;cere a&longs;&longs;euerant. </s>           <s id="N4037DE"><expan abbr="N&atilde;quepre&longs;&longs;ari">Nanque<lb/>pre&longs;&longs;ari</expan> quidem aiunt &longs;tructuram noui&longs;&longs;imo pondere iniecto: et <lb/>calcem pre&longs;&longs;ione inter &longs;icci&longs;cendum de&longs;i&longs;tere: exquo per opus la <lb/>cerationes fieri nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
            <s id="N4037EA">At corcicem inte&longs;tinum una cum tota <lb/>&longs;ui parietis facie molliore ducas lapide non uetabo. </s>
 <s>C&aelig;terum or <lb/>nandis &aelig;dibus laricem feminam qu&aelig; colore &longs;imilis e&longs;t melli com <lb/>pertum habent in tabellis pictorum e&longs;&longs;e immortalem: &amp; nullis <lb/>riuis fixilem palmaque ei nerui non in&longs;int tractim: &longs;ed c&aelig;&longs;im. </s>           <s id="N4037EF">Sed <expan abbr="quoc&utilde;queutare">quocunque<lb/>utare</expan> tam inte&longs;tino <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extimo tollendus cortex e&longs;t: ut &longs;ict is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ad &longs;uam lineam atque <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> exten&longs;us et perfinitus: Sua erit <lb/>linea qu&aelig; ad are&aelig; <expan abbr="circ&utilde;&longs;criptionem">circun&longs;criptionem</expan> co&aelig;quata ie&longs;pondeat: ita ut <lb/>&longs;it ea penitus omni parte &longs;ui <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> tumida/ nu&longs;q incaua/ nu&longs;&quml; <lb/><expan abbr="undo&longs;a/nu&longs;qu&atilde;">undo&longs;a/nu&longs;quam</expan> non directa et probe coaptata et perfinita. </s>
            <s id="N403817">Inter <lb/><expan abbr="&longs;truend&utilde;">&longs;truendum</expan> et dum murus uiret &longs;i primam induxeris <expan abbr="harenation&etilde;">harenationem</expan>: <lb/>fiet deinceps ut quam adegeris &longs;eu cru&longs;tam &longs;eu alb. </s>
 <s>Id <lb/>circo ad &longs;imulacra deorum efficienda utebantur. </s>           <s id="N403825">rium indele <lb/>bile opus pr&aelig;&longs;tetur.</s>
          </p>
 <s>Tum &amp; uteban <lb/>tur Lotho ac Buxo &amp; Cedro: &amp; item Cupre&longs;&longs;o: et cra&longs;&longs;iore olea <lb/>rum radice/&aelig;gyptiaque per&longs;ica: quam e&longs;&longs;e lotho &longs;imilem referunt <lb/>Torno autem &longs;iquid terete reddidi&longs;&longs;e opus erat Fago/Moro/Te <lb/>rebinto: &amp; inprimi&longs; Buxo omnium &longs;pi&longs;&longs;i&longs;&longs;ima: <pb xlink:href="004/01/052.jpg"/>&amp; egregie tornatili: &amp; ebano omnium gracillima utobantur. <lb/></s>         <p id="N40382A" type="main">
            <s id="N40382C">Infar cinamentorum duo &longs;unt genera: Vnum quo inter cortices <lb/>ad uacuum quod ine&longs;t cementis conge&longs;tis opplent: Alterum quo <lb/>id lapide non ni&longs;i ordinario: &longs;ed ignobili potius inter&longs;truunt &quml; <lb/>oppleant. </s>
 <s>Neque &longs;ignis &amp; tabulis efficiundis a&longs;pernabantur populum albam <lb/>&amp; item nigram: &amp; &longs;alicem &amp; carpinum et &longs;orbum/&longs;ambucum et <lb/>ficum: Qu&aelig; arbores cum &longs;iccitate et &aelig;quabilitate ad excipienda <lb/>&longs;eruandaque pictorum glutiniamenta et illiniamenta utiles &longs;unt: <lb/>Tum ad formas exprimendas ductibile&longs; quidem atque admodum <lb/>faciles: Verum inter ha&longs;ce omnium molli&longs;&longs;imam &aelig;xtare tili <lb/>am in promptu e&longs;t: Sunt qui ad &longs;igna conficienda iuiubam com <lb/>probant: His contraria e&longs;t robur: quando quidem inter &longs;e et cum <lb/>aliis omnibus eiu&longs;modi materiis in&longs;ociabilis omnino: et omnis <lb/>glutini&longs; a&longs;pernatrix &longs;it. </s>           <s id="N403835">Vtrumque par&longs;imoni&aelig; cau&longs;a inuentum apparet: Quan <lb/>do quiuis lapis minutus atque ignobilis huic murorum parti de <lb/>mandatur. </s>
            <s id="N40383C">Nam &longs;i dabitur ut pr&aelig;grandis et quadrati lapi <lb/>dis copia &longs;uppeditet: quis aut minuto aut fractitio &longs;ponte ute <lb/>tur lapide <gap/> Atqui hac una in re a complementis o&longs;&longs;a ip <lb/>&longs;a differunt: Quod in his media inter cruitas in&longs;arciuntur / <pb xlink:href="004/01/084.jpg"/>fractitio et commutilato quocumque datur lapide / opere prope <lb/>conge&longs;titio et tumultario: In his alteris nulli aut <expan abbr="per&qtilde;">perquae</expan> modici im <lb/>mi&longs;centur lapides incerti: Sed tota totum id intimum ordinario <lb/>extexunt opere. </s>
 <s>Idem uitium e&longs;&longs;e omnibus lactumo&longs;is et <lb/>cri&longs;pis aiunt/ut omne genus glutinamenti abdicent. </s>           <s id="N403855">Mallem ad &aelig;ternitatem plenis ordinibus uniuer <lb/>&longs;um parietem quadrato lapide completum redderent: <expan abbr="Tam&etilde;">Tamen</expan> qua <lb/><expan abbr="lic&utilde;que">licunque</expan> <expan abbr="uacu&utilde;">uacuum</expan> id inter cortices lapide opplendum in&longs;titueris: quo <lb/>ad res patitur curato ut ductu co&aelig;quato librati ordines <expan abbr="c&otilde;nectan">connectan</expan> <lb/>tur. </s>
            <s id="N40386F">Tum et officii quidem erit ab altero extimo ad alterum inte <lb/><expan abbr="&longs;tin&utilde;">&longs;tinum</expan> corticem/aliquos non penitus interraros ordinarios lapides <lb/>mediam p parietis <expan abbr="cra&longs;&longs;itudin&etilde;">cra&longs;&longs;itudinem</expan> ad cortices ip&longs;os mutuo <expan abbr="c&otilde;necten">connecten</expan> <lb/>dos traducere: quo infu&longs;a infarcinamenta &longs;pondas cru&longs;tarum non <lb/>protrudant. </s>
 <s>Ra&longs;ile <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>atque den&longs;um quodque lignum &aelig;gre coheret glutino: Qu&aelig; item di <lb/>uer&longs;a &longs;unt natura uti e&longs;t Hedera/Laurus/Tiliaque / quod calid&aelig; <lb/>&longs;int/cum his qu&aelig; humectis locis na&longs;cuntur: quod eiu&longs;modi om <lb/>nes frigid&aelig; natura &longs;int / diu glutino non coh&aelig;rent. </s>           <s id="N403885"><expan abbr="Infarcination&utilde;">Infarcinationum</expan> ductus <expan abbr="ob&longs;eruar&utilde;t">ob&longs;eruarunt</expan> ueteres una perpe <lb/>tuaque refu&longs;ione attollere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> altiores <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut in quinos quo&longs;que pedes or <lb/>dines &longs;upextenderent: quo ueluti neruis <expan abbr="illigam&etilde;ti&longs;que">illigamenti&longs;que</expan> &longs;tructura ar <lb/>ctata <expan abbr="c&otilde;cinctaque">concinctaque</expan> redderetur: quo etiam &longs;iquid totam p infarcinati <lb/>onem aliquo aut <expan abbr="fabror&utilde;">fabrorum</expan> uitio/aut ca&longs;u de&longs;idi&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;perit">comperit</expan>: <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ilico <lb/>in &longs;e <expan abbr="reliquor&utilde;">reliquorum</expan> <expan abbr="&longs;upurgenti&utilde;">&longs;upurgentium</expan> pondus trahat: Sed habeant &longs;upiora <lb/>qua&longs;i innouatam ad con&longs;i&longs;tendum ba&longs;im. </s>
            <s id="N4038BF">C&aelig;terum admonent/ <lb/>quod apud omnes ueteres probe ob&longs;eruatum uideo: nequid maio<lb/>ra inter farciendum &longs;axa inter&longs;erantur: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut libr&aelig; pondus comple <lb/>ant: minutiora enim qu&aelig; &longs;unt/ facilius uniri atque ad nexuras ad&aelig; <lb/>quari <expan abbr="arbitr&atilde;tur">arbitrantur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pr&aelig;grandia. </s>
 <s>Vlmus / <lb/>Fraxinus/Morus/ Cera&longs;u&longs;que / quod &longs;icc&aelig; &longs;int cum platano et al <lb/>no / qu&aelig; madid&aelig; natura &longs;unt /non conueniunt. </s>           <s id="N4038D6">Et faciat ad rem quod apud Plu <lb/>tarcum de Mino rege traditur: Nam is quidem cum plebem per <lb/>artes diuideret: &longs;ic cen&longs;ebat corpus omne quo magis minutas diui <lb/>&longs;um in partes &longs;it: eo facilius ad arbitrium tractari atque co&aelig;quari. <lb/></s>
            <s id="N4038E0">Illud non negligendum puto: quod caua omnia comple&longs;&longs;e/ et ni <lb/>hil u&longs;piam interuacuum reliqui&longs;&longs;e oportet/ cum c&aelig;teras ob res/ <lb/>tum ob id ne i&longs;tuc animantia ingrediantur: qu&aelig; nidificatu et con <lb/>ge&longs;tis &longs;ordibus atque &longs;eminibus caprificos per murum excitent. <lb/></s>
 <s>Quin &amp; tan <lb/>tum affuit apud maiores / ut natura inter &longs;e non congruentia: <lb/>&amp; contraria glutino connetterent: Vt etiam &longs;imul non iugata: <lb/>Sed h&aelig;rentia uetuerint coagmentari. </s>           <s id="N4038EA">Dictu incredibile quantas lapidum moles/et quas congeries com <lb/>motas una e&longs;&longs;e arboris radice uiderim. </s>
            <s id="N4038EF"><expan abbr="Illig&atilde;da">Illiganda</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> et <expan abbr="c&otilde;plenda">complenda</expan> <lb/>qu&aelig; con&longs;truas omnia diligenter &longs;unt.</s>
 <s>Hincillud Vitruuii quod <lb/>e&longs;culeos quidem axes admonet querquinis non iungendos. </s>         </p>
          <p id="N4038FF" type="main">
 <s>Ve <lb/>rum ut de his omnibus &longs;ummatim referam: Apud omnes aucto <lb/>res con&longs;tat <expan abbr="inf&aelig;c&utilde;das">inf&aelig;cundas</expan> arbores firmiores e&longs;&longs;e fertilibus: Silue&longs;tres <lb/>&amp; manu ferroque non cultas duriores e&longs;&longs;e dome&longs;ticis: Nam &longs;ilue <lb/>&longs;tres quidem in morbos incidere/quibus interimant negat Theo <lb/>phra&longs;tus: Dome&longs;ticas uero: &amp; maxime qu&aelig; fructus ferant graui&longs; <lb/>&longs;imis e&longs;&longs;e obnoxias morbis <expan abbr="pr&aelig;dic&atilde;t">pr&aelig;dicant</expan>: Et inter feraces pr&aelig;coques <lb/>&longs;erotinis/ &amp; dulces acutis e&longs;&longs;e imbecilliores &longs;tatuunt: Et inter a <lb/>cutas atque a&longs;peras &longs;olidiores putant eas/qu&aelig; fructus acerbiores ra <lb/>riore&longs;que edant: Qu&aelig; alternis annis promunt: &amp; qu&aelig; penitus &longs;te <lb/>riles &longs;int/feracibus nodo&longs;iores &longs;unt: Et i&longs;tarum quo qu&aelig;que breui <lb/>or/eo difficilior. </s>           <s id="N403901">Inter procinctus aliqui pr&aelig;terea nexus lapidum maiorum indu <lb/><expan abbr="c&utilde;tur">cuntur</expan>: qui et cru&longs;tas exteriores cru&longs;tis interioribus: et o&longs;&longs;a etiam <pb xlink:href="004/01/085.jpg"/>offibus illaqueata reddant: quales hi &longs;unt/ quos in pedes quinos <lb/>inter&longs;erendos diximus. </s>
            <s id="N40390F">Alii uero et hi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> primarii procinctus <lb/>&longs;unt: qui angulorum <expan abbr="prehendendor&utilde;/">prehendendorun/</expan> operi&longs;que detinendi gratia/ <lb/>per totam parietis longitudinem pducuntur: Sed hi po&longs;tremi ra <lb/>riores adhibentur: et unico in pariete <expan abbr="plus&qtilde;">plusquae</expan> binos aut <expan abbr="interd&utilde;">interdum</expan> tris <lb/>me <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> uidi&longs;&longs;e memini: <expan abbr="Eor&utilde;que">Eorunque</expan> &longs;itus &longs;ede&longs;que primaria e&longs;t: ut <lb/><expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan> parietis ueluti corona/immunem frequentioribus illis in <lb/>nexuris &aelig;qui inpedes quinos fiunt: Lapides &longs;i aderunt tenuiores <lb/>non dedecebit.</s>
 <s>Et &longs;teriles magis cre&longs;cunt quam fertiles.</s></p><p type="main">         </p>
          <p id="N40393B" type="main">
 <s>Addunt &amp; eas qu&aelig; in propatulo &amp; nulli&longs; neque montibu&longs; tect&aelig; <pb xlink:href="004/01/053.jpg"/>neque &longs;ylui&longs;: &longs;ed crebri&longs; uenti&longs; &amp; tempe&longs;tatibu&longs; agitate creuerint/ <lb/>firmiores illas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cra&longs;&longs;iore&longs;que e&longs;&longs;e: &longs;ed breuiores <expan abbr="nodo&longs;iore&longs;que&qtilde;">nodo&longs;iore&longs;que<lb/>quae</expan> qu&aelig; in conualle &amp; loco a uenus tuto excreuerint. </s>           <s id="N40393D">In his uero alteris/quas coronas <expan abbr="n&utilde;cupamus">nuncupamus</expan>: quo et rariores ill&aelig; <lb/>quidem &longs;unt/ et plus habent negocii: eo robu&longs;tiores et cra&longs;&longs;iores <lb/>appo&longs;ui&longs;&longs;e lapides <expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>. </s>
            <s id="N40394C">In utri&longs;que &longs;uo in genere longi&longs;&longs;imi et <lb/>lati&longs;&longs;imi et firmi&longs;&longs;imi de&longs;iderantur. </s>
 <s>Tum &amp; arbo <lb/>res ort&aelig; in locis humidis atque opacis molliores putant: &quml; qu&aelig; in <lb/>apricis atque &longs;iccis coaluerint. </s>           <s id="N403951">Sed ita <expan abbr="collocab&utilde;tur">collocabuntur</expan> mino<lb/>res illi: ut una cum c&aelig;teris parietis corticibus ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> et <lb/>regulam <expan abbr="c&otilde;ueniant">conueniant</expan>. </s>
            <s id="N403964">Hi uero alteri coronas imitati frontis proiec <lb/>tura prominebunt. </s>
 <s>Et qu&aelig; ad boream na&longs;can. </s>           <s id="N403969"><expan abbr="Pon&utilde;turque">Ponunturque</expan> lapides i&longs;tiu&longs;modi pr&aelig;longi et ad <lb/>modum lati ad libellam/et ordinibus bene <expan abbr="c&otilde;nectuntur">connectuntur</expan>: ut qua&longs;i <lb/>&longs;upaddito pauimento &longs;ubin&longs;tructa <expan abbr="operian&ttilde;">operiantur</expan>. </s>
            <s id="N40397B">Lapidum i&longs;tic nexu <lb/>ra e&longs;t: <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> noui&longs;&longs;imus qui&longs;que nunc &longs;upin&longs;ternatur lapis: ita in iam <lb/>tum &longs;ub&longs;tratos <expan abbr="coagmenta&ttilde;">coagmentatur</expan> et <expan abbr="c&otilde;cinna&ttilde;">concinnatur</expan>: ut in <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;titutor&utilde;">&longs;ub&longs;titutorum</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;mi&longs;&longs;uram/&aelig;quata">commi&longs;&longs;uram/&aelig;quata</expan> et collibrata exten&longs;ione medius accumbat. <lb/></s>
 <s>ur aptio <lb/>res e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; a borea ad hau&longs;trum declinent. </s>           <s id="N40399C">Qu&aelig; <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> nexura uniuer&longs;a in &longs;tructura minime negligenda <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>&longs;it: cum e&longs;t eadem in procinctibus huiu&longs;modi maiorem in <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> <lb/><expan abbr="ob&longs;eru&atilde;da">ob&longs;eruanda</expan>. </s>
            <s id="N4039B2">Aduerti reticulatis operibus ueteres a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e procin <lb/><expan abbr="ct&utilde;">ctum</expan> inducere: ut <expan abbr="c&otilde;&longs;taret">con&longs;taret</expan> ordinibus <expan abbr="laterculor&utilde;">laterculorum</expan> quinque: aut nihilo <lb/>paucioribus tribus: <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> e&longs;&longs;ent cum c&aelig;teri/ tum adminus ordo <lb/>unus lapide po&longs;itus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> cra&longs;&longs;iore <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> c&aelig;teri illic iuncti: &longs;ed <expan abbr="l&otilde;giore">longiore</expan> <lb/>atque latiore. </s>
 <s>Et qu&aelig; locis a &longs;ua <lb/>natura &longs;int alienis nat&aelig; non &longs;ecus atque abortiuas re&longs;puunt. </s>           <s id="N4039D8">Ordinariis uero i&longs;tructuris lateritiis uidimus quo&longs;que<lb/>in pedes quinos <expan abbr="illigam&etilde;ti">illigamenti</expan> loco fui&longs;&longs;e uno <expan abbr="c&otilde;tentos">contentos</expan> ordine lateris <lb/>pampli bipedalis. </s>
            <s id="N4039E7">Vidimus <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> q laminas <expan abbr="pl&utilde;beas">plumbeas</expan> <expan abbr="pr&aelig;l&otilde;gas">pr&aelig;longas</expan> pa <lb/>rietibusque pares <expan abbr="latitud&itilde;e">latitudine</expan> <expan abbr="illigam&etilde;ti">illigamenti</expan> gratia <expan abbr="&itilde;ter&longs;par&longs;erit">inter&longs;par&longs;erit</expan>. </s>
 <s>Et me <lb/>ridianas quidem pr&aelig; duras fore: &longs;ed medullis contor queri &amp; mi <lb/>nus coequabiles pr&aelig;&longs;tare &longs;e ad opus exequendum: Praterea ari <lb/>das natura atque adcre&longs;cendum tardas robu&longs;tiores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; laxe <lb/>&amp; fecund&aelig; &longs;int. </s>           <s id="N403A04"><expan abbr="Ver&utilde;">Verum</expan> in <lb/>lapide <expan abbr="pr&aelig;gr&atilde;di">pr&aelig;grandi</expan> <expan abbr="a&longs;tru&etilde;do">a&longs;truendo</expan> procinctu rariore uel q &longs;i &longs;olis coronis <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/><expan abbr="t&etilde;tos">tentos</expan> uideo. </s>
            <s id="N403A1D"><expan abbr="Incor&otilde;is">Incoronis</expan> <expan abbr="ab&longs;olu&etilde;dis">ab&longs;oluendis</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> do h&aelig; quoque <expan abbr="pariet&etilde;">parietem</expan> firmi&longs;&longs;ima <lb/><expan abbr="rec&itilde;g&utilde;t">recingunt</expan> nexura: neglexi&longs;&longs;e nihil oportet <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> que hactenus de pro <pb xlink:href="004/01/086.jpg"/>cinctu ip&longs;o diximus: ut in his nulli ni&longs;i pr&aelig;longi et admodum <lb/>lati&longs;&longs;imi et omnium firmi&longs;&longs;imi lapides imitantur: coaptenturque<lb/>nexura continuata et recte compacta/ ordinibus ad libellam exac <lb/>tis: et pro cuiu&longs;que ratione ad regulam redactis et co&aelig;quatis. </s>
 <s>Nam quod in his femineam/ in his uero alteris <lb/>ma&longs;culinam e&longs;&longs;e naturam putabat Varro: &amp; candida qu&aelig;que li <lb/>gna minus e&longs;&longs;e den&longs;a &amp; magis <expan abbr="tractabilia/&qtilde;">tractabilia/quae</expan> quibus color quiuis <lb/>in&longs;ufus &longs;it. </s>           <s id="N403A42">Eoque<lb/>maiorem i&longs;tic curam et diligentiam adhibeas/ ip&longs;a res po&longs;tulat: <lb/>quo et percingunt opus coron&aelig; ip&longs;o loco labiliore: Et tecti pr&aelig; <lb/>terea munus &longs;uos in parietes obtinent. </s>
            <s id="N403A4B">Hinc e&longs;t quod aiunt late <lb/>ritiis parietibus crudis te&longs;taceam coronam adigito: ne &longs;iquid ex <lb/>&longs;ummo tecto aut &longs;tillicidiis impluat / officiat: Sed protectura <lb/>tueantur. </s>
 <s>Et pondero&longs;a quidem omnis materia &longs;pi&longs;&longs;ior duriorque<lb/>&longs;eui e&longs;t. </s>           <s id="N403A54">Ea de re adeo in omni reliquo pariete quouis ob&longs;eruan <lb/>dum e&longs;t: ut ei pro tecto bene ob&longs;tructa &longs;tet corona ad omnem im <lb/>brium iniuriam refellendam.</s>
          </p>
 <s>Et quo qu&aelig;que leuior/eo e&longs;t fragilior: &amp; quo cri&longs;pior/eo <lb/>a&longs;tructior. </s>         <p id="N403A5B" type="main">
            <s id="N403A5D">Rur&longs;us con&longs;idera&longs;&longs;e oportet/quo fultu/quibus ue adminiculis la <lb/>pides plurimi una in parietis &longs;oliditatem cogantur atque contine <lb/>antur. </s>
 <s>Tum quibus natura dederit/ut diutius in uita uige <lb/>ant/dedi&longs;&longs;e etiam ut ab&longs;ci&longs;&longs;&aelig; tardius corrumpantur. </s>           <s id="N403A64">Con&longs;ideranti nimirum &longs;e&longs;e offert: ut in primis ad i&longs;tam <lb/>rem opus e&longs;&longs;e calce intuear: tam et&longs;i non omnem lapidem calce <lb/>iungendum &longs;tatuam. </s>
            <s id="N403A6B">Marmora enim contactu calcis non modo <lb/>candorem amittunt: uerum etiam ob&longs;cenis maculis cruoris deho <lb/>ne&longs;tantur: Tantaque in marmore ine&longs;t candoris &longs;uperbia: ut uix <lb/>alium po&longs;&longs;it perferre <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;um &longs;e. </s>
 <s>Omni <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>in ligno/quo minus medull&aelig; ine&longs;t / eo natura illi acrior et robu <lb/>&longs;tior e&longs;t: qu&aelig; partes ad medullam proximiores &longs;unt / duriores <lb/>h&aelig; quidem c&aelig;teris/ac den&longs;iores &longs;unt. </s>           <s id="N403A78">Quid putes? </s>
            <s id="N403A7B">fumos dedigna <lb/>tur: oleo illibutum palle&longs;cit: nigro infu&longs;um uino lute&longs;cit: aqua <lb/>ex materia ca&longs;tane&aelig; perducta fu&longs;catur intimum atque inficitur: ut <lb/>ne abradendo quidem i&longs;tarum rerum not&aelig; deleantur. </s>
 <s>qu&aelig; cortici propinquiore&longs; <lb/>&longs;unt neruo tenaciore &longs;unt. </s>           <s id="N403A84">Hinc uete <lb/>res nuda in opus marmora/nullo calcis illinimento obducto quo <lb/>ad poterant adigebant. </s>
            <s id="N403A8B">Sed de his po&longs;tea.</s>
 <s>Et enim in arboribus ueluti in <lb/>animante pro cute e&longs;&longs;e &longs;tatuunt extremum corticem: pro carne <lb/>id quod ad cutem &longs;ube&longs;t: pro o&longs;&longs;e id quod ad medullam circum <lb/>obuoluitur: &amp; nodos in plantis per &longs;imiles e&longs;&longs;e neruis putabat <lb/>Ari&longs;toteles. <!-- KEEP S--></s>         </p>
          <p id="N403A8E" type="main">
 <s>Ligni partem omnium pe&longs;&longs;imam alburnum depu <lb/>tant/cum alias ob res/tum quod teredinibus infen&longs;a &longs;it. </s>           <s id="N403A90">Nunc quando ad periti fabri officium pertinet/non tam &longs;eligere <lb/>commodiora/ &quml; apte accommodateque/ uti his qu&aelig; &longs;uppeditent: <lb/>rem nos &longs;ic pro&longs;equemur. </s>
            <s id="N403A97">Calcern intelliges excoctam e&longs;&longs;e u&longs;que<lb/>ut probes: qu&aelig; infu&longs;a et inde po&longs;t feruorem extincta/ &longs;pumam <lb/>lactis imitata &longs;e&longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;cit&atilde;s">&longs;u&longs;citans</expan> totis glebis tumuerit. </s>
 <s>Adde his <lb/>quod partes materi&aelig;/qu&aelig; dum &longs;taret arbor ad &longs;olem meridiem ur <lb/>gebatur/aridiores erunt c&aelig;teris et gracidiores <expan abbr="tenuiore&longs;que/tam&etilde;">tenuiore&longs;que/tamen</expan> <lb/>den&longs;iores: habebuntque medullam i&longs;ta exparte cortici uiciniorem. <lb/></s>           <s id="N403AA2"><expan abbr="N&otilde;">non</expan> &longs;atis <expan abbr="c&otilde;mace">commace</expan> <lb/>rat&aelig; <expan abbr="indici&utilde;">indicium</expan> <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> calculi <expan abbr="&itilde;terharen&atilde;d&utilde;">interharenandum</expan> offen&longs;i. </s>
            <s id="N403ABA">Plus forte &longs;i admi <lb/>&longs;cueris haren&aelig; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par &longs;it/a&longs;pitate &longs;ui <expan abbr="n&otilde;">non</expan> coherebit: Sin <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> minus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> eius natura et uis ferat: qua&longs;i ui&longs;cus lentitudine improba re&longs;ti <lb/>tabit &aelig;greque ob&longs;equetur. </s>
 <s>Et qu&aelig; item partes telluri et radicibus fuere finitim&aelig;/ &longs;tabunt il <lb/>le quidem c&aelig;teris grauiores huius &longs;ignum quod aquis &aelig;gre adna <lb/>tabunt: et arboris cuiu&longs;que pars media cri&longs;pior: &amp; macul&aelig; uti <lb/>cunque &longs;int/quo radicibus adiunctiore&longs; eo amfractiore&longs; intima&longs; ta <lb/>men qua&longs;que pte&longs; &longs;upnatibu&longs; con&longs;tantiore&longs; et <expan abbr="c&etilde;modiore&longs;">cemmodiore&longs;</expan> ducunt.</s></p><pb xlink:href="004/01/054.jpg"/><p type="main">           <s id="N403AD2">Calcem non u&longs;que quoque ma&oelig;ratam/ <pb xlink:href="004/01/087.jpg"/>atque alioquin imbecilliorem indemnius committes &longs;undamentis <lb/>&quml; c&aelig;tero parieti: et inter farcinamenta &quml; in cru&longs;tis. </s>
            <s id="N403ADB">Ab angulis <lb/>uero et o&longs;&longs;ibus pr&aelig;cinetibu&longs;que/ procul abigenda e&longs;t omnis calx: <lb/>in qua uel minima in&longs;it menda: et pr&aelig;&longs;ertim arcubus fidi&longs;&longs;ima <lb/>intermi&longs;cenda e&longs;t. </s>
 <s>Verum in arborum generibus comperio aliquas de quibus opti <lb/>mi &longs;criptores longe miranda referant: Nam uitem quidem &longs;eculo <lb/>rum eternitatem &longs;uperare affirmant. </s>           <s id="N403AE4">Anguli/ o&longs;&longs;a/ procinctus/ coron&aelig;/ harenam <lb/><expan abbr="tenuiorem/graciliorem/purioremq;">tenuiorem/graciliorem/purioremque</expan> exigunt: pr&aelig;&longs;ertim ubiter <lb/>&longs;o ducantur lapide. </s>
            <s id="N403AEE">Infarctinamenta glandulo&longs;iorem non re&longs;pu <lb/>ent materiam. </s>
 <s>Iouis &longs;imulacrum factum ex <lb/>uite in urbe Populonia ad Ce&longs;aris tempora con&longs;piciebatur &longs;eculis <lb/>permultis incorruptum. </s>           <s id="N403AF3">Lapis arens natura et &longs;itiens/ fluuiatili cum hare <lb/>na non pe&longs;&longs;ime conueniet. </s>
            <s id="N403AF8">Madens natura lapis et humectus/ha <lb/>renas fo&longs;&longs;iceas adamabit: ad hau&longs;trum nolim &longs;umptam ex mari <lb/>harenam ob<gap/>cias: &longs;eptemtriones ad uentos forta&longs;&longs;is commodius <lb/>exponetur. </s>
 <s>Neque ulli e&longs;&longs;e ligno naturam penitus &aelig; <lb/>terniorem omnes pr&aelig;dicant. </s>           <s id="N403B03">Minuto cuique lapidi materia debetur &longs;pi&longs;&longs;ior: Sicco <lb/>et exhau&longs;to cra&longs;&longs;ior: <expan abbr="Qu&atilde;uis">Quanuis</expan> uniuer&longs;a in a&longs;tructione ueteres cra&longs; <lb/>&longs;iorem pultem i&longs;tiu&longs;medi tenaciorem putent &quml; tenuem. </s>
            <s id="N403B0E">Pr&aelig; <lb/>grandes lapides non ni&longs;i per liquentem et fluxibilem materiem <lb/>fulctur&aelig; ex arbitrio recumbunt: ut forte magis lubricandi cubi <lb/>lis gratia: quo &longs;unt illi quidem dum coaptantur &longs;ub manu ad mo<lb/>tum faciles/&quml; conglutinandi cau&longs;a/huiu&longs;modi e&longs;&longs;e inducta mate <lb/>ries uideatur. </s>
 <s>In Arriana indorum regione haberi <lb/>uites tam cra&longs;&longs;as ait Strabo/ut eius truncum homines uix ample <lb/>xentur bini. </s>           <s id="N403B1B">Atqui omnino plurimum conferet aliquid molle <lb/>i&longs;tiu&longs;modi et leuigatum cubile &longs;ubmittere: Quo fiat ut lapides <lb/>iniquo &longs;ub pondere laborantes non defringantur. </s>
            <s id="N403B22">Sunt qui ubi <lb/>pa&longs;&longs;im ex ueterum operibus pr&aelig;grandes intueantur lapides/me <lb/>diis iuncturis illibutos rubrica/u&longs;os interpretentur ea pro calce: <lb/>Id mihi non fit ueri&longs;imile: uel maxime ea re/ quod non utra&longs;que ad <lb/>iunctionis &longs;up&longs;icies/&longs;ed tantum alteram illibutam uideam.</s>
 <s>Apud Vticam tectum ex cedro &longs;teti&longs;&longs;e annos mille <lb/>ducentos otto &amp; &longs;eptuaginta tradidere. </s>         </p>
          <p id="N403B2D" type="main">
 <s>In Hi&longs;pania templo Dia <lb/>n&aelig; trabes ex iunipero ab anno ducente&longs;imo ante excidium Troi&aelig; <lb/>u&longs;que ad Hanibalem dura&longs;&longs;e te&longs;tantur. </s>           <s id="N403B2F">E&longs;t etiam circa parietes quippiam: quod neglexi&longs;&longs;e non conferat. <lb/></s>
            <s id="N403B33">Nequod enim pr&aelig;cipiti fe&longs;tinantia et tumultuaria manu e&longs;t paries <lb/>coaceruandus/ opera nu&longs;quam intermi&longs;&longs;a: Neque per &longs;egnitiem <lb/>de&longs;idio&longs;am/qua&longs;i inuitus &aelig;difices/coepto e&longs;t opere procra&longs;tinan <lb/>dum: Sed pro&longs;equi rem oportet modo et ratione: in qua &longs;it celeri <lb/>tas coniuncta cum con&longs;ilii et diligenti&aelig; maturitate.</s>
 <s>Atqui cedro quidem mira <lb/>e&longs;t natura: &longs;i uti ferunt una h&aelig;c arbos clauum non tenet. </s>         </p>
          <p id="N403B3E" type="main">
 <s>In monti <lb/>bus qui ad Benacum &longs;unt abieti genus riget: quo &longs;i feceris uas/ni <lb/>prius oleo perunxeris non continebit uinum. </s>           <s id="N403B40">Altius attolli opus uetant periti: ni&longs;i pars hactenus exacta du <lb/>ruerit: Nam recens et molle opus/ impotens et re&longs;orubile <pb xlink:href="004/01/088.jpg"/>cum &longs;it/qu&aelig; &longs;upera&longs;truxeris <expan abbr="nequaqu&atilde;">nequaquam</expan> perferet. </s>
            <s id="N403B4D">Videre quidem <lb/>licet / hyrundines natura edoctos cum nidificent / primas iliu <lb/>tationes ad tigna: qu&aelig; quidem pro fundamentis et radice operis <lb/>&longs;unt: atque item his primis proximas <expan abbr="agge&longs;ti&otilde;es">agge&longs;tiones</expan> apponere <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> <lb/>temere: &longs;ed opere intermi&longs;&longs;o/ mature &longs;en&longs;imque a&longs;truere: quoad <lb/>primordia operis firmitudinem con&longs;ecuta &longs;int. </s>
 <s>Hactenus de arbori <lb/>bus. </s>           <s id="N403B62">Duriu&longs;&longs;e calcem <lb/>&longs;tatuunt/ cum lanuginem fio&longs;culo&longs;que fabris cognites de&longs;uda: it. <lb/></s>
            <s id="N403B68">Quot in pedes inter calandum &longs;it ip&longs;a muri cra&longs;&longs;itudo/ et loci et <lb/>coeli temperies admonebit. </s>
 <s>Parandus e&longs;t etiam lapis qui pro muris habendus &longs;it: is e <lb/>rit duplex: alius qui cementis coaptandis deuinciendi&longs;que: Alius <lb/>qui &longs;tructur&aelig; conueniat. </s>           <s id="N403B6D">Vbi duxeris intercalandum operito <lb/><expan abbr="&longs;&utilde;mum">&longs;ummum</expan> opus &longs;trumentis: ne uento et &longs;ole &longs;uceus materi<gap/> hau&longs;tus <lb/>euane&longs;cat: potius &quml; <expan abbr="att&etilde;porato">attemporato</expan> &longs;icce&longs;cat et cohere&longs;cat. </s>
            <s id="N403B7D">Vbi opus <lb/>re&longs;ump&longs;eris/ pura iterum atque iterum aqua infundito/ quoad pro <lb/>be immade&longs;cat: Et pulueres nequid caprificibus gignundis <expan abbr="&longs;om&etilde;">&longs;omen</expan> <lb/>ta relinquantur/ poenitus abluantur. </s>
 <s>De eo qui ad &longs;tructuram prius: Sed mul <lb/>ta cum breuitatis cau&longs;a/ tum quod nimium trita &longs;unt pr&aelig;termittam <lb/>Neque i&longs;thic in&longs;i&longs;tam ut phy&longs;ica illa de lapidum primordiis atque <lb/>origine di&longs;putem: ex aqu&aelig; ne ac terr&aelig; commixtionibus ui&longs;co&longs;a il <lb/>la principia in limum prius: &longs;ubinde in lapidem duruerint: frigo <lb/>ris ne an quod degemmis a&longs;&longs;erunt/caloris ui &longs;oli&longs;que radio den&longs;a <lb/>ta concreuerint/an potius ut rerum aliarum/&longs;ic &amp; lapidum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>&longs;int a rerum natura indita telluri <expan abbr="&longs;em&itilde;a">&longs;emina</expan>: Colores ne lapidibus ex <lb/>rata terrenorum corpu&longs;culorum cum liquenti aqua confu&longs;ione in <lb/>&longs;int: An ex innata &longs;eminis ip&longs;ius ui: An ex concepta radii impre&longs; <lb/>&longs;ione ad&longs;int. </s>           <s id="N403B8A">Nihil e&longs;t quod opus ad &longs;o <lb/>liditatem &longs;tabilitatemque magis confirmet: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> abundanti lapidem <lb/><expan abbr="c&otilde;madefeci&longs;&longs;e">commadefeci&longs;&longs;e</expan> aqua. </s>
            <s id="N403B98">Madidum negant lapidem e&longs;&longs;e/ qui &longs;i dif <lb/>fregeris/non tota &longs;it facie intima infu&longs;us et nigricans. </s>
 <s>Itaque i&longs;tiu&longs;modi omnia tam &amp; &longs;i forta&longs;&longs;is aliquid fa <lb/>cerent ad rem exornandam: ea tamen pr&aelig;termittam: remque <expan abbr="ip&atilde;m">ipamm</expan> <lb/>&aelig;dificatoriam qua&longs;i inter fabros u&longs;u &amp; arte probatos tractans libe <lb/>rius &amp; &longs;olutius <expan abbr="pro&longs;equar/&qtilde;">pro&longs;equar/quae</expan> exacti&longs;&longs;ime philo&longs;ophantes forta&longs;&longs;is <lb/>po&longs;tulant. </s>           <s id="N403B9D">Adde his <lb/>quod inter a&longs;truendum in &longs;ingulis locis/ quibus ad uarios &aelig;dificii <lb/>u&longs;us et uoluptates/de&longs;idera&longs;&longs;e qui&longs;piam nouas apertiones po&longs;&longs;it <lb/>per parietis ductum inter extexendis arcus e&longs;t: quo po&longs;tea inde <lb/>&longs;uffo&longs;&longs;us paries/ tutam et connatam habeat quie&longs;cendi &longs;edem ar <lb/>cum. </s>
            <s id="N403BAA">Neque dici pote&longs;t/uti unico interdum &longs;ubdempto ex parie <lb/>te lapillo/tota &longs;tructur&aelig; uis et nerui labefactentur. </s>
 <s>Cato lapidem inquit &aelig;&longs;tate eximito: &longs;ub diuo habeto: <lb/>Ante biennium in opus ne ponito: &aelig;&longs;tate quidem / quo uentis &amp; <lb/>gelicidiis &amp; imbribus/reliquisue temporum iniuriis in&longs;ueti lapi <lb/>des &longs;en&longs;im a&longs;&longs;ue&longs;cant: Nam lapidem quidem nuper ex fodina hu <pb xlink:href="004/01/055.jpg"/>more natiuo &amp; &longs;ucco pregnantem/&longs;i uentorum acerbitati &amp; &longs;ubi <lb/>tis gelicidiis obieceris/findetur atque &longs;oluetur. </s>           <s id="N403BAF">Et profecto <lb/>a&longs;&longs;equemur <expan abbr="nunqu&atilde;/ut">nunquan/ut</expan> ueteratis &longs;tructuris nou&aelig; applicentur: ita <lb/>ut non continuo inter &longs;e di&longs;cidium faciant: Et eam ob cicatricem <lb/>debilitatus <expan abbr="paries/&qtilde;">paries/quae</expan> reddatur ad ruinam promptus/ non e&longs;t ut re <lb/>feram. </s>
            <s id="N403BC2">Cra&longs;&longs;us paries armamenta non po&longs;tulat: quando fabris la <lb/>titudine &longs;ui pr&aelig;&longs;tet: ut a&longs;truendo con&longs;i&longs;tant.</s>
 <s>Sub diuo quo q&longs;que<lb/>lapis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it ualidus: &amp; contra res aduer&longs;as &amp; lace&longs;centes con&longs;tans <lb/>Primo i&longs;tiu&longs;modi qua&longs;i pr&aelig;ludio futuri cum temporis &aelig;ternita <lb/>te certaminis comprobetur. </s>         </p>
          <p id="N403BC7" type="main">
 <s>Non ante biennium quo imbecilles <lb/>natura &amp; qui uitium in opere facturi erant non te lateat &amp; a fir <lb/>mioribus &longs;eparentur: Et enim quocunque in genere lapides inueni <lb/>ri certum e&longs;t inter &longs;e uarios: ita ut alii &longs;ub aere dure&longs;cant: alii pru <lb/>inis a&longs;per&longs;i rubiginem trahant atque di&longs;&longs;oluantur &amp; huiu&longs;modi.</s></p><p type="main">           <s id="N403BC9">Diximus de legitimo a&longs;truendi genere: quo quidem lapide attol <lb/><expan abbr="la&ttilde;">latur</expan> et <expan abbr="durat&utilde;">duratum</expan> <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan> calce. </s>
            <s id="N403BD9">Sed <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;int <expan abbr="capt&atilde;di">captandi</expan> lapidis genera alia <lb/>qu&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> calce &longs;ed luto &longs;tent <expan abbr="&itilde;terlita">interlita</expan>: et alia qu&aelig; lapidibus nullo ful <lb/>ta glutino <expan abbr="coapten&ttilde;">coaptentur</expan>. </s>
 <s>Verum hi quales pro locorum uarietate &amp; natura &longs;int/u&longs;u et ex <lb/>perientia pulcherrime innote&longs;cunt: Vt iam <expan abbr="exueter&utilde;">exueterum</expan> &aelig;dificiis cu <lb/>iu&longs;que lapidis uim et uirtutem didici&longs;&longs;e plenius po&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> exphilo&longs;o <lb/>phantium &longs;criptis et monumentis. </s>           <s id="N403BF4">Et &longs;ine pr&aelig;terea alia <expan abbr="&aelig;dific&atilde;di">&aelig;dificandi</expan> genera: qu&aelig; <lb/>&longs;ola <gap/>farctura: et alia qu&aelig; &longs;olis <expan abbr="fiman&ttilde;">fimantur</expan> corticibus: et <expan abbr="huiu&longs;m&otilde;i">huiu&longs;moni</expan> bre <lb/>ui&longs;&longs;ime <expan abbr="tr&atilde;&longs;igemus">tran&longs;igemus</expan>. </s>
            <s id="N403C0D"><expan abbr="Lapid&etilde;">Lapidem</expan> q <expan abbr="illinia&ttilde;">illiniatur</expan> <expan abbr="terra/c&utilde;">terra/cum</expan> <expan abbr="quadrat&utilde;/tum">quadratun/tum</expan> et <pb xlink:href="004/01/089.jpg"/>maxime arentem e&longs;&longs;e oportet: eamque ad rem nihil e&longs;t <expan abbr="c&etilde;medius">cemmedius</expan> <lb/>latere &longs;eu cocto &longs;eu potius crudo bene ex&longs;iccato. </s>
 <s>Tamen de toto lapidum gene <lb/>re ut &longs;ummatim loquar/&longs;ic licebit &longs;tatui&longs;&longs;e. </s>           <s id="N403C29">Paries crudo du <lb/>crus latere ualitudini <expan abbr="habitanti&utilde;">habitantium</expan> aptus: et contra ignes tuti&longs;&longs;imus <lb/>cum &longs;it: tum et terr&aelig;motibus non multo commouetur: Sed idem <lb/>ni &longs;iat <expan abbr="cra&longs;&longs;ior/c&otilde;tignationes">cra&longs;&longs;ior/contignationes</expan> non tolerat: Hinc pilas iubebat Ca <lb/>to inter&longs;trui lapideas: quibus trabeamenta &longs;ub&longs;tituerentur. </s>
            <s id="N403C3C"><expan abbr="Lim&utilde;">Limum</expan> <lb/>quo fulcias/&longs;unt qui e&longs;&longs;e <expan abbr="opt&atilde;t">optant</expan> bitumini p&longs;imilem: et e&longs;&longs;e <expan abbr="optim&utilde;">optimum</expan> <lb/>arbitrantur eum: qui <expan abbr="&itilde;mi&longs;&longs;us">immi&longs;&longs;us</expan> aqua lente di&longs;&longs;oluitur: qui de manu <lb/>&aelig;gre abluatur: qui longe den&longs;etur cum &longs;icce&longs;cat: Alii <expan abbr="harenari&utilde;">harenarium</expan> <lb/><expan abbr="pr&aelig;fer&utilde;t">pr&aelig;ferunt</expan>: quia ductibilior &longs;it. </s>
 <s>albus qui&longs;que lapis <lb/>facilior fu&longs;co <expan abbr="&etilde;">em</expan>: Tralucidus opaco ductibilior: Et quo qui&longs;que ma <lb/>gis imitabitur &longs;alem/eo erit intractabilior. </s>           <s id="N403C5D">Ve&longs;tire oportet opus hoc cru&longs;tula <lb/>extrin&longs;ecus ex calce: interius &longs;i libet gyp&longs;o /aut etiam creta <expan abbr="arg&etilde;">argem</expan> <lb/>taria: Ea ut coh&aelig;re&longs;cat aptius inter <expan abbr="c&otilde;pon&etilde;dum">componendum</expan> te&longs;tacea &longs;unt frag <lb/>menta/rimulis iuncturarum &longs;par&longs;im inter&longs;erenda: qu&aelig; ueluti <expan abbr="d&etilde;">dem</expan> <lb/>ticuli promineant: ut eis cru&longs;tula firmius <expan abbr="c&otilde;tineatur">contineatur</expan>.</s>
          </p>
 <s>Harena in&longs;per&longs;us la <lb/>pis collu&longs;tranti a&longs;per e&longs;t. </s>         <p id="N403C78" type="main">
            <s id="N403C7A">Nudum lapidem cum quadratum e&longs;&longs;e oportet: tum et pr&aelig; aliis <lb/>grandem atque etiam &longs;olidum et <expan abbr="firmi&longs;&longs;im&utilde;">firmi&longs;&longs;imum</expan>: Hic nulla infarcina <lb/>menta/&aelig;quati&longs;&longs;imi ordines/ perpetua nexura exigitur: crebraque<lb/>debentur an&longs;arum <expan abbr="clauiculor&utilde;que">clauiculorunque</expan> illigamenta. </s>
 <s>Aure&aelig; &longs;i intermicabunt &longs;cintille/contu <lb/>max. </s>           <s id="N403C8B">An&longs;&aelig; &longs;unt quibus <lb/>&aelig;quate appo&longs;iti lapides binatim iungantur: et continuatum in or <lb/>dinem couniantur. </s>
            <s id="N403C92">Clauiculi &longs;unt qui inferlores et una &longs;uperiores <lb/>in lapides infixi <expan abbr="cau&etilde;t">cauent</expan> nequid forte protru&longs;i ordines alteri ab alte <lb/>ris di&longs;trabantur. </s>
 <s>Nigrantes &longs;i ut ita loquar &longs;catent puncti/indomitus. </s>           <s id="N403C9D">An&longs;as clauiculo&longs;que fen eos non reprobant. </s>
            <s id="N403CA0">Sed <lb/>nos ex ueterum operibus intelleximus ferrum <expan abbr="corr&utilde;pi">corrumpi</expan> et <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> <lb/>durare: &aelig;s uero durare et prope &aelig;ternum e&longs;&longs;e: Quin et ferri rubi <lb/>gine marmora <expan abbr="c&otilde;macerari">commacerari</expan> et <expan abbr="circ&utilde;rumpi">circurrumpi</expan> aduerti. </s>
 <s>Qui <lb/>guttis e&longs;tangularibus a&longs;per&longs;us/is erit firmior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui glubo&longs;is: &amp; <lb/>gutt&aelig; quo erunt minores/eo erit lapis tollerantior: Et quo cuique<lb/>color purgatior atque limpidior/eo &aelig;ternior: Et lapidi quo uenarum<lb/>aderit minus/co integrior: Et quo uena ip&longs;a contiguo lapidi colo <lb/>re congruentior/eo &aelig;quabilior: et quo tenuior/eo moro&longs;ior: &amp; <lb/>quo amfractior et uolutior/eo au&longs;terior: et quo internodo&longs;ior/eo <lb/>acerbior. </s>           <s id="N403CB9"><expan abbr="Vi&longs;un&ttilde;">Vi&longs;untur</expan> et lig <lb/>ne&aelig; an&longs;&aelig; lapidibus <expan abbr="uetu&longs;ti&longs;&longs;imor&utilde;">uetu&longs;ti&longs;&longs;imorum</expan> operum inter&longs;ert&aelig;: quas ego <lb/>ferreis haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> <expan abbr="po&longs;tpon&etilde;das">po&longs;tponendas</expan> duco: &aelig;re&aelig; ferre&aelig;que an&longs;&aelig; plumbo <lb/>firmantur: ligne&aelig; &longs;at firm&aelig; &longs;unt &longs;uapte &longs;orma: qu&aelig; &longs;ic dolantur <lb/>ut &longs;imilitudinis gratia caud&aelig; hirundine&aelig; <expan abbr="n&utilde;cupentur">nuncupentur</expan>. </s>
            <s id="N403CD7">In&longs;erend&aelig; <lb/>an&longs;&aelig; &longs;unt ita ut imbrium &longs;till&aelig; ad eas uitiandas non penetr<gap/>nt. <lb/></s>
 <s>Venarum ea e&longs;t apprime fixilis qu&aelig; &longs;ui medio lineam <lb/>habuerit ductam rubrica/aut ocrea putrenti proxima ad has erit <lb/>qu&aelig; diluto et albe&longs;cente herbaceo colore &longs;par&longs;im fu&longs;cabitur: Om <lb/>nium difficillima qu&aelig; glaciem pr&aelig;&longs;ertim <expan abbr="cerule&atilde;">ceruleam</expan> <expan abbr="imite&ttilde;">imitetur</expan>. </s>           <s id="N403CDF">&aelig;neas contra uetu&longs;tatem firmari putant/&longs;i dum conflantur trige <lb/>&longs;ima &longs;tagni parsimmi&longs;ceatur: Rubiginem minus uerebuntur/&longs;i <lb/>bitumine aut etiam oleo perungantur. </s>
            <s id="N403CE6">Ferrum ceru&longs;a gyp&longs;o <lb/>et liquida pice temperari / ne rubiginem &longs;entiat / affirmant. <pb xlink:href="004/01/090.jpg"/>An&longs;&aelig; ligne&aelig; cera pura et amurca illibut&aelig; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="putre&longs;c&utilde;t">putre&longs;cunt</expan>: <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>liquentis plumbi et admodum <expan abbr="feru&etilde;tis/">feruentis/</expan> ad captas an&longs;arum quod in <lb/>fuderint lapides &longs;uberepui&longs;&longs;e uideo.</s>
 <s>Vena <lb/>rum numerum di&longs;&longs;idio&longs;um et incon&longs;tantem <expan abbr="indic&atilde;t">indicant</expan>: et quo directio <lb/>res/eo infideliores. </s>         </p>
          <p id="N403D03" type="main">
 <s>Lapis quo di&longs;&longs;ractis glebulis aciem <expan abbr="acutior&etilde;">acutiorem</expan> <lb/>et ter&longs;iorem dederit/eo erit concretior: Et lapis cum defringitur <lb/>cute qui minus extabit a&longs;pera/is erit abilior &longs;cabro: Sed &longs;cabri ip <lb/>&longs;i quo erunt candidiores/eo minus erunt ob&longs;equentes. </s>           <s id="N403D05">Sola et infarctura ductos pa&longs;&longs;im inuenies in ueterum &amp; dificiis pa <lb/>rietes <expan abbr="per&qtilde;">perquae</expan> firmi&longs;&longs;imos. </s>
            <s id="N403D0E">Hi <expan abbr="duc&utilde;tur">ducuntur</expan> <expan abbr="qu&etilde;admodum">quenadmodum</expan> et terrei: qui <lb/>bus Africa et hi&longs;pania utebatur/duabus utrinque &longs;eu <expan abbr="tabular&utilde;">tabularum</expan> &longs;eu <lb/><expan abbr="craticior&utilde;">craticiorum</expan> &longs;pondis adactis/qu&aelig; pro cru&longs;tis <expan abbr="ad&longs;t&etilde;t">ad&longs;tent</expan> quoad infu&longs;um <lb/>opus duruerit. </s>
 <s>Et contra <lb/>fu&longs;cus qui&longs;que lapis ubi erit luna minutiore / illic magis ferri <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> <pb xlink:href="004/01/056.jpg"/>a&longs;pernabitur/ignobilis qui&longs;que lapis quo fi&longs;tulo&longs;ior eo durior: Et <lb/>qui aqua a&longs;per&longs;us &longs;ummotenus tardius are&longs;cet/is erit crudior: Et <lb/>grauis qui&longs;que lapis &longs;olidior &amp; expobilior leui: et leuis qui&longs;que fria <lb/>bilior graui: et re&longs;onans dum ferias lapis den&longs;ior e&longs;t &longs;urdo: et qui <lb/>duriter per&longs;ricatus olebit &longs;ulphur/acrior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui nihil referat o <lb/>lidi: et quo denique ad &longs;calprum contumacior / eo contra lace&longs;&longs;en <lb/>tes tempe&longs;tates rigidior et con&longs;tantior. </s>           <s id="N403D2A">Sed in hoc differunt/ quod hic cementitiam pultem <lb/>prope undantem in&longs;undunt: illic terram lento&longs;am humectatione <lb/>et &longs;ubactione redditam ductibilem inculcant pede et planatoriis <lb/>uectibus. </s>
            <s id="N403D33">I&longs;tic etiam pro nexura in pedes trinos qua&longs;i <expan abbr="ruderam&etilde;ta">ruderamenta</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;tern&utilde;t">in&longs;ternunt</expan> maiu&longs;culos lapides pre&longs;ertim ordinarios: aut etiam fra <lb/>ctitios angulares: Nam globo&longs;us et&longs;i contra iniurias plane &longs;it for <lb/>tis: ni&longs;i tamen multa deuinctus erit &longs;uffragatione: in omni &longs;truc <lb/>tura longe <expan abbr="infidel&etilde;">infidelem</expan> habebit &longs;e. </s>
 <s>Ad fauces fodin&aelig; qui tem <lb/>pe&longs;tatibus per&longs;tructus glebis &longs;e &longs;e grandioribus a&longs;&longs;eruarit / hunc <lb/>firmiorem ducunt. </s>           <s id="N403D49">Illic uero terreis Afric&aelig; parietibus <lb/>&longs;partum aut <expan abbr="maritim&utilde;">maritimum</expan> iuncum luto <expan abbr="&itilde;mi&longs;cent/opus">immi&longs;cent/opus</expan> ductu mirabi <lb/>le: quod uentis et imbribus incorruptum duret. </s>
            <s id="N403D58">Ad Plinii <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> <lb/>turres et &longs;pecul&aelig; terren&aelig; iugis <expan abbr="monti&utilde;">montium</expan> impo&longs;it&aelig;/u&longs;que ad Hanni <lb/>bale &longs;pectabantur.</s>
 <s>Omnis item lapis ferme cum defoditur mol <lb/>lior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum &longs;ub diuo e&longs;t habitus: et humore a&longs;per&longs;us: atque infu <lb/>&longs;us lapis tractabilior ferro <expan abbr="e&longs;t/&qtilde;">e&longs;t/quae</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> exaruerit: Et &longs;uo qui&longs;que lapis <lb/>quo humectiore fodin&aelig; loco exemptus &longs;it/eo cum aruerit erit <expan abbr="d&etilde;">dem</expan> <lb/>&longs;ior: et hau&longs;tro flante credunt dolabiriores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> flante borea: et <lb/>borea urgente facilius findi <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hau&longs;tro. </s>         </p>
          <p id="N403D67" type="main">
 <s>Verum lapides ip&longs;i qua <lb/>les futuri per &aelig;tatem &longs;int/&longs;iquid libeat ocius periculum facere/in <lb/>ditia patebunt hinc. </s>           <s id="N403D69">Solas inducimus cru&longs;tulas/ut &longs;ic eas potius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cortices appellem: <lb/>craticiis atque &longs;toriis ex harundine non recentibus opus illiberale: <lb/>Sed quo pa&longs;&longs;im uetus romana plebs uteretur. </s>
            <s id="N403D74"><expan abbr="Illini&utilde;tur">Illiniuntur</expan> crates lu <lb/>to una cum paleis triduo &longs;ubacto: po&longs;t ue&longs;tiuntur/uti mox dixi/ <lb/>calce aut etiam gyp&longs;o: <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> pictura &longs;ignis ue hone&longs;tantur. </s>
 <s>Nam qui aqua commadefactus per <expan abbr="plurim&utilde;">plurimum</expan> <lb/>ponderi adiecerit/erit is quidem humido di&longs;&longs;olubilis. </s>           <s id="N403D82">Gyp <lb/>&longs;o &longs;i te&longs;tam tun&longs;am ex tertia imi&longs;cueris/a&longs;peruginem nimis uere <lb/>bitur: Calce <expan abbr="&itilde;mixtum">immixtum</expan> maiorem in modum inuale&longs;cit: in humido <lb/>pruina et gelu/gyp&longs;um omnino inutile e&longs;t.</s>
          </p>
 <s>Qui uero <lb/>igne et flammis pertactus frace&longs;cet: &longs;ub &longs;ole &aelig;&longs;tuque non pdurabit: <lb/>Neque hic pr&aelig;termittenda cen&longs;eo digna memoratu qu&aelig;dam: qu&aelig; <lb/>de non nullis lapidibus ueteres meminere. </s>         <p id="N403D8F" type="main">
            <s id="N403D91">Re&longs;tat ut qua&longs;i epilogum/ legem referam apud architectos uetu <lb/>&longs;ti&longs;&longs;imam: quam pro oraculo ob&longs;eruandam &longs;tatuo: ea e&longs;t huiu&longs;mo <lb/>di: Muro ba&longs;im &longs;ubigito firmi&longs;&longs;imam: &longs;uperiora inferioribus me <lb/>dio centro ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> re&longs;pondeant/ponito: Angulos o&longs;&longs;aque<lb/>parietum ab &longs;olo in &longs;ublime robu&longs;tiore lapide obfirmato: Calcem <lb/><expan abbr="c&otilde;macerato">commacerato</expan>: Lapidem in opus ni&longs;i <expan abbr="mad&etilde;tem">madentem</expan> ponito: infe&longs;tis offen <lb/>&longs;oribus duriorem obicito. </s>
 <s>Nam erit quidem non <lb/>ab re intellexi&longs;&longs;e quantum habeant in &longs;e et uarietatis et admirati <lb/>onis/quo qu&aelig;que aptis u&longs;ibus decentius accomodentur. </s>           <s id="N403DAB">Structuram ad regulam et libellam et <pb xlink:href="004/01/091.jpg"/>perpendiculum ducito: <expan abbr="c&otilde;mi&longs;&longs;uras">commi&longs;&longs;uras</expan> <expan abbr="antecedenti&utilde;">antecedentium</expan> medii deinceps <lb/>lapides obtineant curato. </s>
            <s id="N403DBC">Integros ordinibus exponito: medium <lb/><expan abbr="pariet&etilde;">parietem</expan> refractis farcito: <expan abbr="ord&itilde;es">ordines</expan> ordinibus crebris traductis <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> <lb/>nexuris coadiugato. </s>
 <s>Circa uol <lb/>&longs;inen&longs;em et in &longs;tratonen&longs;i agro e&longs;&longs;e lapidem pr&aelig;dicant omnibus <lb/>&aelig;di&longs;iciorum u&longs;ibus accommodati&longs;&longs;imum: cui neque ignis: neque ul <lb/>la tempe&longs;tatum uis noceat: Eundemque e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem pe <lb/>nitus &aelig;ternum atque incorruptibilem: et &longs;imulacrorum <expan abbr="lineam&etilde;ta">lineamenta</expan> <lb/>qui diuti&longs;&longs;ime a&longs;&longs;eruet. </s>           <s id="N403DCE">Hactenus de pariete. </s>
            <s id="N403DD1">Venio ad <expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan>.</s>
 <s>Cum ex <expan abbr="inc&etilde;diis">incendiis</expan> urbem re&longs;titueret Nero <lb/>&longs;cribit tacitus &longs;axo gabino et albano u&longs;um pro trabibus / quod is la <lb/>pis ignibus imperuius &longs;it: Apud Liguriam et apud Venetias / in <lb/>umbria piceno apudque Belgas &longs;uppeditat albus lapis: quem &longs;erra <lb/>re<gap/>dentata &longs;erra et dolare po&longs;&longs;is perfacile: Et ni alioquin natura e&longs; <lb/>&longs;et inualidus et imbecillis/omnium egre&longs;&longs;us foret in operibus: <lb/>Sed pruina et gelu et a&longs;perugine rumpitur: et contra auras maris <lb/>minime e&longs;t robu&longs;tus. </s>         </p>
          <p id="N403DD8" type="main">
 <s>Habet hi&longs;tria lapidem marmori non di&longs;&longs;i <pb xlink:href="004/01/057.jpg"/>milem: Sed his uapore et flammis pertactus illico finditur et di&longs; <lb/>&longs;ilit: quam ip&longs;am rem euenire <expan abbr="a&longs;&longs;cuer&atilde;t">a&longs;&longs;cuerant</expan> cuique lapidi qui fortis &longs;it: <lb/>pre&longs;ertim albo &longs;ilici et item nigro ut igni&longs; ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> perferat. </s>           <s id="N403DDA">Sed nolim illud pr&aelig;terii&longs;&longs;e: cuius <expan abbr="argum&etilde;ta">argumenta</expan> apud ueteres <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <lb/>in modum ob&longs;eruata intelligo. </s>
            <s id="N403DE7">Sunt in rerum natura/quibus pro <lb/>culdubio ine&longs;t uis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="a&longs;pern&etilde;da">a&longs;pernenda</expan>: <expan abbr="laur&utilde;">laurum</expan> <expan abbr="arbor&etilde;">arborem</expan>: <expan abbr="aql&atilde;">aqlam</expan> <expan abbr="alit&etilde;">alitem</expan> <expan abbr="uitul&utilde;quemaritim&utilde;">uitulunque<lb/>maritimum</expan> pi&longs;cem aiunt fulgura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> petere: H&aelig;c &longs;i operi inter <gap/>lu <lb/>dantur: &longs;unt qui forta&longs;&longs;e putent futurum intactum fulminibus et <lb/>immune. </s>
 <s>In <lb/>Campania lapis e&longs;t fu&longs;co cineri &longs;imillimus: cui etiam mixtos pu <lb/>tes et interiectos e&longs;&longs;e carbones: is quidem &longs;upra <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> po&longs;&longs;is exi&longs;tima <lb/>re pondere leuis e&longs;t &amp; ferro do<gap/>abilis et pror&longs;us tenax/et item con <lb/>&longs;tans: et contra ignes et contra tempe&longs;tates <expan abbr="n&otilde;">non</expan> inualidus: &longs;ed ad<gap/>o <lb/>arens &amp; &longs;itiens/ut calcis humores confe&longs;tim ab&longs;orbeat et urct: <lb/>Exhau&longs;taque et uanida pulueris in&longs;tar relinquet illimenta: Hinc <lb/>breui di&longs;&longs;olutis compaginibus labe&longs;cit opus ultro atque corruit. <lb/></s>           <s id="N403E14">Equidem id ego &aelig;que po&longs;&longs;e uideor &longs;perare: atque illud <lb/>et dere quod aiunt ranam <expan abbr="rubet&atilde;">rubetam</expan> fictili inclu&longs;am medioque defo&longs; <lb/>&longs;am agro/arcere alites ab &longs;ementis. </s>
            <s id="N403E1F">Et o&longs;trim <expan abbr="arbor&etilde;/&longs;i">arboren/&longs;i</expan> in <expan abbr="dom&utilde;">domum</expan> <lb/>inferatur/reddere partus difficiles: Et enomion le&longs;oiam frondem <lb/>&longs;ub tectis habitam pr&aelig;cipitare aluum et inanitate pe&longs;tem inferre. <lb/></s>
 <s>At lapidi huic natura <expan abbr="c&otilde;trarius">contrarius</expan> e&longs;t globo&longs;us lapis/ pr&aelig;&longs;ertim qui <lb/>&longs;it fiuuiatilis: nam &longs;emper madens cementis non coheret. </s>           <s id="N403E2F">Redeo ad rem. </s>
            <s id="N403E32">Hic repetere oportet qu&aelig; &longs;upra cum de <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan> <lb/>tis <expan abbr="&aelig;dificior&utilde;">&aelig;dificiorum</expan> tractaremus/p&longs;trinximus.</s>
 <s>Quid il <lb/>lud quod in marmorariis lapidicinis compertum <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> marmora <lb/>excre&longs;cere. </s>         </p>
          <p id="N403E3F" type="main">
 <s>Rom&aelig; per h&aelig;c tempora inuenta &longs;ub tellure &longs;unt fi&longs;tu <lb/>lo&longs;i lapidis tyburtini minutalia unum in &longs;olidum lapidem tempo <lb/>ris terr&aelig;que ut ita loquar fomento concreui&longs;&longs;e. </s>           <s id="N403E41">Tectorum igitur alia &longs;ub diuo: alia non &longs;ub diuo: Et <expan abbr="hor&utilde;">horum</expan> aliqua <lb/>lineis con&longs;tant rectis: aliqua flexis: aliqua mixtis. </s>
            <s id="N403E4A">His addito <lb/>quod hic faciat ad rem: Nam aut ex arborum materia pone <expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan> <lb/>aut lapide. </s>
 <s>Ex lacu Reatino ui <lb/>debis quo loci per abruptum illud pra cipitium aqua redundans <lb/>in Nar fluentem corruit rip&aelig; &longs;upremum labrum in dies <expan abbr="c&otilde;creui&longs;">concreui&longs;</expan> <lb/>&longs;e: ut argumentum hinc non nulli &longs;ump&longs;erint ex i&longs;tiu&longs;modi addi <lb/>mento lapidi&longs;que incremento conualle ip&longs;a faucibus ab&longs;tru&longs;a effec <lb/>tam lacum. </s>           <s id="N403E55">Ordiemur inde adeo rem principio hic &longs;umpto: ut &longs;ta <lb/>tuamus quippiam e&longs;&longs;e/quod ip&longs;um ad uniuer&longs;i tecti racio<gap/>inati <lb/>onem pertineat: et &longs;it huiu&longs;modi. </s>
            <s id="N403E5E">Tecto cuiuis et o&longs;&longs;a et neruos <lb/>et complementa et cortices et cru&longs;tulas ine&longs;&longs;e &aelig;que atque in muro <lb/>interpretemur: tamen hoc ita ne &longs;it re ip&longs;a con&longs;ideremus. </s>
 <s>Sub agro Lucano non longe a Silari fluuio qua par <lb/>te ad orientem uer&longs;us ex altis rupibus aqu&aelig; &longs;tillante&longs; defluunt <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>cre&longs;cere in die&longs; uidebi&longs; grandia pendentium lapidum glaceonia/ <lb/>admagnitudinem ut &longs;int corum quodque onu&longs; carrorum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> plu <lb/>rimorum. </s>           <s id="N403E65">Princi <lb/>pio ut ab his qui rectis lineis ex materia &longs;yluarum con&longs;tant inci <lb/>piamus. </s>
            <s id="N403E6C">Tectis quidem ferendis opus e&longs;t firmiores a paricte ad <lb/>parietem &longs;ub&longs;tituas trabes: atque has uti modo <expan abbr="c&otilde;mentabamur">commentabamur</expan> e&longs;&longs;e <lb/>intran&longs;uer&longs;um po&longs;itas columnas non inficiabimur. </s>
 <s>I&longs; lapi&longs; recen&longs; &amp; materno &longs;ucco maden&longs; admodum te <lb/>ner e&longs;t: Vbi uero aruerit/fit duri&longs;&longs;imu&longs;: et ad omne&longs; u&longs;u&longs; accom <lb/>modati&longs;&longs;imu&longs;. </s>           <s id="N403E77">O&longs;&longs;is ergo lo <lb/>co erit trabs: quod &longs;i per impen&longs;&aelig; rationes liceret: quis non optet <lb/>totum h<gap/>bere opus/ut ita loquar o&longs;&longs;eum et &longs;olidi&longs;&longs;imum: hoc e&longs;t <lb/>continuatis columnis/et counitis trabibus compactum et obfirma <lb/>tum? </s>
            <s id="N403E84">Sed par&longs;imoni&aelig; <expan abbr="pro&longs;picimus/&longs;uperfiu&utilde;">pro&longs;picimus/&longs;uperfiuum</expan> <expan abbr="put&atilde;tes">putantes</expan> quicquid <lb/>&longs;eruata operis firmitate po&longs;&longs;it detrahi: ea de re trabium hic &longs;inun <lb/>tur interualla: Exquo et trabibus tran&longs;uer&longs;alia <expan abbr="impon&utilde;tur">imponuntur</expan> tigna<gap/><pb xlink:href="004/01/092.jpg"/>et abducuntur decurrentes quadruli: et &longs;iqua &longs;unt i&longs;tis &longs;imilia: <lb/>Qu&aelig; omnia haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> dedecet puta&longs;&longs;e <expan abbr="illigam&etilde;ta">illigamenta</expan>. </s>
 <s>Id ip&longs;um euenire ex non nulli&longs; ueteribu&longs; aqu&aelig;duc <lb/>tibu&longs; &longs;pectaui: ut formarum latera concreta quadam gummatione <lb/>lapidi&longs; concru&longs;tetur. </s>           <s id="N403EA6">In his <expan abbr="dem&utilde;">demum</expan> <lb/>a&longs;&longs;es tabul&aelig;que ampliores coaptat&aelig; nimirum complemerti uicem <lb/>tenebunt: parique ratione pauimentum tegula&longs;que corticem e&longs;&longs;e exti <lb/>mum: Coelum uero tecti/quod &longs;upra caput pendeat <expan abbr="intim&utilde;">intimum</expan> e&longs;&longs;e <lb/>corticem non negabimus. </s>
            <s id="N403EB9">Ergo h&aelig;c ita e&longs;&longs;e &longs;i con&longs;tat/ inue&longs;tige <lb/>mus &longs;iquid &longs;it/quod cuique horum debeatur: quo his recognitis fa <lb/>cilius qu&aelig; lapideis tectis <expan abbr="c&otilde;ueniat">conueniat</expan> intelligamus.</s>
 <s>In Gallia duo &longs;pecta&longs;&longs;e hac &aelig;tate licebit di <lb/>gna memoratu: <expan abbr="N&atilde;que">Nanque</expan> extat quidem agro Corneliano per alta tor <lb/>renti&longs; ripa: ex qua grande&longs; &amp; plurimi globo&longs;i lapide&longs; terr&aelig; ui&longs;ce <lb/>ribu&longs; intimi&longs; concepti pa&longs;&longs;im indie&longs; crebri&longs; loci&longs; parturiuntur. <lb/></s>         </p>
          <p id="N403EC4" type="main">
 <s>In agro Fauentino propter lamoni&longs; fluenti ripam ad&longs;unt natura pro<lb/>ten&longs;i ua&longs;ti lapide&longs;: qui non modicam indie&longs; uim &longs;ali&longs; uomant: <pb xlink:href="004/01/058.jpg"/>&longs;patioque lapide&longs;cere arbitrentur. </s>           <s id="N403EC6">De his igitur quoad res po&longs;tulet breui&longs;&longs;ime tran&longs;igamus. </s>
            <s id="N403EC9">Sed fa <lb/>ciat hoc ad rem/huius &aelig;tatis architectos non laudo: qui contigna<lb/>tionibus habendis/ua&longs;tas foraminum lacerationes ip&longs;is in o&longs;&longs;ibus <lb/>parietum reliquunt: quibus ab&longs;oluto pariete trabium capita im <lb/>mittant: Exqua re paries imbecillior atque aduer&longs;us ignium popu <lb/>lationes/&aelig;di&longs;icium male tutum redditur: quod pateant inde ad pro <lb/>ximam aulam aditus incendio. </s>
 <s>In agro florentino &aelig;trurie apud <lb/>Clatim amnem fundus e&longs;t inquo alternis &longs;epteniis pr&aelig;dura qbus <lb/>abunde con&longs;per&longs;us &longs;it/&longs;axa in glebas redeunt. </s>           <s id="N403ED8">Quare placent apud ueteres qui <lb/>a&longs;&longs;ueuere pa<gap/>ietibus lapideos mutulos firmi&longs;&longs;imos bene commen <lb/>dare: quibus qu&aelig; dixi trabium capita imponantur: quod &longs;i concate <lb/>nari trabeatione parietes uelis/non deerunt an&longs;&aelig; et fibul&aelig; a ne&aelig;/ <lb/>et captus <expan abbr="ext&atilde;tes">extantes</expan> ex mutulo: quibus <expan abbr="c&otilde;modi&longs;&longs;ime">commodi&longs;&longs;ime</expan> ad <expan abbr="e&atilde;">eam</expan> <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> utare. <lb/></s>
            <s id="N403EF6">Trabem omnino integram e&longs;&longs;e et admodum &longs;incerem: mediaque<lb/>pr&aelig;&longs;ertim longitudine &longs;ui uacare menda oportet. </s>
 <s>Apud ci&longs;icenos &amp; <lb/>item circa Ca&longs;&longs;andream uerti glebo&longs;am terram in &longs;axa refert Pli <lb/>nius. </s>           <s id="N403EFB">Aure ad <expan abbr="alter&utilde;">alterum</expan> <lb/>caput po&longs;ita/ ictus altero ex capite re&longs;onantes accepti &longs;i erunt in <lb/>qua&longs;&longs;i: et obtu&longs;i intimum latere morbum indicabunt. </s>
            <s id="N403F06">Nodo&longs;ites <lb/>in trabe longe repudianda: pr&aelig;&longs;ertim &longs;i erunt nodi crebri/et <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> <lb/>in cumulum contubero&longs;i: Qu&aelig; ligni pars medull&aelig; ad&longs;it proxi <lb/>ma dolabitur/ ut &longs;tet in opere &longs;uprema. </s>
 <s>Inputeolano puluis &longs;uppeditat qui aqua maris dure&longs;cit et fit <lb/>lapis. </s>           <s id="N403F13">Ex inferiore autem qu&aelig; <lb/>futura e&longs;t trabis &longs;uperficie dedolata/pr&aelig;ter <expan abbr="cortic&etilde;/aut">corticen/aut</expan> nihil/aut <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id queat <expan abbr="minim&utilde;">minimum</expan>. </s>
            <s id="N403F25">Quo autem in latere tran&longs;uer&longs;i aliquid ap <lb/>paruit uitii: p<gap/>nito id ut &longs;tet &longs;upremum: Oblonga &longs;iqua excurret <lb/>directam per trabem fi&longs;&longs;ura/lateribus ne <expan abbr="c&etilde;mittito">cemmittito</expan>: Sed aut &longs;upre <lb/>m&aelig; aut potius infim&aelig; mandato &longs;uperficiei. </s>
 <s>Toto etiam littore ab oropo u&longs;que Aulidem quicquid mari <lb/>abluatur lapidem fieri &amp; concretum reddi referunt. </s>           <s id="N403F34">Siqua pterebranda <lb/>aut forta&longs;&longs;is <expan abbr="c&otilde;uulneranda">conuulneranda</expan> &longs;it: parcito medi&aelig; longitudini: infi <lb/><expan abbr="m&atilde;que">manque</expan> nel&aelig;dito &longs;uperficiem. </s>
            <s id="N403F42">Sin <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> uti in ba&longs;ilicis <expan abbr="ob&longs;eruar&utilde;t/">ob&longs;eruarunt/</expan> <lb/>binatim crunt trabes <expan abbr="ponend&aelig;/laxam&etilde;ta">ponend&aelig;/laxamenta</expan> digitorum aliquot inter <pb xlink:href="004/01/093.jpg"/>mittito: qua re&longs;pirent/ nequid mutuo incale&longs;cendo inficiantur. <lb/></s>
 <s>In Arabia eti <lb/>am glebas ait Diodorus effo&longs;&longs;a terra &longs;uaue olentes: qu&aelig; quidem <lb/>ueluti metalla fu&longs;e igni in lapidem uertantur: Addit et ho&longs;ce de <lb/>mum lapides eiu&longs;modi e&longs;&longs;e/ut cum in eos gutt&aelig; aqu&aelig; pluui&aelig; ce <lb/>ciderint/iuncturis collique&longs;centibus toto fiant in muro lapis uni <lb/>tus. </s>           <s id="N403F58">Et conferet quidem per <expan abbr="&longs;ingul&utilde;">&longs;ingulum</expan> par trabes ip&longs;as alternatas collo <lb/>ca&longs;&longs;e: ne iuxta eodem in cubili <expan abbr="ambor&utilde;">amborum</expan> capita conquie&longs;cant: Sed <lb/>ubi i&longs;tius pes/ i&longs;tic alterius caput <expan abbr="inc&utilde;bat">incumbat</expan>: Sic enim mutuo firmi <lb/>ore pedis robore mutu&aelig; leuioris partis imbecillitati &longs;ubuenient: <lb/>et trabes ip&longs;as cognitas e&longs;&longs;e hoc e&longs;t uno materi&aelig; genere/unaque &longs;yl <lb/>ua/ una coeli fronte adultas/ &longs;i fieri pote&longs;t/ eademque die ab&longs;ci&longs;&longs;as <lb/>oportet: Quo paribus natur&aelig; uiribus par <expan abbr="offici&utilde;">officium</expan> gerant. </s>
            <s id="N403F77">Cubilia <lb/>trabibus ad libellam &longs;ternito: ita ut &longs;it eorum quodque &longs;olidum et <lb/><expan abbr="firmi&longs;&longs;im&utilde;">firmi&longs;&longs;imum</expan>. </s>
 <s>Sarcophagum quoque lapidem apud Troadem a&longs;i&aelig; defodi fe <lb/>runt/qui fixili uena coniungatur: In hunc lapidem defunctorum <lb/>commi&longs;&longs;a corpora ante diem quadrage&longs;imum tota pr&aelig;ter dentes <lb/>a&longs;&longs;ummi a&longs;&longs;erunt: et quod magis mireris/ue&longs;tem calciamentaque<lb/>et eiu&longs;modi una cum corporibus illata uerti in lapidem <expan abbr="pr&aelig;dic&atilde;t">pr&aelig;dicant</expan> <lb/>Contrarius huic e&longs;t comites lapis/quo Darium <expan abbr="c&otilde;didi&longs;&longs;e">condidi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="refer&utilde;t">referunt</expan> <lb/>Is enim corpora pr&aelig;&longs;eruat integerrima. </s>           <s id="N403F81">Cauetoque ponendis trabibus/nequid materies calcem <lb/>attingat: et &longs;inito <expan abbr="circ&utilde;aperta">circunaperta</expan> et libera &longs;piramenta: nequid ullius <lb/>penitus contactu uitietur aut conclu&longs;a tabe&longs;cat. </s>
            <s id="N403F8C">Ad trabis puluil <lb/><expan abbr="l&utilde;">lum</expan> &longs;ub&longs;ternito filicem herbam harentem/aut carbones/aut potius <lb/>amurcam &longs;uis <expan abbr="c&otilde;mixtam">commixtam</expan> nucleis. </s>
 <s>Sed de his hactenus.</s></p><p type="main">           <s id="N403F9A">Sin autem erunt arbores mino<lb/>res/&quml; ut queas integram unico ex <expan abbr="tr&utilde;co">trunco</expan> trabem ponere: plures in <lb/>unam compacturam coagmentato/ita ut in&longs;e artius uim <expan abbr="obtine&atilde;t">obtineant</expan> <lb/>hoc e&longs;t ut &longs;uperior compact&aelig; trabis linea fieri nequic&quml; po&longs;&longs;it pon <lb/><expan abbr="der&utilde;">derum</expan> pre&longs;&longs;ura breuior: et contra inferior linea fieri haud po&longs;&longs;it lon <lb/>gior: Sed qua&longs;i corda ad &longs;upadactos/qui &longs;e&longs;e <expan abbr="c&otilde;trarus">contrarus</expan> frontibus <lb/><expan abbr="protrud&etilde;t/tr&utilde;cos">protrudent/truncos</expan> <expan abbr="obfirm&atilde;dos">obfirmandos</expan> neruo&longs;o &longs;i&longs;tat captu.</s>
          </p>
 <s>Atqui <expan abbr="con&longs;t&atilde;t">con&longs;tant</expan> quidem lapidis loco ueteres perlubenter u&longs;os lateri <lb/>bus: credo equidem inopia rerum et nece&longs;&longs;itate ductos homines <lb/>primum u&longs;urpa&longs;&longs;e/ut lateritia ponerent &aelig;dificia: quod <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> a <lb/>nimaduer&longs;um e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id &longs;tructur&aelig; genus opera facile/ad u&longs;um com <lb/>modum/ad gratiam aptum/ad perennitatem firmum con&longs;tan&longs;que<lb/>exi&longs;teret: pro&longs;ecuti &longs;unt cum c&aelig;tera tum et regias &aelig;des &longs;truere la <lb/>teritias. </s>         <p id="N403FBF" type="main">
            <s id="N403FC1">Tigna proxime omni&longs;que reliqua materies/ quod ex trabe &longs;ecta expe <lb/>diantur/trabis &longs;inceritate integritateque <expan abbr="probab&utilde;tur">probabuntur</expan>. </s>
 <s>Demum <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> &longs;eu ca&longs;u/&longs;eu indu&longs;tria percepere quid i <lb/>gnis ad firmandos den&longs;ando&longs;que lateres ualeret/ te&longs;taceo pa&longs;&longs;im o <lb/>pere omnia attollere per&longs;euerarunt: Et <expan abbr="&qtilde;t&utilde;">quatum</expan> ex uetu&longs;ti&longs;&longs;imis &longs;true <lb/>turis annotaui: hoc profecto au&longs;im dicere/nihil ad omnis quos ue <lb/>lis &aelig;dificationum u&longs;us inueniri commodius latere non crudo/ue <lb/>rum cocto: ubi coquendi &amp; ducendi ratio diligens adhibeatur. <lb/></s>           <s id="N403FCA">Tabulas ni <lb/><expan abbr="mi&utilde;">mium</expan> &longs;pi&longs;&longs;as putant non <expan abbr="c&etilde;modas">cemmodas</expan>: quoniam detorqueri <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> occepe <lb/>rint/clauos extrudant: et a&longs;&longs;eribus &quml;uis tenuioribus clauos appo <lb/>ni iubent duplices: pr&aelig;&longs;ertim &longs;ub diualibus coa&longs;&longs;ationibus qbus <lb/><expan abbr="tabular&utilde;">tabularum</expan> anguli et media lateraque firmentur. </s>
            <s id="N403FE3">Clauos qui <expan abbr="p&otilde;dera">pondera</expan> <lb/>in tran&longs;uer&longs;um ferant cra&longs;&longs;iores fieri iubent: Alios autem gracili <lb/>ores ubi &longs;int/non reprobant: Sed longiores e&longs;&longs;e hos et capite dila <lb/>tatiores <expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>. </s>
 <s>Sed de lateritii operis laude alias. </s>           <s id="N403FF4">&aelig;neos clauos &longs;ubdiuo et inhumecto phenniores: <lb/>ferrei inte&longs;tino in opere et &longs;icco neruo&longs;iores fore compertum ha <lb/>beo. </s>
            <s id="N403FFB">Vbi ex u&longs;u ad firmandam contignationem ueniat/ ligneis <lb/>clauiculis delectantur.</s>
 <s>Ad rem fit quod <expan abbr="ai&utilde;t">aiunt</expan> lateri du <lb/>cendo terram probari eam/qu&aelig; &longs;it albicans et creto&longs;a: Item proba <lb/>ri quoque rubico&longs;am et eam qu&aelig; ma&longs;culus <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> &longs;abulo. </s>         </p>
          <p id="N404000" type="main">
 <s><expan abbr="Hareno&longs;&atilde;">Hareno&longs;am</expan> <lb/>uero et penitus &longs;abulo&longs;am uitandam et in primis calculo&longs;am <expan abbr="o&itilde;o">oino</expan> <pb xlink:href="004/01/059.jpg"/>abigendam &longs;tatuunt: quod huiu&longs;modi <expan abbr="intercoqu&etilde;dum">intercoquendum</expan> di&longs;torque <lb/>antur et perfindantur/tum excocte &longs;ponte &longs;ua <expan abbr="atterr&atilde;tur">atterrantur</expan>. </s>           <s id="N404002">Qu&aelig; autem de ligneis tectis diximus: eadem et in lapideis trabi <lb/>bus ob&longs;eruabuntur: Tran&longs;uer&longs;&aelig; enim et uen&aelig; et mend&aelig; a <expan abbr="trabi&utilde;">trabium</expan> <pb xlink:href="004/01/094.jpg"/>u&longs;u reicientur ad <expan abbr="efici&utilde;das">eficiundas</expan> colunnas: aut &longs;i <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> mende moderate <lb/>&amp; leues latera lapidis qbus apparuerint/ <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> inopus <expan abbr="pon&etilde;tur">ponentur</expan> re&longs;u <lb/><expan abbr="pinabun&ttilde;">pinabuntur</expan>. </s>
            <s id="N404026">Per longum excurrentes uene qbus uis intrabibus tole <lb/>rabiliores <expan abbr="habebun&ttilde;">habebuntur</expan> &quml; tran&longs;uer&longs;&aelig;: Tabul&aelig; item lapide&aelig; <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> alias <lb/>ob res: tum et ponderis gratia minime cra&longs;&longs;iores ponentur. </s>
 <s>Late. </s>           <s id="N404035">Que <lb/>demum intetis aut ligneis aut lapideis apponentur a&longs;&longs;eres tigna / <lb/>trabes/neque adeo graciles/ neque adeo rari ponentur ut ad &longs;e &longs;e <expan abbr="&otilde;us">onus</expan> <lb/>que ferendum &longs;int inualidi. </s>
            <s id="N404042">Et contra neque adeo cra&longs;&longs;i neque adeo <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>ferti ut opus illepidum et informe reddant. </s>
 <s>es <lb/>non &longs;tatim effo&longs;&longs;a terra ducendos putant: &longs;ed fodi terram autum <lb/>no iubent/commacerari totam per hyemem &amp; uere primo duci. <lb/></s>           <s id="N40404B">Sed de operis forma <lb/>&amp; gratia alibi. </s>
            <s id="N404050">Itaque derectilineo tecto qu&aelig; u&longs;que dicta <expan abbr="&longs;&utilde;t/&longs;uffici">&longs;unt/&longs;uffici</expan> <lb/>ant: Ni forte illud de&longs;it ut <expan abbr="m&otilde;e&atilde;">moneam</expan> quod qdem omni opere <expan abbr="uehem&etilde;">uehemen</expan> <lb/>ter ob&longs;er <expan abbr="u&atilde;dum">uandum</expan> cen&longs;eo. </s>
 <s>Nam &longs;i ducas bruma/inpromptu e&longs;t rumo&longs;as fieri gelatu: &longs;in <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> <lb/>&longs;ol&longs;titio/acri &aelig;&longs;tu <expan abbr="find&etilde;tur">findentur</expan> &longs;ummotenus &longs;icci&longs;cendo. </s>           <s id="N404067"><expan abbr="Aduerter&utilde;t">Aduerterunt</expan> phy&longs;ici incorporibus <expan abbr="anim&atilde;">animam</expan> <lb/><expan abbr="ti&utilde;">tium</expan> <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan> a&longs;&longs;ue&longs;&longs;e opus &longs;uum ita pfinite: ut <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> o&longs;&longs;a abo&longs;&longs;ibu&longs; <lb/>&longs;eparata aut di&longs;iuncta e&longs;&longs;e u&longs;piam uoluerit: &longs;ic etiam nos o&longs;&longs;a o&longs;&longs;i <lb/>bus <expan abbr="c&otilde;iungemus">coniungemus</expan>: et neruis <expan abbr="illigam&etilde;ti&longs;que">illigamenti&longs;que</expan> belli&longs;&longs;ime affirmabimu&longs;: <lb/>ut &longs;it o&longs;&longs;ium &longs;eries et <expan abbr="c&otilde;pactura">compactura</expan>: qua &longs;ola etiam &longs;i de&longs;int c&aelig;tera/ <lb/>&longs;ter opus &longs;uis <expan abbr="perfinit&utilde;">perfinitum</expan> membris atque firmitatibus.</s>
          </p>
 <s>quod &longs;i cogat <lb/>nece&longs;&longs;ita&longs; ut perhybernos algores fingas lateres: operito illico &longs;ic <lb/>ci&longs;&longs;ima harena: Sin per &aelig;&longs;tatem feruentem/humectis paleis: nam <lb/>&longs;ic habiti non finduntur neque contorquentur. </s>         <p id="N404096" type="main">
            <s id="N404098">Venio ad tecta flexilinea. </s>
 <s>Sunt qui lateres ui <lb/>tro habere illitos uelint. </s>           <s id="N40409B">Atqui ea quidem qu&aelig; omnes ad nume <lb/>ros rectilineis tectis plene re&longs;pondeant <expan abbr="c&otilde;&longs;ideremus">con&longs;ideremus</expan>. </s>
            <s id="N4040A4">Flexilineum <lb/><expan abbr="tect&utilde;">tectum</expan> <expan abbr="con&longs;titu&utilde;t">con&longs;tituunt</expan> arcus: et arcum e&longs;&longs;e trabem inflexam &longs;ua&longs;imus. <lb/></s>
 <s>Id &longs;i iuuabit/cura&longs;&longs;e oportet ne <expan abbr="duc&atilde;">ducam</expan><gap/>ur <lb/>ex &longs;abulo&longs;a aut nimium macra arentique terra/ nam uitrum ab&longs;or <lb/>berent. </s>           <s id="N4040B1">Procurrunt etiam hic <expan abbr="illigam&etilde;ta">illigamenta</expan>: adduntur et qu&aelig; interuacua <expan abbr="c&otilde;">com</expan> <lb/>pleant. </s>
            <s id="N4040BE">Sed uelim apertius intelligi/ quid arcus ip&longs;e &longs;it/ quibus <lb/>ue con&longs;tet partibus: Et enim ducendi arcus rationem traxi&longs;&longs;e ho <lb/>mines hinc puto: Nam cum uiderent trabes duas <expan abbr="i&utilde;ctis">iunctis</expan> capitibus <lb/>po&longs;&longs;e imis pedibus diuaricatis ita firmari/ ut mutuo innexu pari <lb/>bulque contra &longs;e ponderibus &longs;i&longs;terent: placuit <expan abbr="inu&etilde;tum/et">inuentum/et</expan> <expan abbr="coeper&utilde;t">coeperunt</expan> <lb/>i&longs;toc opere di&longs;pluuia &aelig;dificiis tecta apponere. </s>
 <s>Verum ducendi &longs;unt ex albicanti et creto&longs;a et lenta: <expan abbr="hab&etilde;">habem</expan> <lb/>dique &longs;unt tenues/nam cra&longs;&longs;iores qui forte &longs;int &aelig;gre percoquuntur <lb/>et fixura immunes non euadunt. </s>           <s id="N4040D7">Po&longs;t id forta&longs;&longs;e <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <lb/>ex <expan abbr="&itilde;&longs;tituto">in&longs;tituto</expan> maiorem cooperire aream trabium breuitate nequiui&longs; <lb/>&longs;ent: intermedium ad &longs;ublimia truncorum capita aliquid interpo <lb/>&longs;uere: ut e&longs;&longs;et prope atque apud gr&aelig;cos littera. <gap/>. </s>
            <s id="N4040EA">Appo&longs;itumque<lb/>ip&longs;um id forta&longs;&longs;is cuneum appellauere. </s>
 <s>quod &longs;i cra&longs;&longs;iores facere oportebit <lb/>incommodo prouidebitur multa ex parte ubi medias per cra&longs;&longs;itu <lb/>dines uno &amp; item alteris locis &longs;tilo perforabuntut/ quo et &longs;iccari <lb/>et excoqui commodiu&longs; <expan abbr="uale&atilde;t">ualeant</expan> &longs;udore uaporeque per i&longs;tas ip&longs;as qua <lb/>&longs;i &aelig;&longs;tuationes a&longs;pirante. </s>           <s id="N4040EF">Succedente inde argu <lb/>mento multiplicatis cuneis i&longs;tiu&longs;modi arcus effigie effectam &longs;pe <lb/>ctantes probauere: eamque ducendi arcus rationem ad opera lapi <lb/>dea tran&longs;ferentes/integrum additamentis arcum effecere: ut iam <pb xlink:href="004/01/095.jpg"/>fateri oporteat arcum ip&longs;um cuneorum plu&longs;culorum compactio <lb/>ne con&longs;tare: Quorum alii capitibus infirmis ad arcum ip&longs;um &longs;ub <lb/>&longs;ideant: alii ad dor&longs;um in&longs;identes nodum &longs;pin&aelig; obtineant: Aln <lb/>reliquum expleant ambitum co&longs;tarum. </s>
            <s id="N404102">Non &longs;it ab re eadem repe <lb/>tere: qu&aelig; primo in libro recen&longs;uimus. </s>
 <s>Figuli fictilibus &longs;uperillini<gap/>nt cretam al <lb/>bariam/qua fiat ut uitrum patinis cquabil<gap/>&longs;ime allique&longs;cat incu <lb/>tim: Id etiam operi lateritio conferet. </s>           <s id="N404107">Arcus imer &longs;e differunt: <lb/>Nam e&longs;t quidem rectus/ quem integer &longs;emicirculus con&longs;tituit: <lb/>huius corda per circuli centrum dirigitur. </s>
            <s id="N40410E">E&longs;t et qui trabis natu <lb/>ram magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> arcus &longs;apiat: hunc <expan abbr="c&otilde;minutum">comminutum</expan> dicimus/ quod &longs;it non <lb/>integer &longs;emicirculus: &longs;ed &longs;it eius quota aliqua pars: huius corda <lb/>a centro di&longs;tat et &longs;upra e&longs;t. </s>
 <s>Aduerti ex ueterum &aelig;difi <lb/>ciis inlateribus mixtam e&longs;&longs;e partem non nullam haren&aelig; <expan abbr="pr&aelig;&longs;ert&itilde;">pr&aelig;&longs;ertim</expan> <lb/>rubr&aelig;: et rubricam et marmor immi&longs;cere a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e inuenio. </s>           <s id="N40411F">E&longs;t et copo&longs;itus arcus: quem undem <lb/>alu angularem/alii actum dicunt: qui ex arcubus duobus commi <lb/>nutis componitur: habetque &longs;ua in corda duo duarum flexarum &longs;e <lb/>&longs;e mutuo &longs;ecantium linearum centra. </s>
            <s id="N404128">Rectum arcum omnium <lb/>e&longs;&longs;e firmi&longs;&longs;imum cum re ip&longs;a cen&longs;et: tum et ratione argumen: oque<lb/>mon&longs;tratur. </s>
 <s>Exp <lb/>ti &longs;umus eadem una ex terra reddi latere&longs; multo firmiores/&longs;i uelu <lb/>ti panes facturi ma&longs;&longs;am prius qua&longs;i fermentarimus: demum iterum<lb/>atque iterum &longs;ubactam reddiderimus/ ut &longs;ic <expan abbr="admod&utilde;">admodum</expan> cerea / et om <lb/>nibus etiam minutis calculis per purgati&longs;&longs;ima. </s>           <s id="N40412F">Et di&longs;&longs;olui quidem &longs;ponte quo po&longs;&longs;it pacto non ui <lb/>deo: ni cuneorum alter alterum extrudat: ab qua quidem iniu <lb/>ria tam longe ab&longs;unt: ut etiam alter alterius ope confirmetur: <lb/>Quin etiam ubi forte id moliri aggrediantur/ ponderum natura <lb/>quibus aut &longs;ub&longs;i&longs;tunt/aut imbuti ip&longs;i &longs;unt cunei/uctantur. </s>
            <s id="N40413A">Hinc <lb/>illud Varronis/ quod ait in arcuatis operibus dextra non magis <lb/>&longs;tare ex &longs;ini&longs;tris/q &longs;ini&longs;tra ex dextris. </s>
 <s>Dure&longs;cunt <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>coctura adeo ut multa flamma in &longs;iliceam duritiem uertantur. </s>           <s id="N404141">Et &longs;pectare licet rem: Su <lb/>premus quidem cuneus/ qui ad &longs;pinam mediam unicus &longs;it/ quo <lb/>nam modo erit ualidus cuncos propellere collaterales: aut illis <lb/>ip&longs;is <expan abbr="prem&etilde;tibus">prementibus</expan> quando peterit is quidem ex &longs;ede iam occup<gap/>ta <lb/>protrudi? </s>
            <s id="N404152">Qui uero proximi per co&longs;tas <expan abbr="&longs;ucced&utilde;t">&longs;uccedunt</expan> cunei <expan abbr="libram&etilde;">libramen</expan> <lb/>tis ponderum facile in officio continentur. </s>
 <s>Et <lb/>lateres &longs;eu fiat igne id dum coquuntur/&longs;eu forte fiat aere dum &longs;ic <lb/>ce&longs;cunt/qu&aelig; eadem res euenit panibus/cru&longs;tam adducu<gap/> <expan abbr="&longs;olid&atilde;">&longs;olidam</expan> <lb/>Iuuabit igitur tenues facere/quo plus ad&longs;it cru&longs;te/ minus medul <lb/>l&aelig;. </s>           <s id="N40415F">Demum et alterutra <lb/>ad capita qui &longs;ub&longs;ideant cunei/ quid erit cur moueantur &longs;uperio <lb/>ribus in officio per&longs;i&longs;tentibus. </s>
            <s id="N404166">Ergo rectis arcubus/qui &longs;e&longs;e &longs;acile <lb/>tueantur cordam non exigimus: in <expan abbr="c&otilde;minutis">comminutis</expan> autem ferream ca <lb/>tenam/ aut quod cord&aelig; uim obtineat/ parietum exten&longs;ionibus hinc <lb/>atque hinc confirmamus: ha&longs;que e&longs;&longs;e exten&longs;iones optamus non bre <lb/><expan abbr="uiores/&qtilde;">uiores/quae</expan> quibus comminutus/qui dee&longs;t ambitus queat integrari: <lb/>Quod ip&longs;um facere ueteres architecti <expan abbr="nunqu&atilde;">nunquam</expan> neglexere: et <gap/>om <lb/>minutos omnes arcus ubi id licuit/ nunquam non intra parietum <pb xlink:href="004/01/096.jpg"/>latera integrarunt: Quin et pr&aelig;clare illud ob&longs;eruarunt/ut rectis <lb/>trabibus/ubi occ<gap/>&longs;io <expan abbr="pr&aelig;&longs;tabatur/c&otilde;minutum">pr&aelig;&longs;tabatur/comminutum</expan> arcum &longs;upadduce <lb/>rent: Tum et <expan abbr="c&otilde;minutis">comminutis</expan> ip&longs;is arcubus rectos arcus etiam &longs;upadi <lb/>gerent: qui &longs;ub &longs;e po&longs;itos <expan abbr="c&otilde;minutos">comminutos</expan> <expan abbr="c&otilde;fouerent">confouerent</expan>: et <expan abbr="ponder&utilde;">ponderum</expan> mole <lb/>&longs;tias interciperent. </s>
 <s>Et in his experiri licet &longs;i ter&longs;i et perpoliti <expan abbr="a&longs;truantur/durab&utilde;t">a&longs;truantur/durabunt</expan> <lb/>ille &longs;i contra tempe&longs;tates quod cui uis lapidum &aelig;que eueniet / ut <lb/>ter&longs;i &longs;cabritie non exedantur: Atqui te&longs;tas quidem tergendas pu <lb/>tant aut nuper exemptas ex fornace ante <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> commaduerint / aut &longs;i <pb xlink:href="004/01/060.jpg"/>madent <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> &longs;icce&longs;cant. </s>           <s id="N4041A4">Compo&longs;iti arcus apud ueter<gap/>s non ui&longs;untur. <lb/></s>
            <s id="N4041AA">Sunt qui turrium apertionibus inducedos putent: quo nimia &longs;up <lb/>impo&longs;ita <expan abbr="p&otilde;dera">pondera</expan> qua&longs;i prora obiecta diffidant: Tam et&longs;i <expan abbr="c&otilde;po&longs;iti">compo&longs;iti</expan> <lb/>arcus i&longs;tiu&longs;modi ponderibus confirmentur &longs;upadiectis magis &quml; <lb/>opp<gap/><expan abbr="im&atilde;tur">imantur</expan>. </s>
 <s>Nam &longs;emel madida atque rur&longs;us ex&longs;icca <lb/>ta dure&longs;cit te&longs;ta adeo ut ferri aciem delimet atque con&longs;umat. </s>           <s id="N4041C0">Cuneos quibus arcus ducatur omnes de lato/et quo <lb/>ad fieri po&longs;&longs;it pr&aelig;grandi uelim e&longs;&longs;e ex lapide. </s>
            <s id="N4041C5">Nam e&longs;t quidem <lb/>cuiu&longs;que corporis pars indi&longs;&longs;olubilior: qu&aelig; a natura concreta et co <lb/>unita e&longs;t: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qu&aelig; <expan abbr="homin&utilde;">hominum</expan> manu et arte <expan abbr="c&otilde;iuncta">coniuncta</expan> atque compacta <expan abbr="&etilde;">em</expan>. <lb/></s>
 <s>Sed <lb/>nos commodius proxime ductam &amp; adhuc urentem radimus. </s>           <s id="N4041DD">E&longs;&longs;e etiam oportet mutuo co&aelig;quales/ut qua&longs;i in libra dextera &longs;i <lb/>ni&longs;tris re&longs;pondeant facie/ magnitudiue/ pondere et eiu&longs;modi. <lb/></s>
            <s id="N4041E3">Arcus plures &longs;i ad porticus papertiones <expan abbr="c&otilde;tinuatas">continuatas</expan> a columnis et <lb/>capitulis duxeris: facito cunei unde bini aut plures arcus iuncti in <lb/><expan abbr="&longs;urg&utilde;t">&longs;urgunt</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> duo: aut pro <expan abbr="arcu&utilde;">arcuum</expan> numero totidem &longs;int lapides et di&longs; <lb/>&longs;ecti: Sed unicus atque idem pror&longs;us integer: quo huius et i&longs;tius ar <lb/>cus capita <expan abbr="c&otilde;tineantur">contineantur</expan>: Qui uero &longs;ecnndi proximi in hos primos <lb/><expan abbr="in&longs;urg&etilde;t">in&longs;urgent</expan> cunei/&longs;i <expan abbr="pr&aelig;gr&atilde;di">pr&aelig;grandi</expan> <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> ex lapide curato ambo/ alter ad <lb/>alterum &longs;uis h&aelig;reat <expan abbr="i&utilde;ctis">iunctis</expan> ad lineam renibus. </s>
 <s>At <lb/>qui laterum tria apud ueteres fuerunt genera: Vnum longum &longs;ex <lb/>quipede latum pedem: Alterum palmos quinque quoque uer&longs;us: ter <lb/>tium palmos non plus quatuor. </s>           <s id="N404214">Tertius qui &longs;ecun<lb/>dos ho&longs;ce operiet lapis ad <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan> leges libella <expan abbr="coaptabi&ttilde;">coaptabitur</expan> nexura <lb/>comparili: ita ut <expan abbr="i&utilde;ctis">iunctis</expan> am<gap/>obus arcubus &longs;eruiat: <expan abbr="ambor&utilde;que">amborunque</expan> cune <lb/>os detineat captu. </s>
            <s id="N40422F">Toto in arcu facito ut <expan abbr="iunction&utilde;">iunctionum</expan> adh&aelig;&longs;iones/ <lb/>et <expan abbr="c&otilde;clau&longs;ur&aelig;">conclau&longs;ur&aelig;</expan> &longs;uum ad centrum <expan abbr="ditigan&ttilde;">ditigantur</expan>. </s>
 <s>Videmus in &aelig;dificiis te&longs;tas p<gap/>&aelig; <lb/>&longs;ertim ad arcus et nexuras pedes qua&longs;que uer&longs;us latas binos. </s>           <s id="N404240">Spin&aelig; cuncum periti <lb/>unico et integro et pr&aelig;grandi &longs;emper lapide appo&longs;uere: quod &longs;i erit <lb/>muri cra&longs;&longs;itudo maior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut cuneos i&longs;tiusmodi queas integres po <lb/>nere: is demu <gap/> uon arcus/&longs;ed e&longs;&longs;e te&longs;tudo potius incipiet: <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/>nos fornicem appellabimus.</s>
          </p>
 <s>His <lb/>non &aelig;qu&aelig; u&longs;os ueteres publicis atque priuatis operibus <expan abbr="recit&atilde;t">recitant</expan>: &longs;ed <lb/>maioribus publica/minoribus priuata &longs;truxi&longs;&longs;e &aelig;dificia. </s>         <p id="N404255" type="main">
            <s id="N404257">Te&longs;tudinum uaria &longs;unt genera. </s>
 <s>De his <lb/>quoque annotaui cum alibi in ueterum monumentis: tum uia appia <lb/>alia atque alia extare maiorum &amp; minorum laterum genera: qbus <lb/>uarie uterentur: ut non modo quicquid ad utilitatem/uerum <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>quicquid ad gratiam aptum et condecens uenerit in mentem: id <lb/>&longs;edulo uolui&longs;&longs;e perficere arbitror: Vt c&aelig;tera omittam lateres ui <lb/>di longos digitos non plus &longs;ex/cra&longs;&longs;os unum/latos tris: Sed his <lb/>poti&longs;&longs;imum pauimenta &longs;picatim in&longs;ternebant. </s>           <s id="N40425A"><expan abbr="Di&longs;quirend&utilde;">Di&longs;quirendum</expan> quid inter &longs;e diffe <lb/>rant/et quibus lineis <expan abbr="c&otilde;&longs;tituantur">con&longs;tituantur</expan>: Fingenda mihi erunt nomina: <lb/>quo &longs;im/ quem e&longs;&longs;e me his libris maxime <expan abbr="elaborand&utilde;">elaborandum</expan> in&longs;titui: fa <lb/>cilis et minime ob&longs;curus. </s>
            <s id="N40426E">Neque me pr&aelig;terit Ennium poetam ma <lb/>ximas coeli appella&longs;&longs;e fornices: et <expan abbr="Serui&utilde;">Seruium</expan> cauernas dixi&longs;&longs;e cas e&longs;&longs;e <pb xlink:href="004/01/097.jpg"/>qu&aelig; in carinarum &longs;int fact&aelig; modum. </s>
 <s>Pr&aelig;c&aelig;teris mihi <lb/>probantur trianguli/quos faciebant hunc in modum: Laterem e <lb/>nim quaque uer&longs;us pedali amplitudinem ducebant cra&longs;&longs;um <expan abbr="digit&utilde;">digitum</expan> <lb/>et &longs;emis hunc dum uirebat duabus lineis diameti alibus ab <expan abbr="&atilde;gulo">angulo</expan> <lb/>ad oppo&longs;itum angulum &longs;ignabant linea profunda/qu&aelig; u&longs;que dimi <lb/>diam lateris cra&longs;&longs;icudinem &longs;cinderet. </s>           <s id="N40427B">Sed peto hanc ueniam ut <lb/>his libris id tandem &longs;atis putemus dictum latine: quod cum apte <lb/>ad rem: tum et aperti&longs;&longs;ime <expan abbr="&itilde;telligatur">intelligatur</expan>. </s>
            <s id="N404286">Te&longs;tudinum i&longs;ta &longs;unt ge <lb/>nera/fornix/camera/et recta &longs;pherica: et &longs;iqu&aelig; <expan abbr="i&longs;tar&utilde;">i&longs;tarum</expan> quota &longs;unt <lb/>pars: Ex his recta &longs;pherica &longs;ui natura <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i parietibus a circulari <lb/>area <expan abbr="&longs;urg&etilde;tibus">&longs;urgentibus</expan> imponitur. </s>
 <s>Hinc igitur quatuor habe <lb/>bantur trianguli &aelig;quales: Lateres has pr&aelig;&longs;tabant commoditates: <lb/>Nam minus capiebant cret&aelig;/coaptabantur in fornace/ eximeban <lb/>tur/deferebantur in opus habilius: puta qui una manu quatuor ha <lb/>berentur: Hos faber leui ictu inter ab&longs;truendum alterum ab alte <lb/>ro diuidebat: Hi&longs;que per frontes parietum ordines inducebat late <lb/>re pedali extrin&longs;ecus ut pateret: Angulo uero intror&longs;us obiecto/ <lb/>Ex quo impen&longs;a quidem minor/opus gratius/&longs;tructura firmior <lb/>reddebatur: Nam cum toto pariete nulli non integri ade&longs;&longs;e late <lb/>res apparerent: tum anguli dentatim infarturis parietum illigati <lb/>opus firmi&longs;&longs;imum reddebant. </s>           <s id="N40429B">Camera uero te&longs;tudo quadratis debe <lb/>tur areis: Fornicibu&longs; autem are&aelig; <expan abbr="angulor&utilde;">angulorum</expan> quatuor: &longs;eu breuiores <lb/>ill&aelig; <expan abbr="quid&etilde;/&longs;eu">quiden/&longs;eu</expan> oblong&aelig; &longs;int: quales uidemus criptoporticus ope <lb/>riuntur. </s>
            <s id="N4042AC">Te&longs;tudo ea qu&aelig; perforati ad <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> ducat: <lb/>Verbi etiam &longs;imilitudine apud nos fornix appellabitur. </s>
 <s>Ductos lateres ne illico in <expan abbr="fornac&etilde;">fornacem</expan> <lb/>imponas iubent/ni per&longs;icci &longs;int: et non ante biennium &longs;iccos red <lb/>di: &amp; in umbra commodius &longs;iccari <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in &longs;ole a&longs;&longs;erunt: Sed de his <lb/>quoque hactenus/ni forte addas/quod annotauere terram ad huius <pb xlink:href="004/01/061.jpg"/>modi opera qu&aelig; pla&longs;tica <expan abbr="n&utilde;cupantur">nuncupantur</expan> probari inter egregias &longs;ami <lb/>am arretinam et mutinen&longs;em. </s>           <s id="N4042B9">Erit igi <lb/>tur id ueluti unum atque item alteros ad arcum arcus adegeris: aut <lb/>qua&longs;i flex&aelig; trabis latitudinem exten&longs;am multo ac protinus dila <lb/>tatam reddideris: Exqua re a&longs;&longs;equemur/ut qua&longs;i in&longs;lexus paries <lb/>in caput pro tecto ad&longs;tet. </s>
            <s id="N4042C4">Sin autem fornicem hanc forta&longs;&longs;is a &longs;e <lb/><expan abbr="pt&etilde;trione">ptentrione</expan> ad meridiem proten&longs;am/tran&longs;uer&longs;a altera fornix ab ori <lb/>ente ad <expan abbr="occid&etilde;tem">occidentem</expan> &longs;olem peruadens totis lineis <expan abbr="&longs;ecuerit/te&longs;tudin&etilde;">&longs;ecuerit/te&longs;tudinem</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;tituent">con&longs;tituent</expan>: quam inflexorum <expan abbr="cornu&utilde;">cornuum</expan> &longs;imilitudine: qu&aelig; in angu <lb/>los procurrant cameram <expan abbr="n&utilde;cupabimus">nuncupabimus</expan>. </s>
 <s>In Hi&longs;pania pergameam: In A&longs;ia <lb/>unum hic breuitatis gratia non pr&aelig;termittam/qu&aelig;que de &longs;ateribus <lb/>u&longs;que dicta &longs;unt. </s>           <s id="N4042E5">Qd &longs;i arcus ip&longs;i complu <lb/>res et co&aelig;quales mutuo unicum in punctum medii culminis &longs;e&longs;e <lb/>inter&longs;ecuerint: te&longs;tudinem <expan abbr="c&otilde;&longs;tituent">con&longs;tituent</expan> coelo &longs;imilem: rectam inde <lb/>&longs;phericam appellari hanc placuit. </s>
            <s id="N4042F2">Qu&aelig; te&longs;tudines aliqua <expan abbr="i&longs;tar&utilde;">i&longs;tarum</expan> <lb/>e partibus con&longs;tet/h&aelig; &longs;unt. </s>
 <s>Eadem in tegulis tectorum atque imbricibus: atque<lb/>tubulis: atque omni denique pla&longs;tico fictilique opere fore ob&longs;eruanda. <lb/></s>           <s id="N4042FB">Nam &longs;i coeli emi&longs;pherium natura per <lb/><expan abbr="p&etilde;diculari">pendiculari</expan> et recta &longs;ectione ab oriente ad occidentem uer&longs;us duas <lb/>in partes diui&longs;erit: Te&longs;tudines dabit geminas: qu&aelig; quidem &longs;ca <lb/>phis emiciclorum pro tecto &longs;unt. </s>
            <s id="N404307">Sin autem ab <expan abbr="ori&etilde;tis">orientis</expan> angulo ad <lb/>angulum meridier: et a meridiano i&longs;toc ad angulum occidentis: <lb/>et ab <gap/>&longs;to ad angulum <expan abbr="&longs;ept&etilde;trionis">&longs;eptentrionis</expan>: et a &longs;eptentrionali quoque i&longs;toc <lb/>ad primarium illud orientis angulum pari tatione natura <expan abbr="circ&utilde;">circum</expan> <lb/>&longs;eptum et <expan abbr="c&otilde;mutilatum">commutilatum</expan> coeli emi&longs;pherium reddiderit: <expan abbr="re&longs;tudin&etilde;">re&longs;tudinem</expan> <lb/>tum quidem in medio relinquet: quam nos turgidi ueli &longs;imilitu <lb/>dine auleam <expan abbr="n&utilde;cupabimus">nuncupabimus</expan>. </s>
 <s>Diximus de lapide: Sequitur ut de calce dicendum &longs;it.</s></p><p type="main">           <s id="N404330">Inqua uero perficiunda plures forni <lb/>cis partes conu<gap/>iant: quale&longs; uidemus &longs;ex octo ue angulorum are <lb/>a&longs; te&longs;tudinari: hanc no&longs; &longs;phericam angularem appellabimu&longs;. <lb/></s>
            <s id="N40433A">Te&longs;tudinum <expan abbr="a&longs;truendar&utilde;">a&longs;truendarum</expan> ratio eadem qu&aelig; in muri&longs; <expan abbr="a&longs;&longs;eruabi&ttilde;">a&longs;&longs;eruabitur</expan>: <pb xlink:href="004/01/098.jpg"/>O&longs;&longs;a enim integra ad <expan abbr="&longs;&utilde;mum">&longs;ummum</expan> u&longs;que te&longs;tudinis ex o&longs;&longs;ibus parictis <lb/>in&longs;urgent: et pro <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> modo i&longs;tic impo&longs;ita <expan abbr="perduc&etilde;tur">perducentur</expan>: et inter <lb/>&longs;e quota aliqua di&longs;tabunt parte. </s>
 <s>Calcem ex uario lapide Cato cen&longs;orius improbat: Et calcem qu&aelig; <lb/>fiat ex &longs;ilice ad omne opus damnat. </s>           <s id="N404359">Ab o&longs;&longs;ibus uero ad o&longs;&longs;a <expan abbr="illigam&etilde;">illigamen</expan> <lb/>ta protrahentur: et media <expan abbr="c&otilde;plementa">complementa</expan> <expan abbr="in&longs;arci&etilde;tur">in&longs;arcientur</expan>. </s>
            <s id="N40436A">Sed in hoc d. <!-- KEEP S--></s>
 <s>Tum et ad calcem efficien <lb/>dam uebementer e&longs;t in utilis lapis qui&longs;quis exhau&longs;tus / arridus / <lb/>putrens/in quo excoquendo ignis non inueniat quid ab&longs;um<gap/>at: <lb/>quales &longs;unt tofin<gap/>i: et qui circa Romam agro fidenate atque albano <lb/>&longs;ubruffi atque pallentes &longs;unt. </s>           <s id="N40436E">f <lb/>ferunt: quod in pariete ad rectam regulam <expan abbr="norm&atilde;que">normanque</expan> et libell<gap/>m/<gap/>i <lb/>des et &longs;inguli ordines <expan abbr="coagment&atilde;tur">coagmentantur</expan> atque <expan abbr="compon&utilde;tur">componuntur</expan>: In te&longs;tudi <lb/>ne <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ordines ad flexam regulam/et lapidis omnes <expan abbr="c&otilde;clau&longs;ur&aelig;">conclau&longs;ur&aelig;</expan> <lb/>ad &longs;ui arcus <expan abbr="c&etilde;trum">centrum</expan> <expan abbr="dirig&utilde;tur">diriguntur</expan>. </s>
            <s id="N404399">O&longs;&longs;a &longs;erme <expan abbr="nu&longs;qu&atilde;">nu&longs;quam</expan> induxere uete <lb/>res ni&longs;i cocto ex latere/codemque <expan abbr="utplurim&utilde;">utplurimum</expan> bipedali: <expan abbr="mon&etilde;tque">monentque</expan> te <lb/>&longs;tudinum complementa ab&longs;oluas lapide leui&longs;&longs;imo: nequid muri <lb/>iniquo abhinc pondere <expan abbr="fatig&etilde;tur">fatigentur</expan>. </s>
 <s>Tertia enim parte &longs;ui ponderis &quml; &longs;u <lb/>us fuerat lapis leuior &longs;it calx oportet ea/quam periti probent.</s></p><p type="main">           <s id="N4043B2">Con&longs;ue&longs;&longs;e <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> aduerti aliquos <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;olidi&longs;&longs;ima Semper o&longs;&longs;a perducere: Sed