| version 1.2, 2003/11/20 17:53:49 |
version 1.3, 2004/11/29 15:55:52 |
| |
| <?xml version="1.0"?> | <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > | <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > |
| <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <info> | <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> |
| | <info> |
| <author>Alberti, Leone Battista</author> | <author>Alberti, Leone Battista</author> |
| <title>De re aedificatoria</title> | <title>De re aedificatoria</title> |
| <date>1485</date> | <date>1485</date> |
| |
| <cvs_file>alber_reaed_004_la_1485.xml</cvs_file> | <cvs_file>alber_reaed_004_la_1485.xml</cvs_file> |
| <cvs_version/> | <cvs_version/> |
| <locator>004.xml</locator> | <locator>004.xml</locator> |
| </info> <text> <front> </front> <body> <chap> <pb xlink:href="004/01/001.jpg"/><p type="head"> | </info> |
| | <text> |
| <s>LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE RE AEDIFICA <lb/>TORIA INCIPIT <gap/> LEGE FELICITER</s></p><p type="main"> | <front> </front> |
| | <body> |
| <s><arrow.to.target n="marg1"/></s></p><p type="margin"> | <chap id="N40001A"> |
| | <pb xlink:href="004/01/001.jpg"/> |
| <s><margin.target id="marg1"/>m</s></p><p type="main"> | <p id="N40001E" type="head"> |
| | <s id="N400020">LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE RE AEDIFICA<lb/>TORIA INCIPIT <gap/> LEGE FELICITER</s> |
| <s>VLTAS ET VARIAS ARTES QVE <lb/>ad uitam bene beateque <expan abbr="ag&etilde;dam">agendam</expan> faciant &longs;umma <lb/>indu&longs;tria et diligentia conqui&longs;itas nobis ma <lb/>iores no&longs;tri tradidere. </s> | </p> |
| | <p id="N400027" type="main"> |
| <s>Quæ omnes et &longs;i ferant <lb/>præ &longs;e: qua&longs;i certatim huc tendere: Vt pluri <lb/>mum generi hominum pro&longs;int: tamen habere <lb/>innatum atque in&longs;itum eas intelligimus quip <lb/>piam: quo &longs;ingulæ &longs;ingulos præceteris diuer&longs;o&longs;que polliceri fruc <lb/>tus uideantur: Nanque artes quidem alias nece&longs;&longs;itate &longs;ectamur: <lb/>alias probamus utilitate: Aliæ uero quod tantum circa res cognitu <lb/>grati&longs;&longs;imas uer&longs;entur in pretio &longs;unt: quales autem hæ &longs;int artes <lb/>non e&longs;t ut pro&longs;equar: inpromptu enim &longs;unt: uerum &longs;i repetas ex <lb/>omni maximarum artium numero nullam penitus inuenies: quæ <lb/>non &longs;pretis reliquis &longs;uos quo&longs;dam & proprios fines petat et con <lb/>templetur. </s> | <s id="N400029"><arrow.to.target n="marg1"/></s> |
| | </p> |
| <s>Aut &longs;i tandem comperias ullam: quæ cum huiu&longs;modi <lb/>&longs;it: ut ea carere nullo pacto po&longs;&longs;is: tum et de &longs;e utilitatem: uolup <lb/>tati dignitatique oiunctam præ&longs;tet: meo iudicio ab earum numero <lb/>excludendam e&longs;&longs;e: non duces architecturam: namque ea quidem <lb/>&longs;iquidem rem diligentius pen&longs;itaris et publice & priuatim com <lb/>modi&longs;&longs;ima et uehementer grati&longs;&longs;ima generi hominum e&longs;t: digni <lb/>tateque inter primas non po&longs;trema: Sed <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> ultra progrediar: <lb/>explicandum mihi cen&longs;eo quemnam haberi uelim architectum: <lb/>Non enim tignarium adducam <expan abbr="fabrũ">fabrum</expan>: quem tu &longs;ummis cæterarum<lb/>di&longs;ciplinarum uiris compares: Fabri enim manus architecto pro <lb/>in&longs;trumento <expan abbr="&etilde;">em</expan>. </s> | <p id="N40002E" type="margin"> |
| | <s id="N400030"><margin.target id="marg1"/>m</s> |
| <s>Architectum ego hunc fore con&longs;tituam/qui certa <lb/>admirabilique ratione et uia tum mente animoque diffinire: tum et <lb/>opere ab&longs;oluere didicerit quecunque ex ponderum motu corporum que<lb/>compactione et coagmentatione digni&longs;&longs;imis <expan abbr="hominũ">hominum</expan> u&longs;ibus bel <lb/>li&longs;&longs;ime <expan abbr="cõmodentur">commodentur</expan>: Quæ ut po&longs;&longs;it <expan abbr="cõpre">compre</expan><gap/>n&longs;ione et cognitione <lb/>opus e&longs;t rerum optimarum et digni&longs;&longs;imarum: Itaque huiu&longs;modi erit <lb/>architectus: redeo ad rem Fuere qui dicerent aquam aut ignem <pb xlink:href="004/01/002.jpg"/>præbui&longs;&longs;e principia: quibus effectum &longs;it ut hominum cetus cele <lb/><expan abbr="braren&ttilde;">brarentur</expan>: Nobis uero tecti parieti&longs;que utilitatem atque nece&longs;&longs;itatem <lb/>&longs;pectantibus ad homines conciliandos atque una continendos / <lb/>maiorem in modum ualui&longs;&longs;e nimirum per&longs;uadebitur: Sed ne Ar <lb/>chitecto ea re &longs;olum debemus/quod tuta o<gap/> tataque diffugia c<gap/>tra <lb/>&longs;olis ardorés Eiumam/pruina&longs;que dederit: tam et &longs;i ip&longs;um id haud <lb/><expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> minimum beneficium e&longs;t: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod multa <expan abbr="ĩuenerit">inuenerit</expan> priuatim <lb/>et publice: proculdubio longe utilia: et ad uite u&longs;um iterum <expan abbr="atqueiterũ">atque<lb/>iterum</expan> <expan abbr="acc&etilde;modati&longs;&longs;ima">accemmodati&longs;&longs;ima</expan>: Quot familias hone&longs;ti&longs;&longs;imas et ro&longs;ira et <lb/>alie orbis urbes <expan abbr="temporũ">temporum</expan> iniuria labefactatas funditus ami&longs;i&longs;&longs;et/ <lb/>ni eos patrii lares/qua&longs;i inmaiorum &longs;uorum gremio receptos con <lb/>foui&longs;&longs;ent: Dedalum &longs;ua probarunt tempora: uel maxime quod <lb/>apud &longs;elinuntios Antrum ædificarit: exquo tepens leni&longs;que uapor <lb/>ita effiaret ac colligeretur/ut &longs;udores graui&longs;&longs;<gap/>os eliceret: cor <lb/>poraque curaret &longs;umma cum uoluptate: Quid alii <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> multa i&longs;tiu&longs; <lb/>modi <expan abbr="excogitarũt">excogitarunt</expan>: que adbonam ualitudinem faciant ge&longs;tationes <lb/>natationes: thermas et huiu&longs;modi: Aut quid refeiam uehicula pi <lb/>&longs;trina horaria et minuta hæc: quæ tamen in uita degenda <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>momen<gap/> habent? </s> | </p> |
| | <p id="N400035" type="main"> |
| <s>Quid aquarum copias ex intimis reconditi&longs;que<lb/>pro luctas: u&longs;ibu&longs;que tam uariis tamque expeditis expo&longs;itas? </s> | <s id="N400037">VLTAS ET VARIAS ARTES QVE <lb/>ad uitam bene beateque <expan abbr="ag&etilde;dam">agendam</expan> faciant &longs;umma <lb/>indu&longs;tria et diligentia conqui&longs;itas nobis ma<lb/>iores no&longs;tri tradidere. </s> |
| | <s id="N400044">Quæ omnes et &longs;i ferant <lb/>præ &longs;e: qua&longs;i certatim huc tendere: Vt pluri<lb/>mum generi hominum pro&longs;int: tamen habere <lb/>innatum atque in&longs;itum eas intelligimus quip<lb/>piam: quo &longs;ingulæ &longs;ingulos præceteris diuer&longs;o&longs;que polliceri fruc<lb/>tus uideantur: Nanque artes quidem alias nece&longs;&longs;itate &longs;ectamur: <lb/>alias probamus utilitate: Aliæ uero quod tantum circa res cognitu <lb/>grati&longs;&longs;imas uer&longs;entur in pretio &longs;unt: quales autem hæ &longs;int artes <lb/>non e&longs;t ut pro&longs;equar: in promptu enim &longs;unt: uerum &longs;i repetas ex <lb/>omni maximarum artium numero nullam penitus inuenies: quæ <lb/>non &longs;pretis reliquis &longs;uos quo&longs;dam & proprios fines petat et con<lb/>templetur. </s> |
| <s>Quid <lb/>t ooh<gap/>a: delubia: fana: templa et eiu&longs;modi/que ad cultum religi <lb/>onis fructum que po&longs;teritatis adinuenit? </s> | <s id="N40005D">Aut &longs;i tandem comperias ullam: quæ cum huiu&longs;modi <lb/>&longs;it: ut ea carere nullo pacto po&longs;&longs;is: tum et de &longs;e utilitatem: uolup<lb/>tati dignitatique coniunctam præ&longs;tet: meo iudicio ab earum numero <lb/>excludendam e&longs;&longs;e: non duces architecturam: namque ea quidem <lb/>&longs;iquidem rem diligentius pen&longs;itaris et publice & priuatim com<lb/>modi&longs;&longs;ima et uehementer grati&longs;&longs;ima generi hominum e&longs;t: digni<lb/>tateque inter primas non po&longs;trema: Sed <expan abbr="ante&qtilde;">antequa</expan> ultra progrediar: <lb/>explicandum mihi cen&longs;eo quemnam haberi uelim architectum: <lb/>Non enim tignarium adducam <expan abbr="fabrũ">fabrum</expan>: quem tu &longs;ummis cæterarum <lb/>di&longs;ciplinarum uiris compares: Fabri enim manus architecto pro <lb/>in&longs;trumento <expan abbr="&etilde;">em</expan>. </s> |
| | <s id="N400080">Architectum ego hunc fore con&longs;tituam / qui certa <lb/>admirabilique ratione et uia tum mente animoque diffinire: tum et <lb/>opere ab&longs;oluere didicerit quecunque ex ponderum motu corporumque <lb/>compactione et coagmentatione digni&longs;&longs;imis <expan abbr="hominũ">hominum</expan> u&longs;ibus bel<lb/>li&longs;&longs;ime <expan abbr="cõmodentur">commodentur</expan>: Quæ ut po&longs;&longs;it <expan abbr="cõpre">compre</expan><gap/>hen&longs;ione et cognitione <lb/>opus e&longs;t rerum optimarum et digni&longs;&longs;imarum: Itaque huiu&longs;modi erit <lb/>architectus: redeo ad rem Fuere qui dicerent aquam aut ignem <pb xlink:href="004/01/002.jpg"/>præbui&longs;&longs;e principia: quibus effectum &longs;it ut hominum cetus cele<lb/><expan abbr="braren&ttilde;">brarentur</expan>: Nobis uero tecti parieti&longs;que utilitatem atque nece&longs;&longs;itatem <lb/>&longs;pectantibus ad homines conciliandos atque una continendos / <lb/>maiorem in modum ualui&longs;&longs;e nimirum per&longs;uadebitur: Sed ne Ar<lb/>chitecto ea re &longs;olum debemus / quod tuta o<gap/> tataque diffugia con<gap/>tra <lb/>&longs;olis ardorés Eiumam/pruina&longs;que dederit: tam et &longs;i ip&longs;um id haud <lb/><expan abbr="qua&qtilde;">quaque</expan> minimum beneficium e&longs;t: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod multa <expan abbr="ĩuenerit">inuenerit</expan> priuatim <lb/>et publice: proculdubio longe utilia: et ad uite u&longs;um iterum <expan abbr="atqueiterũ">atque<lb/> iterum</expan> <expan abbr="acc&etilde;modati&longs;&longs;ima">accommodati&longs;&longs;ima</expan>: Quot familias hone&longs;ti&longs;&longs;imas et ro&longs;tra et <lb/>alie orbis urbes <expan abbr="temporũ">temporum</expan> iniuria labefactatas funditus ami&longs;i&longs;&longs;et / <lb/>ni eos patrii lares / qua&longs;i in maiorum &longs;uorum gremio receptos con<lb/>foui&longs;&longs;ent: Dedalum &longs;ua probarunt tempora: uel maxime quod <lb/>apud &longs;elinuntios Antrum ædificarit: ex quo tepens leni&longs;que uapor <lb/>ita efficaret ac colligeretur / ut &longs;udores graui&longs;&longs;im<gap/>os eliceret: cor<lb/>poraque curaret &longs;umma cum uoluptate: Quid alii <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> multa i&longs;tiu&longs;<lb/>modi <expan abbr="excogitarũt">excogitarunt</expan>: que ad bonam ualitudinem faciant ge&longs;tationes <lb/>natationes: thermas et huiu&longs;modi: Aut quid referam uehicula pi<lb/>&longs;trim horaria et minuta hæc: quæ tamen in uita degenda <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>momen<gap/> habent? </s> |
| <s>Quid demum quod ab&longs;ci&longs;&longs;is <lb/>rupibus/pfo&longs;&longs;<gap/>s montibus/completis conuallibus/coercitis lacu <lb/>marique expurgata palude coædificatis nauibus/directis flumini <lb/>bus expeditis ho&longs;tiis /con&longs;titutis pontibus: portuque non &longs;olum <lb/>temporariis hominum commodis prouidit: Verum et aditus ad <lb/>omnes orbis prouincias patefecit: Exquo effectum e&longs;t: Vt fruges <lb/><expan abbr="aromata/gemmas/rerũque">aromata/gemmas/rerunque</expan> peritias et cognitiones: et quæcunque ad <lb/>&longs;alutem & uitæ modum conferant: homines hominibus mutuis <lb/>officiis communicarint: Adde his tormenta/ machinas/arces/et <lb/>quæ ad patriam/libertatem rem/ decu&longs;que ciuitatis tuendam au <lb/>gendamque ad propagandum &longs;tabiliendumque imperium ualeant: <lb/>Fquidem &longs;ic arbiti or: quotquot a uetere <expan abbr="hominũ">hominum</expan> memoria uibes <lb/>ob&longs;idione &longs;ub aliorum <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> uenerint: &longs;i <expan abbr="rog&etilde;tur">rogentur</expan> aquo debellatæ <pb xlink:href="004/01/003.jpg"/>&longs;ubacteque &longs;int: non negaturas ab architecto. </s> | <s id="N4000F2">Quid aquarum copias ex intimis recondit i&longs;que <lb/>pro luctas: u&longs;ibu&longs;que tam uariis tamque expeditis expo&longs;itas? </s> |
| | <s id="N4000F7">Quid <lb/><gap/>: delubra: fana: templa et eiu&longs;modi / que ad cultum religi<lb/>onis fructum que po&longs;teritatis adinuenit? </s> |
| <s>Armatum enim faci <lb/>le ho&longs;tem contemp&longs;i&longs;&longs;e: Sed ingenii uim: et operum molem: & <lb/>tormentorum impetum: quibus urgeret/obrueret/pre&longs;&longs;aretque ar <lb/>chitectus tolerare diutius nequiui&longs;&longs;e. </s> | <s id="N400100">Quid demum quod ab&longs;ci&longs;&longs;is <lb/>rupibus / praefo&longs;&longs;i<gap/>s montibus / completis conuallibus / coercitis lacu <lb/>marique expurgata palude coædificatis nauibus / directis flumini<lb/>bus expeditis ho&longs;tiis / con&longs;titutis pontibus: portuque non &longs;olum <lb/>temporariis hominum commodis prouidit: Verum et aditus ad <lb/>omnes orbis prouincias patefecit: Ex quo effectum e&longs;t: Vt fruges <lb/><expan abbr="aromata/gemmas/rerũque">aromata / gemmas / rerumque</expan> peritias et cognitiones: et quæcunque ad <lb/>&longs;alutem & uitæ modum conferant: homines hominibus mutuis <lb/>officiis communicarint: Adde his tormenta / machinas / arces/ et <lb/>quæ ad patriam / libertatem rem / decu&longs;que ciuitatis tuendam au<lb/>gendamque ad propagandum &longs;tabiliendumque imperium ualeant: <lb/>Equidem &longs;ic arbitior: quotquot a uetere <expan abbr="hominũ">hominum</expan> memoria urbes <lb/>ob&longs;idione &longs;ub aliorum <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> uenerint: &longs;i <expan abbr="rog&etilde;tur">rogentur</expan> a quo debellatæ <pb xlink:href="004/01/003.jpg"/>&longs;ubacteque &longs;int: non negaturas ab architecto. </s> |
| | <s id="N400130">Armatum enim faci<lb/>le ho&longs;tem contemp&longs;i&longs;&longs;e: Sed ingenii uim: et operum molem: & <lb/>tormentorum impetum: quibus urgeret/obrueret/pre&longs;&longs;aretque ar<lb/>chitectus tolerare diutius nequiui&longs;&longs;e. </s> |
| <s>Et contra ob&longs;e&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> <lb/>euenit: ut &longs;e &longs;e alia re magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> architecti ope et artibus &longs;atis fore <lb/>tutos deputent. </s> | <s id="N400139">Et contra ob&longs;e&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nun&qtilde;">nunque</expan> <lb/>euenit: ut &longs;e &longs;e alia re magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> architecti ope et artibus &longs;atis fore <lb/>tutos deputent. </s> |
| | <s id="N40014C">Tum &longs;i habitas expeditiones repetas / forta&longs;&longs;i&longs; <lb/>reperies huius artibus et uirtute uictorias plures <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> imperatoris <lb/>ductu au&longs;picii&longs;ue partas: ho&longs;temque &longs;epius huius ingenio ab&longs;que illi <lb/>us <expan abbr="armi&longs;/&qtilde;">armi&longs; / quae</expan> illius ferro / &longs;ine i&longs;tius con&longs;ilio &longs;uccubui&longs;&longs;e: Et quod <lb/>maxime præ&longs;tat / parua manu &longs;aluoque uincit milite architectu&longs;. <lb/></s> |
| <s>Tum &longs;i habitas expeditiones repetas/forta&longs;&longs;i&longs; <lb/>reperies huius artibus et uirtute uictorias plures <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> imperatoris <lb/>ductu au&longs;picii&longs;ue partas: ho&longs;temque &longs;epius huius ingenio ab&longs;que illi <lb/>us <expan abbr="armi&longs;/&qtilde;">armi&longs;/quae</expan> illius ferro/&longs;ine i&longs;tius con&longs;ilio &longs;uccubui&longs;&longs;e: Et quod <lb/>maxime præ&longs;tat/parua manu &longs;aluoque uincit milite architectu&longs;. <lb/></s> | <s id="N400160">De utilitate hactenus. </s> |
| | <s id="N400163">Quam uero grata & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> penitus i&longs;ideat ani<lb/>mis ædificandi cura & ratio cum aliunde / tum hinc apparet / quod <lb/>neminem reperias modo ad&longs;int facultates / qui non totus ad quip<lb/>piam coædificandum pendeat: Et &longs;iquid ad rem ædificatoriam <lb/>excogitarit / uolens ac lubens non proferat: & qua&longs;i iubente natu<lb/>ra u&longs;ui hominum propalet. </s> |
| <s>De utilitate hactenus. </s> | <s id="N400174">Et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;epe euenit: ut etiam rebus ali <lb/>is occupati nequeamus non facere / quin mente et animo aliquas <lb/>ædificationes commentemur. </s> |
| | <s id="N40017F">Et aliorum &longs;pectato ædificio &longs;in <lb/>gulas ilico dimen&longs;iones lu&longs;tramus ac pen&longs;itamus pro que ingenii <lb/>uiribus di&longs;quirimus quid nam adimi / addi immutariue po&longs;&longs;it: <lb/>quo id opus reddatur elegantius / ultroque monemus. </s> |
| <s>Quam uero grata & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> penitus i&longs;ideat ani <lb/>mis ædificandi cura & ratio cum aliunde / tum hinc apparet/ quod<lb/>neminem reperias modo ad&longs;int facultates/qui non totus ad quip <lb/>piam coædificandum pendeat: Et &longs;iquid ad rem ædificatoriam <lb/>excogitarit/uolens ac lubens non proferat: & qua&longs;i iubente natu <lb/>ra u&longs;ui hominum propalet. </s> | <s id="N400188">Si quid uero <lb/>bene diffinitum recteque ab&longs;olutum &longs;it: quis id non &longs;pectet <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;um<lb/>ma uoluptate atque ilaritate? </s> |
| | <s id="N400193"><expan abbr="Iã">Iam</expan> uero <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ciues domi fori&longs;que non <lb/>iuuerit modo atque delectarit architectura / &longs;ed multo quidem ho<lb/>ne&longs;tarit quid e&longs;t quod referam? </s> |
| <s>Et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;epe euenit: ut etiam rebus ali <lb/>is occupati nequeamus non facere / quin mente et animo aliquas <lb/>ædificationes commentemur. </s> | <s id="N4001A1">Quis <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ibi laudi a&longs;cribat quod <lb/>ædificarit? </s> |
| | <s id="N4001AA">Priuatis etiam quod habitemus ædibus paulo accura<lb/>tius con&longs;tructis gloriam? </s> |
| <s>Et aliorum &longs;pectato ædificio &longs;in <lb/>gulas ilico dimen&longs;iones lu&longs;tramus ac pen&longs;itamus pro que ingenii <lb/>uiribus di&longs;quirimus quid nam adimi/addi immutari ue po&longs;&longs;it: <lb/>quo id opus reddatur elegantius/ultroque monemus. </s> | <s id="N4001AF">Eoni uiri quod parietem aut porticum du<lb/>xeris lauti&longs;&longs;imam / quod ornamenta po&longs;tium <expan abbr="colunnarũ">colunnarum</expan> tectique <expan abbr="ĩpo">impo</expan><lb/>&longs;ueris et tuam et &longs;uam uicem comprobant et <expan abbr="congratulãtur">congratulantur</expan>: Vel <lb/>ea re maxime quod intelligunt quidem te fructu hoc diuitiarum <lb/>tibi / familiæ / po&longs;teris urbique <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> decoris et dignitatis adau<lb/>xi&longs;&longs;e. </s> |
| | <s id="N4001CC">Cretam in&longs;ulam in primis <expan abbr="&longs;epulcrũ">&longs;epulcrum</expan> iouis nobilitauit: nec <lb/>tantum Apollinis oraculo <expan abbr="Delon/&qtilde;">Delon / quae</expan> forma & &longs;pecie urbis templi <lb/>que maie&longs;tate colebatur. </s> |
| <s>Si quid uero <lb/>bene diffinitum recteque ab&longs;olutum &longs;it: quis id non &longs;pectet <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;um <lb/>ma uoluptate atque ilaritate? </s> | <s id="N4001DB"><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> uero auctoritati <expan abbr="ĩperii">imperii</expan> & nomis <pb xlink:href="004/01/004.jpg"/>latini <expan abbr="cõtulerit">contulerit</expan> ædificatio nihil plus dico <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos ex his bu&longs;tis et re<lb/>&longs;iduis ueteris magnificentiæ: quæ pa&longs;&longs;im uidemus multa hi&longs;tori<lb/>cis credere didici&longs;&longs;e: quæ alioquin forta&longs;&longs;e minus credibilia uide<lb/><expan abbr="ban&ttilde;">bantur</expan>. </s> |
| | <s id="N4001FA">Preclare <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> apud <expan abbr="Tuchidid&etilde;">Tuchididem</expan> prudentia ueterum com<expan abbr="proba&ttilde;">probatur</expan>: <lb/>qui ita urbem omni ædificiorum genere para&longs;&longs;ent / ut longe <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> erant <lb/>potentiores <expan abbr="uideren&ttilde;">uiderentur</expan>: Et quis fuit &longs;ummorum ac &longs;apienti&longs;&longs;imorum <expan abbr="prĩ">prin</expan><lb/>cipum/quin inter primas propagandi <expan abbr="noĩs">nominis</expan> et po&longs;teritatis curas rem <lb/>habuerit <expan abbr="ædificatoriã">ædificatoriam</expan>? </s> |
| <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> uero <expan abbr="&qtilde;tum">quatum</expan> ciues domi fori&longs;que non <lb/>iuuerit modo atque delectarit architectura / &longs;ed multo quidem ho <lb/>ne&longs;tarit quid e&longs;t quod referam? </s> | <s id="N400225">Sed de his hactenus. </s> |
| | <s id="N400228">Demum hoc &longs;it ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/><expan abbr="&longs;tabilitatem/dignitat&etilde;/decu&longs;que">&longs;tabilitatem / dignitatem / decu&longs;que</expan> rei pulice <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> debere archi<lb/>tecto: Qui quidem efficiat ut in ocio cum amænitate / fe&longs;tiuitate <lb/>&longs;alubritate: In negocio <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="emolum&etilde;to">emolumento</expan> rerum que <expan abbr="increm&etilde;to">incremento</expan>: in utri&longs;que <lb/>&longs;ine periculo & cum dignitate uer&longs;emur. </s> |
| <s>Quis <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ibi laudi a&longs;cribat quod <lb/>ædificarit? </s> | <s id="N40024A">Hunc igitur ex uolup<lb/>tate/ atque mirifica opum gratia: exque nece&longs;&longs;itate: exque inuentorum <lb/>adiumentis præ&longs;idioque: exque fructu po&longs;teritatis <expan abbr="probandũ">probandum</expan> <expan abbr="colendũ">colendum</expan> <lb/>que e&longs;&longs;e: atque inter primarios / qui de genere hominum <expan abbr="hõres">honores</expan> et pre<lb/>mia meruerint/ <expan abbr="h&etilde;ndum">hendum</expan> non negabimus. </s> |
| | <s id="N400265">Atque nos <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> i&longs;tec <lb/>ita e&longs;&longs;e intelligeremus / cæpimus animi gratia de eius arte et re<lb/>bus accuratius per&longs;crutari: quibus nam principiis diducerentur / <lb/>quibu&longs;ue optibus haberentur: atque finirentur: quas cum <expan abbr="ĩueni&longs;&longs;em">inueni&longs;&longs;em</expan> <lb/>genere uaria numero pene infinita / re admirabilia / utilitate incre<lb/>dibili: ut interdum non con&longs;taret que nam hominum <expan abbr="cõditio">conditio</expan>: aut <lb/>quæ rei p. </s> |
| <s>Priuatis etiam quod habitemus ædibus paulo accura <lb/>tius con&longs;tructis gloriam? </s> | <s id="N400284">pars / aut quis ciuitatis &longs;tatus magis debeat architecto / <lb/><expan abbr="ĩmo">immo</expan> <expan abbr="omĩum">ominum</expan> commoditatum inuentori: publica an priuata: &longs;acra <lb/>an profana: ocium an negocium: &longs;inguli ne quique / an genus homi<lb/>num uniuer&longs;um / In&longs;tituimus pluribus de cau&longs;is: quæ longum e&longs; <lb/>&longs;et hic pro&longs;equi: eadem i&longs;ta colligere: quæ his decem libris <expan abbr="mãda">manda</expan><lb/>ta <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> litteris: Quorum hic erit rebus <expan abbr="tractãdis">tractandis</expan> ordo: <expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> <lb/>quod corpus <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="anĩaduertimus">animaduertimus</expan>: quod linea mentis / ueluti <lb/>alia corpora <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> & materia: Quorum alterum i&longs;tic ab ingenio <lb/>produceretur: alterum a natura &longs;u&longs;ciperetur: Huic mentem cogi<lb/>tationemque / huic alteri parationem &longs;electionemque adhibendam. <lb/></s> |
| | <s id="N4002C1">Sed <expan abbr="utrorũque">utrorumque</expan> per &longs;e <expan abbr="neutrũ">neutrum</expan> &longs;atis ad rem ualere intelleximus / ni & <lb/>periti artificis manus / quæ lineamentis materiam <expan abbr="cõformaret">conformaret</expan> ac <lb/>ce&longs;&longs;erit: Cumque ædificiorum uarii e&longs;&longs;ent <expan abbr="u&longs;us/pue&longs;tigandũ">u&longs;us / pue&longs;tigandum</expan> fuit an <pb xlink:href="004/01/005.jpg"/>eadem lineamentorum finitio quibu&longs;que operibus conueniret. </s> |
| <s>Eoni uiri quod parietem aut porticum du <lb/>xeris lauti&longs;&longs;imam/ quod ornamenta po&longs;tium <expan abbr="colunnarũ">colunnarum</expan> tectique <expan abbr="ĩpo">impo</expan> <lb/>&longs;ueris et tuam et &longs;uam uicem comprobant et <expan abbr="congratulãtur">congratulantur</expan>: Vel <lb/>ea re maxime quod intelligunt quidem te fructu hoc diuitiarum <lb/>tibi/familiæ/po&longs;teris urbique <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> decoris et dignitatis adau <lb/>xi&longs;&longs;e. </s> | <s id="N4002DC">Di<lb/>&longs;tinximus ea de re ædificiorum genera / in quibus quidem <expan abbr="cũ">cum</expan> ha<lb/>bere plurimum momenti uideremus / cohæ&longs;ionem modumque line <lb/>arum inter &longs;e: ex quo præcipua pulchritudinis effectio emanarit <lb/>De pulchritudine idcirco cæpimus di&longs;quirere quid nam e&longs;&longs;et / et <lb/>qualis cuique deberetur. </s> |
| | <s id="N4002ED">Cumque in his omnibus peccata <expan abbr="interdũ">interdum</expan> of<lb/><expan abbr="fenderentur/ĩue&longs;tigauimu&longs;">fenderentur / inue&longs;tigauimu&longs;</expan> quo pacto emendari in&longs;taurarique po&longs;<lb/>&longs;ent. </s> |
| <s>Cretam in&longs;ulam in primis <expan abbr="&longs;epulcrũ">&longs;epulcrum</expan> iouis nobilitauit: nec <lb/>tantum Apollinis oraculo <expan abbr="Delon/&qtilde;">Delon/quae</expan> forma & &longs;pecie urbis templi <lb/>que maie&longs;tate colebatur. </s> | <s id="N4002FB">Cuique igitur libro pro rerum uarietate &longs;uus in&longs;cribitur titu<lb/>lus hunc in modum: Nam primi quidem titulus. </s> |
| | <s id="N400300">Primo <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan><lb/>ta. </s> |
| <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> uero auctoritati <expan abbr="ĩperii">imperii</expan> & nomis <pb xlink:href="004/01/004.jpg"/>latini <expan abbr="cõtulerit">contulerit</expan> ædificatio nihil plus dico <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos ex his bu&longs;tis et re <lb/>&longs;iduis ueteris magnificentiæ: quæ pa&longs;&longs;im uidemus multa hi&longs;tori <lb/>cis credere didici&longs;&longs;e: quæ alioquin forta&longs;&longs;e minus credibilia uide <lb/><expan abbr="ban&ttilde;">bantur</expan>. </s> | <s id="N400309">Secundo materia: Tertio opus: Quarto uniuer&longs;orum opus: <lb/>Quinto Singulorum opus: Sexto Ornamentum: Septimo Sacro <lb/>rum ornamentum: Octauo Publici profani <expan abbr="ornamentũ">ornamentum</expan>: Nono Pri<lb/><expan abbr="uatoriũ">uatorium</expan> <expan abbr="ornam&etilde;tũ">ornamentum</expan>: <expan abbr="Decĩo">Decino</expan> Opum in&longs;tauratio: additi nauis: æraria <lb/>bi&longs;toria: numeri & linearum. </s> |
| | <s id="N400323">Quid <expan abbr="cõferat">conferat</expan> architectus in negocio.</s> |
| <s>Preclare <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> apud <expan abbr="Tuchidid&etilde;">Tuchididem</expan> prudentia ueterum com <expan abbr="proba&ttilde;">probatur</expan>: <lb/>qui ita urbem omni ædificiorum genere para&longs;&longs;ent/ut longe <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> erant <lb/>potentiores <expan abbr="uideren&ttilde;">uiderentur</expan>: Et quis fuit &longs;ummorum ac &longs;apienti&longs;&longs;imorum <expan abbr="prĩ">prim</expan> <lb/>cipum/quin inter primas propagandi <expan abbr="noĩs">noins</expan> et po&longs;teritatis curas rem <lb/>habuerit <expan abbr="ædificatoriã">ædificatoriam</expan>? </s> | </p> |
| | <p id="N40032A" type="head"> |
| <s>Sed de his hactenus. </s> | <s id="N40032C">LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE LINEAMEN<lb/>TIS LIBER PRIMVS</s> |
| | </p> |
| <s>Demum hoc &longs;it ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/><expan abbr="&longs;tabilitatem/dignitat&etilde;/decu&longs;que">&longs;tabilitatem/dignitaten/decu&longs;que</expan> rei pulice <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> debere archi <lb/>tecto: Qui quidem efficiat ut in ocio cum amænitate/ fe&longs;tiuitate <lb/>&longs;alubritate: In negocio <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="emolum&etilde;to">emolumento</expan> rerum que <expan abbr="increm&etilde;to">incremento</expan>: inutri&longs;que<lb/>&longs;ine periculo & cum dignitate uer&longs;emur. </s> | <p id="N400331" type="main"> |
| | <s id="N400333">E LINEAMENTIS AEDIFICIORVM </s> |
| <s>Hunc igitur ex uolup <lb/>tate/ atque mirifica opum gratia: exque nece&longs;&longs;itate: exque inuentorum <lb/>adiumentis præ&longs;idioque: exque fructu po&longs;teritatis <expan abbr="probandũ">probandum</expan> <expan abbr="colendũ">colendum</expan> <lb/>que e&longs;&longs;e: atque inter primarios/qui de genere hominum <expan abbr="hõres">horres</expan> et pre <lb/>mia meruerint/ <expan abbr="h&etilde;ndum">henndum</expan> non negabimus. </s> | </p> |
| | <p id="N400336" type="main"> |
| <s>Atq nos <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> i&longs;tec <lb/>ita e&longs;&longs;e intelligeremus/ cæpimus animi gratia de eius arte et re <lb/>bus accuratius per&longs;crutari: quibus nam principiis diducerentur/ <lb/>quibu&longs;ue ptibus haberentur: atque finirentur: quas cum <expan abbr="ĩueni&longs;&longs;em">inueni&longs;&longs;em</expan> <lb/>genere uaria numero pene infinita/re admirabilia/utilitate incre <lb/>dibili: ut interdum non con&longs;taret que nam hominum <expan abbr="cõditio">conditio</expan>: aut <lb/>quæ reip. </s> | <s id="N400338"><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>con&longs;cripturi optima et eleganti&longs;&longs;ima quæmque <lb/>a periti&longs;&longs;imis maioribus fui&longs;&longs;e litteris tradita <lb/>et quæ in ip&longs;is opibus facundis e&longs;&longs;e ob&longs;eruata <lb/>animaduerterimus / colligemus: <expan abbr="no&longs;trũque">no&longs;trumque</expan> hoc <lb/>in opus tran&longs;feremus: His etiam addemus &longs;i <lb/>quid no&longs;tro ingenio et perue&longs;tigandi cura et la<lb/>bore ad inuenerimus: quod quidem u&longs;ui futurum putemus: Sed <lb/>cum huiu&longs;modi rebus alioquin duris et a&longs;peris atque multa experte <lb/>ob&longs;curi&longs;&longs;imis con&longs;cribendis me cupiam e&longs;&longs;e <expan abbr="aperti&longs;&longs;imũ/et">aperti&longs;&longs;imum / et</expan> quo <lb/>ad fieri po&longs;&longs;it facilem et <expan abbr="expediti&longs;&longs;imũ">expediti&longs;&longs;imum</expan>: no&longs;tro pro more explicabi<lb/>mus. </s> |
| | <s id="N40035F">quid nam &longs;it quod aggrediar. </s> |
| <s>pars/aut quis ciuitatis &longs;tatus magis debeat architecto / <lb/><expan abbr="ĩmo">immo</expan> <expan abbr="omĩum">ominum</expan> commoditatum inuentori: publica an priuata: &longs;acra <lb/>an profana: ocium an negocium: &longs;inguli ne quique/an genus homi <lb/>num uniuer&longs;um/In&longs;tituimus pluribus de cau&longs;is: quæ longum e&longs; <lb/>&longs;et hic pro&longs;equi: eadem i&longs;ta colligere: quæ his decem libris <expan abbr="mãda">manda</expan> <lb/>ta <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> litteris: Quorum hic erit rebus <expan abbr="tractãdis">tractandis</expan> ordo: <expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> <lb/>qd corpus <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="anĩaduertimus">aninaduertimus</expan>: quod lineamentis/ueluti <lb/>alia corpora <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> & materia: Quorum alterum i&longs;tic ab ingenio <lb/>produceretur: alterum a natura &longs;u&longs;ciperetur: Huic mentem cogi <lb/>tationemque/huic alteri parationem &longs;electionemque adhibendam. <lb/></s> | <s id="N400362">Nam hinc non negligendi <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>dicendarum fontes <expan abbr="patebũt">patebunt</expan>: unde cetera æquabiliore oratione <expan abbr="dicã&ttilde;">dicantur</expan> <lb/>Rem <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic ordinemur. </s> |
| | <s id="N400379">Tota res adificatoria lineamentis et <lb/>&longs;tructura con&longs;tituta <expan abbr="&etilde;">em</expan>: <expan abbr="Lineam&etilde;torũ">Lineamentorum</expan> <expan abbr="omĩs">omnibus</expan> uis et ratio con&longs;umitur: <lb/>Vt recta ab&longs;olutaque habeatur uia coaptandi iungendique lineas et <pb xlink:href="004/01/006.jpg"/>angulos: quibus ædificii facies comprehendatur atque conclude<gap/>tur <lb/>Atqui e&longs;t quidem lineamenti munus et officium præ&longs;cribere ædi<lb/>ficiis et partibus ædificiorum aptum locum et certum numerum: <lb/>dignumque modum & gratum <expan abbr="ordĩem">ordinem</expan>: ut iam tota ædificii forma <lb/>et figura ip&longs;is in lineamentis conquie&longs;cat. </s> |
| <s>Sed <expan abbr="utrorũque">utrorunque</expan> per &longs;e <expan abbr="neutrũ">neutrum</expan> &longs;atis adrem ualere intelleximus/ni & <lb/>periti artificis manus/quæ lineamentis materiam <expan abbr="cõformaret">conformaret</expan> ac <lb/>ce&longs;&longs;erit: Cumque ædificiorum uarii e&longs;&longs;ent <expan abbr="u&longs;us/pue&longs;tigandũ">u&longs;us/pue&longs;tigandum</expan> fuit an <pb xlink:href="004/01/005.jpg"/>eadem lineamentorum finitio quibu&longs;que operibus conueniret. </s> | <s id="N40039E">Neque habet lineamen<lb/>tum in &longs;e ut materiam &longs;equatur: Sed e&longs;t huiu&longs;modi ut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pluri<lb/>mis in ædificiis e&longs;&longs;e lineamenta &longs;entiamus: ubi una atque eadem in <lb/>illis &longs;pectetur forma. </s> |
| | <s id="N4003AB">Hoc e&longs;t ubi eorum partes: et partium &longs;ingu<lb/>larum &longs;itus atque ordines inter &longs;e <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan> totis angulis toti&longs;que li <lb/>neis. </s> |
| <s>Di <lb/>&longs;tinximus ea de re ædificiorum genera/ in quibus quidem <expan abbr="cũ">cum</expan> ha <lb/>bere plurimum momenti uideremus/cohæ&longs;ionem modumque line <lb/>arum inter &longs;e: ex quo præcipua pulchritudinis effectio emanarit <lb/>De pulchritudine idcirco cæpimus di&longs;quirere quid nam e&longs;&longs;et/ et <lb/>qualis cuique deberetur. </s> | <s id="N4003B6">Et licebit integras formas præ&longs;eribere animo et mente / &longs;eclu<lb/>&longs;a omni materia: Quam rem a&longs;&longs;equemur adnotando et <expan abbr="præfini&etilde;">præfinien</expan><lb/>do angulos & lineas certa directione et connexione. </s> |
| | <s id="N4003C1">Hæc <expan abbr="cũ">cum</expan> ita <lb/>&longs;int: erit ergo <expan abbr="lineamentũ">lineamentum</expan> certa con&longs;tan&longs;que præ&longs;criptio concepta a<lb/>nimo / facta lineis et angulis perfectaque animo & ingenio erudito: <lb/>Quod &longs;i uelimus inue&longs;tigare <expan abbr="quidnã">quidnam</expan> <expan abbr="ip&longs;ũ">ip&longs;um</expan> ædificium totaque &longs;t<gap/>c <lb/>tura per &longs;e &longs;it / forta&longs;&longs;i<gap/>s facient ad rem / &longs;i <expan abbr="cõ&longs;iderabimus">con&longs;iderabimus</expan> quibus pri<lb/>mordiis quibu&longs;ue progre&longs;&longs;ibus inhabitandi &longs;edes / quas ædificia <lb/><expan abbr="nũcupant/olim">nuncupant / olim</expan> cæperint atque excieuerint: Qui &longs;i recte opinor / <lb/>de tota hac re &longs;ic &longs;tatui&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus. </s> |
| <s>Cumque in his omnibus peccata <expan abbr="interdũ">interdum</expan> of <lb/><expan abbr="fenderentur/ĩue&longs;tigauimu&longs;">fenderentur/inue&longs;tigauimu&longs;</expan> quo pacto emendari in&longs;taurarique po&longs; <lb/>&longs;ent. </s> | <s id="N4003ED">Principio genus <expan abbr="hominũ">hominum</expan> <lb/>in aliqua tuta regione &longs;ibi quæ&longs;iui&longs;&longs;e quie&longs;cendi &longs;patia: et illic in <lb/>uenta area u&longs;ui <expan abbr="cõmoda">commoda</expan> et grata con&longs;titi&longs;&longs;e: atque &longs;itum ip&longs;um oc<lb/>cupaui&longs;&longs;e: ut non eodem loco fieri dome&longs;tica omnia et priuata <gap/>o <lb/>luerit: Sed alibi accubari / alibi focum haberi: alibi alia ad u&longs;um <lb/>collocari: Hic adeo cepi&longs;&longs;e meditari ut tecta <expan abbr="poner&etilde;t">ponerent</expan>: quo e&longs;&longs;ent <lb/>a &longs;ole et imbribus operti: Idque ut facerent adieci&longs;&longs;e: deinde parie<lb/>tum latera: quibus tecta <expan abbr="imponeren&ttilde;">imponerentur</expan>. </s> |
| | <s id="N400410">Sic enim a geli<gap/>dis <expan abbr="t&etilde;pe&longs;ta">tempe&longs;ta</expan><lb/>tibus & pruino&longs;is uentis &longs;e futurus tutiores intelligebant: <expan abbr="Domũ">Domum</expan> <lb/>parietibus aperui&longs;&longs;e a &longs;olo in &longs;ublimi uias et fene&longs;tras: quibus <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>aditus et congre&longs;&longs;us darentur: tum et lumina et auræ aptis <expan abbr="t&etilde;po">tempo</expan><lb/>ribus exciperentur: et concepta forta&longs;&longs;is intra lares aqua uapores <lb/>que expurgarentur. </s> |
| <s>Cuique igitur libro pro rerum uarietate &longs;uus in&longs;cribitur titu <lb/>lus hunc in modum: Nam primi quidem titulus. </s> | <s id="N40042F">Ita quicunque ille &longs;uit &longs;eu Ve&longs;ta dea Saturni fi<lb/>lia / &longs;eu Heurialus Hiperbiu&longs;que fratres/ &longs;eu Gellio aut tra&longs;o / Cy<lb/>clops / ue Tiphinchius / qui i&longs;ta <expan abbr="prĩcipio">principio</expan> in&longs;tituerit: Tandem &longs;ic <lb/>puto hos fui&longs;&longs;e <expan abbr="cond&etilde;dorum">condendorum</expan> ædificiorum <expan abbr="prĩos">prinos</expan> ortus / primosque <expan abbr="ordĩes">ordines</expan> <pb xlink:href="004/01/007.jpg"/>Demum excreui&longs;&longs;e u&longs;u et arte hanc rem arbitror: Variis ædifici <lb/>orum generibus inuentis: quo ad res prope infinita redacta e&longs;t. <lb/></s> |
| | <s id="N40044F">Namque alia quidem publica: alia priuata: alia &longs;acra: alia profana <lb/>alia ad u&longs;um & nece&longs;&longs;itatem: alia ad urbis <expan abbr="ornam&etilde;tũ">ornamentum</expan>: alia ad tem<lb/>plorum uoluptatem con&longs;tituuntur: Sed omnia ab his / quæ recen<lb/>&longs;uimus principiis mana&longs;&longs;e negabit nemo. </s> |
| <s>Primo <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan> <lb/>ta. </s> | <s id="N40045C">Que &longs;i ita &longs;unt in <lb/>promptu e&longs;t totam ædificandi rem con&longs;tare partibus &longs;ex: Hæ <lb/>&longs;unt eiu&longs;modi: Regio: Area: Partitio: Paries: Tectum: Apertio: <lb/>Hæc principia &longs;i fuerint percognita fiet ut quæ dicturi &longs;umus fa<lb/>cilius intelligantur: Ergo ea &longs;ic finiemus. </s> |
| | <s id="N400467">Namque erit quidem a<lb/>pud nos Regio circumexpo&longs;ita totius &longs;oli amplitudo & facies: <lb/>ubi ædificandum &longs;it: cuius pars erit area. </s> |
| <s>Secundo materia: Tertio opus: Quarto uniuer&longs;orum opus: <lb/>Quinto Singulorum opus: Sexto Ornamentum: Septimo Sacro <lb/>rum ornamentum: Octauo Publici profani <expan abbr="ornamentũ">ornamentum</expan>: Nono Pri <lb/><expan abbr="uatoriũ">uatorium</expan> <expan abbr="ornam&etilde;tũ">ornamentum</expan>: <expan abbr="Decĩo">Decino</expan> Opum in&longs;tauratio: additi nauis: æraria <lb/>bi&longs;toria: numeri & linearum. </s> | <s id="N40046E">Area uero erit certum <lb/>quoddam loci per&longs;criptum &longs;patium: quod quidem muro ad u&longs;us <lb/>utilitatemque <expan abbr="ambian&ttilde;">ambulantur</expan>. </s> |
| | <s id="N400479">Sed areæ apellatione ueniet quoque id / quo<lb/>cunque ip&longs;um ædificii loco &longs;it: quod deambulantes ue&longs;tigio premi <lb/>mus. </s> |
| <s>Quid <expan abbr="cõferat">conferat</expan> architectus in negocio.</s></p><p type="head"> | <s id="N400480">Partitio e&longs;t quæ totius ædificationis aream <expan abbr="ĩ">in</expan> minoris areas <lb/>partitur: unde fit ut qua&longs;i membris in unum adactis & coaptatis <lb/>totum ædificii corpus minoribus ædificiis refertum &longs;it. </s> |
| | <s id="N40048B">Parietem <lb/>dicimu&longs; omnem &longs;tructuram: quæ a &longs;olo in altum &longs;urrexerit ad fe<lb/>rendum onus tectorum: quæ ue obducta &longs;tet ad interiora ædificii <lb/>ua<gap/>cua obuallanda. </s> |
| <s>LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE LINEAMEN <lb/>TIS LIBER PRIMVS</s></p><p type="main"> | <s id="N400496">Tectum appellamus non partem illam ædi<lb/>ficii &longs;olum &longs;ublimem atque <expan abbr="extremã/qua">extrema / qua</expan> pluuiæ intercipiuntur: <lb/>Verum et tectum id maxime e&longs;t quicquid late / longeque di&longs;ten <lb/>tum &longs;upra deambulantium caput ad&longs;tet: Quo in genere &longs;unt con<lb/>tignationes / concamerationes / te&longs;tudinata: & eiu&longs;modi. </s> |
| | <s id="N4004A5">Aper<lb/>tiones nuncupamus quicquid e&longs;t ubique per ædificium: quod in <lb/>gre&longs;&longs;um / egre&longs;&longs;umue inde incolis rebusue præbent.</s> |
| <s>ELINEAMENTIS AEDIFICIORVM </s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p id="N4004AC" type="margin"> |
| <s><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>con&longs;cripturi optima et eleganti&longs;&longs;ima quæmque<lb/>a periti&longs;&longs;imis maioribus fui&longs;&longs;e litteris tradita <lb/>et quæ in ip&longs;is opibus facundis e&longs;&longs;e ob&longs;eruata <lb/>animaduerterimus/colligemus: <expan abbr="no&longs;trũque">no&longs;trunque</expan> hoc <lb/>in opus tran&longs;feremus: His etiam addemus &longs;i <lb/>quid no&longs;tro ingenio et pue&longs;tigandi cura et la <lb/>bore ad inuenerimus: quod quidem u&longs;ui futurum putemus: Sed <lb/>cum huiu&longs;modi rebus alioquin duris et a&longs;peris atque multa expte <lb/>ob&longs;curi&longs;&longs;imis con&longs;cribendis me cupiam e&longs;&longs;e <expan abbr="aperti&longs;&longs;imũ/et">aperti&longs;&longs;imun/et</expan> quo <lb/>ad fieri po&longs;&longs;it facilem et <expan abbr="expediti&longs;&longs;imũ">expediti&longs;&longs;imum</expan>: no&longs;tro pro more explicabi <lb/>mus. </s> | <s id="N4004AE"><margin.target id="marg2"/>d</s> |
| | </p> |
| <s>quid nam &longs;it qd aggrediar. </s> | <p id="N4004B3" type="main"> |
| | <s id="N4004B5">De his igitur & de &longs;ingulorum partibus nobis dicendum e&longs;t: &longs;i <lb/>prius non nulla rettulerimus: quæ quidem &longs;eu principia / &longs;eu prin<lb/>cipiis no&longs;tri huius in&longs;tituti operis in&longs;ita atque innata &longs;unt: pluri<lb/>mum certe facient ad rem: Nam con&longs;iderantibus an &longs;it quippi<lb/>am/quod quibu&longs;que harum quæ diximu&longs; partium conferat / tria <lb/>inuenimus minime <expan abbr="po&longs;tpon&etilde;da">po&longs;tponenda</expan>: quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> et tectis & parietibus <lb/>et reliquis eiu&longs;modi <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="cõueniãt">conueniant</expan>: ea &longs;unt hæc. </s> |
| <s>Nam hinc non negligendi <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>dicendarum fontes <expan abbr="patebũt">patebunt</expan>: unde cetera æquabiliore oratione <expan abbr="dicã&ttilde;">dicantur</expan> <lb/>Rem <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> &longs;ic ordinemur. </s> | <s id="N4004D4">Vt &longs;int eorum <pb xlink:href="004/01/008.jpg"/>&longs;ingula ad certum de&longs;tinatumque u&longs;um commoda et in primis &longs;alu<lb/>berrima: Ad firmitatem perpetuitatemque integra et &longs;olida & ad <lb/>modum æterna: Ad gratiam et amænitatem compta / compo&longs;ita: <lb/>et in omni parte &longs;ui / ut ita loquar / redimita. </s> |
| | <s id="N4004E1">His qua&longs;i rerum dicen<lb/>darum primordiis et fundamentis iactis ad in&longs;titutum pro&longs;equa<lb/>mur. </s> |
| <s>Tota res adificatoria lineamentis et <lb/>&longs;tructura o&longs;tituta <expan abbr="&etilde;">em</expan>: <expan abbr="Lineam&etilde;torũ">Lineamentorum</expan> <expan abbr="omĩs">omins</expan> uis et ratio con&longs;umitur: <lb/>Vt recta ab&longs;olutaque habeatur uia coaptandi iungendique lineas et <pb xlink:href="004/01/006.jpg"/>angulos: quibus ædificii facies comprehendatur atque conclud<gap/>tur <lb/>Atqui e&longs;t quidem lineamenti munus et officium præ&longs;cribere ædi <lb/>ficiis et partibus ædificiorum aptum locum et certum numerum: <lb/>dignumque modum & gratum <expan abbr="ordĩem">ordinem</expan>: ut iam tota ædificii forma <lb/>et figura ip&longs;is in lineamentis conquie&longs;cat. </s> | <s id="N4004E8">Regionem ueteres ut omni nocuo liberam et commodita<lb/>tibus re forti&longs;&longs;imam haberent / quo ad eius fieri poterat / uehemen<lb/>ter elaborabant: Atque inprimis cælum ne habituri e&longs;&longs;ent graue et <lb/>infe&longs;tum / omni diligentia pænitus præcauebant / prudenti id qui <lb/>dem & permaxime nece&longs;&longs;ario con&longs;ilio: Nam terram atque aquam <lb/>&longs;iquid habeat in &longs;e uitii / arte et ingenio corrigi po&longs;&longs;e non negant <lb/>Celum uero nulla ingenii ope / nullaque hominum manu &longs;atis <lb/>po&longs;&longs;e emendari a&longs;&longs;euerant: Et <expan abbr="omnĩo">omnino</expan> &longs;piritus anhelitus / quo uno <lb/>maxime uitam ali &longs;eruarique &longs;entimus / mirifice ad &longs;alutem confe<lb/>ret / &longs;i erit per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus: Tum et quantam habeat celum ingi<lb/>gnendis <gap/>/ producendis / alendis / &longs;eruandi&longs;que rebus uim: quis e&longs;t <lb/>quem id fugiat? </s> |
| | <s id="N40050B">Quando & præ&longs;tare ingenio eos <expan abbr="ĩtelligas">intelligas</expan> homi<lb/>nes: qui celo fruantur <expan abbr="puriore/&qtilde;">puriore / quae</expan> eos qui cra&longs;&longs;o et madenti. </s> |
| <s>Neque habet lineamen <lb/>tum in &longs;e ut materiam &longs;equatur: Sed e&longs;t huiu&longs;modi ut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> pluri <lb/>mis in ædificiis e&longs;&longs;e lineamenta &longs;entiamus: ubi una atque eadem in <lb/>illis &longs;pectetur forma. </s> | <s id="N400518">Quæ <lb/>una res poti&longs;&longs;imum effeci&longs;&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;/ut">creditur / ut</expan> athenien&longs;es acumine inge<lb/>nii multo præ&longs;titerint thebanis. </s> |
| | <s id="N400523">Celum pro &longs;itu & locorum facie ali<lb/>um atque alium haberi &longs;entimus: quarum uarietatum <expan abbr="rões">rones</expan> partim in<lb/>telligere uidemur / partim naturæ ob&longs;curitate abditæ atque ob&longs;tru&longs;æ <lb/>nos penitus latent: Sed de manife&longs;tis prius: po&longs;t occultiora per&longs;cu<lb/>tabimur: quo regiones <expan abbr="cõmodi&longs;&longs;imas">commodi&longs;&longs;imas</expan> deligere et &longs;aluberrime po&longs;<lb/>&longs;imus degere. </s> |
| <s>Hoc e&longs;t ubi corum partes: et partium &longs;ingu <lb/>larum &longs;itus atque ordines inter &longs;e <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan> totis angulis toti&longs;que li <lb/>neis. </s> | <s id="N400538">Aerem ueteres theologi <expan abbr="pallad&etilde;">palladem</expan> nuncuparunt: & <lb/>hanc Homerus <expan abbr="deã">deam</expan> <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> ait & <expan abbr="glaucopũ">glaucopum</expan> <expan abbr="apellari/purũ">apellari / purum</expan> &longs;ignificans <lb/>aerem: qui natura &longs;ui perlucidi&longs;&longs;imus &longs;it. </s> |
| | <s id="N400553">Atqui in promptu qui <lb/>dem e&longs;t eum e&longs;&longs;e aerem &longs;aluberrimum: qui purgati&longs;&longs;imus: et per <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus &longs;it: qui acie ui&longs;us liberrime peruius: qui perlucidus: <lb/>qui leui&longs;&longs;imus: qui coequabilis et minime uarius. </s> |
| <s>Et licebit integras formas præ&longs;eribere animo et mente/&longs;eclu <lb/>&longs;a omni materia: Quam rem a&longs;&longs;equemur adnotando et <expan abbr="præfini&etilde;">præfiniem</expan> <lb/>do angulos & lineas certa directione et connexione. </s> | <s id="N40055F">Tum contra <lb/>pe&longs;tiferum illic e&longs;&longs;e aerem &longs;tatuemus: ubi &longs;pi&longs;&longs;itudine <expan abbr="quadã">quadam</expan> aut <lb/>nebularum: Aut uaporum &longs;tet <expan abbr="cõcretus">concretus</expan> atque <expan abbr="fetul&etilde;tus">fetulentus</expan>. </s> |
| | <s id="N400572">Vt <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> quod<expan abbr="dã">dam</expan> <lb/>graue hæreat &longs;uperciliis: atque <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> premat. </s> |
| <s>Hæc <expan abbr="cũ">cum</expan> ita <lb/>&longs;int: erit ergo <expan abbr="lineamentũ">lineamentum</expan> certa con&longs;tan&longs;que præ&longs;criptio concepta a <lb/>nimo/facta lineis et angulis pfectaque animo & ingenio erudito: <lb/>Quod &longs;i uelimus inue&longs;tigare <expan abbr="quidnã">quidnam</expan> <expan abbr="ip&longs;ũ">ip&longs;um</expan> ædificium totaque &longs;t<gap/>c <lb/>tura p &longs;e &longs;it/forta&longs;&longs;<gap/>s facient ad rem/&longs;i <expan abbr="cõ&longs;iderabimus">con&longs;iderabimus</expan> quibus pri <lb/>mordiis quibu&longs;ue progre&longs;&longs;ibus inhabitandi &longs;edes / quas ædificia <lb/><expan abbr="nũcupant/olim">nuncupant/olim</expan> cæperint atque excieuerint: Qui &longs;i recte opinor/ <lb/>de tota hac re &longs;ic &longs;tatui&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus. </s> | <s id="N400583">Hæc ut ita &longs;int <expan abbr="utrãque">utranque</expan> in <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> fieri <expan abbr="arbitror/cũ">arbitror / cum</expan> cæteras ob <expan abbr="res/tũ">res / tum</expan> &longs;olibus <expan abbr="maxĩe">maxime</expan> atque <expan abbr="u&etilde;to">uento</expan>. <pb xlink:href="004/01/009.jpg"/>Neque hic phy&longs;ica illa recen&longs;ebimus / quo pacto ui &longs;olis uapores ex <lb/>intimis terræ ui&longs;ceribus <expan abbr="exhaurian&ttilde;">exhauriantur</expan>: atque in æthera <expan abbr="tollan&ttilde;">tollantur</expan>. </s> |
| | <s id="N4005AD">Quo <lb/>maximo in &longs;patio orbis ua&longs;tum incumulum coaggregati: aut im<lb/>mani mole &longs;ua face&longs;&longs;unt: aut radios &longs;olis excipiendo / qua parte a <lb/>refacti &longs;unt eo in latus labunur<gap/> &longs;uoque ca&longs;u aerem impellunt / uen<lb/>to&longs;que <expan abbr="concitãt">concitant</expan>: Indeque &longs;e&longs;e intra occeanum acti &longs;iti <expan abbr="immergũt">immergunt</expan>: ma<lb/>ri demum infu&longs;i et humore pregnantes iterato aere uagando uen<lb/>tis <expan abbr="coercen&ttilde;">coercentur</expan>: et qua&longs;i &longs;pongia per&longs;tricti guttatim expre&longs;&longs;um humo <lb/>rem &longs;tillent atque impluant: quo & noui terra uapores <expan abbr="concreen&ttilde;">concreentur</expan>: <lb/>Siue hæc uera &longs;int quæ recen&longs;uimus: &longs;iue <expan abbr="&etilde;">em</expan> uentus aut &longs;icca fumo <lb/>&longs;itas terræ: Aut calida euaporatio mota a frigore <expan abbr="impell&etilde;te">impellente</expan>: &longs;iue <lb/>aeris flatus: &longs;iue purus aer mundi motu / aut &longs;yderum cur&longs;u & radio <lb/><expan abbr="cõmotus">commotus</expan>: &longs;iue generabilis <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;piritus &longs;uapte natura agitabilis / <lb/>&longs;iue <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> &longs;it / quod non in &longs;e ip&longs;o &longs;ed in aere potius con&longs;i&longs;tat <expan abbr="ductũ">ductum</expan> <lb/>ex calida ui <expan abbr="&longs;ũmi">&longs;ummi</expan> ætheris atque incen&longs;ione <expan abbr="fcã">fcam</expan> ad <expan abbr="aer&etilde;">aerem</expan> liquentem: <lb/>Siue aliorum alia ulla ratio & opinio indi&longs;qui&longs;itione habenda fumi<lb/>or & antiquior e&longs;t / pretereundum cen&longs;eo / quod forta&longs;&longs;is ab re uideri <lb/>po&longs;&longs;it. </s> |
| <s>Principio genus <expan abbr="hominũ">hominum</expan> <lb/>in aliqua tuta regione &longs;ibi quæ&longs;iui&longs;&longs;e quie&longs;cendi &longs;patia: et illic in <lb/>uenta area u&longs;ui <expan abbr="cõmoda">commoda</expan> et grata con&longs;titi&longs;&longs;e: atque &longs;itum ip&longs;um oc <lb/>cupaui&longs;&longs;e: ut non eodem loco fieri dome&longs;tica omnia et priuata <gap/>o <lb/>luerit: Sed alibi accubari/alibi focum haberi: alibi alia ad u&longs;um <lb/>collocari: Hic adco cepi&longs;&longs;e meditari ut tecta <expan abbr="poner&etilde;t">ponerent</expan>: quo e&longs;&longs;ent <lb/>a &longs;ole et imbribus operti: Idque ut facerent adieci&longs;&longs;e: deinde parie <lb/>tum latera: quibus tecta <expan abbr="imponeren&ttilde;">imponerentur</expan>. </s> | <s id="N400605">Verum hinc ni fallor <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> ut po&longs;&longs;imus interpretari cur <lb/>&longs;it / quod uidemus alias orbis regiones e&longs;&longs;e eiu&longs;modi / ut aere gaude<lb/>ant læti&longs;&longs;imo: dum aliæ illis contiguæ & prope po&longs;itæ in &longs;inu <lb/>tri&longs;tiore celo et qua&longs;i me&longs;to die con&longs;or<gap/>de&longs;cant: Nanque id quidem <lb/>fieri <expan abbr="cõiecto">coniecto</expan> aliam nullam ob rem / ni&longs;i quod his cum &longs;olo: & uen<gap/>is <lb/>non bene conueniat. </s> |
| | <s id="N40061E">Siracu&longs;as aiebat Cicero ita e&longs;&longs;e po&longs;itas. </s> |
| <s>Sic enim a gel<gap/>dis <expan abbr="t&etilde;pe&longs;ta">tempe&longs;ta</expan> <lb/>tibus & pruino&longs;is uentis &longs;e futurus tutiores intelligebant: <expan abbr="Domũ">Domum</expan> <lb/>parietibus aperui&longs;&longs;e a &longs;olo in &longs;ublimi uias et fene&longs;tras: quibus <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>aditus et congre&longs;&longs;us darentur: tum et lumina et auræ aptis <expan abbr="t&etilde;po">tempo</expan> <lb/>ribus exciperentur: et concepta forta&longs;&longs;is intra lares aqua uapores <lb/>que expurgarentur. </s> | <s id="N400621">ut <lb/>integrum per annum accolæ cuiu&longs;que diei &longs;olem uideant: rarum id <lb/>tamen <expan abbr="optandũ/et">optandum / et</expan> quo ad nece&longs;&longs;itas: locique oportunitas non inter <lb/>pellarit / in primis affectandum: Summendaque ea omnium erit re<lb/>gio: ab qua nebularum uis: & omnis <expan abbr="d&etilde;&longs;ioris">den&longs;ioris</expan> uaporis cra&longs;&longs;itudo <lb/>longe ab&longs;it. </s> |
| | <s id="N400636">Compertum habent qui i&longs;ta &longs;ectantur / radios ardo <lb/>resque &longs;olis acrius agere / in quo den&longs;um offenderint: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in raro: In <lb/>oleo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in aqua: in ferro <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in lana. </s> |
| <s>Ita quicunque ille &longs;uit &longs;eu Ve&longs;ta dea Saturni fi <lb/>lia/&longs;eu Heurialus Hiperbiu&longs;que fratres/ &longs;eu Gellio aut tra&longs;o/Cy <lb/>clops/ue Tiphinchius/qui i&longs;ta <expan abbr="prĩcipio">principio</expan> in&longs;tituerit: Tandem &longs;ic <lb/>puto hos fui&longs;&longs;e <expan abbr="cond&etilde;dorum">condendorum</expan> ædificiorum <expan abbr="prĩos">prinos</expan> ortus/primosque <expan abbr="ordĩes">ordines</expan> <pb xlink:href="004/01/007.jpg"/>Demum excreui&longs;&longs;e u&longs;u et arte hanc rem arbitror: Variis ædifiei <lb/>orum generibus inuentis: quo ad res prope infinita redacta e&longs;t. <lb/></s> | <s id="N400649">Ex quo aerem: qui i&longs;tic <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in pro<lb/>ximo uehementius efferue&longs;cat: grauem cra&longs;&longs;umque e&longs;&longs;e arguunt. <lb/></s> |
| | <s id="N400653">Egyptii de nobilitate contendentes <expan abbr="cũ">cum</expan> cæteris o<gap/>bis gentibu&longs; glo<lb/>riabantur e&longs;&longs;e apud &longs;e hominum genus principio procreatum: ne <lb/>que alibi procreari <expan abbr="oportui&longs;&longs;e/&qtilde;">oportui&longs;&longs;e / quae</expan> ubi &longs;aluberrime e&longs;&longs;ent uicturi. <pb xlink:href="004/01/010.jpg"/>Se enim qua&longs;i perpetuo uere et con&longs;tanti aeris tenore præ cæteris <lb/>omnibus deorum benignitate mirifice donatos e&longs;&longs;e: <expan abbr="Tũ">Tum</expan> et inter <lb/>ægyptios eos pre&longs;ertim qui ad <expan abbr="Lybiã">Lybiam</expan> &longs;pectent / quod ibi <expan abbr="nun&qtilde;">nunque</expan> auræ <lb/><expan abbr="uarien&ttilde;/e&longs;&longs;e">uarientur / e&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> præditos ualitudine homines pro <expan abbr="&qtilde;">qua</expan> integerrima <lb/>&longs;cribit Herodotus: Et certe uidere uideor urbes <expan abbr="qua&longs;dã">qua&longs;dam</expan> cum Ita<lb/>lie /tum & aliarum gentium non <expan abbr="aliã">aliam</expan> ob <expan abbr="r&etilde;/&qtilde;">re m/ quae</expan> ob aeris modo frigen<lb/>tis modo feruentis &longs;ubitam <expan abbr="int&etilde;piem">interperiem</expan> fieri morbo&longs;as atque pe&longs;tilen<lb/>tes: Itaque & <expan abbr="&qtilde;tũ">quantum</expan> &longs;olis & quos &longs;oles habeat regio non iniuria <expan abbr="&longs;pectã">&longs;pectan</expan><lb/>dum <expan abbr="&etilde;">est</expan>: Ne quod ad&longs;it aut &longs;olis aut umbrarum / quod plus &longs;atis &longs;it. </s> |
| <s>Namque alia quidem publica: alia priuata: alia &longs;acra: alia profana <lb/>alia ad u&longs;um & nece&longs;&longs;itatem: alia ad urbis <expan abbr="ornam&etilde;tũ">ornamentum</expan>: alia ad tem <lb/>plorum uoluptatem con&longs;tituuntur: Sed omnia ab his/ quæ recen <lb/>&longs;uimus principiis mana&longs;&longs;e negabit nemo. </s> | <s id="N4006AB">So<lb/>lem Garamantes <expan abbr="orient&etilde;">orientem</expan> et <expan abbr="occident&etilde;">occidentem</expan> execrantur / quod nimia radii <lb/>a&longs;&longs;iduitate <expan abbr="uran&ttilde;">urantur</expan>: Alii nocte <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> perpetua pallent. </s> |
| | <s id="N4006C2">Hæc ita ut &longs;int <lb/>non id <expan abbr="tantũ">tantum</expan> efficit quod orbis axem <expan abbr="pronior&etilde;">proniorem</expan> aut obliquiorem habe<lb/>ant / facit id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="plurimum/&qtilde;">plurimum / quae</expan> quod ip&longs;a locorum facie: aut obii<lb/>ciantur &longs;olibus atque uentis excipiendis / aut ob&longs;truantur. </s> |
| <s>Que &longs;i ita &longs;unt in <lb/>promptu e&longs;t totam ædificandi rem con&longs;tare partibus &longs;ex: Hæ <lb/>&longs;unt eiu&longs;modi: Regio: Area: Partitio: Paries: Tectum: Apertio: <lb/>Hæc principia &longs;i fuerint percognita fiet ut quæ dicturi &longs;umus fa <lb/>cilius intelligantur: Ergo ea &longs;ic finiemus. </s> | <s id="N4006DB">Malim <lb/>quidem auras <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="uentos/u&etilde;tos">uentos / uentos</expan> tamen <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> acres & in modicos mi <lb/>nus <expan abbr="mode&longs;te/&qtilde;">mode&longs;te / quae</expan> <expan abbr="ĩmobile">immobile</expan> & perinde graue cælum feram: et <expan abbr="capiũt">capiunt</expan> <lb/>inquit uitium Ouidius: ni moueantur aquæ: Quid aer: profecto <lb/>motu uehementer. </s> |
| | <s id="N4006FE">ut ita loquar / hilare&longs;cit: Nam motu fieri <expan abbr="qd&etilde;">quidem</expan> <lb/>opinor / ut &longs;urgentes a terra uapores: aut di&longs;&longs;ipentur: aut motibus <lb/>in cale&longs;cendo concoquantur: Sed hos uentos uelim fractos obiec<lb/>tis montibus: et &longs;iluis: aut longa <expan abbr="cõmigratione">commigratione</expan> la&longs;&longs;os apellere: <lb/>Velim et ne per loca apellant: unde raptum malum ad nos affe<lb/>rant. </s> |
| <s>Namque erit quidem a <lb/>pud nos Regio circumexpo&longs;ita totius &longs;oli amplitudo & facies: <lb/>ubi ædificandum &longs;it: cuius pars erit area. </s> | <s id="N400713">Idcirco uitandum <expan abbr="cuiu&longs;&qtilde;">cuiu&longs;que</expan> uiciniam admonere: ex qua <expan abbr="noxiũ">noxium</expan> <lb/>quid effluat: Quo in genere &longs;unt teter odor / impuru&longs;que omnis ua<lb/>por palu&longs;trium sedarumque præ&longs;ertim aquarum et fo&longs;&longs;ionum. </s> |
| | <s id="N400722"><expan abbr="Cõ">Com</expan> <lb/>&longs;tat apud phy&longs;icos omnem fluuium qui niuibus excre&longs;cat / aerem <lb/>ducere frigidum et cra&longs;&longs;um. </s> |
| <s>Area uero erit certum <lb/>quoddam loci per&longs;criptum &longs;patium: quod quidem muro ad u&longs;us <lb/>utilitatemque <expan abbr="ambian&ttilde;">ambiantur</expan>. </s> | <s id="N40072C">Sed inter aquas nulla erit <expan abbr="fedior/&qtilde;">sedior / quae</expan> <lb/>quæ motu nullo exagitata contabe&longs;cat: eritque morbo&longs;ior' uiciniæ <lb/>huiu&longs;modi contagio / quo uentis minus probatis <expan abbr="&longs;ub&longs;titue&ttilde;">&longs;ub&longs;tituetur</expan>: <expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="u&etilde;">uen</expan><lb/>tos <expan abbr="ferũt">ferunt</expan> &longs;uapte natura <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> e&longs;&longs;e tales ut &longs;alubres aut <expan abbr="ĩ&longs;alubres">in&longs;alubres</expan> <lb/>&longs;int: Sed <expan abbr="aquilõem">aquilonem</expan> inquit Plinius <expan abbr="theophra&longs;tũ">theophra&longs;tum</expan> atque <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan> &longs;e<lb/>cutus <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="adbonã">ad bonam</expan> <expan abbr="ualitudin&etilde;">ualitudinem</expan> <expan abbr="re&longs;titu&etilde;dã">re&longs;tituendam</expan> atque <expan abbr="&longs;eruãdã">&longs;eruandam</expan> accomo <lb/><expan abbr="dati&longs;&longs;imũ">dati&longs;&longs;imum</expan>. </s> |
| | <s id="N400782"><expan abbr="Hau&longs;trũ">Hau&longs;trum</expan> <expan abbr="affirmãt">affirmant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> phy&longs;ici præ<expan abbr="cæ&ttilde;">cæter</expan>is generi <expan abbr="hõinũ">hominum</expan> <lb/><expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="noxiũ">noxium</expan>: quoniam & <expan abbr="pecud&etilde;">pecudem</expan> hau&longs;tro <expan abbr="flãte">flante</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine piculo <expan abbr="e&etilde;">esse</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> pa&longs;cuis <pb xlink:href="004/01/011.jpg"/>arbitrantur: Neque item &longs;e u&longs;piam temere ciconias hau&longs;tris com<lb/>mittere ob&longs;eruarunt: Delphines per aquilonem uoces audire au<lb/>ra &longs;ecundante: Hau&longs;tro uero et tardius audire / et non ni&longs;i ex ad <lb/>uer&longs;o redditas: Spirante aquilone dies durare anguillam &longs;enos <lb/>&longs;ine aquis: hau&longs;tro non durare / tantam ine&longs;&longs;e huic uento cra&longs;&longs;i<lb/>tatem et in morbos uim: Itaque ut hau&longs;tro ægrotari et admodum <lb/>pituito&longs;os reddi: ita et corocu&longs;&longs;uri referunt. </s> |
| <s>Sed areæ apellatione ueniet quoque id / quo <lb/>cunque ip&longs;um ædificii loco &longs;it: quod deambulantes ue&longs;tigio premi <lb/>mus. </s> | <s id="N4007C5">Meridianum etiam <lb/>mare improbant una præ&longs;ertim re quod radiorum flexionibus obiec<lb/>tam regionem duos pati &longs;oles iudicent: unum cælo / alterum ab a <lb/>quis inurentem: Et maximam illic fieri uarietatem aeris &longs;ole ca<lb/>dente intelligunt: Vbi frigentes umbræ noctis aduenerint. </s> |
| | <s id="N4007D0">Et <lb/>&longs;unt qui occiduas appul&longs;iones flexione&longs;que radiorum: &longs;eu ab aquis <lb/>et mari: &longs;eu a montibus remittantur: cæteris mole&longs;tiores putent / <lb/>quod integro eius diei &longs;ole iam incalefactum locum plus &longs;atis fer<lb/>uidiorem reddant / æ&longs;tu adducto et flexionibus congeminato: <lb/>Quod &longs;i dabitur ut his cum &longs;olibus grauiores etiam uenti: li<lb/>beros ad te habeant aditus / quid erit / quod mole&longs;tius aut minus <lb/>ferendum &longs;it? </s> |
| <s>Partitio e&longs;t quæ totius ædificationis aream <expan abbr="ĩ">im</expan> minoris areas <lb/>partitur: unde fit ut qua&longs;i membris in unum adactis & coaptatis <lb/>totum ædificii corpus minoribus ædificiis refertum &longs;it. </s> | <s id="N4007E1">Matutinas etiam auras / quæ crudos ob&longs;urgentes <lb/>uapores offerant / non inmerito longe improbabunt: Diximus de <lb/>&longs;ole et uentis / quibus aerem uariari / et &longs;alubrem atque in&longs;alubrem <lb/>fieri manife&longs;to &longs;entimus: et diximus / breui&longs;&longs;ime quo ad hic dicen <lb/>dum uidebatur: et de his &longs;uo loco di&longs;tinctius per&longs;crutabimur.</s> |
| | </p> |
| <s>Parietem <lb/>dicimu&longs; omnem &longs;tructuram: quæ a &longs;olo in altum &longs;urrexerit ad fe <lb/>rendum onus tectorum: quæ ue obducta &longs;tet ad interiora ædificii <lb/>u<gap/>cua obuallanda. </s> | <p id="N4007EC" type="main"> |
| | <s id="N4007EE">RVRSVS in captanda regione conueniet: Vt &longs;it ea quidem <lb/>eiu&longs;modi / ut incolis omni exparte bene &longs;it futurum / cum rerum <lb/>natura: et cum reliquorum hominum genere atque conuictu. </s> |
| <s>Tectum appellamus non partem illam ædi <lb/>ficii &longs;olum &longs;ublimem atque <expan abbr="extremã/qua">extreman/qua</expan> pluuiæ intercipiuntur: <lb/>Verum et tectum id maxime e&longs;t quicquid late / longeque di&longs;ten <lb/>tum &longs;upra deambulantium caput ad&longs;tet: Quo ingenere &longs;unt con <lb/>tignationes/concamerationes/te&longs;tudinata: & eiu&longs;modi. </s> | <s id="N4007F5"><expan abbr="Nequeenĩ">Neque <lb/>enim</expan> ego illic / ubi condere Callicula <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> de&longs;tinauerat in alpium <lb/>arduo aliquo et difficili iugo / ni&longs;i maxima cogat nece&longs;&longs;itas: ædi<lb/>ficabo. </s> |
| | <s id="N400805">Vitabo et de&longs;ertam &longs;olitudinem: qualem uarro fui&longs;&longs;e re <lb/>fert partem galliæ / quæ inter adienum &longs;it / qualemue &longs;cribit ce&longs;ar <lb/>pro &longs;ua fui&longs;&longs;e tempora Britaniam: Neque placebit: &longs;i illic uti in&longs;ula <lb/><expan abbr="põti">ponti</expan> oenoe <expan abbr="uiu&etilde;dũ">uiuendum</expan> erit ouis <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <expan abbr="auiũ">auium</expan>: aut &longs;i glande uti apud hi&longs;<lb/><expan abbr="paniã">paniam</expan> Plinii <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> nullis <expan abbr="uiuebãt">uiuebant</expan> locis: Velim <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> nihil <lb/>de&longs;it: quod <expan abbr="adu&longs;ũ">adu&longs;um</expan> <expan abbr="futurũ">futurum</expan> &longs;it Præclare alexander negauit uelle <expan abbr="ĩmon">immon</expan> <lb/>te Athos condere urbem / alioquin futuram ex Polycratis archi<pb xlink:href="004/01/012.jpg"/>tecti commento admirabilem /ea re / quod rerum <expan abbr="afflu&etilde;tiam">affluentiam</expan> incolæ <lb/>habituri non e&longs;&longs;ent: Ari&longs;toteli forta&longs;&longs;is poterat placere ea regio: <lb/>præ&longs;ertim condendis urbibus / quæ difficiles haberet aditus: Et <lb/>comperio fui&longs;&longs;e gentes: quæ &longs;uos fines de&longs;erti&longs;&longs;imos et de&longs;tituti&longs; <lb/>&longs;imos longe ac late ho&longs;tium <expan abbr="incommodãdorum">incommodandorum</expan> gratia e&longs;&longs;e affec<lb/>tarint: Horum rationes proba&longs;&longs;e ne <expan abbr="cõueniat/">conueniat /</expan> an <expan abbr="nõalibi">non alibi</expan> di&longs;cep<lb/>tabimus: Sed hæc &longs;i ita iuuant publicis i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="ĩ">in</expan> rebus / non <expan abbr="&etilde;">esse</expan> <lb/>ut eorum in&longs;titutum improbem: At reliquis profecto ædificiis <lb/><expan abbr="pon&etilde;dis">ponendis</expan> mihi ea perplacebit regio / quæ et multos et uarios habebit <lb/>aditus: quibus et naui et iumento et iugo <expan abbr="tũ">tum</expan> æ&longs;tate / tum et hyeme <lb/>nece&longs;&longs;aria commodi&longs;&longs;ime po&longs;&longs;int conuehi: Atqui erit ip&longs;a regio <lb/>neque <expan abbr="aquarũ">aquarum</expan> exuberantia madida neque &longs;iccitate a&longs;pera: &longs;ed habilis <lb/>et <expan abbr="cont&etilde;perabilis">contemperabilis</expan>: Aut &longs;i id ex <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan> nequeat: paulo frigentem <lb/>et <expan abbr="&longs;iccam/&qtilde;">&longs;iccam / quae</expan> minus calentem et plus &longs;atis humectam eligemus: <lb/>Nam tecto / pariete / ue&longs;te / igne / motu frigora <expan abbr="uincen&ttilde;">uincentur</expan> <expan abbr="Siccitat&etilde;">Siccitatem</expan> <lb/>quidem cur uehementer hominum corpora aut ingenia lædat ha<lb/>bere in &longs;e quippiam haud multum arbitrantur: Tum et &longs;iccis du<lb/>re&longs;cere / frigidis forta&longs;&longs;is horre&longs;cere homines putant: Verum hu<lb/>midis tabe&longs;cere corpora omnia et calidis &longs;olui affirmant: Et uide <lb/>re licet cum frigida propter tempora <expan abbr="homines/tũ">homines / tum</expan> et frigenti loco <lb/>habitantes corpore &longs;tare ualido et morbis libero. </s> |
| <s>Aper <lb/>tiones nuncupamus quicquid e&longs;t ubique per ædificium: quod in <lb/>gre&longs;&longs;um/egre&longs;&longs;um ue inde incolis rebus ue piæbent.</s></p><p type="margin"> | <s id="N4008A9">Tam et &longs;i &longs;tatu <lb/>aut calentibus locis excellere ingenia / frigentibus præ&longs;tare corpo<lb/>ra: Tum ex appiano hi&longs;torico intellexi Numidas ea de re <expan abbr="maxĩe">maxime</expan> <lb/>longe uos e&longs;&longs;e quod hyemem <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquam</expan> habeant frigentem: Omnium <lb/>tum <expan abbr="optĩa">optima</expan> erit regio: quæ &longs;ubhumecta et tepens &longs;it: Proceros: n: <lb/>et uenu&longs;tos ea homines feret / atque etiam minime tri&longs;tes. </s> |
| | <s id="N4008C2">Secundo <lb/>loco ea erit Regio percommoda / quæ niuo&longs;is in prouinciis plus <lb/>cæteris habebit &longs;olis / et quæ &longs;olibus are&longs;centi in prouincia plus ha<lb/>bebit humecti atque umbrarum: Sed nullo ponetur loco ædificium <lb/>utcunque ip&longs;um &longs;it: <expan abbr="incõmodius">incommodius</expan> atque indecentius / quam cum intra <lb/><expan abbr="cõuallem">conuallem</expan> abditum &longs;it: Nam ut cetera obmittam / quæ <expan abbr="ĩ">im</expan>promptu <lb/>&longs;unt: ea &longs;ine ulla dignitate delite&longs;cere / et pro&longs;pectus amænitate in<lb/>tercepta nullam habere gratiam: Quid illud / quod breui fiat / ut <lb/>imbrium ruinis obruatur: et circum fluentibus aquis infundatur <pb xlink:href="004/01/013.jpg"/>& in modico imbibito humore continuo made&longs;cat: & terrenum <lb/>uaporem ualitudini hominum uehementer noxium a&longs;&longs;iduo effu<lb/>met. </s> |
| <s><margin.target id="marg2"/>d</s></p><p type="main"> | <s id="N4008E8">Non illic ualebunt ingenia hebetatis &longs;piritibus: Non illic <lb/>durabunt corpora. </s> |
| | <s id="N4008ED">Commaceratis compagibus putre&longs;cent libri: <lb/>arma & quæcumque in horreis erunt: marce&longs;cent denique / uitiabun<lb/>tur uliginis exuberantia. </s> |
| <s>De his igitur & de &longs;ingulorum partibus nobis dicendum e&longs;t: &longs;i <lb/>prius non nulla rettulci imus: quæ quidem &longs;eu principia/&longs;eu prin <lb/>cipiis no&longs;tri huius in&longs;tituti operis in&longs;ita atque innata &longs;unt: pluri <lb/>mum certe facient ad rem: Nam con&longs;iderantibus an &longs;it quippi <lb/>am/quod quibu&longs;que harum quæ diximu&longs; partium conferat / tria <lb/>inuenimus minime <expan abbr="po&longs;tpon&etilde;da">po&longs;tponenda</expan>: quæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> et tectis & parietibus <lb/>et reliquis eiu&longs;modi <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="cõueniãt">conueniant</expan>: ea &longs;unt hæc. </s> | <s id="N4008F4">Tum &longs;i eo ingreditur &longs;ol undique reci <lb/>procatis radiis torrebuntur: Si non excipient <expan abbr="&longs;oles/crude&longs;c&etilde;t">&longs;oles / crude&longs;cent</expan> um<lb/>bra / atque torpebunt. </s> |
| | <s id="N4008FF">Adde his quod uentus &longs;i eo penetrat qua&longs;i cana<lb/>libus coarctatus durius et mole&longs;tius furit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par e&longs;t: Si non ingre<lb/>ditur fit ut concretus illic aer ut ita dicam / lute&longs;cat: Conuallem <lb/>enim i&longs;tiu&longs;modi po&longs;&longs;umus non indecenter lacunam &longs;tagnumue <lb/>putare aeris. </s> |
| <s>Vt &longs;int eorum<pb xlink:href="004/01/008.jpg"/>&longs;ingula ad certum de&longs;tinatumque u&longs;um comoda et in primis &longs;alu <lb/>berrima: Ad firmitatem perpetuitatemque integra et &longs;olida & ad <lb/>modum æterna: Ad gratiam et amænitatem compta/compo&longs;ita: <lb/>et in omni parte &longs;ui/ut ita loquar/redimita. </s> | <s id="N40090E">Itaque erit quidem loci forma et digna et amæna: quæ <lb/><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaqua</expan> humilis et qua&longs;i immer&longs;a: &longs;ed quæ cel&longs;a & admodum &longs;pe<lb/>culatrix fiet: et quo læti&longs;&longs;imus aer a&longs;&longs;iduo aliquo &longs;piritu mouea<lb/>tur. </s> |
| | <s id="N40091A">Habebit præterea earum rerum <expan abbr="copiã">copiam</expan>: quæ u&longs;ui et uolupta<lb/>ti u&longs;que futura <expan abbr="&longs;int/aquã/ignem/e&longs;cam">&longs;int / aquam / ignem / e&longs;cam</expan>: Sed in his <expan abbr="&longs;eruãdum">&longs;eruandum</expan> erit <lb/>nequid inde &longs;aluti et rebus hominum officiat: Aperiendi gu&longs;tan <lb/>dique fontes: Spectandæ & ignibus aquæ ne quid ui&longs;co&longs;i / mucidi <lb/>crudulentiue in &longs;e admixtum habeant: quo incolæ in morbos in<lb/>cidant: Sino illud quod aquis fit / ut gutturoli calculo&longs;ique reddan<lb/>tur. </s> |
| <s>His qua&longs;i rerum dicen <lb/>darum primordiis et fundamentis iactis ad in&longs;titutum pro&longs;e qua <lb/>mur. </s> | <s id="N400935">Sino & rariora illa <expan abbr="aquarũ">aquarum</expan> miracula: quæ et docte et elegan <lb/>ter colligit Vitruuius architectus. </s> |
| | <s id="N40093E">Extat Hippocratis phy&longs;ici <lb/>&longs;ententia / aquam non depuratam &longs;ed grauem & &longs;apore non <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> <lb/>ti qui biberint: hi uentre æ&longs;tuo&longs;o et <expan abbr="tum&etilde;ti">tumenti</expan> <expan abbr="fi&etilde;t">fient</expan>: Cætera corporis <lb/>membra cubiti / &longs;patule / facies reddentur pænitus extenuata: & <lb/>mirum in modum gracilia. </s> |
| <s>Regionem ueteres ut omni nocuo liberam et commodita <lb/>tibus reforti&longs;&longs;imam haberent/quo ad eius fieri poterat/uehemen <lb/>ter elaborabant: Atque inprimis cælum ne habituri e&longs;&longs;ent graue et <lb/>infe&longs;tum/omni diligentia pænitus præcauebant/prudenti id qui <lb/>dem & permaxime nece&longs;&longs;ario con&longs;ilio: Nam terram atque aquam <lb/>&longs;iquid habeat in &longs;e uitii/arte et ingenio corrigi po&longs;&longs;e non negant <lb/>Celum uero nulla ingenii ope/ nullaque hominum manu &longs;atis <lb/>po&longs;&longs;e emendari a&longs;&longs;euerant: Et <expan abbr="omnĩo">omnino</expan> &longs;piritus anhelitus/quo uno <lb/>maxime uitam ali &longs;eruarique &longs;entimus/mirifice ad &longs;alutem confe <lb/>ret/&longs;i erit per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus: Tum et quantam habeat celum ingi <lb/>gnendi<gap/>/producendis/alendis / &longs;eruandi&longs;que rebus uim: quis e&longs;t <lb/>quem id fugiat? </s> | <s id="N400955">Adde quod uitio &longs;plenis male concre<lb/>to &longs;anguine inmorbos incident uarios et pe&longs;ti&longs;entes. </s> |
| | <s id="N40095A">E&longs;tate prolu<lb/>uie uentris fluente bile et di&longs;&longs;olutis humoribus deficient: Tum et <lb/>morbis grauioribus atque diutinis <expan abbr="integrũ">integrum</expan> per annum laborabunt: a <lb/>qua intereus et præcordiorum angu&longs;tia et anxietatibus laterum <lb/>urgebuntur. </s> |
| <s>Quando & præ&longs;tare ingenio eos <expan abbr="ĩtelligas">intelligas</expan> homi <lb/>nes: qui celo fruantur <expan abbr="puriore/&qtilde;">puriore/quae</expan> eos qui cra&longs;&longs;o et madenti. </s> | <s id="N400969">Iuniores bili atra in&longs;anient: &longs;enes humorum incendio <lb/>flagrabunt. </s> |
| | <s id="N40096E">Feminæ ægre concipient: et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> difficiles partus e <lb/>nitentur: Omnis denique ætas et &longs;exus morte immatura intempe<lb/>&longs;tiue cadet acta morbis atque ab&longs;umpta: Dies uero uitæ i&longs;torum aget <pb xlink:href="004/01/014.jpg"/>nullus: non tri&longs;tes et coinquinatos malis humoribus atque <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>perturbationum genere uexatos: tum et animo exagitati &longs;emper <lb/>erunt in mærore atque luctu. </s> |
| <s>Quæ <lb/>una res poti&longs;&longs;imum effeci&longs;&longs;e <expan abbr="credi&ttilde;/ut">creditur/ut</expan> athenien&longs;es acumine inge <lb/>nii multo præ&longs;titerint thebanis. </s> | <s id="N400985">Plura po&longs;&longs;ent de aquis dici: quæ uete<lb/>res hi&longs;torici annotarunt / uaria & admirabilia: & ad hominum ge <lb/>nus bene atque male habendum ualidi&longs;&longs;ima: Sed rara illa et forta&longs;<lb/>&longs;is ad peritiam o&longs;tentandam: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad rem edi&longs;&longs;erendam facerent: <expan abbr="tũ">tum</expan> <lb/>et de aquis prolixius &longs;uo dicetur loco. </s> |
| | <s id="N400998">Illud adeo negligendum <lb/>non e&longs;t / quod in promptu e&longs;t aqua nutriri omnia quæ coale&longs;cant <lb/>plantas / &longs;omina: et quibus ea uitæ pars ine&longs;t / quæ motu uigeat: <lb/>quorum fructu et copia reficiantur homines atque nutriantur. </s> |
| <s>Celum pro &longs;itu & locorum facie ali <lb/>um atque alium haberi &longs;entimus: quarum uarietatum <expan abbr="rões">rones</expan> partim in <lb/>telligere uidemur/ptim naturæ ob&longs;curitate abditæ atque ob&longs;tru&longs;æ <lb/>nos penitus latent: Sed de manife&longs;tis prius: po&longs;t occultiora p&longs;cru <lb/>tabimur: quo regiones <expan abbr="cõmodi&longs;&longs;imas">commodi&longs;&longs;imas</expan> deligere et &longs;aluberrime po&longs; <lb/>&longs;imus degere. </s> | <s id="N4009A1">Id &longs;i <lb/>ita e&longs;t profecto quos nam habeat &longs;uccos aquarum hæc in qua <expan abbr="uitã">uitam</expan> <lb/>acturi &longs;umus regio quam diligenti&longs;&longs;ime &longs;crutari oportet. </s> |
| | <s id="N4009AC"><expan abbr="Indiã">Indiam</expan> <lb/>inquit Dyodorus multa ex parte habere homines proceros et uali<lb/>dos ingenioque præditos acri / quod aerem ducant purum & aquas &longs;a<lb/>luberrimas bibant. </s> |
| <s>Aerem ueteres theologi <expan abbr="pallad&etilde;">palladem</expan> nuncuparunt: & <lb/>hanc Homerus <expan abbr="deã">deam</expan> <expan abbr="e&etilde;">eem</expan> ait & <expan abbr="glaucopũ">glaucopum</expan> <expan abbr="apellari/purũ">apellari/purum</expan> &longs;ignificans <lb/>aerem: qui natura &longs;ui perlucidi&longs;&longs;imus &longs;it. </s> | <s id="N4009B8">Atqui aquam dicemus e&longs;&longs;e &longs;apore optimam / <lb/>quæ &longs;aporem habeat nullum: et colore commodi&longs;&longs;imam / quæ om<lb/>ni &longs;it colore penitus uacua et libera. </s> |
| | <s id="N4009BF">Tum et aquam e&longs;&longs;e <expan abbr="optimã">optimam</expan> <lb/>referunt / quæ limpida perlucida et tenuis &longs;it: quæ in <expan abbr="candidũ">candidum</expan> li <lb/>teum infu&longs;a non <expan abbr="cõmacularit">commacularit</expan>: quæ feruefacta fecem non dimi&longs;erit <lb/>Quæ mu&longs;co&longs;um alueum quo perfluat et præ&longs;ertim &longs;axa coinqui <lb/>nata non reddiderit. </s> |
| <s>Atqui in promptu qui <lb/>dem e&longs;t eum e&longs;&longs;e aerem &longs;aluberrimum: qui purgati&longs;&longs;imus: et per <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> puri&longs;&longs;imus &longs;it: qui acie ui&longs;us liberrime peruius: qui p lucidus: <lb/>qui leui&longs;&longs;imus: qui coequabilis et minime uarius. </s> | <s id="N4009D6">Addunt aquam per commodam e&longs;&longs;e in qua <lb/>legumina decocta bene <expan abbr="mite&longs;cãt">mite&longs;cant</expan>: et bonam qua bonum efficias pa<lb/>nem. </s> |
| | <s id="N4009E1"><expan abbr="Per&longs;crutãdum">Per&longs;crutandum</expan> item pari ratione ne quid edat regio / quod <lb/>&longs;it pe&longs;tilens aut ueneficum quo ad qui degant eo loci in periculo <lb/>&longs;int. </s> |
| <s>Tum contra <lb/>pe&longs;tiferum illic e&longs;&longs;e aerem &longs;tatuemus: ubi &longs;pi&longs;&longs;itudine <expan abbr="quadã">quadam</expan> aut <lb/>nebularum: Aut uaporum &longs;tet <expan abbr="cõcretus">concretus</expan> atque <expan abbr="fetul&etilde;tus">fetulentus</expan>. </s> | <s id="N4009EB">Sino illa quæ apud ueteres celebrantur / Colco ex frondibus <lb/>arborum &longs;tillare mel / quo gu&longs;tato pro&longs;temantur exanimes diem <lb/>que integrum pro mortuis habeantur. </s> |
| | <s id="N4009F2">Et quod <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> in antonii exer<lb/>citu herbarum uitio eueni&longs;&longs;e: quas frumenti inopia milites cum <lb/>edi&longs;&longs;ent in&longs;ani facti lapidibus fodiendis intenti u&longs;que eo &longs;e&longs;e exagi<lb/>tabant / quo ad bili commota caderent atque <expan abbr="interir&etilde;t">interirent</expan> nullo tuti re <lb/>medio contra pernitiem / ut &longs;cribit Plutarcus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> uino epoto: trita <lb/>hæc. </s> |
| <s>Vt <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> quod <expan abbr="dã">dam</expan> <lb/>graue hæreat &longs;upciliis: atque <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> premat. </s> | <s id="N400A0B">Quid hac ætate / <gap/>apud Apuleam inItalia &longs;uperi boni / quæ <expan abbr="nã">nam</expan> <lb/>incredibilis ueneni uis increbuit / <gap/>exterre&longs;tribus non nullis arane <lb/>olis quarum mor&longs;u homines aduaria in&longs;aniæ <expan abbr="deliram&etilde;ta">deliramenta</expan> <expan abbr="cõcitan&ttilde;">concitantur</expan> <pb xlink:href="004/01/015.jpg"/>atque ueluti per furorem acti <expan abbr="repiũtur">rapiuntur</expan>: Mirum dictu. </s> |
| | <s id="N400A2A">Nullus gra<lb/>uis tumor: Nullus liuor extat/qui corpore u&longs;piam appareat iac <lb/>tus ueneficæ be&longs;tiolæ &longs;eu mor&longs;u/&longs;eu aculeo: Sed principio obrec <lb/>ta mente languente attoniti: & ni opem afferant / confe&longs;tim pere <lb/>unt. </s> |
| <s>Hæc ut ita &longs;int <expan abbr="utrãque">utranque</expan> in <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> fieri <expan abbr="arbitror/cũ">arbitror/cum</expan> cæteras ob <expan abbr="res/tũ">res/tum</expan> &longs;olibus <expan abbr="maxĩe">maxine</expan> atque <expan abbr="u&etilde;to">uento</expan>. <pb xlink:href="004/01/009.jpg"/>Neque hic phy&longs;ica illa recen&longs;ebimus/quo pacto ui &longs;olis uapores ex <lb/>intimis terræ ui&longs;ceribus <expan abbr="exhaurian&ttilde;">exhauriantur</expan>: atque in æthera <expan abbr="tollan&ttilde;">tollantur</expan>. </s> | <s id="N400A35">Hos Theophra&longs;ti medicamentis curant: Qui quidem uipe <lb/>rarum mor&longs;ibus tybicine adhibi<gap/>a mederi a&longs;&longs;euerabat. </s> |
| | <s id="N400A3C">Ergo uari <lb/>is modorum &longs;onis mu&longs;ici ita con&longs;ternatos mulcent. </s> |
| <s>Quo <lb/>maximo in &longs;patio orbis ua&longs;tum incumulum coaggregati: aut im <lb/>mani mole &longs;ua face&longs;&longs;unt: aut radios &longs;olis excipiendo/ qua parte a <lb/>refacti &longs;unt eo in latus labun<gap/> &longs;uoque ca&longs;u aerem impellunt/uen <lb/>to&longs;que <expan abbr="concitãt">concitant</expan>: Indeque &longs;e&longs;e intra occeanum acti &longs;iti <expan abbr="immergũt">immergunt</expan>: ma <lb/>ri demum infu&longs;i et humore pregnantes iterato aere uagando uen <lb/>tis <expan abbr="coercen&ttilde;">coercentur</expan>: et qua&longs;i &longs;pongia p&longs;tricti guttatim expre&longs;&longs;um humo <lb/>rem &longs;tillent atque impluant: quo & noui terra uapores <expan abbr="concreen&ttilde;">concreentur</expan>: <lb/>Siue hæc uera &longs;int quæ recen&longs;uimus: &longs;iue <expan abbr="&etilde;">em</expan> uentus aut &longs;icca fumo <lb/>&longs;itas terræ: Aut calida euaporatio mota a frigore <expan abbr="impell&etilde;te">impellente</expan>: &longs;iue <lb/>aeris flatus: &longs;iue purus aer mundi motu/aut &longs;yderum cur&longs;u & radio <lb/><expan abbr="cõmotus">commotus</expan>: &longs;iue generabilis <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;piritus &longs;uapte natura agitabilis/ <lb/>&longs;iue <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> &longs;it/qd non in &longs;e ip&longs;o &longs;ed in aere potius o&longs;i&longs;tat <expan abbr="ductũ">ductum</expan> <lb/>ex calida ui <expan abbr="&longs;ũmi">&longs;ummi</expan> ætheris atque incen&longs;ione <expan abbr="fcã">fcam</expan> ad <expan abbr="aer&etilde;">aerem</expan> liquentem: <lb/>Siue aliorum alia ulla ratio & opinio indi&longs;qui&longs;itione habeda fumi <lb/>or & antiquior e&longs;t/pretereundum cen&longs;eo/quod forta&longs;&longs;is ab re uideri <lb/>po&longs;&longs;it. </s> | <s id="N400A41">Cum uero ad <lb/>&longs;uum uentum e&longs;t canendi modum/illico qua&longs;i exciti a&longs;&longs;urgunt: <lb/>& per alacritatem ex libidine animi rem omni ne<gap/>uorum & uiri <lb/>um contentione execuntur. </s> |
| | <s id="N400A4C">Atqui uidebis demor&longs;os alios &longs;alti <lb/>tando/Alios canendo/Alios alia exercendo & conando quæ libi <lb/>do eorum & in&longs;ania fert ad ultimam u&longs;que la&longs;&longs;itudinem: ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> <lb/>intermi&longs;&longs;a opera dies plu&longs;culos de&longs;udare & nulla re alia conuale <lb/>&longs;cere ni&longs;i &longs;atietate <expan abbr="cõceptæ">conceptæ</expan> incohateque dementiæ. </s> |
| <s>Verum hinc ni fallor <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> ut po&longs;&longs;imus interpretari cur <lb/>&longs;it/quod uidemus alias orbis regiones e&longs;&longs;e eiu&longs;modi/ut aere gaude <lb/>ant læti&longs;&longs;imo: dum aliæ illis contiguæ & prope po&longs;itæ in &longs;inu <lb/>tri&longs;tiore celo et qua&longs;i me&longs;to die con&longs;o<gap/> de&longs;cant: Nanque id quidem <lb/>fieri <expan abbr="cõiecto">coniecto</expan> aliam nullam ob rem/ni&longs;i quod his cum &longs;olo: & uen<gap/>is <lb/>non bene conueniat. </s> | <s id="N400A5F">Atqui &longs;imile <lb/>quiddam apud Albanos eos/qui contra Pompeium multa equi <lb/>tum ui bellarunt affui&longs;&longs;e legimus. </s> |
| | <s id="N400A66">Nanque illic &longs;olitas <expan abbr="ferũt">ferunt</expan> gigni <lb/>araneas: quarum aliæ tactos a &longs;e homines cogerent ridendo emo <lb/>ri: aliæ contra flendo.</s> |
| <s>Siracu&longs;as aiebat Cicero ita e&longs;&longs;e po&longs;itas. </s> | </p> |
| | <p id="N400A71" type="main"> |
| <s>ut <lb/>integrum per annum accolæ cuiu&longs;que diei &longs;olem uideant: iarum id <lb/>tamen <expan abbr="optandũ/et">optandun/et</expan> quo ad nece&longs;&longs;itas: locique oportunitas non inter <lb/>pellarit/in primis affectandum: Summendaque ea omnium erit re <lb/>gio: ab qua nebularum uis: & omnis <expan abbr="d&etilde;&longs;ioris">den&longs;ioris</expan> uaporis cra&longs;&longs;itudo <lb/>longe ab&longs;it. </s> | <s id="N400A73">Neque item in&longs;eligenda regione ea &longs;pecta&longs;&longs;e tantum &longs;at e&longs;t: quæ <lb/>&longs;ub a&longs;pectu & propalam &longs;unt expo&longs;ita/ Verum etiam ob&longs;euriori <lb/>bus inditiis notatis totam cau&longs;am animo aduerti&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s> |
| | <s id="N400A7A">At <lb/>qui erunt quidem inditia optimi aeris/integrarumque aquarum &longs;i <lb/>ea regio feret bonorum fructuum copiam. </s> |
| <s>Compertum habent qui i&longs;ta &longs;ectantur / radios ar do <lb/>resque &longs;olis acrius agere/in quo den&longs;um offenderint: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in raro: In <lb/>oleo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in aqua: in ferro <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in lana. </s> | <s id="N400A81">Si &longs;enes ætate grandes <lb/>numero complures nutriat: Si ualida & formo&longs;a iuuentute/ Si in <lb/>tegro & frequenti partu abbundabit: Adde &longs;i puros partus & nul <lb/>lis mon&longs;tris fedatos dabit. </s> |
| | <s id="N400A8A">Nanque ego uidi quidem urbes/quas <lb/>temporum gratia non nomino/in quibus parturiat nulla quæ <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;e &longs;pectet una hominis: Atque præterea mon&longs;tri alicuius effectam <lb/>matrem. </s> |
| <s>Ex quo aerem: qui i&longs;tic <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in pro<lb/>ximo uehementius efferue&longs;cat: grauem cra&longs;&longs;umque e&longs;&longs;e arguunt. <lb/></s> | <s id="N400A97">Vidi & urbem aliam Italiæ: ubi &longs;trumæ/&longs;trabi/claudi <lb/>& tortuo&longs;i tam multi na&longs;cantur/ Vt nulla pene illic creuerit fa <lb/>milia/quæ <expan abbr="nõ">non</expan> aliquem habeat mancum et comminutum. </s> |
| | <s id="N400AA2">Et pro <lb/>fecto recte admonent/ubi corporis ad corpus membri ue ad <gap/>m <lb/>bra crebras ac maximas di&longs;&longs;imilitudines uideris: id celi aeri&longs;que<lb/>ui ac uitio: aut occultiori aliqua depra<gap/>atæ naturæ cau&longs;a fieri. <pb xlink:href="004/01/016.jpg"/>Et faciat ad rem quod aiunt in cra&longs;&longs;o aere minus fame&longs;cimus: In <lb/>tenui plus &longs;itiunt. </s> |
| <s>Egyptii de nobilitate contendentes <expan abbr="cũ">cum</expan> cæteris o<gap/>bis gentibu&longs; glo <lb/>riabantur e&longs;&longs;e apud &longs;e hominum genus principio precieatum: ne <lb/>que alibi procreari <expan abbr="oportui&longs;&longs;e/&qtilde;">oportui&longs;&longs;e/quae</expan> ubi &longs;aluberrime e&longs;&longs;ent uicturi. <pb xlink:href="004/01/010.jpg"/>Se enim qua&longs;i perpetuo uere et con&longs;tanti aeris tenore præ cæteris <lb/>omnibus deorum benignitate mirifice donatos e&longs;&longs;e: <expan abbr="Tũ">Tum</expan> et inter <lb/>ægyptios eos pre&longs;ertim qui ad <expan abbr="Lybiã">Lybiam</expan> &longs;pectent/quod ibi <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> auræ <lb/><expan abbr="uarien&ttilde;/e&longs;&longs;e">uarientur/e&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> præditos ualitudine homines p <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> integerrima <lb/>&longs;cribit Herodotus: Et certe uidere uideor urbes <expan abbr="qua&longs;dã">qua&longs;dam</expan> cum Ita <lb/>lie/tum & aliarum gentium non <expan abbr="aliã">aliam</expan> ob <expan abbr="r&etilde;/&qtilde;">ren/quae</expan> ob aeris modo frigen <lb/>tis modo feruentis &longs;ubitam <expan abbr="int&etilde;piem">intempiem</expan> fieri morbo&longs;as atque pe&longs;tilen <lb/>tes: Itaque & <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> &longs;olis & quos &longs;oles habeat regio non iniuria <expan abbr="&longs;pectã">&longs;pectam</expan> <lb/>dum <expan abbr="&etilde;">em</expan>: Neqd ad&longs;it aut &longs;olis aut umbrarum/quod plus &longs;atis &longs;it. </s> | <s id="N400AB5">Neque non condecet ex aliorum animantium <lb/>forma atque effigie futuras hominum habitudines coniecta&longs;&longs;e. <lb/></s> |
| | <s id="N400ABB">Nam &longs;i iumenta & pecora firmi&longs;&longs;ima/ & membrorum amplitu <lb/>dine atque proten&longs;ione multa e&longs;&longs;e illic uiderint/tales &longs;e habituros <lb/>itidem filios poterunt non iniuria &longs;pera&longs;&longs;e: Neque ab re erit &longs;i a <lb/>corporibus reliquis/quibus uitæ uigor extinctus <expan abbr="e&longs;t/ĩditia">e&longs;t/inditia</expan> &longs;ump <lb/>&longs;erimus aeris atque uentorum. </s> |
| <s>So <lb/>lem Garamantes <expan abbr="orient&etilde;">orientem</expan> et <expan abbr="occident&etilde;">occidentem</expan> execrantur/quod nimia radii <lb/>a&longs;&longs;iduitate <expan abbr="uran&ttilde;">urantur</expan>: Alii nocte <expan abbr="&qtilde;&longs;i">qua&longs;i</expan> ppetua pallent. </s> | <s id="N400ACA">Namque ex proximis ædificiorum <lb/>ftructuris ea didici&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus: Quæ &longs;i erunt facta &longs;cabra & ea <lb/>rio&longs;a/inditio erit aduentitia inde mala conf<gap/>uere. </s> |
| | <s id="N400AD3">Arbores etiam <lb/>in unam aliquam partem qua&longs;i communi con&longs;en&longs;u proclinatæ: <lb/>aut refractæ in fe&longs;tis uentorum motibus ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e o&longs;tentant. </s> |
| <s>Hæc ita ut &longs;int <lb/>non id <expan abbr="tantũ">tantum</expan> efficit quod orbis axem <expan abbr="pronior&etilde;">proniorem</expan> aut obliquiorem habe <lb/>ant/facit id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="plurimum/&qtilde;">plurimum/quae</expan> quod ip&longs;a locorum facie: aut obii <lb/>ciantur &longs;olibus atque uentis excipiendis/aut ob&longs;truantur. </s> | <s id="N400ADA">Ip&longs;aque<lb/>rediuiuia &longs;axa locis innata/aut po&longs;ita / &longs;i &longs;ummotenus plus &longs;atis <lb/>putria facta &longs;unt: Variam loci intemperiem nunc arde&longs;centis / <lb/>nunc torpentis aeris atte&longs;tantur. </s> |
| | <s id="N400AE3">Et uitanda nimirum hæc in pri <lb/>mis erit regio/qua uehementes i&longs;tiu&longs;modi temporum tempe&longs;ta <lb/>tumque motus cra&longs;&longs;entur: Nam mortalium corpora &longs;i caloris aut <lb/>frigoris acri appellente ui occupentur / illico tota corporis coag <lb/>mentatio: & &longs;ingularum partium connexio labefactatur ac &longs;olui <lb/>tur: & ad morbos immaturamque &longs;enectutem compellitur. </s> |
| <s>Malim <lb/>quidem auras <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="uentos/u&etilde;tos">uentos/uentos</expan> tamen <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> acres & in modicos mi <lb/>nus <expan abbr="mode&longs;te/&qtilde;">mode&longs;te/quae</expan> <expan abbr="ĩmobile">immobile</expan> & perinde graue cælum feram: et <expan abbr="capiũt">capiunt</expan> <lb/>inquit uitium Ouidius: ni moueantur aquæ: Quid aer: profecto <lb/>motu uehementer. </s> | <s id="N400AF0">Vr <lb/>bem &longs;ub montibus/quæ exprocliui &longs;olem &longs;pectet occidentem: uel <lb/>ea re maxime in&longs;alubrem e&longs;&longs;e <expan abbr="affirmãt">affirmant</expan>: quod mox anhelitus noc <lb/>tis et umbræ gelidio<gap/>es &longs;entiantur.</s> |
| | </p> |
| <s>ut ita loquar/hilare&longs;cit: Nam motu fieri <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan> <lb/>opinor/ut &longs;urgentes a terra uapores: aut di&longs;&longs;ipentur: aut motibus <lb/>in cale&longs;cendo concoquantur: Sed hos uentos uelim fractos obiec <lb/>tis montibus: et &longs;iluis: aut longa <expan abbr="cõmigratione">commigratione</expan> la&longs;&longs;os apellere: <lb/>Velim et ne per loca apellant: unde raptum malum ad nos affe <lb/>rant. </s> | <p id="N400AFF" type="main"> |
| | <s id="N400B01">Conuenit etiam præteritorum temporum uici&longs;&longs;itudine ex <expan abbr="prud&etilde;">prudem</expan> <lb/>tum ob&longs;eruatione repetita/&longs;iqua &longs;unt etiam rariora omni diligen <lb/>tia præcogita&longs;&longs;e. </s> |
| <s>Idcirco uitandum <expan abbr="cuiu&longs;&qtilde;">cuiu&longs;quae</expan> uiciniam admonere: ex qua <expan abbr="noxiũ">noxium</expan> <lb/>quid effluat: Quo ingenere &longs;unt teter odor/impuru&longs;que omnis ua <lb/>por palu&longs;trium fedarumque præ&longs;ertim aquarum et fo&longs;&longs;ionum. </s> | <s id="N400B0C">Nam &longs;unt loca quædam quibus ine&longs;t natura oc <lb/>cultum quippiam/quod ad felicitatem atque infelicitatem faciat. <lb/></s> |
| | <s id="N400B12">Locris et Crotonæ nunquam fui&longs;&longs;e pe&longs;tem referunt. </s> |
| <s><expan abbr="Cõ">Com</expan> <lb/>&longs;tat apud phy&longs;icos omnem fluuium qui niuibus excre&longs;cat/aerem <lb/>ducere frigidum et cra&longs;&longs;um. </s> | <s id="N400B15">In in&longs;ula cre <lb/>te nullum nocuum uer&longs;ari animal. <!-- REMOVE S-->Apud Gallias raro ui&longs;um <lb/>oriri mon&longs;trum annotarunt. </s> |
| | <s id="N400B1E">Alibi neque æ&longs;tate feruenti: neque <lb/>hyeme fulgurare affirmant phy&longs;ici. </s> |
| <s>Sed inter aquas nulla erit <expan abbr="fedior/&qtilde;">fedior/quae</expan> <lb/>quæ motu nullo exagitata contabe&longs;cat: eritque morbo&longs;ior' uiciniæ <lb/>huiu&longs;modi contagio/quo uentis minus probatis <expan abbr="&longs;ub&longs;titue&ttilde;">&longs;ub&longs;tituetur</expan>: <expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="u&etilde;">uem</expan> <lb/>tos <expan abbr="ferũt">ferunt</expan> &longs;uapte natura <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> e&longs;&longs;e tales ut &longs;alubres aut <expan abbr="ĩ&longs;alubres">in&longs;alubres</expan> <lb/>&longs;int: Sed <expan abbr="aquilõem">aquilonem</expan> inqt Plinius <expan abbr="theophra&longs;tũ">theophra&longs;tum</expan> atque <expan abbr="Hippocrat&etilde;">Hippocratem</expan> &longs;e <lb/>cutus <expan abbr="oĩum">oinum</expan> <expan abbr="e&etilde;">eem</expan> <expan abbr="adbonã">adbonam</expan> <expan abbr="ualitudin&etilde;">ualitudinem</expan> <expan abbr="re&longs;titu&etilde;dã">re&longs;tituendam</expan> atque <expan abbr="&longs;eruãdã">&longs;eruandam</expan> accomo <lb/><expan abbr="dati&longs;&longs;imũ">dati&longs;&longs;imum</expan>. </s> | <s id="N400B23">At in Campania inquit <lb/>Plinius per id tempus ciuitatibus ad meridiem po&longs;itis fulgu <lb/>rat. </s> |
| | <s id="N400B2A">Ceraumnia apud Epirum montes ferunt dictos a cre <lb/>bris fulminibus. </s> |
| <s><expan abbr="Hau&longs;trũ">Hau&longs;trum</expan> <expan abbr="affirmãt">affirmant</expan> <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> phy&longs;ici præ <expan abbr="cæ&ttilde;">cætur</expan> is generi <expan abbr="hõinũ">honinum</expan> <lb/><expan abbr="e&etilde;">eem</expan> <expan abbr="noxiũ">noxium</expan>: qn & <expan abbr="pecud&etilde;">pecudem</expan> hau&longs;tro <expan abbr="flãte">flante</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine piculo <expan abbr="e&etilde;">eem</expan> <expan abbr="ĩ">im</expan> pa&longs;cuis <pb xlink:href="004/01/011.jpg"/>arbitrantur: Neque item &longs;e u&longs;piam temere ciconias hau&longs;tris com <lb/>mittere ob&longs;eruarunt: Delphines per aquilonem uoces audire au <lb/>ra &longs;ecundante: Hau&longs;tro uero et tardius audire/ et non ni&longs;i ex ad <lb/>uer&longs;o redditas: Spirante aquilone dies durare anguillam &longs;enos <lb/>&longs;ine aquis: hau&longs;tro non durare/tantam ine&longs;&longs;e huic uento cra&longs;&longs;i <lb/>tatem et in morbos uim: Itaque ut hau&longs;tro ægrotari et admodum <lb/>pituito&longs;os reddi: ita et corocu&longs;&longs;uri referunt. </s> | <s id="N400B2F">Tum & Beumnium in&longs;ulam <pb xlink:href="004/01/017.jpg"/>quod illic a&longs;&longs;idua fulmina iaciantur/poetis dedi&longs;&longs;e inquit Seruius: <lb/>Vt eo loci Vulcanum cecidi&longs;&longs;e dicerent. </s> |
| | <s id="N400B38">Apud Bo&longs;phoium & <lb/>in&longs;odones tonitrua & fulgura nunquam ui&longs;a atte&longs;tantur. </s> |
| <s>Meridianum etiam <lb/>mare improbant una præ&longs;ertim re quod radiorum flexionibus obiec <lb/>tam regionem duos pati &longs;oles iudicent: unum cælo/alterum ab a <lb/>quis inurentem: Et maximam illic fieri uarietatem aeris &longs;ole ca <lb/>dente intelligunt: Vbi frigentes umbræ noctis aduenerint. </s> | <s id="N400B3D">ægypto <lb/>portenti loco e&longs;t &longs;i pluerit. </s> |
| | <s id="N400B42">Apud Hyda&longs;pem æ&longs;tatis initio conti <lb/>nui imbres manant. </s> |
| <s>Et <lb/>&longs;unt qui occiduas appul&longs;iones flexione&longs;que radiorum: &longs;eu ab aquis <lb/>et mari: &longs;eu a montibus remittantur: cæteris mole&longs;tiores putent/ <lb/>quod integro eius diei &longs;ole iam incalefactum locum plus &longs;atis fer <lb/>uidiorem reddant/æ&longs;tu adducto et flexionibus congeminato: <lb/>Quod &longs;i dabitur ut his cum &longs;olibus grauiores etiam uenti: li <lb/>beros ad te habeant aditus/ quid erit/quod mole&longs;tius aut minus <lb/>ferendum &longs;it? </s> | <s id="N400B47">In Lybia tam raros moueri uentos ferunt: ut <lb/>ex celi cra&longs;&longs;itudine uariæ per aerem concretæ uaporibus &longs;pecies <lb/>&longs;pectentur. </s> |
| | <s id="N400B4E">At contra maiore in parte Galatiæ per æ&longs;tatem tanta <lb/>uis perflat uenti: Vt lapides pro harena per &longs;ublime trahat. </s> |
| <s>Matutinas etiam auras/quæ crudos ob&longs;urgentes <lb/>uapores offerant/non inmerito longe improbabunt: Diximus de <lb/>&longs;ole et uentis/quibus aerem uariari/et &longs;alubrem atque in&longs;alubrem <lb/>fieri manife&longs;to &longs;entimus: et diximus/breui&longs;&longs;ime quo ad hic dicen <lb/>dum uidebatur: et de his &longs;uo loco di&longs;tinctius per&longs;crutabimur.</s></p><p type="main"> | <s id="N400B53">In <lb/>Hy&longs;pania ad hiberum circio uento onerata per celi plau&longs;tra præ <lb/>dicant. </s> |
| | <s id="N400B5A">Notum quidem apud æthiopiam non perflare: Hunc ue <lb/>ro apud Arabes uentum & toglodytas uirentia omnia exurere af <lb/>firmant hi&longs;torici. </s> |
| <s>RVRSVS in captanda regione conueniet: Vt &longs;it ea quidem <lb/>eiu&longs;modi/ut incolis omni exparte bene &longs;it futurum/cum rerum <lb/>natura: et cum reliquorum hominum genere atque conuictu. </s> | <s id="N400B61">Delon quidem nunquam fui&longs;&longs;e terræmotibus <lb/>uexatam/ Sed &longs;emper eodem man&longs;i&longs;&longs;e &longs;axo / cum circumuicinæ <lb/>terræmotibus cæciderint &longs;cribit Tuchidides: partem eam Italiæ <lb/>quæ ab algido &longs;ub Roma <expan abbr="totũ">totum</expan> hernicorum collium tractu ad ca <lb/>pua u&longs;que e&longs;t/crebris teriæmotibus qua&longs;&longs;atam: & prope de&longs;ola <lb/>tam uidemus. </s> |
| | <s id="N400B72">Sunt qui Achaiam a crebra aquarum inundatio <lb/>ne dictam extiment. </s> |
| <s><expan abbr="Nequeenĩ">Neque<lb/>enim</expan> ego illic/ubi condere Callicula <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> de&longs;tinauerat in alpium <lb/>arduo aliquo et difficili iugo/ni&longs;i maxima cogat nece&longs;&longs;itas: ædi <lb/>ficabo. </s> | <s id="N400B77">Romam æternum &longs;ebrico&longs;am fui&longs;&longs;e compe <lb/>rio: Ea&longs;que febres Galienus nouum emitritarum e&longs;&longs;e genus putet: <lb/>Cui uaria & prope pugnantia inuarias horas remedia adhibenda <lb/>&longs;unt. </s> |
| | <s id="N400B80">Apud poetas uetus fabula e&longs;t Typhonem prochita in&longs;ula &longs;e <lb/>pultum &longs;e &longs;e non interrato commouere: ex quo fiat ut funditus <lb/>in&longs;ula contremi&longs;cat: Id quidem poetæ &longs;ic cecinere quoniam ter <lb/>ræmotibus in&longs;ula & eruptionibus uexaretur/adeo ut Etrien&longs;es: <lb/>& calchiden&longs;es habi<gap/> tores olim coacti &longs;int aufugere: & rur&longs;us <lb/>qui po&longs;t tempora a Hyerone Syracu&longs;ano mi&longs;&longs;i e&longs;&longs;ent / ut nouam <lb/>illic urbem conderent/a&longs;&longs;idui periculi et calamitatis metu au&longs;u <lb/>gerunt. </s> |
| <s>Vitabo et de&longs;ertam &longs;olitudinem: qualem uarro fui&longs;&longs;e re <lb/>fert partem galliæ/quæ inter adienum &longs;it/qualemue &longs;cribit ce&longs;ar <lb/>p&longs;ua fui&longs;&longs;e tempora Britaniam: Neque placebit: &longs;i illic uti in&longs;ula <lb/><expan abbr="põti">ponti</expan> oenoe <expan abbr="uiu&etilde;dũ">uiuendum</expan> erit ouis <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <expan abbr="auiũ">auium</expan>: aut &longs;i glande uti apud hi&longs; <lb/><expan abbr="paniã">paniam</expan> Plinii <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> nuliis <expan abbr="uiuebãt">uiuebant</expan> locis: Velim <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> nihil <lb/>de&longs;it: qd <expan abbr="adu&longs;ũ">adu&longs;um</expan> <expan abbr="futurũ">futurum</expan> &longs;it Præclare alexander negauit uelle <expan abbr="ĩmon">immon</expan> <lb/>te Athos condere urbem / alioquin futuram ex Polycratis archi <pb xlink:href="004/01/012.jpg"/>tecti commento admirabilem/ea re/quod rerum <expan abbr="afflu&etilde;tiam">affluentiam</expan> incolæ <lb/>habituri non e&longs;&longs;ent: Ari&longs;toteli forta&longs;&longs;is poterat placere ea regio: <lb/>præ&longs;ertim condendis urbibus/quæ difficiles haberet aditus: Et <lb/>comperio fui&longs;&longs;e gentes: quæ &longs;uos fines de&longs;erti&longs;&longs;imos et de&longs;tituti&longs; <lb/>&longs;imos longe ac late ho&longs;tium <expan abbr="incommodãdorum">incommodandorum</expan> gratia e&longs;&longs;e affec <lb/>tarint: Horum rationes proba&longs;&longs;e ne <expan abbr="cõueniat/">conueniat/</expan> an <expan abbr="nõalibi">nonalibi</expan> di&longs;cep <lb/>tabimus: Sed hæc &longs;i ita iuuant publicis i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="ĩ">im</expan> rebus/non <expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>ut eorum in&longs;titutum improbem: At reliquis profecto ædificiis <lb/><expan abbr="pon&etilde;dis">ponendis</expan> mihi ea p placebit regio/quæ et multos et uarios habebit <lb/>aditus: quibus et naui et iumento et iugo <expan abbr="tũ">tum</expan> æ&longs;tate/tum et hyeme <lb/>nece&longs;&longs;aria commodi&longs;&longs;ime po&longs;&longs;int conuehi: Atqui erit ip&longs;a regio <lb/>neque <expan abbr="aquarũ">aquarum</expan> exuberantia madida neque &longs;iccitate a&longs;pera: &longs;ed habilis <lb/>et <expan abbr="cont&etilde;perabilis">contemperabilis</expan>: Aut &longs;i id ex <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan> nequeat: paulo frigentem <lb/>et <expan abbr="&longs;iccam/&qtilde;">&longs;iccam/quae</expan> minus calentem et plus &longs;atis humectam eligemus: <lb/>Nam tecto/pariete/ue&longs;te/igne/motu frigora <expan abbr="uincen&ttilde;">uincentur</expan> <expan abbr="Siccitat&etilde;">Siccitatem</expan> <lb/>quidem cur uehementer hominum corpora aut ingenia lædat ha <lb/>bere in &longs;e quippiam haud multum arbitrantur: Tum et &longs;iccis du <lb/>re&longs;cere /frigidis forta&longs;&longs;is horre&longs;cere homines putant: Verum hu <lb/>midis tabe&longs;cere corpora omnia et calidis &longs;olui affirmant: Et uide <lb/>re licet cum frigida propter tempora <expan abbr="homines/tũ">homines/tum</expan> et frigenti loco <lb/>habitantes corpore &longs;tare ualido et morbis libero. </s> | <s id="N400B93">Itaque eiu&longs;modi omnia ex longa ob&longs;eruatione repetenda <lb/>&longs;unt & ex aliorum locorum &longs;imilitudinibus comparanda/ quo to <lb/>ta ratio integrior habeatur.</s> |
| | </p> |
| <s>Tam et &longs;i &longs;tatu <lb/>aut calentibus locis excellere ingenia/frigentibus præ&longs;tare corpo <lb/>ra: Tum ex appiano hi&longs;torico intellexi Numidas ea de re <expan abbr="maxĩe">maxine</expan> <lb/>longeuos e&longs;&longs;e quod hyemem <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> habeant frigentem: Omnium <lb/>tum <expan abbr="optĩa">optina</expan> erit regio: quæ &longs;ubhumecta et tepens &longs;it: Proceros: n: <lb/>et uenu&longs;tos ea homines feret/atque etiam minime tri&longs;tes. </s> | <p id="N400B9A" type="main"> |
| | <s id="N400B9C">Quin et di&longs;quirendum an nullis incommodis occultioribus ea re <lb/>gio offendi a&longs;&longs;ueuerit: Putabat plato e&longs;&longs;e ut locis <expan abbr="nõ">non</expan> nullis <expan abbr="diuĩa">diuina</expan> <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> in&longs;piret uigetque uis ac <expan abbr="demonũ">demonum</expan> terminatio incolis <lb/>aut propitia aut contra infe&longs;ta. </s> |
| <s>Secundo <lb/>loco ea erit Regio percommoda/quæ niuo&longs;is in prouinciis plus <lb/>cæteris habebit &longs;olis/et quæ &longs;olibus are&longs;centi inprouincia plus ha <lb/>bebit humecti atque umbrarum: Sed nullo ponetur loco ædificium <lb/>utcunque ip&longs;um &longs;it: <expan abbr="incõmodius">incommodius</expan> atque indecentius/quam cum intra <lb/><expan abbr="cõuallem">conuallem</expan> abditum &longs;it: Nam ut cetera obmittam/quæ <expan abbr="ĩ">im</expan> promptu <lb/>&longs;unt: ea &longs;ine ulla dignitate delite&longs;cere/et pro&longs;pectus amænitate in <lb/>tercepta nullam habere gratiam: Quid illud/quod breui fiat/ut <lb/>imbrium ruinis obruatur: et circum fluentibus aquis infundatur <pb xlink:href="004/01/013.jpg"/>& in modico imbibito humore continuo made&longs;cat: & terrenum <lb/>uaporem ualitudini hominum uehementer noxium a&longs;&longs;iduo effu <lb/>met. </s> | <s id="N400BB8">Sunt quidem loca quibus homines <pb xlink:href="004/01/018.jpg"/>facile in&longs;aniant: quibus &longs;e &longs;e facile in pernitiem dedant: quibus <lb/>aut &longs;u&longs;pendio aut præcipitio aut ferro et ueneno facile uitam po <lb/>nant. </s> |
| | <s id="N400BC3">Adde his quod &longs;ecretioribus iterum naturæ inditiis per&longs;eru <lb/>tatis/quæcunque ad rem faciant pen&longs;ita&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s> |
| <s>Non illic ualebunt ingenia hebetatis &longs;piritibus: Non illic <lb/>durabunt corpora. </s> | <s id="N400BC8">Vetus a De <lb/>metrio u&longs;que ductum in&longs;titutum non modo urbibus: & oppidis / <lb/>Verum etiam militaribus in dies ca&longs;tris ponendis: Vt iecora de <lb/>pa&longs;tarum illic pecudum in&longs;pectemur quo &longs;int habitu & colore: <lb/>Quæ &longs;i forte uitio infecta apparuerint/uitandam loci in&longs;alubrita <lb/>tem præ &longs;e ferunt. </s> |
| | <s id="N400BD5">Aiebat Varro compertum habere &longs;e locis <lb/>quibu&longs;dam minuti&longs;&longs;ima quædam athomorum in&longs;tar uolitare ani <lb/>mantia aere: & anhelitu in pulmone excepta hærere præcordiis: <lb/>Et rodnedo inferre morbum atrum & <expan abbr="tabificũ">tabificum</expan>: atque perinde pe <lb/>&longs;tem pernitiemque afferre. </s> |
| <s>Commaceratis compagibus putre&longs;cent libri: <lb/>arma & quæcumque in horreis erunt: marce&longs;cent denique/uitiabun <lb/>tur uliginis exuberantia. </s> | <s id="N400BE4">Neque illud prætereundum e&longs;t/quod lo <lb/>ca inuenies aliqua &longs;uapte natura incommodis prope omnibus ua <lb/>cua & periculis libera: Sed ita &longs;unt expo&longs;ita/ut eo gentes exteræ <lb/>& aduentitiæ/non interraro pe&longs;tem & calamitatem inferant.</s> |
| | </p> |
| <s>Tum &longs;i eo ingreditur &longs;ol undique reci <lb/>procatis radiis torrebuntur: Si non excipient <expan abbr="&longs;oles/crude&longs;c&etilde;t">&longs;oles/crude&longs;cent</expan> um <lb/>bra/atque torpebunt. </s> | <p id="N400BED" type="main"> |
| | <s id="N400BEF">Eamque rem non armis tantum & iniuria exequuntur qualia &longs;unt <lb/>quæ Barbaris atque immanibus obiiciantur: Verum & per amiciti <lb/>am atque <expan abbr="ho&longs;pitalitat&etilde;">ho&longs;pitalitatem</expan> uehementer ledant. </s> |
| <s>Adde his quod uentus &longs;i eo penetrat qua&longs;i cana <lb/>libus coarctatus durius et mole&longs;tius furit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par e&longs;t: Si non ingre <lb/>ditur fit ut concretus illic aer ut ita dicam/lute&longs;cat: Conuallem <lb/>enim i&longs;tiu&longs;modi po&longs;&longs;umus non indecenter lacunam &longs;tagnum ue <lb/>putare aeris. </s> | <s id="N400BFA">Aliqui quod uicinos cupi <lb/>dos rerum nouarum habuerint / ex illorum ruina et iactura pere <lb/>clitati &longs;unt. </s> |
| | <s id="N400C01">Peram in ponto ianuen&longs;ium coloniam a&longs;&longs;iduo pe&longs;tis <lb/>uexat/quod eo loci in dies excipiantur conuecti &longs;erui cum animi <lb/>egritudine. </s> |
| <s>Itaque erit quidem loci forma et digna et amæna: quæ <lb/><expan abbr="nequa&qtilde;">nequaquae</expan> humilis et qua&longs;i immer&longs;a: &longs;ed quæ cel&longs;a & admodum &longs;pe <lb/>culatrix fiet: et quo læti&longs;&longs;imus aer a&longs;&longs;iduo aliquo &longs;piritu mouea <lb/>tur. </s> | <s id="N400C08">tum et &longs;itu atque illuuiæ tabe&longs;centes & morbidi.</s> |
| | </p> |
| <s>Habebit præterea earum rerum <expan abbr="copiã">copiam</expan>: quæ u&longs;ui et uolupta <lb/>ti u&longs;que futura <expan abbr="&longs;int/aquã/ignem/e&longs;cam">&longs;int/aquan/ignem/e&longs;cam</expan>: Sed in his <expan abbr="&longs;eruãdum">&longs;eruandum</expan> erit <lb/>nequid inde &longs;aluti et rebus hominum officiat: Aperiendi gu&longs;tan <lb/>dique fontes: Spectandæ & ignibus aquæ nequid ui&longs;co&longs;i/ mucidi <lb/>crudulenti ue in &longs;e admixtum habeant: quo incolæ in morbos in <lb/>cidant: Sino illud quod aquis fit/ut gutturoli calculo&longs;ique reddan <lb/>tur. </s> | <p id="N400C0B" type="main"> |
| | <s id="N400C0D">Au&longs;piciis item & &longs;eruato celo regionis futuram fortunam inda <lb/>ga&longs;&longs;e prudentis & bene con&longs;ulti e&longs;&longs;e affirmant: Quas ego artes <lb/>modo cum relligione conueniant/minime a&longs;pernendas duco.</s> |
| <s>Sino & rariora illa <expan abbr="aquarũ">aquarum</expan> miracula: quæ et docte et elegan <lb/>ter colligit Vitruuius arehitectus. </s> | </p> |
| | <p id="N400C14" type="main"> |
| <s>Extat Hippocratis phy&longs;ici <lb/>&longs;ententia/aquam non depuratam &longs;ed grauem & &longs;apore non <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> <lb/>ti qui biberint: hi uentre æ&longs;tuo&longs;o et <expan abbr="tum&etilde;ti">tumenti</expan> <expan abbr="fi&etilde;t">fient</expan>: Cætera corporis <lb/>membra cubiti/ &longs;patule/ facies reddentur pænitus extenuata: & <lb/>mirum in modum gracilia. </s> | <s id="N400C16">Quis id negabit quicquid id ip&longs;um &longs;it quod fortunam <expan abbr="nũcupant">nuncupant</expan> <lb/>in rebus hominum ualere plurimum? </s> |
| | <s id="N400C1F">Ne uero affirmabimus pu <lb/>blicam urbis Romæ fortunam ad propagandum imperium ualu <lb/>i&longs;&longs;e non plurimum. </s> |
| <s>Adde quod uitio &longs;plenis male concre <lb/>to &longs;anguine inmorbos incident uarios et pe&longs;ti&longs;entes. </s> | <s id="N400C26">yolai urbem in &longs;ardis ab Herculis nepote <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>ditam/ & &longs;i a Carthaginen&longs;ibus Romani&longs;que per&longs;æpius armis la <lb/>ce&longs;&longs;ita extiterit: <expan abbr="æternũ">æternum</expan> tamen fui&longs;&longs;e <expan abbr="liberã">liberam</expan> &longs;cribit Dyodorus. </s> |
| | <s id="N400C39">An <lb/>id ab&longs;que loci illius fortuna <expan abbr="fcũm">fcumm</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan> apud delphos/ut <expan abbr="t&etilde;plũ">templum</expan> a Flegi <lb/>a prius <expan abbr="ĩc&etilde;&longs;um/tertio">incen&longs;um/tertio</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;yllæ <expan abbr="tpõribus">tporribus</expan> arderet? </s> |
| <s>E&longs;tate prolu <lb/>uie uentris fluente bile etdi&longs;&longs;olutis humoribus deficient: Tum et <lb/>morbis grauioribus atque diutinis <expan abbr="integrũ">integrum</expan> p annum laborabunt: a <lb/>qua intercus et præcordiorum angu&longs;tia et anxietatibus laterum <lb/>urgebuntur. </s> | <s id="N400C58">qd & <expan abbr="capitoliũ">capitolium</expan> <pb xlink:href="004/01/019.jpg"/>quotiens ar&longs;it? </s> |
| | <s id="N400C63">quotiens flagrauit? </s> |
| <s>Iuniores bili atra in&longs;anient: &longs;enes humorum incedio <lb/>flagrabunt. </s> | <s id="N400C66">Sibaricen&longs;ium uibs cum <expan abbr="iterũ">iterum</expan> <lb/>atque iterum uexata et rur&longs;us de&longs;tituta et rur&longs;us deleta extiti&longs;&longs;et: <lb/>Po&longs;tremo etiam de&longs;erta man&longs;it: Quin & illinc fugientes m<gap/><lb/>pro&longs;ecuta felic<gap/>as e&longs;t: <expan abbr="Nã">Nam</expan> cum alio &longs;e &longs;e <expan abbr="trã&longs;tuli&longs;&longs;ent">tran&longs;tuli&longs;&longs;ent</expan>, nomenque ur <lb/>bis pri&longs;tinum ab<gap/>ieci&longs;&longs;ent: tandem calamitate e&longs;&longs;e immunes neq c <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> potuere: Nouis enim irruentibus incolis uetu&longs;ti&longs;&longs;imæ atque pri <lb/>mariæ familiæ omnes ferro et cæde ab&longs;umpte una cum templis et <lb/>urbe funditus periere: Sed i&longs;ta &longs;inamus: <expan abbr="quorũ">quorum</expan> referti&longs;&longs;imæ &longs;unt <lb/>hi&longs;torie. </s> |
| | <s id="N400C91">Hoc apud nos con&longs;tet hominis e&longs;&longs;e non &longs;tulti&longs;&longs;imi / om <lb/>nia tentare aggredi: quibus ædificationis cura atque impen&longs;a futu <lb/>ra &longs;it non fru&longs;tra/opu&longs;que ip&longs;um futurum &longs;it con&longs;tans & &longs;aluberri <lb/>mum: Et profecto in tanta re exequenda nihil pretermi&longs;i&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;api&etilde;">&longs;apiem</expan> <lb/>tis & bene co<gap/>&longs;iderati hominis officium e&longs;t. </s> |
| <s>Feminæ ægre concipient: et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> difficiles partus e <lb/>nitentur: Omnis denique ætas et &longs;exus morte immatura intempe <lb/>&longs;tiue cadet acta morbis atque ab&longs;umpta: Dies uero uitæ i&longs;torum aget <pb xlink:href="004/01/014.jpg"/>nullus: non tri&longs;tes et coinquinatos malis humoribus atque <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>perturbationum genere uexatos: tum et animo exagitati &longs;emper <lb/>erunt in mærore atque luctu. </s> | <s id="N400CA2">An e&longs;t non <expan abbr="maximũ">maximum</expan> <lb/>tioi tui&longs;que agg redi/ quod ad <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> faciat/quod ad uitam cum di <lb/>gnitate & uoluptate agendam conueniat: Quod adnominis po&longs;te <lb/>ritatem & celebritatem conferat. </s> |
| | <s id="N400CB3">I&longs;tic tibi rerum &longs;tudia optima <lb/>rum: I&longs;tic tibi liberi & dul<gap/>is familia. </s> |
| <s>Plura po&longs;&longs;ent de aquis dici: quæ uete <lb/>res hi&longs;torici annotarunt/uaria & admirabilia: & ad hominum ge <lb/>nus bene atque male habendum ualidi&longs;&longs;ima: Sed rara illa et forta&longs; <lb/>&longs;is ad peritiam o&longs;tentandam: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad rem edi&longs;&longs;erendam facerent: <expan abbr="tũ">tum</expan> <lb/>et de aquis prolixius &longs;uo dicetur loco. </s> | <s id="N400CBA">I&longs;tic ocii & negocii dies ha <lb/>bebuntur: I&longs;tic totius uitæ rationes con&longs;umentur: ut tota in uita <lb/>nihil apud genus hominum inuenire epiner præter uirtutem/cui <lb/>maiore cura/opera/diligentia uacandum <expan abbr="&longs;it/&qtilde;">&longs;it/quae</expan> ut &longs;o&longs;pite eum fa <lb/>milia bene habites: & bene habitari his neglectis rebus/quæ <expan abbr="rec&etilde;">recem</expan> <lb/>&longs;uimus/quis e&longs;t qui po&longs;&longs;e affirmet? </s> |
| | <s id="N400CCF">Sed de his hactenus: <expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> <lb/>ut de area inue&longs;tigemus. </s> |
| <s>Illud adeo negligendum <lb/>non e&longs;t/quod in promptu e&longs;t aqua nutriri omnia quæ coale&longs;cant <lb/>plantas/&longs;omina: et quibus ea uitæ pars ine&longs;t / quæ motu uigeat: <lb/>quorum fructu et copia reficiantur homines atque nutriantur. </s> | <s id="N400CD8">In area captanda quicquid de regione <lb/>di&longs;&longs;eruimus <expan abbr="ob&longs;eruãdum">ob&longs;eruandum</expan> e&longs;t. </s> |
| | <s id="N400CE1">Nar que uti quidem regio amplieris <lb/>cuiu&longs;dam prouinc<gap/>æ certa &longs;electaque e&longs;t pars: Ita & area totius re <lb/>gionis præ&longs;criptum & difinitum quoddam <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="&etilde;/quod">en/quod</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ad ædificium habendum occupatur: Ea de re ferme omnia habet <lb/>area cum regione communia quæ ad laudem uituperationemque<lb/>faciant. </s> |
| <s>Id &longs;i <lb/>ita e&longs;t profecto quos nam habeat &longs;uccos aquarum hæc in qua <expan abbr="uitã">uitam</expan> <lb/>acturi &longs;umus regio quam diligenti&longs;&longs;ime &longs;crutari oportet. </s> | <s id="N400CFC">Verum hæc tam et &longs;i ita &longs;int/habet tamen di&longs;qui&longs;itio et <lb/>aduer&longs;io hæc præceptiones qua&longs;dam quæ unice et proprie ad are <lb/>am &longs;pectare uideantur: Qua&longs;dam etiam quæ non tantum ad a <lb/><gap/>eæ <expan abbr="p&longs;cription&etilde;">p&longs;criptionem</expan> <expan abbr="faciãt">faciant</expan>: Quin multa ex pte quoque ad <expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> r&untilde;es <lb/><expan abbr="ptineãt">ptineant</expan>: et &longs;unt huiu&longs;m&untilde;i: Nam o&longs;idera&longs;&longs;e oportet qd aggredia <lb/>mur publicum ne opus/an priuatum: &longs;acrum ne an profanum: et <pb xlink:href="004/01/020.jpg"/>cætera generis eiu&longs;dem: de quibus &longs;uo loco di&longs;tinctius loquemur <lb/>Aliud enim foro/aliud theatro/aliud pale&longs;træ/aliud templo &longs;pa <lb/>tii locorumque debetur. </s> |
| | <s id="N400D21">Itaque pro cuiu&longs;que ratione et u&longs;u habendus <lb/>areæ &longs;itus erit & modus. </s> |
| <s><expan abbr="Indiã">Indiam</expan> <lb/>inquit Dyodorus multa ex parte habere homines proceros et uali <lb/>dos ingenioque præditos acri/quod aerem ducant purum & aquas &longs;a <lb/>luberrimas bibant. </s> | <s id="N400D26">Verum hoc loco ut generatim i&longs;ta / uti <lb/>cepimus/pro&longs;equamur/ea tantum attingemus: quæ fore nece&longs;&longs;a <lb/>ria arbitramur/Si prius de lineis aliqua retulero/quæ ad rem <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>mode exprimendam faciant. </s> |
| | <s id="N400D33">Nam de areæ de&longs;criptione tractanti <lb/>bus counenit ut de his tran&longs;igamus/quibus ip&longs;a per&longs;criptio anno <lb/>tatur. </s> |
| <s>Atqui aquam dicemus e&longs;&longs;e &longs;apore optimam/ <lb/>quæ &longs;aporem habeat nullum: et colore commodi&longs;&longs;imam/quæ om <lb/>ni &longs;it colore penitus uacua et libera. </s> | <s id="N400D3A">Omnis igitur per&longs;criptio lineis fit & angulis/Lineæ qui <lb/>dem &longs;unt extrema per&longs;criptio/qua integræ areæ &longs;patium circun <lb/>cluditur. </s> |
| | <s id="N400D41"><expan abbr="Hãc">Hanc</expan> uero ad per&longs;criptionem pars illa &longs;uperficiei &longs;ub&longs;ti <lb/>tuta/quæ intra duas mutuo &longs;e &longs;e intercidentes lineas continetur/ <lb/>angulus dicitur. </s> |
| <s>Tum et aquam e&longs;&longs;e <expan abbr="optimã">optimam</expan> <lb/>referunt/quæ limpida perlucida et tenuis &longs;it: quæ in <expan abbr="candidũ">candidum</expan> lin <lb/>teum infu&longs;a non <expan abbr="cõmacularit">commacularit</expan>: quæ feruefacta fecem non dimi&longs;erit <lb/>Quæ mu&longs;co&longs;um alueum quo perfluat et præ&longs;ertim &longs;axa coinqui <lb/>nata non reddiderit. </s> | <s id="N400D4B">Atqui ex mutua quidem duarum linearum <expan abbr="ĩter">inter</expan> <lb/>&longs;ectione quatuor con&longs;cribuntur anguli: Quorum &longs;i erit qui&longs;que<lb/>quibu&longs;que trium reliquorum equalis/recti nuncupabuntur: Et qui <lb/>recto minores erunt/acuti appellabuntur: ut qui recto ampliores <lb/>obtu&longs;i dicentur. </s> |
| | <s id="N400D5A">Linearum item alia recta/alia flexa/ cocleas & <lb/>uertico&longs;as lineas hic non e&longs;t ut referam. </s> |
| <s>Addunt aquam per commodam e&longs;&longs;e in qua <lb/>legumina decocta bene <expan abbr="mite&longs;cãt">mite&longs;cant</expan>: et bonam qua bonum efficias pa <lb/>nem. </s> | <s id="N400D5F">Recta linea a puncto e&longs;t <lb/>ad punctum ob longa per&longs;criptio / ducta ita ut fieri nulla po&longs;&longs;it <lb/>breuior. </s> |
| | <s id="N400D66">Flexa linea pars e&longs;t circuli. </s> |
| <s><expan abbr="Per&longs;crutãdum">Per&longs;crutandum</expan> item pari ratione nequid edat regio/quod <lb/>&longs;it pe&longs;tilens aut ueneficum quo ad qui degant eo loci in periculo <lb/>&longs;int. </s> | <s id="N400D69">Circulus e&longs;t ea per&longs;criptio <lb/>facta ab altero duorum punctorum: qui in eadem &longs;uperficie ita <lb/>&longs;it circumactus/ut toto per&longs;criptionis ductu &longs;emper neque plus: ne <lb/>que di&longs;tet minus a medio immobili/quem obambiat puncto / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>primum circunduci occeperat. </s> |
| | <s id="N400D7C">Sed hisaddendum quod flexa line <lb/>a quam e&longs;&longs;e partem circuli diximus/apud nos hic architectos &longs;i <lb/>militudinis gratia arcus uocatur. </s> |
| <s>Sino illa quæ apud ueteres celebrantur / Colco ex frondibus <lb/>arborum &longs;tillare mel/quo gu&longs;tato pro&longs;temantur exanimes diem <lb/>que integrum pro mortuis habeantur. </s> | <s id="N400D83">Et quæ linea aduobus extremis <lb/>punctis flexæ lineæ directa ducitur pari &longs;imilitudine corda nun <lb/><expan abbr="cupabi&ttilde;">cupabitur</expan>. </s> |
| | <s id="N400D8D">Et quæ linea a puncto mediæ corde coæquabilibus <expan abbr="utrĩ">utrim</expan> <lb/>que angulis ad arcum u&longs;que perducta extiterit/&longs;agicta appellabitur <lb/>Et quæ linea a puncto <expan abbr="ĩmobili/qd">immobili/qd</expan> intra circulum e&longs;t ad <expan abbr="flexã">flexam</expan> ean <lb/>demque <expan abbr="extremã">extremam</expan> circuli <expan abbr="lineã">lineam</expan> <expan abbr="pducere&ttilde;/radius">pduceretur/radius</expan> <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> |
| <s>Et quod <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> in antonii exer <lb/>citu herbarum uitio eueni&longs;&longs;e: quas frumenti inopia milites cum <lb/>edi&longs;&longs;ent in&longs;ani facti lapidibus fodiendis intenti u&longs;que eo &longs;e&longs;e exagi <lb/>tabant/quo ad bili commota caderent atque <expan abbr="interir&etilde;t">interirent</expan> nullo tuti re <lb/>medio contra pernitiem/ut &longs;cribit Plutarcus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> uino epoto: trita <lb/>hæc. </s> | <s id="N400DB2">Et <expan abbr="pũcto">puncto</expan> qd <lb/>huic <expan abbr="ĩmobili/quod">immobili/quod</expan> medium intra circulum a&longs;&longs;idet centro nomen <lb/>erit: Et quæ linea recta <expan abbr="pcentrũ">pcentrum</expan> tran&longs;iens duobus locis <expan abbr="flexã">flexam</expan> circu <lb/>li <expan abbr="lineã">lineam</expan> &longs;ecabit/diameter <expan abbr="appellabi&ttilde;">appellabitur</expan>. </s> |
| | <s id="N400DD3">Inter arcus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> differentia e&longs;t <pb xlink:href="004/01/021.jpg"/>Nanque alius integer: alius comminutus: alius compo&longs;itus e&longs;t. </s> |
| <s>Quid hac ætat<gap/>apud Apuleam inItalia &longs;uperi boni/quæ <expan abbr="nã">nam</expan> <lb/>incredibilis ueneni uis increbuit <gap/>exterre&longs;tribus non nullis arane <lb/>olis quarum mor&longs;u homines aduaria in&longs;aniæ <expan abbr="deliram&etilde;ta">deliramenta</expan> <expan abbr="cõcitan&ttilde;">concitantur</expan> <pb xlink:href="004/01/015.jpg"/>atque ueluti per furorem acti <expan abbr="repiũtur">repiuntur</expan>: Mirum dictu. </s> | <s id="N400DDE">In <lb/>teger is e&longs;t qui circuli mediam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> occupat/ hoc e&longs;t/cui corda <lb/>integri e&longs;t circuli diameter: Comminutus: cui corda e&longs;t minor di <lb/>ametro: e&longs;tque perinde idem is arcus <expan abbr="c&etilde;mirutus">cemmirutus</expan> &longs;omicii culi pars: <lb/>Compo&longs;itus ex duobus ominutis con&longs;tat: efficitque ea dere in &longs;um <lb/>mo angulum arcubus &longs;e &longs;e mutua iuncticne inter&longs;ecantibus: quod <lb/>neque integro neque comminuto euenit. </s> |
| | <s id="N400DF5">His cognitis rom &longs;ic pro&longs;e <lb/>quemur. </s> |
| <s>Nullus gra<lb/>uis tumor: Nullus liuor extat/qui corpore u&longs;piam appareat iac <lb/>tus ueneficæ be&longs;tiolæ &longs;eu mor&longs;u/&longs;eu aculeo: Sed principio obrec <lb/>ta mente languente attoniti: & ni opem afferant / confe&longs;tim pere <lb/>unt. </s> | <s id="N400DFA">Arearum alia <expan abbr="ãguiaris">anguiaris</expan>: alia ci: cularis. </s> |
| | <s id="N400E01">Angularium alia <lb/>penitus rectis lineis. </s> |
| <s>Hos Theophra&longs;ti medicamentis curant: Qui quidem uipe <lb/>rarum mor&longs;ibus tybicine adhibi<gap/>a mederi a&longs;&longs;euerabat. </s> | <s id="N400E06">Alia rectis & flexis <expan abbr="mixtī">mixtim</expan> conclu&longs;a e&longs;t: Quæ <lb/>uero angularis flexis pluribus &longs;it lineis po&longs;ita/nullis inter mi&longs;&longs;is <lb/>rectis me in ueterum ædificiis inueni&longs;&longs;e non memini. </s> |
| | <s id="N400E11">At in his <lb/>ob&longs;eruanda ea &longs;unt/quæ in totis ædificii partibus uehementer ui <lb/>tuperantur &longs;i de&longs;int: et non &longs;ine gratia et commoditate habentur: <lb/>&longs;i ad&longs;int: hoc e&longs;t ut cum angulis: tum lineis: tum etiam partibus <lb/>quibu&longs;que uarietas <expan abbr="quædã">quædam</expan> ad&longs;it: Ne <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> qd <expan abbr="frequ&etilde;s/ne">frequens/ne</expan> ue <expan abbr="oīo">oino</expan> ra <lb/>ra/&longs;ed ita ad u&longs;um et gratiam po&longs;ita/ut integra integris: ct pari <lb/>bus paria conre&longs;pondeant. </s> |
| <s>Ergo uari <lb/>is modorum &longs;onis mu&longs;ici ita con&longs;ternatos mulcent. </s> | <s id="N400E30">Rectis angulis percommode utuntur: <lb/>Acutis angulis nemo u&longs;us e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> minimis in areis & neglectis ni&longs;i <lb/>inuitus et cogente aut locorum aut dignarum arearum <expan abbr="rõe">rone</expan> et modo <lb/>obtu&longs;os angulos &longs;atis decentes putarunt: &longs;ed hoc &longs;eruarunt ut nu<lb/>mero e&longs;&longs;ent nu&longs;&quml; di&longs;pares. </s> |
| | <s id="N400E43">Aream omnium capaci&longs;&longs;imam et in <lb/>qua &longs;epienda &longs;eu aggere &longs;eu muro minus impen&longs;e <expan abbr="habea&ttilde;/eã">habeatur/eam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>affirmant quæ &longs;iet <expan abbr="rotũda">rotunda</expan>: Proximam huic putant quæ plurimos <lb/>habeat proiectos angulos: Sed e&longs;&longs;e oportet angulos <expan abbr="oīo">oino</expan> compares <lb/>mutuoque corre&longs;pondentes atque coæquabiles omni in area. </s> |
| <s>Cum uero ad <lb/>&longs;uum uentum e&longs;t canendi modum/illico qua&longs;i exciti a&longs;&longs;urgunt: <lb/>& per alacritatem ex libidine animi rem omni ne<gap/>uorum & uiri <lb/>um contentione execuntur. </s> | <s id="N400E5A">Atqui <lb/>has quidem in primis comprobant/quas intelligant parietes attol <lb/>lere commode ad operis altitudinem recte &longs;tatuendam uti ea e&longs;t: <lb/>quæ &longs;ex/quæ ue octo habeat angulos. </s> |
| | <s id="N400E63">Vidimus et aream angulo <lb/>rum decem apti&longs;&longs;imam & uenu&longs;ti&longs;&longs;imam. </s> |
| <s>Atqui uidebis demor&longs;os alios &longs;alti <lb/>tando/Alios canendo/Alios alia exercendo & conando quæ libi <lb/>do eorum & in&longs;ania fert ad ultimam u&longs;que la&longs;&longs;itudinem: ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> <lb/>intermi&longs;&longs;a opera dies plu&longs;culos de&longs;udare & nulla re alia conuale <lb/>&longs;cere ni&longs;i &longs;atietate <expan abbr="cõceptæ">conceptæ</expan> incohateque dementiæ. </s> | <s id="N400E68">E&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ut recte poni an <lb/>gulorum area queat duodecim atque item &longs;exdecim: Vidimus qui <lb/>dem quatuor & uiginti angulorum aream: &longs;ed rariora i&longs;tec. </s> |
| | <s id="N400E73">Laterum li <lb/>neas ita <expan abbr="c&etilde;">cem</expan> oportet ut eregione oppo&longs;itæ coæ&quml;les &longs;int: et nu&longs;&quml; lon <lb/>gi&longs;&longs;ime lineæ toto in ope breui&longs;&longs;imi uno pducto adigentur: Sed <lb/>erit inter eas pro rata rerum iu&longs;ta & condecens proportio. </s> |
| <s>Atqui &longs;imile <lb/>quiddam apud Albanos eos/qui contra Pompeium multa equi <lb/>tum ui bellarunt affui&longs;&longs;e legimus. </s> | <s id="N400E80">Angu <pb xlink:href="004/01/022.jpg"/>los co uer&longs;us iubent &longs;tatui/unde courgens aut ponderis ex rupe: <lb/>aquarum aut <expan abbr="u&etilde;torum">uentorum</expan> impetus et uis immineat atque impetat quo <lb/>apellentem iniuriam molem diffindat atque di&longs;&longs;ipet/muris fronte <lb/>ualida non imbecillitate laterum aduer&longs;us <expan abbr="mole&longs;tiã">mole&longs;tiam</expan> ut ita loquar <lb/>illuctantibus: Quod &longs;i cætera ædificii lineamenta euetuerint quo <lb/>minus po&longs;&longs;is angulo i&longs;tic uti ex &longs;ententia/flexione utendum erit <lb/>quando et flexa linea circuli e&longs;t pars: et circulus ip&longs;e philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia totus e&longs;t angulus. </s> |
| | <s id="N400E9D">Cæterum area aut plano <expan abbr="pone&ttilde;">ponetur</expan> <lb/>loco/aut accliui/aut &longs;ummo in montis uertice. </s> |
| <s>Nanque illic &longs;olitas <expan abbr="ferũt">ferunt</expan> gigni <lb/>araneas: quarum aliæ tactos a &longs;e homines cogerent ridendo emo <lb/>ri: aliæ contra flendo.</s></p><p type="main"> | <s id="N400EA6">Si plano ponetur <lb/>loco/coaggerare oportet: et qua&longs;i podium &longs;ub&longs;truere: Nam id <lb/>cum ad dignitatem plurimum conferat: tum et ni fiat / <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>incommodorum afferet. </s> |
| | <s id="N400EB3">Fluminum enim et imbrium alluuiones <lb/>afferre limum &longs;olent planis locis: quo fit ut ip&longs;um &longs;olum &longs;en&longs;um <lb/>intumule&longs;cat: tum et hominum negligentia non a&longs;portatis rude <lb/>ribus et purgamentis/quæ in dies de&longs;tituuntur plana facile <expan abbr="circũ">circum</expan> <lb/>cre&longs;cunt. </s> |
| <s>Neque item in&longs;eligenda regione ea &longs;pecta&longs;&longs;e tantum &longs;at e&longs;t: quæ <lb/>&longs;ub a&longs;pectu & propalam &longs;unt expo&longs;ita/ Verum etiam ob&longs;euriori <lb/>bus inditiis notatis totam cau&longs;am animo aduerti&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s> | <s id="N400EC2">Romam aiebat Frontinus architectus &longs;ua ætate colli <lb/>bus excreui&longs;&longs;e propter incendiorum frequentiam: At eam ip&longs;am <lb/>hac ætate uidemus totam ruinis & feditate obrutam: Vidi ego in <lb/>umbria &longs;acellum uetu&longs;tum plano in loco po&longs;itum / tamen multa <lb/>ex parte &longs;ubmer&longs;um/facta &longs;oli in &longs;e ex cretione quod ea planities <lb/>&longs;ub montibus extendatur. </s> |
| | <s id="N400ECF">Sed quid ea memorem / quæ &longs;ub <expan abbr="mõti">monti</expan> <lb/>bus &longs;unt apud Rauennam? </s> |
| <s>At <lb/>qui erunt quidem inditia optimi aeris/integrarumque aquarum &longs;i <lb/>ea regio feret bonorum fructuum copiam. </s> | <s id="N400ED8">&longs;ub pomeriis nobile id delubrum: cui <lb/>pro tecto integrum extat lapideum uas/tam et &longs;i ad mare & <expan abbr="lõge">longe</expan> <lb/>a montibus re&longs;ideat/plus tamen quarta &longs;ui parte intra &longs;olum im <lb/>mer&longs;um e&longs;t ui temporum: Quam uero altam e&longs;&longs;e cuiu&longs;que ar<gap/><lb/>exaggerationem oporteat/&longs;uo dicetur loco: cum de his rebus <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;ummatim ut hic/&longs;ed di&longs;tintius loquemur. </s> |
| | <s id="N400EEE">Sed e&longs;&longs;e quamque are <lb/>am/aut natura aut arte <expan abbr="fcãm">fcamm</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;imã">firmi&longs;&longs;imam</expan> ouenit: qua de re illos <expan abbr="ī">im</expan> <lb/>primis audiendos puto/qui mouent ut una aut altera &longs;patio <expan abbr="di&longs;tã">di&longs;tam</expan> <lb/>tibus fo&longs;&longs;ione quid &longs;olum id den&longs;itate aut raritate mollitia ue ad <lb/>ferenda &longs;tructuræ onera per&longs;e ualeat/per&longs;crutemur. </s> |
| <s>Si &longs;enes ætate grandes <lb/>numero complures nutriat: Si ualida & formo&longs;a iuuentute/ Si in <lb/>tegro & frequenti partu abbundabit: Adde &longs;i puros partus & nul <lb/>lis mon&longs;tris fedatos dabit. </s> | <s id="N400F09">Et enim &longs;i ac <lb/>cliui ponetur loco pro&longs;piciendum e&longs;t/ne &longs;uperiora pre&longs;&longs;uræ mo <lb/>le&longs;tiis impellant: aut inferiora &longs;i forte moueantur / cætera in rui <lb/>nam trahant. </s> |
| | <s id="N400F12">Firmi&longs;&longs;imam quidem & omni exparte obfirmatam <pb xlink:href="004/01/023.jpg"/>uelim hanc e&longs;&longs;e ædificii partem: quæ totius operis futura &longs;it ba&longs;is <lb/>Si erit area in montis uertice/aut erit ea quidem exaggeranda ali <lb/>&quml; ex pre: aut decu&longs;&longs;o <expan abbr="cacumīe">cacumine</expan> <expan abbr="præ&longs;urg&etilde;tis">præ&longs;urgentis</expan> <expan abbr="mõtis">montis</expan> <expan abbr="coequãda">coequanda</expan>. </s> |
| <s>Nanque ego uidi quidem urbes/quas <lb/>temporum gratia non nomino/in quibus parturiat nulla quæ <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;e &longs;pectet una hominis: Atque præterea mon&longs;tri alicuius effectam <lb/>matrem. </s> | <s id="N400F2D">Hic <lb/><expan abbr="pro&longs;pici&etilde;dum">pro&longs;piciendum</expan> e&longs;t ut id aggrediamur: quod &longs;eruata dignitatc mo <lb/>derata et modica fiat cum impen&longs;a atque labore. </s> |
| | <s id="N400F37">Forta&longs;&longs;is quidem <lb/>conducet partem ab&longs;ublimi excidere: et partem accliuam exagge <lb/>rare: Quam rem bene <expan abbr="cõ&longs;ultus">con&longs;ultus</expan> qui&longs;quis fuit ille architectus apud <lb/>alatrum hernicam urbem in &longs;axeo <expan abbr="mõte">monte</expan> po&longs;itam effecit. </s> |
| <s>Vidi & urbem aliam Italiæ: ubi &longs;trumæ/&longs;trabi/claudi <lb/>& tortuo&longs;i tam multi na&longs;cantur/ Vt nulla pene illic creuerit fa <lb/>milia/quæ <expan abbr="nõ">non</expan> aliquem habeat mancum et comminutum. </s> | <s id="N400F48">Curauit <lb/>enim ut ba&longs;is &longs;eu arcis/&longs;eu templa: quæ &longs;ola nunc cæteris &longs;up ædi <lb/>ficationibus dirutis uidetur/ex re&longs;ci&longs;&longs;isa &longs;ummo uertice <expan abbr="fragm&etilde;">fragmen</expan> <lb/>tis &longs;ubfirmata et &longs;ub&longs;trata extaret: Et eo in opere illud e&longs;t / quod <lb/>maiorem in modum probem: Nam obiecit angulum areæ eo uer <lb/>&longs;us unde repens montis pendet: eumque con&longs;olidauit angulum con <lb/>ge&longs;tis prægrandibus immanium fragmentorum fru&longs;tis et mole: <lb/>Deditque operam componendis lapidibus: ut &longs;tructuræ &longs;eruata par <lb/>&longs;imonia decorem afferret: Et illius quoque con&longs;ilium placuit archi <lb/>tecti: qui quidem quo loci non u&longs;que adeo tantam lapidis habuerat <lb/>copiam &longs;ub&longs;tituendo montis pondere aggerem &longs;truxerit frequen <lb/>tibus emiciclis dor&longs;o flexarum linearum intra montem abiiecto: <lb/>Quæ &longs;tructura cum grata e&longs;t a&longs;pectu/tum e&longs;t & firmi&longs;&longs;ima: tum <lb/>etiam an impen&longs;arum rationem facit: Nam efficit quidem <expan abbr="murũ">murum</expan> <lb/>non &longs;olidum/qui tantum habeat uirium/ac &longs;i penitus fui&longs;&longs;et &longs;oli <lb/>dus/latitudine quanta & flexarum linearum illic &longs;agictæ &longs;unt: <lb/>Vitruuii quoque ratio per placet: quam uideo Romæ pa&longs;&longs;im a ue <lb/>teribus architectis/ac præ&longs;ertim in tarquinii aggere <expan abbr="ob&longs;eruatã">ob&longs;eruatam</expan> ut <lb/>anterides &longs;ub&longs;tituerentur: Sed non omnibus locis id ob&longs;eruarunt <lb/>ut &longs;emper inter &longs;e anterides tantum di&longs;tarent &quml; ip&longs;a e&longs;&longs;et alta &longs;ub <lb/>&longs;tructio: Sed pro montis firmitate aut/ut ita loquar/ labilitate / <lb/>modo frequentiores: modo rariores po&longs;uerunt: Animaduerti eti <lb/>am ueteres architectos non <expan abbr="unã">unam</expan> proximam propter <expan abbr="areã">aream</expan> &longs;ub&longs;truc <lb/>tione fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõtentos">contentos</expan>: &longs;ed pluribus/qua&longs;i gradibus adinfimas u&longs;que<lb/>radices montis totas rupes firmatas e&longs;&longs;e uolui&longs;&longs;e': Quorum ego <lb/>con&longs;ilium minime negligendum puto. </s> |
| | <s id="N400F95">Ad Peru&longs;iam riuus qui <lb/>inter lucinium montem & collem urbis fluit/quod a&longs;&longs;iduo collis <pb xlink:href="004/01/024.jpg"/>radices abrodendo &longs;ub ea cauet totam accliuitatis molem in &longs;e im <lb/>pendentem commouet: ex quo magna pars urbis &longs;oluitur et laba <lb/>&longs;cit: Et mihi quidem uehementer probantur &longs;acella complu&longs;cula <lb/>quæ ad ba&longs;ilicam maximam in uaticano hinc atque hinc circum a <lb/>ream adacta &longs;unt: Nam i&longs;tarum quidem eæ/quæ intra exci&longs;um: <lb/>& info&longs;&longs;um montem po&longs;itæ ad parietem ba&longs;ilicæ cohærent p plu <lb/>rimum adminiculi et commoditatis præ&longs;tant: <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> <expan abbr="enī">enim</expan> continuo <lb/>ingraue&longs;centis montis &longs;ub&longs;tentant: et per obliquum montem &longs;uf <lb/>fluentem humiditatem intercipiunt: atque incdem aditum interpel <lb/>lant: quo fit ut ba&longs;ilicæ primarius paries &longs;iccior firmiorque <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan> <lb/>Quæ uero &longs;acella alterum ad infimum obliqui montis latus a&longs;&longs;i <lb/>dent: ea quidem totam &longs;uperiorem complanatiorem factam opere <lb/>arcuato &longs;i&longs;tere/ & pronos omnes telluris lap&longs;us coercendo facile <lb/>po&longs;&longs;unt ferre. </s> |
| <s>Et pro <lb/>fecto recte admonent/ubi corporis ad corpus membri ue ad <gap/>m <lb/>bra crebras ac maximas di&longs;&longs;imilitudines uideris: id celi aeri&longs;que<lb/>ui ac uitio: aut occultiori aliqua depra<gap/>atæ naturæ cau&longs;a fieri. <pb xlink:href="004/01/016.jpg"/>Et faciat ad rem quod aiunt in cra&longs;&longs;o aere minus fame&longs;cimus: In <lb/>tenui plus &longs;itiunt. </s> | <s id="N400FC4">Et eum etiam architectum /qui Romæ ad latonam <lb/>templum &longs;truxit/per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recte <expan abbr="cõ&longs;ului&longs;&longs;e">con&longs;ului&longs;&longs;e</expan> operi & &longs;ub&longs;trucruræ ad <lb/>uerti: Angulum enim areæ ita porrexit intra &longs;uper <expan abbr="in&longs;ident&etilde;">in&longs;identem</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan> <lb/>tem/ut urgentem ponderis uim duo directi parietes tolerarent / <lb/>& obiecto angulo aduer&longs;am mole&longs;tiam <expan abbr="diuider&etilde;t">diuiderent</expan> atque <expan abbr="di&longs;&longs;ipar&etilde;t">di&longs;&longs;iparent</expan> <lb/>Atqui po&longs;tea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de ueterum laudibus dicere aggre&longs;&longs;i &longs;umus / qui <lb/>prudenti con&longs;ilio <expan abbr="ædificarũt/illud">ædificarunt/illud</expan> nolim præterii&longs;&longs;e quod in <expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/>tem redit & ægregie facit ad rem. </s> |
| | <s id="N400FF9">Extat architecti per utile in&longs;ti <lb/>tutum apud Venetias in templo Marci: Aream enim totius tem <lb/>pli <expan abbr="cũ">cum</expan> conferti&longs;&longs;ime ob&longs;olidaret pluribus puteis refo&longs;&longs;am reliqt: <lb/>quo &longs;iqui forte flatus terræ &longs;ubter conciperentur/facilem &longs;ibi exi <lb/>tum uendicarent: Po&longs;tremo areas uniuer&longs;as/quas tecto feceris op <lb/>tas ad libellam coæqua&longs;&longs;e condecet. </s> |
| <s>Neque non condecet ex aliorum animantium <lb/>forma atque effigie futuras hominum habitudines coniecta&longs;&longs;e. <lb/></s> | <s id="N40100A">Quæ uero &longs;ub diuo relictæ <lb/>&longs;int a libella ip&longs;a non plus &quml; ut imbrium defluxus efferant depri <lb/>mendæ &longs;unt. </s> |
| | <s id="N401011">Sed de his actenus & forta&longs;&longs;is plura &quml; hic locus po <lb/>&longs;ceret: Nam pleraque harum rerum quæ diximus ad murorum opus <lb/>faciunt: Sed ita incidit/ut quæ natura admodum inter &longs;e <expan abbr="cõnexa">connexa</expan> <lb/>&longs;unt/ea & nos dicendo non &longs;egregarimus: Sequitur ut de partio <lb/>ne dicendum &longs;it. </s> |
| <s>Nam &longs;i iumenta & pecora firmi&longs;&longs;ima/ & membrorum amplitu <lb/>dine atque proten&longs;ione multa e&longs;&longs;e illic uiderint/tales &longs;e habituros <lb/>itidem filios poterunt non iniuria &longs;pera&longs;&longs;e: Neque ab re erit &longs;i a <lb/>corporibus reliquis/quibus uitæ uigor extinctus <expan abbr="e&longs;t/ĩditia">e&longs;t/inditia</expan> &longs;ump <lb/>&longs;erimus aeris atque uentorum. </s> | <s id="N401020">Tota uis ingenii: omni&longs;que rerum <expan abbr="ædificãda">ædificanda</expan> <lb/>rum ars et peritia una in partione con&longs;umitur. </s> |
| | <s id="N401029">Integri enim ædifi <lb/>cii partes: et partium &longs;ingularum integras / ut ita loquar / habi <pb xlink:href="004/01/025.jpg"/>tudines: omniumque denique linearum et angulorum con&longs;en&longs;um et <lb/>cohe&longs;ionem in unum opus: una hæc partitio utilitatis/ dignitatis <lb/>amænitati&longs;que habita ratione commetitur. </s> |
| <s>Namque ex proximis ædificiorum <lb/>ftructuris ea didici&longs;&longs;e po&longs;&longs;umus: Quæ &longs;i erunt facta &longs;cabra & ea <lb/>rio&longs;a/inditio erit aduentitia inde mala conf<gap/>uere. </s> | <s id="N401036">quod &longs;i ciuitas philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia maxima quædam e&longs;t domu&longs;: & contra domus <expan abbr="ipã">ipam</expan> <lb/>minima quædam e&longs;t ciuitas: quid ni harum ip&longs;arum membra mi <lb/>nima quædam e&longs;&longs;e domicilia dicentur? </s> |
| | <s id="N401043">uti e&longs;t atrium/xi&longs;tus/ ce <lb/>naculum/porticus et huiu&longs;modi: Et in horum quo uis quid nam <lb/>erit aut in curia aut negligentia prætermi&longs;&longs;um: quod non digni <lb/>tati & laudi operis officiat? </s> |
| <s>Arbores etiam <lb/>in unam aliquam partem qua&longs;i communi con&longs;en&longs;u proclinatæ: <lb/>aut refractæ in fe&longs;tis uentorum motibus ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e o&longs;tentant. </s> | <s id="N40104C">Plurimum igitur curæ & diligentiæ <lb/>adhibendum e&longs;t his rebus con&longs;iderandis: quæ ad uniuer&longs;um opus <lb/>faciunt: dandaque opera ut etiam minime partes e&longs;&longs;e ingenio et ar <lb/>te conformes factæ uideantur. </s> |
| | <s id="N401055">Hanc ad rem apte & commode p <lb/>ficiendam &longs;uperiora omnia quæ de regione deque area dicta &longs;unt / <lb/>per pulchre conueniunt: ac ueluti inanimante membra membris/ <lb/>ita in ædificio partes partibus re&longs;pondeant/condecet. </s> |
| <s>Ip&longs;aque<lb/>rediuiuia &longs;axa locis innata/aut po&longs;ita / &longs;i &longs;ummotenus plus &longs;atis <lb/>putria facta &longs;unt: Variam loci intemperiem nunc arde&longs;centis / <lb/>nunc torpentis aeris atte&longs;tantur. </s> | <s id="N40105E">Ex quo il <lb/>lud dictum e&longs;t quod aiunt: Maximorum ædificiorum maxima <lb/>oportere e&longs;&longs;e membra: Quam quidem rem ita ob&longs;eruarunt uete <lb/>res/ut cum cætera/tum & lateres ponerent publicis & ampli&longs;&longs;i <lb/>mis ædificiis maiores &quml; in priuatis. </s> |
| | <s id="N401069">Itaque cuique <expan abbr="m&etilde;bro">membro</expan> apta regio <lb/>accomodatus &longs;itus: & contribuetur non amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei u&longs;us exi <lb/>gat/non minor &quml; dignitas po&longs;tulet: non loco alieno & <expan abbr="impertin&etilde;">impertinem</expan> <lb/>ti/&longs;ed &longs;uo & ita proprio ut alibi commodius e&longs;&longs;e nu&longs;&quml; potuerit. <lb/></s> |
| <s>Et uitanda nimirum hæc in pri <lb/>mis erit regio/qua uehementes i&longs;tiu&longs;modi temporum tempe&longs;ta <lb/>tumque motus cra&longs;&longs;entur: Nam mortalium corpora &longs;i caloris aut <lb/>frigoris acri appellente ui occupentur / illico tota corporis coag <lb/>mentatio: & &longs;ingularum partium connexio labefactatur ac &longs;olui <lb/>tur: & ad morbos immaturamque &longs;enectutem compellitur. </s> | <s id="N40107F">Non enim quæ hone&longs;ti&longs;&longs;ima ædis pars futura e&longs;t reiecto in loco: <lb/>Non quæ maxime publica in abdito: Non item quæ priuata in <lb/>propatulo collocabitur. </s> |
| | <s id="N401086">Adde quod etiam temporum rationes haben <lb/>dæ &longs;unt/ut alia æ&longs;tiuis/alia hybernis locis attribuantur: Nanque a <lb/>liæ aliis debentur & &longs;itus & magnitudines: æ&longs;tiuas laxiores e&longs;&longs;e <lb/>oportet: hybernæ uero compre&longs;&longs;iores &longs;i erunt/non <expan abbr="improbabun&ttilde;">improbabuntur</expan>. <lb/></s> |
| <s>Vr <lb/>bem &longs;ub montibus/quæ exprocliui &longs;olem &longs;pectet occidentem: uel <lb/>ea re maxime in&longs;alubrem e&longs;&longs;e <expan abbr="affirmãt">affirmant</expan>: quod mox anhelitus noc <lb/>tis et umbræ gelidio<gap/>es &longs;entiantur.</s></p><p type="main"> | <s id="N401094">Tum e&longs;tiuis umbra & uenti: hybernis &longs;oles debentur: Et in his ca <lb/>uendum e&longs;t/ne incolis eueniat ut ex hoc loco frigenti alterum in <lb/>locum æ&longs;tuo&longs;um equabili non intermi&longs;&longs;o aere exeant: Aut i&longs;to ex <lb/>tepenti in alterum brumis & uentis infe&longs;tum: Nam id <expan abbr="omniũ">omnium</expan> ma <lb/>xime &longs;aluti corporum officeret: Et cedant ea quidem inter &longs;e <expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/>bra mutuo oportet ad communem totius operis laudem & <expan abbr="grãm">gramm</expan> <pb xlink:href="004/01/026.jpg"/>con&longs;tituendam uel componendam: nequid omnis decoris conatu <lb/>occupato/alteræ penitus neglectæ relinquantur: Sed inter &longs;e ita <lb/>conueniant/ut inde unum integrum recteque con&longs;titutum corpus <lb/>magis &quml; diuul&longs;a et di&longs;&longs;ipata e&longs;&longs;e membra uideantur. </s> |
| | <s id="N4010B7">Cæterum <expan abbr="ī">im</expan> <lb/>membris conformandis mode&longs;tiam nature imitari oportet: Neque<lb/>enim uti in reliquis/&longs;ic et in hac re <expan abbr="nõ">non</expan> magis <expan abbr="&longs;obrietat&etilde;">&longs;obrietatem</expan> laudamus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> profu&longs;am edificandi libidinem uituperamus/modica e&longs;&longs;e opor <lb/>tet <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan>: et ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> qua de acturus &longs;is nece&longs;&longs;aria/ Nam edificandi <lb/>omnis ratio/&longs;i recte pro&longs;pexeris/a nece&longs;&longs;itate profecta e&longs;t: Eam a <lb/>luit commoditas: u&longs;us hone&longs;tauit: ultimum fuit ut uoluptati pro <lb/>&longs;piceretur: tam & &longs;i nun&quml; ab immodicis omnibus ip&longs;a uoluptas <lb/>non abhorruit. </s> |
| <s>Conuenit etiam præteritorum temporum uici&longs;&longs;itudine ex <expan abbr="prud&etilde;">prudem</expan> <lb/>tum ob&longs;eruatione repetita/&longs;iqua &longs;unt etiam rariora omni diligen <lb/>tia præcogita&longs;&longs;e. </s> | <s id="N4010E1">Erit ergo eiu&longs;modi ut <expan abbr="m&etilde;brorum">membrorum</expan> in ea nihilo plus <lb/>de&longs;ideretur &quml; quod ad&longs;it: et nihil quod ad&longs;it ulla ex parte impro <lb/>betur. </s> |
| | <s id="N4010EC">Neque item omnia unica <expan abbr="tãtum">tantum</expan> linearum ductione e<gap/>termi <lb/>natione per&longs;cribi uelim ita ut nulla re inter &longs;e differant: Sed alia <lb/>delectabunt &longs;i maiora &longs;int/alia conferent &longs;i minora &longs;int: Alia ex <lb/>i&longs;torum mediocritate laudem a&longs;&longs;equentur: Ergo <expan abbr="placebũt">placebunt</expan> herec <lb/>tis con&longs;titutæ lineis: hæ alteræ flexis: ac demum aliæ utraque linea <lb/>rum ductione præfinitæ comprobabuntur: modo id &longs;erues/quod <lb/>&longs;epe admoneo/ne in id uitium incidas: ut feci&longs;&longs;e mon&longs;trum in pa <lb/>ribus aut humeris aut lateribus uideare. </s> |
| <s>Nam &longs;unt loca quædam quibus ine&longs;t natura oc <lb/>cultum quippiam/quod ad felicitatem atque infelicitatem faciat. <lb/></s> | <s id="N401107">Condimentum quidem <lb/>gratiæ e&longs;t omni in re uarietas &longs;i compacta et confirmata &longs;it mutu <lb/>a inter &longs;e di&longs;i antium rerum parilitate eadem &longs;i inter &longs;e di&longs;&longs;oluta <lb/>et di&longs;conuenienti quadam di&longs;paritate di&longs;creparint / erit ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab&longs;urdi&longs;&longs;ima. </s> |
| | <s id="N401116">Nam ueluti in lyra cum graues uoces <expan abbr="re&longs;pondeãt">re&longs;pondeant</expan> <lb/>acutis: et mediæ inter utra&longs;que ad concentum intentæ re&longs;onant: fit <lb/>ex uocum uarietate &longs;onora et mirifica quædam <expan abbr="proportionũ">proportionum</expan> equa <lb/>bilitas/quæ maiorem <expan abbr="ī">im</expan> modum oblectet animos atque detineat: Ita <lb/>et quibu&longs;que reliquis in rebus euenit: quæ quidem ad mouendos / <lb/>habendo&longs;que animos faciant. </s> |
| <s>Locris et Crotonæ nunquam fui&longs;&longs;e pe&longs;tem referunt. </s> | <s id="N40112F">Ceterum hec pro ut ferat u&longs;us atque <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>moditas atque <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> pitorum laudata o&longs;uetudo exequanda erunt: <expan abbr="Nã">Nam</expan> o&longs;u <lb/>etudini quidem inpleri&longs;que uel repugnare gratiam tollit/uel a&longs;&longs;en <lb/>tiri emolumento e&longs;t: atque egregie conducit: Quando ita ceteri pro<lb/>bati&longs;&longs;imi architecti facto atte&longs;tari ui&longs;i &longs;unt/hanc &longs;eu doricam/ <pb xlink:href="004/01/027.jpg"/>&longs;eu ionicam/&longs;eu corinthiam/&longs;eu thu&longs;canicam partionem <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e commodi&longs;&longs;imam/non quo eorum de&longs;cription<gap/> <expan abbr="tran&longs;fer&etilde;">tran&longs;ferem</expan> <lb/>dis no&longs;trum in opus qua&longs;i a&longs;tricti legibus hæreamus: &longs;ed quo ide <lb/>admoniti nouis nos proferendis inuentis contendamus/par<gap/>n il <lb/>lis maiorem ue &longs;i queat fructum laudis a&longs;&longs;equi. </s> |
| | <s id="N40115E">Sed de his &longs;uo lo <lb/>co di&longs;tinctius pro&longs;equemur/cum inue&longs;tigabimus quo pacto <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> <lb/>& urbis membra: et quæ ad cuiu&longs;que u&longs;um oporteant collocentur</s> |
| <s>In in&longs;ula cre <lb/>te nullum nocuum uer&longs;ari animal. <!-- REMOVE S-->Apud Gallias raro ui&longs;um <lb/>oriri mon&longs;trum annotarunt. </s> | </p> |
| | <p id="N401169" type="main"> |
| | <s id="N40116B">Nunc &longs;equitur ut de parietum de&longs;criptione &longs;ummatim tran&longs;i <lb/>gamus. </s> |
| | <s id="N401170">Sed illud hic nolim præterii&longs;&longs;e/quod apud ueteres anno <lb/>taui/eos maximopere caui&longs;&longs;e/ne ullam areæ extremam lineam <lb/>rectam ducerent/ita ut e&longs;&longs;et illa quidem prelonga & nullis locis <lb/>non intercepta cum flexarum linearum conuexione/ tum et angu <lb/>lorum &longs;ectione. </s> |
| <s>Alibi neque æ&longs;tate feruenti: neque <lb/>hyeme fulgurare affirmant phy&longs;ici. </s> | <s id="N40117B">Atqui hoc ideo feci&longs;&longs;e periti&longs;&longs;imos uiros in prop <lb/>tu e&longs;t/quo uellent parietem qua&longs;i adactis adiumentis / quibus co <lb/>hæreat/firmiorem reddere. </s> |
| | <s id="N401182">In parictum ratione recen&longs;enda a di <lb/>gnioribus incipiendum e&longs;t. </s> |
| <s>At in Campania inquit <lb/>Plinius per id tempus ciuitatibus ad meridiem po&longs;itis fulgu <lb/>rat. </s> | <s id="N401187">Is ergo locus admonet. </s> |
| | <s id="N40118A">ut de <expan abbr="colũnis">colunnis</expan> <lb/>et de his quæ ad colunnas pertinent dicendum &longs;it: quando ip&longs;i or <lb/>dines colunnarum haud aliud &longs;unt &quml; pluribus inlocis perfixus ad <lb/>apertusque paries: Quin et <expan abbr="colũnam">colunnam</expan> ip&longs;am diffini&longs;&longs;e cum iuuet / <lb/>forta&longs;&longs;is non ineptæ e&longs;&longs;e eam dicam firmam quandam et perpetu <lb/>am muri partem excitatam ad perpendiculum ab &longs;olo / <expan abbr="īmo">immo</expan> u&longs;que<lb/>ad &longs;ummum tecti ferendi gratia. </s> |
| <s>Ceraumnia apud Epirum montes ferunt dictos a cre <lb/>bris fulminibus. </s> | <s id="N4011A5">Tum et tota in re ædificatoria <lb/>nihil inuenies quod opera et impen&longs;a et gratia præferas columnis <lb/>Sed habent columnæ ip&longs;æ quippiam inter &longs;e/quo &longs;int di&longs;&longs;imiles <lb/>hic nos &longs;imilitudinem/ quod ea pre&longs;ertim ad genus pertineat / non <lb/>pretermittemus: Di&longs;&longs;imilitudinem uero/cum ad &longs;peties ea quid <lb/>&longs;pectet/alibi pro&longs;equemur &longs;uo loco. </s> |
| | <s id="N4011B2">Atq ut abip&longs;is/ut ita loquar <lb/>radicibus ordiamur/quibu&longs;que columnis fundamenta <expan abbr="&longs;ub&longs;tituun&ttilde;">&longs;ub&longs;tituuntur</expan> <lb/>Fundamentis quidem ad areæ planitiem coequatis <expan abbr="cõ&longs;ueuere">con&longs;ueuere</expan> mu <lb/>rulum &longs;uperimponere: quem nos arulam / alii forta&longs;&longs;is puluinar <lb/>nuncupabunt: Supra murulum ba&longs;im adigebant: in ba&longs;i colum <lb/>nam &longs;tatuebant: &longs;upra columnam capitulum collocabant. </s> |
| <s>Tum & Beumnium in&longs;ulam <pb xlink:href="004/01/017.jpg"/>quod illic a&longs;&longs;idua fulmina iaciantur/poetis dedi&longs;&longs;e inquit Seruius: <lb/>Vt eo loci Vulcanum cecidi&longs;&longs;e dicerent. </s> | <s id="N4011C7">Et ha <lb/>rum quidem hæc erat ratio ut columna omnis infra medium tur <lb/>ge&longs;ceret: &longs;ur&longs;um uer&longs;us retraheretur: <expan abbr="Cra&longs;&longs;itudīeque">Cra&longs;&longs;itudineque</expan> &longs;ua e&longs;&longs;et pode <pb xlink:href="004/01/028.jpg"/>uno amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ummo capite. </s> |
| | <s id="N4011DA">At columnam inuentam puto <expan abbr="prī">prim</expan> <lb/>cipio &longs;ub&longs;tinendo: um <gap/>ctorum gratia: F o&longs;tea deueni&longs;&longs;e <expan abbr="hominũ">hominum</expan> <lb/>&longs;tudia uidemus digni&longs;&longs;imarum rerum a&longs;&longs;equendarum cupidita <lb/>te excitata: ut quæ hedificarint mortales/æterna e&longs;&longs;e & immorta <lb/>lia quoad po&longs;&longs;ent elaborarint: Iccirco columnas et trabes atque eti <lb/>am tabulata ac tecta integro ex marmore po&longs;uere. </s> |
| <s>Apud Bo&longs;phoium & <lb/>in&longs;odones tonitrua & fulgura nunquam ui&longs;a atte&longs;tantur. </s> | <s id="N4011F1">Atqui in eiu&longs; <lb/>modi rebus &longs;tatuendis ueteres architecti/naturam rerum <expan abbr="ipãrum">iparrum</expan> <lb/>i<gap/>a imitati &longs;unt/ut a communi u&longs;u ædificiorum di&longs;ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e uidei i <lb/>minime uoluerint: et una omnibus modis <expan abbr="&longs;tuduerīt/">&longs;tuduerint/</expan> ut corum e&longs; <lb/>&longs;ent opera cum ad u&longs;um apta et firmi&longs;&longs;ima: tum et a&longs;pectu uenu <lb/>&longs;ti&longs;&longs;ima. </s> |
| | <s id="N401208">Columnas natura nimirum primo præbuit ligneas & <lb/>rotundas: po&longs;t id u&longs;us effecit/ut aliquibus locis haberentur qua <lb/>drangule: lccirco &longs;i bene rem interprætor quod uiderent ligneis <lb/><expan abbr="colũnis">colunnis</expan> ad alterutra capita immi&longs;&longs;os anulos aut ferro aut ære con <lb/>flatos. </s> |
| <s>ægypto <lb/>portenti loco e&longs;t &longs;i pluerit. </s> | <s id="N401216">quo ad ponderis pertinacia columnæ ip&longs;æ minus finderen <lb/>tur. </s> |
| | <s id="N40121B">Inde et architecti marmoreis columnis latum <expan abbr="ī">im</expan> imo pede anu <lb/>lum fixere ad fa&longs;ceolæ <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>: qua fiat ut etiam a guttis re <lb/>&longs;ultantium &longs;tillarum <expan abbr="defendãtur">defendantur</expan>: et in &longs;ummo item fa&longs;ceolam et <lb/>fa&longs;ceolæ torquem &longs;uperaiectum po&longs;uere: quibus <expan abbr="adium&etilde;tis">adiumentis</expan> ligne <lb/>am e&longs;&longs;e columnam uiderent communitam. </s> |
| <s>Apud Hyda&longs;pem æ&longs;tatis initio conti <lb/>nui imbres manant. </s> | <s id="N401236">At in ba&longs;ibus colum <lb/>narum hoc ob&longs;eruarunt/ut earum infima pars rectarum &longs;it linea <lb/>rum et rectorum angulorum: Suprema uero &longs;uperficies ad &longs;uæ <lb/><expan abbr="colũn">colunn</expan> æ ambitum finiretur: Et ob&longs;eruarunt ut e&longs;&longs;et ba&longs;is hæc qua <lb/>que uer&longs;us lata magis &quml; alta: tum et e&longs;&longs;e eam certa parte &longs;ui <expan abbr="latior&etilde;">latiorem</expan> <lb/>&qgrave; &longs;it columnam uoluere et infimam ba&longs;is ip&longs;ius &longs;uperficiem latio <lb/>rem e&longs;&longs;e quoque uoluere &quml; &longs;upremam: Et murulum item parte e&longs; <lb/>&longs;e quota ampliorem &quml; ba&longs;im: Et fundamentum item e&longs;&longs;e pte quo <lb/>ta latum magis &quml; murulum uoluere: Et quæcunque huiu&longs;modi al <lb/>tera in alteris po&longs;uere ad perpendiculum medii <expan abbr="c&etilde;tri">centri</expan> collocauere. <lb/></s> |
| | <s id="N401257">At contra capitula omnia in his conueniunt: ut in fine partes &longs;uæ <lb/>columnæ lineas imitentur: Supremæ uero et <expan abbr="quadrãgulam">quadrangulam</expan> &longs;uper <lb/>ficiem de&longs;inant: Et erit quidem capituli &longs;uprema pars nun&quml; non <lb/>amplior &quml; infima. </s> |
| <s>In Lybia tam raros moueri uentos ferunt: ut <lb/>ex celi cra&longs;&longs;itudine uariæ per aerem concretæ uaporibus &longs;pecies <lb/>&longs;pectentur. </s> | <s id="N401264">Hæc de columnis</s> |
| | </p> |
| <s>At contra maiore in parte Galatiæ per æ&longs;tatem tanta <lb/>uis perflat uenti: Vt lapides pro harena per &longs;ublime trahat. </s> | <p id="N401267" type="main"> |
| | <s id="N401269">Paries uero ip&longs;e ad columnarum rationes tolletur/ut &longs;i <expan abbr="altitudīe">altitudine</expan> <pb xlink:href="004/01/029.jpg"/>erit futurus quanta e&longs;t columna cum capitulo. </s> |
| <s>In <lb/>Hy&longs;pania ad hiberum circio uento onerata per celi plau&longs;tra præ <lb/>dicant. </s> | <s id="N401274">Cra&longs;&longs;itudo illi &longs;it <lb/><expan abbr="quãta">quanta</expan> in imo e&longs;t columna: Tum & hoc ob&longs;eruarunt / ut nulla <expan abbr="c&etilde;t">cent</expan> <lb/>columna: aut ba&longs;is: aut capitulum: aut paries cæteris &longs;ui ordinis <lb/>ulla ex parte non &longs;imillima altitudine & latitudine & omni deni <lb/>que dimen&longs;ione ac figura. </s> |
| | <s id="N401286">Cumque in uitio utrunque &longs;it parietem & <lb/>tenuiorem et cra&longs;&longs;iorem: et demi&longs;&longs;iorem: et <expan abbr="&longs;ublimior&etilde;">&longs;ublimiorem</expan> <expan abbr="feci&longs;&longs;e/&qtilde;">feci&longs;&longs;e/quae</expan> <lb/>ratio et modus po&longs;tulat. </s> |
| <s>Notum quidem apud æthiopiam non perflare: Hunc ue <lb/>ro apud Arabes uentum & toglodytas uirentia omnia exurere af <lb/>firmant hi&longs;torici. </s> | <s id="N401295">Malim tamen peccare in partem hanc / <lb/>ut demi po&longs;&longs;it/&quml; ut addi oporteat. </s> |
| | <s id="N40129A">Hic iuuabit et uitia <expan abbr="etiã">etiam</expan> non <lb/>præterire ædificiorum quo ad rem &longs;imus cautiores. </s> |
| <s>Delon quidem nunquam fui&longs;&longs;e terræmotibus <lb/>uexatam/ Sed &longs;emper eodem man&longs;i&longs;&longs;e &longs;axo / cum circumuicinæ <lb/>terræmotibus cæciderint &longs;cribit Tuchidides: partem eam Italiæ <lb/>quæ ab algido &longs;ub Roma <expan abbr="totũ">totum</expan> hernicorum collium tractu ad ca <lb/>pua u&longs;que e&longs;t/crebris teriæmotibus qua&longs;&longs;atam: & prope de&longs;ola <lb/>tam uidemus. </s> | <s id="N4012A3">Prima enim <lb/>laus e&longs;t carere omni uitio: Atqui aduerti in ba&longs;ilica Petri Romæ <lb/>id quod res ip&longs;a præ&longs;e fert factum incon&longs;ulti&longs;&longs;ime / ut &longs;upra cre <lb/>bras et continuatas apertiones prælongum et prælatum parietem <lb/>ducerent nullis flexis lineis corroboratum/nullis fulcturis <expan abbr="cõmu">commu</expan> <lb/>nitum/quod ue con&longs;idera&longs;&longs;e oportuit totam ip&longs;am alam parietis <lb/>nimium frequenti apertione <expan abbr="&longs;uffo&longs;&longs;am/per&qtilde;">&longs;uffo&longs;&longs;am/perquae</expan> <expan abbr="&longs;ublim&etilde;">&longs;ublimen</expan> tetendit po <lb/>&longs;uitque: ut impetuo&longs;i&longs;&longs;imis aquilonibus excipiendis extaret: Quo <lb/>factum e&longs;t ut iam tum primum a&longs;&longs;idua uentorum mole&longs;tia pedes <lb/>plus &longs;ex a perpendiculi rectitudine in pronum ce&longs;&longs;erit: Neque du <lb/>bito futurum ut olim leui appul&longs;u modico ue motu facto corruat <lb/>Quod ni trabeationibus tectorum contineretur proculdubio <expan abbr="&longs;põ">&longs;pom</expan> <lb/>t<gap/> &longs;ua iam incohata obliquitater. </s> |
| | <s id="N4012D0">eret: Sed architectum e&longs;t ut mi <lb/>nus uituperem/quandoquidem loci et &longs;itus nece&longs;&longs;itatem &longs;ecutus <lb/>&longs;atis &longs;e a uentis tutum forta&longs;&longs;is putauit montis obiectu: qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>templo præ&longs;tat: Mallem tamen totas illas hinc atque hinc alas ob <lb/>firmatiores e&longs;&longs;e.</s> |
| <s>Sunt qui Achaiam a crebra aquarum inundatio <lb/>ne dictam extiment. </s> | </p> |
| | <p id="N4012DF" type="main"> |
| <s>Romam æternum &longs;ebrico&longs;am fui&longs;&longs;e compe <lb/>rio: Ea&longs;que febres Galienus nouum emitritarum e&longs;&longs;e genus putet: <lb/>Cui uaria & prope pugnantia inuarias horas remedia adhibenda <lb/>&longs;unt. </s> | <s id="N4012E1">Tectorum utilitas omnium e&longs;t prima & maxima: Non enim &longs;o <lb/>lum incolarum &longs;aluti confert/dum noctem imbremque atque in <expan abbr="prĩs">prins</expan> <lb/>æ&longs;tuantem &longs;olem repellunt atque excludunt: Verum & mirifice <lb/>omne tuetur ædificium: Tolle tectum putre&longs;cet materia/labe&longs;cet <lb/>paries: <expan abbr="fati&longs;c&etilde;t">fati&longs;cent</expan> latera: omni&longs;que denique &longs;tructura &longs;en&longs;im <expan abbr="di&longs;&longs;olue&ttilde;">di&longs;&longs;oluetur</expan> <lb/>Ip&longs;a etiam fundamenta tectorum protectione/quod uix credas / <lb/>corroborantur: Neque tanta ædificiorum uis igne & ferro & ho&longs;ti <lb/>um manu & cæteris omnibus calamitatibus data in ruinam ce <lb/>cidere/quanta corruere ædificia non aliam ob rem ni&longs;i ciuium ne <pb xlink:href="004/01/030.jpg"/>gligentia/ quod tectorum ope de&longs;tituta et nuda relicta &longs;int. </s> |
| | <s id="N401304">Arma <lb/>ni mirum ædificiorum tecta &longs;unt <expan abbr="cõtra">contra</expan> tempeftatum iniurias atque<lb/>impetum. </s> |
| <s>Apud poetas uetus fabula e&longs;t Typhonem prochita in&longs;ula &longs;e <lb/>pultum &longs;e &longs;e non interrato commouere: ex quo fiat ut funditus <lb/>in&longs;ula contremi&longs;cat: Id quidem poetæ &longs;ic cecinere quoniam ter <lb/>ræmotibus in&longs;ula & eruptionibus uexaretur/adeo ut Etrien&longs;es: <lb/>& calchiden&longs;es habi<gap/> tores olim coacti &longs;int aufugere: & rur&longs;us <lb/>qui po&longs;t tempora a Hyerone Syracu&longs;ano mi&longs;&longs;i e&longs;&longs;ent / ut nouam <lb/>illic urbem conderent/a&longs;&longs;idui periculi et calamitatis metu au&longs;u <lb/>gerunt. </s> | <s id="N40130F">Quæ cum ita &longs;int præclare mihi maiores no&longs;tri cum <lb/>cæteris in rebus/tum hac in re uidentur feci&longs;&longs;e/qui tantos attribu <lb/>ere tecto honores uoluerint: ut tectis ornandis omnes condecoran <lb/>darum rerum artes prope con&longs;ump&longs;erint. </s> |
| | <s id="N401318">Tecta enim uidemus <lb/>ære et uitro et auro po&longs;ita lacunaribus aureis lami&longs;que auratis: & <lb/>coronarum præterea et florum &longs;cultura et &longs;tatuis etiam <expan abbr="elegãti&longs;&longs;i">eleganti&longs;&longs;i</expan> <lb/>me in&longs;ignita. </s> |
| <s>Itaque eiu&longs;modi omnia ex longa ob&longs;eruatione repetenda <lb/>&longs;unt & ex aliorum locorum &longs;imilitudinibus comparanda/ quo to <lb/>ta ratio integrior habeatur.</s></p><p type="main"> | <s id="N401325">Tecta alia &longs;ub diuo/alia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ub diuo. </s> |
| | <s id="N40132C">Sub diuo <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <lb/>quæ nullos ad ambulationis u&longs;us/&longs;ed unice ad imbrem excipien <lb/>dum &longs;int po&longs;ita: Non &longs;ub diuo &longs;unt contignationum et <expan abbr="te&longs;tudinũ">te&longs;tudinum</expan> <lb/>intermediæ exten&longs;iones: quibus fiat ut ædificio qua&longs;i ædificium <lb/>aliud &longs;uperimponatur. </s> |
| <s>Quin et di&longs;quirendum an nullis incommodis occultioribus ea re <lb/>gio offendi a&longs;&longs;ueuerit: Putabat plato e&longs;&longs;e ut locis <expan abbr="nõ">non</expan> nullis <expan abbr="diuĩa">diuina</expan> <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> in&longs;piret uigetque uis ac <expan abbr="demonũ">demonum</expan> terminatio incolis <lb/>aut propitia aut contra infe&longs;ta. </s> | <s id="N40133F">Inhis ergo illud ueniet ut una inferioribus <lb/>ædificii membris ip&longs;um id opus tectum &longs;it: et &longs;uperioribus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it <lb/>area. </s> |
| | <s id="N40134A">Sed harum quidem <expan abbr="cõtignationum">contignationum</expan> ea pars tectum recte ap <lb/>pellabitur: quæ &longs;upra caput di&longs;tenta pendeat: quam eandem <expan abbr="celũ">celum</expan> <lb/>nuncupabimus: Quæ uero ob ambulantium pede pre&longs;&longs;ctur/ paui <lb/>mentum tecturaque nuncupabitur. </s> |
| <s>Sunt quidem loca quibus homines <pb xlink:href="004/01/018.jpg"/>facile in&longs;aniant: quibus &longs;e &longs;e facile in pernitiem dedant: quibus <lb/>aut &longs;u&longs;pendio aut præcipitio aut ferro et ueneno facile uitam po <lb/>nant. </s> | <s id="N40135B">Sub diuo autem extrema operi <lb/>menta/ quæ imbribus exc ipiendis imponuntur/ pauimenti ne lo <lb/>co &longs;int/alibi di&longs;quiretur. </s> |
| | <s id="N401362">Tectorum uero quæ &longs;ub diuo &longs;unt tam <lb/>et &longs;i plane in&longs;e for<gap/>a&longs;&longs;e &longs;int &longs;uperficies/nun&quml; tamen erunt ille qui <lb/>dem æque di&longs;tantes pauimento quod operuerint pauimento: Sed <lb/>&longs;emper in aliquam erunt partem procliuia et obliqua imbrium ef <lb/>fundendorum gratia: At tectorum/quæ non &longs;ubdiuo &longs;unt/planas <lb/>qua&longs;que &longs;uperficies e&longs;&longs;e pauimento æque di&longs;tantes oportet: Tecta <lb/>uniuer&longs;a angulis et lineis ad areæ figuram parietumque formam: <lb/>quibus operimentum futura &longs;int/&longs;e accomodent nece&longs;&longs;e e&longs;t: Atque<lb/>hæc cum inter &longs;e &longs;uccedant uaria: nam alia flexis omnibus lineis <lb/>alia rectis et alia mixtis et eiu&longs;modi: Fit inde adeo ut tectorum quo <lb/>que uariæ et multiplices manarint formæ: Tam & &longs;i tecta ip&longs;a ex <lb/>&longs;e &longs;uapte natura &longs;int uaria: Quorum alia emi&longs;pheria / alia conca <lb/>merata/alia fornicaca/alia arcubus complu&longs;culis compacta: Item <lb/>alia quæ carinæ dicantur: alia quæ di&longs;pluuia <expan abbr="nuncupãtur">nuncupantur</expan>: <expan abbr="Verũ">Verum</expan> <lb/>utrunque futurum &longs;it/omne <expan abbr="tectũ">tectum</expan> e&longs;&longs;e huiu&longs;modi oportet/ ut <expan abbr="ũbia">umbia</expan> <pb xlink:href="004/01/031.jpg"/>&longs;ui pauimentum foueat/aquam ut pluuiam ab uniuer&longs;o cui operi <lb/>mentum ædificio &longs;it penitus admoueat: Nam &longs;emper quidem e&longs;t <lb/>ad ledendum paratus imber & additus ad maleficium/quis mini <lb/>mos nun&quml; non u&longs;urpat: & enim tenuitate perterebrat / mollitie <lb/>inficit/a&longs;&longs;iduitate commacerat omnes ædificii neruos / denique <lb/>&longs;tructuram funditus uitiat atque perdit: Ea de re probe ob&longs;eruarunt <lb/>periti architecti: ut liberum fluendi cur&longs;um imbribus pararent: ca <lb/>uerentque ne quo loci aqua con&longs;i&longs;teret/aut u&longs;piam peruaderet/quo <lb/>noxam inferret. </s> |
| <s>Adde his quod &longs;ecretioribus iterum naturæ inditiis per&longs;eru <lb/>tatis/quæcunque ad rem faciant pen&longs;ita&longs;&longs;e opus e&longs;t. </s> | <s id="N4013A7">Hinc niuo&longs;is in locis tecta maxime di&longs;pluuia &longs;ur <lb/>&longs;um arrecta e&longs;&longs;e ad acutum angulum uoluere: quo niuium incre <lb/>menta minus accre&longs;cerent & liquidius dilaberentur. </s> |
| | <s id="N4013AE">Locis uero <lb/>ut ita loquar æ&longs;tiuis tecta obliquitate minus repente po&longs;uere. </s> |
| <s>Vetus a De <lb/>metrio u&longs;que ductum in&longs;titutum non modo urbibus: & oppidis / <lb/>Verum etiam militaribus in dies ca&longs;tris ponendis: Vt iecora de <lb/>pa&longs;tarum illic pecudum in&longs;pectemur quo &longs;int habitu & colore: <lb/>Quæ &longs;i forte uitio infecta apparuerint/uitandam loci in&longs;alubrita <lb/>tem præ &longs;e ferunt. </s> | </p> |
| | <p id="N4013B3" type="main"> |
| <s>Aiebat Varro compertum habere &longs;e locis <lb/>quibu&longs;dam minuti&longs;&longs;ima quædam athomorum in&longs;tar uolitare ani <lb/>mantia aere: & anhelitu in pulmone excepta hærere præcordiis: <lb/>Et rodnedo inferre morbum atrum & <expan abbr="tabificũ">tabificum</expan>: atque perinde pe <lb/>&longs;tem pernitiemque afferre. </s> | <s id="N4013B5">Cæterum curandum e&longs;t ut <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maxime uno eodemque compari atque<lb/>integro fieri po&longs;&longs;it tectoque/&longs;eruata luminum parietumque ratione <lb/>longe lateque totum pænitus ædificium operiatur: ita ut &longs;tillici <lb/>diis dilabens aqua: nullam <expan abbr="parietũ">parietum</expan> ptem madefaciat. </s> |
| | <s id="N4013C6">Tum & tec <lb/>tum ita ponere oportet ut in aliud tectum non impluat. </s> |
| <s>Neque illud prætereundum e&longs;t/quod lo <lb/>ca inuenies aliqua &longs;uapte natura incommodis prope omnibus ua <lb/>cua & periculis libera: Sed ita &longs;unt expo&longs;ita/ut eo gentes exteræ <lb/>& aduentitiæ/non interraro pe&longs;tem & calamitatem inferant.</s></p><p type="main"> | <s id="N4013CB">Superfici <lb/>es quoque tecti decur&longs;u e&longs;&longs;e oportet non ua&longs;tas & immanes: Nam <lb/>tegularum ultimis canalibus pluuiæ præ multorum <expan abbr="imbriũ">imbrium</expan> exu <lb/>berantia redundarent: & intra ædificium influerent: Quæ res <lb/>multo e&longs;&longs;ent cum operis detrimento. </s> |
| | <s id="N4013DA">Ergo ubi erit area maxima <lb/>in plures e&longs;&longs;e diui&longs;um &longs;uperficies tectum/in uaria&longs;que partes deflu <lb/>ere oportet. </s> |
| <s>Eamque rem non armis tantum & iniuria exequuntur qualia &longs;unt <lb/>quæ Barbaris atque immanibus obiiciantur: Verum & per amiciti <lb/>am atque <expan abbr="ho&longs;pitalitat&etilde;">ho&longs;pitalitatem</expan> uehementer ledant. </s> | <s id="N4013E1">Nam id cum ad <expan abbr="cõmoditatem/tum">commoditatem/tum</expan> adgratiam perti <lb/>net: Siquo incidet loco ut plura ponenda tecta &longs;int / coadiungen <lb/>tur illic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tectis tecta ita/ut qui &longs;emel &longs;ub tecto excepti &longs;int/ <lb/>totas obambulant ædes operti tecto. </s> |
| | <s id="N4013F2">Sequitur ut de apertione <lb/><expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> &longs;it. </s> |
| <s>Aliqui quod uicinos cupi <lb/>dos rerum nouarum habuerint / ex illorum ruina et iactura pere <lb/>clitati &longs;unt. </s> | <s id="N4013FA"><expan abbr="Apertionũ">Apertionum</expan> duo &longs;unt genera: Nam alia luminibus et <lb/>uentis: Alia rebus et incolis <expan abbr="aditũ">aditum</expan> <expan abbr="exitũque">exitunque</expan> in <expan abbr="edificiũ">edificium</expan> prebent. </s> |
| | <s id="N40140E">Lu <lb/>minibus fene&longs;tre <expan abbr="&longs;eruiũt">&longs;eruiunt</expan>: rebus ho&longs;tia/&longs;calæ et &longs;patia <expan abbr="itercolũnarumItem">itercolunnarum<lb/>Item</expan> quibus aqua et fumus puadit/uti &longs;unt putei: cloacæ et foci <lb/>ut ita loquar/gula: et præfurnia atque extuaria apertionum loco <lb/>ueniunt. </s> |
| <s>Peram in ponto ianuen&longs;ium coloniam a&longs;&longs;iduo pe&longs;tis <lb/>uexat/quod eo loci in dies excipiantur conuecti &longs;erui cum animi <lb/>egritudine. </s> | <s id="N401421">Atqui pars quæque domus habebit fene&longs;tras: quo re&longs;pi <lb/>rat inclu&longs;us aer: atque in horas innouatur: Nam alioquin pu <lb/>tre&longs;cet & uitium afferet. </s> |
| | <s id="N401428">Apud Eabiloniam in templo <pb xlink:href="004/01/032.jpg"/>Apollinis <expan abbr="inu&etilde;tam">inuentam</expan> refert capitolinus hi&longs;toricus auream arculam <lb/>per uetu&longs;tatem: ex qua corruptus: & perinde ueneficus inclu&longs;us <lb/>aer/cum illa quidem refringeretur &longs;e &longs;e effundens: non eos &longs;olum <lb/>interemit: qui tum prope aderant: Verum & contagionibus pe <lb/>&longs;tem atroci&longs;&longs;imam totam in A&longs;iam u&longs;que ad Parthos intulit.</s> |
| <s>tum et &longs;itu atque illuuiæ tabe&longs;centes & morbidi.</s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p id="N40143B" type="main"> |
| <s>Au&longs;piciis item & &longs;eruato celo regionis futuram fortunam inda <lb/>ga&longs;&longs;e prudentis & bene con&longs;ulti e&longs;&longs;e affirmant: Quas ego artes <lb/>modo cum relligione conueniant/minime a&longs;pernendas duco.</s></p><p type="main"> | <s id="N40143D">Ex Ammiano item Marcellino hi&longs;torico legimus Marci Antonii <lb/>& ueri temporibus apud Seleucam po&longs;t directum templum: & <lb/>perlatum &longs;imulacrum conici Apollinis Romam / fui&longs;&longs;e per mili <lb/>tes inuentum angu&longs;tum & prius conclu&longs;um aCaldeorum uatibus <lb/>foramen. </s> |
| | <s id="N401448">Quod ubi præde &longs;tudio re&longs;erarunt/ pe&longs;tilens exiluerit <lb/>uapor tam atrox: tamque dete&longs;tabilis ut a Per&longs;arum finibus intra <lb/>Galliam u&longs;que infecta omnia &longs;int reddita tetro & fune&longs;to morbo <lb/>Fene&longs;tras igitur e&longs;&longs;e oportet man&longs;ionibus &longs;ingulis. </s> |
| <s>Quis id negabit quicquid id ip&longs;um &longs;it quod fortunam <expan abbr="nũcupant">nuncupant</expan> <lb/>in rebus hominum ualere plurimum? </s> | <s id="N401451">Id quidem <lb/>cum luminis excipiendi/tum etiam innouandi aeris gratia: & e <lb/>as quidem adloci u&longs;um & parietis amplitudinem accommodatas <lb/>Vt neque plus: neque item minus excipiant luminis neque frequen <lb/>tiores aut rariores &longs;int <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> u&longs;us po&longs;tulet. </s> |
| | <s id="N401460">Tum & pro&longs;piciendum <lb/>e&longs;t quibus uentis excipiendis pateant fene&longs;træ ip&longs;æ: Nam quæ <lb/>&longs;alubres &longs;pectabunt auras multo adapertas quoquo uer&longs;us licebit <lb/>facere: Et eas quidem iuuabit ita aperire/ Vt incolarum corpora <lb/>appellens flatus ambiat. </s> |
| <s>Ne uero affirmabimus pu <lb/>blicam urbis Romæ fortunam ad propagandum imperium ualu <lb/>i&longs;&longs;e non plurimum. </s> | <s id="N40146B">Hoc maxime fiet&longs;i fene&longs;trarum &longs;ponde <lb/>e&longs;&longs;ent humiles adeo/ut uideri et uidere per uicos ambulantes po&longs; <lb/>&longs;is. </s> |
| | <s id="N401472">Quæ autem non u&longs;que quaque &longs;aluberrimis uentorum plagis ob <lb/>iectæ erunt fene&longs;træ/ita ponentur ut lumina excipiant non pauci <lb/>ora <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conueniat: &longs;ed ne etiam plura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quibus po&longs;&longs;it carere: Et po <lb/>nentur illæ quidem in &longs;ublimi/quo uentos a corporibus obiectus <lb/>paries intercipiat. </s> |
| <s>yolai urbem in &longs;ardis ab Herculis nepote <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>ditam/ & &longs;i a Carthaginen&longs;ibus Romani&longs;que per&longs;æpius armis la <lb/>ce&longs;&longs;ita extiterit: <expan abbr="æternũ">æternum</expan> tamen fui&longs;&longs;e <expan abbr="liberã">liberam</expan> &longs;cribit Dyodorus. </s> | <s id="N401485">Nam habebunt quidem hoc pacto uentos/ qui <lb/>bus aer reficiatur: Sed erunt infracti atque perinde non omnino <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;ani. </s> |
| | <s id="N401490">Pro&longs;piciendum e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> qui &longs;oles penetraturi inde intra ædes <lb/>&longs;int: et <expan abbr="prodiuer&longs;orũ">prodiuer&longs;orum</expan> <expan abbr="cõmoditate">commoditate</expan> habendæ aptiores aut arctiores fe <lb/>ne&longs;træ &longs;unt. </s> |
| <s>An <lb/>id ab&longs;que loci illius fortuna <expan abbr="fcũm">fcumm</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan> apud delphos/ut <expan abbr="t&etilde;plũ">templum</expan> a Flegi <lb/>a prius <expan abbr="ĩc&etilde;&longs;um/tertio">incen&longs;um/tertio</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;yllæ <expan abbr="tpõribus">tporribus</expan> arderet? </s> | <s id="N4014A3">Nam æ&longs;tiuis diuer&longs;oriis aut ua&longs;tos quaque uer&longs;us &longs;i <lb/>erunt illæ quidem &longs;eptentrionales / aut &longs;i erunt meridiane &longs;oli <lb/>bu&longs;que obiectæ infimas et modicas po&longs;ui&longs;&longs;e apertiones conferet / <pb xlink:href="004/01/033.jpg"/>quando quidem ille expeditiores auras excipiant: hæ minoribus <lb/>radiorum circulus offendatur: & &longs;atis habebit a&longs;&longs;iduo circunful <lb/>gente &longs;ole luminum is locus in quo magis umbræ gratia <expan abbr="homīes">homines</expan> <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> luminum conuenerint. </s> |
| | <s id="N4014BB">Contra hibernis in diuer&longs;oriis fene&longs;træ <lb/>directis &longs;olibus patebunt: &longs;i erunt adapertæ: &longs;ed uentis non ita pa <lb/>tebunt &longs;i erunt &longs;ublimes: nam recto cur&longs;u uenti &longs;tantes incolas <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>impetent. </s> |
| <s>qd & <expan abbr="capitoliũ">capitolium</expan> <pb xlink:href="004/01/019.jpg"/>quotiens ar&longs;it? </s> | <s id="N4014C8">Cæterum lumina undeuis excepturus &longs;is/haberi ea in <lb/>promptu e&longs;t/unde celum liberum <expan abbr="ītuearis">intuearis</expan>: Et omnes apertiones <lb/>quæ luminum excipiendorum cau&longs;a factæ &longs;int / nullo pacto conde <lb/>cet po&longs;ui&longs;&longs;e infimas. </s> |
| | <s id="N4014D5">Vultu enim lumina &longs;pectantur/non pedi <lb/>bus: tum & <expan abbr="eu&etilde;it">euenit</expan> i&longs;tiu&longs;modi ut unius aut alterius hominis obiec <lb/>tu lumina intercipiantur: locu&longs;que deinceps reliquus reddatur ob <lb/>&longs;curior. </s> |
| <s>quotiens flagrauit? </s> | <s id="N4014E2">Quod quidem incommodum non fit lumine ducto a &longs;u <lb/>blimi. </s> |
| | <s id="N4014E7">Ho&longs;tia fene&longs;tras imitentur: ut pro loci frequentia & u <lb/>&longs;u maiora aut minora/plura pauciora ue <expan abbr="adhibeãtur">adhibeantur</expan>. </s> |
| <s>Sibaricen&longs;ium uibs cum <expan abbr="iterũ">iterum</expan> <lb/>atque iterum uexata et rur&longs;us de&longs;tituta et rur&longs;us deleta extiti&longs;&longs;et: <lb/>Po&longs;tremo etiam de&longs;erta man&longs;it: Quin & illinc fugientes m<gap/><lb/>pro&longs;ecuta felic<gap/>as e&longs;t: <expan abbr="Nã">Nam</expan> cum alio &longs;e &longs;e <expan abbr="trã&longs;tuli&longs;&longs;ent">tran&longs;tuli&longs;&longs;ent</expan>, nomenque ur <lb/>bis pri&longs;tinum ab<gap/>ieci&longs;&longs;ent: tandem calamitate e&longs;&longs;e immunes neq c <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> potuere: Nouis enim irruentibus incolis uetu&longs;ti&longs;&longs;imæ atque pri <lb/>mariæ familiæ omnes ferro et cæde ab&longs;umpte una cum templis et <lb/>urbe funditus periere: Sed i&longs;ta &longs;inamus: <expan abbr="quorũ">quorum</expan> referti&longs;&longs;imæ &longs;unt <lb/>hi&longs;torie. </s> | <s id="N4014F0">Sed inutris <lb/>que ob&longs;eruatum uideo/ut publicis ædificiis complurime horum in <lb/>primis generum apertiones fierent: Eam rem nobis theatra atte <lb/>&longs;tantur: Quæ &longs;i recte interpretamur / tota con&longs;tant apertionibus <lb/>cum &longs;calarum/tum maxime fene&longs;trarum & ho&longs;tiorum.</s> |
| | </p> |
| <s>Hoc apud nos con&longs;tet hominis e&longs;&longs;e non &longs;tulti&longs;&longs;imi / om <lb/>nia tentare aggredi: quibus ædificationis cura atque impen&longs;a futu <lb/>ra &longs;it non fru&longs;tra/opu&longs;que ip&longs;um futurum &longs;it con&longs;tans & &longs;aluberri <lb/>mum: Et profecto in tanta re exequenda nihil pretermi&longs;i&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;api&etilde;">&longs;apiem</expan> <lb/>tis & bene co<gap/>&longs;iderati hominis officium e&longs;t. </s> | <p id="N4014FB" type="main"> |
| | <s id="N4014FD">Atqui apertiones quidem ita loca&longs;&longs;e oportet ut amplioribus pari <lb/>etibus non minime ponantur apertiones & modicis parietum <expan abbr="frõ">from</expan> <lb/>tibus nihilo ua&longs;tiores adigantur quam u&longs;us po&longs;tulat. </s> |
| <s>An e&longs;t non <expan abbr="maximũ">maximum</expan> <lb/>tioi tui&longs;que agg redi/ quod ad <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> faciat/quod ad uitam cum di <lb/>gnitate & uoluptate agendam conueniat: Quod adnominis po&longs;te <lb/>ritatem & celebritatem conferat. </s> | <s id="N401508">In huiu&longs;mo <lb/>di apertionibus alii alia probarunt liniamenta: Sed probati&longs;&longs;imi <lb/>ubi licuit non ni&longs;i quadranguli&longs; & rectilineis u&longs;i &longs;unt. </s> |
| | <s id="N40150F">Tandem <lb/>in hoc omnes conueniunt/ut pro ædificii amplitudine et figura <lb/>uticunque ille quidem &longs;int accommodent ur.</s> |
| <s>I&longs;tic tibi rerum &longs;tudia optima <lb/>rum: I&longs;tic tibi liberi & dul<gap/>is familia. </s> | </p> |
| | <p id="N401516" type="main"> |
| <s>I&longs;tic ocii & negocii dies ha <lb/>bebuntur: I&longs;tic totius uitæ rationes con&longs;umentur: ut tota in uita <lb/>nihil apud genus hominum inuenire epiner præter uirtutem/cui <lb/>maiore cura/opera/diligentia uacandum <expan abbr="&longs;it/&qtilde;">&longs;it/quae</expan> ut &longs;o&longs;pite eum fa <lb/>milia bene habites: & bene habitari his neglectis rebus/quæ <expan abbr="rec&etilde;">recem</expan> <lb/>&longs;uimus/quis e&longs;t qui po&longs;&longs;e affirmet? </s> | <s id="N401518">Tum & ho&longs;tiorum apertiones ita con&longs;tituendas ducunt/ Vt alti <lb/>ores omnino &longs;int quam latæ: Et ex his quæ altiores &longs;int duos hæ <lb/>capiant continuos circulos. </s> |
| | <s id="N40151F">Quæ uero humiliores altitudinem ha <lb/>beant diametri eius quadrati cuius &longs;it latus ima ho&longs;tii ip&longs;ius lati <lb/>tudo. </s> |
| <s>Sed de his hactenus: <expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> <lb/>ut de area inue&longs;tigemus. </s> | <s id="N401526">Et po&longs;ui&longs;&longs;e ho&longs;tia illic conuenit / unde in qua&longs;que partes <lb/>ædificii commodi&longs;&longs;imus quoad fieri po&longs;&longs;it aditus præbeatur: <expan abbr="tũ">tum</expan> <lb/>& gratiæ &longs;tudui&longs;&longs;e oportet in huiu&longs;modi apertionibus / Vt ma <lb/>gnitudinibus coæquatis dextera &longs;ini&longs;tris re&longs;pondeant.</s> |
| | </p> |
| <s>In area captanda quicquid de regione <lb/>di&longs;&longs;eruimus <expan abbr="ob&longs;eruãdum">ob&longs;eruandum</expan> e&longs;t. </s> | <pb xlink:href="004/01/034.jpg"/> |
| | <p id="N401536" type="main"> |
| <s>Nar que uti quidem regio amplieris <lb/>cuiu&longs;dam prouinc<gap/>æ certa &longs;electaque e&longs;t pars: Ita & area totius re <lb/>gionis præ&longs;criptum & difinitum quoddam <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="&etilde;/quod">en/quod</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ad ædificium habendum occupatur: Ea de re ferme omnia habet <lb/>area cum regione communia quæ ad laudem uituperationemque<lb/>faciant. </s> | <s id="N401538">Numero autem fene&longs;tras et ho&longs;tia a&longs;&longs;ueuere ponere impari: Sed <lb/>ita ut hinc atque hinc partes paribus <expan abbr="re&longs;põderent">re&longs;ponderent</expan>. </s> |
| | <s id="N401541">Media uero <expan abbr="e&longs;&longs;&etilde;t">e&longs;&longs;ent</expan> <lb/>paulo ampliora: Atque maximopere præcauebant/ ut uiribus ædi <lb/>um parcerent ea de re longe ad angulis: et columnarum producti <lb/>onibus apertiones ponebant locis poti&longs;&longs;imum parietis imbecillio <lb/>ribus: &longs;ed quæ honeri &longs;ub&longs;tinendo non uacarent: Et &longs;eruabant ut <lb/>a &longs;olo ad tectum u&longs;que integræ & minime inter&longs;ractæ &quml; plures po&longs; <lb/>&longs;ent parietis partes &longs;urgerent ad <expan abbr="perpendiculũ">perpendiculum</expan>. </s> |
| <s>Verum hæc tam et &longs;i ita &longs;int/habet tamen di&longs;qui&longs;itio et <lb/>aduer&longs;io hæc præceptiones qua&longs;dam quæ unice et proprie ad are <lb/>am &longs;pectare uideantur: Qua&longs;dam etiam quæ non tantum ad a <lb/><gap/>eæ <expan abbr="p&longs;cription&etilde;">p&longs;criptionem</expan> <expan abbr="faciãt">faciant</expan>: Quin multa ex pte quoque ad <expan abbr="region&etilde;">regionem</expan> r&untilde;es <lb/><expan abbr="ptineãt">ptineant</expan>: et &longs;unt huiu&longs;m&untilde;i: Nam o&longs;idera&longs;&longs;e oportet qd aggredia <lb/>mur publicum ne opus/an priuatum: &longs;acrum ne an profanum: et <pb xlink:href="004/01/020.jpg"/>cætera generis eiu&longs;dem: de quibus &longs;uo loco di&longs;tinctius loquemur <lb/>Aliud enim foro/aliud theatro/aliud pale&longs;træ/aliud templo &longs;pa <lb/>tii locorumque debetur. </s> | <s id="N401558">E&longs;t genus quod <lb/>dam qua&longs;i apertionum quod ho&longs;tia & fene&longs;tras &longs;itu et forma imi <lb/>tentur: Sed totam parietis cra&longs;&longs;itudinem non peruadit / Verum <lb/>qua&longs;i &longs;caphis <expan abbr="ĩcauatis">incauatis</expan> digna aptaque &longs;patia &longs;ede&longs;que &longs;ignis & tabulis <lb/>præbent. </s> |
| | <s id="N401567">Hæc autem & quo loci et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> crebræ <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> que amplæ &longs;tatuen <lb/>de &longs;int/tum dicemus di&longs;tinctius/cum de ornamentis <expan abbr="ædificiorũ">ædificiorum</expan> <lb/>tractabimus: tam & &longs;i non minus ad impen&longs;æ rationem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad ue <lb/>nu&longs;tatem operis faciat: quod in muro complendo minus lapidum <lb/>& cementi <expan abbr="cõ&longs;umatur">con&longs;umatur</expan>: Hoc tantum <expan abbr="faciãt">faciant</expan> ad rem/quod has &longs;ca <lb/>pharum collationes numero aptas/amplitudine inua&longs;tas / forma <lb/>decenti e&longs;&longs;e oportet: ut &longs;ui ordinis penitus fene&longs;tras imitentur: et <lb/>apertiones quidem i&longs;tiu&longs;modi uticunque ille &longs;int aduerti ex <expan abbr="ueterũ">ueterum</expan> <lb/>operibus non ampliores con&longs;ueui&longs;&longs;e ponere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut &longs;ui parietis <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <lb/>occupent <expan abbr="&longs;eptimã">&longs;eptimam</expan>: Sed ne minores quidem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut capiant nonam. <lb/></s> |
| <s>Itaque pro cuiu&longs;que ratione et u&longs;u habendus <lb/>areæ &longs;itus erit & modus. </s> | <s id="N4015A9">Inter columniorum &longs;patia nimirum inter primas apertiones con <lb/>numeranda &longs;unt: Ea pro ædificiorum uarietate quoque uaria con&longs;ti <lb/>tuuntur Sed de his di&longs;tinctius dicemus/cum præ&longs;ertim de &longs;acris <lb/>ædibus parandis &longs;uo loco ratiocinabimur. </s> |
| | <s id="N4015B2">Hic &longs;at &longs;it admonu <lb/>i&longs;&longs;e apertiones ha&longs;ce ita ponendas/ Vt columnarum ratio / quæ <lb/>tectis &longs;ub&longs;tinendis relinquantur / in primis &longs;it per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diligenti&longs;&longs;i <lb/>me habita: nequid ille quidem graciliores relinquantur atque ra <lb/><expan abbr="riores/&qtilde;">riores/quae</expan> ut commode ferre onus tectorum po&longs;&longs;int: ne ue quidem <lb/>cra&longs;&longs;iores: aut frequentiores <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut areæ &longs;patia & aditus ad rerum <lb/>temporumque u&longs;us expedita relinquantur. </s> |
| <s>Verum hoc loco ut generatim i&longs;ta / uti <lb/>cepimus/pro&longs;equamur/ea tantum attingemus: quæ fore nece&longs;&longs;a <lb/>ria arbitramur/Si prius de lineis aliqua retulero/quæ ad rem <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>mode exprimendam faciant. </s> | <s id="N4015CC">Cæterum apertiones <lb/>aliæ cum crebræ extabunt columnæ / Aliæ cum raræ. </s> |
| | <s id="N4015D1">Namque<lb/>crebris columnis trabs: raris arcus &longs;uper adducitur. </s> |
| <s>Nam de areæ de&longs;criptione tractanti <lb/>bus counenit ut de his tran&longs;igamus/quibus ip&longs;a per&longs;criptio anno <lb/>tatur. </s> | <s id="N4015D6">Sed omni <lb/>bus apertionibus/quibus arcus ducitur curandum e&longs;t.<pb xlink:href="004/01/035.jpg"/>ut &longs;it ille quidem arcus non <expan abbr="minor/&qtilde;">minor/quae</expan> circuli dimidia pars parte <lb/>addita &longs;emidiametri &longs;eptima. </s> |
| | <s id="N4015E5">Nam apud peritos compertum af <lb/>firmant/hunc e&longs;&longs;e omnium unum ad perennitatem accommoda <lb/>ti&longs;&longs;imum. </s> |
| <s>Omnis igitur per&longs;criptio lineis fit & angulis/Lineæ qui <lb/>dem &longs;unt extrema per&longs;criptio/qua integræ areæ &longs;patium circun <lb/>cluditur. </s> | <s id="N4015EC">Cæteros uero omnes arcus e&longs;&longs;e putant imbecilles ad <lb/>ferendum onus: & promptos atque expo&longs;itos ad ruinam. </s> |
| | <s id="N4015F1">Prætere <lb/>a &longs;emicirculum arcum e&longs;&longs;e unum/qui corda & adminiculis non <lb/>indigeat arbitramur. </s> |
| <s><expan abbr="Hãc">Hanc</expan> uero ad per&longs;criptionem pars illa &longs;uperficiei &longs;ub&longs;ti <lb/>tuta/quæ intra duas mutuo &longs;e &longs;e intercidentes lineas continetur/ <lb/>angulus dicitur. </s> | <s id="N4015F8">Cæteros autem omnes/ni eis aut cordam <lb/>aut contraria pondera/quibus cum certent adegeris/ uidemus &longs;u <lb/>apte ui fati&longs;cere atque laba&longs;cere. </s> |
| | <s id="N4015FF">Non hic prætermittam egregium <lb/>id laudeque digni&longs;&longs;imum/quod annotaui apud ueteres apertiones <lb/>i&longs;tiu&longs;modi etiam & te&longs;tudinum arcus ita optimis illis ab architec <lb/>tis po&longs;itas in templis/ut &longs;i omnes intimas &longs;ubdemeris columnas/ <lb/>tamen apertionum arcus tectorumque te&longs;tudines per&longs;i&longs;tant & mi <lb/>nime corruant/ita &longs;unt omnes arcuum ductiones/quibus te&longs;tudi <lb/>nes incumbunt/ad &longs;olum u&longs;que perductæ miro artificio & paucis <lb/>cognito ut &longs;tet opus &longs;olis arcubus incumbendo: Et enim cum illis <lb/>quidem tellus pro corda firmi&longs;&longs;ima &longs;it/quid ni et ip&longs;i p &longs;e arcus <lb/>firmi&longs;&longs;imi æternum per&longs;i&longs;tent.</s> |
| <s>Atqui ex mutua quidem duarum linearum <expan abbr="ĩter">inter</expan> <lb/>&longs;ectione quatuor con&longs;cribuntur anguli: Quorum &longs;i erit qui&longs;que<lb/>quibu&longs;que trium reliquorum equalis/recti nuncupabuntur: Et qui <lb/>recto minores erunt/acuti appellabuntur: ut qui recto ampliores <lb/>obtu&longs;i dicentur. </s> | </p> |
| | <p id="N401614" type="main"> |
| <s>Linearum item alia recta/alia flexa/ cocleas & <lb/>uertico&longs;as lineas hic non e&longs;t ut referam. </s> | <s id="N401616">Scalis ponendis plus e&longs;t negocii &quml; ut po&longs;&longs;is ni&longs;i maturo & dige <lb/>&longs;to con&longs;ilio recte ponere: Nam unis in &longs;calis tres ueniunt apertio <lb/>nes: Et harum una quidem e&longs;t ho&longs;tium quo in &longs;calis con&longs;cenden <lb/>dis aditus pateat: Altera e&longs;t fene&longs;tra/qua fiat/ut recepto lumine <lb/>cuiu&longs;que gradus retractio per&longs;piciatur: Tertia e&longs;t contignationis <lb/>& tecti apertio: qua in &longs;uperius pauimentum operimentum que p <lb/>uadimus: Ea de re illud aiunt &longs;calis nimirum impediri operum <lb/>de&longs;criptiones. </s> |
| | <s id="N401627">Sed qui uolent &longs;calis non impediri &longs;calas ip&longs;as <lb/>non impediant: Certum enim & proprium <expan abbr="dicabũt">dicabunt</expan> &longs;patium areæ <lb/>quo liber & &longs;olutus excur&longs;us pateat: &longs;uprema u&longs;que ad tecta: <lb/>quæ &longs;ub diuo &longs;unt: Neque te pigeat quod tantum areæ &longs;calis occu <lb/>petur: Nam &longs;atis referent commodi illic/ Vbi cæteris pa<gap/>bus <lb/>ædificii inferant minimum incommodi. </s> |
| <s>Recta linea a puncto e&longs;t <lb/>ad punctum ob longa per&longs;criptio / ducta ita ut fieri nulla po&longs;&longs;it <lb/>breuior. </s> | <s id="N40163A">Adde quod etiam for <lb/>nices & uacua quæ &longs;ub &longs;calis relinquentur / ad u&longs;us per commo <lb/>dos non deerunt. </s> |
| | <s id="N401641">Scalarum apud nos duo &longs;unt genera: Nam de <lb/>militaribus expeditionum munitionumque &longs;calis non e&longs;t <pb xlink:href="004/01/036.jpg"/>hoc loco ut referam/ Vnæ quidem per quas non gradibus/Sed o <lb/>bliquo accliui: Alteræ quibus per gradus in &longs;ublime con&longs;cendi <lb/>mus. </s> |
| <s>Flexa linea pars e&longs;t circuli. </s> | <s id="N40164E">Accliuia ponere maiores con&longs;ueuere quo ad eius fieri pote <lb/>rat facilia & pre&longs;&longs;a. </s> |
| | <s id="N401653">Verum uti ex eorum ædificiis annotaui/ &longs;a <lb/>tis commoda putarunt quæ ita e&longs;&longs;ent ducta: ut altitudinis p rpen <lb/>dens linea ad longitudinis iacentem lineam parte re&longs;ponderet <lb/>&longs;exta. </s> |
| <s>Circulus e&longs;t ea per&longs;criptio <lb/>facta ab altero duorum punctorum: qui in eadem &longs;uperficie ita <lb/>&longs;it circumactus/ut toto per&longs;criptionis ductu &longs;emper neque plus: ne <lb/>que di&longs;tet minus a medio immobili/quem obambiat puncto / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>primum circunduci occeperat. </s> | <s id="N40165C">In gradibus uero maxime templorum imparem numerum <lb/>probauere: nam fieri quidem aiunt ut recto intemplum pede <expan abbr="īgre">ingre</expan> <lb/>diamur: quam rem ad religionem facere arbitrantur. </s> |
| | <s id="N401667">At in his a <lb/>nimaduerti bonos architectos ob&longs;erua&longs;&longs;e ut gradus nunquam fer <lb/>me plures unum in ordinem continuos <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aut &longs;eptem aut nouem <lb/>adigerent. </s> |
| <s>Sed hisaddendum quod flexa line <lb/>a quam e&longs;&longs;e partem circuli diximus/apud nos hic architectos &longs;i <lb/>militudinis gratia arcus uocatur. </s> | <s id="N401674">Credo aut planetarum aut urbium numerum imitates <lb/>Sed adhuiu&longs;modi &longs;eu &longs;eptenos &longs;eu nouenos quo&longs;que gradus con&longs;ul <lb/>ti&longs;&longs;ime areolam &longs;ubtexebant: quo fe&longs;&longs;i et imbecilles ad con&longs;cen <lb/>dendi labore intermi&longs;&longs;as haberent quietes: Et &longs;iquis ca&longs;us incidi&longs; <lb/>&longs;et/ut &longs;candentes ruerent/haberent illi quidem &longs;patia ubi <expan abbr="corru&etilde;">corruem</expan> <lb/>di impetum &longs;i&longs;terent/&longs;eque reciperent atque firmarent: Et id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ip&longs;e uehementer probo/ut &longs;int &longs;calæ &longs;uis areis interceptæ: &longs;intque<lb/>lumino&longs;e & pro loci dignitate amplæ & &longs;patio&longs;æ. </s> |
| | <s id="N40168D">Gradus uero <lb/>&longs;calarum ita finiendos ducebant: ut neque cra&longs;&longs;iores &longs;extante/ne <lb/>que tenuiores dodrante e&longs;&longs;ent. </s> |
| <s>Et quæ linea aduobus extremis <lb/>punctis flexæ lineæ directa ducitur pari &longs;imilitudine corda nun <lb/><expan abbr="cupabi&ttilde;">cupabitur</expan>. </s> | <s id="N401694">Retractione&longs;que graduum ne minus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;exquipedales/ne ue plus &quml; bipedales ponerentur. </s> |
| | <s id="N40169C">Scalæ to <lb/>to in ædificio quo erunt numero pauciores / quo ue occupabunt <lb/>minus areæ/eo erunt commodiores.</s> |
| <s>Et quæ linea a puncto mediæ corde coæquabilibus <expan abbr="utrĩ">utrim</expan> <lb/>que angulis ad arcum u&longs;que perducta extiterit/&longs;agicta appellabitur <lb/>Et quæ linea a puncto <expan abbr="ĩmobili/qd">immobili/qd</expan> intra circulum e&longs;t ad <expan abbr="flexã">flexam</expan> ean <lb/>demque <expan abbr="extremã">extremam</expan> circuli <expan abbr="lineã">lineam</expan> <expan abbr="pducere&ttilde;/radius">pduceretur/radius</expan> <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> | </p> |
| | <p id="N4016A3" type="main"> |
| <s>Et <expan abbr="pũcto">puncto</expan> qd <lb/>huic <expan abbr="ĩmobili/quod">immobili/quod</expan> medium intra circulum a&longs;&longs;idet centro nomen <lb/>erit: Et quæ linea recta <expan abbr="pcentrũ">pcentrum</expan> tran&longs;iens duobus locis <expan abbr="flexã">flexam</expan> circu <lb/>li <expan abbr="lineã">lineam</expan> &longs;ecabit/diameter <expan abbr="appellabi&ttilde;">appellabitur</expan>. </s> | <s id="N4016A5">Fumi et aquarum exitus expeditos e&longs;&longs;e oportet: & ita deriuatos <lb/>ut non per&longs;i&longs;tant/non exhuberent/non <expan abbr="coinquinent/nõ">coinquinent/non</expan> <expan abbr="offendãt">offendant</expan> <lb/>non <expan abbr="periculũ">periculum</expan> <expan abbr="afferãt">afferant</expan> ædificio. </s> |
| | <s id="N4016BC">Hinc gulas foci <expan abbr="lõge">longe</expan> &longs;eiunxi&longs;&longs;e ab <lb/>omni materia opus <expan abbr="&etilde;/ne">en/ne</expan> aut &longs;cintilla aut concalefact ione incenda <lb/>tur &longs;eu trabs/&longs;eu tignum quæ fuerint proxima. </s> |
| <s>Inter arcus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> differentia e&longs;t <pb xlink:href="004/01/021.jpg"/>Nanque alius integer: alius comminutus: alius compo&longs;itus e&longs;t. </s> | <s id="N4016CB">Riuos etiam flu <lb/><expan abbr="entiũ">entium</expan> aquarum ita deduci iubent ut &longs;upflua <expan abbr="depellan&ttilde;">depellantur</expan> & <expan abbr="nullũ">nullum</expan> aut <lb/><expan abbr="abrod&etilde;do">abrodendo</expan> aut <expan abbr="madefaci&etilde;do">madefaciendo</expan> <expan abbr="uitiũ">uitium</expan> <expan abbr="inferãt">inferant</expan> ædificio: <expan abbr="Nãque">Nanque</expan> horum &longs;i&quml; <lb/><expan abbr="nocent/tã">nocent/tam</expan> & &longs;i minuti&longs;&longs;ime noceant/fit <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> & <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> diuturni <lb/>tate & lace&longs;cendi <expan abbr="p&longs;euerãtia">p&longs;euerantia</expan> ut accumulati&longs;&longs;ime <expan abbr="noceãt">noceant</expan>: et inhis <lb/>aquarum <expan abbr="ductõibus">ductonibus</expan> ob&longs;eruatum apti&longs;&longs;imis architectis aduerti/ut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <pb xlink:href="004/01/037.jpg"/>imbres &longs;tillicidic rum/aut ita ducerent porrectis fi&longs;tulis/ut <expan abbr="adu&etilde;">aduem</expan> <lb/>tantes non a&longs;pergerent: aut ita exciperent in pluuiis / ut ad u&longs;um <lb/>hominum uel intra ci&longs;ternas colligerent: uel cogerent certis locis <lb/>emanare unde priuate &longs;ordes abluerentur: et hominum nares ocu <lb/>lique minime offender entur. </s> |
| | <s id="N401721">Et in primis cura&longs;&longs;e mihi ui&longs;i &longs;unt: <lb/>Vt omnem aquam pluuiam longe ab ædificio arcerent atque amo <lb/>uerent/cum cæteras ob res/tum ne ædificii &longs;olum humectaretur <lb/>Et in omnibus apertionibus id mihi cura&longs;&longs;e etiam ui&longs;i &longs;unt / ut e <lb/>as ponerent locis apti&longs;&longs;imis/ Vnde plurimum commodorum uni <lb/>uer&longs;o ædificio præ&longs;taretur: & præ&longs;ertim puteos maxime inpubli <lb/>ca & patenti ædis parte ponendos &longs;tatuo/modo digniora: & non <lb/>&longs;ua &longs;patia non occupentur. </s> |
| <s>In <lb/>teger is e&longs;t qui circuli mediam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> occupat/ hoc e&longs;t/cui corda <lb/>integri e&longs;t circuli diameter: Comminutus: cui corda e&longs;t minor di <lb/>ametro: e&longs;tque perinde idem is arcus <expan abbr="c&etilde;mirutus">cemmirutus</expan> &longs;omicii culi pars: <lb/>Compo&longs;itus ex duobus ominutis con&longs;tat: efficitque ea dere in &longs;um <lb/>mo angulum arcubus &longs;e &longs;e mutua iuncticne inter&longs;ecantibus: quod <lb/>neque integro neque comminuto euenit. </s> | <s id="N401732">Et &longs;ub diuo po&longs;itos puriorem & &longs;ince <lb/>riorem aquam exhibere phy&longs;ici affirmant. </s> |
| | <s id="N401737">Sed quacunque ædis <lb/>parte aut putei info&longs;&longs;i: aut cloacæ &longs;ub&longs;tratæ <expan abbr="fuerīt">fuerint</expan>: Aut aqua et hu <lb/>mor infuderit/apertiones e&longs;&longs;e illic oportet eiu&longs;modi Vt eo pluri <lb/>mum aeris a&longs;piret/quo humectæ exalationes pauimenti <expan abbr="ab&longs;tergã">ab&longs;tergam</expan> <lb/>tur et depellantur uentorum afflatu atque aeris impul&longs;u.</s> |
| <s>His cognitis rom &longs;ic pro&longs;e <lb/>quemur. </s> | </p> |
| | <p id="N40174A" type="main"> |
| <s>Arearum alia <expan abbr="ãguiaris">anguiaris</expan>: alia ci: cularis. </s> | <s id="N40174C">Hactenus de lineamentis ædificiorum/ quæ ad uniuer&longs;um opus <lb/>pertinere <expan abbr="uidebãtur/per&longs;trinximus/&longs;ingulis">uidebantur/per&longs;trinximus/&longs;ingulis</expan> rerum dicendarum <lb/>generibus annotatis. </s> |
| | <s id="N401757">Nunc deopere & &longs;tructura <expan abbr="ædificiorũ">ædificiorum</expan> dicen <lb/>dum e&longs;t Sed prius de materia: & rebus his/quæ para&longs;&longs;e ad mate <lb/>riam opportet.</s> |
| <s>Angularium alia <lb/>penitus rectis lineis. </s> | </p> |
| | <p id="N401762" type="head"> |
| <s>Alia rectis & flexis <expan abbr="mixtī">mixtim</expan> conclu&longs;a e&longs;t: Quæ <lb/>uero angularis flexis pluribus &longs;it lineis po&longs;ita/nullis inter mi&longs;&longs;is <lb/>rectis me in ueterum ædificiis inueni&longs;&longs;e non memini. </s> | <s id="N401764">LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE MATERIA <lb/>LIBER SECVNDVS<lb/><arrow.to.target n="marg3"/></s> |
| | </p> |
| <s>At in his <lb/>ob&longs;eruanda ea &longs;unt/quæ in totis ædificii partibus uehementer ui <lb/>tuperantur &longs;i de&longs;int: et non &longs;ine gratia et commoditate habentur: <lb/>&longs;i ad&longs;int: hoc e&longs;t ut cum angulis: tum lineis: tum etiam partibus <lb/>quibu&longs;que uarietas <expan abbr="quædã">quædam</expan> ad&longs;it: Ne <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> qd <expan abbr="frequ&etilde;s/ne">frequens/ne</expan> ue <expan abbr="oīo">oino</expan> ra <lb/>ra/&longs;ed ita ad u&longs;um et gratiam po&longs;ita/ut integra integris: ct pari <lb/>bus paria conre&longs;pondeant. </s> | <p id="N40176D" type="margin"> |
| | <s id="N40176F"><margin.target id="marg3"/>o</s> |
| <s>Rectis angulis percommode utuntur: <lb/>Acutis angulis nemo u&longs;us e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> minimis in areis & neglectis ni&longs;i <lb/>inuitus et cogente aut locorum aut dignarum arearum <expan abbr="rõe">rone</expan> et modo <lb/>obtu&longs;os angulos &longs;atis decentes putarunt: &longs;ed hoc &longs;eruarunt ut nu<lb/>mero e&longs;&longs;ent nu&longs;&quml; di&longs;pares. </s> | </p> |
| | <p id="N401774" type="main"> |
| <s>Aream omnium capaci&longs;&longs;imam et in <lb/>qua &longs;epienda &longs;eu aggere &longs;eu muro minus impen&longs;e <expan abbr="habea&ttilde;/eã">habeatur/eam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>affirmant quæ &longs;iet <expan abbr="rotũda">rotunda</expan>: Proximam huic putant quæ plurimos <lb/>habeat proiectos angulos: Sed e&longs;&longs;e oportet angulos <expan abbr="oīo">oino</expan> compares <lb/>mutuoque corre&longs;pondentes atque coæquabiles omni in area. </s> | <s id="N401776">PVS AEDIFICIORVM ATQVE <lb/>impen&longs;am non temere incohandam arbitror/ <lb/>cum cæteras ob res/tum ne honori et nomini <lb/>officiat. </s> |
| | <s id="N40177F">Nam cum bene con&longs;titutum opus <lb/>his omnibus laudem efferat: qui in ea re con <lb/><expan abbr="&longs;iliũ">&longs;ilium</expan>: opam: <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan> ue adhibuere: <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;iqd <lb/>erit <expan abbr="īquo">inquo</expan> auctoris <expan abbr="prud&etilde;tiã">prudentiam</expan> aut opificis periti <lb/>am ulla ex parte de&longs;ideres/plurimum laudi & nomini officiet.</s> |
| <s>Atqui <lb/>has quidem in primis comprobant/quas intelligant parietes attol <lb/>lere commode ad operis altitudinem recte &longs;tatuendam uti ea e&longs;t: <lb/>quæ &longs;ex/quæ ue octo habeat angulos. </s> | </p> |
| | <pb xlink:href="004/01/038.jpg"/> |
| <s>Vidimus et aream angulo <lb/>rum decem apti&longs;&longs;imam & uenu&longs;ti&longs;&longs;imam. </s> | <p id="N4017A4" type="main"> |
| | <s id="N4017A6">Et patent quidem atque admodum in promptu extant laudes et ui <lb/>tia maxime publicorum opus: inquibus magis ad &longs;e <expan abbr="de&longs;piciendũ">de&longs;piciendum</expan> <lb/>ne&longs;cio quo pacto trahit quod indecens e&longs;t / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad &longs;e admirandum <lb/>quod pulchre perfectum et omni ex parte ab&longs;olutum con&longs;tet. </s> |
| <s>E&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ut recte poni an <lb/>gulorum area queat duodecim atque item &longs;exdecim: Vidimus qui <lb/>dem quatuor & uiginti angulorum aream: &longs;ed rariora i&longs;tec. </s> | <s id="N4017B7">Ac <lb/>mirum quidem quid ita &longs;it cur monente natura & docti et indoc <lb/>ti omnes in artibus et rationibus rerum quid nam in&longs;it aut recti: <lb/>aut praui confe&longs;tim &longs;entimus: E&longs;tque præ&longs;ertim in rebus eiu&longs;modi <lb/>&longs;en&longs;us oculorum unus omnium acerrimus: Quo fit ut &longs;iquid &longs;e <lb/>obtulerit: in quo aliquid curtum/claudicans/redundans inane: <lb/>aut inconditum &longs;it/i&longs;&longs;ico commoueamur: et lepidiora e&longs;&longs;e de&longs;ide <lb/>remus. </s> |
| | <s id="N4017C8">Cur id accidat <expan abbr="nõ">non</expan> omnes intelligimus /tamen &longs;i rogemur <lb/>emendari corrigique po&longs;&longs;e negabit nemo. </s> |
| <s>Laterum li <lb/>neas ita <expan abbr="c&etilde;">cem</expan> oportet ut eregione oppo&longs;itæ coæ&quml;les &longs;int: et nu&longs;&quml; lon <lb/>gi&longs;&longs;ime lineæ toto in ope breui&longs;&longs;imi uno pducto adigentur: Sed <lb/>erit inter eas pro rata rerum iu&longs;ta & condecens proportio. </s> | <s id="N4017D1">At qualis ea &longs;it ratio exe <lb/>quendi: non erit omnium explica&longs;&longs;e: Sed &longs;olum in ea re bene con <lb/>&longs;ultorum: Bene quidem con&longs;ulti e&longs;t omnia præcogita&longs;&longs;e et præfi <lb/>ni&longs;&longs;e animo & mente/ne in opere aut perficiundo. </s> |
| | <s id="N4017DA">aut iam ab&longs;olu <lb/>to <expan abbr="dic&etilde;dum">dicendum</expan> &longs;it hoc nolui&longs;&longs;em/&quml; illud malui&longs;&longs;em. </s> |
| <s>Angu <pb xlink:href="004/01/022.jpg"/>los co uer&longs;us iubent &longs;tatui/unde courgens aut ponderis ex rupe: <lb/>aquarum aut <expan abbr="u&etilde;torum">uentorum</expan> impetus et uis immineat atque impetat quo <lb/>apellentem iniuriam molem diffindat atque di&longs;&longs;ipet/muris fronte <lb/>ualida non imbecillitate laterum aduer&longs;us <expan abbr="mole&longs;tiã">mole&longs;tiam</expan> ut ita loquar <lb/>illuctantibus: Quod &longs;i cætera ædificii lineamenta euetuerint quo <lb/>minus po&longs;&longs;is angulo i&longs;tic uti ex &longs;ententia/flexione utendum erit <lb/>quando et flexa linea circuli e&longs;t pars: et circulus ip&longs;e philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia totus e&longs;t angulus. </s> | <s id="N4017E3">Et mirum qui <lb/>dem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non leui&longs;&longs;imas penas male con&longs;tructi operis pendamus: <lb/>Quod enim temere et incon&longs;ulti aggre&longs;&longs;i initio non perpendera <lb/>mus/temporum &longs;ucce&longs;&longs;u tandem recogno&longs;cimus: Ex quo fit aut <lb/>æternum ob erroris offen&longs;am peniteat: &longs;i non deleatur ac emende <lb/>tur: aut &longs;i demoliatur/impen&longs;arum et iacturæ ratio/iudiciique tui <lb/>leuitas & incon&longs;tantia damnetur. </s> |
| | <s id="N4017F6">Iuliu&longs; Cæ&longs;ar ædem a <expan abbr="nemor&etilde;&longs;i">nemoren&longs;i</expan> <lb/>a fundamentis incohatam/magnoque &longs;umptu ab&longs;olutam/quia non <lb/>tota ad animum ei re&longs;ponderet/totam dirui&longs;&longs;e affirmat Suetoni <lb/>us. </s> |
| <s>Cæterum area aut plano <expan abbr="pone&ttilde;">ponetur</expan> <lb/>loco/aut accliui/aut &longs;ummo in montis uertice. </s> | <s id="N401803">Qua quidem in re etiam apud nos po&longs;teros uituperandus ue <lb/>nit &longs;iquid tum non &longs;atis quæ ad rem facerent præcogitauit: aut &longs;i <lb/>forte quæ tum erant recte in&longs;tituta potuit po&longs;tea leuitatis errore <lb/>odi&longs;&longs;e.</s> |
| | </p> |
| <s>Si plano ponetur <lb/>loco/coaggerare oportet: et qua&longs;i podium &longs;ub&longs;truere: Nam id <lb/>cum ad dignitatem plurimum conferat: tum et ni fiat / <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>incommodorum afferet. </s> | <p id="N40180C" type="main"> |
| | <s id="N40180E">Iccirco uetus optime edificantium mos mihi quidem &longs;emper pro <lb/>babitur: ut non per&longs;criptione modo et pictura/ uerum etiam mo <lb/>dulis <expan abbr="ex&etilde;plarii&longs;que">exemplarii&longs;que</expan> factis a&longs;&longs;erula &longs;eu qua uis re uniuer&longs;um opus et <lb/>&longs;ingule cunctarum partium dimen&longs;iones de con&longs;ilio in&longs;tructi&longs;&longs;i <lb/>morum iterum atque iterum pen&longs;itemus atque examinentur prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>quid aliud aggrediare quod impen&longs;am aut curam exigat. </s> |
| <s>Fluminum enim et imbrium alluuiones <lb/>afferre limum &longs;olent planis locis: quo fit ut ip&longs;um &longs;olum &longs;en&longs;um <lb/>intumule&longs;cat: tum et hominum negligentia non a&longs;portatis rude <lb/>ribus et purgamentis/quæ in dies de&longs;tituuntur plana facile <expan abbr="circũ">circum</expan> <lb/>cre&longs;cunt. </s> | <s id="N401823">In mo <pb xlink:href="004/01/039.jpg"/>dulis uero ducendis dabitur/ut regionis &longs;itum & arcæ ambitum <lb/>& partium numerum atque ordinem: et parietum faciem: et tecto <lb/>rum firmitatem: et omnium denique rerum/de quibus libro &longs;uperi <lb/>ore tran&longs;egimus rationem & conformationem pulcherrime &longs;pec <lb/>tes atque con&longs;ideres: Et licebit i&longs;tic impune addere/diminuere/ <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/><expan abbr="mutare/īnouare">mutare/innouare</expan> ac penitus peruertere quoad omnia recte <expan abbr="cõueni">conueni</expan> <lb/>ant & comprobentur. </s> |
| | <s id="N401841">Adde quod futuræ impen&longs;æ modus et &longs;umma <lb/>quæ res minime negligenda e&longs;t/certior habebitur latitudine/alti <lb/>tudine/cra&longs;&longs;itudine/numero/amplitudine/forma/&longs;pecie qualita <lb/>teque rerum &longs;ingularum pro earum dignitate etfabroium manu <expan abbr="p&etilde;">pem</expan> <lb/>&longs;itatis. </s> |
| <s>Romam aiebat Frontinus architectus &longs;ua ætate colli <lb/>bus excreui&longs;&longs;e propter incendiorum frequentiam: At eam ip&longs;am <lb/>hac ætate uidemus totam ruinis & feditate obrutam: Vidi ego in <lb/>umbria &longs;acellum uetu&longs;tum plano in loco po&longs;itum / tamen multa <lb/>ex parte &longs;ubmer&longs;um/facta &longs;oli in &longs;e ex cretione quod ea planities <lb/>&longs;ub montibus extendatur. </s> | <s id="N401850">Nam columnarum: capitulorum: ba&longs;ium: coronarum: fa <lb/>&longs;tigiorum: cru&longs;tationum: pauimentorum: &longs;tatuarumque & eiu&longs;mo <lb/>di <gap/> quæ quidem aut ad con&longs;tituendum: aut ad exornandum ædifi <lb/>cium pertinent ratio et &longs;umma explicatior certiorque habebitur.</s> |
| | </p> |
| <s>Sed quid ea memorem / quæ &longs;ub <expan abbr="mõti">monti</expan> <lb/>bus &longs;unt apud Rauennam? </s> | <p id="N40185B" type="main"> |
| | <s id="N40185D">Hoc prætermittendum nequie&quml; cen&longs;eo/quod ualde faciat ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>modulos fucatos et ut ita loquar picturæ lænociniis faleratos pro <lb/>ducere <expan abbr="nõ">non</expan> eius architecti/qui rem docere &longs;tudeat. </s> |
| <s>&longs;ub pomeriis nobile id delubrum: cui <lb/>pro tecto integrum extat lapideum uas/tam et &longs;i ad mare & <expan abbr="lõge">longe</expan> <lb/>a montibus re&longs;ideat/plus tamen quarta &longs;ui parte intra &longs;olum im <lb/>mer&longs;um e&longs;t ui temporum: Quam uero altam e&longs;&longs;e cuiu&longs;que ar<gap/><lb/>exaggerationem oporteat/&longs;uo dicetur loco: cum de his rebus <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;ummatim ut hic/&longs;ed di&longs;tintius loquemur. </s> | <s id="N40186C">Sed eius e&longs;t am <lb/>bitio&longs;i qui &longs;pectantis oculos illicere et occupare animumque ab <lb/>recta di&longs;qui&longs;itione partium <expan abbr="p&etilde;&longs;andarum">pen&longs;andarum</expan> admouere ad &longs;e <expan abbr="admirã">admiram</expan> <lb/>dum conetur. </s> |
| | <s id="N40187D">Quare modulos uelim dari non exacto artificio p <lb/>finitos: ter&longs;os: illu&longs;tratos: Sed nudos & &longs;implices: in quibus <expan abbr="inu&etilde;">inuem</expan> <lb/>toris <expan abbr="ingenium/nõ">ingenium/non</expan> fabri manum probes: Inter pictoris atque archi <lb/>tecti per&longs;criptionem hoc intere&longs;t/ quod ille prominentias ex tabula <lb/><expan abbr="mõ&longs;trare">mon&longs;trare</expan> umbris et lineis et angulis comminutis elaborat: Archi <lb/>tectus &longs;pretis umbris prominentias i&longs;tic ex fundamenti de&longs;eripti <lb/>one ponit: Spatia uero & figuras frontis cuiu&longs;que & laterum alibi <lb/>con&longs;tantibus lineis atque ueris angulis docet/uti qui &longs;ua uelit non <lb/>apparentibus putari ui&longs;is/&longs;ed certis rati&longs;que dimen&longs;ionibus annota <lb/>ri. </s> |
| <s>Sed e&longs;&longs;e quamque are <lb/>am/aut natura aut arte <expan abbr="fcãm">fcamm</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;imã">firmi&longs;&longs;imam</expan> ouenit: qua de re illos <expan abbr="ī">im</expan> <lb/>primis audiendos puto/qui mouent ut una aut altera &longs;patio <expan abbr="di&longs;tã">di&longs;tam</expan> <lb/>tibus fo&longs;&longs;ione quid &longs;olum id den&longs;itate aut raritate mollitia ue ad <lb/>ferenda &longs;tructuræ onera per&longs;e ualeat/per&longs;crutemur. </s> | <s id="N40189D">Itaque modulos huiu&longs;modi feci&longs;&longs;e oportet: et eos ita diligenti&longs; <lb/>&longs;ime tecum ip&longs;o et una cum pluribus examina&longs;&longs;e: et iterum atque<lb/>iterum recognoui&longs;&longs;e/ut nihil in opere uel minimum futurum &longs;it <lb/>quod non et quid et quale ip&longs;um &longs;it & quas &longs;edes & quantum &longs;pa <lb/>tii occupaturum &longs;it/et quos ad u&longs;um futurum &longs;it/teneas. </s> |
| | <s id="N4018A8">Et præ <lb/>&longs;ertim tectorum ratio præceteris ut expediti&longs;&longs;ima &longs;it in primis <pb xlink:href="004/01/040.jpg"/><expan abbr="curãdum">curandum</expan> e&longs;t. </s> |
| <s>Et enim &longs;i ac <lb/>cliui ponetur loco pro&longs;piciendum e&longs;t/ne &longs;uperiora pre&longs;&longs;uræ mo <lb/>le&longs;tiis impellant: aut inferiora &longs;i forte moueantur / cætera in rui <lb/>nam trahant. </s> | <s id="N4018B4">Nam tectum quidem natura &longs;ui/&longs;irecte <expan abbr="īterpretor">interpretor</expan> <lb/>ex omni ædificatione mortalibus primum fuit eorum quæ ad <expan abbr="u&longs;ũ">u&longs;um</expan> <lb/>quietis facerent: adeo ut tectorum gratia <expan abbr="nõ">non</expan> paries &longs;olum: et quæ <lb/>cum parietibus <expan abbr="&longs;urgũt">&longs;urgunt</expan> et con&longs;ecuntur: Verum etiam ea quæ &longs;ub <lb/>&longs;olo ip&longs;o &longs;unt inuenta e&longs;&longs;e non negent/uti &longs;unt aquarum depul&longs;i <lb/>ones et deriuationes quæ ex imbribus et cloacæ & eiu&longs;modi: Ego <lb/>uero u&longs;u i&longs;tarum rerum perdoctus memini &quml; &longs;it difficile perducere o <lb/>pus/ut in eo &longs;int partium commoditates dignitati uenu&longs;tatique <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>iunctæ: hoc e&longs;t ut habeant eum cætera quæ probentur/tum et par <lb/>tium excultam uarietatem/qualem proportionum ratio & <expan abbr="concī">concim</expan> <lb/>nitas diffinierit. </s> |
| | <s id="N4018E3">Magnum e&longs;t &longs;uperi id quidem/&longs;ed <expan abbr="habili/de&longs;tīa">habili/de&longs;tina</expan> <lb/>to decenti aptoque tecto operire cuncta hæc non ni&longs;i &longs;olertis: et ad <lb/>modum <expan abbr="circũ&longs;pecti">circun&longs;pecti</expan> e&longs;&longs;e ingenii opus & artificii affirmo. </s> |
| <s>Firmi&longs;&longs;imam quidem & omni exparte obfirmatam <pb xlink:href="004/01/023.jpg"/>uelim hanc e&longs;&longs;e ædificii partem: quæ totius operis futura &longs;it ba&longs;is <lb/>Si erit area in montis uertice/aut erit ea quidem exaggeranda ali <lb/>&quml; ex pre: aut decu&longs;&longs;o <expan abbr="cacumīe">cacumine</expan> <expan abbr="præ&longs;urg&etilde;tis">præ&longs;urgentis</expan> <expan abbr="mõtis">montis</expan> <expan abbr="coequãda">coequanda</expan>. </s> | <s id="N4018F2"><expan abbr="Demũ">Demum</expan> <lb/>cum tibi alii&longs;que peritis tota operis facies perplacebit et <expan abbr="cõiectatio">coniectatio</expan> <lb/>ita ut nihil &longs;e offerat in quo hæ&longs;ites/nihil in quo melius po&longs;&longs;e <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>&longs;ilium capi &longs;tatuas/moneo ne libidine ædificandi ad opus <expan abbr="incohã">incoham</expan> <lb/>dum properes uetu&longs;ta ædificia demoliendo aut <expan abbr="īmania">immania</expan> uniuer&longs;i o <lb/>peris fundamenta iaciendo: quod ip&longs;um incon&longs;iderati & præcipi <lb/>tes <expan abbr="faciũt">faciunt</expan>: Sed &longs;i me audias &longs;uper&longs;edebis tempus aliquod/quoad <lb/>ingenii tui recens approbatio deferbuerit/cuncta demum accura <lb/>tius recogniturus/cum non inuenti amore: &longs;ed con&longs;ilii rationibus <lb/>dabitur/ut de ip&longs;a re con&longs;ideratius diiudices: Omnibus enim in <lb/>rebus agendis multa tempus afferet ut aduertas atque perpendas / <lb/>quæ te uel &longs;olerti&longs;&longs;imum fugerant</s> |
| | </p> |
| <s>Hic <lb/><expan abbr="pro&longs;pici&etilde;dum">pro&longs;piciendum</expan> e&longs;t ut id aggrediamur: quod &longs;eruata dignitatc mo <lb/>derata et modica fiat cum impen&longs;a atque labore. </s> | <p id="N401922" type="main"> |
| | <s id="N401924">Modulos tibi recognituro hæc inter <expan abbr="pen&longs;ãdas">pen&longs;andas</expan> rationes uer&longs;entur <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: Principio nequid aggrediare &longs;upra uires hominum: <lb/>Ne ue quid &longs;u&longs;cipias: quod cum rerum natura protinus depugna <lb/>turum &longs;it. </s> |
| <s>Forta&longs;&longs;is quidem <lb/>conducet partem ab&longs;ublimi excidere: et partem accliuam exagge <lb/>rare: Quam rem bene <expan abbr="cõ&longs;ultus">con&longs;ultus</expan> qui&longs;quis fuit ille architectus apud <lb/>alatrum hernicam urbem in &longs;axeo <expan abbr="mõte">monte</expan> po&longs;itam effecit. </s> | <s id="N401931">Naturæ enim uis tam & &longs;i interdum mole obiecta iter <lb/>pelletur: aut innixu aliquo detorqueatur/eiu&longs;modi tamen e&longs;t/ut <lb/>&longs;iuerit ea quidem nun&quml; non &longs;uperare ac profligare quicquid obuer <lb/>&longs;etur: atque impediat: Et omnem quidem contra &longs;e expo&longs;itam rerum<lb/>ut ita loquar: <expan abbr="peruicaciã">peruicaciam</expan> diuturna et a&longs;&longs;idua oppugnandi per&longs;eue <lb/>rantia tempore/fecunditate labefactat atque per&longs;ternit. </s> |
| | <s id="N401942">&quml; multa ho <lb/>minum manufacta et legimus & uidemus <expan abbr="nullã">nullam</expan> præ&longs;ertim ob <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <pb xlink:href="004/01/041.jpg"/>non dura&longs;&longs;e/ni&longs;i quod cum natura rerum contenderint. </s> |
| <s>Curauit <lb/>enim ut ba&longs;is &longs;eu arcis/&longs;eu templa: quæ &longs;ola nunc cæteris &longs;up ædi <lb/>ficationibus dirutis uidetur/ex re&longs;ci&longs;&longs;isa &longs;ummo uertice <expan abbr="fragm&etilde;">fragmen</expan> <lb/>tis &longs;ubfirmata et &longs;ub&longs;trata extaret: Et eo in opere illud e&longs;t / quod <lb/>maiorem in modum probem: Nam obiecit angulum areæ eo uer <lb/>&longs;us unde repens montis pendet: eumque con&longs;olidauit angulum con <lb/>ge&longs;tis prægrandibus immanium fragmentorum fru&longs;tis et mole: <lb/>Deditque operam componendis lapidibus: ut &longs;tructuræ &longs;eruata par <lb/>&longs;imonia decorem afferret: Et illius quoque con&longs;ilium placuit archi <lb/>tecti: qui quidem quo loci non u&longs;que adeo tantam lapidis habuerat <lb/>copiam &longs;ub&longs;tituendo montis pondere aggerem &longs;truxerit frequen <lb/>tibus emiciclis dor&longs;o flexarum linearum intra montem abiiecto: <lb/>Quæ &longs;tructura cum grata e&longs;t a&longs;pectu/tum e&longs;t & firmi&longs;&longs;ima: tum <lb/>etiam an impen&longs;arum rationem facit: Nam efficit quidem <expan abbr="murũ">murum</expan> <lb/>non &longs;olidum/qui tantum habeat uirium/ac &longs;i penitus fui&longs;&longs;et &longs;oli <lb/>dus/latitudine quanta & flexarum linearum illic &longs;agictæ &longs;unt: <lb/>Vitruuii quoque ratio per placet: quam uideo Romæ pa&longs;&longs;im a ue <lb/>teribus architectis/ac præ&longs;ertim in tarquinii aggere <expan abbr="ob&longs;eruatã">ob&longs;eruatam</expan> ut <lb/>anterides &longs;ub&longs;tituerentur: Sed non omnibus locis id ob&longs;eruarunt <lb/>ut &longs;emper inter &longs;e anterides tantum di&longs;tarent &quml; ip&longs;a e&longs;&longs;et alta &longs;ub <lb/>&longs;tructio: Sed pro montis firmitate aut/ut ita loquar/ labilitate / <lb/>modo frequentiores: modo rariores po&longs;uerunt: Animaduerti eti <lb/>am ueteres architectos non <expan abbr="unã">unam</expan> proximam propter <expan abbr="areã">aream</expan> &longs;ub&longs;truc <lb/>tione fui&longs;&longs;e <expan abbr="cõtentos">contentos</expan>: &longs;ed pluribus/qua&longs;i gradibus adinfimas u&longs;que<lb/>radices montis totas rupes firmatas e&longs;&longs;e uolui&longs;&longs;e': Quorum ego <lb/>con&longs;ilium minime negligendum puto. </s> | <s id="N401953">Eum qui <lb/>ponte nauibus producto obequitare in&longs;tituerat mare quis non irri <lb/>deat: aut potius <expan abbr="in&longs;ol&etilde;tis">in&longs;olentis</expan> oderit in&longs;aniam? </s> |
| | <s id="N40195E">Portum Claudii &longs;ub <lb/>ho&longs;tia: et apud Teracinam portum Adrian<gap/>opera omni exparte <lb/>alioquin æterna/tamen uidemus iam tum pridem ob&longs;tru&longs;is hare <lb/>na faucibus & repleto &longs;inu penitus defeci&longs;&longs;e mare <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> intermi&longs; <lb/>&longs;a illuctatione a&longs;&longs;idua lace&longs;&longs;ente & in dies peruincente. </s> |
| <s>Ad Peru&longs;iam riuus qui <lb/>inter lucinium montem & collem urbis fluit/quod a&longs;&longs;iduo collis <pb xlink:href="004/01/024.jpg"/>radices abrodendo &longs;ub ea cauet totam accliuitatis molem in &longs;e im <lb/>pendentem commouet: ex quo magna pars urbis &longs;oluitur et laba <lb/>&longs;cit: Et mihi quidem uehementer probantur &longs;acella complu&longs;cula <lb/>quæ ad ba&longs;ilicam maximam in uaticano hinc atque hinc circum a <lb/>ream adacta &longs;unt: Nam i&longs;tarum quidem eæ/quæ intra exci&longs;um: <lb/>& info&longs;&longs;um montem po&longs;itæ ad parietem ba&longs;ilicæ cohærent p plu <lb/>rimum adminiculi et commoditatis præ&longs;tant: <expan abbr="mol&etilde;">molem</expan> <expan abbr="enī">enim</expan> continuo <lb/>ingraue&longs;centis montis &longs;ub&longs;tentant: et per obliquum montem &longs;uf <lb/>fluentem humiditatem intercipiunt: atque incdem aditum interpel <lb/>lant: quo fit ut ba&longs;ilicæ primarius paries &longs;iccior firmiorque <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan> <lb/>Quæ uero &longs;acella alterum ad infimum obliqui montis latus a&longs;&longs;i <lb/>dent: ea quidem totam &longs;uperiorem complanatiorem factam opere <lb/>arcuato &longs;i&longs;tere/ & pronos omnes telluris lap&longs;us coercendo facile <lb/>po&longs;&longs;unt ferre. </s> | <s id="N40196F">Quid <expan abbr="tũ">tum</expan> <lb/>putas futurum ubi aut impetentium aquarum uim: aut ruentium <lb/>rupium molem omnino arcere propellereque in&longs;titueris? </s> |
| | <s id="N40197A">Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ita &longs;int aduerti&longs;&longs;e oportet nequid eiu&longs;modi aggrediamur quod <lb/>ip&longs;um non recte cum rerum natura conueniat. </s> |
| <s>Et eum etiam architectum /qui Romæ ad latonam <lb/>templum &longs;truxit/per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> recte <expan abbr="cõ&longs;ului&longs;&longs;e">con&longs;ului&longs;&longs;e</expan> operi & &longs;ub&longs;trucruræ ad <lb/>uerti: Angulum enim areæ ita porrexit intra &longs;uper <expan abbr="in&longs;ident&etilde;">in&longs;identem</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan> <lb/>tem/ut urgentem ponderis uim duo directi parietes tolerarent / <lb/>& obiecto angulo aduer&longs;am mole&longs;tiam <expan abbr="diuider&etilde;t">diuiderent</expan> atque <expan abbr="di&longs;&longs;ipar&etilde;t">di&longs;&longs;iparent</expan> <lb/>Atqui po&longs;tea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> de ueterum laudibus dicere aggre&longs;&longs;i &longs;umus / qui <lb/>prudenti con&longs;ilio <expan abbr="ædificarũt/illud">ædificarunt/illud</expan> nolim præterii&longs;&longs;e quod in <expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/>tem redit & ægregie facit ad rem. </s> | <s id="N401985">Proxime <expan abbr="cauendũ">cauendum</expan> <lb/>e&longs;t nequid ad te recipias in quo perficiundo ip&longs;e tibi deficias re <expan abbr="ĩ">im</expan> <lb/>perfecta. </s> |
| | <s id="N401994">Tarquinum regem Romanorum/ni &longs;uperi dii amplitu <lb/>dini urbis faui&longs;&longs;ent/ni cre&longs;cente imperio &longs;atis opum ad tantam in <lb/>cohatam magnificentiam &longs;uppedita&longs;&longs;ent/quis non uitupera&longs;&longs;et/ <lb/>quod templi fundamentis iaciundis <expan abbr="totã">totam</expan> futuri operis impen&longs;am <lb/>profudi&longs;&longs;et? </s> |
| <s>Extat architecti per utile in&longs;ti <lb/>tutum apud Venetias in templo Marci: Aream enim totius tem <lb/>pli <expan abbr="cũ">cum</expan> conferti&longs;&longs;ime ob&longs;olidaret pluribus puteis refo&longs;&longs;am reliqt: <lb/>quo &longs;iqui forte flatus terræ &longs;ubter conciperentur/facilem &longs;ibi exi <lb/>tum uendicarent: Po&longs;tremo areas uniuer&longs;as/quas tecto feceris op <lb/>tas ad libellam coæqua&longs;&longs;e condecet. </s> | <s id="N4019A3">Accedit quod non modo quid queas/uerum & quid <lb/>deceat non in po&longs;tremis con&longs;iderandum e&longs;t. </s> |
| | <s id="N4019A8">Rhodopen Thraci <lb/>am meretricem illam celebrem & &longs;uorum temporum memoriam <lb/>non laudo: Quæ &longs;ibi &longs;epulchrum incredibili <expan abbr="ĩpen&longs;a">impen&longs;a</expan> condi iu&longs;&longs;it: <lb/>Nam ea quidem & &longs;i meretricio quæ&longs;tu regias adepta e&longs;&longs;et opes <lb/>regio tamen digna &longs;epulchro <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> fuit. </s> |
| <s>Quæ uero &longs;ub diuo relictæ <lb/>&longs;int a libella ip&longs;a non plus &quml; ut imbrium defluxus efferant depri <lb/>mendæ &longs;unt. </s> | <s id="N4019BB">At reginam Cariæ ar <lb/>temi&longs;iam contra non uitupero/quæ <expan abbr="amãti&longs;&longs;imo">amanti&longs;&longs;imo</expan> et digni&longs;&longs;imo ui <lb/>ro &longs;epulchrum condidit magnificenti&longs;&longs;imum: <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> quoque in his <lb/>mode&longs;tiam probem. </s> |
| | <s id="N4019CC">Mecenatem increpabat Horatius quod ædifi <lb/>cando in&longs;aniret. </s> |
| <s>Sed de his actenus & forta&longs;&longs;is plura &quml; hic locus po <lb/>&longs;ceret: Nam pleraque harum rerum quæ diximus ad murorum opus <lb/>faciunt: Sed ita incidit/ut quæ natura admodum inter &longs;e <expan abbr="cõnexa">connexa</expan> <lb/>&longs;unt/ea & nos dicendo non &longs;egregarimus: Sequitur ut de partio <lb/>ne dicendum &longs;it. </s> | <s id="N4019D1">Mihi uero apud Cornelium tacitum probatur is <lb/>qui othoni &longs;epulchrum po&longs;uit modicum/&longs;ed man&longs;urum. </s> |
| | <s id="N4019D6">Quod <lb/>& &longs;i in priuatis monumentis mode&longs;tiam/in publicis magnificen <lb/>tiam exigunt publica etiam interdum priuatorum mode&longs;tia col <lb/>laudantur. </s> |
| <s>Tota uis ingenii: omni&longs;que rerum <expan abbr="ædificãda">ædificanda</expan> <lb/>rum ars et peritia una in partione con&longs;umitur. </s> | <s id="N4019DF">Pompeii theatrum <expan abbr="obegregiã">obegregiam</expan> opis <expan abbr="magnitudin&etilde;">magnitudinem</expan> et di <lb/>gnitatem laudibus et admiratione pro&longs;equimur. </s> |
| | <s id="N4019EC">Dignum opus <lb/>et Pompeio et uictrice Roma. <!-- KEEP S--></s> |
| <s>Integri enim ædifi <lb/>cii partes: et partium &longs;ingularum integras / ut ita loquar / habi <pb xlink:href="004/01/025.jpg"/>tudines: omniumque denique linearum et angulorum con&longs;en&longs;um et <lb/>cohe&longs;ionem in unum opus: una hæc partitio utilitatis/ dignitatis <lb/>amænitati&longs;que habita ratione commetitur. </s> | <s id="N4019F2">Sed Neronis ædificandi in&longs;aniam <lb/>et ua&longs;ti&longs;&longs;imorum operum ad&longs;oluendorum furorem non omnes pro<lb/>bant: Tum et eum qui tam multis hominum milibus <expan abbr="mõt&etilde;">montem</expan> apud <pb xlink:href="004/01/042.jpg"/>puteolos non foderit quis non malit ultiori aliqua in re tantum o <lb/>peræ atque impen&longs;e con&longs;ump&longs;i&longs;&longs;e. </s> |
| | <s id="N401A03">Eliogaballi prodigio&longs;am <expan abbr="in&longs;ol&etilde;">in&longs;olem</expan> <lb/>tiam quis non dete&longs;tabitur. </s> |
| <s>quod &longs;i ciuitas philo&longs;opho <lb/>rum &longs;ententia maxima quædam e&longs;t domu&longs;: & contra domus <expan abbr="ipã">ipam</expan> <lb/>minima quædam e&longs;t ciuitas: quid ni harum ip&longs;arum membra mi <lb/>nima quædam e&longs;&longs;e domicilia dicentur? </s> | <s id="N401A0C">Cogitarat enim columnam ponere in <lb/>gentem/per quam intrin&longs;ecus ad &longs;ummum con&longs;cenderetur: ut il <lb/>lic Eliogabal&longs;um deum/cui e&longs;&longs;et initiatus/locaret: Sed non in<gap/><expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>to tam ua&longs;to &longs;axo conqui&longs;ito u&longs;que ad <expan abbr="thebaid&etilde;">thebaidem</expan> de&longs;titit. </s> |
| | <s id="N401A1E">His etiam <lb/>addendum e&longs;t nequid aggrediare quod ip&longs;um & &longs;i alioquin utile <lb/>dignum ac <expan abbr="nõ">non</expan> penitus difficile factu &longs;it facultatibus et temporis <lb/>oportunitate &longs;uppeditantibus/tamen &longs;it ip&longs;um eiu&longs;modi ut bre <lb/>ui aut &longs;ucce&longs;&longs;oris negligentia aut incolarum tedio <expan abbr="defecturũ">defecturum</expan> &longs;it. <lb/></s> |
| <s>uti e&longs;t atrium/xi&longs;tus/ ce <lb/>naculum/porticus et huiu&longs;modi: Et in horum quo uis quid nam <lb/>erit aut in curia aut negligentia prætermi&longs;&longs;um: quod non digni <lb/>tati & laudi operis officiat? </s> | <s id="N401A32">Fo&longs;&longs;am quinque remibus nauigabilem ab Auerno u&longs;que <expan abbr="ho&longs;tiã">ho&longs;tiam</expan> a Ne <lb/>rone in&longs;titutam cum alias ob res uitupero/ tum etiam quod in ea <lb/><expan abbr="&longs;eruãda">&longs;eruanda</expan> perpetuam eternamque imperii felicitatem et huius rei &longs;tu <lb/>dio&longs;os continue principes de&longs;idera&longs;&longs;et. </s> |
| | <s id="N401A42">Quæ cum ita &longs;int officii <lb/>erit ea &longs;pecta&longs;&longs;e quæ recen&longs;uimus: hoc e&longs;t quid &longs;it quod agas/ & <lb/>quid quo agas loco: et qui &longs;is qui id agas: Et pro eius dignitate et <lb/>u&longs;u rem totam con&longs;tituere nimirum hominis erit bene co&longs;ulti et <lb/>con&longs;iderati. </s> |
| <s>Plurimum igitur curæ & diligentiæ <lb/>adhibendum e&longs;t his rebus con&longs;iderandis: quæ ad uniuer&longs;um opus <lb/>faciunt: dandaque opera ut etiam minime partes e&longs;&longs;e ingenio et ar <lb/>te conformes factæ uideantur. </s> | <s id="N401A4D">His notatis atque animaduer&longs;is lu&longs;tranda tibi crunt re <lb/>liqua/an &longs;int eorum quæque recte definita et apte &longs;uis locis di&longs;tri <lb/>buta: Quo pro munere obeundo ip&longs;um te ita compares opus e&longs;t: <lb/>ut in omni rerum i&longs;tarum aduer&longs;ione præ te feras turpe ducere te <lb/>non id a&longs;&longs;equi quoad in te &longs;it: Vtaliud alibi opus nullum pari <lb/>factum impen&longs;a et &longs;imili ductum oportunita<gap/>e po&longs;&longs;it/ aut &longs;pecta <lb/>ri lubentius/aut laudari uberius. </s> |
| | <s id="N401A5E">Neque enim &longs;at e&longs;t i&longs;tiu&longs;modi in <lb/>rebus non contenni/&longs;ed probari quidem in primis <expan abbr="c&etilde;decet/et">cendecet/et</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>haberi ut imitentur. </s> |
| <s>Hanc ad rem apte & commode p <lb/>ficiendam &longs;uperiora omnia quæ de regione deque area dicta &longs;unt / <lb/>per pulchre conueniunt: ac ueluti inanimante membra membris/ <lb/>ita in ædificio partes partibus re&longs;pondeant/condecet. </s> | <s id="N401A6D">Quare &longs;eueros e&longs;&longs;e nos et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dilig&etilde;tes">diligentes</expan> re <lb/>rum explicatores oportet: Et curandum ut cum nihil non elegans <lb/>& probati&longs;&longs;imum interponatur: tum et omnia inter &longs;e mutuo ad <lb/>dignitatem gratiamque conueniant/u&longs;que adeo ut quicquid addide <lb/>ris aut mutaris aut detraxeris uitio&longs;ius id et d<gap/>terius futurum &longs;it <lb/>Sed rerum i&longs;tarum iterum atque <expan abbr="iterũ">iterum</expan> admoneo/fac &longs;it moderatiix <lb/>peritorum prudentia et con&longs;ilium eorum/ qui &longs;pectaturi &longs;int rec <lb/>ro aliquo & &longs;incero cum iudicio. </s> |
| | <s id="N401A8C"><expan abbr="Nã">Nam</expan> i&longs;torum <expan abbr="&longs;cīa">&longs;cina</expan> et <expan abbr="ĩ&longs;titutis">in&longs;titutis</expan> m<gap/>gis <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> priuata uoluntate & &longs;en&longs;u dabitur/ut quæ agas uel <expan abbr="optĩa">optina</expan> &longs;int/ <pb xlink:href="004/01/043.jpg"/>uel optimis &longs;imilia. </s> |
| <s>Ex quo il <lb/>lud dictum e&longs;t quod aiunt: Maximorum ædificiorum maxima <lb/>oportere e&longs;&longs;e membra: Quam quidem rem ita ob&longs;eruarunt uete <lb/>res/ut cum cætera/tum & lateres ponerent publicis & ampli&longs;&longs;i <lb/>mis ædificiis maiores &quml; in priuatis. </s> | <s id="N401AA9">Demum peritorum uoce probari quod agas <lb/>profecto pulcherrimum e&longs;t: & &longs;atis &longs;uperque approbant qui melio <lb/>ra non afferunt: ex qua re &longs;ractum quoque uoluptatis capias <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>nemo i&longs;torum qui &longs;apiunt non a&longs;&longs;entiantur: Et conferet <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> <lb/>audi&longs;&longs;e: Nam interdum cuenit/ut etiam i&longs;tarum rerum imperiti <lb/>ea dicant quæ minime a&longs;pernenda periti&longs;&longs;imis uideantur.</s> |
| | </p> |
| <s>Itaque cuique <expan abbr="m&etilde;bro">membro</expan> apta regio <lb/>accomodatus &longs;itus: & contribuetur non amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei u&longs;us exi <lb/>gat/non minor &quml; dignitas po&longs;tulet: non loco alieno & <expan abbr="impertin&etilde;">impertinem</expan> <lb/>ti/&longs;ed &longs;uo & ita proprio ut alibi commodius e&longs;&longs;e nu&longs;&quml; potuerit. <lb/></s> | <p id="N401ABE" type="main"> |
| | <s id="N401AC0">Cum uero tota ædificii ratio ex &longs;ingulis modulorum partibus ita <lb/>erit apud te &longs;pectata et cognita: ut nihil non animaduer&longs;um: nihil <lb/>non adnotatum u&longs;piam relinquatur: & interea ita omnino decre <lb/>ueris ædificare: et apud te con&longs;tabit unde &longs;umptibus oportune &longs;a <lb/>ti&longs;fiat/parabis reliqua ad opus ip&longs;um exequendum nece&longs;&longs;aria: ne <lb/>quid inter ædificandum de&longs;it: quod a perficiundi operis celerita <lb/>te auocet. </s> |
| <s>Non enim quæ hone&longs;ti&longs;&longs;ima ædis pars futura e&longs;t reiecto in loco: <lb/>Non quæ maxime publica in abdito: Non item quæ priuata in <lb/>propatulo collocabitur. </s> | <s id="N401ACF">Nam cum &longs;int plura quibus ad opus ab&longs;oluendum <expan abbr="ĩdi">indi</expan> <lb/>geas: cumque illorum quid uis ni ad&longs;it omnem &longs;tructuram po&longs;&longs;it <lb/>aut impedire aut uitiare/officii erit nihil neglexi&longs;&longs;e/quod confe <lb/>rat &longs;i ad&longs;it: aut noceat/&longs;i de&longs;it. </s> |
| | <s id="N401ADC">Dauid et Salomon hebreorum re <lb/>ges facturi <expan abbr="t&etilde;plum">templum</expan> hiero&longs;olimis/cum maximam uim auri/argen <lb/>ti/æris/lignorum/lapidi&longs;que & eiu&longs;modi para&longs;&longs;ent: tum et neqd <lb/>dee&longs;&longs;et quod ad rei facilitatem & celeritatem faceret/ a proximis <lb/>regibus multa <expan abbr="fabrorũ">fabrorum</expan> milia et architectos accer&longs;ui&longs;&longs;e &longs;cribit Eu <lb/>&longs;ebius Pamphilus. </s> |
| <s>Adde quod etiam temporum rationes haben <lb/>dæ &longs;unt/ut alia æ&longs;tiuis/alia hybernis locis attribuantur: Nanque a <lb/>liæ aliis debentur & &longs;itus & magnitudines: æ&longs;tiuas laxiores e&longs;&longs;e <lb/>oportet: hybernæ uero compre&longs;&longs;iores &longs;i erunt/non <expan abbr="improbabun&ttilde;">improbabuntur</expan>. <lb/></s> | <s id="N401AF1">Quod factum quidem uehementer probo: <expan abbr="Nã">Nam</expan> <lb/>affert nimirum operi dignitatem: et auctoris gloriam accumulati <lb/>orem reddit: quod arte ac recte factum mature perfectum &longs;it apd <lb/>&longs;criptores celebratur. </s> |
| | <s id="N401AFE">Alexander Macedo/quem refert Curtius/ <lb/>urbem apud Tanaim non <expan abbr="minimã">minimam</expan> ædifica&longs;&longs;e diebus non plus &longs;ep <lb/>tem. </s> |
| <s>Tum e&longs;tiuis umbra & uenti: hybernis &longs;oles debentur: Et in his ca <lb/>uendum e&longs;t/ne incolis eueniat ut ex hoc loco frigenti alterum in <lb/>locum æ&longs;tuo&longs;um equabili non intermi&longs;&longs;o aere exeant: Aut i&longs;to ex <lb/>tepenti in alterum brumis & uentis infe&longs;tum: Nam id <expan abbr="omniũ">omnium</expan> ma <lb/>xime &longs;aluti corporum officeret: Et cedant ea quidem inter &longs;e <expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/>bra mutuo oportet ad communem totius operis laudem & <expan abbr="grãm">gramm</expan> <pb xlink:href="004/01/026.jpg"/>con&longs;tituendam uel componendam: nequid omnis decoris conatu <lb/>occupato/alteræ penitus neglectæ relinquantur: Sed inter &longs;e ita <lb/>conueniant/ut inde unum integrum recteque con&longs;titutum corpus <lb/>magis &quml; diuul&longs;a et di&longs;&longs;ipata e&longs;&longs;e membra uideantur. </s> | <s id="N401B09">Et Nabuchodona&longs;or quod templum Beli ut &longs;cribit lo&longs;ephus <lb/>hi&longs;toricus/diebus quindecim ab&longs;oluerit: quod ue Babilonem tri <lb/>plici/uti aiunt/muro cinxerit diebus itidem quindecim. </s> |
| | <s id="N401B10">Titus <lb/>quod murum &longs;tadiorum paulo minus quadraginta a&longs;truxerit. </s> |
| <s>Cæterum <expan abbr="ī">im</expan> <lb/>membris conformandis mode&longs;tiam nature imitari oportet: Neque<lb/>enim uti in reliquis/&longs;ic et in hac re <expan abbr="nõ">non</expan> magis <expan abbr="&longs;obrietat&etilde;">&longs;obrietatem</expan> laudamus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> profu&longs;am edificandi libidinem uituperamus/modica e&longs;&longs;e opor <lb/>tet <expan abbr="m&etilde;bra">membra</expan>: et ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> qua de acturus &longs;is nece&longs;&longs;aria/ Nam edificandi <lb/>omnis ratio/&longs;i recte pro&longs;pexeris/a nece&longs;&longs;itate profecta e&longs;t: Eam a <lb/>luit commoditas: u&longs;us hone&longs;tauit: ultimum fuit ut uoluptati pro <lb/>&longs;piceretur: tam & &longs;i nun&quml; ab immodicis omnibus ip&longs;a uoluptas <lb/>non abhorruit. </s> | <s id="N401B15">Se <lb/>miramis quod &longs;ingula maximorum murorum &longs;tadia apd Babilo <lb/>nem &longs;ingulis diebus perfecerit: quod ue murum ad cohercendum <lb/>latum &longs;tadiis ducentis admodum profundum atque latum dicbus <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>plus &longs;eptem duxerit. </s> |
| | <s id="N401B24">Sed de his alias</s> |
| <s>Erit ergo eiu&longs;modi ut <expan abbr="m&etilde;brorum">membrorum</expan> in ea nihilo plus <lb/>de&longs;ideretur &quml; quod ad&longs;it: et nihil quod ad&longs;it ulla ex parte impro <lb/>betur. </s> | </p> |
| | <p id="N401B27" type="main"> |
| <s>Neque item omnia unica <expan abbr="tãtum">tantum</expan> linearum ductione e<gap/>termi <lb/>natione per&longs;cribi uelim ita ut nulla re inter &longs;e differant: Sed alia <lb/>delectabunt &longs;i maiora &longs;int/alia conferent &longs;i minora &longs;int: Alia ex <lb/>i&longs;torum mediocritate laudem a&longs;&longs;equentur: Ergo <expan abbr="placebũt">placebunt</expan> herec <lb/>tis con&longs;titutæ lineis: hæ alteræ flexis: ac demum aliæ utraque linea <lb/>rum ductione præfinitæ comprobabuntur: modo id &longs;erues/quod <lb/>&longs;epe admoneo/ne in id uitium incidas: ut feci&longs;&longs;e mon&longs;trum in pa <lb/>ribus aut humeris aut lateribus uideare. </s> | <s id="N401B29">Quæ uero para&longs;&longs;e <expan abbr="cõuenit/nimirum">conuenit/nimirum</expan> hæc &longs;unt/calx/harena lapis <pb xlink:href="004/01/044.jpg"/>materia: item et ferrum et æs et plumbum et uitrum: et huiu&longs;mo <lb/>di. </s> |
| | <s id="N401B36">Et inprimis fabros minime imperitos/minime leues/minime <lb/>incon&longs;tantes. </s> |
| <s>Condimentum quidem <lb/>gratiæ e&longs;t omni in re uarietas &longs;i compacta et confirmata &longs;it mutu <lb/>a inter &longs;e di&longs;i antium rerum parilitate eadem &longs;i inter &longs;e di&longs;&longs;oluta <lb/>et di&longs;conuenienti quadam di&longs;paritate di&longs;creparint / erit ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab&longs;urdi&longs;&longs;ima. </s> | <s id="N401B3B">&longs;eligendos duco: quibus tu opus recte per&longs;criptum <lb/>&longs;edulo faciundum mandes atque commendes/ut probe perfiniant/ <lb/>maturæque ab&longs;oluant. </s> |
| | <s id="N401B42">Et in his omnibus probandis iuuabit ex pro <lb/>ximis quæ alibi inpromptu extant operibus ducere argumenta et <lb/>coniecturas quibus admonitus &longs;tatuas quid tua in re <expan abbr="agendũ">agendum</expan> &longs;it: <lb/>Namque in illis uitia & laudes notentur/eodem quoque in tuo futu <lb/>ra opere per&longs;imillima poteris arbitrari. </s> |
| <s>Nam ueluti in lyra cum graues uoces <expan abbr="re&longs;pondeãt">re&longs;pondeant</expan> <lb/>acutis: et mediæ inter utra&longs;que ad concentum intentæ re&longs;onant: fit <lb/>ex uocum uarietate &longs;onora et mirifica quædam <expan abbr="proportionũ">proportionum</expan> equa <lb/>bilitas/quæ maiorem <expan abbr="ī">im</expan> modum oblectet animos atque detineat: Ita <lb/>et quibu&longs;que reliquis in rebus euenit: quæ quidem ad mouendos / <lb/>habendo&longs;que animos faciant. </s> | <s id="N401B51">Nero princeps cum in&longs;ti <lb/>tui&longs;&longs;et centum ac uiginti pedum Romæ ad uenerationem &longs;olis co <lb/>lo&longs;&longs;um ponere: in quo &longs;uperiorum amplitudinem & magnificen <lb/>tiam &longs;uperaret/non prius loca&longs;&longs;e faciundum Zenodaro artifici p <lb/>ea tempora celebri ac &longs;ingulari &longs;cribit <expan abbr="Plinius/&qtilde;">Plinius/quae</expan> &longs;atis probatum <lb/>uidit quid in tanti operis artificio ualeret facto in gallia apud ar <lb/>uernos collo&longs;o miri ponderis. </s> |
| | <s id="N401B64">Atque hi&longs; o&longs;titutis ad cætera pro&longs;equa <lb/>mur. </s> |
| <s>Ceterum hec pro ut ferat u&longs;us atque <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>moditas atque <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> pitorum laudata o&longs;uetudo exequanda erunt: <expan abbr="Nã">Nam</expan> o&longs;u <lb/>etudini quidem inpleri&longs;que uel repugnare gratiam tollit/uel a&longs;&longs;en <lb/>tiri emolumento e&longs;t: atque egregie conducit: Quando ita ceteri pro<lb/>bati&longs;&longs;imi architecti facto atte&longs;tari ui&longs;i &longs;unt/hanc &longs;eu doricam/ <pb xlink:href="004/01/027.jpg"/>&longs;eu ionicam/&longs;eu corinthiam/&longs;eu thu&longs;canicam partionem <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/>e&longs;&longs;e commodi&longs;&longs;imam/non quo eorum de&longs;cription<gap/> <expan abbr="tran&longs;fer&etilde;">tran&longs;ferem</expan> <lb/>dis no&longs;trum in opus qua&longs;i a&longs;tricti legibus hæreamus: &longs;ed quo ide <lb/>admoniti nouis nos proferendis inuentis contendamus/par<gap/>n il <lb/>lis maiorem ue &longs;i queat fructum laudis a&longs;&longs;equi. </s> | <s id="N401B69">Atqui nos quidem in huiu&longs;modi rebus/quæ ad opus ædi&longs;i <lb/>ciorum commoda &longs;unt/recen&longs;endis/ea referamus quæ d<gap/>i uete <lb/>res tradidere: Præ&longs;ertim Theophra&longs;tu&longs; / Ari&longs;toteles/Cato/ Var <lb/>ro/Plinius/Vitruuiu&longs;que. </s> |
| | <s id="N401B74">Nam ea quidem longa ob&longs;eruatione <lb/><expan abbr="magis/&qtilde;">magis/quae</expan> ullis ingenii artibus cogno&longs;cuntur: Vt ab his qui i&longs;tiu&longs; <lb/>modi &longs;umma diligentia <expan abbr="adnotarunt/pet&etilde;da">adnotarunt/petenda</expan> &longs;int. </s> |
| <s>Sed de his &longs;uo lo <lb/>co di&longs;tinctius pro&longs;equemur/cum inue&longs;tigabimus quo pacto <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> <lb/>& urbis membra: et quæ ad cuiu&longs;que u&longs;um oporteant collocentur</s></p><p type="main"> | <s id="N401B82">Sequemur <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <lb/>ea colligentes: quæ probati&longs;&longs;imi ueteres pluribus et uariis locis trac <lb/>tauere. </s> |
| | <s id="N401B8D">Addemus etiam no&longs;tro pro more &longs;iqua ip&longs;i ex maiorum o <lb/>peribus aut ex peritorum artificum monitis adnotarimus: quæ u&longs; <lb/>la ex parte dicendis conferant: Et enim <expan abbr="percõmode">percommode</expan> fieri arbitror <lb/>&longs;i naturam rerum ip&longs;arum &longs;equentes ab his ip&longs;is incipiemus/quæ <lb/>prius ad hanc rem ædificatoriam &longs;ibi homines u&longs;urparunt. </s> |
| <s>Nunc &longs;equitur ut de parietum de&longs;criptione &longs;ummatim tran&longs;i <lb/>gamus. </s> | <s id="N401B9C">Ea ni <lb/>fallimur fuere cæduæ arbores & &longs;yluarum materia/tam & &longs;i apd <lb/>auctores <expan abbr="inueniã">inueniam</expan> qui de his inter &longs;e di&longs;crepent. </s> |
| | <s id="N401BA7">Sunt qui dicant <lb/>homines primum <expan abbr="&longs;pelũcis">&longs;peluncis</expan> habita&longs;&longs;e ita ut pecus et domini <expan abbr="c&etilde;mu">cemmu</expan> <lb/>ni clauderentur umbra: Hinc credunt quod fertur apud Plinium <lb/>Gelium quendam Taxium imitatione naturæ primum omnium <lb/>luteum &longs;ibi a&longs;truxi&longs;&longs;e ædificium: Deam Diodorus Ve&longs;tam &longs;atur <lb/>ni filiam ait primum habitacula adinueni&longs;&longs;e: Eu&longs;ebius <expan abbr="Pãphilus">Pamphilus</expan> <pb xlink:href="004/01/045.jpg"/><expan abbr="elegãs">elegans</expan> antiquitatum per&longs;crutator ex ueterum te&longs;timoniis Protho <lb/>genii nepotes excogita&longs;&longs;e hominibus domicuia a&longs;&longs;euerat/quæ ex <lb/>foliis harundinum & papiro <expan abbr="intexeren&ttilde;">intexerentur</expan>. </s> |
| <s>Sed illud hic nolim præterii&longs;&longs;e/quod apud ueteres anno <lb/>taui/eos maximopere caui&longs;&longs;e/ne ullam areæ extremam lineam <lb/>rectam ducerent/ita ut e&longs;&longs;et illa quidem prelonga & nullis locis <lb/>non intercepta cum flexarum linearum conuexione/ tum et angu <lb/>lorum &longs;ectione. </s> | <s id="N401BCF">Sed nos redeamus ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan></s> |
| | </p> |
| <s>Atqui hoc ideo feci&longs;&longs;e periti&longs;&longs;imos uiros in prop <lb/>tu e&longs;t/quo uellent parietem qua&longs;i adactis adiumentis / quibus co <lb/>hæreat/firmiorem reddere. </s> | <p id="N401BD5" type="main"> |
| | <s id="N401BD7">Veteres igitur & in primis Theophra&longs;tus &longs;cindere <expan abbr="arbor&etilde;">arborem</expan> præ <lb/>&longs;ertim abietem et piceam et pinum iubent/ubi primum germina&longs; <lb/>&longs;e tenero&longs;que caudices promp&longs;i&longs;&longs;e occeperint: Vbi & piopter hu <lb/>moris exuberantiam facile corticem amoui&longs;&longs;e po&longs;&longs;is: E&longs;&longs;e tamen <lb/>aliquas po&longs;t <expan abbr="uīdemiam">uindemiam</expan>: quæ cæ&longs;æ commodiores &longs;int: uti e&longs;t acer <lb/>ulmus/fraxinus/tilia/ Robora item &longs;i <expan abbr="credãtur">credantur</expan> uere/fieri teredi <lb/>no&longs;a atte&longs;tantur. </s> |
| <s>In parictum ratione recen&longs;enda a di <lb/>gnioribus incipiendum e&longs;t. </s> | <s id="N401BF2">At eadem &longs;i cedantur bruma/fieri ut neque uitien <lb/>tur/neque pandantur: Et faciat adrem quod adnotarunt materiam <lb/>quidem: quæ per brumam flante borea cedatur/etiam <expan abbr="uirent&etilde;">uirentem</expan> bel <lb/>li&longs;&longs;ime & prope immunem fumo ardere: Quæ res inditio e&longs;t hu <lb/>morem &longs;ucco&longs;am e&longs;&longs;e non crudo &longs;ed dige&longs;to. </s> |
| | <s id="N401C01">Vitruuio placuit <lb/>materiam cedi a primo autumno u&longs;que <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> flare incipiat Fauoni <lb/>us. </s> |
| <s>Is ergo locus admonet. </s> | <s id="N401C0C">He&longs;iodus quando inquit &longs;ol no&longs;trum in caput pendens multa <lb/>inferue&longs;cit ui<gap/>et hominum inde color fu&longs;catur/ tunc me&longs;&longs;is in&longs;tat <lb/>Cum uero decidere folia ceperint/tu &longs;iluam cedito. </s> |
| | <s id="N401C15">At Cato rem <lb/>totam &longs;ic moderatur. </s> |
| <s>ut de <expan abbr="colũnis">colunnis</expan> <lb/>et de his quæ ad colunnas pertinent dicendum &longs;it: quando ip&longs;i or <lb/>dines colunnarum haud aliud &longs;unt &quml; pluribus inlocis perfixus ad <lb/>apertusque paries: Quin et <expan abbr="colũnam">colunnam</expan> ip&longs;am diffini&longs;&longs;e cum iuuet / <lb/>forta&longs;&longs;is non ineptæ e&longs;&longs;e eam dicam firmam quandam et perpetu <lb/>am muri partem excitatam ad perpendiculum ab &longs;olo / <expan abbr="īmo">immo</expan> u&longs;que<lb/>ad &longs;ummum tecti ferendi gratia. </s> | <s id="N401C1A">Materiem inquit &longs;i robur &longs;it/cedito ubi &longs;ol <lb/>&longs;titium fuerit: Nam ad brumam &longs;emper intempe&longs;tiua e&longs;t: cætera <lb/>materies quæ &longs;emen habet<gap/>cum maturum fuerit: quæ non habet/ <lb/>cum libuerit: Quæ maturum & una uiride habet/tunc cedito <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>&longs;emen exciderit: Vlmum uero cum cadunt &longs;olia. </s> |
| | <s id="N401C2B">Et referre pluri <lb/>mum aiunt qua luna ferrum adigas. </s> |
| <s>Tum et tota in re ædificatoria <lb/>nihil inuenies quod opera et impen&longs;a et gratia præferas columnis <lb/>Sed habent columnæ ip&longs;æ quippiam inter &longs;e/quo &longs;int di&longs;&longs;imiles <lb/>hic nos &longs;imilitudinem/ quod ea pre&longs;ertim ad genus pertineat / non <lb/>pretermittemus: Di&longs;&longs;imilitudinem uero/cum ad &longs;peties ea quid <lb/>&longs;pectet/alibi pro&longs;equemur &longs;uo loco. </s> | <s id="N401C30">Nanque tantam quidem uim <lb/>lunationum e&longs;&longs;e in eiu&longs;modi rebus ferro attingendis putant<gap/> cum <lb/>cæteri/tum in primis Varro: ut etiam qui tondantur luna decre <lb/>&longs;cente fieri confe&longs;tim caluos a&longs;&longs;euerent: Eaque de re <expan abbr="Tiberiũ">Tiberium</expan> prin <lb/>cipem referunt diem capillo tondendo &longs;erua&longs;&longs;e. </s> |
| | <s id="N401C41">A&longs;tronomi affir <lb/>mant non defuturam animo tri&longs;titiam &longs;i capillum aut unguem &longs;e <lb/>cueris luna oppre&longs;&longs;a maleque affecta. </s> |
| <s>Atq ut abip&longs;is/ut ita loquar <lb/>radicibus ordiamur/quibu&longs;que columnis fundamenta <expan abbr="&longs;ub&longs;tituun&ttilde;">&longs;ub&longs;tituuntur</expan> <lb/>Fundamentis quidem ad areæ planitiem coequatis <expan abbr="cõ&longs;ueuere">con&longs;ueuere</expan> mu <lb/>rulum &longs;uperimponere: quem nos arulam / alii forta&longs;&longs;is puluinar <lb/>nuncupabunt: Supra murulum ba&longs;im adigebant: in ba&longs;i colum <lb/>nam &longs;tatuebant: &longs;upra columnam capitulum collocabant. </s> | <s id="N401C48">Illud faciat ad rem quod <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> <lb/>quas res ad u&longs;um habiturus &longs;is/ut locis <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> has ferro manu <lb/>que tractandas cum fuerit luna in libra cancro ue: Quæ uero &longs;tabili <lb/>a & locis immota futura &longs;int/tunc incohandas et pertractandas <lb/>cum erit luna <expan abbr="ĩ">im</expan> leone tauro ue & eiu&longs;modi. </s> |
| | <s id="N401C5F">Sed cedi oportere ma <pb xlink:href="004/01/046.jpg"/>teriem periti omnes admonent luna deficiente: Nam tune admo <lb/>dum exhau&longs;tam e&longs;&longs;e arboris &longs;tatuunt cra&longs;&longs;am illam pituitatem: <lb/>quæ quidem adcitam putredinem <expan abbr="imbuendã">imbuendam</expan> per prona &longs;it: lunaque<lb/>i&longs;thac cæ&longs;am cariæ non infe&longs;tari expertum e&longs;t. </s> |
| <s>Et ha <lb/>rum quidem hæc erat ratio ut columna omnis infra medium tur <lb/>ge&longs;ceret: &longs;ur&longs;um uer&longs;us retraheretur: <expan abbr="Cra&longs;&longs;itudīeque">Cra&longs;&longs;itudineque</expan> &longs;ua e&longs;&longs;et pode <pb xlink:href="004/01/028.jpg"/>uno amplior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ummo capite. </s> | <s id="N401C70">Hinc e&longs;t quod <lb/>aiunt/frumenta ut uendas metito luna pleniore: Nam et ip&longs;a <expan abbr="tũe">tune</expan> <lb/>admodum plena &longs;unt: ut uero a&longs;&longs;erues metito luna &longs;itiente: Con <lb/>&longs;tat etiam frondes arborum luna decre&longs;cente præparatas <expan abbr="nõ">non</expan> putre <lb/>&longs;cere. </s> |
| | <s id="N401C83">Diem uero cedendis arboribus commodam putat Columel <lb/>la a uige&longs;ima u&longs;que ad trige&longs;imam con&longs;ene&longs;centis luræ. </s> |
| <s>At columnam inuentam puto <expan abbr="prī">prim</expan> <lb/>cipio &longs;ub&longs;tinendo: um <gap/>ctorum gratia: F o&longs;tea deueni&longs;&longs;e <expan abbr="hominũ">hominum</expan> <lb/>&longs;tudia uidemus digni&longs;&longs;imarum rerum a&longs;&longs;equendarum cupidita <lb/>te excitata: ut quæ hedificarint mortales/æterna e&longs;&longs;e & immorta <lb/>lia quoad po&longs;&longs;ent elaborarint: Iccirco columnas et trabes atque eti <lb/>am tabulata ac tecta integro ex marmore po&longs;uere. </s> | <s id="N401C88">Vegetio <lb/>&longs;cindi arborem placuit a quintadecima u&longs;que ad uige&longs;imam &longs;ecun<lb/>dam lunam: hincque religionem ortam putat: ut pio eternitate his <lb/>tantum diebus celebrent: quod per eos cæ&longs;a æternum durent. </s> |
| | <s id="N401C91">Ad <lb/>dunt et lunam ob&longs;eruandam ut occidat. </s> |
| <s>Atqui in eiu&longs; <lb/>modi rebus &longs;tatuendis ueteres architecti/naturam rerum <expan abbr="ipãrum">iparrum</expan> <lb/>i<gap/>a imitati &longs;unt/ut a communi u&longs;u ædificiorum di&longs;ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e uidei i <lb/>minime uoluerint: et una omnibus modis <expan abbr="&longs;tuduerīt/">&longs;tuduerint/</expan> ut corum e&longs; <lb/>&longs;ent opera cum ad u&longs;um apta et firmi&longs;&longs;ima: tum et a&longs;pectu uenu <lb/>&longs;ti&longs;&longs;ima. </s> | <s id="N401C96">At Plinius optime cædi <lb/>arborem putat cane maxime oriente lunaque coheunte: qui dies in <lb/>terlunium uocatur: et noctem ducit expectandam eius ip&longs;ius diei <lb/>quoad luna &longs;ub terra &longs;it. </s> |
| | <s id="N401C9F">Huius rei rationem A&longs;tronomi e&longs;&longs;e pre <lb/><expan abbr="dicãt">dicant</expan>: quod ui lunæ omnis re<gap/>um humor commoueatur. </s> |
| <s>Columnas natura nimirum primo præbuit ligneas & <lb/>rotundas: po&longs;t id u&longs;us effecit/ut aliquibus locis haberentur qua <lb/>drangule: lccirco &longs;i bene rem interprætor quod uiderent ligneis <lb/><expan abbr="colũnis">colunnis</expan> ad alterutra capita immi&longs;&longs;os anulos aut ferro aut ære con <lb/>flatos. </s> | <s id="N401CA9">Ergo hu <lb/>more lunam uer&longs;us ad ultimas radicis fibras aut retracto aut de&longs;ti <lb/>tuto/Cætera materies perpurgatior relinquitur. </s> |
| | <s id="N401CB0">Adde his quod <lb/>multo fideliores putant futuras &longs;i non &longs;tatim pro&longs;temantur/ Ve <lb/>rum circuncidantur ut &longs;tantes &longs;ic are&longs;cant: Quin & abietem arbo <lb/>rem alioquin <expan abbr="cõtra">contra</expan> humoris contagionem haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;imã">firmi&longs;&longs;imam</expan> <lb/>&longs;i luna decre&longs;cente decorticetur/futuram affirmant/ut aquis non <lb/>corrumpatur. </s> |
| <s>quo ad ponderis pertinacia columnæ ip&longs;æ minus finderen <lb/>tur. </s> | <s id="N401CC9">Sunt qui atte&longs;tentur robur et <expan abbr="quærcũ">quærcum</expan> graues ma <lb/>terias/quæ aquis natura &longs;ub&longs;idant/&longs;i circuncidantur uere primo <lb/>& po&longs;t ami&longs;&longs;am frondem pro&longs;ternantur/reddi ut aquis ad diem <lb/>u&longs;que nonage&longs;imum adnatent: Alii amplius concidi &longs;tantis arboris <lb/>cra&longs;&longs;itudinem <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan> ad mediam u&longs;que medullam quo &longs;anies & ma <lb/>lus &longs;uccus &longs;tillando effu&longs;ius depleatur: His addunt ne <expan abbr="ullã">ullam</expan> &longs;ter <lb/>nas arborem dolandam aut &longs;ecandam ante &longs;ues æditos fructus et <lb/>&longs;eminis maturitatem: Perci&longs;am inde arborem/ut præ&longs;ertim quæ <lb/>fructum ferat/nudari penitus cortice admonent oportere. </s> |
| | <s id="N401CE8">Nam <lb/>facile quidem &longs;ub libro/dum cortice opertæ <expan abbr="&longs;tent/contaminan&ttilde;">&longs;tent/contaminantur</expan>. <lb/></s> |
| <s>Inde et architecti marmoreis columnis latum <expan abbr="ī">im</expan> imo pede anu <lb/>lum fixere ad fa&longs;ceolæ <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan>: qua fiat ut etiam a guttis re <lb/>&longs;ultantium &longs;tillarum <expan abbr="defendãtur">defendantur</expan>: et in &longs;ummo item fa&longs;ceolam et <lb/>fa&longs;ceolæ torquem &longs;uperaiectum po&longs;uere: quibus <expan abbr="adium&etilde;tis">adiumentis</expan> ligne <lb/>am e&longs;&longs;e columnam uiderent communitam. </s> | <s id="N401CF2">Cæ&longs;am materiem habere conditam oportet loco ubi graues &longs;oles <pb xlink:href="004/01/047.jpg"/>et acres uentorum afflatus non appellant: & præ&longs;ertim quæ <expan abbr="&longs;põ">&longs;pom</expan> <lb/>te <expan abbr="dan&ttilde;/umbra">dantur/umbra</expan> penitus contectas e&longs;&longs;e oportet: Quir. <!-- REMOVE S-->et huius gra <lb/>tia fimo illinire maxime bouillo ueteres architecti ob&longs;eruaiunt: <lb/>Id ea de re fieri Theophra&longs;tus di&longs;&longs;erebat/ quod circumoclu&longs;is egre&longs; <lb/>&longs;ibus/concreta pituita/in modicaque uaporum uis per medull<gap/>m <lb/>&longs;en&longs;im in&longs;tillet atque re&longs;piret/quo fit ut cætera ligni &longs;iccitas &longs;icci <lb/>&longs;cendo coequalibus conden&longs;etur: Stantes item cacumine quod in <lb/>uer&longs;o commodius &longs;iccari arbitrantur: Tum & contra uetu&longs;tatem <lb/>ac futuros morbos uaria adhibeant remedia: Theophra&longs;tus defo&longs; <lb/>&longs;am materiem multo den&longs;ari arbitratur. </s> |
| | <s id="N401D17">Cato iubet ce&longs;am materi <lb/>em amurca illiniri/quo a tinea et carie immunis &longs;it. </s> |
| <s>At in ba&longs;ibus colum <lb/>narum hoc ob&longs;eruarunt/ut earum infima pars rectarum &longs;it linea <lb/>rum et rectorum angulorum: Suprema uero &longs;uperficies ad &longs;uæ <lb/><expan abbr="colũn">colunn</expan> æ ambitum finiretur: Et ob&longs;eruarunt ut e&longs;&longs;et ba&longs;is hæc qua <lb/>que uer&longs;us lata magis &quml; alta: tum et e&longs;&longs;e eam certa parte &longs;ui <expan abbr="latior&etilde;">latiorem</expan> <lb/>&qgrave; &longs;it columnam uoluere et infimam ba&longs;is ip&longs;ius &longs;uperficiem latio <lb/>rem e&longs;&longs;e quoque uoluere &quml; &longs;upremam: Et murulum item parte e&longs; <lb/>&longs;e quota ampliorem &quml; ba&longs;im: Et fundamentum item e&longs;&longs;e pte quo <lb/>ta latum magis &quml; murulum uoluere: Et quæcunque huiu&longs;modi al <lb/>tera in alteris po&longs;uere ad perpendiculum medii <expan abbr="c&etilde;tri">centri</expan> collocauere. <lb/></s> | <s id="N401D1C">Quæ aqui&longs; <lb/>et mari uitientur pice tutari in promptu e&longs;t: Referunt & ligna <lb/>quæ macerata &longs;int/amurca nullo fumi tedio ardere. </s> |
| | <s id="N401D23">Ad labyrin <lb/>thum ægyptium po&longs;itas e&longs;&longs;e trabes ex &longs;pina ægyptia incohatas o <lb/>leo &longs;cribit Plinius. <!-- KEEP S--></s> |
| <s>At contra capitula omnia in his conueniunt: ut in fine partes &longs;uæ <lb/>columnæ lineas imitentur: Supremæ uero et <expan abbr="quadrãgulam">quadrangulam</expan> &longs;uper <lb/>ficiem de&longs;inant: Et erit quidem capituli &longs;uprema pars nun&quml; non <lb/>amplior &quml; infima. </s> | <s id="N401D2B">Vi&longs;co inquit Theophra&longs;tus illitam materiem <lb/>non ardere. </s> |
| | <s id="N401D30">Neque hoc pretermittam: Extat apud Gellium ex <expan abbr="ãna">anna</expan> <lb/>libus quinti Claudii turrim ligneam ad pyreum/quod eam arche <lb/>laus Mitridatis præfectus multo a lumine oblini&longs;&longs;et/ Sylla oppu <lb/>gnante minime ar&longs;i&longs;&longs;e: Sunt præterea quæ modis uariis den&longs;ent: <lb/>et contra tempe&longs;tatum iniurias corroborentur: Nam citream qui <lb/>dem materiem condiunt terra & illiniunt cæra: imponuntque acer <lb/>uis frumenti &longs;eptenis diebus/totidem intermi&longs;&longs;is: Quo fit ut cum <lb/>firmior: tum et ad opus commodior reddatur: Mirum enim <expan abbr="ĩ">im</expan> mo <lb/>dum ponderi detrahitur: hanc ip&longs;am etiam &longs;iccatam mari <expan abbr="duriti&etilde;">duritiem</expan> <lb/>acquirere affirmant &longs;pi&longs;&longs;am & incorruptibilem. </s> |
| <s>Hæc de columnis</s></p><p type="main"> | <s id="N401D51">Ca&longs;taneam aqs <lb/>maris purga<gap/>i con&longs;tat. </s> |
| | <s id="N401D58">Ficum ægyptiam &longs;cribit Plinius &longs;tagno <lb/>in mergunt/ut &longs;iccetur atque leuigetur: nam ea quidem prius aqs <lb/>&longs;ub&longs;idit: No&longs;tros fabros tignarios uidemus aquis et luto &longs;ubmer <lb/>&longs;am/qua præ&longs;ertim torno utuntur: materiem &longs;eruare dies <gap/>gin <lb/>ta quod maturius ex&longs;iccatam & fieri ad omnes u&longs;us habiliore pu <lb/>tant: Sunt qui affirment materiem cuius euenire h<gap/>c/ut &longs;i dum <lb/>adhuc uiret/defodias in humido/æterna &longs;it. </s> |
| <s>Paries uero ip&longs;e ad columnarum rationes tolletur/ut &longs;i <expan abbr="altitudīe">altitudine</expan> <pb xlink:href="004/01/029.jpg"/>erit futurus quanta e&longs;t columna cum capitulo. </s> | <s id="N401D6B">Sed &longs;iue defodias: &longs;i <lb/>ue illitam lucis ue conditam &longs;erues hac in &longs;ententia periti omnes <lb/>conueniunt: ut ni&longs;i po&longs;t trime&longs;tre tangi uetent:</s> |
| | </p> |
| <s>Cra&longs;&longs;itudo illi &longs;it <lb/><expan abbr="quãta">quanta</expan> in imo e&longs;t columna: Tum & hoc ob&longs;eruarunt / ut nulla <expan abbr="c&etilde;t">cent</expan> <lb/>columna: aut ba&longs;is: aut capitulum: aut paries cæteris &longs;ui ordinis <lb/>ulla ex parte non &longs;imillima altitudine & latitudine & omni deni <lb/>que dimen&longs;ione ac figura. </s> | <pb xlink:href="004/01/048.jpg"/> |
| | <p id="N401D75" type="main"> |
| <s>Cumque in uitio utrunque &longs;it parietem & <lb/>tenuiorem et cra&longs;&longs;iorem: et demi&longs;&longs;iorem: et <expan abbr="&longs;ublimior&etilde;">&longs;ublimiorem</expan> <expan abbr="feci&longs;&longs;e/&qtilde;">feci&longs;&longs;e/quae</expan> <lb/>ratio et modus po&longs;tulat. </s> | <s id="N401D77">Den&longs;ari enim et quandam qua&longs;i maturitatem firmitatis imbui&longs;&longs;e <lb/>oportet <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quae</expan> in opus producantur. </s> |
| | <s id="N401D80">Sic habitam iubet Cato exi <lb/>mi producique ad &longs;olem luna decre&longs;cente et po&longs;t meridiem / decre <lb/>&longs;centi&longs;que lunæ ip&longs;ius quatuor proximos dies quibus plena fuerit / <lb/>improbat admonetque ne au&longs;tro flante educatur/ Et cum eduxeris <lb/>cauendum ne trahas per rorem: ne ue <expan abbr="rorul&etilde;tam">rorulentam</expan> aut gelidam aut <lb/>non u&longs;que quaque &longs;iccam doles aut perfindas &longs;erra. </s> |
| <s>Malim tamen peccare in partem hanc / <lb/>ut demi po&longs;&longs;it/&quml; ut addi oporteat. </s> | <s id="N401D91">Materiem ui&longs;us <lb/>e&longs;t puta&longs;&longs;e Theophra&longs;tus non ante triennium bene ex&longs;iccatam fo <lb/>re ad a&longs;&longs;eres præ&longs;ertim et ualuarum u&longs;um. </s> |
| | <s id="N401D98">Operi ædificiorum <lb/>commodi&longs;&longs;imas putant arbores has/Cerrum/Quercum/robora/ <lb/>e&longs;culum/populum/tilium/Salicem/Alnum/Fraxinum/Pinum <lb/>Cupre&longs;&longs;um/Olea&longs;trum/Oleam/Ca&longs;taneam/Laricem/Euxum: <lb/>et Cedrum: item & Ebanum & item Vitim. <!-- KEEP S--></s> |
| <s>Hic iuuabit et uitia <expan abbr="etiã">etiam</expan> non <lb/>præterire ædificiorum quo ad rem &longs;imus cautiores. </s> | <s id="N401DA4">Sed his omnibus ua <lb/>ria e&longs;t natura: et perinde uariis u&longs;ibus commodandæ. </s> |
| | <s id="N401DA9">Nam aliæ <lb/>&longs;ub diuo cæteris præ&longs;tant: alie in umbra &longs;eruantur. </s> |
| <s>Prima enim <lb/>laus e&longs;t carere omni uitio: Atqui aduerti in ba&longs;ilica Petri Romæ <lb/>id quod res ip&longs;a præ&longs;e fert factum incon&longs;ulti&longs;&longs;ime / ut &longs;upra cre <lb/>bras et continuatas apertiones prælongum et prælatum parietem <lb/>ducerent nullis flexis lineis corroboratum/nullis fulcturis <expan abbr="cõmu">commu</expan> <lb/>nitum/quod ue con&longs;idera&longs;&longs;e oportuit totam ip&longs;am alam parietis <lb/>nimium frequenti apertione <expan abbr="&longs;uffo&longs;&longs;am/per&qtilde;">&longs;uffo&longs;&longs;am/perquae</expan> <expan abbr="&longs;ublim&etilde;">&longs;ublimen</expan> tetendit po <lb/>&longs;uitque: ut impetuo&longs;i&longs;&longs;imis aquilonibus excipiendis extaret: Quo <lb/>factum e&longs;t ut iam tum primum a&longs;&longs;idua uentorum mole&longs;tia pedes <lb/>plus &longs;ex a perpendiculi rectitudine in pronum ce&longs;&longs;erit: Neque du <lb/>bito futurum ut olim leui appul&longs;u modico ue motu facto corruat <lb/>Quod ni trabeationibus tectorum contineretur proculdubio <expan abbr="&longs;põ">&longs;pom</expan> <lb/>t<gap/> &longs;ua iam incohata obliquitater. </s> | <s id="N401DAE">aliæ nitent ae <lb/>re: aliæ dure&longs;cunt inter aquas & defo&longs;&longs;e æterniores &longs;unt: lccirco <lb/>hæ lamiis a&longs;&longs;eribus &longs;culturis inte&longs;tini&longs;que operibus / alteræ tignis <lb/>et trabibus: reliquæ &longs;ubdiualibus <expan abbr="pauim&etilde;tis">pauimentis</expan> <expan abbr="fer&etilde;dis">ferendis</expan> et <expan abbr="operim&etilde;tis">operimentis</expan> <lb/>habendis exi&longs;tunt firmiores & præ&longs;ertim Alnus fluuialibus et pa <lb/>lu&longs;tribus palationibus fundamentorum omnes exuperat: et humo <lb/>ris patienti&longs;&longs;ima e&longs;t: Eadem in aere et &longs;olibus non durat. </s> |
| | <s id="N401DC9">Contra <lb/>e&longs;culus impatiens e&longs;t humoris. </s> |
| <s>eret: Sed architectum e&longs;t ut mi <lb/>nus uituperem/quandoquidem loci et &longs;itus nece&longs;&longs;itatem &longs;ecutus <lb/>&longs;atis &longs;e a uentis tutum forta&longs;&longs;is putauit montis obiectu: qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>templo præ&longs;tat: Mallem tamen totas illas hinc atque hinc alas ob <lb/>firmatiores e&longs;&longs;e.</s></p><p type="main"> | <s id="N401DCE">Vlmus aere et in propatulo <expan abbr="d&etilde;&longs;a">den&longs;a</expan> <lb/>tur: alibi panditur et non per&longs;i&longs;tit. </s> |
| | <s id="N401DD7">Picea & item pinus &longs;i terra ob <lb/>ruantur æterna &longs;unt. </s> |
| <s>Tectorum utilitas omnium e&longs;t prima & maxima: Non enim &longs;o <lb/>lum incolarum &longs;aluti confert/dum noctem imbremque atque in <expan abbr="prĩs">prins</expan> <lb/>æ&longs;tuantem &longs;olem repellunt atque excludunt: Verum & mirifice <lb/>omne tuetur ædificium: Tolle tectum putre&longs;cet materia/labe&longs;cet <lb/>paries: <expan abbr="fati&longs;c&etilde;t">fati&longs;cent</expan> latera: omni&longs;que denique &longs;tructura &longs;en&longs;im <expan abbr="di&longs;&longs;olue&ttilde;">di&longs;&longs;oluetur</expan> <lb/>Ip&longs;a etiam fundamenta tectorum protectione/quod uix credas / <lb/>corroborantur: Neque tanta ædificiorum uis igne & ferro & ho&longs;ti <lb/>um manu & cæteris omnibus calamitatibus data in ruinam ce <lb/>cidere/quanta corruere ædificia non aliam ob rem ni&longs;i ciuium ne <pb xlink:href="004/01/030.jpg"/>gligentia/ quod tectorum ope de&longs;tituta et nuda relicta &longs;int. </s> | <s id="N401DDC">At robur quidem quod &longs;pi&longs;&longs;a et neruo&longs;a &longs;it <lb/>et den&longs;a minuti&longs;que foraminibus predita humorem <expan abbr="nõ">non</expan> recipiens <lb/>terrenis quibu&longs;que ædificationibus per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> apti&longs;&longs;ima e&longs;t: maximeque<lb/>po&longs;ita ut ferat pondera erit/tum quidem pro columna admodum <lb/>ualidi&longs;&longs;ima. </s> |
| | <s id="N401DEF">Verum huic natura cum tantam immi&longs;erit duritiem <lb/>ut pterebrari nequeat ni&longs;i madefacta/tamen affirmant &longs;upra <expan abbr="terrã">terram</expan> <lb/>e&longs;&longs;e incon&longs;tantem et rituo&longs;am fieri et contorquere &longs;e &longs;e: <expan abbr="eandemque&etilde;t">eandemque<lb/>ent</expan> aqua marina facile <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan>. </s> |
| <s>Arma <lb/>ni mirum ædificiorum tecta &longs;unt <expan abbr="cõtra">contra</expan> tempeftatum iniurias atque<lb/>impetum. </s> | <s id="N401E04">Id oleæ et ilici et olea&longs;tri /quæ cete <lb/>ris in rebus <expan abbr="cũ">cum</expan> robore conueniunt non accidit ut aqs <expan abbr="cõmaceren&ttilde;">commacerentur</expan>. <lb/></s> |
| | <s id="N401E12">Quercus nullo &longs;enio <expan abbr="confici&ttilde;/qa">conficitur/qa</expan> <expan abbr="intimũ">intimum</expan> &longs;ucco&longs;a <expan abbr="&etilde;">em</expan> et prope uti ui <lb/>rens &longs;it: Fagum item et iuglandem aquis non u&longs;que <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan> & <expan abbr="īter">inter</expan> <pb xlink:href="004/01/049.jpg"/>principales quæ defodiantur <expan abbr="annumerãt">annumerant</expan>. </s> |
| <s>Quæ cum ita &longs;int præclare mihi maiores no&longs;tri cum <lb/>cæteris in rebus/tum hac in re uidentur feci&longs;&longs;e/qui tantos attribu <lb/>ere tecto honores uoluerint: ut tectis ornandis omnes condecoran <lb/>darum rerum artes prope con&longs;ump&longs;erint. </s> | <s id="N401E33">Suber item ad u&longs;um co <lb/>lumnarum et pinus &longs;ilue&longs;tris & morus & acer & ulmus non inuti <lb/>les &longs;unt. </s> |
| | <s id="N401E3A">Trabeationibus et tignis aptam put<gap/>t Thcofra&longs;tus <expan abbr="nuc&etilde;">nucem</expan> <lb/>eaboicam: quod ea quidem ante&quml; rump. </s> |
| <s>Tecta enim uidemus <lb/>ære et uitro et auro po&longs;ita lacunaribus aureis lami&longs;que auratis: & <lb/>coronarum præterea et florum &longs;cultura et &longs;tatuis etiam <expan abbr="elegãti&longs;&longs;i">eleganti&longs;&longs;i</expan> <lb/>me in&longs;ignita. </s> | <s id="N401E45">tur/&longs;onitu &longs;ignum det: <lb/>Exque eo factum olim ut ex b<gap/>lneo ap<gap/> Andrum qui incrant om <lb/>nes incolumes ab ruina tectorum &longs;ccuta effugerint. </s> |
| | <s id="N401E50">Sed omnium <lb/>op<gap/>ma abies: Nam cum proc<gap/>ritate & amplitudine primaria &longs;it <lb/>tum rigore naturali contenta <expan abbr="nõ">non</expan> facile oneribus pre&longs;&longs;antibus flec <lb/>titur: &longs;ed directa inuictaque permanet: A <gap/>de quod facilis e&longs;t et parie <lb/>tibus &longs;uo pondere non mole&longs;ta. </s> |
| <s>Tecta alia &longs;ub diuo/alia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ub diuo. </s> | <s id="N401E65">Hu<gap/> uni plutimæ a&longs;eribuntur <lb/>laudes: plures de &longs;e præ&longs;<gap/>are utili<gap/>s aff<gap/> mant. </s> |
| | <s id="N401E72">Vnum tamen <lb/>illi e&longs;&longs;e uitium non n<gap/>gant: quod perf<gap/>cile ad &longs;e flammas admit <lb/>t<gap/>t: atque ignibus inf<gap/>n&longs;a &longs;it: Huic non po&longs;tponitur contignandis <lb/>edibus cupre&longs;&longs;us arbos alioqu<gap/>n eiu&longs;modi ut inter no&longs;tras arbores <lb/>primariam et præcipuam &longs;ibi laudem uendicet. </s> |
| <s>Sub diuo <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <lb/>quæ nullos ad ambulationis u&longs;us/&longs;ed unice ad imbrem excipien <lb/>dum &longs;int po&longs;ita: Non &longs;ub diuo &longs;unt contignationum et <expan abbr="te&longs;tudinũ">te&longs;tudinum</expan> <lb/>intermediæ exten&longs;iones: quibus fiat ut ædificio qua&longs;i ædificium <lb/>aliud &longs;uperimponatur. </s> | <s id="N401E87">Hanc ueteres in <lb/>ter clari&longs;&longs;imas computabant non ul<gap/>mam ab cedro atque ebano. <lb/></s> |
| | <s id="N401E8F">Cupre&longs;&longs;umque apud indos prope inter aromata uenerantur: et me <lb/>rito id quidem: Laudent qui uelint amoniam chiam & <expan abbr="cirenaicã">cirenaicam</expan>: <lb/>quam e&longs;&longs;e æternam prædicat Theophra&longs;tus: Vtrum/odore/nito <lb/>re. </s> |
| <s>Inhis ergo illud ueniet ut una inferioribus <lb/>ædificii membris ip&longs;um id opus tectum &longs;it: et &longs;uperioribus <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it <lb/>area. </s> | <s id="N401E9C">robore/magnitudine/rectitudine/perhennitate: His omnibus <lb/>in laudibus quam tu illi arborem comparabis: Cariem & uetu&longs;ta <lb/>tem penitus nihil &longs;entire cupre&longs;&longs;um affirmant: et rimam &longs;ponte <lb/>haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> capere: Ea nimirum de re Plato legas publicas: atque<lb/>in&longs;tituta in &longs;acris ponendas cen&longs;ebat tabulis cupre&longs;&longs;inis/ quod &longs;u <lb/>turas forte æterniores putabat &qgrave; ære. </s> |
| | <s id="N401EAD">Hic locus admonet ut refe <lb/>ram memoratu digna/quæ de cupre&longs;&longs;u ip&longs;a legerim & uiderim: <lb/>Valuas cup re&longs;&longs;as in templo æphe&longs;iæ Dianæ annos dura&longs;&longs;e qua <lb/>dringentos te&longs;tantur: & eas &longs;erua&longs;&longs;e nitorem: adeo ut nouas per <lb/>petuo diceres. </s> |
| <s>Sed harum quidem <expan abbr="cõtignationum">contignationum</expan> ea pars tectum recte ap <lb/>pellabitur: quæ &longs;upra caput di&longs;tenta pendeat: quam eandem <expan abbr="celũ">celum</expan> <lb/>nuncupabimus: Quæ uero ob ambulantium pede pre&longs;&longs;ctur/ paui <lb/>mentum tecturaque nuncupabitur. </s> | <s id="N401EB8">Nos Romæ ad Petri ba&longs;ilicam uidimus/cum ab <lb/>Eugenio pontifice maximo ualue re&longs;tituerentur/ubi <expan abbr="hominũ">hominum</expan> ma <lb/>nus iniuriam rapiendo argento quo olim fuerant ue&longs;titæ / non in <lb/>tuli&longs;&longs;ent/&longs;olidas & integerrimas annos plus quingentos quinqua <lb/>ginta perdura&longs;&longs;e: Nam &longs;i recte annales pontificium urbis Romæ <lb/>iaterpretamur / tot ab Adriani tertii Pontificis temporibus <pb xlink:href="004/01/050.jpg"/>qui eas po&longs;uit ad quartum Eugenium &longs;unt. </s> |
| | <s id="N401ECD">Itaque contignationi <lb/>bu&longs; faciundis Abietem probant: & cupre&longs;&longs;um una re forta&longs;&longs;is pre <lb/>ferunt qd &longs;it æternior: Sed e&longs;t abiete grauior <expan abbr="probãt">probant</expan> et <expan abbr="pinũ">pinum</expan> et pice <lb/>am. </s> |
| <s>Sub diuo autem extrema operi <lb/>menta/ quæ imbribus exc ipiendis imponuntur/ pauimenti ne lo <lb/>co &longs;int/alibi di&longs;quiretur. </s> | <s id="N401EDE">Pinum enim abiete per&longs;imilem e&longs;&longs;e contra iniectum pondus <lb/>reniti putant: Sed inter pinum atque abietem cum cætera tum hoc <lb/>intere&longs;t/ quod terebinæ abies eo leditur minus quo e&longs;t pinus quidem <lb/>&longs;ucco <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Abies dulciori. </s> |
| | <s id="N401EEB">Ego nulli po&longs;tponenda<gap/> puto &longs;aricem <lb/>hanc equidem &longs;tructurarum <expan abbr="põdera">pondera</expan> fir mi&longs;&longs;ime & diuti&longs;&longs;ime &longs;ub <lb/>&longs;tenta&longs;&longs;e cum alibi tum apud Venetias ex uetu&longs;tis fori operibus <lb/>annotauimus. </s> |
| <s>Tectorum uero quæ &longs;ub diuo &longs;unt tam <lb/>et &longs;i plane in&longs;e for<gap/>a&longs;&longs;e &longs;int &longs;uperficies/nun&quml; tamen erunt ille qui <lb/>dem æque di&longs;tantes pauimento quod operuerint pauimento: Sed <lb/>&longs;emper in aliquam erunt partem procliuia et obliqua imbrium ef <lb/>fundendorum gratia: At tectorum/quæ non &longs;ubdiuo &longs;unt/planas <lb/>qua&longs;que &longs;uperficies e&longs;&longs;e pauimento æque di&longs;tantes oportet: Tecta <lb/>uniuer&longs;a angulis et lineis ad areæ figuram parietumque formam: <lb/>quibus operimentum futura &longs;int/&longs;e accomodent nece&longs;&longs;e e&longs;t: Atque<lb/>hæc cum inter &longs;e &longs;uccedant uaria: nam alia flexis omnibus lineis <lb/>alia rectis et alia mixtis et eiu&longs;modi: Fit inde adeo ut tectorum quo <lb/>que uariæ et multiplices manarint formæ: Tam & &longs;i tecta ip&longs;a ex <lb/>&longs;e &longs;uapte natura &longs;int uaria: Quorum alia emi&longs;pheria / alia conca <lb/>merata/alia fornicaca/alia arcubus complu&longs;culis compacta: Item <lb/>alia quæ carinæ dicantur: alia quæ di&longs;pluuia <expan abbr="nuncupãtur">nuncupantur</expan>: <expan abbr="Verũ">Verum</expan> <lb/>utrunque futurum &longs;it/omne <expan abbr="tectũ">tectum</expan> e&longs;&longs;e huiu&longs;modi oportet/ ut <expan abbr="ũbia">umbia</expan> <pb xlink:href="004/01/031.jpg"/>&longs;ui pauimentum foueat/aquam ut pluuiam ab uniuer&longs;o cui operi <lb/>mentum ædificio &longs;it penitus admoueat: Nam &longs;emper quidem e&longs;t <lb/>ad ledendum paratus imber & additus ad maleficium/quis mini <lb/>mos nun&quml; non u&longs;urpat: & enim tenuitate perterebrat / mollitie <lb/>inficit/a&longs;&longs;iduitate commacerat omnes ædificii neruos / denique <lb/>&longs;tructuram funditus uitiat atque perdit: Ea de re probe ob&longs;eruarunt <lb/>periti architecti: ut liberum fluendi cur&longs;um imbribus pararent: ca <lb/>uerentque ne quo loci aqua con&longs;i&longs;teret/aut u&longs;piam peruaderet/quo <lb/>noxam inferret. </s> | <s id="N401EFA">Atqui eam quidem de &longs;e præ&longs;tare utilitates cunc <lb/>tas/quas cætere præ&longs;tent arbores affirman<gap/>. </s> |
| | <s id="N401F01">Neruo&longs;a e&longs;t: uirium <lb/>tenax: in tempe&longs;tatibus firmi&longs;&longs;ima: aduer&longs;us cariem ille&longs;a. </s> |
| <s>Hinc niuo&longs;is in locis tecta maxime di&longs;pluuia &longs;ur <lb/>&longs;um arrecta e&longs;&longs;e ad acutum angulum uoluere: quo niuium incre <lb/>menta minus accre&longs;cerent & liquidius dilaberentur. </s> | <s id="N401F06">Ve <lb/>tus opinio hanc contra ignium iniurias <expan abbr="inuictã">inuictam</expan> & prope ille&longs;am <lb/>per&longs;i&longs;tere/Quin & obiciendos ex larice a&longs;&longs;es eo uer&longs;us unde igni <lb/>um aduentitium malum extime&longs;cas iubent: Sed nos eam uidi <lb/>mus incen&longs;am ardere/ramen ita ut fiammas d<gap/>dignari: ea&longs;que uel <lb/>le ab &longs;e di&longs;cutere uideatur. </s> |
| | <s id="N401F19">Vnum habere con&longs;tat uitium: nam a <lb/>quis marinis redditur teredini obnoxia. </s> |
| <s>Locis uero <lb/>ut ita loquar æ&longs;tiuis tecta obliquitate minus repente po&longs;uere. </s></p><p type="main"> | <s id="N401F1E">Inutiles <expan abbr="trabeatioĩbus">trabeatioimbus</expan> fo <lb/>re prædicant robora & oleam/quod grauia &longs;int: quod cedant pon<lb/>deri & prope &longs;ponte &longs;ua deflectantur: tum & quæ facilius <expan abbr="frangũ">frangum</expan> <lb/>tur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> findantur ad i&longs;tos trabeationum u&longs;us utilia non &longs;unt/uti e&longs;t <lb/>olea & ficus & tilia et &longs;alicta et eiu&longs;modi. </s> |
| | <s id="N401F35">Mirum quod de pal <lb/>ma <expan abbr="a&longs;&longs;euerant/cõtra">a&longs;&longs;euerant/contra</expan> &longs;uperimpo&longs;itum <expan abbr="põdus">pondus</expan> reniti et in diuer&longs;um <lb/>curuari. </s> |
| <s>Cæterum curandum e&longs;t ut <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maxime uno eodemque compari atque<lb/>integro fieri po&longs;&longs;it tectoque/&longs;eruata luminum parietumque ratione <lb/>longe lateque totum pænitus ædificium operiatur: ita ut &longs;tillici <lb/>diis dilabens aqua: nullam <expan abbr="parietũ">parietum</expan> ptem madefaciat. </s> | <s id="N401F44">Subdiualibus <expan abbr="trabeatõibus">trabeatonibus</expan> et tecturis iuniperum omnibus <lb/>præferunt: & huic ait Plinius <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> atque cedro/Sed <lb/>&longs;olidiorem. </s> |
| | <s id="N401F57">Tum et oleam infinitam habere æternitatem prædi <lb/>cant: & Buxum etiam inter primarias annumerant: Ca&longs;tancam <lb/>quidem tam et &longs;i pandat et torqueatur/non tamen inhis operibus <lb/>quæ &longs;ub diuo e&longs;&longs;e oporteat/recu&longs;ant. </s> |
| <s>Tum & tec <lb/>tum ita ponere oportet ut in aliud tectum non impluat. </s> | <s id="N401F60">Probant & in primis olea <lb/>&longs;trum ea maxime re qua & Cupre&longs;&longs;um quod cariem non &longs;entiat: <lb/>quo in numero &longs;unt arbores/quibus in&longs;itus & in&longs;u&longs;us unctuo&longs;us <lb/>& gummo&longs;us &longs;uccus e&longs;t præ&longs;ertim amar: us Eiu&longs;modi enim Ver <lb/>mem negan<gap/> admittere et aduertitias humiditates excludere in <lb/>promptu e&longs;t. </s> |
| | <s id="N401F6F">Contrariam his putant materiem omnem: <pb xlink:href="004/01/051.jpg"/>quæ dulci &longs;it &longs;ucco prædita: & quæ facile incendatur. </s> |
| <s>Superfici <lb/>es quoque tecti decur&longs;u e&longs;&longs;e oportet non ua&longs;tas & immanes: Nam <lb/>tegularum ultimis canalibus pluuiæ præ multorum <expan abbr="imbriũ">imbrium</expan> exu <lb/>berantia redundarent: & intra ædificium influerent: Quæ res <lb/>multo e&longs;&longs;ent cum operis detrimento. </s> | <s id="N401F76">Ab his ta <lb/>men excipiunt oleam et olea&longs;trum. </s> |
| | <s id="N401F7B">Cerrum aut et fagum natura <lb/>imbecillem e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem & non peruenire ad uenu&longs;ta <lb/>tem affirmat Vitruuius. <!-- KEEP S--></s> |
| <s>Ergo ubi erit area maxima <lb/>in plures e&longs;&longs;e diui&longs;um &longs;uperficies tectum/in uaria&longs;que partes deflu <lb/>ere oportet. </s> | <s id="N401F83">Plinius quercum item celeriter ait mar <lb/>ce&longs;cere. </s> |
| | <s id="N401F88">Ad reliqua uero inte&longs;tina opera <expan abbr="naluarum/lectorum/m&etilde;">naluarum/lectorum/men</expan> <lb/>&longs;arum &longs;ub&longs;elliorum et eiu&longs;modi abies egregia e&longs;t: præ&longs;ertim quæ <lb/>ad alpim Italiæ montem excre&longs;cat. </s> |
| <s>Nam id cum ad <expan abbr="cõmoditatem/tum">commoditatem/tum</expan> adgratiam perti <lb/>net: Siquo incidet loco ut plura ponenda tecta &longs;int / coadiungen <lb/>tur illic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> tectis tecta ita/ut qui &longs;emel &longs;ub tecto excepti &longs;int/ <lb/>totas obambulant ædes operti tecto. </s> | <s id="N401F93">Nam hæc arbos natura e&longs;t &longs;ic <lb/>ci&longs;&longs;ima et glutinum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tenaci&longs;&longs;ima: E&longs;t & picea et cupre&longs;&longs;us <lb/>his rebus percommoda. </s> |
| | <s id="N401F9E">Fagum fore alioquin fragilem prædicant <lb/>Sed cap&longs;is lecti&longs;que utilem: & in tenui&longs;&longs;imas &longs;ecari lamina<gap/>: &longs;eca <lb/>ri quoque et ilicem aiunt belli&longs;&longs;ime: Inutiles et a&longs;&longs;eres habendæ <lb/>&longs;unt iuglans/quod facile frangatur/ulmus fraxinu&longs;que: Nam hæ <expan abbr="tã">tam</expan> <lb/>et &longs;i lente/facile tamen panduntur. </s> |
| <s>Sequitur ut de apertione <lb/><expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> &longs;it. </s> | <s id="N401FAF">Verum <expan abbr="obedienti&longs;&longs;imã">obedienti&longs;&longs;imam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>omnium in opere affirmant fraxinum. </s> |
| | <s id="N401FB8">Sed nucem demiror non <lb/>multo e&longs;&longs;e in antiquorum monitis celebratiorem/ quando ea qui <lb/>dem ut uidere licet/cum ad cæteros plero&longs;que u&longs;us/tum maxime <lb/>a&longs;&longs;eritiis operibus admodum habilis et pertractabilis e&longs;t. </s> |
| <s><expan abbr="Apertionũ">Apertionum</expan> duo &longs;unt genera: Nam alia luminibus et <lb/>uentis: Alia rebus et incolis <expan abbr="aditũ">aditum</expan> <expan abbr="exitũque">exitunque</expan> in <expan abbr="edificiũ">edificium</expan> prebent. </s> | <s id="N401FC1"><expan abbr="Morũ">Morum</expan> <lb/>laudant cum ob eius æternitatem/tum quod nigre&longs;cat uetu&longs;tate <expan abbr="īdies">indies</expan> <lb/>et fiat gratior. </s> |
| | <s id="N401FCF">Valuas memorat Theophra&longs;tus con&longs;ueui&longs;&longs;e diui <lb/>tes ponere ex loto ilice buxo ue. </s> |
| <s>Lu <lb/>minibus fene&longs;tre <expan abbr="&longs;eruiũt">&longs;eruiunt</expan>: rebus ho&longs;tia/&longs;calæ et &longs;patia <expan abbr="itercolũnarumItem">itercolunnarum<lb/>Item</expan> quibus aqua et fumus puadit/uti &longs;unt putei: cloacæ et foci <lb/>ut ita loquar/gula: et præfurnia atque extuaria apertionum loco <lb/>ueniunt. </s> | <s id="N401FD4">Vlmum quæ rigorem firmi&longs;&longs;i <lb/>me a&longs;&longs;eruet: ideo portarum cardinibus utilem ducunt: Sed permu <lb/>tari iubent oportere ut &longs;it radix &longs;uperior inuer&longs;o cacumine: Cato <lb/>uectes aquifolios laureo&longs; atque ulmeos fieri iubet: Clauiculis cor <lb/>num comprobant: Gradus ad &longs;calas orno atque acere ponebant: Pi <lb/>nus: Picea: Vlmus ad aquarum ductus intercauabantur: &longs;ed ha&longs; <lb/>ce ni&longs;i terra contegas oci&longs;&longs;ime &longs;ene&longs;cere a&longs;&longs;euerant. </s> |
| | <s id="N401FE3">Cæterum or <lb/>nandis ædibus laricem feminam quæ colore &longs;imilis e&longs;t melli com <lb/>pertum habent in tabellis pictorum e&longs;&longs;e immortalem: & nullis <lb/>riuis fixilem palmaque ei nerui non in&longs;int tractim: &longs;ed cæ&longs;im. </s> |
| <s>Atqui pars quæque domus habebit fene&longs;tras: quo re&longs;pi <lb/>rat inclu&longs;us aer: atque in horas innouatur: Nam alioquin pu <lb/>tre&longs;cet & uitium afferet. </s> | <s id="N401FEC">Id <lb/>circo ad &longs;imulacra deorum efficienda utebantur. </s> |
| | <s id="N401FF1">Tum & uteban <lb/>tur Lotho ac Buxo & Cedro: & item Cupre&longs;&longs;o: et cra&longs;&longs;iore olea <lb/>rum radice/ægyptiaque per&longs;ica: quam e&longs;&longs;e lotho &longs;imilem referunt <lb/>Torno autem &longs;iquid terete reddidi&longs;&longs;e opus erat Fago/Moro/Te <lb/>rebinto: & inprimi&longs; Buxo omnium &longs;pi&longs;&longs;i&longs;&longs;ima: <pb xlink:href="004/01/052.jpg"/>& egregie tornatili: & ebano omnium gracillima utobantur. <lb/></s> |
| <s>Apud Eabiloniam in templo <pb xlink:href="004/01/032.jpg"/>Apollinis <expan abbr="inu&etilde;tam">inuentam</expan> refert capitolinus hi&longs;toricus auream arculam <lb/>per uetu&longs;tatem: ex qua corruptus: & perinde ueneficus inclu&longs;us <lb/>aer/cum illa quidem refringeretur &longs;e &longs;e effundens: non eos &longs;olum <lb/>interemit: qui tum prope aderant: Verum & contagionibus pe <lb/>&longs;tem atroci&longs;&longs;imam totam in A&longs;iam u&longs;que ad Parthos intulit.</s></p><p type="main"> | <s id="N402001">Neque &longs;ignis & tabulis efficiundis a&longs;pernabantur populum albam <lb/>& item nigram: & &longs;alicem & carpinum et &longs;orbum/&longs;ambucum et <lb/>ficum: Quæ arbores cum &longs;iccitate et æquabilitate ad excipienda <lb/>&longs;eruandaque pictorum glutiniamenta et illiniamenta utiles &longs;unt: <lb/>Tum ad formas exprimendas ductibile&longs; quidem atque admodum <lb/>faciles: Verum inter ha&longs;ce omnium molli&longs;&longs;imam æxtare tili <lb/>am in promptu e&longs;t: Sunt qui ad &longs;igna conficienda iuiubam com <lb/>probant: His contraria e&longs;t robur: quando quidem inter &longs;e et cum <lb/>aliis omnibus eiu&longs;modi materiis in&longs;ociabilis omnino: et omnis <lb/>glutini&longs; a&longs;pernatrix &longs;it. </s> |
| | <s id="N402016">Idem uitium e&longs;&longs;e omnibus lactumo&longs;is et <lb/>cri&longs;pis aiunt/ut omne genus glutinamenti abdicent. </s> |
| <s>Ex Ammiano item Marcellino hi&longs;torico legimus Marci Antonii <lb/>& ueri temporibus apud Seleucam po&longs;t directum templum: & <lb/>perlatum &longs;imulacrum conici Apollinis Romam / fui&longs;&longs;e per mili <lb/>tes inuentum angu&longs;tum & prius conclu&longs;um aCaldeorum uatibus <lb/>foramen. </s> | <s id="N40201B">Ra&longs;ile <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>atque den&longs;um quodque lignum ægre coheret glutino: Quæ item di <lb/>uer&longs;a &longs;unt natura uti e&longs;t Hedera/Laurus/Tiliaque / quod calidæ <lb/>&longs;int/cum his quæ humectis locis na&longs;cuntur: quod eiu&longs;modi om <lb/>nes frigidæ natura &longs;int / diu glutino non cohærent. </s> |
| | <s id="N40202A">Vlmus / <lb/>Fraxinus/Morus/ Cera&longs;u&longs;que / quod &longs;iccæ &longs;int cum platano et al <lb/>no / quæ madidæ natura &longs;unt /non conueniunt. </s> |
| <s>Quod ubi præde &longs;tudio re&longs;erarunt/ pe&longs;tilens exiluerit <lb/>uapor tam atrox: tamque dete&longs;tabilis ut a Per&longs;arum finibus intra <lb/>Galliam u&longs;que infecta omnia &longs;int reddita tetro & fune&longs;to morbo <lb/>Fene&longs;tras igitur e&longs;&longs;e oportet man&longs;ionibus &longs;ingulis. </s> | <s id="N402031">Quin & tan <lb/>tum affuit apud maiores / ut natura inter &longs;e non congruentia: <lb/>& contraria glutino connetterent: Vt etiam &longs;imul non iugata: <lb/>Sed hærentia uetuerint coagmentari. </s> |
| | <s id="N40203A">Hincillud Vitruuii quod <lb/>e&longs;culeos quidem axes admonet querquinis non iungendos. </s> |
| <s>Id quidem <lb/>cum luminis excipiendi/tum etiam innouandi aeris gratia: & e <lb/>as quidem adloci u&longs;um & parietis amplitudinem accommodatas <lb/>Vt neque plus: neque item minus excipiant luminis neque frequen <lb/>tiores aut rariores &longs;int <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> u&longs;us po&longs;tulet. </s> | <s id="N40203F">Ve <lb/>rum ut de his omnibus &longs;ummatim referam: Apud omnes aucto <lb/>res con&longs;tat <expan abbr="infæcũdas">infæcundas</expan> arbores firmiores e&longs;&longs;e fertilibus: Silue&longs;tres <lb/>& manu ferroque non cultas duriores e&longs;&longs;e dome&longs;ticis: Nam &longs;ilue <lb/>&longs;tres quidem in morbos incidere/quibus interimant negat Theo <lb/>phra&longs;tus: Dome&longs;ticas uero: & maxime quæ fructus ferant graui&longs; <lb/>&longs;imis e&longs;&longs;e obnoxias morbis <expan abbr="prædicãt">prædicant</expan>: Et inter feraces præcoques <lb/>&longs;erotinis/ & dulces acutis e&longs;&longs;e imbecilliores &longs;tatuunt: Et inter a <lb/>cutas atque a&longs;peras &longs;olidiores putant eas/quæ fructus acerbiores ra <lb/>riore&longs;que edant: Quæ alternis annis promunt: & quæ penitus &longs;te <lb/>riles &longs;int/feracibus nodo&longs;iores &longs;unt: Et i&longs;tarum quo quæque breui <lb/>or/eo difficilior. </s> |
| | <s id="N402060">Et &longs;teriles magis cre&longs;cunt quam fertiles.</s> |
| <s>Tum & pro&longs;piciendum <lb/>e&longs;t quibus uentis excipiendis pateant fene&longs;træ ip&longs;æ: Nam quæ <lb/>&longs;alubres &longs;pectabunt auras multo adapertas quoquo uer&longs;us licebit <lb/>facere: Et eas quidem iuuabit ita aperire/ Vt incolarum corpora <lb/>appellens flatus ambiat. </s> | </p> |
| | <p id="N402063" type="main"> |
| <s>Hoc maxime fiet&longs;i fene&longs;trarum &longs;ponde <lb/>e&longs;&longs;ent humiles adeo/ut uideri et uidere per uicos ambulantes po&longs; <lb/>&longs;is. </s> | <s id="N402065">Addunt & eas quæ in propatulo & nulli&longs; neque montibu&longs; tectæ <pb xlink:href="004/01/053.jpg"/>neque &longs;ylui&longs;: &longs;ed crebri&longs; uenti&longs; & tempe&longs;tatibu&longs; agitate creuerint/ <lb/>firmiores illas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cra&longs;&longs;iore&longs;que e&longs;&longs;e: &longs;ed breuiores <expan abbr="nodo&longs;iore&longs;que&qtilde;">nodo&longs;iore&longs;que<lb/>quae</expan> quæ in conualle & loco a uenus tuto excreuerint. </s> |
| | <s id="N402078">Tum & arbo <lb/>res ortæ in locis humidis atque opacis molliores putant: &quml; quæ in <lb/>apricis atque &longs;iccis coaluerint. </s> |
| <s>Quæ autem non u&longs;que quaque &longs;aluberrimis uentorum plagis ob <lb/>iectæ erunt fene&longs;træ/ita ponentur ut lumina excipiant non pauci <lb/>ora <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conueniat: &longs;ed ne etiam plura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quibus po&longs;&longs;it carere: Et po <lb/>nentur illæ quidem in &longs;ublimi/quo uentos a corporibus obiectus <lb/>paries intercipiat. </s> | <s id="N40207F">Et quæ ad boream na&longs;can. </s> |
| | <s id="N402082">ur aptio <lb/>res e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quæ a borea ad hau&longs;trum declinent. </s> |
| <s>Nam habebunt quidem hoc pacto uentos/ qui <lb/>bus aer reficiatur: Sed erunt infracti atque perinde non omnino <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;ani. </s> | <s id="N40208B">Et quæ locis a &longs;ua <lb/>natura &longs;int alienis natæ non &longs;ecus atque abortiuas re&longs;puunt. </s> |
| | <s id="N402090">Et me <lb/>ridianas quidem præ duras fore: &longs;ed medullis contor queri & mi <lb/>nus coequabiles præ&longs;tare &longs;e ad opus exequendum: Praterea ari <lb/>das natura atque adcre&longs;cendum tardas robu&longs;tiores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quæ laxe <lb/>& fecundæ &longs;int. </s> |
| <s>Pro&longs;piciendum e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> qui &longs;oles penetraturi inde intra ædes <lb/>&longs;int: et <expan abbr="prodiuer&longs;orũ">prodiuer&longs;orum</expan> <expan abbr="cõmoditate">commoditate</expan> habendæ aptiores aut arctiores fe <lb/>ne&longs;træ &longs;unt. </s> | <s id="N40209F">Nam quod in his femineam/ in his uero alteris <lb/>ma&longs;culinam e&longs;&longs;e naturam putabat Varro: & candida quæque li <lb/>gna minus e&longs;&longs;e den&longs;a & magis <expan abbr="tractabilia/&qtilde;">tractabilia/quae</expan> quibus color quiuis <lb/>in&longs;ufus &longs;it. </s> |
| | <s id="N4020AC">Et pondero&longs;a quidem omnis materia &longs;pi&longs;&longs;ior duriorque<lb/>&longs;eui e&longs;t. </s> |
| <s>Nam æ&longs;tiuis diuer&longs;oriis aut ua&longs;tos quaque uer&longs;us &longs;i <lb/>erunt illæ quidem &longs;eptentrionales / aut &longs;i erunt meridiane &longs;oli <lb/>bu&longs;que obiectæ infimas et modicas po&longs;ui&longs;&longs;e apertiones conferet / <pb xlink:href="004/01/033.jpg"/>quando quidem ille expeditiores auras excipiant: hæ minoribus <lb/>radiorum circulus offendatur: & &longs;atis habebit a&longs;&longs;iduo circunful <lb/>gente &longs;ole luminum is locus in quo magis umbræ gratia <expan abbr="homīes">homines</expan> <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> luminum conuenerint. </s> | <s id="N4020B1">Et quo quæque leuior/eo e&longs;t fragilior: & quo cri&longs;pior/eo <lb/>a&longs;tructior. </s> |
| | <s id="N4020B6">Tum quibus natura dederit/ut diutius in uita uige <lb/>ant/dedi&longs;&longs;e etiam ut ab&longs;ci&longs;&longs;æ tardius corrumpantur. </s> |
| <s>Contra hibernis in diuer&longs;oriis fene&longs;træ <lb/>directis &longs;olibus patebunt: &longs;i erunt adapertæ: &longs;ed uentis non ita pa <lb/>tebunt &longs;i erunt &longs;ublimes: nam recto cur&longs;u uenti &longs;tantes incolas <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>impetent. </s> | <s id="N4020BB">Omni <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>in ligno/quo minus medullæ ine&longs;t / eo natura illi acrior et robu <lb/>&longs;tior e&longs;t: quæ partes ad medullam proximiores &longs;unt / duriores <lb/>hæ quidem cæteris/ac den&longs;iores &longs;unt. </s> |
| | <s id="N4020C8">quæ cortici propinquiore&longs; <lb/>&longs;unt neruo tenaciore &longs;unt. </s> |
| <s>Cæterum lumina undeuis excepturus &longs;is/haberi ea in <lb/>promptu e&longs;t/unde celum liberum <expan abbr="ītuearis">intuearis</expan>: Et omnes apertiones <lb/>quæ luminum excipiendorum cau&longs;a factæ &longs;int / nullo pacto conde <lb/>cet po&longs;ui&longs;&longs;e infimas. </s> | <s id="N4020CD">Et enim in arboribus ueluti in <lb/>animante pro cute e&longs;&longs;e &longs;tatuunt extremum corticem: pro carne <lb/>id quod ad cutem &longs;ube&longs;t: pro o&longs;&longs;e id quod ad medullam circum <lb/>obuoluitur: & nodos in plantis per &longs;imiles e&longs;&longs;e neruis putabat <lb/>Ari&longs;toteles. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="N4020D9">Ligni partem omnium pe&longs;&longs;imam alburnum depu <lb/>tant/cum alias ob res/tum quod teredinibus infen&longs;a &longs;it. </s> |
| <s>Vultu enim lumina &longs;pectantur/non pedi <lb/>bus: tum & <expan abbr="eu&etilde;it">euenit</expan> i&longs;tiu&longs;modi ut unius aut alterius hominis obiec <lb/>tu lumina intercipiantur: locu&longs;que deinceps reliquus reddatur ob <lb/>&longs;curior. </s> | <s id="N4020DE">Adde his <lb/>quod partes materiæ/quæ dum &longs;taret arbor ad &longs;olem meridiem ur <lb/>gebatur/aridiores erunt cæteris et gracidiores <expan abbr="tenuiore&longs;que/tam&etilde;">tenuiore&longs;que/tamen</expan> <lb/>den&longs;iores: habebuntque medullam i&longs;ta exparte cortici uiciniorem. <lb/></s> |
| | <s id="N4020EC">Et quæ item partes telluri et radicibus fuere finitimæ/ &longs;tabunt il <lb/>le quidem cæteris grauiores huius &longs;ignum quod aquis ægre adna <lb/>tabunt: et arboris cuiu&longs;que pars media cri&longs;pior: & maculæ uti <lb/>cunque &longs;int/quo radicibus adiunctiore&longs; eo amfractiore&longs; intima&longs; ta <lb/>men qua&longs;que pte&longs; &longs;upnatibu&longs; con&longs;tantiore&longs; et <expan abbr="c&etilde;modiore&longs;">cemmodiore&longs;</expan> ducunt.</s> |
| <s>Quod quidem incommodum non fit lumine ducto a &longs;u <lb/>blimi. </s> | </p> |
| | <pb xlink:href="004/01/054.jpg"/> |
| <s>Ho&longs;tia fene&longs;tras imitentur: ut pro loci frequentia & u <lb/>&longs;u maiora aut minora/plura pauciora ue <expan abbr="adhibeãtur">adhibeantur</expan>. </s> | <p id="N4020FE" type="main"> |
| | <s id="N402100">Verum in arborum generibus comperio aliquas de quibus opti <lb/>mi &longs;criptores longe miranda referant: Nam uitem quidem &longs;eculo <lb/>rum eternitatem &longs;uperare affirmant. </s> |
| <s>Sed inutris <lb/>que ob&longs;eruatum uideo/ut publicis ædificiis complurime horum in <lb/>primis generum apertiones fierent: Eam rem nobis theatra atte <lb/>&longs;tantur: Quæ &longs;i recte interpretamur / tota con&longs;tant apertionibus <lb/>cum &longs;calarum/tum maxime fene&longs;trarum & ho&longs;tiorum.</s></p><p type="main"> | <s id="N402107">Iouis &longs;imulacrum factum ex <lb/>uite in urbe Populonia ad Ce&longs;aris tempora con&longs;piciebatur &longs;eculis <lb/>permultis incorruptum. </s> |
| | <s id="N40210E">Neque ulli e&longs;&longs;e ligno naturam penitus æ <lb/>terniorem omnes prædicant. </s> |
| <s>Atqui apertiones quidem ita loca&longs;&longs;e oportet ut amplioribus pari <lb/>etibus non minime ponantur apertiones & modicis parietum <expan abbr="frõ">from</expan> <lb/>tibus nihilo ua&longs;tiores adigantur quam u&longs;us po&longs;tulat. </s> | <s id="N402113">In Arriana indorum regione haberi <lb/>uites tam cra&longs;&longs;as ait Strabo/ut eius truncum homines uix ample <lb/>xentur bini. </s> |
| | <s id="N40211A">Apud Vticam tectum ex cedro &longs;teti&longs;&longs;e annos mille <lb/>ducentos otto & &longs;eptuaginta tradidere. </s> |
| <s>In huiu&longs;mo <lb/>di apertionibus alii alia probarunt liniamenta: Sed probati&longs;&longs;imi <lb/>ubi licuit non ni&longs;i quadranguli&longs; & rectilineis u&longs;i &longs;unt. </s> | <s id="N40211F">In Hi&longs;pania templo Dia <lb/>næ trabes ex iunipero ab anno ducente&longs;imo ante excidium Troiæ <lb/>u&longs;que ad Hanibalem dura&longs;&longs;e te&longs;tantur. </s> |
| | <s id="N402126">Atqui cedro quidem mira <lb/>e&longs;t natura: &longs;i uti ferunt una hæc arbos clauum non tenet. </s> |
| <s>Tandem <lb/>in hoc omnes conueniunt/ut pro ædificii amplitudine et figura <lb/>uticunque ille quidem &longs;int accommodent ur.</s></p><p type="main"> | <s id="N40212B">In monti <lb/>bus qui ad Benacum &longs;unt abieti genus riget: quo &longs;i feceris uas/ni <lb/>prius oleo perunxeris non continebit uinum. </s> |
| | <s id="N402132">Hactenus de arbori <lb/>bus. </s> |
| <s>Tum & ho&longs;tiorum apertiones ita con&longs;tituendas ducunt/ Vt alti <lb/>ores omnino &longs;int quam latæ: Et ex his quæ altiores &longs;int duos hæ <lb/>capiant continuos circulos. </s> | <s id="N402137">Parandus e&longs;t etiam lapis qui pro muris habendus &longs;it: is e <lb/>rit duplex: alius qui cementis coaptandis deuinciendi&longs;que: Alius <lb/>qui &longs;tructuræ conueniat. </s> |
| | <s id="N40213E">De eo qui ad &longs;tructuram prius: Sed mul <lb/>ta cum breuitatis cau&longs;a/ tum quod nimium trita &longs;unt prætermittam <lb/>Neque i&longs;thic in&longs;i&longs;tam ut phy&longs;ica illa de lapidum primordiis atque <lb/>origine di&longs;putem: ex aquæ ne ac terræ commixtionibus ui&longs;co&longs;a il <lb/>la principia in limum prius: &longs;ubinde in lapidem duruerint: frigo <lb/>ris ne an quod degemmis a&longs;&longs;erunt/caloris ui &longs;oli&longs;que radio den&longs;a <lb/>ta concreuerint/an potius ut rerum aliarum/&longs;ic & lapidum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>&longs;int a rerum natura indita telluri <expan abbr="&longs;emĩa">&longs;emina</expan>: Colores ne lapidibus ex <lb/>rata terrenorum corpu&longs;culorum cum liquenti aqua confu&longs;ione in <lb/>&longs;int: An ex innata &longs;eminis ip&longs;ius ui: An ex concepta radii impre&longs; <lb/>&longs;ione ad&longs;int. </s> |
| <s>Quæ uero humiliores altitudinem ha <lb/>beant diametri eius quadrati cuius &longs;it latus ima ho&longs;tii ip&longs;ius lati <lb/>tudo. </s> | <s id="N40215D">Itaque i&longs;tiu&longs;modi omnia tam & &longs;i forta&longs;&longs;is aliquid fa <lb/>cerent ad rem exornandam: ea tamen prætermittam: remque <expan abbr="ipãm">ipamm</expan> <lb/>ædificatoriam qua&longs;i inter fabros u&longs;u & arte probatos tractans libe <lb/>rius & &longs;olutius <expan abbr="pro&longs;equar/&qtilde;">pro&longs;equar/quae</expan> exacti&longs;&longs;ime philo&longs;ophantes forta&longs;&longs;is <lb/>po&longs;tulant. </s> |
| | <s id="N402170">Cato lapidem inquit æ&longs;tate eximito: &longs;ub diuo habeto: <lb/>Ante biennium in opus ne ponito: æ&longs;tate quidem / quo uentis & <lb/>gelicidiis & imbribus/reliquisue temporum iniuriis in&longs;ueti lapi <lb/>des &longs;en&longs;im a&longs;&longs;ue&longs;cant: Nam lapidem quidem nuper ex fodina hu <pb xlink:href="004/01/055.jpg"/>more natiuo & &longs;ucco pregnantem/&longs;i uentorum acerbitati & &longs;ubi <lb/>tis gelicidiis obieceris/findetur atque &longs;oluetur. </s> |
| <s>Et po&longs;ui&longs;&longs;e ho&longs;tia illic conuenit / unde in qua&longs;que partes <lb/>ædificii commodi&longs;&longs;imus quoad fieri po&longs;&longs;it aditus præbeatur: <expan abbr="tũ">tum</expan> <lb/>& gratiæ &longs;tudui&longs;&longs;e oportet in huiu&longs;modi apertionibus / Vt ma <lb/>gnitudinibus coæquatis dextera &longs;ini&longs;tris re&longs;pondeant.</s></p><pb xlink:href="004/01/034.jpg"/><p type="main"> | <s id="N40217F">Sub diuo quo q&longs;que<lb/>lapis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it ualidus: & contra res aduer&longs;as & lace&longs;centes con&longs;tans <lb/>Primo i&longs;tiu&longs;modi qua&longs;i præludio futuri cum temporis æternita <lb/>te certaminis comprobetur. </s> |
| | <s id="N40218C">Non ante biennium quo imbecilles <lb/>natura & qui uitium in opere facturi erant non te lateat & a fir <lb/>mioribus &longs;eparentur: Et enim quocunque in genere lapides inueni <lb/>ri certum e&longs;t inter &longs;e uarios: ita ut alii &longs;ub aere dure&longs;cant: alii pru <lb/>inis a&longs;per&longs;i rubiginem trahant atque di&longs;&longs;oluantur & huiu&longs;modi.</s> |
| <s>Numero autem fene&longs;tras et ho&longs;tia a&longs;&longs;ueuere ponere impari: Sed <lb/>ita ut hinc atque hinc partes paribus <expan abbr="re&longs;põderent">re&longs;ponderent</expan>. </s> | </p> |
| | <p id="N402197" type="main"> |
| <s>Media uero <expan abbr="e&longs;&longs;&etilde;t">e&longs;&longs;ent</expan> <lb/>paulo ampliora: Atque maximopere præcauebant/ ut uiribus ædi <lb/>um parcerent ea de re longe ad angulis: et columnarum producti <lb/>onibus apertiones ponebant locis poti&longs;&longs;imum parietis imbecillio <lb/>ribus: &longs;ed quæ honeri &longs;ub&longs;tinendo non uacarent: Et &longs;eruabant ut <lb/>a &longs;olo ad tectum u&longs;que integræ & minime inter&longs;ractæ &quml; plures po&longs; <lb/>&longs;ent parietis partes &longs;urgerent ad <expan abbr="perpendiculũ">perpendiculum</expan>. </s> | <s id="N402199">Verum hi quales pro locorum uarietate & natura &longs;int/u&longs;u et ex <lb/>perientia pulcherrime innote&longs;cunt: Vt iam <expan abbr="exueterũ">exueterum</expan> ædificiis cu <lb/>iu&longs;que lapidis uim et uirtutem didici&longs;&longs;e plenius po&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> exphilo&longs;o <lb/>phantium &longs;criptis et monumentis. </s> |
| | <s id="N4021AA">Tamen de toto lapidum gene <lb/>re ut &longs;ummatim loquar/&longs;ic licebit &longs;tatui&longs;&longs;e. </s> |
| <s>E&longs;t genus quod <lb/>dam qua&longs;i apertionum quod ho&longs;tia & fene&longs;tras &longs;itu et forma imi <lb/>tentur: Sed totam parietis cra&longs;&longs;itudinem non peruadit / Verum <lb/>qua&longs;i &longs;caphis <expan abbr="ĩcauatis">incauatis</expan> digna aptaque &longs;patia &longs;ede&longs;que &longs;ignis & tabulis <lb/>præbent. </s> | <s id="N4021AF">albus qui&longs;que lapis <lb/>facilior fu&longs;co <expan abbr="&etilde;">em</expan>: Tralucidus opaco ductibilior: Et quo qui&longs;que ma <lb/>gis imitabitur &longs;alem/eo erit intractabilior. </s> |
| | <s id="N4021BA">Harena in&longs;per&longs;us la <lb/>pis collu&longs;tranti a&longs;per e&longs;t. </s> |
| <s>Hæc autem & quo loci et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> crebræ <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> que amplæ &longs;tatuen <lb/>de &longs;int/tum dicemus di&longs;tinctius/cum de ornamentis <expan abbr="ædificiorũ">ædificiorum</expan> <lb/>tractabimus: tam & &longs;i non minus ad impen&longs;æ rationem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad ue <lb/>nu&longs;tatem operis faciat: quod in muro complendo minus lapidum <lb/>& cementi <expan abbr="cõ&longs;umatur">con&longs;umatur</expan>: Hoc tantum <expan abbr="faciãt">faciant</expan> ad rem/quod has &longs;ca <lb/>pharum collationes numero aptas/amplitudine inua&longs;tas / forma <lb/>decenti e&longs;&longs;e oportet: ut &longs;ui ordinis penitus fene&longs;tras imitentur: et <lb/>apertiones quidem i&longs;tiu&longs;modi uticunque ille &longs;int aduerti ex <expan abbr="ueterũ">ueterum</expan> <lb/>operibus non ampliores con&longs;ueui&longs;&longs;e ponere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut &longs;ui parietis <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <lb/>occupent <expan abbr="&longs;eptimã">&longs;eptimam</expan>: Sed ne minores quidem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut capiant nonam. <lb/></s> | <s id="N4021BF">Aureæ &longs;i intermicabunt &longs;cintille/contu <lb/>max. </s> |
| | <s id="N4021C4">Nigrantes &longs;i ut ita loquar &longs;catent puncti/indomitus. </s> |
| <s>Inter columniorum &longs;patia nimirum inter primas apertiones con <lb/>numeranda &longs;unt: Ea pro ædificiorum uarietate quoque uaria con&longs;ti <lb/>tuuntur Sed de his di&longs;tinctius dicemus/cum præ&longs;ertim de &longs;acris <lb/>ædibus parandis &longs;uo loco ratiocinabimur. </s> | <s id="N4021C7">Qui <lb/>guttis e&longs;tangularibus a&longs;per&longs;us/is erit firmior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui glubo&longs;is: & <lb/>guttæ quo erunt minores/eo erit lapis tollerantior: Et quo cuique<lb/>color purgatior atque limpidior/eo æternior: Et lapidi quo uenarum<lb/>aderit minus/co integrior: Et quo uena ip&longs;a contiguo lapidi colo <lb/>re congruentior/eo æquabilior: et quo tenuior/eo moro&longs;ior: & <lb/>quo amfractior et uolutior/eo au&longs;terior: et quo internodo&longs;ior/eo <lb/>acerbior. </s> |
| | <s id="N4021DC">Venarum ea e&longs;t apprime fixilis quæ &longs;ui medio lineam <lb/>habuerit ductam rubrica/aut ocrea putrenti proxima ad has erit <lb/>quæ diluto et albe&longs;cente herbaceo colore &longs;par&longs;im fu&longs;cabitur: Om <lb/>nium difficillima quæ glaciem præ&longs;ertim <expan abbr="ceruleã">ceruleam</expan> <expan abbr="imite&ttilde;">imitetur</expan>. </s> |
| <s>Hic &longs;at &longs;it admonu <lb/>i&longs;&longs;e apertiones ha&longs;ce ita ponendas/ Vt columnarum ratio / quæ <lb/>tectis &longs;ub&longs;tinendis relinquantur / in primis &longs;it per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diligenti&longs;&longs;i <lb/>me habita: nequid ille quidem graciliores relinquantur atque ra <lb/><expan abbr="riores/&qtilde;">riores/quae</expan> ut commode ferre onus tectorum po&longs;&longs;int: ne ue quidem <lb/>cra&longs;&longs;iores: aut frequentiores <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut areæ &longs;patia & aditus ad rerum <lb/>temporumque u&longs;us expedita relinquantur. </s> | <s id="N4021ED">Vena <lb/>rum numerum di&longs;&longs;idio&longs;um et incon&longs;tantem <expan abbr="indicãt">indicant</expan>: et quo directio <lb/>res/eo infideliores. </s> |
| | <s id="N4021F8">Lapis quo di&longs;&longs;ractis glebulis aciem <expan abbr="acutior&etilde;">acutiorem</expan> <lb/>et ter&longs;iorem dederit/eo erit concretior: Et lapis cum defringitur <lb/>cute qui minus extabit a&longs;pera/is erit abilior &longs;cabro: Sed &longs;cabri ip <lb/>&longs;i quo erunt candidiores/eo minus erunt ob&longs;equentes. </s> |
| <s>Cæterum apertiones <lb/>aliæ cum crebræ extabunt columnæ / Aliæ cum raræ. </s> | <s id="N402205">Et contra <lb/>fu&longs;cus qui&longs;que lapis ubi erit luna minutiore / illic magis ferri <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> <pb xlink:href="004/01/056.jpg"/>a&longs;pernabitur/ignobilis qui&longs;que lapis quo fi&longs;tulo&longs;ior eo durior: Et <lb/>qui aqua a&longs;per&longs;us &longs;ummotenus tardius are&longs;cet/is erit crudior: Et <lb/>grauis qui&longs;que lapis &longs;olidior & expobilior leui: et leuis qui&longs;que fria <lb/>bilior graui: et re&longs;onans dum ferias lapis den&longs;ior e&longs;t &longs;urdo: et qui <lb/>duriter per&longs;ricatus olebit &longs;ulphur/acrior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui nihil referat o <lb/>lidi: et quo denique ad &longs;calprum contumacior / eo contra lace&longs;&longs;en <lb/>tes tempe&longs;tates rigidior et con&longs;tantior. </s> |
| | <s id="N402222">Ad fauces fodinæ qui tem <lb/>pe&longs;tatibus per&longs;tructus glebis &longs;e &longs;e grandioribus a&longs;&longs;eruarit / hunc <lb/>firmiorem ducunt. </s> |
| <s>Namque<lb/>crebris columnis trabs: raris arcus &longs;uper adducitur. </s> | <s id="N402229">Omnis item lapis ferme cum defoditur mol <lb/>lior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum &longs;ub diuo e&longs;t habitus: et humore a&longs;per&longs;us: atque infu <lb/>&longs;us lapis tractabilior ferro <expan abbr="e&longs;t/&qtilde;">e&longs;t/quae</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> exaruerit: Et &longs;uo qui&longs;que lapis <lb/>quo humectiore fodinæ loco exemptus &longs;it/eo cum aruerit erit <expan abbr="d&etilde;">dem</expan> <lb/>&longs;ior: et hau&longs;tro flante credunt dolabiriores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> flante borea: et <lb/>borea urgente facilius findi <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hau&longs;tro. </s> |
| | <s id="N40224E">Verum lapides ip&longs;i qua <lb/>les futuri per ætatem &longs;int/&longs;iquid libeat ocius periculum facere/in <lb/>ditia patebunt hinc. </s> |
| <s>Sed omni <lb/>bus apertionibus/quibus arcus ducitur curandum e&longs;t.<pb xlink:href="004/01/035.jpg"/>ut &longs;it ille quidem arcus non <expan abbr="minor/&qtilde;">minor/quae</expan> circuli dimidia pars parte <lb/>addita &longs;emidiametri &longs;eptima. </s> | <s id="N402255">Nam qui aqua commadefactus per <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>ponderi adiecerit/erit is quidem humido di&longs;&longs;olubilis. </s> |
| | <s id="N40225E">Qui uero <lb/>igne et flammis pertactus frace&longs;cet: &longs;ub &longs;ole æ&longs;tuque non pdurabit: <lb/>Neque hic prætermittenda cen&longs;eo digna memoratu quædam: quæ <lb/>de non nullis lapidibus ueteres meminere. </s> |
| <s>Nam apud peritos compertum af <lb/>firmant/hunc e&longs;&longs;e omnium unum ad perennitatem accommoda <lb/>ti&longs;&longs;imum. </s> | <s id="N402267">Nam erit quidem non <lb/>ab re intellexi&longs;&longs;e quantum habeant in &longs;e et uarietatis et admirati <lb/>onis/quo quæque aptis u&longs;ibus decentius accomodentur. </s> |
| | <s id="N40226E">Circa uol <lb/>&longs;inen&longs;em et in &longs;tratonen&longs;i agro e&longs;&longs;e lapidem prædicant omnibus <lb/>ædi&longs;iciorum u&longs;ibus accommodati&longs;&longs;imum: cui neque ignis: neque ul <lb/>la tempe&longs;tatum uis noceat: Eundemque e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem pe <lb/>nitus æternum atque incorruptibilem: et &longs;imulacrorum <expan abbr="lineam&etilde;ta">lineamenta</expan> <lb/>qui diuti&longs;&longs;ime a&longs;&longs;eruet. </s> |
| <s>Cæteros uero omnes arcus e&longs;&longs;e putant imbecilles ad <lb/>ferendum onus: & promptos atque expo&longs;itos ad ruinam. </s> | <s id="N40227F">Cum ex <expan abbr="inc&etilde;diis">incendiis</expan> urbem re&longs;titueret Nero <lb/>&longs;cribit tacitus &longs;axo gabino et albano u&longs;um pro trabibus / quod is la <lb/>pis ignibus imperuius &longs;it: Apud Liguriam et apud Venetias / in <lb/>umbria piceno apudque Belgas &longs;uppeditat albus lapis: quem &longs;erra <lb/>re<gap/>dentata &longs;erra et dolare po&longs;&longs;is perfacile: Et ni alioquin natura e&longs; <lb/>&longs;et inualidus et imbecillis/omnium egre&longs;&longs;us foret in operibus: <lb/>Sed pruina et gelu et a&longs;perugine rumpitur: et contra auras maris <lb/>minime e&longs;t robu&longs;tus. </s> |
| | <s id="N402296">Habet hi&longs;tria lapidem marmori non di&longs;&longs;i <pb xlink:href="004/01/057.jpg"/>milem: Sed his uapore et flammis pertactus illico finditur et di&longs; <lb/>&longs;ilit: quam ip&longs;am rem euenire <expan abbr="a&longs;&longs;cuerãt">a&longs;&longs;cuerant</expan> cuique lapidi qui fortis &longs;it: <lb/>pre&longs;ertim albo &longs;ilici et item nigro ut igni&longs; ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> perferat. </s> |
| <s>Prætere <lb/>a &longs;emicirculum arcum e&longs;&longs;e unum/qui corda & adminiculis non <lb/>indigeat arbitramur. </s> | <s id="N4022A9">In <lb/>Campania lapis e&longs;t fu&longs;co cineri &longs;imillimus: cui etiam mixtos pu <lb/>tes et interiectos e&longs;&longs;e carbones: is quidem &longs;upra <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> po&longs;&longs;is exi&longs;tima <lb/>re pondere leuis e&longs;t & ferro do<gap/>abilis et pror&longs;us tenax/et item con <lb/>&longs;tans: et contra ignes et contra tempe&longs;tates <expan abbr="nõ">non</expan> inualidus: &longs;ed ad<gap/>o <lb/>arens & &longs;itiens/ut calcis humores confe&longs;tim ab&longs;orbeat et urct: <lb/>Exhau&longs;taque et uanida pulueris in&longs;tar relinquet illimenta: Hinc <lb/>breui di&longs;&longs;olutis compaginibus labe&longs;cit opus ultro atque corruit. <lb/></s> |
| | <s id="N4022C7">At lapidi huic natura <expan abbr="cõtrarius">contrarius</expan> e&longs;t globo&longs;us lapis/ præ&longs;ertim qui <lb/>&longs;it fiuuiatilis: nam &longs;emper madens cementis non coheret. </s> |
| <s>Cæteros autem omnes/ni eis aut cordam <lb/>aut contraria pondera/quibus cum certent adegeris/ uidemus &longs;u <lb/>apte ui fati&longs;cere atque laba&longs;cere. </s> | <s id="N4022D0">Quid il <lb/>lud quod in marmorariis lapidicinis compertum <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> marmora <lb/>excre&longs;cere. </s> |
| | <s id="N4022DB">Romæ per hæc tempora inuenta &longs;ub tellure &longs;unt fi&longs;tu <lb/>lo&longs;i lapidis tyburtini minutalia unum in &longs;olidum lapidem tempo <lb/>ris terræque ut ita loquar fomento concreui&longs;&longs;e. </s> |
| <s>Non hic prætermittam egregium <lb/>id laudeque digni&longs;&longs;imum/quod annotaui apud ueteres apertiones <lb/>i&longs;tiu&longs;modi etiam & te&longs;tudinum arcus ita optimis illis ab architec <lb/>tis po&longs;itas in templis/ut &longs;i omnes intimas &longs;ubdemeris columnas/ <lb/>tamen apertionum arcus tectorumque te&longs;tudines per&longs;i&longs;tant & mi <lb/>nime corruant/ita &longs;unt omnes arcuum ductiones/quibus te&longs;tudi <lb/>nes incumbunt/ad &longs;olum u&longs;que perductæ miro artificio & paucis <lb/>cognito ut &longs;tet opus &longs;olis arcubus incumbendo: Et enim cum illis <lb/>quidem tellus pro corda firmi&longs;&longs;ima &longs;it/quid ni et ip&longs;i p &longs;e arcus <lb/>firmi&longs;&longs;imi æternum per&longs;i&longs;tent.</s></p><p type="main"> | <s id="N4022E2">Ex lacu Reatino ui <lb/>debis quo loci per abruptum illud pra cipitium aqua redundans <lb/>in Nar fluentem corruit ripæ &longs;upremum labrum in dies <expan abbr="cõcreui&longs;">concreui&longs;</expan> <lb/>&longs;e: ut argumentum hinc non nulli &longs;ump&longs;erint ex i&longs;tiu&longs;modi addi <lb/>mento lapidi&longs;que incremento conualle ip&longs;a faucibus ab&longs;tru&longs;a effec <lb/>tam lacum. </s> |
| | <s id="N4022F3">Sub agro Lucano non longe a Silari fluuio qua par <lb/>te ad orientem uer&longs;us ex altis rupibus aquæ &longs;tillante&longs; defluunt <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>cre&longs;cere in die&longs; uidebi&longs; grandia pendentium lapidum glaceonia/ <lb/>admagnitudinem ut &longs;int corum quodque onu&longs; carrorum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> plu <lb/>rimorum. </s> |
| <s>Scalis ponendis plus e&longs;t negocii &quml; ut po&longs;&longs;is ni&longs;i maturo & dige <lb/>&longs;to con&longs;ilio recte ponere: Nam unis in &longs;calis tres ueniunt apertio <lb/>nes: Et harum una quidem e&longs;t ho&longs;tium quo in &longs;calis con&longs;cenden <lb/>dis aditus pateat: Altera e&longs;t fene&longs;tra/qua fiat/ut recepto lumine <lb/>cuiu&longs;que gradus retractio per&longs;piciatur: Tertia e&longs;t contignationis <lb/>& tecti apertio: qua in &longs;uperius pauimentum operimentum que p <lb/>uadimus: Ea de re illud aiunt &longs;calis nimirum impediri operum <lb/>de&longs;criptiones. </s> | <s id="N402306">I&longs; lapi&longs; recen&longs; & materno &longs;ucco maden&longs; admodum te <lb/>ner e&longs;t: Vbi uero aruerit/fit duri&longs;&longs;imu&longs;: et ad omne&longs; u&longs;u&longs; accom <lb/>modati&longs;&longs;imu&longs;. </s> |
| | <s id="N40230D">Id ip&longs;um euenire ex non nulli&longs; ueteribu&longs; aquæduc <lb/>tibu&longs; &longs;pectaui: ut formarum latera concreta quadam gummatione <lb/>lapidi&longs; concru&longs;tetur. </s> |
| <s>Sed qui uolent &longs;calis non impediri &longs;calas ip&longs;as <lb/>non impediant: Certum enim & proprium <expan abbr="dicabũt">dicabunt</expan> &longs;patium areæ <lb/>quo liber & &longs;olutus excur&longs;us pateat: &longs;uprema u&longs;que ad tecta: <lb/>quæ &longs;ub diuo &longs;unt: Neque te pigeat quod tantum areæ &longs;calis occu <lb/>petur: Nam &longs;atis referent commodi illic/ Vbi cæteris pa<gap/>bus <lb/>ædificii inferant minimum incommodi. </s> | <s id="N402314">In Gallia duo &longs;pecta&longs;&longs;e hac ætate licebit di <lb/>gna memoratu: <expan abbr="Nãque">Nanque</expan> extat quidem agro Corneliano per alta tor <lb/>renti&longs; ripa: ex qua grande&longs; & plurimi globo&longs;i lapide&longs; terræ ui&longs;ce <lb/>ribu&longs; intimi&longs; concepti pa&longs;&longs;im indie&longs; crebri&longs; loci&longs; parturiuntur. <lb/></s> |
| | <s id="N402322">In agro Fauentino propter lamoni&longs; fluenti ripam ad&longs;unt natura pro<lb/>ten&longs;i ua&longs;ti lapide&longs;: qui non modicam indie&longs; uim &longs;ali&longs; uomant: <pb xlink:href="004/01/058.jpg"/>&longs;patioque lapide&longs;cere arbitrentur. </s> |
| <s>Adde quod etiam for <lb/>nices & uacua quæ &longs;ub &longs;calis relinquentur / ad u&longs;us per commo <lb/>dos non deerunt. </s> | <s id="N40232B">In agro florentino ætrurie apud <lb/>Clatim amnem fundus e&longs;t inquo alternis &longs;epteniis prædura qbus <lb/>abunde con&longs;per&longs;us &longs;it/&longs;axa in glebas redeunt. </s> |
| | <s id="N402332">Apud ci&longs;icenos & <lb/>item circa Ca&longs;&longs;andream uerti glebo&longs;am terram in &longs;axa refert Pli <lb/>nius. </s> |
| <s>Scalarum apud nos duo &longs;unt genera: Nam de <lb/>militaribus expeditionum munitionumque &longs;calis non e&longs;t <pb xlink:href="004/01/036.jpg"/>hoc loco ut referam/ Vnæ quidem per quas non gradibus/Sed o <lb/>bliquo accliui: Alteræ quibus per gradus in &longs;ublime con&longs;cendi <lb/>mus. </s> | <s id="N402339">Inputeolano puluis &longs;uppeditat qui aqua maris dure&longs;cit et fit <lb/>lapis. </s> |
| | <s id="N40233E">Toto etiam littore ab oropo u&longs;que Aulidem quicquid mari <lb/>abluatur lapidem fieri & concretum reddi referunt. </s> |
| <s>Accliuia ponere maiores con&longs;ueuere quo ad eius fieri pote <lb/>rat facilia & pre&longs;&longs;a. </s> | <s id="N402343">In Arabia eti <lb/>am glebas ait Diodorus effo&longs;&longs;a terra &longs;uaue olentes: quæ quidem <lb/>ueluti metalla fu&longs;e igni in lapidem uertantur: Addit et ho&longs;ce de <lb/>mum lapides eiu&longs;modi e&longs;&longs;e/ut cum in eos guttæ aquæ pluuiæ ce <lb/>ciderint/iuncturis collique&longs;centibus toto fiant in muro lapis uni <lb/>tus. </s> |
| | <s id="N402350">Sarcophagum quoque lapidem apud Troadem a&longs;iæ defodi fe <lb/>runt/qui fixili uena coniungatur: In hunc lapidem defunctorum <lb/>commi&longs;&longs;a corpora ante diem quadrage&longs;imum tota præter dentes <lb/>a&longs;&longs;ummi a&longs;&longs;erunt: et quod magis mireris/ue&longs;tem calciamentaque<lb/>et eiu&longs;modi una cum corporibus illata uerti in lapidem <expan abbr="prædicãt">prædicant</expan> <lb/>Contrarius huic e&longs;t comites lapis/quo Darium <expan abbr="cõdidi&longs;&longs;e">condidi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="referũt">referunt</expan> <lb/>Is enim corpora præ&longs;eruat integerrima. </s> |
| <s>Verum uti ex eorum ædificiis annotaui/ &longs;a <lb/>tis commoda putarunt quæ ita e&longs;&longs;ent ducta: ut altitudinis p rpen <lb/>dens linea ad longitudinis iacentem lineam parte re&longs;ponderet <lb/>&longs;exta. </s> | <s id="N40236B">Sed de his hactenus.</s> |
| | </p> |
| <s>In gradibus uero maxime templorum imparem numerum <lb/>probauere: nam fieri quidem aiunt ut recto intemplum pede <expan abbr="īgre">ingre</expan> <lb/>diamur: quam rem ad religionem facere arbitrantur. </s> | <p id="N40236E" type="main"> |
| | <s id="N402370">Atqui <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan> quidem lapidis loco ueteres perlubenter u&longs;os lateri <lb/>bus: credo equidem inopia rerum et nece&longs;&longs;itate ductos homines <lb/>primum u&longs;urpa&longs;&longs;e/ut lateritia ponerent ædificia: quod <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> a <lb/>nimaduer&longs;um e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id &longs;tructuræ genus opera facile/ad u&longs;um com <lb/>modum/ad gratiam aptum/ad perennitatem firmum con&longs;tan&longs;que<lb/>exi&longs;teret: pro&longs;ecuti &longs;unt cum cætera tum et regias ædes &longs;truere la <lb/>teritias. </s> |
| <s>At in his a <lb/>nimaduerti bonos architectos ob&longs;erua&longs;&longs;e ut gradus nunquam fer <lb/>me plures unum in ordinem continuos <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aut &longs;eptem aut nouem <lb/>adigerent. </s> | <s id="N40238B">Demum <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> &longs;eu ca&longs;u/&longs;eu indu&longs;tria percepere quid i <lb/>gnis ad firmandos den&longs;ando&longs;que lateres ualeret/ te&longs;taceo pa&longs;&longs;im o <lb/>pere omnia attollere per&longs;euerarunt: Et <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ex uetu&longs;ti&longs;&longs;imis &longs;true <lb/>turis annotaui: hoc profecto au&longs;im dicere/nihil ad omnis quos ue <lb/>lis ædificationum u&longs;us inueniri commodius latere non crudo/ue <lb/>rum cocto: ubi coquendi & ducendi ratio diligens adhibeatur. <lb/></s> |
| | <s id="N4023A1">Sed de lateritii operis laude alias. </s> |
| <s>Credo aut planetarum aut urbium numerum imitates <lb/>Sed adhuiu&longs;modi &longs;eu &longs;eptenos &longs;eu nouenos quo&longs;que gradus con&longs;ul <lb/>ti&longs;&longs;ime areolam &longs;ubtexebant: quo fe&longs;&longs;i et imbecilles ad con&longs;cen <lb/>dendi labore intermi&longs;&longs;as haberent quietes: Et &longs;iquis ca&longs;us incidi&longs; <lb/>&longs;et/ut &longs;candentes ruerent/haberent illi quidem &longs;patia ubi <expan abbr="corru&etilde;">corruem</expan> <lb/>di impetum &longs;i&longs;terent/&longs;eque reciperent atque firmarent: Et id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ip&longs;e uehementer probo/ut &longs;int &longs;calæ &longs;uis areis interceptæ: &longs;intque<lb/>lumino&longs;e & pro loci dignitate amplæ & &longs;patio&longs;æ. </s> | <s id="N4023A4">Ad rem fit quod <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> lateri du <lb/>cendo terram probari eam/quæ &longs;it albicans et creto&longs;a: Item proba <lb/>ri quoque rubico&longs;am et eam quæ ma&longs;culus <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> &longs;abulo. </s> |
| | <s id="N4023B3"><expan abbr="Hareno&longs;ã">Hareno&longs;am</expan> <lb/>uero et penitus &longs;abulo&longs;am uitandam et in primis calculo&longs;am <expan abbr="oĩo">oino</expan> <pb xlink:href="004/01/059.jpg"/>abigendam &longs;tatuunt: quod huiu&longs;modi <expan abbr="intercoqu&etilde;dum">intercoquendum</expan> di&longs;torque <lb/>antur et perfindantur/tum excocte &longs;ponte &longs;ua <expan abbr="atterrãtur">atterrantur</expan>. </s> |
| <s>Gradus uero <lb/>&longs;calarum ita finiendos ducebant: ut neque cra&longs;&longs;iores &longs;extante/ne <lb/>que tenuiores dodrante e&longs;&longs;ent. </s> | <s id="N4023CD">Late. </s> |
| | <s id="N4023D0">es <lb/>non &longs;tatim effo&longs;&longs;a terra ducendos putant: &longs;ed fodi terram autum <lb/>no iubent/commacerari totam per hyemem & uere primo duci. <lb/></s> |
| <s>Retractione&longs;que graduum ne minus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;exquipedales/ne ue plus &quml; bipedales ponerentur. </s> | <s id="N4023D8">Nam &longs;i ducas bruma/inpromptu e&longs;t rumo&longs;as fieri gelatu: &longs;in <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>&longs;ol&longs;titio/acri æ&longs;tu <expan abbr="find&etilde;tur">findentur</expan> &longs;ummotenus &longs;icci&longs;cendo. </s> |
| | <s id="N4023E5">quod &longs;i cogat <lb/>nece&longs;&longs;ita&longs; ut perhybernos algores fingas lateres: operito illico &longs;ic <lb/>ci&longs;&longs;ima harena: Sin per æ&longs;tatem feruentem/humectis paleis: nam <lb/>&longs;ic habiti non finduntur neque contorquentur. </s> |
| <s>Scalæ to <lb/>to in ædificio quo erunt numero pauciores / quo ue occupabunt <lb/>minus areæ/eo erunt commodiores.</s></p><p type="main"> | <s id="N4023EE">Sunt qui lateres ui <lb/>tro habere illitos uelint. </s> |
| | <s id="N4023F3">Id &longs;i iuuabit/cura&longs;&longs;e oportet ne <expan abbr="ducã">ducam</expan><gap/>ur <lb/>ex &longs;abulo&longs;a aut nimium macra arentique terra/ nam uitrum ab&longs;or <lb/>berent. </s> |
| <s>Fumi et aquarum exitus expeditos e&longs;&longs;e oportet: & ita deriuatos <lb/>ut non per&longs;i&longs;tant/non exhuberent/non <expan abbr="coinquinent/nõ">coinquinent/non</expan> <expan abbr="offendãt">offendant</expan> <lb/>non <expan abbr="periculũ">periculum</expan> <expan abbr="afferãt">afferant</expan> ædificio. </s> | <s id="N4023FF">Verum ducendi &longs;unt ex albicanti et creto&longs;a et lenta: <expan abbr="hab&etilde;">habem</expan> <lb/>dique &longs;unt tenues/nam cra&longs;&longs;iores qui forte &longs;int ægre percoquuntur <lb/>et fixura immunes non euadunt. </s> |
| | <s id="N40240A">quod &longs;i cra&longs;&longs;iores facere oportebit <lb/>incommodo prouidebitur multa ex parte ubi medias per cra&longs;&longs;itu <lb/>dines uno & item alteris locis &longs;tilo perforabuntut/ quo et &longs;iccari <lb/>et excoqui commodiu&longs; <expan abbr="ualeãt">ualeant</expan> &longs;udore uaporeque per i&longs;tas ip&longs;as qua <lb/>&longs;i æ&longs;tuationes a&longs;pirante. </s> |
| <s>Hinc gulas foci <expan abbr="lõge">longe</expan> &longs;eiunxi&longs;&longs;e ab <lb/>omni materia opus <expan abbr="&etilde;/ne">en/ne</expan> aut &longs;cintilla aut concalefact ione incenda <lb/>tur &longs;eu trabs/&longs;eu tignum quæ fuerint proxima. </s> | <s id="N402419">Figuli fictilibus &longs;uperillini<gap/>nt cretam al <lb/>bariam/qua fiat ut uitrum patinis cquabil<gap/>&longs;ime allique&longs;cat incu <lb/>tim: Id etiam operi lateritio conferet. </s> |
| | <s id="N402424">Aduerti ex ueterum ædifi <lb/>ciis inlateribus mixtam e&longs;&longs;e partem non nullam harenæ <expan abbr="præ&longs;ertĩ">præ&longs;ertim</expan> <lb/>rubræ: et rubricam et marmor immi&longs;cere a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e inuenio. </s> |
| <s>Riuos etiam flu <lb/><expan abbr="entiũ">entium</expan> aquarum ita deduci iubent ut &longs;upflua <expan abbr="depellan&ttilde;">depellantur</expan> & <expan abbr="nullũ">nullum</expan> aut <lb/><expan abbr="abrod&etilde;do">abrodendo</expan> aut <expan abbr="madefaci&etilde;do">madefaciendo</expan> <expan abbr="uitiũ">uitium</expan> <expan abbr="inferãt">inferant</expan> ædificio: <expan abbr="Nãque">Nanque</expan> horum &longs;i&quml; <lb/><expan abbr="nocent/tã">nocent/tam</expan> & &longs;i minuti&longs;&longs;ime noceant/fit <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> & <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> diuturni <lb/>tate & lace&longs;cendi <expan abbr="p&longs;euerãtia">p&longs;euerantia</expan> ut accumulati&longs;&longs;ime <expan abbr="noceãt">noceant</expan>: et inhis <lb/>aquarum <expan abbr="ductõibus">ductonibus</expan> ob&longs;eruatum apti&longs;&longs;imis architectis aduerti/ut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <pb xlink:href="004/01/037.jpg"/>imbres &longs;tillicidic rum/aut ita ducerent porrectis fi&longs;tulis/ut <expan abbr="adu&etilde;">aduem</expan> <lb/>tantes non a&longs;pergerent: aut ita exciperent in pluuiis / ut ad u&longs;um <lb/>hominum uel intra ci&longs;ternas colligerent: uel cogerent certis locis <lb/>emanare unde priuate &longs;ordes abluerentur: et hominum nares ocu <lb/>lique minime offender entur. </s> | <s id="N40242F">Exp <lb/>ti &longs;umus eadem una ex terra reddi latere&longs; multo firmiores/&longs;i uelu <lb/>ti panes facturi ma&longs;&longs;am prius qua&longs;i fermentarimus: demum iterum<lb/>atque iterum &longs;ubactam reddiderimus/ ut &longs;ic <expan abbr="admodũ">admodum</expan> cerea / et om <lb/>nibus etiam minutis calculis per purgati&longs;&longs;ima. </s> |
| | <s id="N40243E">Dure&longs;cunt <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>coctura adeo ut multa flamma in &longs;iliceam duritiem uertantur. </s> |
| <s>Et in primis cura&longs;&longs;e mihi ui&longs;i &longs;unt: <lb/>Vt omnem aquam pluuiam longe ab ædificio arcerent atque amo <lb/>uerent/cum cæteras ob res/tum ne ædificii &longs;olum humectaretur <lb/>Et in omnibus apertionibus id mihi cura&longs;&longs;e etiam ui&longs;i &longs;unt / ut e <lb/>as ponerent locis apti&longs;&longs;imis/ Vnde plurimum commodorum uni <lb/>uer&longs;o ædificio præ&longs;taretur: & præ&longs;ertim puteos maxime inpubli <lb/>ca & patenti ædis parte ponendos &longs;tatuo/modo digniora: & non <lb/>&longs;ua &longs;patia non occupentur. </s> | <s id="N402447">Et <lb/>lateres &longs;eu fiat igne id dum coquuntur/&longs;eu forte fiat aere dum &longs;ic <lb/>ce&longs;cunt/quæ eadem res euenit panibus/cru&longs;tam adducu<gap/> <expan abbr="&longs;olidã">&longs;olidam</expan> <lb/>Iuuabit igitur tenues facere/quo plus ad&longs;it cru&longs;te/ minus medul <lb/>læ. </s> |
| | <s id="N402458">Et in his experiri licet &longs;i ter&longs;i et perpoliti <expan abbr="a&longs;truantur/durabũt">a&longs;truantur/durabunt</expan> <lb/>ille &longs;i contra tempe&longs;tates quod cui uis lapidum æque eueniet / ut <lb/>ter&longs;i &longs;cabritie non exedantur: Atqui te&longs;tas quidem tergendas pu <lb/>tant aut nuper exemptas ex fornace ante <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> commaduerint / aut &longs;i <pb xlink:href="004/01/060.jpg"/>madent <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> &longs;icce&longs;cant. </s> |
| <s>Et &longs;ub diuo po&longs;itos puriorem & &longs;ince <lb/>riorem aquam exhibere phy&longs;ici affirmant. </s> | <s id="N402471">Nam &longs;emel madida atque rur&longs;us ex&longs;icca <lb/>ta dure&longs;cit te&longs;ta adeo ut ferri aciem delimet atque con&longs;umat. </s> |
| | <s id="N402476">Sed <lb/>nos commodius proxime ductam & adhuc urentem radimus. </s> |
| <s>Sed quacunque ædis <lb/>parte aut putei info&longs;&longs;i: aut cloacæ &longs;ub&longs;tratæ <expan abbr="fuerīt">fuerint</expan>: Aut aqua et hu <lb/>mor infuderit/apertiones e&longs;&longs;e illic oportet eiu&longs;modi Vt eo pluri <lb/>mum aeris a&longs;piret/quo humectæ exalationes pauimenti <expan abbr="ab&longs;tergã">ab&longs;tergam</expan> <lb/>tur et depellantur uentorum afflatu atque aeris impul&longs;u.</s></p><p type="main"> | <s id="N40247B">At <lb/>qui laterum tria apud ueteres fuerunt genera: Vnum longum &longs;ex <lb/>quipede latum pedem: Alterum palmos quinque quoque uer&longs;us: ter <lb/>tium palmos non plus quatuor. </s> |
| | <s id="N402484">Videmus in ædificiis te&longs;tas p<gap/>æ <lb/>&longs;ertim ad arcus et nexuras pedes qua&longs;que uer&longs;us latas binos. </s> |
| <s>Hactenus de lineamentis ædificiorum/ quæ ad uniuer&longs;um opus <lb/>pertinere <expan abbr="uidebãtur/per&longs;trinximus/&longs;ingulis">uidebantur/per&longs;trinximus/&longs;ingulis</expan> rerum dicendarum <lb/>generibus annotatis. </s> | <s id="N40248B">His <lb/>non æquæ u&longs;os ueteres publicis atque priuatis operibus <expan abbr="recitãt">recitant</expan>: &longs;ed <lb/>maioribus publica/minoribus priuata &longs;truxi&longs;&longs;e ædificia. </s> |
| | <s id="N402496">De his <lb/>quoque annotaui cum alibi in ueterum monumentis: tum uia appia <lb/>alia atque alia extare maiorum & minorum laterum genera: qbus <lb/>uarie uterentur: ut non modo quicquid ad utilitatem/uerum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quicquid ad gratiam aptum et condecens uenerit in mentem: id <lb/>&longs;edulo uolui&longs;&longs;e perficere arbitror: Vt cætera omittam lateres ui <lb/>di longos digitos non plus &longs;ex/cra&longs;&longs;os unum/latos tris: Sed his <lb/>poti&longs;&longs;imum pauimenta &longs;picatim in&longs;ternebant. </s> |
| <s>Nunc deopere & &longs;tructura <expan abbr="ædificiorũ">ædificiorum</expan> dicen <lb/>dum e&longs;t Sed prius de materia: & rebus his/quæ para&longs;&longs;e ad mate <lb/>riam opportet.</s></p><p type="head"> | <s id="N4024AB">Præcæteris mihi <lb/>probantur trianguli/quos faciebant hunc in modum: Laterem e <lb/>nim quaque uer&longs;us pedali amplitudinem ducebant cra&longs;&longs;um <expan abbr="digitũ">digitum</expan> <lb/>et &longs;emis hunc dum uirebat duabus lineis diameti alibus ab <expan abbr="ãgulo">angulo</expan> <lb/>ad oppo&longs;itum angulum &longs;ignabant linea profunda/quæ u&longs;que dimi <lb/>diam lateris cra&longs;&longs;icudinem &longs;cinderet. </s> |
| | <s id="N4024C0">Hinc igitur quatuor habe <lb/>bantur trianguli æquales: Lateres has præ&longs;tabant commoditates: <lb/>Nam minus capiebant cretæ/coaptabantur in fornace/ eximeban <lb/>tur/deferebantur in opus habilius: puta qui una manu quatuor ha <lb/>berentur: Hos faber leui ictu inter ab&longs;truendum alterum ab alte <lb/>ro diuidebat: Hi&longs;que per frontes parietum ordines inducebat late <lb/>re pedali extrin&longs;ecus ut pateret: Angulo uero intror&longs;us obiecto/ <lb/>Ex quo impen&longs;a quidem minor/opus gratius/&longs;tructura firmior <lb/>reddebatur: Nam cum toto pariete nulli non integri ade&longs;&longs;e late <lb/>res apparerent: tum anguli dentatim infarturis parietum illigati <lb/>opus firmi&longs;&longs;imum reddebant. </s> |
| <s>LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE MATERIA <lb/>LIBER SECVNDVS<lb/><arrow.to.target n="marg3"/></s></p><p type="margin"> | <s id="N4024D7">Ductos lateres ne illico in <expan abbr="fornac&etilde;">fornacem</expan> <lb/>imponas iubent/ni per&longs;icci &longs;int: et non ante biennium &longs;iccos red <lb/>di: & in umbra commodius &longs;iccari <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in &longs;ole a&longs;&longs;erunt: Sed de his <lb/>quoque hactenus/ni forte addas/quod annotauere terram ad huius <pb xlink:href="004/01/061.jpg"/>modi opera quæ pla&longs;tica <expan abbr="nũcupantur">nuncupantur</expan> probari inter egregias &longs;ami <lb/>am arretinam et mutinen&longs;em. </s> |
| | <s id="N4024F2">In Hi&longs;pania pergameam: In A&longs;ia <lb/>unum hic breuitatis gratia non prætermittam/quæque de &longs;ateribus <lb/>u&longs;que dicta &longs;unt. </s> |
| <s><margin.target id="marg3"/>o</s></p><p type="main"> | <s id="N4024F9">Eadem in tegulis tectorum atque imbricibus: atque<lb/>tubulis: atque omni denique pla&longs;tico fictilique opere fore ob&longs;eruanda. <lb/></s> |
| | <s id="N4024FF">Diximus de lapide: Sequitur ut de calce dicendum &longs;it.</s> |
| <s>PVS AEDIFICIORVM ATQVE <lb/>impen&longs;am non temere incohandam arbitror/ <lb/>cum cæteras ob res/tum ne honori et nomini <lb/>officiat. </s> | </p> |
| | <p id="N402502" type="main"> |
| <s>Nam cum bene con&longs;titutum opus <lb/>his omnibus laudem efferat: qui in ea re con <lb/><expan abbr="&longs;iliũ">&longs;ilium</expan>: opam: <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan> ue adhibuere: <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;iqd <lb/>erit <expan abbr="īquo">inquo</expan> auctoris <expan abbr="prud&etilde;tiã">prudentiam</expan> aut opificis periti <lb/>am ulla ex parte de&longs;ideres/plurimum laudi & nomini officiet.</s></p><pb xlink:href="004/01/038.jpg"/><p type="main"> | <s id="N402504">Calcem ex uario lapide Cato cen&longs;orius improbat: Et calcem quæ <lb/>fiat ex &longs;ilice ad omne opus damnat. </s> |
| | <s id="N402509">Tum et ad calcem efficien <lb/>dam uebementer e&longs;t in utilis lapis qui&longs;quis exhau&longs;tus / arridus / <lb/>putrens/in quo excoquendo ignis non inueniat quid ab&longs;um<gap/>at: <lb/>quales &longs;unt tofin<gap/>i: et qui circa Romam agro fidenate atque albano <lb/>&longs;ubruffi atque pallentes &longs;unt. </s> |
| <s>Et patent quidem atque admodum in promptu extant laudes et ui <lb/>tia maxime publicorum opus: inquibus magis ad &longs;e <expan abbr="de&longs;piciendũ">de&longs;piciendum</expan> <lb/>ne&longs;cio quo pacto trahit quod indecens e&longs;t / <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad &longs;e admirandum <lb/>quod pulchre perfectum et omni ex parte ab&longs;olutum con&longs;tet. </s> | <s id="N402518">Tertia enim parte &longs;ui ponderis &quml; &longs;u <lb/>us fuerat lapis leuior &longs;it calx oportet ea/quam periti probent.</s> |
| | </p> |
| <s>Ac <lb/>mirum quidem quid ita &longs;it cur monente natura & docti et indoc <lb/>ti omnes in artibus et rationibus rerum quid nam in&longs;it aut recti: <lb/>aut praui confe&longs;tim &longs;entimus: E&longs;tque præ&longs;ertim in rebus eiu&longs;modi <lb/>&longs;en&longs;us oculorum unus omnium acerrimus: Quo fit ut &longs;iquid &longs;e <lb/>obtulerit: in quo aliquid curtum/claudicans/redundans inane: <lb/>aut inconditum &longs;it/i&longs;&longs;ico commoueamur: et lepidiora e&longs;&longs;e de&longs;ide <lb/>remus. </s> | <p id="N40251D" type="main"> |
| | <s id="N40251F">Quin et lapis nimium &longs;icco&longs;us et natura et natura madens/quod <lb/>&longs;ub igne uitre&longs;eat/haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> e&longs;t ad calcem efficiendam utilis. <lb/></s> |
| <s>Cur id accidat <expan abbr="nõ">non</expan> omnes intelligimus /tamen &longs;i rogemur <lb/>emendari corrigique po&longs;&longs;e negabit nemo. </s> | <s id="N402529">Viridis inquit Plinius/lapis igni uebementer re&longs;: &longs;tit. </s> |
| | <s id="N40252C">At nos de <lb/>porphirite lapide compertum habemus/non modo flammis non <lb/>excoqui/uerum et contigua quæque circumhereant &longs;axa <expan abbr="ĩtra">intra</expan> forna <lb/>cem reddere/ut ignibus ne quicq &longs;atis excoquantur. </s> |
| <s>At qualis ea &longs;it ratio exe <lb/>quendi: non erit omnium explica&longs;&longs;e: Sed &longs;olum in ea re bene con <lb/>&longs;ultorum: Bene quidem con&longs;ulti e&longs;t omnia præcogita&longs;&longs;e et præfi <lb/>ni&longs;&longs;e animo & mente/ne in opere aut perficiundo. </s> | <s id="N402539">Atqui & <lb/>terrico&longs;am quoque lapidem/quod calcem impuram reddat/re&longs;pu <lb/>unt. </s> |
| | <s id="N402540">Sed calcem in primis laudant uetere&longs; architecti: quæ de lapi <lb/>de fiat præduro et admodum &longs;pi&longs;&longs;o & præ&longs;ertim albo: Hanc. </s> |
| <s>aut iam ab&longs;olu <lb/>to <expan abbr="dic&etilde;dum">dicendum</expan> &longs;it hoc nolui&longs;&longs;em/&quml; illud malui&longs;&longs;em. </s> | <s id="N402545">n. <lb/></s> |
| | <s id="N402549">cum cæteris u&longs;ibus non incommodam: tum maxime te&longs;tudinibus <lb/>firmi&longs;&longs;imam ducunt: Secundo loco probant calcem eam: quæ &longs;it <lb/>ex lapide alioquin non leui et putri: &longs;ed fi&longs;tulo&longs;o: Hanc enim ad <lb/>opus tectorum e&longs;&longs;e omnium præcipuam & cæteri&longs; ductibiliorem <lb/>et reddere opera &longs;plendidiora cen&longs;ent. </s> |
| <s>Et mirum qui <lb/>dem <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> non leui&longs;&longs;imas penas male con&longs;tructi operis pendamus: <lb/>Quod enim temere et incon&longs;ulti aggre&longs;&longs;i initio non perpendera <lb/>mus/temporum &longs;ucce&longs;&longs;u tandem recogno&longs;cimus: Ex quo fit aut <lb/>æternum ob erroris offen&longs;am peniteat: &longs;i non deleatur ac emende <lb/>tur: aut &longs;i demoliatur/impen&longs;arum et iacturæ ratio/iudiciique tui <lb/>leuitas & incon&longs;tantia damnetur. </s> | <s id="N402554">Vidimus & in Gallia u&longs;<gap/>s <lb/>architectos calce non <expan abbr="alia/&qtilde;">alia/quae</expan> quæ facta &longs;it ex collectitio <expan abbr="torrertiũ">torrertium</expan> <lb/>&longs;axo globo&longs;o/fu&longs;co/præduro & eiu&longs;modi ut po&longs;&longs;is putare <expan abbr="&longs;ilic&etilde;">&longs;ilicem</expan> <lb/>eam tamen in opere tum &longs;axo tum lateribus multa per tempora e <lb/>gregiam præ&longs;titi&longs;&longs;e firmitatem con&longs;tat. </s> |
| | <s id="N40256D">Inuenio apud Plinium e <lb/>am quæ fiat ex molari lapide calcem e&longs;&longs;e natura pinguientam: id <lb/>circo ad omnes u&longs;us percommodam. </s> |
| <s>Iuliu&longs; Cæ&longs;ar ædem a <expan abbr="nemor&etilde;&longs;i">nemoren&longs;i</expan> <lb/>a fundamentis incohatam/magnoque &longs;umptu ab&longs;olutam/quia non <lb/>tota ad animum ei re&longs;ponderet/totam dirui&longs;&longs;e affirmat Suetoni <lb/>us. </s> | <s id="N402574">Nos experto intelleximus <lb/>eum molarem lapidem qui guttatim &longs;ale a&longs;per&longs;us <expan abbr="&etilde;/cũ">en/cum</expan> rudior <pb xlink:href="004/01/062.jpg"/>ac perinde aridior &longs;it non &longs;uccedere Eum uero alterum &longs;alibus <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>mixtum/qui &longs;pi&longs;&longs;ior et limacum frangatur tenuiore e&longs;t puluere/ <lb/>&longs;uccedere: Sed lapis uticunque &longs;it/ad calcem effo&longs;&longs;us utilior erit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>collectitius: et ex umbro&longs;a humentique fodina exemptus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex aren <lb/>ti: et ex albo ductibilior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex fu&longs;co. </s> |
| | <s id="N402599">In Galliis apud marittimas <lb/>eduorum regiones calcem lapidis inopia exo&longs;tricis conchilii&longs;que ef <lb/>ficiunt: E&longs;t et calcis genus gip&longs;um: fit enim et ip&longs;um lapide excoc <lb/>to: tam & &longs;i Cypro et Thebis fodi gip&longs;um referunt &longs;umma tellu <lb/>re &longs;olibus concrematum. </s> |
| <s>Qua quidem in re etiam apud nos po&longs;teros uituperandus ue <lb/>nit &longs;iquid tum non &longs;atis quæ ad rem facerent præcogitauit: aut &longs;i <lb/>forte quæ tum erant recte in&longs;tituta potuit po&longs;tea leuitatis errore <lb/>odi&longs;&longs;e.</s></p><p type="main"> | <s id="N4025A4">Sed gip&longs;eus omnis lapis a calcis lapidi <lb/>bus differt/quod tenerrimus &longs;it/friabilis/præter unum/qui in &longs;y <lb/>ria foditur: Nam prædurus quidem e&longs;t. </s> |
| | <s id="N4025AB">Differunt <expan abbr="etiã">etiam</expan> quod gip <lb/>&longs;eus lapis horis non plus uiginti. </s> |
| <s>Iccirco uetus optime edificantium mos mihi quidem &longs;emper pro <lb/>babitur: ut non per&longs;criptione modo et pictura/ uerum etiam mo <lb/>dulis <expan abbr="ex&etilde;plarii&longs;que">exemplarii&longs;que</expan> factis a&longs;&longs;erula &longs;eu qua uis re uniuer&longs;um opus et <lb/>&longs;ingule cunctarum partium dimen&longs;iones de con&longs;ilio in&longs;tructi&longs;&longs;i <lb/>morum iterum atque iterum pen&longs;itemus atque examinentur prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>quid aliud aggrediare quod impen&longs;am aut curam exigat. </s> | <s id="N4025B4">Qui uero lapis ad calcem e&longs;t / <lb/>horis non minus &longs;exaginta coquitur. </s> |
| | <s id="N4025B9">Gip&longs;i quatuor aduerti e&longs;&longs;e <lb/>per Italiam &longs;pecies: harum dua tralucidæ/duæ non tralucidæ. <lb/><gap/>ralucidarum una glebis aluminis/&longs;eu potius alaba&longs;tro e&longs;t &longs;imi <lb/>lis: hanc &longs;quameolam <expan abbr="nũcupant/quod">nuncupant/quod</expan> tenui&longs;&longs;imis qua&longs;i &longs;quamis <lb/>coherentibus et paginatim compre&longs;&longs;is con&longs;tet: Altera &longs;quameo&longs;a <lb/>quoque e&longs;t: &longs;ed magis &longs;ali &longs;imilis fu&longs;co <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alumini. </s> |
| <s>In mo <pb xlink:href="004/01/039.jpg"/>dulis uero ducendis dabitur/ut regionis &longs;itum & arcæ ambitum <lb/>& partium numerum atque ordinem: et parietum faciem: et tecto <lb/>rum firmitatem: et omnium denique rerum/de quibus libro &longs;uperi <lb/>ore tran&longs;egimus rationem & conformationem pulcherrime &longs;pec <lb/>tes atque con&longs;ideres: Et licebit i&longs;tic impune addere/diminuere/ <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/><expan abbr="mutare/īnouare">mutare/innouare</expan> ac penitus peruertere quoad omnia recte <expan abbr="cõueni">conueni</expan> <lb/>ant & comprobentur. </s> | <s id="N4025CF">Non tralucida <lb/>rum autem <expan abbr="&longs;p&etilde;s">&longs;pens</expan> ambæ cretam dens obden&longs;atam imitantur <lb/>Sed e&longs;t altera albicans et &longs;uppallens: altera pallori &longs;uffu&longs;um colo <lb/>rem habet ruffum. </s> |
| | <s id="N4025DC">Po&longs;tremæ prioribus den&longs;iores inter po&longs;tremas <lb/>&longs;ubruffa tenacior. </s> |
| <s>Adde quod futuræ impen&longs;æ modus et &longs;umma <lb/>quæ res minime negligenda e&longs;t/certior habebitur latitudine/alti <lb/>tudine/cra&longs;&longs;itudine/numero/amplitudine/forma/&longs;pecie qualita <lb/>teque rerum &longs;ingularum pro earum dignitate etfabroium manu <expan abbr="p&etilde;">pem</expan> <lb/>&longs;itatis. </s> | <s id="N4025E1">Inter priores quæ purior/ea candidiora & <expan abbr="&longs;pl&etilde;">&longs;plem</expan> <lb/>didiora indealbariis operibus &longs;igilla et coronas præ&longs;tat. </s> |
| | <s id="N4025EA">Apud <lb/>Ariminum gip&longs;um inuenies &longs;olidum/ut dicas e&longs;&longs;e id marmor: <lb/>aut alaba&longs;trum: ex eo iu&longs;&longs;i tabul<gap/>s &longs;erra dentata &longs;errari ad opus <lb/>cru&longs;tationum commodi&longs;&longs;imas. </s> |
| <s>Nam columnarum: capitulorum: ba&longs;ium: coronarum: fa <lb/>&longs;tigiorum: cru&longs;tationum: pauimentorum: &longs;tatuarumque & eiu&longs;mo <lb/>di <gap/> quæ quidem aut ad con&longs;tituendum: aut ad exornandum ædifi <lb/>cium pertinent ratio et &longs;umma explicatior certiorque habebitur.</s></p><p type="main"> | <s id="N4025F5">Omne gip&longs;um nequid prætermit <lb/><expan abbr="tã/malleis">tan/malleis</expan> ligneis affligi et <gap/>teri/u&longs;que <expan abbr="infarinã">infarinam</expan> <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>: loco &longs;icei&longs; <lb/>&longs;imo accumulatum &longs;eruari/&longs;tatim produci/aqua celerrime infun <lb/>di confe&longs;tim ad opus adigi oportet: Calx contra: non enim tun <lb/>&longs;am uerum ex gleba infundi: et multo quidem ante commacera <lb/>ri oportet aqua exhuberante prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in opus præ&longs;ertim tectorum <lb/>immi&longs;ceas quo &longs;iqua forta&longs;&longs;is gleba parum fuerit ignibus excoc <lb/>ta maceratione diutina &longs;oluatur atque lique&longs;cat. </s> |
| | <s id="N402617">Nam cum recens <lb/>et non penitus proluta et commacerata &longs;ummitur / quod in ea &longs;it <pb xlink:href="004/01/063.jpg"/>latentes &longs;uberudi aliqui calculi/euenit ut hi quidem indies putre <lb/>&longs;can<gap/>: et &longs;ubinde <expan abbr="emittãt">emittant</expan> pu&longs;tulas/quibus omnis expolitio <expan abbr="uitie&ttilde;">uitietur</expan>. <lb/></s> |
| <s>Hoc prætermittendum nequie&quml; cen&longs;eo/quod ualde faciat ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>modulos fucatos et ut ita loquar picturæ lænociniis faleratos pro <lb/>ducere <expan abbr="nõ">non</expan> eius architecti/qui rem docere &longs;tudeat. </s> | <s id="N40262D">Adde quod calce non uno &longs;imul ut ita loquar proluuio infundere <lb/>&longs;ed &longs;en&longs;im oportet madefacere alteris atque alteris/atque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alteris <lb/>a&longs;p&longs;ionibus/quoad plane &longs;it ebria reddita. </s> |
| | <s id="N402638">Dehinc loco humecto <lb/>et &longs;ub umbra pura &longs;ine ulla rerum <expan abbr="aliarũ">aliarum</expan> mixtura/et nihil plus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/><expan abbr="&longs;ũmotenus">&longs;ummotenus</expan> leui operta harena <expan abbr="a&longs;&longs;eruãda">a&longs;&longs;eruanda</expan> e&longs;t/ quoad temporis mo <lb/>ra liquidius fermentetur. </s> |
| <s>Sed eius e&longs;t am <lb/>bitio&longs;i qui &longs;pectantis oculos illicere et occupare animumque ab <lb/>recta di&longs;qui&longs;itione partium <expan abbr="p&etilde;&longs;andarum">pen&longs;andarum</expan> admouere ad &longs;e <expan abbr="admirã">admiram</expan> <lb/>dum conetur. </s> | <s id="N402650">Et compertum quidem habent calcem <lb/>diuturna huiu&longs;modi fermentatione multum ad uirtutem augerc. <lb/></s> |
| | <s id="N402656">No; quidem ueteribus ac de&longs;tituti&longs;&longs;imis in &longs;criptis <expan abbr="relictã/">relictan/</expan> po&longs;t <lb/>annos uti ex multis coniecturis p&longs;picue <expan abbr="patebat/quing&etilde;tos">patebat/quingentos</expan> nuper <lb/>inuentam uidimus madidam et liquentem/et ut ita loquar matu <lb/>ram adeo ut mollitie mella o&longs;&longs;iumque medullas longe &longs;uperaret: <lb/>Atque ea quidem ad <expan abbr="qu&etilde;uis">quenuis</expan> u&longs;um non e&longs;t ut putes <expan abbr="cõmodius">commodius</expan> po&longs;&longs;e <lb/>quippiam inueniri. </s> |
| <s>Quare modulos uelim dari non exacto artificio p <lb/>finitos: ter&longs;os: illu&longs;tratos: Sed nudos & &longs;implices: in quibus <expan abbr="inu&etilde;">inuem</expan> <lb/>toris <expan abbr="ingenium/nõ">ingenium/non</expan> fabri manum probes: Inter pictoris atque archi <lb/>tecti per&longs;criptionem hoc intere&longs;t/ quod ille prominentias ex tabula <lb/><expan abbr="mõ&longs;trare">mon&longs;trare</expan> umbris et lineis et angulis comminutis elaborat: Archi <lb/>tectus &longs;pretis umbris prominentias i&longs;tic ex fundamenti de&longs;eripti <lb/>one ponit: Spatia uero & figuras frontis cuiu&longs;que & laterum alibi <lb/>con&longs;tantibus lineis atque ueris angulis docet/uti qui &longs;ua uelit non <lb/>apparentibus putari ui&longs;is/&longs;ed certis rati&longs;que dimen&longs;ionibus annota <lb/>ri. </s> | <s id="N402673">Duplum refert &longs;ic habita harenarum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quæ <lb/>recenter extincta mi&longs;ceatur. </s> |
| | <s id="N40267C">In his igitur calx atque gip&longs;um no con <lb/>ueniunt/in cæteris <expan abbr="cõueniunt">conueniunt</expan>. </s> |
| <s>Itaque modulos huiu&longs;modi feci&longs;&longs;e oportet: et eos ita diligenti&longs; <lb/>&longs;ime tecum ip&longs;o et una cum pluribus examina&longs;&longs;e: et iterum atque<lb/>iterum recognoui&longs;&longs;e/ut nihil in opere uel minimum futurum &longs;it <lb/>quod non et quid et quale ip&longs;um &longs;it & quas &longs;edes & quantum &longs;pa <lb/>tii occupaturum &longs;it/et quos ad u&longs;um futurum &longs;it/teneas. </s> | <s id="N402685">Illico enim eximas ex fornace: ac <lb/>&longs;ub umbra et &longs;icco in loco habeas/mox infundas oportet: <expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;iue <lb/>fornace ip&longs;a/&longs;iue alibi ad auram ad lunam/ad &longs;olem ad&longs;eruetur: <lb/>præ&longs;ertim æ&longs;tate oci&longs;&longs;ime re&longs;oluetur in cinere m/et fiet inutilis. <lb/></s> |
| | <s id="N402693">Hactenus de his. </s> |
| <s>Et præ <lb/>&longs;ertim tectorum ratio præceteris ut expediti&longs;&longs;ima &longs;it in primis <pb xlink:href="004/01/040.jpg"/><expan abbr="curãdum">curandum</expan> e&longs;t. </s> | <s id="N402696">Fornacibus lapidem ne imponas monent ni con <lb/>fregeris/ ita ut &longs;int fru&longs;ta glebis non minora/ &longs;ino illud quod fa <lb/>cilius <expan abbr="coquan&ttilde;">coquantur</expan>. </s> |
| | <s id="N4026A1">Compertum quidem e&longs;t mediis in lapidibus præ <lb/>&longs;ertim globo&longs;is interdum ade&longs;&longs;e uacuas aliquas concauitates: qui <lb/>bus <gap/>er inclu&longs;us <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> afferat <expan abbr="detrim&etilde;ti">detrimenti</expan>: Nam &longs;uccen&longs;o forna <lb/>cibus igne fit ut i&longs;tic &longs;eu frigore intror&longs;us ab&longs;cedente aer per&longs;trin <lb/>gatur/ &longs;eu in cale&longs;cente <expan abbr="demũ">demum</expan> lapide idem ip&longs;us aer in uaporem <lb/>exaugeatur/fit <expan abbr="in&qtilde;">inquae</expan> ut <expan abbr="cõtume&longs;cat">contume&longs;cat</expan> et quaque uer&longs;us pfracto carcere <lb/>quo cohercebatur imani &longs;onitu acrique impetu <expan abbr="erumpat/totãque">erumpat/totanque</expan> for <lb/>nacis congeriem di&longs;turbet atque peruertat. </s> |
| <s>Nam tectum quidem natura &longs;ui/&longs;irecte <expan abbr="īterpretor">interpretor</expan> <lb/>ex omni ædificatione mortalibus primum fuit eorum quæ ad <expan abbr="u&longs;ũ">u&longs;um</expan> <lb/>quietis facerent: adeo ut tectorum gratia <expan abbr="nõ">non</expan> paries &longs;olum: et quæ <lb/>cum parietibus <expan abbr="&longs;urgũt">&longs;urgunt</expan> et con&longs;ecuntur: Verum etiam ea quæ &longs;ub <lb/>&longs;olo ip&longs;o &longs;unt inuenta e&longs;&longs;e non negent/uti &longs;unt aquarum depul&longs;i <lb/>ones et deriuationes quæ ex imbribus et cloacæ & eiu&longs;modi: Ego <lb/>uero u&longs;u i&longs;tarum rerum perdoctus memini &quml; &longs;it difficile perducere o <lb/>pus/ut in eo &longs;int partium commoditates dignitati uenu&longs;tatique <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>iunctæ: hoc e&longs;t ut habeant eum cætera quæ probentur/tum et par <lb/>tium excultam uarietatem/qualem proportionum ratio & <expan abbr="concī">concim</expan> <lb/>nitas diffinierit. </s> | <s id="N4026CC">Et &longs;unt qui lapidibus <lb/>i&longs;tiu&longs;modi uiderunt media intus uigere animantia cum alia et di <lb/>uer&longs;a/tum uermes pilo&longs;o dor&longs;o et multipedes/qui quidem forna <lb/>cibus &longs;oleant di&longs;pendium afferre. </s> |
| | <s id="N4026D5">Neque hic <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ubiungam digna <lb/><expan abbr="quædã">quædam</expan> memoratu d rebus i&longs;tiu&longs;modi/ quæ no&longs;tra ætate ui&longs;a <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan>: <pb xlink:href="004/01/064.jpg"/>Non enim hæc &longs;cribimus &longs;olum fabris/uerum et &longs;tudio&longs;is etiam <lb/>rerum dignarum: Qua de re iuuat <expan abbr="ĩtermi&longs;cere">intermi&longs;cere</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> quæ dele <lb/>ctent: et ab re tamen atque in&longs;tituto aliena <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;int. </s> |
| <s>Magnum e&longs;t &longs;uperi id quidem/&longs;ed <expan abbr="habili/de&longs;tīa">habili/de&longs;tina</expan> <lb/>to decenti aptoque tecto operire cuncta hæc non ni&longs;i &longs;olertis: et ad <lb/>modum <expan abbr="circũ&longs;pecti">circun&longs;pecti</expan> e&longs;&longs;e ingenii opus & artificii affirmo. </s> | <s id="N4026F9">Martino quinto <lb/><expan abbr="põtifice">pontifice</expan> maximo/allatus extitit anguis reptus latio a fabris apud <lb/>fodinas uitam <expan abbr="duc&etilde;s">ducens</expan> in ua&longs;to quodam <expan abbr="lapide/circũ">lapide/circum</expan> omnibus a&longs;pi <lb/><expan abbr="ram&etilde;tis">ramentis</expan> ob&longs;tru&longs;is: Repertæ et aliquot ranæ/et item cancri/&longs;ed hi <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mortui. </s> |
| | <s id="N402715">Tum et candidi&longs;&longs;imo marmore in medio per hæc <lb/>tempora frondes <expan abbr="arborũ">arborum</expan> repertas te&longs;tor. </s> |
| <s><expan abbr="Demũ">Demum</expan> <lb/>cum tibi alii&longs;que peritis tota operis facies perplacebit et <expan abbr="cõiectatio">coniectatio</expan> <lb/>ita ut nihil &longs;e offerat in quo hæ&longs;ites/nihil in quo melius po&longs;&longs;e <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>&longs;ilium capi &longs;tatuas/moneo ne libidine ædificandi ad opus <expan abbr="incohã">incoham</expan> <lb/>dum properes uetu&longs;ta ædificia demoliendo aut <expan abbr="īmania">immania</expan> uniuer&longs;i o <lb/>peris fundamenta iaciendo: quod ip&longs;um incon&longs;iderati & præcipi <lb/>tes <expan abbr="faciũt">faciunt</expan>: Sed &longs;i me audias &longs;uper&longs;edebis tempus aliquod/quoad <lb/>ingenii tui recens approbatio deferbuerit/cuncta demum accura <lb/>tius recogniturus/cum non inuenti amore: &longs;ed con&longs;ilii rationibus <lb/>dabitur/ut de ip&longs;a re con&longs;ideratius diiudices: Omnibus enim in <lb/>rebus agendis multa tempus afferet ut aduertas atque perpendas / <lb/>quæ te uel &longs;olerti&longs;&longs;imum fugerant</s></p><p type="main"> | <s id="N40271E">Vellinus mons/qui B<gap/>u <lb/>tios a mar&longs;is <expan abbr="diuidit/omuiũ">diuidit/omuium</expan> præcel&longs;us toto uertice calue&longs;cit lapi <lb/>de albo/et rediuiuo illic qua parte in brutios &longs;pectat/pa&longs;&longs;im uide <lb/>bis di&longs;fractos lapides refertos &longs;igillis <expan abbr="conchiliorũ">conchiliorum</expan> maritimorum: <lb/>non amplioribus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut ea &longs;ub uola manus capias. </s> |
| | <s id="N402737">Quid illud? </s> |
| <s>Modulos tibi recognituro hæc inter <expan abbr="pen&longs;ãdas">pen&longs;andas</expan> rationes uer&longs;entur <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t: Principio nequid aggrediare &longs;upra uires hominum: <lb/>Ne ue quid &longs;u&longs;cipias: quod cum rerum natura protinus depugna <lb/>turum &longs;it. </s> | <s id="N40273A">Ex <lb/>agro Veronen&longs;i indies colliguntur &longs;axa cælo &longs;trata &longs;igno quinq <lb/>folio certis et comparibus lineis apti&longs;&longs;ime p&longs;cr ipta atque belli&longs;&longs;ime <lb/>imbricata naturæ arte admirabili et perfinita/ut imitari &longs;ubtilita <lb/>tem operis po&longs;&longs;it pror&longs;us <expan abbr="mortaliũ">mortalium</expan> nemo: Et quod magis mirere <lb/>nullum huiu&longs;modi inucnies lapidem ni&longs;i inuer&longs;um/impre&longs;&longs; mque<lb/>&longs;igni formam obtegentem: quo facile putes naturam non admira<lb/>tioni hominum/&longs;ed &longs;ibi effinxi&longs;&longs;e tantas delitias artificii &longs;ui.</s> |
| | </p> |
| <s>Naturæ enim uis tam & &longs;i interdum mole obiecta iter <lb/>pelletur: aut innixu aliquo detorqueatur/eiu&longs;modi tamen e&longs;t/ut <lb/>&longs;iuerit ea quidem nun&quml; non &longs;uperare ac profligare quicquid obuer <lb/>&longs;etur: atque impediat: Et omnem quidem contra &longs;e expo&longs;itam rerum<lb/>ut ita loquar: <expan abbr="peruicaciã">peruicaciam</expan> diuturna et a&longs;&longs;idua oppugnandi per&longs;eue <lb/>rantia tempore/fecunditate labefactat atque per&longs;ternit. </s> | <p id="N40274F" type="main"> |
| | <s id="N402751">Ad rem redeo. </s> |
| <s>&quml; multa ho <lb/>minum manufacta et legimus & uidemus <expan abbr="nullã">nullam</expan> præ&longs;ertim ob <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <pb xlink:href="004/01/041.jpg"/>non dura&longs;&longs;e/ni&longs;i quod cum natura rerum contenderint. </s> | <s id="N402754">Non hic in&longs;i&longs;tam <expan abbr="refer&etilde;s">referens</expan> quo pacto foci <expan abbr="ue&longs;tibulũ">ue&longs;tibulum</expan> <lb/><expan abbr="præfurniũque">præfurniunque</expan> te&longs;tudinare/et <expan abbr="interior&etilde;">interiorem</expan> <expan abbr="igniũ">ignium</expan> &longs;edem coaptare oper <lb/>teat/ ut extuans flamma re&longs;piret/ ut &longs;uis qua&longs;i limitibus coberce <lb/>atur/ut inunum ad opus coquendi confluat tota ignium uis atque<lb/>con&longs;piret. </s> |
| | <s id="N402772">Neque pro&longs;equar quo pacto &longs;en&longs;im &longs;uccendere et ignem <lb/>non intermittere u&longs;que dum <expan abbr="flãma">flamma</expan> ad <expan abbr="&longs;upremũ">&longs;upremum</expan> u&longs;que <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> fumo <lb/>&longs;a exeat: et <expan abbr="&longs;ũmi">&longs;ummi</expan> intra fornacem lapides cande&longs;cant/et coctum la <lb/>pidem <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e ni&longs;i cum <expan abbr="flãmis">flammis</expan> turgefacta quæ <expan abbr="circũhiarat">circunhiarat</expan> fornax <lb/>&longs;e&longs;e receperit atque per&longs;trinxerit. </s> |
| <s>Eum qui <lb/>ponte nauibus producto obequitare in&longs;tituerat mare quis non irri <lb/>deat: aut potius <expan abbr="in&longs;ol&etilde;tis">in&longs;olentis</expan> oderit in&longs;aniam? </s> | <s id="N402799">Mirum inquo naturam &longs;pectes <lb/>elementi. </s> |
| | <s id="N40279E">Nam &longs;i calce cocta ignem &longs;ubdemeris/fiet calcaria &longs;en <lb/>&longs;im minus in imo calens/ in &longs;ummo uero magis multo reddetur <lb/>ignita. </s> |
| <s>Portum Claudii &longs;ub <lb/>ho&longs;tia: et apud Teracinam portum Adrian<gap/>opera omni exparte <lb/>alioquin æterna/tamen uidemus iam tum pridem ob&longs;tru&longs;is hare <lb/>na faucibus & repleto &longs;inu penitus defeci&longs;&longs;e mare <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> intermi&longs; <lb/>&longs;a illuctatione a&longs;&longs;idua lace&longs;&longs;ente & in dies peruincente. </s> | <s id="N4027A5">Nunc quoniam his operibus perficiendis <expan abbr="nõ">non</expan> calce <expan abbr="tantũ/">tantun/</expan> <lb/><expan abbr="uerũ">uerum</expan> et harena opus <expan abbr="&etilde;">em</expan>: de harena ip&longs;a nobis <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t.</s> |
| | </p> |
| <s>Quid <expan abbr="tũ">tum</expan> <lb/>putas futurum ubi aut impetentium aquarum uim: aut ruentium <lb/>rupium molem omnino arcere propellereque in&longs;titueris? </s> | <p id="N4027BD" type="main"> |
| | <s id="N4027BF"><expan abbr="Harenarũ">Harenarum</expan> tria &longs;unt genera/ Fo&longs;&longs;icea/Fluuiatilis/Marina. </s> |
| <s>Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ita &longs;int aduerti&longs;&longs;e oportet nequid eiu&longs;modi aggrediamur quod <lb/>ip&longs;um non recte cum rerum natura conueniat. </s> | <s id="N4027C5">Om <lb/><expan abbr="niũ">nium</expan> optima fo&longs;&longs;icea. </s> |
| | <s id="N4027CD">Atque ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> multiplex e&longs;t/Nigra/Cana/ <pb xlink:href="004/01/065.jpg"/>rubra et carbunculus et glarco&longs;a. </s> |
| <s>Proxime <expan abbr="cauendũ">cauendum</expan> <lb/>e&longs;t nequid ad te recipias in quo perficiundo ip&longs;e tibi deficias re <expan abbr="ĩ">im</expan> <lb/>perfecta. </s> | <s id="N4027D8">Siquis me roget quidnam e&longs;&longs;e <lb/>harenam &longs;tatuam: fortallis dixero eam e&longs;&longs;e/qua maioribus <expan abbr="cõfra">confra</expan> <lb/>ctis lapidibus minutulis con&longs;tet lapilli&longs;culis: Tamet&longs;i Vitruuio <lb/>placuit harenam/et præ&longs;ertim in ætruria/quam carbunculum di <lb/>cunt/genus e&longs;&longs;e quoddam teraæ ignibus a rerum natura intra <expan abbr="mõ">mom</expan> <lb/>tes inclu&longs;is peru&longs;tæ et redditæ/ut &longs;it iam terra non cocta &longs;olidior <lb/>et tofo ip&longs;o mollior. </s> |
| | <s id="N4027EF">Verum inter ha&longs;ce omnes harenas <expan abbr="praferũt">praferunt</expan> <lb/>carbunculum. </s> |
| <s>Tarquinum regem Romanorum/ni &longs;uperi dii amplitu <lb/>dini urbis faui&longs;&longs;ent/ni cre&longs;cente imperio &longs;atis opum ad tantam in <lb/>cohatam magnificentiam &longs;uppedita&longs;&longs;ent/quis non uitupera&longs;&longs;et/ <lb/>quod templi fundamentis iaciundis <expan abbr="totã">totam</expan> futuri operis impen&longs;am <lb/>profudi&longs;&longs;et? </s> | <s id="N4027F8">Aduerti romæ publicis ædificiis u&longs;os no in po&longs;tre <lb/>mis rubra: Caua intra fo&longs;&longs;iceas ultima e&longs;t: Glareo&longs;a fundamentis <lb/>farciundis <expan abbr="cõmoda">commoda</expan> e&longs;t: Sed inter primarias proximo loco <expan abbr="ãnume">annume</expan> <lb/>rant glaream <expan abbr="tenuior&etilde;">tenuiorem</expan> præ&longs;ertim quæ angularis et ab omni terræ <lb/><expan abbr="ĩmixtione">immixtione</expan> <expan abbr="īmunis">immunis</expan> &longs;it: uti e&longs;t quæ apud uilumbros abunde &longs;uppe <lb/>ditat: Subinde harenam probant/quæ ex fluento po&longs;t primam iu <lb/><expan abbr="premã">premam</expan> cutem abrepta eximatur: Et inter fluuiatiles torrentium/ <lb/>et inter ha&longs;ce utilior quæ intra <expan abbr="mõtes">montes</expan> pronioribus profluuiis &longs;ub <lb/>&longs;titit. </s> |
| | <s id="N402825">Extremo uenit loco harena quæ ex mari excepta &longs;it: et <expan abbr="īter">inter</expan> <lb/>maritimas nigrantem ac uitro&longs;am non omnino uituperant. </s> |
| <s>Accedit quod non modo quid queas/uerum & quid <lb/>deceat non in po&longs;tremis con&longs;iderandum e&longs;t. </s> | <s id="N40282E">Apud <lb/>Picentes agro &longs;alernitano harenam ex mari &longs;umptam fo&longs;&longs;iceæ <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="po&longs;tponũt">po&longs;tponunt</expan>: Sed eius regionis non omni ex littore de&longs;umptam pro <lb/>bant: Nam <expan abbr="cõpertum">compertum</expan> quidem habent littoribus/quæ ad hau&longs;tros <lb/><expan abbr="excipi&etilde;dos">excipiendos</expan> pateant/harenam e&longs;&longs;e <expan abbr="omniũ">omnium</expan> deterrimam: Quæ u<gap/>io <lb/>ad lybicum <expan abbr="&longs;pect&etilde;t">&longs;pectent</expan> littora/ea quidem harenam &longs;erre minime po&longs; <lb/>&longs;imam. </s> |
| | <s id="N402855">At inter maritimas harenas e&longs;&longs;e <expan abbr="cõmodiorem">commodiorem</expan> <expan abbr="c&etilde;&longs;tat/quæ">cen&longs;tat/quæ</expan> <lb/>ad rupes &longs;ub&longs;ideat: grano ue cra&longs;&longs;iore &longs;it. </s> |
| <s>Rhodopen Thraci <lb/>am meretricem illam celebrem & &longs;uorum temporum memoriam <lb/>non laudo: Quæ &longs;ibi &longs;epulchrum incredibili <expan abbr="ĩpen&longs;a">impen&longs;a</expan> condi iu&longs;&longs;it: <lb/>Nam ea quidem & &longs;i meretricio quæ&longs;tu regias adepta e&longs;&longs;et opes <lb/>regio tamen digna &longs;epulchro <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> fuit. </s> | <s id="N402862">Atqui <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> harene qui <lb/>dem cur <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="differãt">differant</expan> inter &longs;e: <expan abbr="Nãque">Nanque</expan> marina inharc&longs;cit difficile et <lb/>&longs;al&longs;ugine di&longs;&longs;olubilis made&longs;cit <expan abbr="cõtinuo">continuo</expan> atque &longs;ubfluit: Inde igitur <lb/>onera ægre et <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> fidi&longs;&longs;ime &longs;u&longs;tinet. </s> |
| | <s id="N402883">Fluuiatilis quoque humecti <lb/>or e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> fo&longs;&longs;icea: eaque de re ductibilior et tectoriis habilior. </s> |
| <s>At reginam Cariæ ar <lb/>temi&longs;iam contra non uitupero/quæ <expan abbr="amãti&longs;&longs;imo">amanti&longs;&longs;imo</expan> et digni&longs;&longs;imo ui <lb/>ro &longs;epulchrum condidit magnificenti&longs;&longs;imum: <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> quoque in his <lb/>mode&longs;tiam probem. </s> | <s id="N40288C">Fo&longs;&longs;i <lb/>cea propter <expan abbr="pinguedin&etilde;">pinguedinem</expan> tenacior: &longs;ed facit rimas: ea de re c&untilde; came <lb/>rationibus <expan abbr="adigunt/nõ">adigunt/non</expan> ad tectoria. </s> |
| | <s id="N40289B">Sed erit harena optima &longs;uo in <lb/>genere quæque fricata et p&longs;tricta manibus &longs;tridorem faciat: et quæ <lb/>in candidam ue&longs;tem excepta non coinquinabit: neque terram &longs;ub&longs;i <lb/><expan abbr="dent&etilde;">dentem</expan> relinquet. </s> |
| <s>Mecenatem increpabat Horatius quod ædifi <lb/>cando in&longs;aniret. </s> | <s id="N4028A7">Contra erit harena <expan abbr="nõ">non</expan> bona: quæ per &longs;e lenis et re <lb/><expan abbr="quie&qtilde;">quiequae</expan> a&longs;pera: et colore odoreque luteam <expan abbr="terrã">terram</expan> <expan abbr="imite&ttilde;">imitetur</expan>: quæ ue intra <pb xlink:href="004/01/066.jpg"/><expan abbr="aquã">aquam</expan> exagitata/aquam reddet <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> turbulentam et limo&longs;am: <lb/>quæ ue in area relicta ilico herbe&longs;cet: eritque <expan abbr="nõ">non</expan> bona/que dudum <lb/>conuecta diu extiterit &longs;ub aere ad &longs;olem et lunam et pruinas: nam <lb/>terrico&longs;a efficitur et putris: et perinde cum ad producenda aibu <lb/>&longs;cula et caprificos parata: tum ad continendam &longs;tructuram infir <lb/>mi&longs;&longs;ima.</s> |
| | </p> |
| <s>Mihi uero apud Cornelium tacitum probatur is <lb/>qui othoni &longs;epulchrum po&longs;uit modicum/&longs;ed man&longs;urum. </s> | <p id="N4028D4" type="main"> |
| | <s id="N4028D6">Diximus de materia/lapide/calce/et harena: quæ a maioribus pro<lb/>barentur. </s> |
| <s>Quod <lb/>& &longs;i in priuatis monumentis mode&longs;tiam/in publicis magnificen <lb/>tiam exigunt publica etiam interdum priuatorum mode&longs;tia col <lb/>laudantur. </s> | <s id="N4028DB">Sed locis <expan abbr="nõ">non</expan> omnibus dabitur/ut ea pro in&longs;tituto rebus <lb/>agendis <expan abbr="cõmoda">commoda</expan> et parabilia <expan abbr="ĩueniamus">inueniamus</expan>. </s> |
| | <s id="N4028EC">A&longs;iam aiebat Cicero pro <lb/>pter copiam marmoris/&longs;emper ædificiorum et &longs;ignorum gloria <lb/>florui&longs;&longs;e: At marmora locis omnibus <expan abbr="nõ">non</expan> inuenies: alibi aut nullus <lb/>e&longs;t lapis: aut &longs;i e&longs;t/is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ad omnem u&longs;um e&longs;t habilis. </s> |
| <s>Pompeii theatrum <expan abbr="obegregiã">obegregiam</expan> opis <expan abbr="magnitudin&etilde;">magnitudinem</expan> et di <lb/>gnitatem laudibus et admiratione pro&longs;equimur. </s> | <s id="N402901">Tota <lb/>italia ab ea parte quæ ad meridiem uergit/fo&longs;&longs;iceam reperiri hare <lb/>nam te&longs;tantur: ab apennino citra non reperiri. </s> |
| | <s id="N402908">Babylones inquit <lb/>Plinius bitumine: Carthaginen&longs;es luto utuntur. </s> |
| <s>Dignum opus <lb/>et Pompeio et uictrice Roma. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N40290D">Alibi omnino la <lb/>pidis inopia cratibus et argilla <expan abbr="ædificãt">ædificant</expan>. </s> |
| | <s id="N402916">Budinos refert Herodo <lb/>tus cum priuatas/tum etiam publicas ædes non re alia ædificare <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ligno: ut etiam urbis moenia atque ip&longs;a deorum &longs;imulacra &longs;int <lb/>apud eos lignea. </s> |
| <s>Sed Neronis ædificandi in&longs;aniam <lb/>et ua&longs;ti&longs;&longs;imorum operum ad&longs;oluendorum furorem non omnes pro<lb/>bant: Tum et eum qui tam multis hominum milibus <expan abbr="mõt&etilde;">montem</expan> apud <pb xlink:href="004/01/042.jpg"/>puteolos non foderit quis non malit ultiori aliqua in re tantum o <lb/>peræ atque impen&longs;e con&longs;ump&longs;i&longs;&longs;e. </s> | <s id="N402922">Neuros ligno penitus carere ait Mella: ut ligno <lb/>rum loco &longs;uccedere cogantur o&longs;&longs;a. </s> |
| | <s id="N402927">Aegypto iumentorum &longs;ege&longs;ti <lb/>onibus focum fouent. </s> |
| <s>Eliogaballi prodigio&longs;am <expan abbr="in&longs;ol&etilde;">in&longs;olem</expan> <lb/>tiam quis non dete&longs;tabitur. </s> | <s id="N40292C">Hine e&longs;t ut alii alia &longs;ibi habere pro nece&longs;&longs;i <lb/>tate et rerum oportunitate diuer&longs;oria cogantur. </s> |
| | <s id="N402931">Apud ægyptios <lb/>&longs;unt qui uel regias domos harundinibus: apud Indos qui <expan abbr="cætarũ">cætarum</expan> <lb/>co&longs;tis &longs;ibi <expan abbr="ædific&etilde;t">ædificent</expan>. </s> |
| <s>Cogitarat enim columnam ponere in <lb/>gentem/per quam intrin&longs;ecus ad &longs;ummum con&longs;cenderetur: ut il <lb/>lic Eliogabal&longs;um deum/cui e&longs;&longs;et initiatus/locaret: Sed non in<gap/><expan abbr="&etilde;">em</expan> <lb/>to tam ua&longs;to &longs;axo conqui&longs;ito u&longs;que ad <expan abbr="thebaid&etilde;">thebaidem</expan> de&longs;titit. </s> | <s id="N402940">Apud Dedaliam in Sardis &longs;uffo&longs;&longs;a tellure ha <lb/>bitare &longs;cribit Diodorus. </s> |
| | <s id="N402945">Carris Arabiæ oppido muros domo&longs;que<lb/>ma&longs;&longs;is efficiunt &longs;alis. </s> |
| <s>His etiam <lb/>addendum e&longs;t nequid aggrediare quod ip&longs;um & &longs;i alioquin utile <lb/>dignum ac <expan abbr="nõ">non</expan> penitus difficile factu &longs;it facultatibus et temporis <lb/>oportunitate &longs;uppeditantibus/tamen &longs;it ip&longs;um eiu&longs;modi ut bre <lb/>ui aut &longs;ucce&longs;&longs;oris negligentia aut incolarum tedio <expan abbr="defecturũ">defecturum</expan> &longs;it. <lb/></s> | <s id="N40294A">Sed de his alias. </s> |
| | <s id="N40294D">Itaque ut diximus <expan abbr="nõ">non</expan> omni <lb/>loco eadem lapidis harenæque et huiu&longs;modi e&longs;t copia: Sed diuer&longs;is <lb/>diuer&longs;a et naturæ et <expan abbr="rerũ">rerum</expan> exi&longs;tit ratio atque modus: Iccirco his uti <lb/>oportet quæ &longs;uppeditant: et in his ip&longs;is adhibenda e&longs;t cautio: pri <lb/>mo ut habiliores et <expan abbr="cõmodiores/&longs;electos">commodiores/&longs;electos</expan> parato&longs;que habeamus: pro <lb/>xime ut ædificando aptioribus utamur/&longs;uis quibu&longs;que locis <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> <lb/>recte di&longs;partiendo.</s> |
| <s>Fo&longs;&longs;am quinque remibus nauigabilem ab Auerno u&longs;que <expan abbr="ho&longs;tiã">ho&longs;tiam</expan> a Ne <lb/>rone in&longs;titutam cum alias ob res uitupero/ tum etiam quod in ea <lb/><expan abbr="&longs;eruãda">&longs;eruanda</expan> perpetuam eternamque imperii felicitatem et huius rei &longs;tu <lb/>dio&longs;os continue principes de&longs;idera&longs;&longs;et. </s> | </p> |
| | <p id="N40296C" type="main"> |
| <s>Quæ cum ita &longs;int officii <lb/>erit ea &longs;pecta&longs;&longs;e quæ recen&longs;uimus: hoc e&longs;t quid &longs;it quod agas/ & <lb/>quid quo agas loco: et qui &longs;is qui id agas: Et pro eius dignitate et <lb/>u&longs;u rem totam con&longs;tituere nimirum hominis erit bene co&longs;ulti et <lb/>con&longs;iderati. </s> | <s id="N40296E"><expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> ut paratis rebus/que <expan abbr="rec&etilde;&longs;uimus/materia/lapide/calce/">recen&longs;uimus/materia/lapide/calce/</expan> <lb/>harena: <expan abbr="nũc">nunc</expan> de <expan abbr="cõ&longs;truendi">con&longs;truendi</expan> ædificii ratione et modo <expan abbr="trã&longs;igamus">tran&longs;igamus</expan>. <pb xlink:href="004/01/067.jpg"/>Nam ferrum quidem æs atque <expan abbr="plũbum">plumbum</expan> et uitrum er reliqua i&longs;tiu&longs; <lb/>modi ut pares nihilo plus opus e&longs;t indu&longs;tria, &quml; ut coem<gap/>s atque in <lb/>unum cogas/quoad inopere pficiundo non de&longs;int: tam et&longs;i de his <lb/><expan abbr="&longs;elig&etilde;dis">&longs;eligendis</expan> et <expan abbr="di&longs;tribu&etilde;dis">di&longs;tribuendis</expan> dicemus &longs;uo loco/quæ ad operis orr<gap/><expan abbr="m&etilde;">men</expan> <lb/><expan abbr="torũque">torunque</expan> rationem ab&longs;oluendam <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan>: Atque nos qua&longs;i opus fac <lb/>turi &longs;imus et manu ædificaturi ab ip&longs;is <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> rem oidiri ag <lb/>grediemur: Sed hic prius e&longs;t ut iterum admoneam/pen&longs;anda e&longs;&longs;e <lb/>tempora cum publica/tum et priuata no&longs;tra <expan abbr="no&longs;trorũque">no&longs;trorunque</expan> eiu&longs;modi <lb/>&longs;int: nequid aggrediamur: in quo perturbatis rebus aut inuidiam <lb/>captes &longs;i p&longs;eueres æd<gap/><expan abbr="icãdo">icando</expan>: aut di&longs;pendium &longs;i de&longs;eras. </s> |
| | <s id="N4029C2">Adde quod<lb/>et naturæ tempora inprimis erunt <expan abbr="ob&longs;eruãda">ob&longs;eruanda</expan>: Nam uidere qdem <lb/>licet/uti ea quæ p hyemem ædificantur/locis præ&longs;ertim frigidis <lb/>gelent: Ea uero quæ p æ&longs;tatem/locis præ&longs;ertim æ&longs;tuo&longs;is ar<gap/><expan abbr="&longs;cãt/">&longs;cant/</expan> <lb/>prius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cohereant. </s> |
| <s>His notatis atque animaduer&longs;is lu&longs;tranda tibi crunt re <lb/>liqua/an &longs;int eorum quæque recte definita et apte &longs;uis locis di&longs;tri <lb/>buta: Quo pro munere obeundo ip&longs;um te ita compares opus e&longs;t: <lb/>ut in omni rerum i&longs;tarum aduer&longs;ione præ te feras turpe ducere te <lb/>non id a&longs;&longs;equi quoad in te &longs;it: Vtaliud alibi opus nullum pari <lb/>factum impen&longs;a et &longs;imili ductum oportunita<gap/>e po&longs;&longs;it/ aut &longs;pecta <lb/>ri lubentius/aut laudari uberius. </s> | <s id="N4029DA">Hinc igitur admonebat Frontinus architectus <lb/>e&longs;&longs;e ad opus exequendum apta <expan abbr="accõmodataque">accommodataque</expan> tempora: quæ &longs;unt <lb/>a chalendis aprilis/ad <expan abbr="chal&etilde;das">chalendas</expan> u&longs;que <expan abbr="nou&etilde;bris/intermi&longs;&longs;o">nouembris/intermi&longs;&longs;o</expan> æ&longs;tatis <lb/>feruore. </s> |
| | <s id="N4029EF">Sed pro locorum uarietate et coelo opus <expan abbr="maturandũ">maturandum</expan> aut <lb/><expan abbr="producendũ">producendum</expan> &longs;tatuo. </s> |
| <s>Neque enim &longs;at e&longs;t i&longs;tiu&longs;modi in <lb/>rebus non contenni/&longs;ed probari quidem in primis <expan abbr="c&etilde;decet/et">cendecet/et</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>haberi ut imitentur. </s> | <s id="N4029FB">Itaque &longs;i cum his <expan abbr="cũque">cunque</expan> cæteris rebus quæ &longs;upra <lb/>recen&longs;uimus/bene tibi conueniet: erit demum area futuri operis <lb/><expan abbr="de&longs;crib&etilde;da/&longs;ignatis">de&longs;cribenda/&longs;ignatis</expan> in &longs;olo &longs;paciis &longs;ua et linearum et angulorum <lb/>dimen&longs;ione.</s> |
| | </p> |
| <s>Quare &longs;eueros e&longs;&longs;e nos et per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dilig&etilde;tes">diligentes</expan> re <lb/>rum explicatores oportet: Et curandum ut cum nihil non elegans <lb/>& probati&longs;&longs;imum interponatur: tum et omnia inter &longs;e mutuo ad <lb/>dignitatem gratiamque conueniant/u&longs;que adeo ut quicquid addide <lb/>ris aut mutaris aut detraxeris uitio&longs;ius id et d<gap/>terius futurum &longs;it <lb/>Sed rerum i&longs;tarum iterum atque <expan abbr="iterũ">iterum</expan> admoneo/fac &longs;it moderatiix <lb/>peritorum prudentia et con&longs;ilium eorum/ qui &longs;pectaturi &longs;int rec <lb/>ro aliquo & &longs;incero cum iudicio. </s> | <p id="N402A0B" type="main"> |
| | <s id="N402A0D">At &longs;unt qui <expan abbr="admon&etilde;t">admonent</expan> bonis initiis inchoandam e&longs;&longs;e <expan abbr="ædification&etilde;">ædificationem</expan>: <lb/>pmaximi quidem intere&longs;&longs;e quo quidque temporis mom<gap/>o in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>præ&longs;entium numero <expan abbr="c&etilde;">cem</expan> occeperit. </s> |
| <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> i&longs;torum <expan abbr="&longs;cīa">&longs;cina</expan> et <expan abbr="ĩ&longs;titutis">in&longs;titutis</expan> m<gap/>gis <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> priuata uoluntate & &longs;en&longs;u dabitur/ut quæ agas uel <expan abbr="optĩa">optina</expan> &longs;int/ <pb xlink:href="004/01/043.jpg"/>uel optimis &longs;imilia. </s> | <s id="N402A26">Lutius Tarutius urbis Romæ <lb/><expan abbr="natal&etilde;">natalem</expan> diem adinueni&longs;&longs;e fortunæ &longs;ucce&longs;&longs;ibus <expan abbr="ãnotatis">annotatis</expan> <expan abbr="prædica&ttilde;">prædicatur</expan>: <lb/><expan abbr="Tantãque">Tantanque</expan> habere uim ad res futuras ip&longs;um hoc initii <expan abbr="momentũ">momentum</expan> pu <lb/>tarunt &longs;apienti&longs;&longs;imi ueteres: ut fui&longs;&longs;e Iulius firmicus maternus re <lb/>ferat/qui <expan abbr="mũdi">mundi</expan> <expan abbr="geniturã">genituram</expan> ex rerum euentibus <expan abbr="cõpertam">compertam</expan> fecerint: <lb/>ac de ea re accurati&longs;&longs;ime &longs;crip&longs;erint. </s> |
| | <s id="N402A51"><expan abbr="Nãque">Nanque</expan> E&longs;culapius Annubius <lb/>que: et i&longs;tos &longs;ecuti Peto&longs;iris et Necep&longs;o &longs;ic fui&longs;&longs;e hanc affirmant: <lb/>&longs;urgente ab orizonte Cancro et luna ex dimidio/ &longs;ole in leone/&longs;a <lb/>turno in capricorno/ioue in &longs;agittario/marte in <expan abbr="&longs;corpiõe/uencre">&longs;corpione/uencre</expan> <lb/>in libra/mercurio in uirgine. </s> |
| <s>Demum peritorum uoce probari quod agas <lb/>profecto pulcherrimum e&longs;t: & &longs;atis &longs;uperque approbant qui melio <lb/>ra non afferunt: ex qua re &longs;ractum quoque uoluptatis capias <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>nemo i&longs;torum qui &longs;apiunt non a&longs;&longs;entiantur: Et conferet <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> <lb/>audi&longs;&longs;e: Nam interdum cuenit/ut etiam i&longs;tarum rerum imperiti <lb/>ea dicant quæ minime a&longs;pernenda periti&longs;&longs;imis uideantur.</s></p><p type="main"> | <s id="N402A63">Et profecto <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> &longs;i recta interpre <lb/>tamur <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> pleri&longs;que <expan abbr="ī">im</expan> rebus po&longs;&longs;unt. </s> |
| | <s id="N402A74">Nam et qd illud qd <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> <pb xlink:href="004/01/068.jpg"/>die brumali pulegium <expan abbr="aridũ">aridum</expan> flore&longs;cere/inflatas ue&longs;icas di&longs;rumpi <lb/><expan abbr="&longs;alictorũ">&longs;alictorum</expan> folia: <expan abbr="Malorũ">Malorum</expan> grana uerti ac <expan abbr="circũagi/murũque">circunagi/murunque</expan> iocu&longs;cu <lb/>lis fibras numero indies ad lunæ numerum <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> atque æquari. <lb/></s> |
| <s>Cum uero tota ædificii ratio ex &longs;ingulis modulorum partibus ita <lb/>erit apud te &longs;pectata et cognita: ut nihil non animaduer&longs;um: nihil <lb/>non adnotatum u&longs;piam relinquatur: & interea ita omnino decre <lb/>ueris ædificare: et apud te con&longs;tabit unde &longs;umptibus oportune &longs;a <lb/>ti&longs;fiat/parabis reliqua ad opus ip&longs;um exequendum nece&longs;&longs;aria: ne <lb/>quid inter ædificandum de&longs;it: quod a perficiundi operis celerita <lb/>te auocet. </s> | <s id="N402A97">Ego uero et&longs;i i&longs;tius di&longs;ciplinæ profe&longs;&longs;oribus et <expan abbr="t&etilde;porum">temporum</expan> ob&longs;eruato <lb/>ribus non <expan abbr="tantũ">tantum</expan> tribuam/ut eos <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> &longs;uis po&longs;&longs;e artibus <expan abbr="certã">certam</expan> <lb/>præ&longs;tare <expan abbr="fortunã">fortunam</expan> <expan abbr="rebusinõ">rebusinon</expan> <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> e&longs;t ut <expan abbr="a&longs;pernãdos">a&longs;pernandos</expan> ducam <expan abbr="&longs;iquãdo">&longs;iquando</expan> <lb/><expan abbr="di&longs;put&etilde;t">di&longs;putent</expan> præ&longs;cripta i&longs;tiu&longs;modi <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> <expan abbr="mon&etilde;te">monente</expan> coelo <expan abbr="utrãque">utranque</expan> in par <lb/>tem po&longs;&longs;e &quml; <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan>. </s> |
| | <s id="N402AD9">Sed uti ea &longs;e&longs;e <expan abbr="h&etilde;at">henat</expan> res/&longs;erua&longs;&longs;e quæ admo <lb/>nent: aut <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <expan abbr="proderũt">proderunt</expan> &longs;i uera &longs;unt: aut <expan abbr="minimũ">minimum</expan> nocebunt &longs;i <lb/><expan abbr="erũt">erunt</expan> fal&longs;a. </s> |
| <s>Nam cum &longs;int plura quibus ad opus ab&longs;oluendum <expan abbr="ĩdi">indi</expan> <lb/>geas: cumque illorum quid uis ni ad&longs;it omnem &longs;tructuram po&longs;&longs;it <lb/>aut impedire aut uitiare/officii erit nihil neglexi&longs;&longs;e/quod confe <lb/>rat &longs;i ad&longs;it: aut noceat/&longs;i de&longs;it. </s> | <s id="N402AF3"><expan abbr="Adder&etilde;">Adderem</expan> hic aliqua ridenda/quæ ueteres probauere in <lb/>choandis rebus: &longs;ed nolim <expan abbr="interpreten&ttilde;">interpretentur</expan> &longs;ecus atque res ferat: Et pro <lb/>fecto ridiculi: qui bono item omine <expan abbr="cũ">cum</expan> cæteras res: tum et <expan abbr="ĩprimis">imprimis</expan> <lb/>areæ <expan abbr="præ&longs;cription&etilde;">præ&longs;criptionem</expan> inire iu&longs;&longs;erint. </s> |
| | <s id="N402B0F">Veteres his <expan abbr="&longs;up&longs;tit&etilde;ibus">&longs;up&longs;titenibus</expan> adeo <lb/><expan abbr="uacabãt">uacabant</expan>: ut e&longs;&longs;e <expan abbr="primũ">primum</expan> militem in delectu <expan abbr="cõ&longs;cribendo">con&longs;cribendo</expan> <expan abbr="curar&etilde;t">curarent</expan>: ne <lb/>ei e&longs;&longs;et <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> ulla ex parte <expan abbr="infau&longs;tũ">infau&longs;tum</expan>: tum et <expan abbr="lu&longs;trãda">lu&longs;tranda</expan> colonia atque<lb/>exercitu bonis nominibus <expan abbr="eligebãt/qui">eligebant/qui</expan> ho&longs;tias ducerent: et locan <lb/>dis uectigalibus cen&longs;ores <expan abbr="Lucrinũ">Lucrinum</expan> lacum ob nominis felicitatem <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="oĩum">oinum</expan> <expan abbr="primũ">primum</expan> in&longs;tituere: Tum et malo <expan abbr="noĩs">noins</expan> omine pmoti quæ <lb/>prius <expan abbr="epidãnum">epidannum</expan> <expan abbr="uocaba&ttilde;">uocabatur</expan>: ne <expan abbr="indãnum">indannum</expan> eo <expan abbr="nauigãtes">nauigantes</expan> ire <expan abbr="diceren&ttilde;">dicerentur</expan>: <lb/><expan abbr="Dyrrachiũ">Dyrrachium</expan> appellari uoluere. </s> |
| <s>Dauid et Salomon hebreorum re <lb/>ges facturi <expan abbr="t&etilde;plum">templum</expan> hiero&longs;olimis/cum maximam uim auri/argen <lb/>ti/æris/lignorum/lapidi&longs;que & eiu&longs;modi para&longs;&longs;ent: tum et neqd <lb/>dee&longs;&longs;et quod ad rei facilitatem & celeritatem faceret/ a proximis <lb/>regibus multa <expan abbr="fabrorũ">fabrorum</expan> milia et architectos accer&longs;ui&longs;&longs;e &longs;cribit Eu <lb/>&longs;ebius Pamphilus. </s> | <s id="N402B6A">Eadem <expan abbr="rõne">ronne</expan> et Beneuentum/quod <lb/>prius Maloeton <expan abbr="dicere&ttilde;">diceretur</expan> <expan abbr="nũcupauere">nuncupauere</expan>. </s> |
| | <s id="N402B7B">Rideo hic: nam bona etiam <lb/>uerba et <expan abbr="precãtia">precantia</expan> adiungi placet. </s> |
| <s>Quod factum quidem uehementer probo: <expan abbr="Nã">Nam</expan> <lb/>affert nimirum operi dignitatem: et auctoris gloriam accumulati <lb/>orem reddit: quod arte ac recte factum mature perfectum &longs;it apd <lb/>&longs;criptores celebratur. </s> | <s id="N402B84">Et &longs;unt qui <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan> hominum <lb/>uerba tanti <expan abbr="c&etilde;/ut">cen/ut</expan> uel a feris muti&longs;que rebus <expan abbr="audian&ttilde;">audiantur</expan>. </s> |
| | <s id="N402B95">Sino illud Ca <lb/>tonis uerbis la&longs;&longs;atas boues in&longs;taurari. </s> |
| <s>Alexander Macedo/quem refert Curtius/ <lb/>urbem apud Tanaim non <expan abbr="minimã">minimam</expan> ædifica&longs;&longs;e diebus non plus &longs;ep <lb/>tem. </s> | <s id="N402B9A">Solere <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> homines aiunt <lb/><expan abbr="ĩpetrare">impetrare</expan> a &longs;olo patrio uerbis et precibus/ut in&longs;uetas et alienas alat <lb/>arbores: ip&longs;a&longs;que arbores exorari po&longs;&longs;e ut <expan abbr="trã&longs;migrent/et">tran&longs;migrent/et</expan> in alieno <lb/>accre&longs;cant. </s> |
| | <s id="N402BAE">Iam mihi po&longs;tea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inepti <expan abbr="c&etilde;">cem</expan> <expan abbr="coepimus/aliorũ">coepimus/aliorum</expan> ineptias <lb/><expan abbr="rec&etilde;&longs;endo">recen&longs;endo</expan> illud ridiculi gratia non omittam/quod aiunt adeo au <lb/>diri <expan abbr="hominũ">hominum</expan> genus/ut rapam <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan> ampliorem cre&longs;cere: &longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/>&longs;eratur ob&longs;ecretur/ut &longs;ibi et familiæ et uicinis benigne conferat. <lb/></s> |
| <s>Et Nabuchodona&longs;or quod templum Beli ut &longs;cribit lo&longs;ephus <lb/>hi&longs;toricus/diebus quindecim ab&longs;oluerit: quod ue Babilonem tri <lb/>plici/uti aiunt/muro cinxerit diebus itidem quindecim. </s> | <s id="N402BD3">Quæ quidem res &longs;i ita &longs;unt: <expan abbr="nõ">non</expan> intelligo cur ocimum herbam pu <lb/>tent/quo magis cum maledictis et probris &longs;atum &longs;it/ eo fructus <lb/>lætiores afferre. </s> |
| | <s id="N402BDE">Sed mi&longs;&longs;a hæc faciamus. </s> |
| <s>Titus <lb/>quod murum &longs;tadiorum paulo minus quadraginta a&longs;truxerit. </s> | <s id="N402BE1">Cæterum præ&longs;tare qui <lb/>dem arbitror/&longs;i omni <expan abbr="opinionũ">opinionum</expan> incerta <expan abbr="&longs;uper&longs;titiõe">&longs;uper&longs;titione</expan> de&longs;pecta/rem <pb xlink:href="004/01/069.jpg"/>ip&longs;am &longs;ancte et religio&longs;e aggrediemur. </s> |
| | <s id="N402BF2">Ab Ioue principium mu <lb/>&longs;æ: iouis omnia plena: Ergo purificato animo: et &longs;ancte pi<gap/> ado <lb/>rato &longs;acrificio/inchoari tantam rem perplacebit: his maxime <gap/><lb/>bitis precibus ad &longs;uperos/ quibus <expan abbr="po&longs;ca&ttilde;/">po&longs;catur/</expan> ut opem <expan abbr="auxiliũque">auxiliunque</expan> præ <lb/>beant operi/et faueant cæptis/quoad fau&longs;te/ feliciter/ pro&longs;pereque<lb/>eucniat res: &longs;itque longa cum &longs;ua <expan abbr="&longs;uorũque">&longs;uorunque</expan> ho&longs;pitumque &longs;alute et &longs;alu <lb/>britate: cum rerum firmitate: animi æquabilitate: fortunarum in <lb/>cremento/et indu&longs;triæ fructu/et gloriæ propagatione: <expan abbr="bonorũqueomniũ">bonorunque<lb/>omnium</expan> phennitate/atque po&longs;teritate. </s> |
| <s>Se <lb/>miramis quod &longs;ingula maximorum murorum &longs;tadia apd Babilo <lb/>nem &longs;ingulis diebus perfecerit: quod ue murum ad cohercendum <lb/>latum &longs;tadiis ducentis admodum profundum atque latum dicbus <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>plus &longs;eptem duxerit. </s> | <s id="N402C18">De his hactenus.</s> |
| | </p> |
| <s>Sed de his alias</s></p><p type="main"> | <p id="N402C1B" type="head"> |
| | <s id="N402C1D">LEONIS BAPTISTAE ALBERTI DE <lb/>OPERE LIBER TERTIVS INCIPIT.</s> |
| <s>Quæ uero para&longs;&longs;e <expan abbr="cõuenit/nimirum">conuenit/nimirum</expan> hæc &longs;unt/calx/harena lapis <pb xlink:href="004/01/044.jpg"/>materia: item et ferrum et æs et plumbum et uitrum: et huiu&longs;mo <lb/>di. </s> | </p> |
| | <p id="N402C22" type="main"> |
| <s>Et inprimis fabros minime imperitos/minime leues/minime <lb/>incon&longs;tantes. </s> | <s id="N402C24">MNIS ASTR VENDI OPERIS RA <lb/>tio/hac una in re uer&longs;atur atque con&longs;umitur: ut <lb/>pluribus <expan abbr="ordīc">ordinc</expan> <expan abbr="cõge&longs;tis">conge&longs;tis</expan> et arte <expan abbr="cõpactis">compactis</expan> rebus: <lb/>&longs;eu &longs;int illi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quadrati lapides: &longs;eu cemen <lb/>ta: &longs;eu materia: &longs;eu qd aliud uis &longs;olida ex eis/ <lb/>et quoad eius fieri po&longs;&longs;it <expan abbr="ītegra">integra</expan> unitaque <expan abbr="cõ&longs;tru">con&longs;tru</expan> <lb/>ctio <expan abbr="pduca&ttilde;">pducatur</expan>. </s> |
| | <s id="N402C4F">Integra counitaque ea <expan abbr="dicen&ttilde;">dicentur</expan>, quo <lb/>rum partes a partibus neque re&longs;ectæ/ neque di&longs;iunctæ/ neque non &longs;uis <lb/>in&longs;itæ loeis &longs;int: Sed toto linearum tractu cohercant atque con&longs;e <lb/>quantur. </s> |
| <s>&longs;eligendos duco: quibus tu opus recte per&longs;criptum <lb/>&longs;edulo faciundum mandes atque commendes/ut probe perfiniant/ <lb/>maturæque ab&longs;oluant. </s> | <s id="N402C5C">In &longs;tructura igitur con&longs;idera&longs;&longs;e oportet/quænam in ea <lb/>primariæ &longs;int partes: et quæ <expan abbr="partiũ">partium</expan> lineæ atque ordiues. </s> |
| | <s id="N402C65">Structuræ <lb/>perficiundæ partes minime ob&longs;curæ &longs;unt. </s> |
| <s>Et in his omnibus probandis iuuabit ex pro <lb/>ximis quæ alibi inpromptu extant operibus ducere argumenta et <lb/>coniecturas quibus admonitus &longs;tatuas quid tua in re <expan abbr="agendũ">agendum</expan> &longs;it: <lb/>Namque in illis uitia & laudes notentur/eodem quoque in tuo futu <lb/>ra opere per&longs;imillima poteris arbitrari. </s> | <s id="N402C6A"><expan abbr="Nãque">Nanque</expan> <expan abbr="&longs;ũmum/infimũ/">&longs;ummum/infimun/</expan> <lb/>dextrum/ &longs;ini&longs;trum/ proximum/di&longs;tans: et quæ inter has extre <lb/>mitates intercurrant media/ex &longs;e patent: Sed quid cuique in&longs;it: cur <lb/>inter &longs;e differant: non <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="intelligũt">intelligunt</expan>. </s> |
| | <s id="N402C82">Neque enim <expan abbr="&etilde;">em</expan> opus tollere ut <lb/>putant imperiti/lapidem lapidi: et cementa cementis &longs;upera&longs;tru <lb/>ere: Sed diuer&longs;æ cum &longs;int partes: longe diuer&longs;is indigent rebus <lb/>et indu&longs;tria: Aliud enim fundamentis: aliud procinctui et coro <lb/>nis: Aliud angulis et apertionum labris: Aliud extr<gap/>is cuti <lb/>bus: Aliud intimis parietum infarctionibus et cra&longs;&longs;atio<gap/>ibus de <lb/>betur. </s> |
| <s>Nero princeps cum in&longs;ti <lb/>tui&longs;&longs;et centum ac uiginti pedum Romæ ad uenerationem &longs;olis co <lb/>lo&longs;&longs;um ponere: in quo &longs;uperiorum amplitudinem & magnificen <lb/>tiam &longs;uperaret/non prius loca&longs;&longs;e faciundum Zenodaro artifici p <lb/>ea tempora celebri ac &longs;ingulari &longs;cribit <expan abbr="Plinius/&qtilde;">Plinius/quae</expan> &longs;atis probatum <lb/>uidit quid in tanti operis artificio ualeret facto in gallia apud ar <lb/>uernos collo&longs;o miri ponderis. </s> | <s id="N402C99">Quod autem cuique debeatur/ no&longs;trum erit pro&longs;equi, <pb xlink:href="004/01/070.jpg"/>In his <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ab&longs;oluendis ab ip&longs;is <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> incipiemus: eos ut di <lb/>ximus imitati: qui manu &longs;int opus effecturi.</s> |
| | </p> |
| <s>Atque hi&longs; o&longs;titutis ad cætera pro&longs;equa <lb/>mur. </s> | <p id="N402CAA" type="main"> |
| | <s id="N402CAC"><expan abbr="Fundamentũ/ni">Fundamentun/ni</expan> fallimur/&longs;tructuræ pars <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: &longs;ed locus uideli <lb/>cet ac &longs;edes: <expan abbr="ĩ">im</expan> qua &longs;tructura ip&longs;a <expan abbr="toll&etilde;da">tollenda</expan> <expan abbr="&longs;tatu&etilde;daque">&longs;tatuendaque</expan> &longs;it. </s> |
| <s>Atqui nos quidem in huiu&longs;modi rebus/quæ ad opus ædi&longs;i <lb/>ciorum commoda &longs;unt/recen&longs;endis/ea referamus quæ d<gap/>i uete <lb/>res tradidere: Præ&longs;ertim Theophra&longs;tu&longs; / Ari&longs;toteles/Cato/ Var <lb/>ro/Plinius/Vitruuiu&longs;que. </s> | <s id="N402CC4">Nam &longs;i da <lb/>bitur area penitus &longs;olida atque <expan abbr="oĩo">oino</expan> <expan abbr="con&longs;tãs">con&longs;tans</expan> lapidea forta&longs;&longs;is: quales <lb/>apud Veios <expan abbr="nõnullas">nonnullas</expan> <expan abbr="ĩuenias">inuenias</expan>: <expan abbr="quænã">quænam</expan> tibi illic erunt fundamenta <lb/><expan abbr="iaciũda">iaciunda</expan> potius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut <expan abbr="&longs;tructurã">&longs;tructuram</expan> ip&longs;am attollas. </s> |
| | <s id="N402CEC">Apud Senas <expan abbr="ui&longs;un&ttilde;">ui&longs;untur</expan> <lb/>maximæ <expan abbr="turriũ">turrium</expan> moles/ip&longs;o primo et nudo in &longs;olo po&longs;itæ: E&longs;t <expan abbr="enĩ">enim</expan> <lb/>mons &longs;olidus &longs;ub&longs;tratus tofo. </s> |
| <s>Nam ea quidem longa ob&longs;eruatione <lb/><expan abbr="magis/&qtilde;">magis/quae</expan> ullis ingenii artibus cogno&longs;cuntur: Vt ab his qui i&longs;tiu&longs; <lb/>modi &longs;umma diligentia <expan abbr="adnotarunt/pet&etilde;da">adnotarunt/petenda</expan> &longs;int. </s> | <s id="N402CFF">Fundatione <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> hoc e&longs;t itione <expan abbr="ĩ">im</expan> fun <lb/>dum atque foffura erit opus ubi <expan abbr="firmũ">firmum</expan> &longs;tabileque folum pro&longs;ci&longs;&longs;a de <lb/>mi&longs;&longs;aque fouea <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> &longs;it: quod ip&longs;um fieri ferme pleri&longs;que <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <lb/>in locis <expan abbr="cõuer&longs;it">conuer&longs;it</expan>: de qbus po&longs;tea. </s> |
| | <s id="N402D20"><expan abbr="Cõmodum">Commodum</expan> <expan abbr="futurũ">futurum</expan> &longs;olum <expan abbr="ĩditio">inditio</expan> <lb/>erunt hæc/&longs;i mille aderunt herbæ/quæ humectis in locis <expan abbr="&longs;oleãt">&longs;oleant</expan>: <lb/>&longs;i arborem aut <expan abbr="nullã">nullam</expan> ferat: aut eam <expan abbr="tantũ">tantum</expan>: quæ ni&longs;i in præduro et <lb/>den&longs;i&longs;&longs;imo oriatur: Si <expan abbr="circũ">circum</expan> multo <expan abbr="erũt">erunt</expan> <expan abbr="oĩa">oina</expan> &longs;icci&longs;&longs;ima et penitus <lb/>arentia: Si lapido&longs;a lapide <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="minuto/nõ">minuto/non</expan> globeo: &longs;ed angulari &longs;o <lb/>lido præ&longs;ertim &longs;iliceo: Si &longs;ub &longs;e neque &longs;caturient fontes/neque fluen <lb/><expan abbr="tũ">tum</expan> puader: Fluenti. </s> |
| <s>Sequemur <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <lb/>ea colligentes: quæ probati&longs;&longs;imi ueteres pluribus et uariis locis trac <lb/>tauere. </s> | <s id="N402D5D">n. </s> |
| | <s id="N402D60">natura e&longs;t/ut aut rapiat &longs;empiterne quoad <lb/>motu ualeat/aut importet: Ea re fit ut plana/quæ propter fluuius <lb/>excurrit/&longs;oli <expan abbr="firmitat&etilde;">firmitatem</expan> <expan abbr="præ&longs;t&etilde;t">præ&longs;tent</expan> non <expan abbr="prius/&qtilde;">prius/quae</expan> ubi &longs;ub <expan abbr="alueũ">alueum</expan> de&longs;cen <lb/>deris. </s> |
| <s>Addemus etiam no&longs;tro pro more &longs;iqua ip&longs;i ex maiorum o <lb/>peribus aut ex peritorum artificum monitis adnotarimus: quæ u&longs; <lb/>la ex parte dicendis conferant: Et enim <expan abbr="percõmode">percommode</expan> fieri arbitror <lb/>&longs;i naturam rerum ip&longs;arum &longs;equentes ab his ip&longs;is incipiemus/quæ <lb/>prius ad hanc rem ædificatoriam &longs;ibi homines u&longs;urparunt. </s> | <s id="N402D79">Tu <expan abbr="prius&qtilde;">priusquae</expan> <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> fodere incipias angulos <expan abbr="arearũ">arearum</expan> et omnes <lb/>laterum lineas diligenti&longs;&longs;ime <expan abbr="iterũ">iterum</expan> atque iterum <expan abbr="ãnota&longs;&longs;e">annota&longs;&longs;e</expan> oportet: <lb/>quales futuri &longs;int et quo &longs;tatuantur loco: His angulis ponendis <lb/>norma opus e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> pu&longs;illa/&longs;ed prægrandi: quo <expan abbr="directionũ">directionum</expan> lineæ <lb/>certiores <expan abbr="cõ&longs;equan&ttilde;">con&longs;equantur</expan>: Normam ueteres <expan abbr="cõficiebant">conficiebant</expan> tribus rectis re <lb/>gulis in <expan abbr="unũ">unum</expan> <expan abbr="triangulũ">triangulum</expan> coniunctis: <expan abbr="quarũ">quarum</expan> erat una cubitos tris: al <lb/>tera quatuor: tertia cubitos erat quinque. </s> |
| | <s id="N402DB8">Atqui hos <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> angulos <lb/>ponere imperiti/ni&longs;i rebus omnibus quæ aream <expan abbr="occup&etilde;t/amotis">occupent/amotis</expan>: <lb/>et &longs;olo prius reddito uacuo et penitu&longs; complanato ne&longs;ciunt: Eaque<lb/>de re/ quod in ho&longs;tium agro moderantiu&longs; facerent/ repente rap <lb/>ti&longs; malleoli&longs;/fabro&longs; ua&longs;tatore&longs; ad <expan abbr="diru&etilde;da">diruenda</expan> et delenda omnia im <lb/>mittunt: Quorum e&longs;t error ca&longs;tigandu&longs;: Nam multa et fortu <lb/>næ iniuria/ et temporum aduer&longs;ita&longs; / et rerum ca&longs;u&longs; atque ne <lb/>ce&longs;&longs;itas po&longs;&longs;unt afferre: Quæ moneant uetentque nequid cæp <pb xlink:href="004/01/071.jpg"/>ta pro&longs;equare: Et interea dedecet profecto non parcere ueterum <lb/>laboribus/et con&longs;ulere ciuium <expan abbr="cõmodis/his">commodis/his</expan> quæ a&longs;&longs;uctis <expan abbr="maiorũ">maiorum</expan> <lb/>&longs;uorum laribus capiant: quando et perdere et pro&longs;ternere et fundi <lb/>tus conuellere quæque ubique &longs;unt/ex arbitrio &longs;emper relictum &longs;it. <lb/></s> |
| <s>Ea ni <lb/>fallimur fuere cæduæ arbores & &longs;yluarum materia/tam & &longs;i apd <lb/>auctores <expan abbr="inueniã">inueniam</expan> qui de his inter &longs;e di&longs;crepent. </s> | <s id="N402DE8">Itaque pri&longs;tina uelim &longs;erues integra quoad noua illis <expan abbr="nõ">non</expan> demollitis <lb/>attolli nequeant.</s> |
| | </p> |
| <s>Sunt qui dicant <lb/>homines primum <expan abbr="&longs;pelũcis">&longs;peluncis</expan> habita&longs;&longs;e ita ut pecus et domini <expan abbr="c&etilde;mu">cemmu</expan> <lb/>ni clauderentur umbra: Hinc credunt quod fertur apud Plinium <lb/>Gelium quendam Taxium imitatione naturæ primum omnium <lb/>luteum &longs;ibi a&longs;truxi&longs;&longs;e ædificium: Deam Diodorus Ve&longs;tam &longs;atur <lb/>ni filiam ait primum habitacula adinueni&longs;&longs;e: Eu&longs;ebius <expan abbr="Pãphilus">Pamphilus</expan> <pb xlink:href="004/01/045.jpg"/><expan abbr="elegãs">elegans</expan> antiquitatum per&longs;crutator ex ueterum te&longs;timoniis Protho <lb/>genii nepotes excogita&longs;&longs;e hominibus domicuia a&longs;&longs;euerat/quæ ex <lb/>foliis harundinum & papiro <expan abbr="intexeren&ttilde;">intexerentur</expan>. </s> | <p id="N402DF1" type="main"> |
| | <s id="N402DF3"><expan abbr="Fundam&etilde;tis">Fundamentis</expan> de&longs;cribendis memini&longs;&longs;e oportet prima <expan abbr="parietũ">parietum</expan> exor <lb/>dia et &longs;occos/quos etiam <expan abbr="fundam&etilde;ta">fundamenta</expan> <expan abbr="nũcupant/">nuncupant/</expan> habenda e&longs;&longs;e quo <lb/>ta parte &longs;ui ampliora/&quml; &longs;it futurus paries: eorum imitatione qui <lb/>alpibus ætrurie per niues ambulant: Nam hi quidem pedibus adi <lb/>gunt cribros funiculis in eum ip&longs;um u&longs;um contextis: quorum am <lb/>plitudine ue&longs;tigia minus <expan abbr="ĩmergantur">immergantur</expan>. </s> |
| <s>Sed nos redeamus ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan></s></p><p type="main"> | <s id="N402E13">Anguli ip&longs;i quo pacto an <lb/>notentur/e&longs;&longs;et non facile examu&longs;&longs;im pro&longs;equi uerbis &longs;olis. </s> |
| | <s id="N402E18">quod <lb/>&longs;it eorum <expan abbr="captãdorum">captandorum</expan> ratio ex mathematicis ducta: et linearum <lb/>exemplo indigeat: res ab in&longs;tituto aliena: de qua alibi in <expan abbr="cõmenta">commenta</expan> <lb/>riis rerum <expan abbr="mathematicarũ">mathematicarum</expan> tran&longs;egimus. </s> |
| <s>Veteres igitur & in primis Theophra&longs;tus &longs;cindere <expan abbr="arbor&etilde;">arborem</expan> præ <lb/>&longs;ertim abietem et piceam et pinum iubent/ubi primum germina&longs; <lb/>&longs;e tenero&longs;que caudices promp&longs;i&longs;&longs;e occeperint: Vbi & piopter hu <lb/>moris exuberantiam facile corticem amoui&longs;&longs;e po&longs;&longs;is: E&longs;&longs;e tamen <lb/>aliquas po&longs;t <expan abbr="uīdemiam">uindemiam</expan>: quæ cæ&longs;æ commodiores &longs;int: uti e&longs;t acer <lb/>ulmus/fraxinus/tilia/ Robora item &longs;i <expan abbr="credãtur">credantur</expan> uere/fieri teredi <lb/>no&longs;a atte&longs;tantur. </s> | <s id="N402E2D">Tentabo tamen atque eni <lb/>tar <expan abbr="quãtum">quantum</expan> hic conferat ita loqui: ut qui ingenio ualeas/facile in <lb/>telligas multa/unde totam rem po&longs;tea ex te <expan abbr="cõ&longs;equaris">con&longs;equaris</expan>. </s> |
| | <s id="N402E3C">Ob&longs;curio <lb/>ra forta&longs;&longs;is quæ <expan abbr="uidebũtur/&longs;i">uidebuntur/&longs;i</expan> libebit ad <expan abbr="ungu&etilde;">unguem</expan> tenere ex <expan abbr="cõmenta">commenta</expan> <lb/>riis ip&longs;is petita percipies. </s> |
| <s>At eadem &longs;i cedantur bruma/fieri ut neque uitien <lb/>tur/neque pandantur: Et faciat adrem quod adnotarunt materiam <lb/>quidem: quæ per brumam flante borea cedatur/etiam <expan abbr="uirent&etilde;">uirentem</expan> bel <lb/>li&longs;&longs;ime & prope immunem fumo ardere: Quæ res inditio e&longs;t hu <lb/>morem &longs;ucco&longs;am e&longs;&longs;e non crudo &longs;ed dige&longs;to. </s> | <s id="N402E4F">Nos quidem fundamenta diffinientes <lb/>a&longs;&longs;ueuimus lineas dirigere/quas radices <expan abbr="nũcupamus/hunc">nuncupamus/hunc</expan> inmo <lb/>dum: A media enim fronte operis/ad <expan abbr="po&longs;ticũ">po&longs;ticum</expan> protendo lineam: <lb/>ad cuius dimidiam longitudinem figo telluri clauum: per quam <lb/><expan abbr="trã&longs;uer&longs;am">tran&longs;uer&longs;am</expan> duco ex <expan abbr="geometrorũ">geometrorum</expan> monitis <expan abbr="ppendicular&etilde;">ppendicularem</expan>. </s> |
| | <s id="N402E6D">Itaque ad <lb/>ha&longs;ce duas lineas/quicqd <expan abbr="demeti&etilde;dum">demetiendum</expan> e&longs;t redigo: &longs;uccedunt <expan abbr="oĩa">oina</expan> <lb/>belli&longs;&longs;ime: præ&longs;to &longs;unt <expan abbr="æquidi&longs;tãtes">æquidi&longs;tantes</expan> certi&longs;&longs;imi finiuntur anguli: <lb/>partes ptibus <expan abbr="re&longs;pond&etilde;t/apteque">re&longs;pondent/apteque</expan> <expan abbr="conforman&ttilde;">conformantur</expan>. </s> |
| <s>Vitruuio placuit <lb/>materiam cedi a primo autumno u&longs;que <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> flare incipiat Fauoni <lb/>us. </s> | <s id="N402E8A">Quod &longs;i forte <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> <lb/>ut interiectis parietibus ueterum ædificiorum <expan abbr="captãdi">captandi</expan> anguli ter <lb/><expan abbr="minũ">minum</expan> ac &longs;edem radio ui&longs;us expedire nota&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> queas: tibi æque <lb/><expan abbr="di&longs;tãtes">di&longs;tantes</expan> lineæ <expan abbr="duc&etilde;dæ">ducendæ</expan> &longs;unt ea/qua libera et expedita patebit uia: <lb/>hinc &longs;ignato inter&longs;ectionis puncto/cum gnomonis/tum diametri <lb/>productione/tum etiam aliis <expan abbr="æquedi&longs;tãtibus">æquedi&longs;tantibus</expan> ad normam coequa <lb/>tis lineis rem pulcherrime a&longs;&longs;equemur. </s> |
| | <s id="N402EB3">Neque erit non acc<gap/> moda <lb/>ti&longs;&longs;imum radios ui&longs;us locis &longs;upereminentibus terminare linea: <pb xlink:href="004/01/072.jpg"/>quo illinc dimi&longs;&longs;o perpendiculo certa præ&longs;tetur directio atque pro <lb/>gre&longs;&longs;io. </s> |
| <s>He&longs;iodus quando inquit &longs;ol no&longs;trum in caput pendens multa <lb/>inferue&longs;cit ui<gap/>et hominum inde color fu&longs;catur/ tunc me&longs;&longs;is in&longs;tat <lb/>Cum uero decidere folia ceperint/tu &longs;iluam cedito. </s> | <s id="N402EC0">Signatis perinde lineis et angulis <expan abbr="fo&longs;&longs;ionũ">fo&longs;&longs;ionum</expan> <expan abbr="cõueniret">conueniret</expan> qui <lb/>dem <expan abbr="oculorũ">oculorum</expan> et intuitus uim habere/qualem per hæc habui&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;">tem</expan> <lb/>pora hi&longs;panum <expan abbr="qu&etilde;piam">quempiam</expan> fabulantur. </s> |
| | <s id="N402EDB">qui aquarum uenas p terræ <lb/>intima &longs;erpientes/ non &longs;ecus di&longs;ternebat ac &longs;i in aperto fluerent: <lb/>Tanta &longs;ub terra &longs;uccedunt incognita: quibus non tuto onus et im <lb/>pen&longs;am ædificationis <expan abbr="&longs;ub&longs;tin&etilde;dam">&longs;ub&longs;tinendam</expan> <expan abbr="cõmittas">committas</expan>. </s> |
| <s>At Cato rem <lb/>totam &longs;ic moderatur. </s> | <s id="N402EEC">Et oportet profecto <lb/>cum toto ædificio/ tum præ&longs;ertim ip&longs;is fundamentis nihil negli <lb/>gere: in quo cauti et <expan abbr="circũ&longs;pecti">circun&longs;pecti</expan> ædificatoris ratio et <expan abbr="dilig&etilde;tia">diligentia</expan> de <lb/>&longs;iderari po&longs;&longs;it: quando in cæteris &longs;iquid <expan abbr="erratũ">erratum</expan> e&longs;t/lædit leuius: <lb/>et emendatur facilius: et perfertur <expan abbr="cõmodius">commodius</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in <expan abbr="fũdamentis">fundamentis</expan>: in <lb/>quibus nulla errati excu&longs;atio admittenda e&longs;t. </s> |
| | <s id="N402F11">At ueteres/quod <lb/>fau&longs;tum et felix &longs;it/fodito inquiunt/u&longs;que dum &longs;olidum inuenias. <lb/></s> |
| <s>Materiem inquit &longs;i robur &longs;it/cedito ubi &longs;ol <lb/>&longs;titium fuerit: Nam ad brumam &longs;emper intempe&longs;tiua e&longs;t: cætera <lb/>materies quæ &longs;emen habet<gap/>cum maturum fuerit: quæ non habet/ <lb/>cum libuerit: Quæ maturum & una uiride habet/tunc cedito <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>&longs;emen exciderit: Vlmum uero cum cadunt &longs;olia. </s> | <s id="N402F17">Habet enim tellus &longs;ubduplices et multiplices cutes: alias &longs;abulo <lb/>&longs;as: alias hareno&longs;as: alias calculo&longs;as et eiu&longs;modi: &longs;ub quibus ordi <lb/>ne uario et incerto den&longs;a et concreta &longs;ub&longs;titit cutis/ferendis ædifi <lb/>ciis ualidi&longs;&longs;ima. </s> |
| | <s id="N402F20">Quæ et ip&longs;a quidem uaria <expan abbr="&etilde;">em</expan>: neque cæteris &longs;ui ge <lb/>neris ulla pene in re &longs;imilis: Sed alibi duri&longs;&longs;ima et ferro prope in <lb/>expugnabilis: alibi cra&longs;&longs;ior: alibi nigricans: alibi albicans: quam <lb/>cæteris <expan abbr="imbecillior&etilde;">imbecilliorem</expan> plerique <expan abbr="putãt">putant</expan>: Alibi cretamo&longs;a: alibi tofinea: <lb/>alibi ex <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dã">dam</expan> argille genere imixta glarea: De qbu&longs; omibu&longs; <expan abbr="quenã">quenam</expan> <lb/>&longs;it optima <expan abbr="certũ">certum</expan> dari aliud <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> pote&longs;t. </s> |
| <s>Et referre pluri <lb/>mum aiunt qua luna ferrum adigas. </s> | <s id="N402F51">preter <expan abbr="unũ">unum</expan>: Vt <lb/>eam probent: quæ <expan abbr="errfũ">errfum</expan> egre excipiat: quæ ue aqua <expan abbr="ĩmi&longs;&longs;a">immi&longs;&longs;a</expan> minime <lb/><expan abbr="dl&longs;&longs;olua&ttilde;">dl&longs;&longs;oluatur</expan>. </s> |
| | <s id="N402F67">Et <expan abbr="&longs;olidũ">&longs;olidum</expan> ea de re <expan abbr="nullũ">nullum</expan> haberi <expan abbr="putãt">putant</expan> certiu&longs; atque <expan abbr="cõ&longs;tã">con&longs;tam</expan> <lb/>tiu&longs;. </s> |
| <s>Nanque tantam quidem uim <lb/>lunationum e&longs;&longs;e in eiu&longs;modi rebus ferro attingendis putant<gap/> cum <lb/>cæteri/tum in primis Varro: ut etiam qui tondantur luna decre <lb/>&longs;cente fieri confe&longs;tim caluos a&longs;&longs;euerent: Eaque de re <expan abbr="Tiberiũ">Tiberium</expan> prin <lb/>cipem referunt diem capillo tondendo &longs;erua&longs;&longs;e. </s> | <s id="N402F7C"><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod ad <expan abbr="aquã">aquam</expan> pterre ui&longs;cera <expan abbr="&longs;caturient&etilde;">&longs;caturientem</expan> &longs;ub&longs;it. </s> |
| | <s id="N402F8A">Nos uero <lb/>doctos et peritos omnes incolas et uicinos architectos <expan abbr="cõ&longs;ulendos">con&longs;ulendos</expan> <lb/>putamus: Qui quidem & ueterum ædificiorum exemplo: et po <lb/>nendorum indies u&longs;u recte i&longs;tius: ædifices: regionis &longs;olum quale <lb/>&longs;it & quid ualeat facile didici&longs;&longs;e potuere. </s> |
| <s>A&longs;tronomi affir <lb/>mant non defuturam animo tri&longs;titiam &longs;i capillum aut unguem &longs;e <lb/>cueris luna oppre&longs;&longs;a maleque affecta. </s> | <s id="N402F99">Lantur tamen argu <lb/>menta de &longs;oli firmitate prætentanda & congno&longs;cenda. </s> |
| | <s id="N402F9E">Nam ubi <lb/>graue aliquid per &longs;olum prouolutaris/ aut exalto cadentem dimi <lb/>leris: & non &longs;ubcor tremuerit locus: aut aquam / expatina / illic <lb/>&longs;tatuta / cri&longs;pantem non reddiderit: nimirum firmitatem i&longs;tic <lb/>polliceri inter petrabimur. </s> |
| <s>Illud faciat ad rem quod <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> <lb/>quas res ad u&longs;um habiturus &longs;is/ut locis <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> has ferro manu <lb/>que tractandas cum fuerit luna in libra cancro ue: Quæ uero &longs;tabili <lb/>a & locis immota futura &longs;int/tunc incohandas et pertractandas <lb/>cum erit luna <expan abbr="ĩ">im</expan> leone tauro ue & eiu&longs;modi. </s> | <s id="N402FA9">Tu tamen &longs;olidum inuenies non <pb xlink:href="004/01/073.jpg"/>&longs;emp omni in loco: Sed dabitur regio uti e&longs;t apud <expan abbr="Adriã">Adriam</expan> apudque<lb/>Venetias/ubi &longs;ub <expan abbr="cõge&longs;titia">conge&longs;titia</expan> inuenias aliud nihil ferme præter &longs;o <lb/>lutum limum. </s> |
| | <s id="N402FBC">Diuer&longs;a igitur tibi erit fundationis ratio/ pro lo <lb/><expan abbr="corũ">corum</expan> diuer&longs;ittate exequenda. </s> |
| <s>Sed cedi oportere ma <pb xlink:href="004/01/046.jpg"/>teriem periti omnes admonent luna deficiente: Nam tune admo <lb/>dum exhau&longs;tam e&longs;&longs;e arboris &longs;tatuunt cra&longs;&longs;am illam pituitatem: <lb/>quæ quidem adcitam putredinem <expan abbr="imbuendã">imbuendam</expan> per prona &longs;it: lunaque<lb/>i&longs;thac cæ&longs;am cariæ non infe&longs;tari expertum e&longs;t. </s> | <s id="N402FC4">Locorum alius elatus/alius depre&longs; <lb/>&longs;us: alius inter hæc medius/utputa qui accliuis &longs;it: hic adeo alius <lb/>&longs;iccior et aridior: uti &longs;unt præ&longs;ertim montium iuga et uertices: <lb/>Alius penitus madens et infu&longs;us: uti e&longs;t qui apud mare: apud lacu <lb/>nas et intra <expan abbr="cõualles">conualles</expan> &longs;ub&longs;idat: Alius ita e&longs;t po&longs;itus/ut neque &longs;iccus <lb/>omnino: neque penitus <expan abbr="mad&etilde;s">madens</expan> &longs;empiterne &longs;it: uti natura &longs;ui &longs;unt ac <lb/>cliuia: ut quibus aquæ non per&longs;i&longs;tunt <expan abbr="ĩmotæ">immotæ</expan> et contabe&longs;centes: <lb/>&longs;ed lap&longs;u aliquo p pronum deducuntur. </s> |
| | <s id="N402FE1">Nullis locis ilico fiden <lb/>dum e&longs;t inuento quod ferrum re&longs;puat: po&longs;&longs;et enim id e&longs;&longs;e in cam <lb/>pe&longs;tri parte ue et infirmum: ex quo maxima ia <gap/>tura et totius ope <lb/>ris <expan abbr="ruĩa">ruina</expan> olim <expan abbr="cõ&longs;equere&ttilde;">con&longs;equeretur</expan>. </s> |
| <s>Hinc e&longs;t quod <lb/>aiunt/frumenta ut uendas metito luna pleniore: Nam et ip&longs;a <expan abbr="tũe">tune</expan> <lb/>admodum plena &longs;unt: ut uero a&longs;&longs;erues metito luna &longs;itiente: Con <lb/>&longs;tat etiam frondes arborum luna decre&longs;cente præparatas <expan abbr="nõ">non</expan> putre <lb/>&longs;cere. </s> | <s id="N402FF4">No&longs;que <expan abbr="uidīus">uidinus</expan> <expan abbr="turrĩ">turrim</expan> apud <expan abbr="Mne&longs;tor&etilde;/Ve">Mne&longs;toren/Ve</expan> <lb/>netiarum oppidum/que po&longs;t annos aliquot &quml; ab&longs;oluta <expan abbr="extitit/põ">extitit/pom</expan> <lb/>dere &longs;ui perfora<gap/>o cui incumbat &longs;olo/ uti res mon&longs;trauit/ tenui et <lb/><expan abbr="ĩbecilli">imbecilli</expan> ad <expan abbr="&longs;ũma">&longs;umma</expan> u&longs;que ppugnacula <expan abbr="ĩmer&longs;um">immer&longs;um</expan> ierit: quo magis incul <lb/><expan abbr="pãdi">pandi</expan> &longs;unt q <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;olido i&longs;tiu&longs;modi a natura &longs;ub&longs;trato et &longs;ub&longs;tituto <lb/>præcipue ut ferat ædificia: &longs;ed uel maceric ali&quml; ueteris <expan abbr="ruĩæ">ruinæ</expan> <expan abbr="inu&etilde;">inuem</expan> <lb/>ta/non eam quanta et qualis &longs;it funditus per&longs;crutantur: Sed in ea <lb/>præaltos parietes attollunt incon&longs;iderate: et minuendæ impen&longs;æ <lb/>auiditate/omnem ædificationem ultro perdunt. </s> |
| | <s id="N403033">Præclare iccirco <lb/>admonentur/ut omniu n primi fodiantur putei: Id quidem cum <lb/>cæteras ob res/tum ut aperti&longs;&longs;ime pateat <expan abbr="quãti">quanti</expan> quæque &longs;e&longs;e habeat <lb/>cutis ad opus tolerandum aut <expan abbr="infirmandũ">infirmandum</expan>. </s> |
| <s>Diem uero cedendis arboribus commodam putat Columel <lb/>la a uige&longs;ima u&longs;que ad trige&longs;imam con&longs;ene&longs;centis luræ. </s> | <s id="N403044">Accedit quod ad mul <lb/>tas rerum agendarum <expan abbr="cõmoditates">commoditates</expan> et aqua inuent<gap/> et quæ <expan abbr="egerã">egeram</expan> <lb/>tur conferet. </s> |
| | <s id="N403055">Accedit etiam quod hinc adaperta re&longs;piratio a &longs;ubter<gap/>a <lb/>neis exalationum motibus tutam illæ&longs;amque præ&longs;tabit ædificio fir <lb/>mitatem. </s> |
| <s>Vegetio <lb/>&longs;cindi arborem placuit a quintadecima u&longs;que ad uige&longs;imam &longs;ecun<lb/>dam lunam: hincque religionem ortam putat: ut pio eternitate his <lb/>tantum diebus celebrent: quod per eos cæ&longs;a æternum durent. </s> | <s id="N40305E">Itaque &longs;eu puteo/&longs;eu ci&longs;terna/&longs;eu cloaca/&longs;eu quauis pro <lb/><expan abbr="fũdiore">fundiore</expan> fo&longs;&longs;ione recognitis quæ &longs;ub terra <expan abbr="latitabãt">latitabant</expan> <expan abbr="cutibus/cõmo">cutibus/commo</expan> <lb/>di&longs;&longs;ima <expan abbr="elig&etilde;da">eligenda</expan> <expan abbr="&etilde;/cui">en/cui</expan> opus <expan abbr="cõmittas">committas</expan>. </s> |
| | <s id="N40307C">Tum et elato et <expan abbr="quocũque">quocunque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/><expan abbr="ĩ">im</expan> loco: unde <expan abbr="proflu&etilde;s">profluens</expan> <expan abbr="ũda">unda</expan> <expan abbr="cõuellere">conuellere</expan> aut a&longs;portare <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> ualeat: <lb/><expan abbr="profundior&etilde;">profundiorem</expan> <expan abbr="oīno">oinno</expan> <expan abbr="īduxi&longs;&longs;e">induxi&longs;&longs;e</expan> fo&longs;&longs;am <expan abbr="cõferet">conferet</expan>. </s> |
| <s>Ad <lb/>dunt et lunam ob&longs;eruandam ut occidat. </s> | <s id="N4030AD">Nä a&longs;&longs;idua <expan abbr="imbriũ">imbrium</expan> ite <lb/>ratione <expan abbr="mõtes">montes</expan> ip&longs;os ablui/ab&longs;tergi atque pinde <expan abbr="īminui">imminui</expan> inditio <expan abbr="&etilde;">em</expan>: qd <pb xlink:href="004/01/074.jpg"/>extantes &longs;peculæ indies expeditius ui&longs;untur: quæ interiecto mon <lb/>tis primitus non apparebant. </s> |
| | <s id="N4030C8">Maurelius mons qui &longs;upra Floren <lb/>tiam e&longs;t/patrum no&longs;trorum ætate multa uirebat abiete: At nunc <lb/>nudus et a&longs;per relictus e&longs;t/imbrium ni fallor ab&longs;ter&longs;ionibus.</s> |
| <s>At Plinius optime cædi <lb/>arborem putat cane maxime oriente lunaque coheunte: qui dies in <lb/>terlunium uocatur: et noctem ducit expectandam eius ip&longs;ius diei <lb/>quoad luna &longs;ub terra &longs;it. </s> | </p> |
| | <p id="N4030CF" type="main"> |
| <s>Huius rei rationem A&longs;tronomi e&longs;&longs;e pre <lb/><expan abbr="dicãt">dicant</expan>: quod ui lunæ omnis re<gap/>um humor commoueatur. </s> | <s id="N4030D1">Decliuibus areis iubebat Iunius Columella inferiori a parte et lo <lb/>co pre&longs;&longs;iore fundamenta ordiri au&longs;picaremur: Perite id quidem: <lb/><expan abbr="Nãque">Nanque</expan> præter id/quod illic iacta/et præ&longs;tructa admodum &longs;uis co <lb/>aptata locis per&longs;i&longs;tent: qua&longs;i fultura ualida <expan abbr="renit&etilde;tur">renitentur</expan> aducr&longs;us ea: <lb/>quæ mox &longs;i ædes prolatare libuerit/ad partem &longs;uperiorem appli <lb/>cabuntur: Fiet etiam ut quæ forta&longs;&longs;is uitia &longs;ub&longs;equi ad i&longs;tiu&longs;moi <lb/>fo&longs;&longs;iones interdum &longs;oleant hyante &longs;olo atque labente/minus te la <lb/>teant: minu&longs;que noceant. </s> |
| | <s id="N4030E9">Paludo&longs;is in locis laxam adapire fo&longs;&longs;am <lb/><expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>: fo&longs;&longs;æque latera palis/cratibus/tabula/alga/limo et i&longs;tiu&longs; <lb/>modi rebus munienda hinc atque hinc: ne aqua &longs;ubinfiuat: Mox ex <lb/>haurienda &longs;iqua re&longs;idua intra munitiones ine&longs;t aqua: egerendaque<lb/>harena: abruendu&longs;que luto&longs;us alueus funditus: quoad inuenias ubi <lb/>pes ue&longs;tigio &longs;i&longs;tat. </s> |
| <s>Ergo hu <lb/>more lunam uer&longs;us ad ultimas radicis fibras aut retracto aut de&longs;ti <lb/>tuto/Cætera materies perpurgatior relinquitur. </s> | <s id="N4030F9">Idem ip&longs;um &longs;abulo&longs;o in &longs;olo quoad res po&longs;tu <lb/>let faciundum e&longs;t. </s> |
| | <s id="N4030FE">Cæterum omnis fo&longs;&longs;ionis fundum ad libellam <lb/>plane <expan abbr="coequãdum">coequandum</expan> e&longs;t: ne quam in partem u&longs;piam &longs;it decliue/quo <lb/>imponenda coequatis ponderibus collibrentur: Habet enim pon <lb/>dus in &longs;e hoc in&longs;itum et <expan abbr="ĩnatum">innatum</expan>: ut depre&longs;&longs;iora &longs;emper oppetat et <lb/>opprimat. </s> |
| <s>Adde his quod <lb/>multo fideliores putant futuras &longs;i non &longs;tatim pro&longs;temantur/ Ve <lb/>rum circuncidantur ut &longs;tantes &longs;ic are&longs;cant: Quin & abietem arbo <lb/>rem alioquin <expan abbr="cõtra">contra</expan> humoris contagionem haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> <expan abbr="firmi&longs;&longs;imã">firmi&longs;&longs;imam</expan> <lb/>&longs;i luna decre&longs;cente decorticetur/futuram affirmant/ut aquis non <lb/>corrumpatur. </s> | <s id="N403111">Sunt quæ in palu&longs;tribus fieri iubent/&longs;ed magis ad &longs;tru <lb/>cturam &quml; ad fundationis rem <expan abbr="pertineãt">pertineant</expan>: Atqui &longs;ic enim iubent. <lb/></s> |
| | <s id="N40311B">Sudium et palorum copiam cacumine præu&longs;to/<gap/>de inuer&longs;o ad <lb/>&longs;ublime figito: ut &longs;it operis huius area lata <expan abbr="duplo/&qtilde;">duplo/quae</expan> futurus e&longs;t <lb/>murus: &longs;intque pali ad muri futuri <expan abbr="altitudinem/lõgi">altitudinem/longi</expan> nihilominus <lb/>una partium ex octo: &longs;intque cra&longs;&longs;i ut ad &longs;ui longitudinem/ita ut <lb/>pars re&longs;pondeat nihil minus dnodecima denique conferti configan <lb/>tur quoad ubi plures interfigas aditus non pateat. </s> |
| <s>Sunt qui atte&longs;tentur robur et <expan abbr="quærcũ">quærcum</expan> graues ma <lb/>terias/quæ aquis natura &longs;ub&longs;idant/&longs;i circuncidantur uere primo <lb/>& po&longs;t ami&longs;&longs;am frondem pro&longs;ternantur/reddi ut aquis ad diem <lb/>u&longs;que nonage&longs;imum adnatent: Alii amplius concidi &longs;tantis arboris <lb/>cra&longs;&longs;itudinem <expan abbr="iub&etilde;t">iubent</expan> ad mediam u&longs;que medullam quo &longs;anies & ma <lb/>lus &longs;uccus &longs;tillando effu&longs;ius depleatur: His addunt ne <expan abbr="ullã">ullam</expan> &longs;ter <lb/>nas arborem dolandam aut &longs;ecandam ante &longs;ues æditos fructus et <lb/>&longs;eminis maturitatem: Perci&longs;am inde arborem/ut præ&longs;ertim quæ <lb/>fructum ferat/nudari penitus cortice admonent oportere. </s> | <s id="N403132"><expan abbr="Configendorũ">Configendorum</expan> <lb/>palorum machinas <expan abbr="uticũque">uticunque</expan> illæ &longs;int habere oportet malleos non <lb/>graui&longs;&longs;imos: &longs;ed crebro ictu incudentes: Nam prægraues <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int <lb/>pondere <expan abbr="ĩmani">immani</expan> impetuque intolerabili materiam protinus perfrin <lb/>gunt. </s> |
| | <s id="N40314C">Crebritas quidem omnem &longs;oli <expan abbr="cõtumaciam">contumaciam</expan> et peruicaciam <lb/>a&longs;&longs;iduitate la&longs;&longs;at et domitat. </s> |
| <s>Nam <lb/>facile quidem &longs;ub libro/dum cortice opertæ <expan abbr="&longs;tent/contaminan&ttilde;">&longs;tent/contaminantur</expan>. <lb/></s> | <s id="N403155">Videre licet ubi <expan abbr="tenu&etilde;">tenuem</expan> uelis duram <pb xlink:href="004/01/075.jpg"/>in materiam <expan abbr="clauũ">clauum</expan> infigere. </s> |
| | <s id="N403164">&longs;i malleo utaris graui/non &longs;uccedit: <lb/>&longs;i pu&longs;illo et apto/penetrabit. </s> |
| <s>Cæ&longs;am materiem habere conditam oportet loco ubi graues &longs;oles <pb xlink:href="004/01/047.jpg"/>et acres uentorum afflatus non appellant: & præ&longs;ertim quæ <expan abbr="&longs;põ">&longs;pom</expan> <lb/>te <expan abbr="dan&ttilde;/umbra">dantur/umbra</expan> penitus contectas e&longs;&longs;e oportet: Quir. <!-- REMOVE S-->et huius gra <lb/>tia fimo illinire maxime bouillo ueteres architecti ob&longs;eruaiunt: <lb/>Id ea de re fieri Theophra&longs;tus di&longs;&longs;erebat/ quod circumoclu&longs;is egre&longs; <lb/>&longs;ibus/concreta pituita/in modicaque uaporum uis per medull<gap/>m <lb/>&longs;en&longs;im in&longs;tillet atque re&longs;piret/quo fit ut cætera ligni &longs;iccitas &longs;icci <lb/>&longs;cendo coequalibus conden&longs;etur: Stantes item cacumine quod in <lb/>uer&longs;o commodius &longs;iccari arbitrantur: Tum & contra uetu&longs;tatem <lb/>ac futuros morbos uaria adhibeant remedia: Theophra&longs;tus defo&longs; <lb/>&longs;am materiem multo den&longs;ari arbitratur. </s> | <s id="N403169">Hæc de fo&longs;&longs;iombus hactenus: ni&longs;i <lb/>forte illud <expan abbr="add&etilde;dum">addendum</expan> &longs;it/quod interdum aut par&longs;imomæ gratia/ <lb/>aut uitandæ &longs;oli intermedii labilitatis cau&longs;a iuuat non una et con <lb/>tinuata fo&longs;&longs;a opus &longs;olidum perducere: &longs;ed interuallis intermi&longs;&longs;is: <lb/>qua&longs;i pilas tantum aut <expan abbr="colũnas">colunnas</expan> po&longs;ituri fundamus: quo inde ab al <lb/>teris ad alteras ductis arcubus/reliquus paries &longs;uperextollatur. <lb/></s> |
| | <s id="N40317F">In his eadem <expan abbr="ob&longs;eruãda">ob&longs;eruanda</expan> &longs;unt/quæ u&longs;que <expan abbr="rec&etilde;&longs;uimus">recen&longs;uimus</expan>. </s> |
| | <s id="N40318A">Sed quo plus <lb/>oneris in ha&longs;ce impo&longs;iturus &longs;is: eo latiores et obfirmiores &longs;ubigas <lb/>fundationes atque pedamenta oportet.</s> |
| | </p> |
| <s>Cato iubet ce&longs;am materi <lb/>em amurca illiniri/quo a tinea et carie immunis &longs;it. </s> | <p id="N403191" type="main"> |
| | <s id="N403193">Hactenus de his: <expan abbr="Reliquũ">Reliquum</expan> e&longs;t ut &longs;tructuram aggrediamur. </s> |
| <s>Quæ aqui&longs; <lb/>et mari uitientur pice tutari in promptu e&longs;t: Referunt & ligna <lb/>quæ macerata &longs;int/amurca nullo fumi tedio ardere. </s> | <s id="N40319A">Sed <lb/>cu<gap/> tota fabri ars ordoque a&longs;truendi pendeat/partim ex <expan abbr="lapidũ">lapidum</expan> na <lb/>tura/et forma/et habitudine: partim ex calcis fulturæque glutino <lb/>atque illigamentis. </s> |
| | <s id="N4031A9">De his igitur prius breui&longs;&longs;ime recen&longs;enda &longs;unt <lb/>quæ ad rem <expan abbr="faciãt">faciant</expan>. </s> |
| <s>Ad labyrin <lb/>thum ægyptium po&longs;itas e&longs;&longs;e trabes ex &longs;pina ægyptia incohatas o <lb/>leo &longs;cribit Plinius. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N4031B2">Lapidum alii rediuiui et fortes et &longs;ucco&longs;i/qua <lb/>les &longs;unt/<gap/>ilex/marmora/et eiu&longs;modi: quibus innatum e&longs;t ut &longs;int <lb/>graues et &longs;onori: Alii exhau&longs;ti/leues/&longs;urdi: quales &longs;unt tofinei et <lb/>&longs;abulo&longs;i. </s> |
| | <s id="N4031BD">Item <expan abbr="lapidũ">lapidum</expan> alii plauis &longs;uperficiebus/rectis lincis/æqua <lb/>libus angulis: quos quadratos <expan abbr="nũcupant">nuncupant</expan>: Alii &longs;upficiebus/lineis/ <lb/>angulis multiplicibus et uariis: quos incertos appellabimus. </s> |
| <s>Vi&longs;co inquit Theophra&longs;tus illitam materiem <lb/>non ardere. </s> | <s id="N4031CC">Rur <lb/>&longs;us lapides alii prægrandes: hoc e&longs;t quos &longs;ingulos nudæ <expan abbr="hominũ">hominum</expan> <lb/>manus ab&longs;que traha/uecte/rutulo et gerulis et i&longs;tiu&longs;modi agere ad <lb/>arbitrium nequeant: Alii minuti: quos uel una manu tollere collo <lb/>careque po&longs;&longs;is ex &longs;ententia. </s> |
| | <s id="N4031DB">Tertii lapides inter i&longs;tos qui pondere <lb/>et magnitudine medii &longs;int/iu&longs;tos appellamus. </s> |
| <s>Neque hoc pretermittam: Extat apud Gellium ex <expan abbr="ãna">anna</expan> <lb/>libus quinti Claudii turrim ligneam ad pyreum/quod eam arche <lb/>laus Mitridatis præfectus multo a lumine oblini&longs;&longs;et/ Sylla oppu <lb/>gnante minime ar&longs;i&longs;&longs;e: Sunt præterea quæ modis uariis den&longs;ent: <lb/>et contra tempe&longs;tatum iniurias corroborentur: Nam citream qui <lb/>dem materiem condiunt terra & illiniunt cæra: imponuntque acer <lb/>uis frumenti &longs;eptenis diebus/totidem intermi&longs;&longs;is: Quo fit ut cum <lb/>firmior: tum et ad opus commodior reddatur: Mirum enim <expan abbr="ĩ">im</expan> mo <lb/>dum ponderi detrahitur: hanc ip&longs;am etiam &longs;iccatam mari <expan abbr="duriti&etilde;">duritiem</expan> <lb/>acquirere affirmant &longs;pi&longs;&longs;am & incorruptibilem. </s> | <s id="N4031E0">Omnem lapidem <lb/>et integrum et minime luto&longs;um et bene madentem e&longs;&longs;e oportet: <lb/>Integer an qua&longs;&longs;atus &longs;it/indicabit &longs;onus quem &longs;ub ictu refert. </s> |
| | <s id="N4031E7">Ab <lb/>lu<gap/>ur nullibi purius &quml; <expan abbr="torr&etilde;te">torrente</expan>. </s> |
| <s>Ca&longs;taneam aqs <lb/>maris purga<gap/>i con&longs;tat. </s> | <s id="N4031F2">Non penitus <expan abbr="madidũ">madidum</expan> reddi aquis <lb/>ante diem nonum &longs;atis con&longs;tat/qui iu&longs;tus &longs;it lapis: qui autem præ <lb/>grandis/tardius: Nuper exemptus ex fodina/ longe ueterano <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>modior: Qui &longs;emel calcem expertus &longs;it lapis/&longs;ecunda non amat <lb/>coniugia. </s> |
| | <s id="N403205">Hæc de ip&longs;o lapide.</s> |
| <s>Ficum ægyptiam &longs;cribit Plinius &longs;tagno <lb/>in mergunt/ut &longs;iccetur atque leuigetur: nam ea quidem prius aqs <lb/>&longs;ub&longs;idit: No&longs;tros fabros tignarios uidemus aquis et luto &longs;ubmer <lb/>&longs;am/qua præ&longs;ertim torno utuntur: materiem &longs;eruare dies <gap/>gin <lb/>ta quod maturius ex&longs;iccatam & fieri ad omnes u&longs;us habiliore pu <lb/>tant: Sunt qui affirment materiem cuius euenire h<gap/>c/ut &longs;i dum <lb/>adhuc uiret/defodias in humido/æterna &longs;it. </s> | </p> |
| | <p id="N403208" type="main"> |
| <s>Sed &longs;iue defodias: &longs;i <lb/>ue illitam lucis ue conditam &longs;erues hac in &longs;ententia periti omnes <lb/>conueniunt: ut ni&longs;i po&longs;t trime&longs;tre tangi uetent:</s></p><pb xlink:href="004/01/048.jpg"/><p type="main"> | <s id="N40320A">Calcem <expan abbr="quid&etilde;/quæ">quiden/quæ</expan> ex fornace apportata glebis fuerit <expan abbr="nõ">non</expan> integris <lb/>&longs;ed re&longs;olutis atque admodum puluerulo&longs;is/reprobant: et ualidam <pb xlink:href="004/01/076.jpg"/>futuram in opus negant: Eam probant / quæ ignibus perpurata <lb/>candicans et leuis et &longs;onora &longs;it: quæ ue cum a&longs;pergas multo crepi <lb/>tu/acrem uaporis uim in altum euomat. </s> |
| | <s id="N40321F">Superiori quod <expan abbr="impot&etilde;s">impotens</expan> <lb/>&longs;it/harenæ minus deberi con&longs;tat: At ualidiori huic plus. </s> |
| <s>Den&longs;ari enim et quandam qua&longs;i maturitatem firmitatis imbui&longs;&longs;e <lb/>oportet <expan abbr="priu&longs;&qtilde;">priu&longs;quae</expan> in opus producantur. </s> | <s id="N403228">Cato &longs;ta <lb/>tuebat in &longs;ingulos pedes dari calcis modium unum: harenæ duos <lb/>Alii aliter. </s> |
| | <s id="N40322F">Vitruuius quidem atque item Plinius/harenas iubent <lb/>admi&longs;ceri: ut &longs;it ad fo&longs;&longs;iceas pars quarta: ad fluuiatiles atque mari <lb/>timas tertia. </s> |
| <s>Sic habitam iubet Cato exi <lb/>mi producique ad &longs;olem luna decre&longs;cente et po&longs;t meridiem / decre <lb/>&longs;centi&longs;que lunæ ip&longs;ius quatuor proximos dies quibus plena fuerit / <lb/>improbat admonetque ne au&longs;tro flante educatur/ Et cum eduxeris <lb/>cauendum ne trahas per rorem: ne ue <expan abbr="rorul&etilde;tam">rorulentam</expan> aut gelidam aut <lb/>non u&longs;que quaque &longs;iccam doles aut perfindas &longs;erra. </s> | <s id="N403236">Cæterum ubi pro lapidum natura et qualitate/uti <lb/>mox referemus/ materia futura erit/ liquidior et mollior/ in cer <lb/>niculis harena excipietur. </s> |
| | <s id="N40323D">Vbi uero &longs;pi&longs;&longs;ior/tunc glarea angula <lb/>ris et fractionum minutalia admi&longs;cebuntur una cum harena ex di <lb/>midia. </s> |
| <s>Materiem ui&longs;us <lb/>e&longs;t puta&longs;&longs;e Theophra&longs;tus non ante triennium bene ex&longs;iccatam fo <lb/>re ad a&longs;&longs;eres præ&longs;ertim et ualuarum u&longs;um. </s> | <s id="N403244">Tertiam &longs;i tun&longs;æ te&longs;tæ partem adieceris affirmant omnes <lb/>futuram multo tenaciorem. </s> |
| | <s id="N403249">Tu tamen uticumque mi&longs;cucris/ ite <lb/>rum atque iterum &longs;ubigas oportet: ad minutorum u&longs;que corpu&longs;culo <lb/>rum <expan abbr="cõmixtionem">commixtionem</expan>: Et &longs;unt ea de re qui probe <expan abbr="cõmi&longs;cendi">commi&longs;cendi</expan> gratia <lb/>mortariis diutius uer&longs;ant atque intundunt. </s> |
| <s>Operi ædificiorum <lb/>commodi&longs;&longs;imas putant arbores has/Cerrum/Quercum/robora/ <lb/>e&longs;culum/populum/tilium/Salicem/Alnum/Fraxinum/Pinum <lb/>Cupre&longs;&longs;um/Olea&longs;trum/Oleam/Ca&longs;taneam/Laricem/Euxum: <lb/>et Cedrum: item & Ebanum & item Vitim. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N40325A">Et de calce quoque hacte <lb/>nus: Ni forte his quæ diximus/illud de&longs;it: calcem &longs;uis et præ&longs;er <lb/>tim eadem ex fodina/ cognitis lapidibus/ tenacius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum exter <lb/>nis coherere.</s> |
| | </p> |
| <s>Sed his omnibus ua <lb/>ria e&longs;t natura: et perinde uariis u&longs;ibus commodandæ. </s> | <p id="N403267" type="main"> |
| | <s id="N403269">Pedamentis extruendis: hoc e&longs;t fundamentis ad aream u&longs;que com <lb/><expan abbr="plendis/quidnã">plendis/quidnam</expan> moneant nihil inuenio apud ueteres/ præter <expan abbr="unũ">unum</expan> <lb/>illud: ut lapidem/ qui &longs;ub diuo/uti &longs;upra diximus/biennium ha <lb/>bitus uitium fecerit/ fundamentis coniicias. </s> |
| <s>Nam aliæ <lb/>&longs;ub diuo cæteris præ&longs;tant: alie in umbra &longs;eruantur. </s> | <s id="N403279">Nam ueluti im mi <lb/>litia de&longs;ides et imbelles/qui perferre &longs;olem et puluerem <expan abbr="nequeãt">nequeant</expan>: <lb/>domum ad &longs;uos non &longs;ine nota remittuntur: Sic et i&longs;tic molles et <lb/><gap/>neruatos lapides reiiciunt: ut pri&longs;tino in ocio/ a&longs;&longs;uetaque in um <lb/>bra ignobiles conquie&longs;cant: Tam et&longs;i apud hi&longs;toricos a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e <lb/>in terra comperiam ueteres ponendis pedamentis/omni indu&longs;tria <lb/>et diligentia eniti: ut e&longs;&longs;et illic &longs;tructura/quoad eius fieri po&longs;&longs;et <lb/>omni ex parte nihilominus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in cætero muro &longs;olidi&longs;&longs;ima. </s> |
| | <s id="N403293">Nice <lb/>rini filius ægyptiorum rex A&longs;ithim/cuius id fuit inftitutum: ut <lb/>qui ære alieno tenerentur/patris cadauer in pignus darent/ lateri <lb/><expan abbr="tiã">tiam</expan> &longs;tructurus pyramidem/fundamentis iaciundis præfixit in pa <lb/>lude trabes: hi&longs;que &longs;uperduxit lateres. </s> |
| <s>aliæ nitent ae <lb/>re: aliæ dure&longs;cunt inter aquas & defo&longs;&longs;e æterniores &longs;unt: lccirco <lb/>hæ lamiis a&longs;&longs;eribus &longs;culturis inte&longs;tini&longs;que operibus / alteræ tignis <lb/>et trabibus: reliquæ &longs;ubdiualibus <expan abbr="pauim&etilde;tis">pauimentis</expan> <expan abbr="fer&etilde;dis">ferendis</expan> et <expan abbr="operim&etilde;tis">operimentis</expan> <lb/>habendis exi&longs;tunt firmiores & præ&longs;ertim Alnus fluuialibus et pa <lb/>lu&longs;tribus palationibus fundamentorum omnes exuperat: et humo <lb/>ris patienti&longs;&longs;ima e&longs;t: Eadem in aere et &longs;olibus non durat. </s> | <s id="N4032A1">Memoriæ quoque <expan abbr="proditũ">proditum</expan> e&longs;t <pb xlink:href="004/01/077.jpg"/>Cre&longs;iphum optimum illum: qui celeberrimum Dianæ tem<gap/>um <lb/>apud ephe&longs;um a&longs;truxit cum &longs;ibi locum delegi&longs;&longs;et <expan abbr="planũ">planum</expan> et<gap/>mun <lb/>ctum: qui demum a terræmotibus futurus ei<gap/>r immunis: p<gap/>i <lb/>pio/ne lubrico illic atque parum &longs;tabili in &longs;olo/tantæ molis &longs;unda <lb/>menta temere collocarentur/ &longs;traui&longs;&longs;e aiunt calcatis carbonibus: <lb/>Deinde uelleribus tantum palorum media interualla expleri cio <lb/>berrimo carbone atque <expan abbr="incõculcari/et">inconculcari/et</expan> mox quadrata &longs;uperextendi <lb/>&longs;axa iuncturis &quml; longi&longs;&longs;imis. </s> |
| | <s id="N4032CA">Comperio et apud hyero&longs;olimam <lb/>in fundamentis publicorum operum fui&longs;&longs;e qui lapides ponerent <lb/>longos uigenos: altos non minus denos cubitos. </s> |
| <s>Contra <lb/>e&longs;culus impatiens e&longs;t humoris. </s> | <s id="N4032D1">Verum alibi ex <lb/>per<gap/>&longs;&longs;imorum ueterum ampli&longs;&longs;imis operibus aduerti uarium il <lb/>lis fui&longs;&longs;e modum atque in&longs;titutum complendis fundamentis. </s> |
| | <s id="N4032DA">Ad <lb/>&longs;epulchrum Antoniorum fragmentis præduri lapidis non maiori <lb/>bus &quml; ut manum impleant/natante cemento compleuere. </s> |
| <s>Vlmus aere et in propatulo <expan abbr="d&etilde;&longs;a">den&longs;a</expan> <lb/>tur: alibi panditur et non per&longs;i&longs;tit. </s> | <s id="N4032E1">In foro <lb/>argentario ex cemento omnis generis fractorum &longs;axorum: Apud <lb/>Comitium fru&longs;tis &quml; glebis ex lapide ignobili &longs;ub&longs;tri xerc. </s> |
| | <s id="N4032E8">Sed hi <lb/>mihi perplacuere: qui apud Tarpeiam imitati naturam &longs;um ope <lb/>re collibus præ&longs;ertim apti&longs;&longs;imo. </s> |
| <s>Picea & item pinus &longs;i terra ob <lb/>ruantur æterna &longs;unt. </s> | <s id="N4032EF">Nam ueluti &longs;truendis montibus <lb/>illa &longs;olidis lapidibus molliorem materiam intermi&longs;<gap/>t: Sic hi du <lb/>um pedum &longs;ub&longs;trauere opus quadrato &quml; potuere integro lapide. <lb/></s> |
| | <s id="N4032F9">Huic &longs;uperinfundere quoque duum pedum qua&longs;i pultem cementi <lb/>tiam: Atque &longs;ic deinceps alternis ordinibus lapidum et pulte fun <lb/>damenta oppleuere. </s> |
| <s>At robur quidem quod &longs;pi&longs;&longs;a et neruo&longs;a &longs;it <lb/>et den&longs;a minuti&longs;que foraminibus predita humorem <expan abbr="nõ">non</expan> recipiens <lb/>terrenis quibu&longs;que ædificationibus per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> apti&longs;&longs;ima e&longs;t: maximeque<lb/>po&longs;ita ut ferat pondera erit/tum quidem pro columna admodum <lb/>ualidi&longs;&longs;ima. </s> | <s id="N403300">Alibi cum glarea fo&longs;&longs;ili: tum et item collec <lb/>titio &longs;axo/firmi&longs;&longs;ima uidi a maioribus facta per&longs;tare po&longs;t multas <lb/>ætates opera fundamentorum huiu&longs;modi et &longs;tructuras: Apud Eo <lb/>noniam turris excel&longs;æ atque firmiffimæ/cum demoliretur inuenta <lb/>fundamenta &longs;unt infarcita &longs;axo globo&longs;o & creta ad cubito&longs; fer <lb/>me &longs;ex: Cætera deinceps a&longs;tructura erant calce. </s> |
| | <s id="N40330D">Itaque uaria in his <lb/>ratio e&longs;t: & qd horum preceteris probem non facile dixerim tam <lb/>exomni i&longs;torum genere inuenio: quod longe <expan abbr="firmi&longs;&longs;imũ">firmi&longs;&longs;imum</expan> & uali <lb/>di&longs;&longs;imum exi&longs;tat: Sed par&longs;imonie <expan abbr="in&longs;eruiendũ">in&longs;eruiendum</expan> &longs;tatuo modo rude <lb/>ra & que putrebilia &longs;int non p fundas: Sunt & alia <expan abbr="pedam&etilde;torum">pedamentorum</expan> <lb/>genera: Vnum qdem porticibus & locis his debetur: Vbi <expan abbr="colũ">colum</expan> <lb/>narum ordines con&longs;tituantur: aliud quo maritimis utimur lo<gap/>s: <pb xlink:href="004/01/078.jpg"/>ubi &longs;olidi ad arbitrium captandi &longs;oli certa facultas non pateat. <lb/></s> |
| <s>Verum huic natura cum tantam immi&longs;erit duritiem <lb/>ut pterebrari nequeat ni&longs;i madefacta/tamen affirmant &longs;upra <expan abbr="terrã">terram</expan> <lb/>e&longs;&longs;e incon&longs;tantem et rituo&longs;am fieri et contorquere &longs;e &longs;e: <expan abbr="eandemque&etilde;t">eandemque<lb/>ent</expan> aqua marina facile <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan>. </s> | <s id="N403333">De m<gap/>ritimis tum dicemus/ cum de portu et mole intra profun <lb/>dum mare &longs;i&longs;tenda tractabimus: Nam pertinet id quidem non <lb/>ad uniuer&longs;orum ædificiorum opus/ de qua re hic loquimur: &longs;ed <lb/>ad propriam urbis partem quandam: de qua una cum aliis &longs;ui ge <lb/>neris tractabimus: cum de publicis i&longs;tiu&longs;modi operibus membra <lb/>tim referemus. </s> |
| | <s id="N403342">Ordinibus igitur columnarum complere in ob <lb/>longum fo&longs;&longs;am totam non e&longs;t opus perpetuato &longs;tructuræ ductu: <lb/>&longs;ed columnarum ip&longs;arum primo &longs;edem cubiliaque conuenit <gap/>ir <lb/>mare: Hinc ab altero ad alterum/quoadque horum ducendi &longs;unt <lb/>arcus/dor&longs;o in pro&longs;undum inuer&longs;o: ut ei pro corda &longs;it ex area pla <lb/>nities: Sic enim unum in locum plura hinc atque hinc &longs;uperadiecta <lb/>pondera/ minus erunt ad perforandum &longs;olum prompta/ arcuum <lb/>fultura i&longs;tiu&longs;modi ob&longs;i&longs;tente. </s> |
| <s>Id oleæ et ilici et olea&longs;tri /quæ cete <lb/>ris in rebus <expan abbr="cũ">cum</expan> robore conueniunt non accidit ut aqs <expan abbr="cõmaceren&ttilde;">commacerentur</expan>. <lb/></s> | <s id="N403355">Et &quml; &longs;int columnæ ad &longs;olum perfo <lb/>randum aptæ: et <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> courgeant pre&longs;&longs;entque pondera in eas po&longs;ita/in <lb/>ditio e&longs;t ad nobile Ve&longs;pa&longs;iani templum angulus: qui ad <expan abbr="æ&longs;tiuũ">æ&longs;tiuum</expan> <lb/>occa&longs;um uergit: Nam cum illic uiam publicam/areæ angulo in <lb/>terceptam reddere peruiam uolui&longs;&longs;ent/paulula facta ad inter are <lb/>am diuer&longs;ione forniceque per templi &longs;tructuram adacta: angulum <lb/>ip&longs;um qua&longs;i pilam ad uiæ latus reliquerunt: et confirmarunt ope <lb/>ris &longs;oliditate anteridi&longs;que &longs;ub&longs;idio. </s> |
| | <s id="N40336E">At is tandem premente ua&longs;ta <lb/>ædificii mole/et indulgente &longs;olo fecit uitium. </s> |
| <s>Quercus nullo &longs;enio <expan abbr="confici&ttilde;/qa">conficitur/qa</expan> <expan abbr="intimũ">intimum</expan> &longs;ucco&longs;a <expan abbr="&etilde;">em</expan> et prope uti ui <lb/>rens &longs;it: Fagum item et iuglandem aquis non u&longs;que <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan> & <expan abbr="īter">inter</expan> <pb xlink:href="004/01/049.jpg"/>principales quæ defodiantur <expan abbr="annumerãt">annumerant</expan>. </s> | <s id="N403373">De his &longs;atis.</s> |
| | </p> |
| <s>Suber item ad u&longs;um co <lb/>lumnarum et pinus &longs;ilue&longs;tris & morus & acer & ulmus non inuti <lb/>les &longs;unt. </s> | <p id="N403376" type="main"> |
| | <s id="N403378">Iactis fundamentis expeditus in&longs;equitur paries. </s> |
| <s>Trabeationibus et tignis aptam put<gap/>t Thcofra&longs;tus <expan abbr="nuc&etilde;">nucem</expan> <lb/>eaboicam: quod ea quidem ante&quml; rump. </s> | <s id="N40337B">Hic illud præter <lb/>mi&longs;i&longs;&longs;<gap/> nolim: quod cum ad fundamenta complenda/ tum ad to <lb/>tos parietes ab&longs;oluendos pertineat: Nam ua&longs;tis quidem in ædifi <lb/>ciis/ubi cra&longs;&longs;ior futura <expan abbr="murorũ">murorum</expan> moles e&longs;t ab ip&longs;is <expan abbr="fuudam&etilde;tis">fuudamentis</expan> me <lb/><expan abbr="diũ">dium</expan> p opus ad <expan abbr="&longs;ũmum">&longs;ummum</expan> u&longs;que relinquenda &longs;unt aperta extuaria &longs;pira <lb/>mentaque non penitus interrara: Vnde &longs;iquid uaporis concreti et <lb/>coacti &longs;ub tellure moueatur/ libere id ab&longs;que ulla &longs;tructuræ perni <lb/>cie profu&longs;e po&longs;&longs;it exalare. </s> |
| | <s id="N40339D">Veteres huiu&longs;modi non nullis in locis <lb/>cum i&longs;tius ip&longs;ius rei gratia/ tum et <expan abbr="cõmoditatis">commoditatis</expan>: quo in <expan abbr="&longs;ũmum">&longs;ummum</expan> <lb/>opus a&longs;cen&longs;us pateat: tum et forta&longs;&longs;is impen&longs;æ minuendæ cau&longs;a <lb/>&longs;calam cocleam intimum perducebant. </s> |
| <s>tur/&longs;onitu &longs;ignum det: <lb/>Exque eo factum olim ut ex b<gap/>lneo ap<gap/> Andrum qui incrant om <lb/>nes incolumes ab ruina tectorum &longs;ccuta effugerint. </s> | <s id="N4033AE">Ad rem redeo. </s> |
| | <s id="N4033B1">Inter pe <lb/>damentum atque expeditum parietem hoc intere&longs;t: quod id lateribus <pb xlink:href="004/01/079.jpg"/>fo&longs;&longs;æ coadiutum con&longs;tare &longs;ola pote&longs;t infarctura: hic alter pleri&longs;que<lb/>componitur/ uti mox referam partibus. </s> |
| <s>Sed omnium <lb/>op<gap/>ma abies: Nam cum proc<gap/>ritate & amplitudine primaria &longs;it <lb/>tum rigore naturali contenta <expan abbr="nõ">non</expan> facile oneribus pre&longs;&longs;antibus flec <lb/>titur: &longs;ed directa inuictaque permanet: A <gap/>de quod facilis e&longs;t et parie <lb/>tibus &longs;uo pondere non mole&longs;ta. </s> | <s id="N4033BC">In pariete primariæ in <lb/>&longs;unt partes: ima quæ ilico &longs;upra fundamenti infarcturam &longs;urgit: <lb/>hanc &longs;i ita licet appellabimus podium &longs;ugge&longs;tum ue: Media quæ <lb/>parietem <expan abbr="circũambit">circunambit</expan> atque amplectitur: hanc procintum dicunt. <lb/></s> |
| | <s id="N4033CA">Suprema hoc e&longs;t pars ea quæ ultimum parietis illaqueamentum <lb/>habeat: hanc demum coronam nuncupant. </s> |
| <s>Hu<gap/> uni plutimæ a&longs;eribuntur <lb/>laudes: plures de &longs;e præ&longs;<gap/>are utili<gap/>s aff<gap/> mant. </s> | <s id="N4033CF">Sunt et inter prima <lb/>rias parietum partes uel in primis præcipue anguli et in&longs;ertæ con <lb/>ceptæque &longs;eu pilæ/&longs;eu columnæ/&longs;eu quiduis i&longs;tiu&longs;modi: quod qui <lb/>dem &longs;ub&longs;tinendis trabeationibus arcubu&longs;o, tectorum illic colum <lb/>narum &longs;unt loco: quæ omnia appellatione <expan abbr="o&longs;iīum">o&longs;iinum</expan> ueniunt. </s> |
| | <s id="N4033DE">Sunt <lb/>et apertionum &longs;tantia hinc atque hinc labra: quæ angulorum <expan abbr="colũ">colum</expan> <lb/>narumque in&longs;imul naturam &longs;apiunt. </s> |
| <s>Vnum tamen <lb/>illi e&longs;&longs;e uitium non n<gap/>gant: quod perf<gap/>cile ad &longs;e flammas admit <lb/>t<gap/>t: atque ignibus inf<gap/>n&longs;a &longs;it: Huic non po&longs;tponitur contignandis <lb/>edibus cupre&longs;&longs;us arbos alioqu<gap/>n eiu&longs;modi ut inter no&longs;tras arbores <lb/>primariam et præcipuam &longs;ibi laudem uendicet. </s> | <s id="N4033E9">Præterea et apertionum tec <lb/>tum hoc e&longs;t &longs;uperliminare/&longs;iue recto &longs;it po&longs;itum trabe: &longs;iue arcu <lb/>ducto ip&longs;a/ inter o&longs;&longs;a computabitur: Nam e&longs;&longs;e arcum quidem <lb/>non aliud dicam/&quml; deflexam trabem: et trabem quid aliud q in <lb/>tran&longs;uer&longs;um po&longs;itam columnam: Quæ autem inter has primari <lb/>as partes intercurrunt atque extenduntur/recte complementa nun <lb/>cupabuntur. </s> |
| | <s id="N4033F8">Vniuer&longs;o etiam in pariete aliquid e&longs;&longs;e quod ip&longs;um <lb/>cunctis/quas hic recen&longs;uimus/partibus conueniat: hoc e&longs;t media <lb/>muri infarcinatio: et gemini hinc atque hinc &longs;eu coria nuncupes: <lb/>&longs;eu cortices: quorum alter extrin&longs;ecos uentos &longs;olemque excipiat: <lb/>alter inte&longs;tinam areæ umbram foueat. </s> |
| <s>Hanc ueteres in <lb/>ter clari&longs;&longs;imas computabant non ul<gap/>mam ab cedro atque ebano. <lb/></s> | <s id="N403403">Sed corticis <expan abbr="infarcinam&etilde;">infarcinamen</expan> <lb/><expan abbr="torũque">torunque</expan> inter &longs;e ratio pro &longs;tructuræ uarietate uaria e&longs;t. </s> |
| | <s id="N40340F">Structuræ <lb/>genera &longs;unt hæc: ordinarium: <expan abbr="rheticulatũ">rheticulatum</expan>: incertum. </s> |
| <s>Cupre&longs;&longs;umque apud indos prope inter aromata uenerantur: et me <lb/>rito id quidem: Laudent qui uelint amoniam chiam & <expan abbr="cirenaicã">cirenaicam</expan>: <lb/>quam e&longs;&longs;e æternam prædicat Theophra&longs;tus: Vtrum/odore/nito <lb/>re. </s> | <s id="N403418">Et hic illud <lb/>Varronis <expan abbr="nõnihil">nonnihil</expan> faciet ad rem: quod refert tu&longs;culanos quidem <lb/>&longs;eptos ad uillas ducere &longs;tructura ex lapide. </s> |
| | <s id="N403423">In agro uero gallico <lb/>ex coctilibus lateribus: In &longs;abinis crudo: per hi&longs;panias terra ex <lb/>lapillis compo&longs;ita ædificare. </s> |
| <s>robore/magnitudine/rectitudine/perhennitate: His omnibus <lb/>in laudibus quam tu illi arborem comparabis: Cariem & uetu&longs;ta <lb/>tem penitus nihil &longs;entire cupre&longs;&longs;um affirmant: et rimam &longs;ponte <lb/>haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> capere: Ea nimirum de re Plato legas publicas: atque<lb/>in&longs;tituta in &longs;acris ponendas cen&longs;ebat tabulis cupre&longs;&longs;inis/ quod &longs;u <lb/>turas forte æterniores putabat &qgrave; ære. </s> | <s id="N40342A">Sed de his po&longs;tea. </s> |
| | <s id="N40342D">Ordinaria ea &longs;truc <lb/>tura e&longs;t in qua lapides quadrati/&longs;eu iu&longs;ti/&longs;eu potius prægrandes <lb/><expan abbr="coaugum&etilde;tanrur">coaugumentanrur</expan>: ita ut &longs;int &longs;uis lineis ordine ad regulam <expan abbr="libellã">libellam</expan> <lb/>et <expan abbr="perpendiculũ">perpendiculum</expan> po&longs;iti: Qua &longs;tructura nulla e&longs;t firmior/nulla <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>&longs;tantior. </s> |
| <s>Hic locus admonet ut refe <lb/>ram memoratu digna/quæ de cupre&longs;&longs;u ip&longs;a legerim & uiderim: <lb/>Valuas cup re&longs;&longs;as in templo æphe&longs;iæ Dianæ annos dura&longs;&longs;e qua <lb/>dringentos te&longs;tantur: & eas &longs;erua&longs;&longs;e nitorem: adeo ut nouas per <lb/>petuo diceres. </s> | <s id="N403447">Rheticulata ea e&longs;t in qua lapides quadrati &longs;eu iu&longs;ti &longs;eu <lb/>potius minuti <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> iacentes in latus/&longs;ed in <expan abbr="angulũ">angulum</expan> &longs;tantes <pb xlink:href="004/01/080.jpg"/>fronte ad regulam et ppendiculum expo&longs;ita. </s> |
| | <s id="N40345C">Incerta ea e&longs;t in qua <lb/>lapis incertus ita in&longs;eritur/ut quodque latus quoad p eius lineas li <lb/>cuerit <expan abbr="cõtigui">contigui</expan> lapidis lateribus hæreat ad <expan abbr="ungu&etilde;">unguem</expan>. </s> |
| <s>Nos Romæ ad Petri ba&longs;ilicam uidimus/cum ab <lb/>Eugenio pontifice maximo ualue re&longs;tituerentur/ubi <expan abbr="hominũ">hominum</expan> ma <lb/>nus iniuriam rapiendo argento quo olim fuerant ue&longs;titæ / non in <lb/>tuli&longs;&longs;ent/&longs;olidas & integerrimas annos plus quingentos quinqua <lb/>ginta perdura&longs;&longs;e: Nam &longs;i recte annales pontificium urbis Romæ <lb/>iaterpretamur / tot ab Adriani tertii Pontificis temporibus <pb xlink:href="004/01/050.jpg"/>qui eas po&longs;uit ad quartum Eugenium &longs;unt. </s> | <s id="N40346B">Huiu&longs;modi la <lb/><expan abbr="pidũ">pidum</expan> adiunctionibus in &longs;ilicea <expan abbr="uiarũ">uiarum</expan> &longs;tructura utimur.</s> |
| | </p> |
| <s>Itaque contignationi <lb/>bu&longs; faciundis Abietem probant: & cupre&longs;&longs;um una re forta&longs;&longs;is pre <lb/>ferunt qd &longs;it æternior: Sed e&longs;t abiete grauior <expan abbr="probãt">probant</expan> et <expan abbr="pinũ">pinum</expan> et pice <lb/>am. </s> | <p id="N403477" type="main"> |
| | <s id="N403479">Cæterum his generibus uariis locis uarie utemur: Nam ad <expan abbr="podiũ">podium</expan> <lb/><expan abbr="cru&longs;tã">cru&longs;tam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i quadrato ponemus lapide <expan abbr="prægrãdi">prægrandi</expan> præduro. </s> |
| <s>Pinum enim abiete per&longs;imilem e&longs;&longs;e contra iniectum pondus <lb/>reniti putant: Sed inter pinum atque abietem cum cætera tum hoc <lb/>intere&longs;t/ quod terebinæ abies eo leditur minus quo e&longs;t pinus quidem <lb/>&longs;ucco <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Abies dulciori. </s> | <s id="N40348D">quod &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;tructurã">&longs;tructuram</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;&longs;e/uti diximus quoad eius fieri po&longs;&longs;it/ <expan abbr="integrã">integram</expan> <lb/>et <expan abbr="&longs;olidi&longs;&longs;imã">&longs;olidi&longs;&longs;imam</expan> oportet: Et toto ip&longs;o in muro <expan abbr="nu&longs;quã">nu&longs;quam</expan> e&longs;t &longs;oliditate <lb/>firmitateque opus maiore <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> i&longs;tic: Quid <expan abbr="ī">im</expan> unico &longs;i queas lapide: aut <lb/>certe numero <expan abbr="lapidũ">lapidum</expan> firmabis eo: qui ad unius <expan abbr="integritat&etilde;">integritatem</expan> perpe <lb/><expan abbr="tuitat&etilde;que">tuitatenque</expan> &longs;it <expan abbr="per&qtilde;">perquae</expan> proximus. </s> |
| | <s id="N4034C4">Prægrandis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quo <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan> la <lb/>pis <expan abbr="tracte&ttilde;">tractetur</expan> atque admoueatur: <expan abbr="quãdo">quando</expan> id genus uel maxime ad orna <lb/><expan abbr="mentũ">mentum</expan> &longs;pectat: &longs;uo dicemus loco: Atqui ducito/inquit Cato/ ex <lb/>firmo lapide et calce uti &longs;upra <expan abbr="terrã">terram</expan> opus extet pedes: <expan abbr="reliquã">reliquam</expan> ue <lb/>ro parietis partem/uel <expan abbr="etiã">etiam</expan> crudo &longs;i libeat latere fieri non uetant. <lb/></s> |
| <s>Ego nulli po&longs;tponenda<gap/> puto &longs;aricem <lb/>hanc equidem &longs;tructurarum <expan abbr="põdera">pondera</expan> fir mi&longs;&longs;ime & diuti&longs;&longs;ime &longs;ub <lb/>&longs;tenta&longs;&longs;e cum alibi tum apud Venetias ex uetu&longs;tis fori operibus <lb/>annotauimus. </s> | <s id="N4034EF">Hunc ea ratione hic <expan abbr="motũ">motum</expan> in promptu e&longs;t: quod guttis <expan abbr="&longs;tillantiũ">&longs;tillantium</expan> ex <lb/>tectis <expan abbr="imbriũ">imbrium</expan> ea parietis pars <expan abbr="abrodi&ttilde;">abroditur</expan>. </s> |
| | <s id="N403504">Sed nos <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="ueterũ">ueterum</expan> ædificia <lb/>repetimus intuemurque/ <expan abbr="cũ">cum</expan> alibi pa&longs;&longs;im has recte <expan abbr="conditorũ">conditorum</expan> ædifi <lb/><expan abbr="ciorũ">ciorum</expan> partes præduro e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;titutas lapide: tum et apud eas gen <lb/>tes/ubi <expan abbr="pluuiarũ">pluuiarum</expan> iniuriam <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="uerean&ttilde;">uereantur</expan>: &longs;ui&longs;&longs;e qui ad <expan abbr="pyramid&etilde;">pyramidem</expan> ro <lb/>tam &longs;ub&longs;trauerint ba&longs;im apud <expan abbr="ægyptũ">ægyptum</expan> nigro lapide præduro: fit <lb/>ut rem latius interpreter: Nam ueluti in ferro ære ac cæteris eiu&longs; <lb/>modi/&longs;i iterato atque iterato <expan abbr="incõtrarias">incontrarias</expan> partes <expan abbr="inflectan&ttilde;">inflectantur</expan> <expan abbr="fati&longs;cũt">fati&longs;cunt</expan>: <lb/>et po&longs;tremo la&longs;&longs;ata <expan abbr="rũpuntur">rumpuntur</expan>: Ita et corpora alternis <expan abbr="offen&longs;iõibus">offen&longs;ionibus</expan> <lb/>lace&longs;&longs;ita maxime <expan abbr="uitian&ttilde;">uitiantur</expan> atque <expan abbr="corrũpun&ttilde;">corrumpuntur</expan>. </s> |
| <s>Atqui eam quidem de &longs;e præ&longs;tare utilitates cunc <lb/>tas/quas cætere præ&longs;tent arbores affirman<gap/>. </s> | <s id="N40355A"><expan abbr="Quã">Quam</expan> <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> ip&longs;am aduerti <lb/>ex <expan abbr="põtibus">pontibus</expan> præ&longs;ertim ligneis: Nam quæ partes <expan abbr="temporũ">temporum</expan> uici&longs;&longs;itu <lb/>dinibus modo &longs;iccæ &longs;olis radio et <expan abbr="uentorũ">uentorum</expan> afflatu: modo <expan abbr="mad&etilde;tes">madentes</expan> <lb/>nocturnis aquæ <expan abbr="uaporatõibus">uaporatonibus</expan> <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan>: eas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> oci&longs;&longs;ime reddi exe&longs;as <lb/>atque penitus cario&longs;as uidemus. </s> |
| | <s id="N403588">Ip&longs;um <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> licet uidere ex <expan abbr="murorũ">murorum</expan> <lb/>partibus his quæ imæ propter <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> extent: Nam alternis <expan abbr="humorũ">humorum</expan> <lb/>et pulueris <expan abbr="cõtaminatiõibus">contaminationibus</expan> <expan abbr="cõmaceran&ttilde;">commacerantur</expan> atque <expan abbr="abrodũ&ttilde;">abroduntur</expan>. </s> |
| <s>Neruo&longs;a e&longs;t: uirium <lb/>tenax: in tempe&longs;tatibus firmi&longs;&longs;ima: aduer&longs;us cariem ille&longs;a. </s> | <s id="N4035AB">Qua de re <lb/>ip&longs;e &longs;ic &longs;tatuo totius ædificii podium/duro et firmi&longs;&longs;imo et præ <lb/>grandi lapide a&longs;truendum: quo crebris <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> offen&longs;ionibus <lb/>tuti&longs;&longs;imum per&longs;eueret: Et duri&longs;&longs;imi quales &longs;int lapides/&longs;at libro <pb xlink:href="004/01/081.jpg"/>&longs;ecun lo recen&longs;uimus.</s> |
| | </p> |
| <s>Ve <lb/>tus opinio hanc contra ignium iniurias <expan abbr="inuictã">inuictam</expan> & prope ille&longs;am <lb/>per&longs;i&longs;tere/Quin & obiciendos ex larice a&longs;&longs;es eo uer&longs;us unde igni <lb/>um aduentitium malum extime&longs;cas iubent: Sed nos eam uidi <lb/>mus incen&longs;am ardere/ramen ita ut fiammas d<gap/>dignari: ea&longs;que uel <lb/>le ab &longs;e di&longs;cutere uideatur. </s> | <p id="N4035BC" type="main"> |
| | <s id="N4035BE">Verum lapides ip&longs;i cum i&longs;tic/ tum et alibi permaxime intere&longs;t <lb/>quo ponantur contextu atque connexu in opere: Nam ueluti ligno <lb/>ita et lapidi in&longs;unt <expan abbr="cũ">cum</expan> uenæ/tum et nodi/ tum et partes aliæ aliis <lb/><gap/>becilliores: Quin et pandi marmora et contorqueri in promptu <lb/>e&longs;t. </s> |
| <s>Vnum habere con&longs;tat uitium: nam a <lb/>quis marinis redditur teredini obnoxia. </s> | <s id="N4035CE">Habentur in lapidibus apo&longs;temata et collectiones putris ma <lb/>teriæ: quæ <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> intume&longs;cit aeris inhau&longs;ti/uti puto/humecta<lb/>tione imbibita: ex quo grauiores pu&longs;tulæ et collaceratione colum <lb/><expan abbr="narũ">narum</expan> atque trabium <expan abbr="&longs;equũtur">&longs;equuntur</expan>. </s> |
| | <s id="N4035E2">Quare præterea/quæ de lapide &longs;uo <lb/>loco &longs;uperius tran&longs;egimus: no&longs;&longs;e oportet lapidem creari a natura <lb/>uti uidemus <expan abbr="procũbentem/materia">procumbentem/materia</expan> uti <expan abbr="interpretantur/liqu&etilde;te">interpretantur/liquente</expan> et <lb/>fluxibili: quæ cum &longs;en&longs;im concreuerit et obduruerit: ip&longs;a ma&longs;&longs;a <lb/>primas &longs;uarum partium figuras a&longs;&longs;eruata: Hinc e&longs;t quod in co infi <lb/>mæ partis corpu&longs;culis/ut puta grauioribus con&longs;tat <expan abbr="maiu&longs;culis/&qtilde;">maiu&longs;culis/quae</expan> <lb/>&longs;upremæ: et <expan abbr="intercurrũt">intercurrunt</expan> uenæ: prout materia materiæ &longs;uperinfu&longs;a <lb/>et obducta cohæ&longs;it. </s> |
| <s>Inutiles <expan abbr="trabeatioĩbus">trabeatioimbus</expan> fo <lb/>re prædicant robora & oleam/quod grauia &longs;int: quod cedant pon<lb/>deri & prope &longs;ponte &longs;ua deflectantur: tum & quæ facilius <expan abbr="frangũ">frangum</expan> <lb/>tur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> findantur ad i&longs;tos trabeationum u&longs;us utilia non &longs;unt/uti e&longs;t <lb/>olea & ficus & tilia et &longs;alicta et eiu&longs;modi. </s> | <s id="N403603">Ea ergo qua uenæ iniaceant/&longs;eu &longs;int illæ qui <lb/>dem primioris materiæ &longs;pumamenta/una cum &longs;upadductæ mate <lb/>riæ fecibus commixta: Seu quid aliud &longs;unt: quando has ip&longs;as &longs;ic <lb/>di&longs;pares couniri penitus natura non &longs;iuerit: fixilem nimirum e&longs;&longs;e <lb/>in lapidem con&longs;tat. </s> |
| | <s id="N40360E">Præterea uti ex re ip&longs;a palam atq in promp <lb/>tu e&longs;t <expan abbr="tempe&longs;tatũ/">tempe&longs;tatun/</expan> ut ita loquar/contumelia nequid reconditiora <lb/>p&longs;truemur: <expan abbr="cõpacta">compacta</expan> et <expan abbr="cõcreta">concreta</expan> omnia corpora <expan abbr="conficiũtur/di&longs;&longs;ol">conficiuntur/di&longs;&longs;ol</expan> <lb/><expan abbr="uũtur">uuntur</expan>: Ita et in lapide quæ partes <expan abbr="t&etilde;pe&longs;tatibus">tempe&longs;tatibus</expan> pferendis obnoxiæ <lb/><expan abbr="extiterũt">extiterunt</expan>: maceratiores &longs;unt atque putribiliores. </s> |
| <s>Mirum quod de pal <lb/>ma <expan abbr="a&longs;&longs;euerant/cõtra">a&longs;&longs;euerant/contra</expan> &longs;uperimpo&longs;itum <expan abbr="põdus">pondus</expan> reniti et in diuer&longs;um <lb/>curuari. </s> | <s id="N403633">Quæ <expan abbr="cũ">cum</expan> ita &longs;int/ <lb/>ponendis lapidibus aduerti&longs;&longs;e iubent/his præ&longs;ertim partibus ædi <lb/>ficii: quas e&longs;&longs;e robu&longs;ti&longs;&longs;imas oportet: ut firmi&longs;&longs;imæ et minime de <lb/>ciduæ lapidum facies contra aduer&longs;arias rerum offen&longs;iones obiici <lb/><expan abbr="an&ttilde;">antur</expan>. </s> |
| | <s id="N403645">Ergo <expan abbr="nõ">non</expan> in latus uena &longs;tans <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>: nequid <expan abbr="decru&longs;te&ttilde;">decru&longs;tetur</expan> tem <lb/>pe&longs;tatibus: &longs;ed iacebit pro&longs;ternata: ut pre&longs;&longs;a mole <expan abbr="&longs;upincũbentiũ">&longs;upincumbentium</expan> <lb/><expan abbr="nu&longs;&qtilde;">nu&longs;quae</expan> pandat: Et interior quæ in fodina abdita fuerat facies <expan abbr="&longs;i&longs;te&ttilde;">&longs;i&longs;tetur</expan> <lb/>ut extet patula: Succo&longs;ior enim e&longs;t et ualidior. </s> |
| <s>Subdiualibus <expan abbr="trabeatõibus">trabeatonibus</expan> et tecturis iuniperum omnibus <lb/>præferunt: & huic ait Plinius <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> atque cedro/Sed <lb/>&longs;olidiorem. </s> | <s id="N403665">Verum nulla to <lb/>lerantior habebitur facies toto in ab&longs;ci&longs;&longs;o lapide: &quml; quæ ma&longs;&longs;am <lb/>ip&longs;am non per fodinæ tractum de&longs;ciuerit: Sed quæ tran&longs;uer&longs;am <lb/>iacentis ma&longs;&longs;æ proten&longs;ionem obtrunca it.</s> |
| | </p> |
| <s>Tum et oleam infinitam habere æternitatem prædi <lb/>cant: & Buxum etiam inter primarias annumerant: Ca&longs;tancam <lb/>quidem tam et &longs;i pandat et torqueatur/non tamen inhis operibus <lb/>quæ &longs;ub diuo e&longs;&longs;e oporteat/recu&longs;ant. </s> | <pb xlink:href="004/01/082.jpg"/> |
| | <p id="N403671" type="main"> |
| <s>Probant & in primis olea <lb/>&longs;trum ea maxime re qua & Cupre&longs;&longs;um quod cariem non &longs;entiat: <lb/>quo in numero &longs;unt arbores/quibus in&longs;itus & in&longs;u&longs;us unctuo&longs;us <lb/>& gummo&longs;us &longs;uccus e&longs;t præ&longs;ertim amar: us Eiu&longs;modi enim Ver <lb/>mem negan<gap/> admittere et aduertitias humiditates excludere in <lb/>promptu e&longs;t. </s> | <s id="N403673">Anguli in&longs;uper totum per ædificium: quod eos quidem per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ægre <lb/>gie ualidos e&longs;&longs;e oporteat/&longs;tructura <expan abbr="admodũ">admodum</expan> &longs;olida <expan abbr="firmãdi">firmandi</expan> &longs;unt. <lb/></s> |
| | <s id="N403685"><expan abbr="Nãque">Nanque</expan> profecto &longs;i recte interpretor/angulus qui&longs;que totius ædificii <lb/>altera e&longs;t pars: <expan abbr="quãdo">quando</expan> unius <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="uitiũ">uitium</expan> anguli ab&longs;que <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="laterũ">laterum</expan> <lb/>iactura <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;uccedat. </s> |
| <s>Contrariam his putant materiem omnem: <pb xlink:href="004/01/051.jpg"/>quæ dulci &longs;it &longs;ucco prædita: & quæ facile incendatur. </s> | <s id="N4036A7">Qd &longs;i huc &longs;pectes: proculdubio <expan abbr="cõperies">comperies</expan> nul <lb/>la ferme ædificia coepi&longs;&longs;e dificere <expan abbr="aliũde/">aliunde/</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab anguli alicuius in <lb/>firmitate. </s> |
| | <s id="N4036BA">Recte <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ueteres angulos a&longs;&longs;ueuere ponere cra&longs;&longs;iores <lb/>multo <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> parietes: et in <expan abbr="colũnatis">colunnatis</expan> porticibus ad angulos firmiora <lb/>adigere <expan abbr="alam&etilde;ta">alamenta</expan>. </s> |
| <s>Ab his ta <lb/>men excipiunt oleam et olea&longs;trum. </s> | <s id="N4036D1">Anguli igitur firmitas non eo <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <expan abbr="de&longs;idera&ttilde;">de&longs;ideratur</expan>: <lb/>quo tectum ferat: e&longs;t enim id <expan abbr="colũnarum">colunnarum</expan> opus uel magis &quml; angu <lb/><expan abbr="lorũ">lorum</expan>: uerum et inprimis quo parietes in officio contineantur: ne a <lb/>ppendiculi rectitudine ullam in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <expan abbr="deflectan&ttilde;">deflectantur</expan>. </s> |
| | <s id="N4036F1">Ergo habebit is <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lapides præduros/et <expan abbr="lõgitudine">longitudine</expan> prolixos: ut qua&longs;i brachia <lb/>et ulnæ per coniugatorum parietum proten&longs;ionem inuehantur. <lb/></s> |
| <s>Cerrum aut et fagum natura <lb/>imbecillem e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem & non peruenire ad uenu&longs;ta <lb/>tem affirmat Vitruuius. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N403700">Eruntque lati pro parietis cra&longs;&longs;itudine lapides hi: ut nulla &longs;it opus <lb/>media infarcinatione.</s> |
| | </p> |
| <s>Plinius quercum item celeriter ait mar <lb/>ce&longs;cere. </s> | <p id="N403705" type="main"> |
| | <s id="N403707">Similia e&longs;&longs;e angulis o&longs;&longs;a in pariete et <expan abbr="apertionũ">apertionum</expan> latera condecet: <lb/>et eo firmiora/ quo maioribus ponderibus forta&longs;&longs;is fuerint &longs;ub&longs;ti <lb/>tuenda. </s> |
| <s>Ad reliqua uero inte&longs;tina opera <expan abbr="naluarum/lectorum/m&etilde;">naluarum/lectorum/men</expan> <lb/>&longs;arum &longs;ub&longs;elliorum et eiu&longs;modi abies egregia e&longs;t: præ&longs;ertim quæ <lb/>ad alpim Italiæ montem excre&longs;cat. </s> | <s id="N403712">Et inprimis oportet manus hoc e&longs;t aliquos hinc atque hinc <lb/>alternis ordinibus lapides promittant/ qua&longs;i adminicula ad reli <lb/>qui parietis complementa &longs;ub&longs;tentanda.</s> |
| | </p> |
| <s>Nam hæc arbos natura e&longs;t &longs;ic <lb/>ci&longs;&longs;ima et glutinum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tenaci&longs;&longs;ima: E&longs;t & picea et cupre&longs;&longs;us <lb/>his rebus percommoda. </s> | <p id="N403719" type="main"> |
| | <s id="N40371B">Complementi partes &longs;unt/quas uniuer&longs;o parieti <expan abbr="cõicare">conicare</expan> diximus <lb/>cortices et <expan abbr="infarcim&etilde;ta">infarcimenta</expan>. </s> |
| <s>Fagum fore alioquin fragilem prædicant <lb/>Sed cap&longs;is lecti&longs;que utilem: & in tenui&longs;&longs;imas &longs;ecari lamina<gap/>: &longs;eca <lb/>ri quoque et ilicem aiunt belli&longs;&longs;ime: Inutiles et a&longs;&longs;eres habendæ <lb/>&longs;unt iuglans/quod facile frangatur/ulmus fraxinu&longs;que: Nam hæ <expan abbr="tã">tam</expan> <lb/>et &longs;i lente/facile tamen panduntur. </s> | <s id="N403728">Sed <expan abbr="corticũ">corticum</expan> alii extimi: alii e <expan abbr="regiõe">regione</expan> po&longs;iti <lb/>inte&longs;tini. </s> |
| | <s id="N403735"><expan abbr="Extimũ">Extimum</expan> &longs;i lapide po&longs;ueris duriore <expan abbr="cõferet">conferet</expan>: id <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <lb/>ædificii <expan abbr="phennitat&etilde;">phennitatem</expan> alioquin totis <expan abbr="cõplementis">complementis</expan>: opere quo libuerit <lb/>&longs;eu reticulato/&longs;eu incerto induxeris <expan abbr="nõ">non</expan> redarguam: modo infe&longs;tis <lb/>et acriter lace&longs;&longs;entibus/ &longs;eu &longs;olibus/&longs;eu <expan abbr="uentorũ">uentorum</expan> mole&longs;tiis/ &longs;eu <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/>ignibus aut pruinis <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> obiicias eum/qui natura &longs;it ad <expan abbr="impetũ">impetum</expan> <lb/><expan abbr="mol&etilde;que">molenque</expan> atque iniuriam <expan abbr="tolerandã">tolerandam</expan> ualidi&longs;&longs;imus: Et præ&longs;ertim illic <lb/>ubi ex fi&longs;tulis <expan abbr="tectorũ">tectorum</expan> aut &longs;tillicidiis/maiores <expan abbr="cad&etilde;tes">cadentes</expan> imbres uen <lb/>to <expan abbr="illidan&ttilde;">illidantur</expan>: omnino <expan abbr="adhib&etilde;da">adhibenda</expan> robu&longs;ti&longs;&longs;una materia e&longs;t: <expan abbr="quãdo">quando</expan> id <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="ĩ">im</expan> uetu&longs;tis ædificiis pa&longs;&longs;im uidi&longs;&longs;e liceat <expan abbr="i&longs;tiu&longs;mõi">i&longs;tiu&longs;moni</expan> <expan abbr="a&longs;p&longs;ionũ">a&longs;p&longs;ionum</expan> <lb/>iniuria ip&longs;um marmor/ ut &longs;ic loquar/prefre&longs;um atque penitus exe <lb/>&longs;um e&longs;&longs;e: Tam et&longs;i plerique <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> periti architecti/quo huic iniuriæ <pb xlink:href="004/01/083.jpg"/>prouiderent: imbrem a tectis collectum a&longs;&longs;ueuere p impluuia in <lb/>cerclu&longs;um diducere atque di&longs;pellere. </s> |
| <s>Verum <expan abbr="obedienti&longs;&longs;imã">obedienti&longs;&longs;imam</expan> e&longs;&longs;e <lb/>omnium in opere affirmant fraxinum. </s> | <s id="N4037A7">Quid illud quod <expan abbr="annotarũt">annotarunt</expan> <lb/>maiores/ folia per annuos autumnos &longs;olere parte arboiis quæ ad <lb/>hau&longs;trum et meridiem &longs;pectent prius decidere. </s> |
| | <s id="N4037B2">Nos aduertimus <lb/>collap&longs;a uetu&longs;tate ædificia omnia coepi&longs;&longs;e ad hau&longs;trum deficere. <lb/></s> |
| <s>Sed nucem demiror non <lb/>multo e&longs;&longs;e in antiquorum monitis celebratiorem/ quando ea qui <lb/>dem ut uidere licet/cum ad cæteros plero&longs;que u&longs;us/tum maxime <lb/>a&longs;&longs;eritiis operibus admodum habilis et pertractabilis e&longs;t. </s> | <s id="N4037B8">Et cur id eueniat: forta&longs;&longs;is in cau&longs;a e&longs;t/ quod &longs;olis ardor et uis/dum <lb/>uirebat opus/ <expan abbr="ĩmaturæ">immaturæ</expan> &longs;uccos a&longs;&longs;ump&longs;it calcis. </s> |
| | <s id="N4037C1">Adde quod hau&longs;tri <lb/>nis flatibus iterum atque iterum humectatus atque &longs;ubinde &longs;olis <expan abbr="inc&etilde;">incem</expan> <lb/>&longs;ionibus inferuefactus paries <expan abbr="cõmaceratus">commaceratus</expan> imputruit. </s> |
| <s><expan abbr="Morũ">Morum</expan> <lb/>laudant cum ob eius æternitatem/tum quod nigre&longs;cat uetu&longs;tate <expan abbr="īdies">indies</expan> <lb/>et fiat gratior. </s> | <s id="N4037D0">Ergo his et <lb/>huiu&longs;modi iniuriis apta et ualidi&longs;&longs;ima obiicieda materia e&longs;t.</s> |
| | </p> |
| <s>Valuas memorat Theophra&longs;tus con&longs;ueui&longs;&longs;e diui <lb/>tes ponere ex loto ilice buxo ue. </s> | <p id="N4037D5" type="main"> |
| | <s id="N4037D7">Illud inprimis ob&longs;eruandum cen&longs;eo: ut coeptos ordines toto &longs;tru <lb/>cturæ ambitu coæquato et minime di&longs;pari ducas: nequid ad dex <lb/>tram prægrandi: ad &longs;ini&longs;tram uero minuto con&longs;tet lapide. </s> |
| <s>Vlmum quæ rigorem firmi&longs;&longs;i <lb/>me a&longs;&longs;eruet: ideo portarum cardinibus utilem ducunt: Sed permu <lb/>tari iubent oportere ut &longs;it radix &longs;uperior inuer&longs;o cacumine: Cato <lb/>uectes aquifolios laureo&longs; atque ulmeos fieri iubet: Clauiculis cor <lb/>num comprobant: Gradus ad &longs;calas orno atque acere ponebant: Pi <lb/>nus: Picea: Vlmus ad aquarum ductus intercauabantur: &longs;ed ha&longs; <lb/>ce ni&longs;i terra contegas oci&longs;&longs;ime &longs;ene&longs;cere a&longs;&longs;euerant. </s> | <s id="N4037DE"><expan abbr="Nãquepre&longs;&longs;ari">Nanque<lb/>pre&longs;&longs;ari</expan> quidem aiunt &longs;tructuram noui&longs;&longs;imo pondere iniecto: et <lb/>calcem pre&longs;&longs;ione inter &longs;icci&longs;cendum de&longs;i&longs;tere: exquo per opus la <lb/>cerationes fieri nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> |
| | <s id="N4037EA">At corcicem inte&longs;tinum una cum tota <lb/>&longs;ui parietis facie molliore ducas lapide non uetabo. </s> |
| <s>Cæterum or <lb/>nandis ædibus laricem feminam quæ colore &longs;imilis e&longs;t melli com <lb/>pertum habent in tabellis pictorum e&longs;&longs;e immortalem: & nullis <lb/>riuis fixilem palmaque ei nerui non in&longs;int tractim: &longs;ed cæ&longs;im. </s> | <s id="N4037EF">Sed <expan abbr="quocũqueutare">quocunque<lb/>utare</expan> tam inte&longs;tino <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extimo tollendus cortex e&longs;t: ut &longs;ict is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ad &longs;uam lineam atque <expan abbr="perpendiculũ">perpendiculum</expan> exten&longs;us et perfinitus: Sua erit <lb/>linea quæ ad areæ <expan abbr="circũ&longs;criptionem">circun&longs;criptionem</expan> coæquata ie&longs;pondeat: ita ut <lb/>&longs;it ea penitus omni parte &longs;ui <expan abbr="nu&longs;quã">nu&longs;quam</expan> tumida/ nu&longs;q incaua/ nu&longs;&quml; <lb/><expan abbr="undo&longs;a/nu&longs;quã">undo&longs;a/nu&longs;quam</expan> non directa et probe coaptata et perfinita. </s> |
| | <s id="N403817">Inter <lb/><expan abbr="&longs;truendũ">&longs;truendum</expan> et dum murus uiret &longs;i primam induxeris <expan abbr="harenation&etilde;">harenationem</expan>: <lb/>fiet deinceps ut quam adegeris &longs;eu cru&longs;tam &longs;eu alb. </s> |
| <s>Id <lb/>circo ad &longs;imulacra deorum efficienda utebantur. </s> | <s id="N403825">rium indele <lb/>bile opus præ&longs;tetur.</s> |
| | </p> |
| <s>Tum & uteban <lb/>tur Lotho ac Buxo & Cedro: & item Cupre&longs;&longs;o: et cra&longs;&longs;iore olea <lb/>rum radice/ægyptiaque per&longs;ica: quam e&longs;&longs;e lotho &longs;imilem referunt <lb/>Torno autem &longs;iquid terete reddidi&longs;&longs;e opus erat Fago/Moro/Te <lb/>rebinto: & inprimi&longs; Buxo omnium &longs;pi&longs;&longs;i&longs;&longs;ima: <pb xlink:href="004/01/052.jpg"/>& egregie tornatili: & ebano omnium gracillima utobantur. <lb/></s> | <p id="N40382A" type="main"> |
| | <s id="N40382C">Infar cinamentorum duo &longs;unt genera: Vnum quo inter cortices <lb/>ad uacuum quod ine&longs;t cementis conge&longs;tis opplent: Alterum quo <lb/>id lapide non ni&longs;i ordinario: &longs;ed ignobili potius inter&longs;truunt &quml; <lb/>oppleant. </s> |
| <s>Neque &longs;ignis & tabulis efficiundis a&longs;pernabantur populum albam <lb/>& item nigram: & &longs;alicem & carpinum et &longs;orbum/&longs;ambucum et <lb/>ficum: Quæ arbores cum &longs;iccitate et æquabilitate ad excipienda <lb/>&longs;eruandaque pictorum glutiniamenta et illiniamenta utiles &longs;unt: <lb/>Tum ad formas exprimendas ductibile&longs; quidem atque admodum <lb/>faciles: Verum inter ha&longs;ce omnium molli&longs;&longs;imam æxtare tili <lb/>am in promptu e&longs;t: Sunt qui ad &longs;igna conficienda iuiubam com <lb/>probant: His contraria e&longs;t robur: quando quidem inter &longs;e et cum <lb/>aliis omnibus eiu&longs;modi materiis in&longs;ociabilis omnino: et omnis <lb/>glutini&longs; a&longs;pernatrix &longs;it. </s> | <s id="N403835">Vtrumque par&longs;imoniæ cau&longs;a inuentum apparet: Quan <lb/>do quiuis lapis minutus atque ignobilis huic murorum parti de <lb/>mandatur. </s> |
| | <s id="N40383C">Nam &longs;i dabitur ut prægrandis et quadrati lapi <lb/>dis copia &longs;uppeditet: quis aut minuto aut fractitio &longs;ponte ute <lb/>tur lapide <gap/> Atqui hac una in re a complementis o&longs;&longs;a ip <lb/>&longs;a differunt: Quod in his media inter cruitas in&longs;arciuntur / <pb xlink:href="004/01/084.jpg"/>fractitio et commutilato quocumque datur lapide / opere prope <lb/>conge&longs;titio et tumultario: In his alteris nulli aut <expan abbr="per&qtilde;">perquae</expan> modici im <lb/>mi&longs;centur lapides incerti: Sed tota totum id intimum ordinario <lb/>extexunt opere. </s> |
| <s>Idem uitium e&longs;&longs;e omnibus lactumo&longs;is et <lb/>cri&longs;pis aiunt/ut omne genus glutinamenti abdicent. </s> | <s id="N403855">Mallem ad æternitatem plenis ordinibus uniuer <lb/>&longs;um parietem quadrato lapide completum redderent: <expan abbr="Tam&etilde;">Tamen</expan> qua <lb/><expan abbr="licũque">licunque</expan> <expan abbr="uacuũ">uacuum</expan> id inter cortices lapide opplendum in&longs;titueris: quo <lb/>ad res patitur curato ut ductu coæquato librati ordines <expan abbr="cõnectan">connectan</expan> <lb/>tur. </s> |
| | <s id="N40386F">Tum et officii quidem erit ab altero extimo ad alterum inte <lb/><expan abbr="&longs;tinũ">&longs;tinum</expan> corticem/aliquos non penitus interraros ordinarios lapides <lb/>mediam p parietis <expan abbr="cra&longs;&longs;itudin&etilde;">cra&longs;&longs;itudinem</expan> ad cortices ip&longs;os mutuo <expan abbr="cõnecten">connecten</expan> <lb/>dos traducere: quo infu&longs;a infarcinamenta &longs;pondas cru&longs;tarum non <lb/>protrudant. </s> |
| <s>Ra&longs;ile <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>atque den&longs;um quodque lignum ægre coheret glutino: Quæ item di <lb/>uer&longs;a &longs;unt natura uti e&longs;t Hedera/Laurus/Tiliaque / quod calidæ <lb/>&longs;int/cum his quæ humectis locis na&longs;cuntur: quod eiu&longs;modi om <lb/>nes frigidæ natura &longs;int / diu glutino non cohærent. </s> | <s id="N403885"><expan abbr="Infarcinationũ">Infarcinationum</expan> ductus <expan abbr="ob&longs;eruarũt">ob&longs;eruarunt</expan> ueteres una perpe <lb/>tuaque refu&longs;ione attollere <expan abbr="nõ">non</expan> altiores <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut in quinos quo&longs;que pedes or <lb/>dines &longs;upextenderent: quo ueluti neruis <expan abbr="illigam&etilde;ti&longs;que">illigamenti&longs;que</expan> &longs;tructura ar <lb/>ctata <expan abbr="cõcinctaque">concinctaque</expan> redderetur: quo etiam &longs;iquid totam p infarcinati <lb/>onem aliquo aut <expan abbr="fabrorũ">fabrorum</expan> uitio/aut ca&longs;u de&longs;idi&longs;&longs;e <expan abbr="cõperit">comperit</expan>: <expan abbr="nõ">non</expan> ilico <lb/>in &longs;e <expan abbr="reliquorũ">reliquorum</expan> <expan abbr="&longs;upurgentiũ">&longs;upurgentium</expan> pondus trahat: Sed habeant &longs;upiora <lb/>qua&longs;i innouatam ad con&longs;i&longs;tendum ba&longs;im. </s> |
| | <s id="N4038BF">Cæterum admonent/ <lb/>quod apud omnes ueteres probe ob&longs;eruatum uideo: nequid maio<lb/>ra inter farciendum &longs;axa inter&longs;erantur: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut libræ pondus comple <lb/>ant: minutiora enim quæ &longs;unt/ facilius uniri atque ad nexuras adæ <lb/>quari <expan abbr="arbitrãtur">arbitrantur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> prægrandia. </s> |
| <s>Vlmus / <lb/>Fraxinus/Morus/ Cera&longs;u&longs;que / quod &longs;iccæ &longs;int cum platano et al <lb/>no / quæ madidæ natura &longs;unt /non conueniunt. </s> | <s id="N4038D6">Et faciat ad rem quod apud Plu <lb/>tarcum de Mino rege traditur: Nam is quidem cum plebem per <lb/>artes diuideret: &longs;ic cen&longs;ebat corpus omne quo magis minutas diui <lb/>&longs;um in partes &longs;it: eo facilius ad arbitrium tractari atque coæquari. <lb/></s> |
| | <s id="N4038E0">Illud non negligendum puto: quod caua omnia comple&longs;&longs;e/ et ni <lb/>hil u&longs;piam interuacuum reliqui&longs;&longs;e oportet/ cum cæteras ob res/ <lb/>tum ob id ne i&longs;tuc animantia ingrediantur: quæ nidificatu et con <lb/>ge&longs;tis &longs;ordibus atque &longs;eminibus caprificos per murum excitent. <lb/></s> |
| <s>Quin & tan <lb/>tum affuit apud maiores / ut natura inter &longs;e non congruentia: <lb/>& contraria glutino connetterent: Vt etiam &longs;imul non iugata: <lb/>Sed hærentia uetuerint coagmentari. </s> | <s id="N4038EA">Dictu incredibile quantas lapidum moles/et quas congeries com <lb/>motas una e&longs;&longs;e arboris radice uiderim. </s> |
| | <s id="N4038EF"><expan abbr="Illigãda">Illiganda</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> et <expan abbr="cõplenda">complenda</expan> <lb/>quæ con&longs;truas omnia diligenter &longs;unt.</s> |
| <s>Hincillud Vitruuii quod <lb/>e&longs;culeos quidem axes admonet querquinis non iungendos. </s> | </p> |
| | <p id="N4038FF" type="main"> |
| <s>Ve <lb/>rum ut de his omnibus &longs;ummatim referam: Apud omnes aucto <lb/>res con&longs;tat <expan abbr="infæcũdas">infæcundas</expan> arbores firmiores e&longs;&longs;e fertilibus: Silue&longs;tres <lb/>& manu ferroque non cultas duriores e&longs;&longs;e dome&longs;ticis: Nam &longs;ilue <lb/>&longs;tres quidem in morbos incidere/quibus interimant negat Theo <lb/>phra&longs;tus: Dome&longs;ticas uero: & maxime quæ fructus ferant graui&longs; <lb/>&longs;imis e&longs;&longs;e obnoxias morbis <expan abbr="prædicãt">prædicant</expan>: Et inter feraces præcoques <lb/>&longs;erotinis/ & dulces acutis e&longs;&longs;e imbecilliores &longs;tatuunt: Et inter a <lb/>cutas atque a&longs;peras &longs;olidiores putant eas/quæ fructus acerbiores ra <lb/>riore&longs;que edant: Quæ alternis annis promunt: & quæ penitus &longs;te <lb/>riles &longs;int/feracibus nodo&longs;iores &longs;unt: Et i&longs;tarum quo quæque breui <lb/>or/eo difficilior. </s> | <s id="N403901">Inter procinctus aliqui præterea nexus lapidum maiorum indu <lb/><expan abbr="cũtur">cuntur</expan>: qui et cru&longs;tas exteriores cru&longs;tis interioribus: et o&longs;&longs;a etiam <pb xlink:href="004/01/085.jpg"/>offibus illaqueata reddant: quales hi &longs;unt/ quos in pedes quinos <lb/>inter&longs;erendos diximus. </s> |
| | <s id="N40390F">Alii uero et hi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> primarii procinctus <lb/>&longs;unt: qui angulorum <expan abbr="prehendendorũ/">prehendendorun/</expan> operi&longs;que detinendi gratia/ <lb/>per totam parietis longitudinem pducuntur: Sed hi po&longs;tremi ra <lb/>riores adhibentur: et unico in pariete <expan abbr="plus&qtilde;">plusquae</expan> binos aut <expan abbr="interdũ">interdum</expan> tris <lb/>me <expan abbr="nu&longs;quã">nu&longs;quam</expan> uidi&longs;&longs;e memini: <expan abbr="Eorũque">Eorunque</expan> &longs;itus &longs;ede&longs;que primaria e&longs;t: ut <lb/><expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> parietis ueluti corona/immunem frequentioribus illis in <lb/>nexuris æqui inpedes quinos fiunt: Lapides &longs;i aderunt tenuiores <lb/>non dedecebit.</s> |
| <s>Et &longs;teriles magis cre&longs;cunt quam fertiles.</s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p id="N40393B" type="main"> |
| <s>Addunt & eas quæ in propatulo & nulli&longs; neque montibu&longs; tectæ <pb xlink:href="004/01/053.jpg"/>neque &longs;ylui&longs;: &longs;ed crebri&longs; uenti&longs; & tempe&longs;tatibu&longs; agitate creuerint/ <lb/>firmiores illas <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cra&longs;&longs;iore&longs;que e&longs;&longs;e: &longs;ed breuiores <expan abbr="nodo&longs;iore&longs;que&qtilde;">nodo&longs;iore&longs;que<lb/>quae</expan> quæ in conualle & loco a uenus tuto excreuerint. </s> | <s id="N40393D">In his uero alteris/quas coronas <expan abbr="nũcupamus">nuncupamus</expan>: quo et rariores illæ <lb/>quidem &longs;unt/ et plus habent negocii: eo robu&longs;tiores et cra&longs;&longs;iores <lb/>appo&longs;ui&longs;&longs;e lapides <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>. </s> |
| | <s id="N40394C">In utri&longs;que &longs;uo in genere longi&longs;&longs;imi et <lb/>lati&longs;&longs;imi et firmi&longs;&longs;imi de&longs;iderantur. </s> |
| <s>Tum & arbo <lb/>res ortæ in locis humidis atque opacis molliores putant: &quml; quæ in <lb/>apricis atque &longs;iccis coaluerint. </s> | <s id="N403951">Sed ita <expan abbr="collocabũtur">collocabuntur</expan> mino<lb/>res illi: ut una cum cæteris parietis corticibus ad <expan abbr="perpendiculũ">perpendiculum</expan> et <lb/>regulam <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan>. </s> |
| | <s id="N403964">Hi uero alteri coronas imitati frontis proiec <lb/>tura prominebunt. </s> |
| <s>Et quæ ad boream na&longs;can. </s> | <s id="N403969"><expan abbr="Ponũturque">Ponunturque</expan> lapides i&longs;tiu&longs;modi prælongi et ad <lb/>modum lati ad libellam/et ordinibus bene <expan abbr="cõnectuntur">connectuntur</expan>: ut qua&longs;i <lb/>&longs;upaddito pauimento &longs;ubin&longs;tructa <expan abbr="operian&ttilde;">operiantur</expan>. </s> |
| | <s id="N40397B">Lapidum i&longs;tic nexu <lb/>ra e&longs;t: <expan abbr="cũ">cum</expan> noui&longs;&longs;imus qui&longs;que nunc &longs;upin&longs;ternatur lapis: ita in iam <lb/>tum &longs;ub&longs;tratos <expan abbr="coagmenta&ttilde;">coagmentatur</expan> et <expan abbr="cõcinna&ttilde;">concinnatur</expan>: ut in <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;titutorũ">&longs;ub&longs;titutorum</expan> <lb/><expan abbr="cõmi&longs;&longs;uram/æquata">commi&longs;&longs;uram/æquata</expan> et collibrata exten&longs;ione medius accumbat. <lb/></s> |
| <s>ur aptio <lb/>res e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quæ a borea ad hau&longs;trum declinent. </s> | <s id="N40399C">Quæ <expan abbr="lapidũ">lapidum</expan> nexura uniuer&longs;a in &longs;tructura minime negligenda <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>&longs;it: cum e&longs;t eadem in procinctibus huiu&longs;modi maiorem in <expan abbr="modũ">modum</expan> <lb/><expan abbr="ob&longs;eruãda">ob&longs;eruanda</expan>. </s> |
| | <s id="N4039B2">Aduerti reticulatis operibus ueteres a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e procin <lb/><expan abbr="ctũ">ctum</expan> inducere: ut <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> ordinibus <expan abbr="laterculorũ">laterculorum</expan> quinque: aut nihilo <lb/>paucioribus tribus: <expan abbr="quorũ">quorum</expan> e&longs;&longs;ent cum cæteri/ tum adminus ordo <lb/>unus lapide po&longs;itus <expan abbr="nõ">non</expan> cra&longs;&longs;iore <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cæteri illic iuncti: &longs;ed <expan abbr="lõgiore">longiore</expan> <lb/>atque latiore. </s> |
| <s>Et quæ locis a &longs;ua <lb/>natura &longs;int alienis natæ non &longs;ecus atque abortiuas re&longs;puunt. </s> | <s id="N4039D8">Ordinariis uero i&longs;tructuris lateritiis uidimus quo&longs;que<lb/>in pedes quinos <expan abbr="illigam&etilde;ti">illigamenti</expan> loco fui&longs;&longs;e uno <expan abbr="cõtentos">contentos</expan> ordine lateris <lb/>pampli bipedalis. </s> |
| | <s id="N4039E7">Vidimus <expan abbr="etiã">etiam</expan> q laminas <expan abbr="plũbeas">plumbeas</expan> <expan abbr="prælõgas">prælongas</expan> pa <lb/>rietibusque pares <expan abbr="latitudĩe">latitudine</expan> <expan abbr="illigam&etilde;ti">illigamenti</expan> gratia <expan abbr="ĩter&longs;par&longs;erit">inter&longs;par&longs;erit</expan>. </s> |
| <s>Et me <lb/>ridianas quidem præ duras fore: &longs;ed medullis contor queri & mi <lb/>nus coequabiles præ&longs;tare &longs;e ad opus exequendum: Praterea ari <lb/>das natura atque adcre&longs;cendum tardas robu&longs;tiores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quæ laxe <lb/>& fecundæ &longs;int. </s> | <s id="N403A04"><expan abbr="Verũ">Verum</expan> in <lb/>lapide <expan abbr="prægrãdi">prægrandi</expan> <expan abbr="a&longs;tru&etilde;do">a&longs;truendo</expan> procinctu rariore uel q &longs;i &longs;olis coronis <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/><expan abbr="t&etilde;tos">tentos</expan> uideo. </s> |
| | <s id="N403A1D"><expan abbr="Incorõis">Incoronis</expan> <expan abbr="ab&longs;olu&etilde;dis">ab&longs;oluendis</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> do hæ quoque <expan abbr="pariet&etilde;">parietem</expan> firmi&longs;&longs;ima <lb/><expan abbr="recĩgũt">recingunt</expan> nexura: neglexi&longs;&longs;e nihil oportet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> que hactenus de pro <pb xlink:href="004/01/086.jpg"/>cinctu ip&longs;o diximus: ut in his nulli ni&longs;i prælongi et admodum <lb/>lati&longs;&longs;imi et omnium firmi&longs;&longs;imi lapides imitantur: coaptenturque<lb/>nexura continuata et recte compacta/ ordinibus ad libellam exac <lb/>tis: et pro cuiu&longs;que ratione ad regulam redactis et coæquatis. </s> |
| <s>Nam quod in his femineam/ in his uero alteris <lb/>ma&longs;culinam e&longs;&longs;e naturam putabat Varro: & candida quæque li <lb/>gna minus e&longs;&longs;e den&longs;a & magis <expan abbr="tractabilia/&qtilde;">tractabilia/quae</expan> quibus color quiuis <lb/>in&longs;ufus &longs;it. </s> | <s id="N403A42">Eoque<lb/>maiorem i&longs;tic curam et diligentiam adhibeas/ ip&longs;a res po&longs;tulat: <lb/>quo et percingunt opus coronæ ip&longs;o loco labiliore: Et tecti præ <lb/>terea munus &longs;uos in parietes obtinent. </s> |
| | <s id="N403A4B">Hinc e&longs;t quod aiunt late <lb/>ritiis parietibus crudis te&longs;taceam coronam adigito: ne &longs;iquid ex <lb/>&longs;ummo tecto aut &longs;tillicidiis impluat / officiat: Sed protectura <lb/>tueantur. </s> |
| <s>Et pondero&longs;a quidem omnis materia &longs;pi&longs;&longs;ior duriorque<lb/>&longs;eui e&longs;t. </s> | <s id="N403A54">Ea de re adeo in omni reliquo pariete quouis ob&longs;eruan <lb/>dum e&longs;t: ut ei pro tecto bene ob&longs;tructa &longs;tet corona ad omnem im <lb/>brium iniuriam refellendam.</s> |
| | </p> |
| <s>Et quo quæque leuior/eo e&longs;t fragilior: & quo cri&longs;pior/eo <lb/>a&longs;tructior. </s> | <p id="N403A5B" type="main"> |
| | <s id="N403A5D">Rur&longs;us con&longs;idera&longs;&longs;e oportet/quo fultu/quibus ue adminiculis la <lb/>pides plurimi una in parietis &longs;oliditatem cogantur atque contine <lb/>antur. </s> |
| <s>Tum quibus natura dederit/ut diutius in uita uige <lb/>ant/dedi&longs;&longs;e etiam ut ab&longs;ci&longs;&longs;æ tardius corrumpantur. </s> | <s id="N403A64">Con&longs;ideranti nimirum &longs;e&longs;e offert: ut in primis ad i&longs;tam <lb/>rem opus e&longs;&longs;e calce intuear: tam et&longs;i non omnem lapidem calce <lb/>iungendum &longs;tatuam. </s> |
| | <s id="N403A6B">Marmora enim contactu calcis non modo <lb/>candorem amittunt: uerum etiam ob&longs;cenis maculis cruoris deho <lb/>ne&longs;tantur: Tantaque in marmore ine&longs;t candoris &longs;uperbia: ut uix <lb/>alium po&longs;&longs;it perferre <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ip&longs;um &longs;e. </s> |
| <s>Omni <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>in ligno/quo minus medullæ ine&longs;t / eo natura illi acrior et robu <lb/>&longs;tior e&longs;t: quæ partes ad medullam proximiores &longs;unt / duriores <lb/>hæ quidem cæteris/ac den&longs;iores &longs;unt. </s> | <s id="N403A78">Quid putes? </s> |
| | <s id="N403A7B">fumos dedigna <lb/>tur: oleo illibutum palle&longs;cit: nigro infu&longs;um uino lute&longs;cit: aqua <lb/>ex materia ca&longs;taneæ perducta fu&longs;catur intimum atque inficitur: ut <lb/>ne abradendo quidem i&longs;tarum rerum notæ deleantur. </s> |
| <s>quæ cortici propinquiore&longs; <lb/>&longs;unt neruo tenaciore &longs;unt. </s> | <s id="N403A84">Hinc uete <lb/>res nuda in opus marmora/nullo calcis illinimento obducto quo <lb/>ad poterant adigebant. </s> |
| | <s id="N403A8B">Sed de his po&longs;tea.</s> |
| <s>Et enim in arboribus ueluti in <lb/>animante pro cute e&longs;&longs;e &longs;tatuunt extremum corticem: pro carne <lb/>id quod ad cutem &longs;ube&longs;t: pro o&longs;&longs;e id quod ad medullam circum <lb/>obuoluitur: & nodos in plantis per &longs;imiles e&longs;&longs;e neruis putabat <lb/>Ari&longs;toteles. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p id="N403A8E" type="main"> |
| <s>Ligni partem omnium pe&longs;&longs;imam alburnum depu <lb/>tant/cum alias ob res/tum quod teredinibus infen&longs;a &longs;it. </s> | <s id="N403A90">Nunc quando ad periti fabri officium pertinet/non tam &longs;eligere <lb/>commodiora/ &quml; apte accommodateque/ uti his quæ &longs;uppeditent: <lb/>rem nos &longs;ic pro&longs;equemur. </s> |
| | <s id="N403A97">Calcern intelliges excoctam e&longs;&longs;e u&longs;que<lb/>ut probes: quæ infu&longs;a et inde po&longs;t feruorem extincta/ &longs;pumam <lb/>lactis imitata &longs;e&longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;citãs">&longs;u&longs;citans</expan> totis glebis tumuerit. </s> |
| <s>Adde his <lb/>quod partes materiæ/quæ dum &longs;taret arbor ad &longs;olem meridiem ur <lb/>gebatur/aridiores erunt cæteris et gracidiores <expan abbr="tenuiore&longs;que/tam&etilde;">tenuiore&longs;que/tamen</expan> <lb/>den&longs;iores: habebuntque medullam i&longs;ta exparte cortici uiciniorem. <lb/></s> | <s id="N403AA2"><expan abbr="Nõ">non</expan> &longs;atis <expan abbr="cõmace">commace</expan> <lb/>ratæ <expan abbr="indiciũ">indicium</expan> <expan abbr="erũt">erunt</expan> calculi <expan abbr="ĩterharenãdũ">interharenandum</expan> offen&longs;i. </s> |
| | <s id="N403ABA">Plus forte &longs;i admi <lb/>&longs;cueris harenæ <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par &longs;it/a&longs;pitate &longs;ui <expan abbr="nõ">non</expan> coherebit: Sin <expan abbr="aũt">aunt</expan> minus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> eius natura et uis ferat: qua&longs;i ui&longs;cus lentitudine improba re&longs;ti <lb/>tabit ægreque ob&longs;equetur. </s> |
| <s>Et quæ item partes telluri et radicibus fuere finitimæ/ &longs;tabunt il <lb/>le quidem cæteris grauiores huius &longs;ignum quod aquis ægre adna <lb/>tabunt: et arboris cuiu&longs;que pars media cri&longs;pior: & maculæ uti <lb/>cunque &longs;int/quo radicibus adiunctiore&longs; eo amfractiore&longs; intima&longs; ta <lb/>men qua&longs;que pte&longs; &longs;upnatibu&longs; con&longs;tantiore&longs; et <expan abbr="c&etilde;modiore&longs;">cemmodiore&longs;</expan> ducunt.</s></p><pb xlink:href="004/01/054.jpg"/><p type="main"> | <s id="N403AD2">Calcem non u&longs;que quoque maœratam/ <pb xlink:href="004/01/087.jpg"/>atque alioquin imbecilliorem indemnius committes &longs;undamentis <lb/>&quml; cætero parieti: et inter farcinamenta &quml; in cru&longs;tis. </s> |
| | <s id="N403ADB">Ab angulis <lb/>uero et o&longs;&longs;ibus præcinetibu&longs;que/ procul abigenda e&longs;t omnis calx: <lb/>in qua uel minima in&longs;it menda: et præ&longs;ertim arcubus fidi&longs;&longs;ima <lb/>intermi&longs;cenda e&longs;t. </s> |
| <s>Verum in arborum generibus comperio aliquas de quibus opti <lb/>mi &longs;criptores longe miranda referant: Nam uitem quidem &longs;eculo <lb/>rum eternitatem &longs;uperare affirmant. </s> | <s id="N403AE4">Anguli/ o&longs;&longs;a/ procinctus/ coronæ/ harenam <lb/><expan abbr="tenuiorem/graciliorem/purioremq;">tenuiorem/graciliorem/purioremque</expan> exigunt: præ&longs;ertim ubiter <lb/>&longs;o ducantur lapide. </s> |
| | <s id="N403AEE">Infarctinamenta glandulo&longs;iorem non re&longs;pu <lb/>ent materiam. </s> |
| <s>Iouis &longs;imulacrum factum ex <lb/>uite in urbe Populonia ad Ce&longs;aris tempora con&longs;piciebatur &longs;eculis <lb/>permultis incorruptum. </s> | <s id="N403AF3">Lapis arens natura et &longs;itiens/ fluuiatili cum hare <lb/>na non pe&longs;&longs;ime conueniet. </s> |
| | <s id="N403AF8">Madens natura lapis et humectus/ha <lb/>renas fo&longs;&longs;iceas adamabit: ad hau&longs;trum nolim &longs;umptam ex mari <lb/>harenam ob<gap/>cias: &longs;eptemtriones ad uentos forta&longs;&longs;is commodius <lb/>exponetur. </s> |
| <s>Neque ulli e&longs;&longs;e ligno naturam penitus æ <lb/>terniorem omnes prædicant. </s> | <s id="N403B03">Minuto cuique lapidi materia debetur &longs;pi&longs;&longs;ior: Sicco <lb/>et exhau&longs;to cra&longs;&longs;ior: <expan abbr="Quãuis">Quanuis</expan> uniuer&longs;a in a&longs;tructione ueteres cra&longs; <lb/>&longs;iorem pultem i&longs;tiu&longs;medi tenaciorem putent &quml; tenuem. </s> |
| | <s id="N403B0E">Præ <lb/>grandes lapides non ni&longs;i per liquentem et fluxibilem materiem <lb/>fulcturæ ex arbitrio recumbunt: ut forte magis lubricandi cubi <lb/>lis gratia: quo &longs;unt illi quidem dum coaptantur &longs;ub manu ad mo<lb/>tum faciles/&quml; conglutinandi cau&longs;a/huiu&longs;modi e&longs;&longs;e inducta mate <lb/>ries uideatur. </s> |
| <s>In Arriana indorum regione haberi <lb/>uites tam cra&longs;&longs;as ait Strabo/ut eius truncum homines uix ample <lb/>xentur bini. </s> | <s id="N403B1B">Atqui omnino plurimum conferet aliquid molle <lb/>i&longs;tiu&longs;modi et leuigatum cubile &longs;ubmittere: Quo fiat ut lapides <lb/>iniquo &longs;ub pondere laborantes non defringantur. </s> |
| | <s id="N403B22">Sunt qui ubi <lb/>pa&longs;&longs;im ex ueterum operibus prægrandes intueantur lapides/me <lb/>diis iuncturis illibutos rubrica/u&longs;os interpretentur ea pro calce: <lb/>Id mihi non fit ueri&longs;imile: uel maxime ea re/ quod non utra&longs;que ad <lb/>iunctionis &longs;up&longs;icies/&longs;ed tantum alteram illibutam uideam.</s> |
| <s>Apud Vticam tectum ex cedro &longs;teti&longs;&longs;e annos mille <lb/>ducentos otto & &longs;eptuaginta tradidere. </s> | </p> |
| | <p id="N403B2D" type="main"> |
| <s>In Hi&longs;pania templo Dia <lb/>næ trabes ex iunipero ab anno ducente&longs;imo ante excidium Troiæ <lb/>u&longs;que ad Hanibalem dura&longs;&longs;e te&longs;tantur. </s> | <s id="N403B2F">E&longs;t etiam circa parietes quippiam: quod neglexi&longs;&longs;e non conferat. <lb/></s> |
| | <s id="N403B33">Nequod enim præcipiti fe&longs;tinantia et tumultuaria manu e&longs;t paries <lb/>coaceruandus/ opera nu&longs;quam intermi&longs;&longs;a: Neque per &longs;egnitiem <lb/>de&longs;idio&longs;am/qua&longs;i inuitus ædifices/coepto e&longs;t opere procra&longs;tinan <lb/>dum: Sed pro&longs;equi rem oportet modo et ratione: in qua &longs;it celeri <lb/>tas coniuncta cum con&longs;ilii et diligentiæ maturitate.</s> |
| <s>Atqui cedro quidem mira <lb/>e&longs;t natura: &longs;i uti ferunt una hæc arbos clauum non tenet. </s> | </p> |
| | <p id="N403B3E" type="main"> |
| <s>In monti <lb/>bus qui ad Benacum &longs;unt abieti genus riget: quo &longs;i feceris uas/ni <lb/>prius oleo perunxeris non continebit uinum. </s> | <s id="N403B40">Altius attolli opus uetant periti: ni&longs;i pars hactenus exacta du <lb/>ruerit: Nam recens et molle opus/ impotens et re&longs;orubile <pb xlink:href="004/01/088.jpg"/>cum &longs;it/quæ &longs;upera&longs;truxeris <expan abbr="nequaquã">nequaquam</expan> perferet. </s> |
| | <s id="N403B4D">Videre quidem <lb/>licet / hyrundines natura edoctos cum nidificent / primas iliu <lb/>tationes ad tigna: quæ quidem pro fundamentis et radice operis <lb/>&longs;unt: atque item his primis proximas <expan abbr="agge&longs;tiões">agge&longs;tiones</expan> apponere <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> <lb/>temere: &longs;ed opere intermi&longs;&longs;o/ mature &longs;en&longs;imque a&longs;truere: quoad <lb/>primordia operis firmitudinem con&longs;ecuta &longs;int. </s> |
| <s>Hactenus de arbori <lb/>bus. </s> | <s id="N403B62">Duriu&longs;&longs;e calcem <lb/>&longs;tatuunt/ cum lanuginem fio&longs;culo&longs;que fabris cognites de&longs;uda: it. <lb/></s> |
| | <s id="N403B68">Quot in pedes inter calandum &longs;it ip&longs;a muri cra&longs;&longs;itudo/ et loci et <lb/>coeli temperies admonebit. </s> |
| <s>Parandus e&longs;t etiam lapis qui pro muris habendus &longs;it: is e <lb/>rit duplex: alius qui cementis coaptandis deuinciendi&longs;que: Alius <lb/>qui &longs;tructuræ conueniat. </s> | <s id="N403B6D">Vbi duxeris intercalandum operito <lb/><expan abbr="&longs;ũmum">&longs;ummum</expan> opus &longs;trumentis: ne uento et &longs;ole &longs;uceus materi<gap/> hau&longs;tus <lb/>euane&longs;cat: potius &quml; <expan abbr="att&etilde;porato">attemporato</expan> &longs;icce&longs;cat et cohere&longs;cat. </s> |
| | <s id="N403B7D">Vbi opus <lb/>re&longs;ump&longs;eris/ pura iterum atque iterum aqua infundito/ quoad pro <lb/>be immade&longs;cat: Et pulueres nequid caprificibus gignundis <expan abbr="&longs;om&etilde;">&longs;omen</expan> <lb/>ta relinquantur/ poenitus abluantur. </s> |
| <s>De eo qui ad &longs;tructuram prius: Sed mul <lb/>ta cum breuitatis cau&longs;a/ tum quod nimium trita &longs;unt prætermittam <lb/>Neque i&longs;thic in&longs;i&longs;tam ut phy&longs;ica illa de lapidum primordiis atque <lb/>origine di&longs;putem: ex aquæ ne ac terræ commixtionibus ui&longs;co&longs;a il <lb/>la principia in limum prius: &longs;ubinde in lapidem duruerint: frigo <lb/>ris ne an quod degemmis a&longs;&longs;erunt/caloris ui &longs;oli&longs;que radio den&longs;a <lb/>ta concreuerint/an potius ut rerum aliarum/&longs;ic & lapidum <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> <lb/>&longs;int a rerum natura indita telluri <expan abbr="&longs;emĩa">&longs;emina</expan>: Colores ne lapidibus ex <lb/>rata terrenorum corpu&longs;culorum cum liquenti aqua confu&longs;ione in <lb/>&longs;int: An ex innata &longs;eminis ip&longs;ius ui: An ex concepta radii impre&longs; <lb/>&longs;ione ad&longs;int. </s> | <s id="N403B8A">Nihil e&longs;t quod opus ad &longs;o <lb/>liditatem &longs;tabilitatemque magis confirmet: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> abundanti lapidem <lb/><expan abbr="cõmadefeci&longs;&longs;e">commadefeci&longs;&longs;e</expan> aqua. </s> |
| | <s id="N403B98">Madidum negant lapidem e&longs;&longs;e/ qui &longs;i dif <lb/>fregeris/non tota &longs;it facie intima infu&longs;us et nigricans. </s> |
| <s>Itaque i&longs;tiu&longs;modi omnia tam & &longs;i forta&longs;&longs;is aliquid fa <lb/>cerent ad rem exornandam: ea tamen prætermittam: remque <expan abbr="ipãm">ipamm</expan> <lb/>ædificatoriam qua&longs;i inter fabros u&longs;u & arte probatos tractans libe <lb/>rius & &longs;olutius <expan abbr="pro&longs;equar/&qtilde;">pro&longs;equar/quae</expan> exacti&longs;&longs;ime philo&longs;ophantes forta&longs;&longs;is <lb/>po&longs;tulant. </s> | <s id="N403B9D">Adde his <lb/>quod inter a&longs;truendum in &longs;ingulis locis/ quibus ad uarios ædificii <lb/>u&longs;us et uoluptates/de&longs;idera&longs;&longs;e qui&longs;piam nouas apertiones po&longs;&longs;it <lb/>per parietis ductum inter extexendis arcus e&longs;t: quo po&longs;tea inde <lb/>&longs;uffo&longs;&longs;us paries/ tutam et connatam habeat quie&longs;cendi &longs;edem ar <lb/>cum. </s> |
| | <s id="N403BAA">Neque dici pote&longs;t/uti unico interdum &longs;ubdempto ex parie <lb/>te lapillo/tota &longs;tructuræ uis et nerui labefactentur. </s> |
| <s>Cato lapidem inquit æ&longs;tate eximito: &longs;ub diuo habeto: <lb/>Ante biennium in opus ne ponito: æ&longs;tate quidem / quo uentis & <lb/>gelicidiis & imbribus/reliquisue temporum iniuriis in&longs;ueti lapi <lb/>des &longs;en&longs;im a&longs;&longs;ue&longs;cant: Nam lapidem quidem nuper ex fodina hu <pb xlink:href="004/01/055.jpg"/>more natiuo & &longs;ucco pregnantem/&longs;i uentorum acerbitati & &longs;ubi <lb/>tis gelicidiis obieceris/findetur atque &longs;oluetur. </s> | <s id="N403BAF">Et profecto <lb/>a&longs;&longs;equemur <expan abbr="nunquã/ut">nunquan/ut</expan> ueteratis &longs;tructuris nouæ applicentur: ita <lb/>ut non continuo inter &longs;e di&longs;cidium faciant: Et eam ob cicatricem <lb/>debilitatus <expan abbr="paries/&qtilde;">paries/quae</expan> reddatur ad ruinam promptus/ non e&longs;t ut re <lb/>feram. </s> |
| | <s id="N403BC2">Cra&longs;&longs;us paries armamenta non po&longs;tulat: quando fabris la <lb/>titudine &longs;ui præ&longs;tet: ut a&longs;truendo con&longs;i&longs;tant.</s> |
| <s>Sub diuo quo q&longs;que<lb/>lapis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it ualidus: & contra res aduer&longs;as & lace&longs;centes con&longs;tans <lb/>Primo i&longs;tiu&longs;modi qua&longs;i præludio futuri cum temporis æternita <lb/>te certaminis comprobetur. </s> | </p> |
| | <p id="N403BC7" type="main"> |
| <s>Non ante biennium quo imbecilles <lb/>natura & qui uitium in opere facturi erant non te lateat & a fir <lb/>mioribus &longs;eparentur: Et enim quocunque in genere lapides inueni <lb/>ri certum e&longs;t inter &longs;e uarios: ita ut alii &longs;ub aere dure&longs;cant: alii pru <lb/>inis a&longs;per&longs;i rubiginem trahant atque di&longs;&longs;oluantur & huiu&longs;modi.</s></p><p type="main"> | <s id="N403BC9">Diximus de legitimo a&longs;truendi genere: quo quidem lapide attol <lb/><expan abbr="la&ttilde;">latur</expan> et <expan abbr="duratũ">duratum</expan> <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan> calce. </s> |
| | <s id="N403BD9">Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int <expan abbr="captãdi">captandi</expan> lapidis genera alia <lb/>quæ <expan abbr="nõ">non</expan> calce &longs;ed luto &longs;tent <expan abbr="ĩterlita">interlita</expan>: et alia quæ lapidibus nullo ful <lb/>ta glutino <expan abbr="coapten&ttilde;">coaptentur</expan>. </s> |
| <s>Verum hi quales pro locorum uarietate & natura &longs;int/u&longs;u et ex <lb/>perientia pulcherrime innote&longs;cunt: Vt iam <expan abbr="exueterũ">exueterum</expan> ædificiis cu <lb/>iu&longs;que lapidis uim et uirtutem didici&longs;&longs;e plenius po&longs;&longs;is <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> exphilo&longs;o <lb/>phantium &longs;criptis et monumentis. </s> | <s id="N403BF4">Et &longs;ine præterea alia <expan abbr="ædificãdi">ædificandi</expan> genera: quæ <lb/>&longs;ola <gap/>farctura: et alia quæ &longs;olis <expan abbr="fiman&ttilde;">fimantur</expan> corticibus: et <expan abbr="huiu&longs;mõi">huiu&longs;moni</expan> bre <lb/>ui&longs;&longs;ime <expan abbr="trã&longs;igemus">tran&longs;igemus</expan>. </s> |
| | <s id="N403C0D"><expan abbr="Lapid&etilde;">Lapidem</expan> q <expan abbr="illinia&ttilde;">illiniatur</expan> <expan abbr="terra/cũ">terra/cum</expan> <expan abbr="quadratũ/tum">quadratun/tum</expan> et <pb xlink:href="004/01/089.jpg"/>maxime arentem e&longs;&longs;e oportet: eamque ad rem nihil e&longs;t <expan abbr="c&etilde;medius">cemmedius</expan> <lb/>latere &longs;eu cocto &longs;eu potius crudo bene ex&longs;iccato. </s> |
| <s>Tamen de toto lapidum gene <lb/>re ut &longs;ummatim loquar/&longs;ic licebit &longs;tatui&longs;&longs;e. </s> | <s id="N403C29">Paries crudo du <lb/>crus latere ualitudini <expan abbr="habitantiũ">habitantium</expan> aptus: et contra ignes tuti&longs;&longs;imus <lb/>cum &longs;it: tum et terræmotibus non multo commouetur: Sed idem <lb/>ni &longs;iat <expan abbr="cra&longs;&longs;ior/cõtignationes">cra&longs;&longs;ior/contignationes</expan> non tolerat: Hinc pilas iubebat Ca <lb/>to inter&longs;trui lapideas: quibus trabeamenta &longs;ub&longs;tituerentur. </s> |
| | <s id="N403C3C"><expan abbr="Limũ">Limum</expan> <lb/>quo fulcias/&longs;unt qui e&longs;&longs;e <expan abbr="optãt">optant</expan> bitumini p&longs;imilem: et e&longs;&longs;e <expan abbr="optimũ">optimum</expan> <lb/>arbitrantur eum: qui <expan abbr="ĩmi&longs;&longs;us">immi&longs;&longs;us</expan> aqua lente di&longs;&longs;oluitur: qui de manu <lb/>ægre abluatur: qui longe den&longs;etur cum &longs;icce&longs;cat: Alii <expan abbr="harenariũ">harenarium</expan> <lb/><expan abbr="præferũt">præferunt</expan>: quia ductibilior &longs;it. </s> |
| <s>albus qui&longs;que lapis <lb/>facilior fu&longs;co <expan abbr="&etilde;">em</expan>: Tralucidus opaco ductibilior: Et quo qui&longs;que ma <lb/>gis imitabitur &longs;alem/eo erit intractabilior. </s> | <s id="N403C5D">Ve&longs;tire oportet opus hoc cru&longs;tula <lb/>extrin&longs;ecus ex calce: interius &longs;i libet gyp&longs;o /aut etiam creta <expan abbr="arg&etilde;">argem</expan> <lb/>taria: Ea ut cohære&longs;cat aptius inter <expan abbr="cõpon&etilde;dum">componendum</expan> te&longs;tacea &longs;unt frag <lb/>menta/rimulis iuncturarum &longs;par&longs;im inter&longs;erenda: quæ ueluti <expan abbr="d&etilde;">dem</expan> <lb/>ticuli promineant: ut eis cru&longs;tula firmius <expan abbr="cõtineatur">contineatur</expan>.</s> |
| | </p> |
| <s>Harena in&longs;per&longs;us la <lb/>pis collu&longs;tranti a&longs;per e&longs;t. </s> | <p id="N403C78" type="main"> |
| | <s id="N403C7A">Nudum lapidem cum quadratum e&longs;&longs;e oportet: tum et præ aliis <lb/>grandem atque etiam &longs;olidum et <expan abbr="firmi&longs;&longs;imũ">firmi&longs;&longs;imum</expan>: Hic nulla infarcina <lb/>menta/æquati&longs;&longs;imi ordines/ perpetua nexura exigitur: crebraque<lb/>debentur an&longs;arum <expan abbr="clauiculorũque">clauiculorunque</expan> illigamenta. </s> |
| <s>Aureæ &longs;i intermicabunt &longs;cintille/contu <lb/>max. </s> | <s id="N403C8B">An&longs;æ &longs;unt quibus <lb/>æquate appo&longs;iti lapides binatim iungantur: et continuatum in or <lb/>dinem couniantur. </s> |
| | <s id="N403C92">Clauiculi &longs;unt qui inferlores et una &longs;uperiores <lb/>in lapides infixi <expan abbr="cau&etilde;t">cauent</expan> nequid forte protru&longs;i ordines alteri ab alte <lb/>ris di&longs;trabantur. </s> |
| <s>Nigrantes &longs;i ut ita loquar &longs;catent puncti/indomitus. </s> | <s id="N403C9D">An&longs;as clauiculo&longs;que fen eos non reprobant. </s> |
| | <s id="N403CA0">Sed <lb/>nos ex ueterum operibus intelleximus ferrum <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan> et <expan abbr="nequic&qtilde;">nequicquae</expan> <lb/>durare: æs uero durare et prope æternum e&longs;&longs;e: Quin et ferri rubi <lb/>gine marmora <expan abbr="cõmacerari">commacerari</expan> et <expan abbr="circũrumpi">circurrumpi</expan> aduerti. </s> |
| <s>Qui <lb/>guttis e&longs;tangularibus a&longs;per&longs;us/is erit firmior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui glubo&longs;is: & <lb/>guttæ quo erunt minores/eo erit lapis tollerantior: Et quo cuique<lb/>color purgatior atque limpidior/eo æternior: Et lapidi quo uenarum<lb/>aderit minus/co integrior: Et quo uena ip&longs;a contiguo lapidi colo <lb/>re congruentior/eo æquabilior: et quo tenuior/eo moro&longs;ior: & <lb/>quo amfractior et uolutior/eo au&longs;terior: et quo internodo&longs;ior/eo <lb/>acerbior. </s> | <s id="N403CB9"><expan abbr="Vi&longs;un&ttilde;">Vi&longs;untur</expan> et lig <lb/>neæ an&longs;æ lapidibus <expan abbr="uetu&longs;ti&longs;&longs;imorũ">uetu&longs;ti&longs;&longs;imorum</expan> operum inter&longs;ertæ: quas ego <lb/>ferreis haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> <expan abbr="po&longs;tpon&etilde;das">po&longs;tponendas</expan> duco: æreæ ferreæque an&longs;æ plumbo <lb/>firmantur: ligneæ &longs;at firmæ &longs;unt &longs;uapte &longs;orma: quæ &longs;ic dolantur <lb/>ut &longs;imilitudinis gratia caudæ hirundineæ <expan abbr="nũcupentur">nuncupentur</expan>. </s> |
| | <s id="N403CD7">In&longs;erendæ <lb/>an&longs;æ &longs;unt ita ut imbrium &longs;tillæ ad eas uitiandas non penetr<gap/>nt. <lb/></s> |
| <s>Venarum ea e&longs;t apprime fixilis quæ &longs;ui medio lineam <lb/>habuerit ductam rubrica/aut ocrea putrenti proxima ad has erit <lb/>quæ diluto et albe&longs;cente herbaceo colore &longs;par&longs;im fu&longs;cabitur: Om <lb/>nium difficillima quæ glaciem præ&longs;ertim <expan abbr="ceruleã">ceruleam</expan> <expan abbr="imite&ttilde;">imitetur</expan>. </s> | <s id="N403CDF">æneas contra uetu&longs;tatem firmari putant/&longs;i dum conflantur trige <lb/>&longs;ima &longs;tagni parsimmi&longs;ceatur: Rubiginem minus uerebuntur/&longs;i <lb/>bitumine aut etiam oleo perungantur. </s> |
| | <s id="N403CE6">Ferrum ceru&longs;a gyp&longs;o <lb/>et liquida pice temperari / ne rubiginem &longs;entiat / affirmant. <pb xlink:href="004/01/090.jpg"/>An&longs;æ ligneæ cera pura et amurca illibutæ <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="putre&longs;cũt">putre&longs;cunt</expan>: <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>liquentis plumbi et admodum <expan abbr="feru&etilde;tis/">feruentis/</expan> ad captas an&longs;arum quod in <lb/>fuderint lapides &longs;uberepui&longs;&longs;e uideo.</s> |
| <s>Vena <lb/>rum numerum di&longs;&longs;idio&longs;um et incon&longs;tantem <expan abbr="indicãt">indicant</expan>: et quo directio <lb/>res/eo infideliores. </s> | </p> |
| | <p id="N403D03" type="main"> |
| <s>Lapis quo di&longs;&longs;ractis glebulis aciem <expan abbr="acutior&etilde;">acutiorem</expan> <lb/>et ter&longs;iorem dederit/eo erit concretior: Et lapis cum defringitur <lb/>cute qui minus extabit a&longs;pera/is erit abilior &longs;cabro: Sed &longs;cabri ip <lb/>&longs;i quo erunt candidiores/eo minus erunt ob&longs;equentes. </s> | <s id="N403D05">Sola et infarctura ductos pa&longs;&longs;im inuenies in ueterum & dificiis pa <lb/>rietes <expan abbr="per&qtilde;">perquae</expan> firmi&longs;&longs;imos. </s> |
| | <s id="N403D0E">Hi <expan abbr="ducũtur">ducuntur</expan> <expan abbr="qu&etilde;admodum">quenadmodum</expan> et terrei: qui <lb/>bus Africa et hi&longs;pania utebatur/duabus utrinque &longs;eu <expan abbr="tabularũ">tabularum</expan> &longs;eu <lb/><expan abbr="craticiorũ">craticiorum</expan> &longs;pondis adactis/quæ pro cru&longs;tis <expan abbr="ad&longs;t&etilde;t">ad&longs;tent</expan> quoad infu&longs;um <lb/>opus duruerit. </s> |
| <s>Et contra <lb/>fu&longs;cus qui&longs;que lapis ubi erit luna minutiore / illic magis ferri <expan abbr="aci&etilde;">aciem</expan> <pb xlink:href="004/01/056.jpg"/>a&longs;pernabitur/ignobilis qui&longs;que lapis quo fi&longs;tulo&longs;ior eo durior: Et <lb/>qui aqua a&longs;per&longs;us &longs;ummotenus tardius are&longs;cet/is erit crudior: Et <lb/>grauis qui&longs;que lapis &longs;olidior & expobilior leui: et leuis qui&longs;que fria <lb/>bilior graui: et re&longs;onans dum ferias lapis den&longs;ior e&longs;t &longs;urdo: et qui <lb/>duriter per&longs;ricatus olebit &longs;ulphur/acrior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qui nihil referat o <lb/>lidi: et quo denique ad &longs;calprum contumacior / eo contra lace&longs;&longs;en <lb/>tes tempe&longs;tates rigidior et con&longs;tantior. </s> | <s id="N403D2A">Sed in hoc differunt/ quod hic cementitiam pultem <lb/>prope undantem in&longs;undunt: illic terram lento&longs;am humectatione <lb/>et &longs;ubactione redditam ductibilem inculcant pede et planatoriis <lb/>uectibus. </s> |
| | <s id="N403D33">I&longs;tic etiam pro nexura in pedes trinos qua&longs;i <expan abbr="ruderam&etilde;ta">ruderamenta</expan> <lb/><expan abbr="in&longs;ternũt">in&longs;ternunt</expan> maiu&longs;culos lapides pre&longs;ertim ordinarios: aut etiam fra <lb/>ctitios angulares: Nam globo&longs;us et&longs;i contra iniurias plane &longs;it for <lb/>tis: ni&longs;i tamen multa deuinctus erit &longs;uffragatione: in omni &longs;truc <lb/>tura longe <expan abbr="infidel&etilde;">infidelem</expan> habebit &longs;e. </s> |
| <s>Ad fauces fodinæ qui tem <lb/>pe&longs;tatibus per&longs;tructus glebis &longs;e &longs;e grandioribus a&longs;&longs;eruarit / hunc <lb/>firmiorem ducunt. </s> | <s id="N403D49">Illic uero terreis Africæ parietibus <lb/>&longs;partum aut <expan abbr="maritimũ">maritimum</expan> iuncum luto <expan abbr="ĩmi&longs;cent/opus">immi&longs;cent/opus</expan> ductu mirabi <lb/>le: quod uentis et imbribus incorruptum duret. </s> |
| | <s id="N403D58">Ad Plinii <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> <lb/>turres et &longs;peculæ terrenæ iugis <expan abbr="montiũ">montium</expan> impo&longs;itæ/u&longs;que ad Hanni <lb/>bale &longs;pectabantur.</s> |
| <s>Omnis item lapis ferme cum defoditur mol <lb/>lior e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cum &longs;ub diuo e&longs;t habitus: et humore a&longs;per&longs;us: atque infu <lb/>&longs;us lapis tractabilior ferro <expan abbr="e&longs;t/&qtilde;">e&longs;t/quae</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> exaruerit: Et &longs;uo qui&longs;que lapis <lb/>quo humectiore fodinæ loco exemptus &longs;it/eo cum aruerit erit <expan abbr="d&etilde;">dem</expan> <lb/>&longs;ior: et hau&longs;tro flante credunt dolabiriores e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> flante borea: et <lb/>borea urgente facilius findi <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> hau&longs;tro. </s> | </p> |
| | <p id="N403D67" type="main"> |
| <s>Verum lapides ip&longs;i qua <lb/>les futuri per ætatem &longs;int/&longs;iquid libeat ocius periculum facere/in <lb/>ditia patebunt hinc. </s> | <s id="N403D69">Solas inducimus cru&longs;tulas/ut &longs;ic eas potius <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cortices appellem: <lb/>craticiis atque &longs;toriis ex harundine non recentibus opus illiberale: <lb/>Sed quo pa&longs;&longs;im uetus romana plebs uteretur. </s> |
| | <s id="N403D74"><expan abbr="Illiniũtur">Illiniuntur</expan> crates lu <lb/>to una cum paleis triduo &longs;ubacto: po&longs;t ue&longs;tiuntur/uti mox dixi/ <lb/>calce aut etiam gyp&longs;o: <expan abbr="demũ">demum</expan> pictura &longs;ignis ue hone&longs;tantur. </s> |
| <s>Nam qui aqua commadefactus per <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> <lb/>ponderi adiecerit/erit is quidem humido di&longs;&longs;olubilis. </s> | <s id="N403D82">Gyp <lb/>&longs;o &longs;i te&longs;tam tun&longs;am ex tertia imi&longs;cueris/a&longs;peruginem nimis uere <lb/>bitur: Calce <expan abbr="ĩmixtum">immixtum</expan> maiorem in modum inuale&longs;cit: in humido <lb/>pruina et gelu/gyp&longs;um omnino inutile e&longs;t.</s> |
| | </p> |
| <s>Qui uero <lb/>igne et flammis pertactus frace&longs;cet: &longs;ub &longs;ole æ&longs;tuque non pdurabit: <lb/>Neque hic prætermittenda cen&longs;eo digna memoratu quædam: quæ <lb/>de non nullis lapidibus ueteres meminere. </s> | <p id="N403D8F" type="main"> |
| | <s id="N403D91">Re&longs;tat ut qua&longs;i epilogum/ legem referam apud architectos uetu <lb/>&longs;ti&longs;&longs;imam: quam pro oraculo ob&longs;eruandam &longs;tatuo: ea e&longs;t huiu&longs;mo <lb/>di: Muro ba&longs;im &longs;ubigito firmi&longs;&longs;imam: &longs;uperiora inferioribus me <lb/>dio centro ad <expan abbr="perpendiculũ">perpendiculum</expan> re&longs;pondeant/ponito: Angulos o&longs;&longs;aque<lb/>parietum ab &longs;olo in &longs;ublime robu&longs;tiore lapide obfirmato: Calcem <lb/><expan abbr="cõmacerato">commacerato</expan>: Lapidem in opus ni&longs;i <expan abbr="mad&etilde;tem">madentem</expan> ponito: infe&longs;tis offen <lb/>&longs;oribus duriorem obicito. </s> |
| <s>Nam erit quidem non <lb/>ab re intellexi&longs;&longs;e quantum habeant in &longs;e et uarietatis et admirati <lb/>onis/quo quæque aptis u&longs;ibus decentius accomodentur. </s> | <s id="N403DAB">Structuram ad regulam et libellam et <pb xlink:href="004/01/091.jpg"/>perpendiculum ducito: <expan abbr="cõmi&longs;&longs;uras">commi&longs;&longs;uras</expan> <expan abbr="antecedentiũ">antecedentium</expan> medii deinceps <lb/>lapides obtineant curato. </s> |
| | <s id="N403DBC">Integros ordinibus exponito: medium <lb/><expan abbr="pariet&etilde;">parietem</expan> refractis farcito: <expan abbr="ordĩes">ordines</expan> ordinibus crebris traductis <expan abbr="lapidũ">lapidum</expan> <lb/>nexuris coadiugato. </s> |
| <s>Circa uol <lb/>&longs;inen&longs;em et in &longs;tratonen&longs;i agro e&longs;&longs;e lapidem prædicant omnibus <lb/>ædi&longs;iciorum u&longs;ibus accommodati&longs;&longs;imum: cui neque ignis: neque ul <lb/>la tempe&longs;tatum uis noceat: Eundemque e&longs;&longs;e contra tempe&longs;tatem pe <lb/>nitus æternum atque incorruptibilem: et &longs;imulacrorum <expan abbr="lineam&etilde;ta">lineamenta</expan> <lb/>qui diuti&longs;&longs;ime a&longs;&longs;eruet. </s> | <s id="N403DCE">Hactenus de pariete. </s> |
| | <s id="N403DD1">Venio ad <expan abbr="tectũ">tectum</expan>.</s> |
| <s>Cum ex <expan abbr="inc&etilde;diis">incendiis</expan> urbem re&longs;titueret Nero <lb/>&longs;cribit tacitus &longs;axo gabino et albano u&longs;um pro trabibus / quod is la <lb/>pis ignibus imperuius &longs;it: Apud Liguriam et apud Venetias / in <lb/>umbria piceno apudque Belgas &longs;uppeditat albus lapis: quem &longs;erra <lb/>re<gap/>dentata &longs;erra et dolare po&longs;&longs;is perfacile: Et ni alioquin natura e&longs; <lb/>&longs;et inualidus et imbecillis/omnium egre&longs;&longs;us foret in operibus: <lb/>Sed pruina et gelu et a&longs;perugine rumpitur: et contra auras maris <lb/>minime e&longs;t robu&longs;tus. </s> | </p> |
| | <p id="N403DD8" type="main"> |
| <s>Habet hi&longs;tria lapidem marmori non di&longs;&longs;i <pb xlink:href="004/01/057.jpg"/>milem: Sed his uapore et flammis pertactus illico finditur et di&longs; <lb/>&longs;ilit: quam ip&longs;am rem euenire <expan abbr="a&longs;&longs;cuerãt">a&longs;&longs;cuerant</expan> cuique lapidi qui fortis &longs;it: <lb/>pre&longs;ertim albo &longs;ilici et item nigro ut igni&longs; ne <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> perferat. </s> | <s id="N403DDA">Sed nolim illud præterii&longs;&longs;e: cuius <expan abbr="argum&etilde;ta">argumenta</expan> apud ueteres <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <lb/>in modum ob&longs;eruata intelligo. </s> |
| | <s id="N403DE7">Sunt in rerum natura/quibus pro <lb/>culdubio ine&longs;t uis <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;pern&etilde;da">a&longs;pernenda</expan>: <expan abbr="laurũ">laurum</expan> <expan abbr="arbor&etilde;">arborem</expan>: <expan abbr="aqlã">aqlam</expan> <expan abbr="alit&etilde;">alitem</expan> <expan abbr="uitulũquemaritimũ">uitulunque<lb/>maritimum</expan> pi&longs;cem aiunt fulgura <expan abbr="nõ">non</expan> petere: Hæc &longs;i operi inter <gap/>lu <lb/>dantur: &longs;unt qui forta&longs;&longs;e putent futurum intactum fulminibus et <lb/>immune. </s> |
| <s>In <lb/>Campania lapis e&longs;t fu&longs;co cineri &longs;imillimus: cui etiam mixtos pu <lb/>tes et interiectos e&longs;&longs;e carbones: is quidem &longs;upra <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> po&longs;&longs;is exi&longs;tima <lb/>re pondere leuis e&longs;t & ferro do<gap/>abilis et pror&longs;us tenax/et item con <lb/>&longs;tans: et contra ignes et contra tempe&longs;tates <expan abbr="nõ">non</expan> inualidus: &longs;ed ad<gap/>o <lb/>arens & &longs;itiens/ut calcis humores confe&longs;tim ab&longs;orbeat et urct: <lb/>Exhau&longs;taque et uanida pulueris in&longs;tar relinquet illimenta: Hinc <lb/>breui di&longs;&longs;olutis compaginibus labe&longs;cit opus ultro atque corruit. <lb/></s> | <s id="N403E14">Equidem id ego æque po&longs;&longs;e uideor &longs;perare: atque illud <lb/>et dere quod aiunt ranam <expan abbr="rubetã">rubetam</expan> fictili inclu&longs;am medioque defo&longs; <lb/>&longs;am agro/arcere alites ab &longs;ementis. </s> |
| | <s id="N403E1F">Et o&longs;trim <expan abbr="arbor&etilde;/&longs;i">arboren/&longs;i</expan> in <expan abbr="domũ">domum</expan> <lb/>inferatur/reddere partus difficiles: Et enomion le&longs;oiam frondem <lb/>&longs;ub tectis habitam præcipitare aluum et inanitate pe&longs;tem inferre. <lb/></s> |
| <s>At lapidi huic natura <expan abbr="cõtrarius">contrarius</expan> e&longs;t globo&longs;us lapis/ præ&longs;ertim qui <lb/>&longs;it fiuuiatilis: nam &longs;emper madens cementis non coheret. </s> | <s id="N403E2F">Redeo ad rem. </s> |
| | <s id="N403E32">Hic repetere oportet quæ &longs;upra cum de <expan abbr="lineam&etilde;">lineamen</expan> <lb/>tis <expan abbr="ædificiorũ">ædificiorum</expan> tractaremus/p&longs;trinximus.</s> |
| <s>Quid il <lb/>lud quod in marmorariis lapidicinis compertum <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> marmora <lb/>excre&longs;cere. </s> | </p> |
| | <p id="N403E3F" type="main"> |
| <s>Romæ per hæc tempora inuenta &longs;ub tellure &longs;unt fi&longs;tu <lb/>lo&longs;i lapidis tyburtini minutalia unum in &longs;olidum lapidem tempo <lb/>ris terræque ut ita loquar fomento concreui&longs;&longs;e. </s> | <s id="N403E41">Tectorum igitur alia &longs;ub diuo: alia non &longs;ub diuo: Et <expan abbr="horũ">horum</expan> aliqua <lb/>lineis con&longs;tant rectis: aliqua flexis: aliqua mixtis. </s> |
| | <s id="N403E4A">His addito <lb/>quod hic faciat ad rem: Nam aut ex arborum materia pone <expan abbr="tectũ">tectum</expan> <lb/>aut lapide. </s> |
| <s>Ex lacu Reatino ui <lb/>debis quo loci per abruptum illud pra cipitium aqua redundans <lb/>in Nar fluentem corruit ripæ &longs;upremum labrum in dies <expan abbr="cõcreui&longs;">concreui&longs;</expan> <lb/>&longs;e: ut argumentum hinc non nulli &longs;ump&longs;erint ex i&longs;tiu&longs;modi addi <lb/>mento lapidi&longs;que incremento conualle ip&longs;a faucibus ab&longs;tru&longs;a effec <lb/>tam lacum. </s> | <s id="N403E55">Ordiemur inde adeo rem principio hic &longs;umpto: ut &longs;ta <lb/>tuamus quippiam e&longs;&longs;e/quod ip&longs;um ad uniuer&longs;i tecti racio<gap/>inati <lb/>onem pertineat: et &longs;it huiu&longs;modi. </s> |
| | <s id="N403E5E">Tecto cuiuis et o&longs;&longs;a et neruos <lb/>et complementa et cortices et cru&longs;tulas ine&longs;&longs;e æque atque in muro <lb/>interpretemur: tamen hoc ita ne &longs;it re ip&longs;a con&longs;ideremus. </s> |
| <s>Sub agro Lucano non longe a Silari fluuio qua par <lb/>te ad orientem uer&longs;us ex altis rupibus aquæ &longs;tillante&longs; defluunt <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>cre&longs;cere in die&longs; uidebi&longs; grandia pendentium lapidum glaceonia/ <lb/>admagnitudinem ut &longs;int corum quodque onu&longs; carrorum per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> plu <lb/>rimorum. </s> | <s id="N403E65">Princi <lb/>pio ut ab his qui rectis lineis ex materia &longs;yluarum con&longs;tant inci <lb/>piamus. </s> |
| | <s id="N403E6C">Tectis quidem ferendis opus e&longs;t firmiores a paricte ad <lb/>parietem &longs;ub&longs;tituas trabes: atque has uti modo <expan abbr="cõmentabamur">commentabamur</expan> e&longs;&longs;e <lb/>intran&longs;uer&longs;um po&longs;itas columnas non inficiabimur. </s> |
| <s>I&longs; lapi&longs; recen&longs; & materno &longs;ucco maden&longs; admodum te <lb/>ner e&longs;t: Vbi uero aruerit/fit duri&longs;&longs;imu&longs;: et ad omne&longs; u&longs;u&longs; accom <lb/>modati&longs;&longs;imu&longs;. </s> | <s id="N403E77">O&longs;&longs;is ergo lo <lb/>co erit trabs: quod &longs;i per impen&longs;æ rationes liceret: quis non optet <lb/>totum h<gap/>bere opus/ut ita loquar o&longs;&longs;eum et &longs;olidi&longs;&longs;imum: hoc e&longs;t <lb/>continuatis columnis/et counitis trabibus compactum et obfirma <lb/>tum? </s> |
| | <s id="N403E84">Sed par&longs;imoniæ <expan abbr="pro&longs;picimus/&longs;uperfiuũ">pro&longs;picimus/&longs;uperfiuum</expan> <expan abbr="putãtes">putantes</expan> quicquid <lb/>&longs;eruata operis firmitate po&longs;&longs;it detrahi: ea de re trabium hic &longs;inun <lb/>tur interualla: Exquo et trabibus tran&longs;uer&longs;alia <expan abbr="imponũtur">imponuntur</expan> tigna<gap/><pb xlink:href="004/01/092.jpg"/>et abducuntur decurrentes quadruli: et &longs;iqua &longs;unt i&longs;tis &longs;imilia: <lb/>Quæ omnia haud <expan abbr="qua&qtilde;">quaquae</expan> dedecet puta&longs;&longs;e <expan abbr="illigam&etilde;ta">illigamenta</expan>. </s> |
| <s>Id ip&longs;um euenire ex non nulli&longs; ueteribu&longs; aquæduc <lb/>tibu&longs; &longs;pectaui: ut formarum latera concreta quadam gummatione <lb/>lapidi&longs; concru&longs;tetur. </s> | <s id="N403EA6">In his <expan abbr="demũ">demum</expan> <lb/>a&longs;&longs;es tabulæque ampliores coaptatæ nimirum complemerti uicem <lb/>tenebunt: parique ratione pauimentum tegula&longs;que corticem e&longs;&longs;e exti <lb/>mum: Coelum uero tecti/quod &longs;upra caput pendeat <expan abbr="intimũ">intimum</expan> e&longs;&longs;e <lb/>corticem non negabimus. </s> |
| | <s id="N403EB9">Ergo hæc ita e&longs;&longs;e &longs;i con&longs;tat/ inue&longs;tige <lb/>mus &longs;iquid &longs;it/quod cuique horum debeatur: quo his recognitis fa <lb/>cilius quæ lapideis tectis <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan> intelligamus.</s> |
| <s>In Gallia duo &longs;pecta&longs;&longs;e hac ætate licebit di <lb/>gna memoratu: <expan abbr="Nãque">Nanque</expan> extat quidem agro Corneliano per alta tor <lb/>renti&longs; ripa: ex qua grande&longs; & plurimi globo&longs;i lapide&longs; terræ ui&longs;ce <lb/>ribu&longs; intimi&longs; concepti pa&longs;&longs;im indie&longs; crebri&longs; loci&longs; parturiuntur. <lb/></s> | </p> |
| | <p id="N403EC4" type="main"> |
| <s>In agro Fauentino propter lamoni&longs; fluenti ripam ad&longs;unt natura pro<lb/>ten&longs;i ua&longs;ti lapide&longs;: qui non modicam indie&longs; uim &longs;ali&longs; uomant: <pb xlink:href="004/01/058.jpg"/>&longs;patioque lapide&longs;cere arbitrentur. </s> | <s id="N403EC6">De his igitur quoad res po&longs;tulet breui&longs;&longs;ime tran&longs;igamus. </s> |
| | <s id="N403EC9">Sed fa <lb/>ciat hoc ad rem/huius ætatis architectos non laudo: qui contigna<lb/>tionibus habendis/ua&longs;tas foraminum lacerationes ip&longs;is in o&longs;&longs;ibus <lb/>parietum reliquunt: quibus ab&longs;oluto pariete trabium capita im <lb/>mittant: Exqua re paries imbecillior atque aduer&longs;us ignium popu <lb/>lationes/ædi&longs;icium male tutum redditur: quod pateant inde ad pro <lb/>ximam aulam aditus incendio. </s> |
| <s>In agro florentino ætrurie apud <lb/>Clatim amnem fundus e&longs;t inquo alternis &longs;epteniis prædura qbus <lb/>abunde con&longs;per&longs;us &longs;it/&longs;axa in glebas redeunt. </s> | <s id="N403ED8">Quare placent apud ueteres qui <lb/>a&longs;&longs;ueuere pa<gap/>ietibus lapideos mutulos firmi&longs;&longs;imos bene commen <lb/>dare: quibus quæ dixi trabium capita imponantur: quod &longs;i concate <lb/>nari trabeatione parietes uelis/non deerunt an&longs;æ et fibulæ a neæ/ <lb/>et captus <expan abbr="extãtes">extantes</expan> ex mutulo: quibus <expan abbr="cõmodi&longs;&longs;ime">commodi&longs;&longs;ime</expan> ad <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> utare. <lb/></s> |
| | <s id="N403EF6">Trabem omnino integram e&longs;&longs;e et admodum &longs;incerem: mediaque<lb/>præ&longs;ertim longitudine &longs;ui uacare menda oportet. </s> |
| <s>Apud ci&longs;icenos & <lb/>item circa Ca&longs;&longs;andream uerti glebo&longs;am terram in &longs;axa refert Pli <lb/>nius. </s> | <s id="N403EFB">Aure ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>caput po&longs;ita/ ictus altero ex capite re&longs;onantes accepti &longs;i erunt in <lb/>qua&longs;&longs;i: et obtu&longs;i intimum latere morbum indicabunt. </s> |
| | <s id="N403F06">Nodo&longs;ites <lb/>in trabe longe repudianda: præ&longs;ertim &longs;i erunt nodi crebri/et <expan abbr="unũ">unum</expan> <lb/>in cumulum contubero&longs;i: Quæ ligni pars medullæ ad&longs;it proxi <lb/>ma dolabitur/ ut &longs;tet in opere &longs;uprema. </s> |
| <s>Inputeolano puluis &longs;uppeditat qui aqua maris dure&longs;cit et fit <lb/>lapis. </s> | <s id="N403F13">Ex inferiore autem quæ <lb/>futura e&longs;t trabis &longs;uperficie dedolata/præter <expan abbr="cortic&etilde;/aut">corticen/aut</expan> nihil/aut <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id queat <expan abbr="minimũ">minimum</expan>. </s> |
| | <s id="N403F25">Quo autem in latere tran&longs;uer&longs;i aliquid ap <lb/>paruit uitii: p<gap/>nito id ut &longs;tet &longs;upremum: Oblonga &longs;iqua excurret <lb/>directam per trabem fi&longs;&longs;ura/lateribus ne <expan abbr="c&etilde;mittito">cemmittito</expan>: Sed aut &longs;upre <lb/>mæ aut potius infimæ mandato &longs;uperficiei. </s> |
| <s>Toto etiam littore ab oropo u&longs;que Aulidem quicquid mari <lb/>abluatur lapidem fieri & concretum reddi referunt. </s> | <s id="N403F34">Siqua pterebranda <lb/>aut forta&longs;&longs;is <expan abbr="cõuulneranda">conuulneranda</expan> &longs;it: parcito mediæ longitudini: infi <lb/><expan abbr="mãque">manque</expan> nelædito &longs;uperficiem. </s> |
| | <s id="N403F42">Sin <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> uti in ba&longs;ilicis <expan abbr="ob&longs;eruarũt/">ob&longs;eruarunt/</expan> <lb/>binatim crunt trabes <expan abbr="ponendæ/laxam&etilde;ta">ponendæ/laxamenta</expan> digitorum aliquot inter <pb xlink:href="004/01/093.jpg"/>mittito: qua re&longs;pirent/ nequid mutuo incale&longs;cendo inficiantur. <lb/></s> |
| <s>In Arabia eti <lb/>am glebas ait Diodorus effo&longs;&longs;a terra &longs;uaue olentes: quæ quidem <lb/>ueluti metalla fu&longs;e igni in lapidem uertantur: Addit et ho&longs;ce de <lb/>mum lapides eiu&longs;modi e&longs;&longs;e/ut cum in eos guttæ aquæ pluuiæ ce <lb/>ciderint/iuncturis collique&longs;centibus toto fiant in muro lapis uni <lb/>tus. </s> | <s id="N403F58">Et conferet quidem per <expan abbr="&longs;ingulũ">&longs;ingulum</expan> par trabes ip&longs;as alternatas collo <lb/>ca&longs;&longs;e: ne iuxta eodem in cubili <expan abbr="amborũ">amborum</expan> capita conquie&longs;cant: Sed <lb/>ubi i&longs;tius pes/ i&longs;tic alterius caput <expan abbr="incũbat">incumbat</expan>: Sic enim mutuo firmi <lb/>ore pedis robore mutuæ leuioris partis imbecillitati &longs;ubuenient: <lb/>et trabes ip&longs;as cognitas e&longs;&longs;e hoc e&longs;t uno materiæ genere/unaque &longs;yl <lb/>ua/ una coeli fronte adultas/ &longs;i fieri pote&longs;t/ eademque die ab&longs;ci&longs;&longs;as <lb/>oportet: Quo paribus naturæ uiribus par <expan abbr="officiũ">officium</expan> gerant. </s> |
| | <s id="N403F77">Cubilia <lb/>trabibus ad libellam &longs;ternito: ita ut &longs;it eorum quodque &longs;olidum et <lb/><expan abbr="firmi&longs;&longs;imũ">firmi&longs;&longs;imum</expan>. </s> |
| <s>Sarcophagum quoque lapidem apud Troadem a&longs;iæ defodi fe <lb/>runt/qui fixili uena coniungatur: In hunc lapidem defunctorum <lb/>commi&longs;&longs;a corpora ante diem quadrage&longs;imum tota præter dentes <lb/>a&longs;&longs;ummi a&longs;&longs;erunt: et quod magis mireris/ue&longs;tem calciamentaque<lb/>et eiu&longs;modi una cum corporibus illata uerti in lapidem <expan abbr="prædicãt">prædicant</expan> <lb/>Contrarius huic e&longs;t comites lapis/quo Darium <expan abbr="cõdidi&longs;&longs;e">condidi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="referũt">referunt</expan> <lb/>Is enim corpora præ&longs;eruat integerrima. </s> | <s id="N403F81">Cauetoque ponendis trabibus/nequid materies calcem <lb/>attingat: et &longs;inito <expan abbr="circũaperta">circunaperta</expan> et libera &longs;piramenta: nequid ullius <lb/>penitus contactu uitietur aut conclu&longs;a tabe&longs;cat. </s> |
| | <s id="N403F8C">Ad trabis puluil <lb/><expan abbr="lũ">lum</expan> &longs;ub&longs;ternito filicem herbam harentem/aut carbones/aut potius <lb/>amurcam &longs;uis <expan abbr="cõmixtam">commixtam</expan> nucleis. </s> |
| <s>Sed de his hactenus.</s></p><p type="main"> | <s id="N403F9A">Sin autem erunt arbores mino<lb/>res/&quml; ut queas integram unico ex <expan abbr="trũco">trunco</expan> trabem ponere: plures in <lb/>unam compacturam coagmentato/ita ut in&longs;e artius uim <expan abbr="obtineãt">obtineant</expan> <lb/>hoc e&longs;t ut &longs;uperior compactæ trabis linea fieri nequic&quml; po&longs;&longs;it pon <lb/><expan abbr="derũ">derum</expan> pre&longs;&longs;ura breuior: et contra inferior linea fieri haud po&longs;&longs;it lon <lb/>gior: Sed qua&longs;i corda ad &longs;upadactos/qui &longs;e&longs;e <expan abbr="cõtrarus">contrarus</expan> frontibus <lb/><expan abbr="protrud&etilde;t/trũcos">protrudent/truncos</expan> <expan abbr="obfirmãdos">obfirmandos</expan> neruo&longs;o &longs;i&longs;tat captu.</s> |
| | </p> |
| <s>Atqui <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan> quidem lapidis loco ueteres perlubenter u&longs;os lateri <lb/>bus: credo equidem inopia rerum et nece&longs;&longs;itate ductos homines <lb/>primum u&longs;urpa&longs;&longs;e/ut lateritia ponerent ædificia: quod <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> a <lb/>nimaduer&longs;um e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id &longs;tructuræ genus opera facile/ad u&longs;um com <lb/>modum/ad gratiam aptum/ad perennitatem firmum con&longs;tan&longs;que<lb/>exi&longs;teret: pro&longs;ecuti &longs;unt cum cætera tum et regias ædes &longs;truere la <lb/>teritias. </s> | <p id="N403FBF" type="main"> |
| | <s id="N403FC1">Tigna proxime omni&longs;que reliqua materies/ quod ex trabe &longs;ecta expe <lb/>diantur/trabis &longs;inceritate integritateque <expan abbr="probabũtur">probabuntur</expan>. </s> |
| <s>Demum <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquae</expan> &longs;eu ca&longs;u/&longs;eu indu&longs;tria percepere quid i <lb/>gnis ad firmandos den&longs;ando&longs;que lateres ualeret/ te&longs;taceo pa&longs;&longs;im o <lb/>pere omnia attollere per&longs;euerarunt: Et <expan abbr="&qtilde;tũ">quatum</expan> ex uetu&longs;ti&longs;&longs;imis &longs;true <lb/>turis annotaui: hoc profecto au&longs;im dicere/nihil ad omnis quos ue <lb/>lis ædificationum u&longs;us inueniri commodius latere non crudo/ue <lb/>rum cocto: ubi coquendi & ducendi ratio diligens adhibeatur. <lb/></s> | <s id="N403FCA">Tabulas ni <lb/><expan abbr="miũ">mium</expan> &longs;pi&longs;&longs;as putant non <expan abbr="c&etilde;modas">cemmodas</expan>: quoniam detorqueri <expan abbr="cũ">cum</expan> occepe <lb/>rint/clauos extrudant: et a&longs;&longs;eribus &quml;uis tenuioribus clauos appo <lb/>ni iubent duplices: præ&longs;ertim &longs;ub diualibus coa&longs;&longs;ationibus qbus <lb/><expan abbr="tabularũ">tabularum</expan> anguli et media lateraque firmentur. </s> |
| | <s id="N403FE3">Clauos qui <expan abbr="põdera">pondera</expan> <lb/>in tran&longs;uer&longs;um ferant cra&longs;&longs;iores fieri iubent: Alios autem gracili <lb/>ores ubi &longs;int/non reprobant: Sed longiores e&longs;&longs;e hos et capite dila <lb/>tatiores <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>. </s> |
| <s>Sed de lateritii operis laude alias. </s> | <s id="N403FF4">æneos clauos &longs;ubdiuo et inhumecto phenniores: <lb/>ferrei inte&longs;tino in opere et &longs;icco neruo&longs;iores fore compertum ha <lb/>beo. </s> |
| | <s id="N403FFB">Vbi ex u&longs;u ad firmandam contignationem ueniat/ ligneis <lb/>clauiculis delectantur.</s> |
| <s>Ad rem fit quod <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> lateri du <lb/>cendo terram probari eam/quæ &longs;it albicans et creto&longs;a: Item proba <lb/>ri quoque rubico&longs;am et eam quæ ma&longs;culus <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> &longs;abulo. </s> | </p> |
| | <p id="N404000" type="main"> |
| <s><expan abbr="Hareno&longs;ã">Hareno&longs;am</expan> <lb/>uero et penitus &longs;abulo&longs;am uitandam et in primis calculo&longs;am <expan abbr="oĩo">oino</expan> <pb xlink:href="004/01/059.jpg"/>abigendam &longs;tatuunt: quod huiu&longs;modi <expan abbr="intercoqu&etilde;dum">intercoquendum</expan> di&longs;torque <lb/>antur et perfindantur/tum excocte &longs;ponte &longs;ua <expan abbr="atterrãtur">atterrantur</expan>. </s> | <s id="N404002">Quæ autem de ligneis tectis diximus: eadem et in lapideis trabi <lb/>bus ob&longs;eruabuntur: Tran&longs;uer&longs;æ enim et uenæ et mendæ a <expan abbr="trabiũ">trabium</expan> <pb xlink:href="004/01/094.jpg"/>u&longs;u reicientur ad <expan abbr="eficiũdas">eficiundas</expan> colunnas: aut &longs;i <expan abbr="erũt">erunt</expan> mende moderate <lb/>& leues latera lapidis qbus apparuerint/ <expan abbr="cũ">cum</expan> inopus <expan abbr="pon&etilde;tur">ponentur</expan> re&longs;u <lb/><expan abbr="pinabun&ttilde;">pinabuntur</expan>. </s> |
| | <s id="N404026">Per longum excurrentes uene qbus uis intrabibus tole <lb/>rabiliores <expan abbr="habebun&ttilde;">habebuntur</expan> &quml; tran&longs;uer&longs;æ: Tabulæ item lapideæ <expan abbr="cũ">cum</expan> alias <lb/>ob res: tum et ponderis gratia minime cra&longs;&longs;iores ponentur. </s> |
| <s>Late. </s> | <s id="N404035">Que <lb/>demum intetis aut ligneis aut lapideis apponentur a&longs;&longs;eres tigna / <lb/>trabes/neque adeo graciles/ neque adeo rari ponentur ut ad &longs;e &longs;e <expan abbr="õus">onus</expan> <lb/>que ferendum &longs;int inualidi. </s> |
| | <s id="N404042">Et contra neque adeo cra&longs;&longs;i neque adeo <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>ferti ut opus illepidum et informe reddant. </s> |
| <s>es <lb/>non &longs;tatim effo&longs;&longs;a terra ducendos putant: &longs;ed fodi terram autum <lb/>no iubent/commacerari totam per hyemem & uere primo duci. <lb/></s> | <s id="N40404B">Sed de operis forma <lb/>& gratia alibi. </s> |
| | <s id="N404050">Itaque derectilineo tecto quæ u&longs;que dicta <expan abbr="&longs;ũt/&longs;uffici">&longs;unt/&longs;uffici</expan> <lb/>ant: Ni forte illud de&longs;it ut <expan abbr="mõeã">moneam</expan> quod qdem omni opere <expan abbr="uehem&etilde;">uehemen</expan> <lb/>ter ob&longs;er <expan abbr="uãdum">uandum</expan> cen&longs;eo. </s> |
| <s>Nam &longs;i ducas bruma/inpromptu e&longs;t rumo&longs;as fieri gelatu: &longs;in <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>&longs;ol&longs;titio/acri æ&longs;tu <expan abbr="find&etilde;tur">findentur</expan> &longs;ummotenus &longs;icci&longs;cendo. </s> | <s id="N404067"><expan abbr="Aduerterũt">Aduerterunt</expan> phy&longs;ici incorporibus <expan abbr="animã">animam</expan> <lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;ue&longs;&longs;e opus &longs;uum ita pfinite: ut <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> o&longs;&longs;a abo&longs;&longs;ibu&longs; <lb/>&longs;eparata aut di&longs;iuncta e&longs;&longs;e u&longs;piam uoluerit: &longs;ic etiam nos o&longs;&longs;a o&longs;&longs;i <lb/>bus <expan abbr="cõiungemus">coniungemus</expan>: et neruis <expan abbr="illigam&etilde;ti&longs;que">illigamenti&longs;que</expan> belli&longs;&longs;ime affirmabimu&longs;: <lb/>ut &longs;it o&longs;&longs;ium &longs;eries et <expan abbr="cõpactura">compactura</expan>: qua &longs;ola etiam &longs;i de&longs;int cætera/ <lb/>&longs;ter opus &longs;uis <expan abbr="perfinitũ">perfinitum</expan> membris atque firmitatibus.</s> |
| | </p> |
| <s>quod &longs;i cogat <lb/>nece&longs;&longs;ita&longs; ut perhybernos algores fingas lateres: operito illico &longs;ic <lb/>ci&longs;&longs;ima harena: Sin per æ&longs;tatem feruentem/humectis paleis: nam <lb/>&longs;ic habiti non finduntur neque contorquentur. </s> | <p id="N404096" type="main"> |
| | <s id="N404098">Venio ad tecta flexilinea. </s> |
| <s>Sunt qui lateres ui <lb/>tro habere illitos uelint. </s> | <s id="N40409B">Atqui ea quidem quæ omnes ad nume <lb/>ros rectilineis tectis plene re&longs;pondeant <expan abbr="cõ&longs;ideremus">con&longs;ideremus</expan>. </s> |
| | <s id="N4040A4">Flexilineum <lb/><expan abbr="tectũ">tectum</expan> <expan abbr="con&longs;tituũt">con&longs;tituunt</expan> arcus: et arcum e&longs;&longs;e trabem inflexam &longs;ua&longs;imus. <lb/></s> |
| <s>Id &longs;i iuuabit/cura&longs;&longs;e oportet ne <expan abbr="ducã">ducam</expan><gap/>ur <lb/>ex &longs;abulo&longs;a aut nimium macra arentique terra/ nam uitrum ab&longs;or <lb/>berent. </s> | <s id="N4040B1">Procurrunt etiam hic <expan abbr="illigam&etilde;ta">illigamenta</expan>: adduntur et quæ interuacua <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>pleant. </s> |
| | <s id="N4040BE">Sed uelim apertius intelligi/ quid arcus ip&longs;e &longs;it/ quibus <lb/>ue con&longs;tet partibus: Et enim ducendi arcus rationem traxi&longs;&longs;e ho <lb/>mines hinc puto: Nam cum uiderent trabes duas <expan abbr="iũctis">iunctis</expan> capitibus <lb/>po&longs;&longs;e imis pedibus diuaricatis ita firmari/ ut mutuo innexu pari <lb/>bulque contra &longs;e ponderibus &longs;i&longs;terent: placuit <expan abbr="inu&etilde;tum/et">inuentum/et</expan> <expan abbr="coeperũt">coeperunt</expan> <lb/>i&longs;toc opere di&longs;pluuia ædificiis tecta apponere. </s> |
| <s>Verum ducendi &longs;unt ex albicanti et creto&longs;a et lenta: <expan abbr="hab&etilde;">habem</expan> <lb/>dique &longs;unt tenues/nam cra&longs;&longs;iores qui forte &longs;int ægre percoquuntur <lb/>et fixura immunes non euadunt. </s> | <s id="N4040D7">Po&longs;t id forta&longs;&longs;e <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ex <expan abbr="ĩ&longs;tituto">in&longs;tituto</expan> maiorem cooperire aream trabium breuitate nequiui&longs; <lb/>&longs;ent: intermedium ad &longs;ublimia truncorum capita aliquid interpo <lb/>&longs;uere: ut e&longs;&longs;et prope atque apud græcos littera. <gap/>. </s> |
| | <s id="N4040EA">Appo&longs;itumque<lb/>ip&longs;um id forta&longs;&longs;is cuneum appellauere. </s> |
| <s>quod &longs;i cra&longs;&longs;iores facere oportebit <lb/>incommodo prouidebitur multa ex parte ubi medias per cra&longs;&longs;itu <lb/>dines uno & item alteris locis &longs;tilo perforabuntut/ quo et &longs;iccari <lb/>et excoqui commodiu&longs; <expan abbr="ualeãt">ualeant</expan> &longs;udore uaporeque per i&longs;tas ip&longs;as qua <lb/>&longs;i æ&longs;tuationes a&longs;pirante. </s> | <s id="N4040EF">Succedente inde argu <lb/>mento multiplicatis cuneis i&longs;tiu&longs;modi arcus effigie effectam &longs;pe <lb/>ctantes probauere: eamque ducendi arcus rationem ad opera lapi <lb/>dea tran&longs;ferentes/integrum additamentis arcum effecere: ut iam <pb xlink:href="004/01/095.jpg"/>fateri oporteat arcum ip&longs;um cuneorum plu&longs;culorum compactio <lb/>ne con&longs;tare: Quorum alii capitibus infirmis ad arcum ip&longs;um &longs;ub <lb/>&longs;ideant: alii ad dor&longs;um in&longs;identes nodum &longs;pinæ obtineant: Aln <lb/>reliquum expleant ambitum co&longs;tarum. </s> |
| | <s id="N404102">Non &longs;it ab re eadem repe <lb/>tere: quæ primo in libro recen&longs;uimus. </s> |
| <s>Figuli fictilibus &longs;uperillini<gap/>nt cretam al <lb/>bariam/qua fiat ut uitrum patinis cquabil<gap/>&longs;ime allique&longs;cat incu <lb/>tim: Id etiam operi lateritio conferet. </s> | <s id="N404107">Arcus imer &longs;e differunt: <lb/>Nam e&longs;t quidem rectus/ quem integer &longs;emicirculus con&longs;tituit: <lb/>huius corda per circuli centrum dirigitur. </s> |
| | <s id="N40410E">E&longs;t et qui trabis natu <lb/>ram magis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> arcus &longs;apiat: hunc <expan abbr="cõminutum">comminutum</expan> dicimus/ quod &longs;it non <lb/>integer &longs;emicirculus: &longs;ed &longs;it eius quota aliqua pars: huius corda <lb/>a centro di&longs;tat et &longs;upra e&longs;t. </s> |
| <s>Aduerti ex ueterum ædifi <lb/>ciis inlateribus mixtam e&longs;&longs;e partem non nullam harenæ <expan abbr="præ&longs;ertĩ">præ&longs;ertim</expan> <lb/>rubræ: et rubricam et marmor immi&longs;cere a&longs;&longs;ueui&longs;&longs;e inuenio. </s> | <s id="N40411F">E&longs;t et copo&longs;itus arcus: quem undem <lb/>alu angularem/alii actum dicunt: qui ex arcubus duobus commi <lb/>nutis componitur: habetque &longs;ua in corda duo duarum flexarum &longs;e <lb/>&longs;e mutuo &longs;ecantium linearum centra. </s> |
| | <s id="N404128">Rectum arcum omnium <lb/>e&longs;&longs;e firmi&longs;&longs;imum cum re ip&longs;a cen&longs;et: tum et ratione argumen: oque<lb/>mon&longs;tratur. </s> |
| <s>Exp <lb/>ti &longs;umus eadem una ex terra reddi latere&longs; multo firmiores/&longs;i uelu <lb/>ti panes facturi ma&longs;&longs;am prius qua&longs;i fermentarimus: demum iterum<lb/>atque iterum &longs;ubactam reddiderimus/ ut &longs;ic <expan abbr="admodũ">admodum</expan> cerea / et om <lb/>nibus etiam minutis calculis per purgati&longs;&longs;ima. </s> | <s id="N40412F">Et di&longs;&longs;olui quidem &longs;ponte quo po&longs;&longs;it pacto non ui <lb/>deo: ni cuneorum alter alterum extrudat: ab qua quidem iniu <lb/>ria tam longe ab&longs;unt: ut etiam alter alterius ope confirmetur: <lb/>Quin etiam ubi forte id moliri aggrediantur/ ponderum natura <lb/>quibus aut &longs;ub&longs;i&longs;tunt/aut imbuti ip&longs;i &longs;unt cunei/uctantur. </s> |
| | <s id="N40413A">Hinc <lb/>illud Varronis/ quod ait in arcuatis operibus dextra non magis <lb/>&longs;tare ex &longs;ini&longs;tris/q &longs;ini&longs;tra ex dextris. </s> |
| <s>Dure&longs;cunt <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>coctura adeo ut multa flamma in &longs;iliceam duritiem uertantur. </s> | <s id="N404141">Et &longs;pectare licet rem: Su <lb/>premus quidem cuneus/ qui ad &longs;pinam mediam unicus &longs;it/ quo <lb/>nam modo erit ualidus cuncos propellere collaterales: aut illis <lb/>ip&longs;is <expan abbr="prem&etilde;tibus">prementibus</expan> quando peterit is quidem ex &longs;ede iam occup<gap/>ta <lb/>protrudi? </s> |
| | <s id="N404152">Qui uero proximi per co&longs;tas <expan abbr="&longs;uccedũt">&longs;uccedunt</expan> cunei <expan abbr="libram&etilde;">libramen</expan> <lb/>tis ponderum facile in officio continentur. </s> |
| <s>Et <lb/>lateres &longs;eu fiat igne id dum coquuntur/&longs;eu forte fiat aere dum &longs;ic <lb/>ce&longs;cunt/quæ eadem res euenit panibus/cru&longs;tam adducu<gap/> <expan abbr="&longs;olidã">&longs;olidam</expan> <lb/>Iuuabit igitur tenues facere/quo plus ad&longs;it cru&longs;te/ minus medul <lb/>læ. </s> | <s id="N40415F">Demum et alterutra <lb/>ad capita qui &longs;ub&longs;ideant cunei/ quid erit cur moueantur &longs;uperio <lb/>ribus in officio per&longs;i&longs;tentibus. </s> |
| | <s id="N404166">Ergo rectis arcubus/qui &longs;e&longs;e &longs;acile <lb/>tueantur cordam non exigimus: in <expan abbr="cõminutis">comminutis</expan> autem ferream ca <lb/>tenam/ aut quod cordæ uim obtineat/ parietum exten&longs;ionibus hinc <lb/>atque hinc confirmamus: ha&longs;que e&longs;&longs;e exten&longs;iones optamus non bre <lb/><expan abbr="uiores/&qtilde;">uiores/quae</expan> quibus comminutus/qui dee&longs;t ambitus queat integrari: <lb/>Quod ip&longs;um facere ueteres architecti <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> neglexere: et <gap/>om <lb/>minutos omnes arcus ubi id licuit/ nunquam non intra parietum <pb xlink:href="004/01/096.jpg"/>latera integrarunt: Quin et præclare illud ob&longs;eruarunt/ut rectis <lb/>trabibus/ubi occ<gap/>&longs;io <expan abbr="præ&longs;tabatur/cõminutum">præ&longs;tabatur/comminutum</expan> arcum &longs;upadduce <lb/>rent: Tum et <expan abbr="cõminutis">comminutis</expan> ip&longs;is arcubus rectos arcus etiam &longs;upadi <lb/>gerent: qui &longs;ub &longs;e po&longs;itos <expan abbr="cõminutos">comminutos</expan> <expan abbr="cõfouerent">confouerent</expan>: et <expan abbr="ponderũ">ponderum</expan> mole <lb/>&longs;tias interciperent. </s> |
| <s>Et in his experiri licet &longs;i ter&longs;i et perpoliti <expan abbr="a&longs;truantur/durabũt">a&longs;truantur/durabunt</expan> <lb/>ille &longs;i contra tempe&longs;tates quod cui uis lapidum æque eueniet / ut <lb/>ter&longs;i &longs;cabritie non exedantur: Atqui te&longs;tas quidem tergendas pu <lb/>tant aut nuper exemptas ex fornace ante <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> commaduerint / aut &longs;i <pb xlink:href="004/01/060.jpg"/>madent <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> &longs;icce&longs;cant. </s> | <s id="N4041A4">Compo&longs;iti arcus apud ueter<gap/>s non ui&longs;untur. <lb/></s> |
| | <s id="N4041AA">Sunt qui turrium apertionibus inducedos putent: quo nimia &longs;up <lb/>impo&longs;ita <expan abbr="põdera">pondera</expan> qua&longs;i prora obiecta diffidant: Tam et&longs;i <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> <lb/>arcus i&longs;tiu&longs;modi ponderibus confirmentur &longs;upadiectis magis &quml; <lb/>opp<gap/><expan abbr="imãtur">imantur</expan>. </s> |
| <s>Nam &longs;emel madida atque rur&longs;us ex&longs;icca <lb/>ta dure&longs;cit te&longs;ta adeo ut ferri aciem delimet atque con&longs;umat. </s> | <s id="N4041C0">Cuneos quibus arcus ducatur omnes de lato/et quo <lb/>ad fieri po&longs;&longs;it prægrandi uelim e&longs;&longs;e ex lapide. </s> |
| | <s id="N4041C5">Nam e&longs;t quidem <lb/>cuiu&longs;que corporis pars indi&longs;&longs;olubilior: quæ a natura concreta et co <lb/>unita e&longs;t: <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quæ <expan abbr="hominũ">hominum</expan> manu et arte <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> atque compacta <expan abbr="&etilde;">em</expan>. <lb/></s> |
| <s>Sed <lb/>nos commodius proxime ductam & adhuc urentem radimus. </s> | <s id="N4041DD">E&longs;&longs;e etiam oportet mutuo coæquales/ut qua&longs;i in libra dextera &longs;i <lb/>ni&longs;tris re&longs;pondeant facie/ magnitudiue/ pondere et eiu&longs;modi. <lb/></s> |
| | <s id="N4041E3">Arcus plures &longs;i ad porticus papertiones <expan abbr="cõtinuatas">continuatas</expan> a columnis et <lb/>capitulis duxeris: facito cunei unde bini aut plures arcus iuncti in <lb/><expan abbr="&longs;urgũt">&longs;urgunt</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> duo: aut pro <expan abbr="arcuũ">arcuum</expan> numero totidem &longs;int lapides et di&longs; <lb/>&longs;ecti: Sed unicus atque idem pror&longs;us integer: quo huius et i&longs;tius ar <lb/>cus capita <expan abbr="cõtineantur">contineantur</expan>: Qui uero &longs;ecnndi proximi in hos primos <lb/><expan abbr="in&longs;urg&etilde;t">in&longs;urgent</expan> cunei/&longs;i <expan abbr="prægrãdi">prægrandi</expan> <expan abbr="erũt">erunt</expan> ex lapide curato ambo/ alter ad <lb/>alterum &longs;uis hæreat <expan abbr="iũctis">iunctis</expan> ad lineam renibus. </s> |
| <s>At <lb/>qui laterum tria apud ueteres fuerunt genera: Vnum longum &longs;ex <lb/>quipede latum pedem: Alterum palmos quinque quoque uer&longs;us: ter <lb/>tium palmos non plus quatuor. </s> | <s id="N404214">Tertius qui &longs;ecun<lb/>dos ho&longs;ce operiet lapis ad <expan abbr="murorũ">murorum</expan> leges libella <expan abbr="coaptabi&ttilde;">coaptabitur</expan> nexura <lb/>comparili: ita ut <expan abbr="iũctis">iunctis</expan> am<gap/>obus arcubus &longs;eruiat: <expan abbr="amborũque">amborunque</expan> cune <lb/>os detineat captu. </s> |
| | <s id="N40422F">Toto in arcu facito ut <expan abbr="iunctionũ">iunctionum</expan> adhæ&longs;iones/ <lb/>et <expan abbr="cõclau&longs;uræ">conclau&longs;uræ</expan> &longs;uum ad centrum <expan abbr="ditigan&ttilde;">ditigantur</expan>. </s> |
| <s>Videmus in ædificiis te&longs;tas p<gap/>æ <lb/>&longs;ertim ad arcus et nexuras pedes qua&longs;que uer&longs;us latas binos. </s> | <s id="N404240">Spinæ cuncum periti <lb/>unico et integro et prægrandi &longs;emper lapide appo&longs;uere: quod &longs;i erit <lb/>muri cra&longs;&longs;itudo maior <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ut cuneos i&longs;tiusmodi queas integres po <lb/>nere: is demu <gap/> uon arcus/&longs;ed e&longs;&longs;e te&longs;tudo potius incipiet: <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>nos fornicem appellabimus.</s> |
| | </p> |
| <s>His <lb/>non æquæ u&longs;os ueteres publicis atque priuatis operibus <expan abbr="recitãt">recitant</expan>: &longs;ed <lb/>maioribus publica/minoribus priuata &longs;truxi&longs;&longs;e ædificia. </s> | <p id="N404255" type="main"> |
| | <s id="N404257">Te&longs;tudinum uaria &longs;unt genera. </s> |
| <s>De his <lb/>quoque annotaui cum alibi in ueterum monumentis: tum uia appia <lb/>alia atque alia extare maiorum & minorum laterum genera: qbus <lb/>uarie uterentur: ut non modo quicquid ad utilitatem/uerum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quicquid ad gratiam aptum et condecens uenerit in mentem: id <lb/>&longs;edulo uolui&longs;&longs;e perficere arbitror: Vt cætera omittam lateres ui <lb/>di longos digitos non plus &longs;ex/cra&longs;&longs;os unum/latos tris: Sed his <lb/>poti&longs;&longs;imum pauimenta &longs;picatim in&longs;ternebant. </s> | <s id="N40425A"><expan abbr="Di&longs;quirendũ">Di&longs;quirendum</expan> quid inter &longs;e diffe <lb/>rant/et quibus lineis <expan abbr="cõ&longs;tituantur">con&longs;tituantur</expan>: Fingenda mihi erunt nomina: <lb/>quo &longs;im/ quem e&longs;&longs;e me his libris maxime <expan abbr="elaborandũ">elaborandum</expan> in&longs;titui: fa <lb/>cilis et minime ob&longs;curus. </s> |
| | <s id="N40426E">Neque me præterit Ennium poetam ma <lb/>ximas coeli appella&longs;&longs;e fornices: et <expan abbr="Seruiũ">Seruium</expan> cauernas dixi&longs;&longs;e cas e&longs;&longs;e <pb xlink:href="004/01/097.jpg"/>quæ in carinarum &longs;int factæ modum. </s> |
| <s>Præcæteris mihi <lb/>probantur trianguli/quos faciebant hunc in modum: Laterem e <lb/>nim quaque uer&longs;us pedali amplitudinem ducebant cra&longs;&longs;um <expan abbr="digitũ">digitum</expan> <lb/>et &longs;emis hunc dum uirebat duabus lineis diameti alibus ab <expan abbr="ãgulo">angulo</expan> <lb/>ad oppo&longs;itum angulum &longs;ignabant linea profunda/quæ u&longs;que dimi <lb/>diam lateris cra&longs;&longs;icudinem &longs;cinderet. </s> | <s id="N40427B">Sed peto hanc ueniam ut <lb/>his libris id tandem &longs;atis putemus dictum latine: quod cum apte <lb/>ad rem: tum et aperti&longs;&longs;ime <expan abbr="ĩtelligatur">intelligatur</expan>. </s> |
| | <s id="N404286">Te&longs;tudinum i&longs;ta &longs;unt ge <lb/>nera/fornix/camera/et recta &longs;pherica: et &longs;iquæ <expan abbr="i&longs;tarũ">i&longs;tarum</expan> quota &longs;unt <lb/>pars: Ex his recta &longs;pherica &longs;ui natura <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i parietibus a circulari <lb/>area <expan abbr="&longs;urg&etilde;tibus">&longs;urgentibus</expan> imponitur. </s> |
| <s>Hinc igitur quatuor habe <lb/>bantur trianguli æquales: Lateres has præ&longs;tabant commoditates: <lb/>Nam minus capiebant cretæ/coaptabantur in fornace/ eximeban <lb/>tur/deferebantur in opus habilius: puta qui una manu quatuor ha <lb/>berentur: Hos faber leui ictu inter ab&longs;truendum alterum ab alte <lb/>ro diuidebat: Hi&longs;que per frontes parietum ordines inducebat late <lb/>re pedali extrin&longs;ecus ut pateret: Angulo uero intror&longs;us obiecto/ <lb/>Ex quo impen&longs;a quidem minor/opus gratius/&longs;tructura firmior <lb/>reddebatur: Nam cum toto pariete nulli non integri ade&longs;&longs;e late <lb/>res apparerent: tum anguli dentatim infarturis parietum illigati <lb/>opus firmi&longs;&longs;imum reddebant. </s> | <s id="N40429B">Camera uero te&longs;tudo quadratis debe <lb/>tur areis: Fornicibu&longs; autem areæ <expan abbr="angulorũ">angulorum</expan> quatuor: &longs;eu breuiores <lb/>illæ <expan abbr="quid&etilde;/&longs;eu">quiden/&longs;eu</expan> oblongæ &longs;int: quales uidemus criptoporticus ope <lb/>riuntur. </s> |
| | <s id="N4042AC">Te&longs;tudo ea quæ perforati ad <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> ducat: <lb/>Verbi etiam &longs;imilitudine apud nos fornix appellabitur. </s> |
| <s>Ductos lateres ne illico in <expan abbr="fornac&etilde;">fornacem</expan> <lb/>imponas iubent/ni per&longs;icci &longs;int: et non ante biennium &longs;iccos red <lb/>di: & in umbra commodius &longs;iccari <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in &longs;ole a&longs;&longs;erunt: Sed de his <lb/>quoque hactenus/ni forte addas/quod annotauere terram ad huius <pb xlink:href="004/01/061.jpg"/>modi opera quæ pla&longs;tica <expan abbr="nũcupantur">nuncupantur</expan> probari inter egregias &longs;ami <lb/>am arretinam et mutinen&longs;em. </s> | <s id="N4042B9">Erit igi <lb/>tur id ueluti unum atque item alteros ad arcum arcus adegeris: aut <lb/>qua&longs;i flexæ trabis latitudinem exten&longs;am multo ac protinus dila <lb/>tatam reddideris: Exqua re a&longs;&longs;equemur/ut qua&longs;i in&longs;lexus paries <lb/>in caput pro tecto ad&longs;tet. </s> |
| | <s id="N4042C4">Sin autem fornicem hanc forta&longs;&longs;is a &longs;e <lb/><expan abbr="pt&etilde;trione">ptentrione</expan> ad meridiem proten&longs;am/tran&longs;uer&longs;a altera fornix ab ori <lb/>ente ad <expan abbr="occid&etilde;tem">occidentem</expan> &longs;olem peruadens totis lineis <expan abbr="&longs;ecuerit/te&longs;tudin&etilde;">&longs;ecuerit/te&longs;tudinem</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tituent">con&longs;tituent</expan>: quam inflexorum <expan abbr="cornuũ">cornuum</expan> &longs;imilitudine: quæ in angu <lb/>los procurrant cameram <expan abbr="nũcupabimus">nuncupabimus</expan>. </s> |
| <s>In Hi&longs;pania pergameam: In A&longs;ia <lb/>unum hic breuitatis gratia non prætermittam/quæque de &longs;ateribus <lb/>u&longs;que dicta &longs;unt. </s> | <s id="N4042E5">Qd &longs;i arcus ip&longs;i complu <lb/>res et coæquales mutuo unicum in punctum medii culminis &longs;e&longs;e <lb/>inter&longs;ecuerint: te&longs;tudinem <expan abbr="cõ&longs;tituent">con&longs;tituent</expan> coelo &longs;imilem: rectam inde <lb/>&longs;phericam appellari hanc placuit. </s> |
| | <s id="N4042F2">Quæ te&longs;tudines aliqua <expan abbr="i&longs;tarũ">i&longs;tarum</expan> <lb/>e partibus con&longs;tet/hæ &longs;unt. </s> |
| <s>Eadem in tegulis tectorum atque imbricibus: atque<lb/>tubulis: atque omni denique pla&longs;tico fictilique opere fore ob&longs;eruanda. <lb/></s> | <s id="N4042FB">Nam &longs;i coeli emi&longs;pherium natura per <lb/><expan abbr="p&etilde;diculari">pendiculari</expan> et recta &longs;ectione ab oriente ad occidentem uer&longs;us duas <lb/>in partes diui&longs;erit: Te&longs;tudines dabit geminas: quæ quidem &longs;ca <lb/>phis emiciclorum pro tecto &longs;unt. </s> |
| | <s id="N404307">Sin autem ab <expan abbr="ori&etilde;tis">orientis</expan> angulo ad <lb/>angulum meridier: et a meridiano i&longs;toc ad angulum occidentis: <lb/>et ab <gap/>&longs;to ad angulum <expan abbr="&longs;ept&etilde;trionis">&longs;eptentrionis</expan>: et a &longs;eptentrionali quoque i&longs;toc <lb/>ad primarium illud orientis angulum pari tatione natura <expan abbr="circũ">circum</expan> <lb/>&longs;eptum et <expan abbr="cõmutilatum">commutilatum</expan> coeli emi&longs;pherium reddiderit: <expan abbr="re&longs;tudin&etilde;">re&longs;tudinem</expan> <lb/>tum quidem in medio relinquet: quam nos turgidi ueli &longs;imilitu <lb/>dine auleam <expan abbr="nũcupabimus">nuncupabimus</expan>. </s> |
| <s>Diximus de lapide: Sequitur ut de calce dicendum &longs;it.</s></p><p type="main"> | <s id="N404330">Inqua uero perficiunda plures forni <lb/>cis partes conu<gap/>iant: quale&longs; uidemus &longs;ex octo ue angulorum are <lb/>a&longs; te&longs;tudinari: hanc no&longs; &longs;phericam angularem appellabimu&longs;. <lb/></s> |
| | <s id="N40433A">Te&longs;tudinum <expan abbr="a&longs;truendarũ">a&longs;truendarum</expan> ratio eadem quæ in muri&longs; <expan abbr="a&longs;&longs;eruabi&ttilde;">a&longs;&longs;eruabitur</expan>: <pb xlink:href="004/01/098.jpg"/>O&longs;&longs;a enim integra ad <expan abbr="&longs;ũmum">&longs;ummum</expan> u&longs;que te&longs;tudinis ex o&longs;&longs;ibus parictis <lb/>in&longs;urgent: et pro <expan abbr="illorũ">illorum</expan> modo i&longs;tic impo&longs;ita <expan abbr="perduc&etilde;tur">perducentur</expan>: et inter <lb/>&longs;e quota aliqua di&longs;tabunt parte. </s> |
| <s>Calcem ex uario lapide Cato cen&longs;orius improbat: Et calcem quæ <lb/>fiat ex &longs;ilice ad omne opus damnat. </s> | <s id="N404359">Ab o&longs;&longs;ibus uero ad o&longs;&longs;a <expan abbr="illigam&etilde;">illigamen</expan> <lb/>ta protrahentur: et media <expan abbr="cõplementa">complementa</expan> <expan abbr="in&longs;arci&etilde;tur">in&longs;arcientur</expan>. </s> |
| | <s id="N40436A">Sed in hoc d. <!-- KEEP S--></s> |
| <s>Tum et ad calcem efficien <lb/>dam uebementer e&longs;t in utilis lapis qui&longs;quis exhau&longs;tus / arridus / <lb/>putrens/in quo excoquendo ignis non inueniat quid ab&longs;um<gap/>at: <lb/>quales &longs;unt tofin<gap/>i: et qui circa Romam agro fidenate atque albano <lb/>&longs;ubruffi atque pallentes &longs;unt. </s> | <s id="N40436E">f <lb/>ferunt: quod in pariete ad rectam regulam <expan abbr="normãque">normanque</expan> et libell<gap/>m/<gap/>i <lb/>des et &longs;inguli ordines <expan abbr="coagmentãtur">coagmentantur</expan> atque <expan abbr="componũtur">componuntur</expan>: In te&longs;tudi <lb/>ne <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ordines ad flexam regulam/et lapidis omnes <expan abbr="cõclau&longs;uræ">conclau&longs;uræ</expan> <lb/>ad &longs;ui arcus <expan abbr="c&etilde;trum">centrum</expan> <expan abbr="dirigũtur">diriguntur</expan>. </s> |
| | <s id="N404399">O&longs;&longs;a &longs;erme <expan abbr="nu&longs;quã">nu&longs;quam</expan> induxere uete <lb/>res ni&longs;i cocto ex latere/codemque <expan abbr="utplurimũ">utplurimum</expan> bipedali: <expan abbr="mon&etilde;tque">monentque</expan> te <lb/>&longs;tudinum complementa ab&longs;oluas lapide leui&longs;&longs;imo: nequid muri <lb/>iniquo abhinc pondere <expan abbr="fatig&etilde;tur">fatigentur</expan>. </s> |
| <s>Tertia enim parte &longs;ui ponderis &quml; &longs;u <lb/>us fuerat lapis leuior &longs;it calx oportet ea/quam periti probent.</s></p><p type="main"> | <s id="N4043B2">Con&longs;ue&longs;&longs;e <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> aduerti aliquos <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;olidi&longs;&longs;ima Semper o&longs;&longs;a perducere: Sed |