Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to varro_demot_01_la_1584.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

Colored diff for /texts/archimedes/xml/Attic/varro_demot_01_la_1584.xml between version 1.27 and 1.33

version 1.27, 2003/01/15 17:53:28 version 1.33, 2003/05/23 15:19:57
Line 1 
Line 1 
 <?xml version="1.0"?> <?xml version="1.0"?> <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">      <info>        <author>Varro, Michel</author>        <title>De motu tractatus</title>        <date>1584</date>        <place>Geneva</place>        <translator/>        <lang>la</lang>        <cvs_file>varro_demot_01_la_1584</cvs_file>        <cvs_version/>        <locator>044.xml</locator> </info>      <text><front><section> <pb xlink:href="044/01/001.jpg" id="p.0001"/><p type="head"> <s>ILLVSTRI ET IN <lb/> PRIMIS GENEROSO DOMINO, <lb/> DOMINO CAROLO BARONI <lb/> Azerotin, Name&longs;tij Ro&longs;icij <lb/> Brandei&longs;ij Domino, <lb/> MICH. VARRO. S. P. D.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s><emph type="italics"/>CVM ab Ineunte &aelig;tate in Ma&shy;<lb/> thematicis me exercui&longs;&longs;em, &longs;em&shy;<lb/> per animo meo in h&aelig;&longs;it hoc de&longs;ide&shy;<lb/> rium, vt qu&aelig; de Archimede Syra&shy;<lb/> cu&longs;ano referuntur, ea &amp; ratione <lb/> demon&longs;trare &amp; experimento comprobare po&longs;&longs;em. <lb/> </s><s>Cumque multa in eo genere meditatus e&longs;&longs;em, po&longs;t&shy;<lb/> quam ad iuris ciuilis &longs;tudium tran&longs;ii, ac tandem <lb/> ad Rempub. <!-- REMOVE S-->nunquam mihi tantum otii contigit, <lb/> vt ea in ordinem redigere potuerim. </s><s>At cum pau&shy;<lb/> cis retr&ograve; annis &longs;atis longam peregrinationem per <lb/> Sarmatiam &longs;u&longs;cepi&longs;&longs;em, e&longs;&longs;etque vacuus curis a-<emph.end type="italics"/> <pb xlink:href="044/01/002.jpg"/><emph type="italics"/>nimus, atque ad earum rerum meditationem me <lb/> impelleret genius meus, c&oelig;pi aliquid de his &longs;cribe&shy;<lb/> re, quantum ip&longs;e iter faciendo meo marte a&longs;&longs;equi <lb/> potui cum libris de&longs;tituerer. </s><s>Scriptum illud cum <lb/> in maxim&egrave; ardua &amp; diffic&igrave;li contemplatione ver<lb/> &longs;etur, nec ab eo tempore ex quo ad&longs;olitas occupa&shy;<lb/> tiones redii ei extremam manum apponere mihi <lb/> licuerit, decreueram inter priuatas meas mu&longs;as <lb/> a&longs;&longs;eruare Verebar enim vulgi <expan abbr="iudici&utilde;">iudicium</expan>, (cuius <expan abbr="ta-m&etilde;">ta&shy;<lb/> men</expan> rationem viro politico <expan abbr="habend&atilde;">habendam</expan> e&longs;&longs;e cen&longs;eo) ne&shy;<lb/> que &longs;olum vulgi, verum etiam <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> qui doctorum <lb/> nomine gaudent, cum inaudita qu&aelig;dam interdum <lb/> qu&aelig;que ab eorum opinione recedere <expan abbr="vide&atilde;tur">videantur</expan> at&shy;<lb/> tingam. </s><s><expan abbr="Cupieb&atilde;">Cupiebam</expan> etiam in eo argumento vlteri&ugrave;s <lb/> progredi, ant&egrave; quam quidquam ederem, atque ea <lb/> qu&aelig; in meis aduer&longs;ariis ea de re &longs;par&longs;a habeo, iis <lb/> qu&aelig; <expan abbr="conge&longs;&longs;er&atilde;">conge&longs;&longs;eram</expan> &longs;ubiicere, vt iu&longs;tum <expan abbr="volum&etilde;">volumen</expan> fieret.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> <s><emph type="italics"/>Po&longs;tquam ver&ograve; te di&longs;ce&longs;&longs;um ex hac nostra ci&shy;<lb/> uitate parare intellexi, in qua dum ver&longs;atus es. <lb/> </s><s>non &longs;ol&ugrave;m ei <expan abbr="ornam&etilde;to">ornamento</expan> fui&longs;ti, &longs;ed etiam optimos <lb/> quo&longs;que virtutum tuarum admiratione tibi con&shy;<lb/> ciliasti: mihi ver&ograve; peculiariter innumera beneuo-<emph.end type="italics"/> <pb xlink:href="044/01/003.jpg"/><emph type="italics"/>lenti&aelig; &longs;igna exhibui&longs;ti, non potui tantum virum, <lb/> me&iacute;que <expan abbr="am&atilde;tem">amantem</expan> &longs;ine aliquo munere aut<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">mnhmosu/nw|</foreign><lb/> <emph type="italics"/>dimittere. </s><s>Itaque libellum hunc tibi dicare, &amp; <lb/> &longs;ub tuo nomine in publicum edere &longs;tatui. </s><s>Squalli&shy;<lb/> dus quidem prodit, &amp; rudis, mole etiam perexi&shy;<lb/> guus: &longs;plendidius aliquid &amp; magis elaboratum <lb/> postularet tua dignitas. </s><s>Atqui ea e&longs;t argumenti <lb/> illius magnitudo, vt in eo aliquid volui&longs;&longs;e &longs;atis <lb/> &longs;it. </s><s>Militare &longs;an&egrave; munus e&longs;t, e&oacute;que nomine tibi <lb/> conueniens: &longs;i quis enim hac cognitione in&longs;tructus <lb/> fuerit, non min&ugrave;s ea in re bellica vti poterit, <lb/> quam Archimedes in Syracu&longs;is defendendis <lb/> aduer&longs;us Marcum Marcellum v&longs;us est. </s><s>E&aacute;&shy;<lb/> que mirari de&longs;inet qu&aelig; de eo Plutarchus nar&shy;<lb/> rat. </s><s>Id lucidius <expan abbr="dem&otilde;&longs;trare">demon&longs;trare</expan> potui&longs;&longs;em, &longs;i mihi h&aelig;c <lb/> vlterius per&longs;equendi otium fui&longs;&longs;et: Jeiuna enim <lb/> per &longs;e videntur, ni&longs;i quis &longs;uccum qui &longs;ub corti&shy;<lb/> ce latet, eliciat. </s><s>Malui tamen hoc veluti pro&shy;<lb/> gymna&longs;mate alios quibus plus est otii &amp; in&shy;<lb/> genii ad eiu&longs;modi inqui&longs;itionem hortari &amp; ac&shy;<lb/> cendere, qu&agrave;m pr&aelig;claram illam cognitio&shy;<lb/> nem diutius &longs;epultam relinquere cum ne-<emph.end type="italics"/> <pb xlink:href="044/01/004.jpg"/> <emph type="italics"/>minem hodie animaduertam qui ei in&longs;udet, <lb/> neque mihi &longs;pes vlla affulgeat diuturni otii, cuius <lb/> ope in hoc &longs;tadio pergere po&szlig;im: Qu&ograve;d &longs;i fort&egrave; <lb/> mihi aliquando contingat, riuos plurimos ex his <lb/> fontibus me educturum; <expan abbr="c&otilde;fido">confido</expan>; quibus multum <lb/> <expan abbr="c&otilde;modit&agrave;tis">commodit&agrave;tis</expan> rebus humanis accedat. </s><s>Qu&aelig; enim <lb/> hic traduntur, ad motus omnes atque ad omnis ge <lb/> neris virium comparationes accommodari po&longs;&shy;<lb/> &longs;unt ad fines propo&longs;itos a&longs;&longs;equendos. </s><s>Quod qu&agrave;m <lb/> lat&egrave; pateat, dici non pote&longs;t. </s><s>E&longs;t enim eorum v&longs;us <lb/> non &longs;ol&ugrave;m in mechanicis, in quibus tamen e&longs;t ma <lb/> ximus, &longs;ed etiam in politicis &amp; &oelig;conomicis: &longs;unt <lb/> enim in illis motus, &longs;unt vires &amp; re&longs;istenti&aelig;. </s><s>In <lb/> arte medica &amp; reliquis phy&longs;ices partibus pra&shy;<lb/> cticis, quantus &longs;it, nemo fando exprimere po&szlig;it. <lb/> </s><s>Quia vero ea qu&aelig; praxim docent gratiora &longs;unt <lb/> ip&longs;a contemplatione, &amp; cau&longs;&aelig; propter effecta in&shy;<lb/> quirantur,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">*a)lfh/stas</foreign> <emph type="italics"/>omnes hortor vt quod ego in&shy;<lb/> numeris aliis cur is implicitus addere non po&longs;&shy;<lb/> &longs;um, ip&longs;i addant. </s><s>Abundat nunc Europa pr&aelig;&shy;<lb/> &longs;tantibus ingeniis, &longs;i M&oelig;cenates ade&longs;&longs;ent. <lb/> </s><s>Ea autem qu&aelig; pr&aelig;ter h&aelig;c meditatus &longs;um, ac fer-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="044/01/005.jpg"/> <emph type="italics"/>m&egrave; parata habeo, h&aelig;c &longs;unt. </s><s>Tractatus de iactu. <lb/> </s><s>De continuitate eiu&longs;que &longs;olutione. </s><s>De <expan abbr="c&otilde;den&longs;a-tione">conden&longs;a&shy;<lb/> tione</expan> &amp; rarefactione earumque cau&longs;is &amp; effecti&shy;<lb/> bus: <expan abbr="It&etilde;">Item</expan> in Mechanicis, tractatus de variis ma&shy;<lb/> chinis ad motus <expan abbr="ci&etilde;dos">ciendos</expan>, ac de perfecti&szlig;im&aelig; cuiu&longs;&shy;<lb/> que ad id quod propo&longs;itum fuerit moliendum in&shy;<lb/> ue&longs;tigatione. </s><s>Nonnulla <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> de <expan abbr="Rerumpublicar&utilde;">Rerumpublicarum</expan> <lb/> motu tum interno <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> externo notaui, qu&aelig; <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> or&shy;<lb/> dine tradere optarem: quorum omnium principia <lb/> hic &longs;i quis diligenter animaduertat tradita &longs;unt. <lb/> </s><s>Si quis mihi in his <expan abbr="palm&atilde;">palmam</expan> pr&aelig;ripuerit, meque an&shy;<lb/> teuerterit ei maximas gratias agam. </s><s>Sunt tamen <lb/> inter h&aelig;c qu&aelig;dam qu&aelig; vulg&ograve; pandere nephas est. <lb/> </s><s>Itaque theori&aelig; magis in&longs;i&longs;tendum puto, in qua &longs;i <lb/> quis exercitatus fuerit, nullo negotio illam in opus <lb/> educere poterit, idque &longs;ine periculo fiet, cum vul&shy;<lb/> go non pateat. </s><s>Alioqui <expan abbr="pericul&utilde;">periculum</expan> e&longs;t, ne &longs;i particu&shy;<lb/> laria tradantur iis contenti homines, vt fieri &longs;olet <lb/> vniuer&longs;alem cognitionem &amp; cau&longs;arum inqui&longs;i&shy;<lb/> tionem negligant, pereatque &longs;cientia. </s><s>Eaque de <lb/> cau&longs;a nihil quicquam de his qu&aelig; fecerat Archi-<emph.end type="italics"/> <pb xlink:href="044/01/006.jpg"/> <emph type="italics"/>medes &longs;criptum relinquere voluit. </s><s><expan abbr="Exi&longs;tim&atilde;s">Exi&longs;timans</expan> eos <lb/> qui in iis qu&aelig;<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">qewrhtikw=s</foreign> <emph type="italics"/>tradiderat, diligentem ope&shy;<lb/> ram ponere <expan abbr="vell&etilde;t">vellent</expan>, mult&ograve; maiora quoties opus fo&shy;<lb/> ret pr&aelig;&longs;tituros. </s><s>Equidem mihi per&longs;uadeo non de&shy;<lb/> futuros qui varia iudicia de hoc no&longs;tro &longs;cripto fe&shy;<lb/> rant &amp; qua&longs;i nouum athletam in aren&agrave;m pro&shy;<lb/> deuntem mirentur. </s><s>Quibus vno verbo re&longs;pon&shy;<lb/> &longs;um volo, me nullius vnquam in verba ma&shy;<lb/> gistri iura&longs;&longs;e, &longs;ed liberrim&egrave; &longs;emper philo&longs;o&shy;<lb/> phatum e&longs;&longs;e: ita vt etiam in principia ab aliis <lb/> &longs;tatuta animaduertere mihi licere putauerim. <lb/> </s><s>Quod e&ograve; liberi&ugrave;s feci, po&longs;tquam magnam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> <lb/> vulgo receptarum opinionum fal&longs;am e&longs;&longs;e re ip&longs;a <lb/> deprehendi. </s><s>Omnibus placuero, &longs;i tibi placuero. </s><s>Si <lb/> quid in his ob&longs;curius fuerit, habes <expan abbr="clari&szlig;im&utilde;">clari&szlig;imum</expan> vi&shy;<lb/> rum Wence&longs;laum lauinium tuum, ab&longs;tru&longs;ioris <lb/> philo&longs;ophi&aelig; indagatorem <expan abbr="&longs;umm&utilde;">&longs;ummum</expan>, qui tibi omnia <lb/> explicabit. </s><s>Hoc igitur <expan abbr="munu&longs;cul&utilde;">munu&longs;culum</expan> vt &longs;erena <expan abbr="fr&otilde;-te">fron&shy;<lb/> te</expan> &longs;u&longs;cipias rogo. </s><s>Vale. <!-- KEEP S--></s><s>V I. <!-- KEEP S--></s><s>K al. <!-- REMOVE S-->Jun. <!-- REMOVE S-->Anno <lb/> Christi Domini<emph.end type="italics"/> M. D. LXXXIV. <!-- KEEP S--></s> </p></section><pb xlink:href="044/01/007.jpg" pagenum="1"/><section><p type="head"> <s>M. VARRONIS DE <lb/> MOTV TRACTATVS.<!-- KEEP S--></s></p></section></front><body><chap><p type="head"> <s><emph type="italics"/>PROBLEMA.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> <s><emph type="italics"/>Data vi datum pondus mouere.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> <s>Hoc problema prima quidem <lb/> fronte mirabile videtur, vt &longs;cilicet <lb/> pondus vel maximum viribus ta&shy;<lb/> men minimis, vt puta &longs;i dicas vnius <lb/> hominis, vel etiam imbecillioris a&shy;<lb/> licuius animalis viribus totum ter&shy;<lb/> r&aelig; globum loco moueri po&longs;&longs;e. </s><s>Quod Archimedem <lb/> Syracu&longs;anum iacta&longs;&longs;e referunt hoc dicto, <foreign lang="greek">do\s pou= stw=| <lb/> ta\n ga\n kinw=|. </foreign></s><s>Si quis tamen in Geometrico puluere <lb/> ver&longs;atus fuerit, pre&longs;ertim ver&ograve; in iis qu&aelig; ab ip&longs;o in <lb/> &longs;uo <foreign lang="greek">i)soropikw=n</foreign> libello <expan abbr="trad&utilde;tur">traduntur</expan>. </s><s>Illud c&aelig;ter&aacute;que eiu&longs;&shy;<lb/> modi, ludicra Geometri&aelig;, vt &amp; ip&longs;e facere &longs;olitus di<lb/> citur, appellabit. </s><s>Ex huius autem problematis expli<lb/> catione, omnium machinarum qu&ecedil; ad motus cien&shy;<lb/> dos excogitari po&longs;&longs;unt, ratio pendet. </s><s>Et&longs;i ver&ograve; <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> <lb/> Geometrica demon&longs;tratione expediri po&longs;&longs;it, quo&shy; <pb xlink:href="044/01/008.jpg" pagenum="2"/>niam tamen h&ecedil;c con&longs;ideratio, qu&aelig; Gr&aelig;cis <foreign lang="greek">staqmikh\</foreign> di <lb/> citur Geometri&aelig; tant&ugrave;m e&longs;t <foreign lang="greek">u(pa/llhlos</foreign> mixta &longs;cili&shy;<lb/> cet ex phy&longs;ica &amp; Geometrica eo qu&ograve;d illius &longs;ubie&shy;<lb/> ctum &longs;it motus. </s><s>Ide&ograve; paul&ograve; cra&longs;&longs;iori Minerua &amp; <lb/> pr&aelig;ter Geometricam &longs;implicitatem <foreign lang="greek">fusikw=s</foreign> etiam <lb/> tractanda e&longs;t: alioqui Archimedicis demon&longs;tratio&shy;<lb/> nibus &longs;tandum e&longs;&longs;et, qu&aelig; in eo manc&aelig; &longs;unt, qu&ograve;d il&shy;<lb/> l&aelig; propo&longs;itiones qu&aelig; ex phy&longs;icis peti debent, inde&shy;<lb/> mon&longs;trat&aelig; manent, nec explicantur, &longs;ed pro confe&longs;&shy;<lb/> &longs;is principiorum loco po&longs;tulantur. </s><s>Eas igitur, qua&shy;<lb/> tenus ad huius problematis explicationem faciunt, <lb/> hic di&longs;cutiemus. </s><s>Neque enim Euclidis <expan abbr="libr&utilde;">librum</expan> de gra&shy;<lb/> ui &amp; leui, in quo hoc argumentum per&longs;equi volui&longs;&shy;<lb/> &longs;e videtur, integrum habemus. </s><s>Ari&longs;toteles ver&ograve; in <lb/> eo quod ab ip&longs;o &longs;criptum extat de Mechanicis fra&shy;<lb/> gmento pr&ecedil;ter &longs;uum morem, c&ugrave;m alio qui in omni&shy;<lb/> bus exacti&longs;&longs;imus &longs;it, hanc qu&aelig;&longs;tionem poti&ugrave;s nota&shy;<lb/> uit qu&agrave;m explicuit in &longs;exto &amp; &longs;eptimo phy&longs;icorum <lb/> libro multa pr&aelig;termi&longs;it. </s><s>Vt igitur ad rem aggredia&shy;<lb/> mur, prim&ugrave;m voces, quibus vtendum e&longs;t, definie&shy;<lb/> mus, vt intelligatur quo &longs;en&longs;u eas accipiamus. </s></p><p type="head"> <s>DEFINITIO I.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Vis dicitur agendi aut agenti re&longs;i&longs;tendi <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan>, <lb/> pr&aelig;&longs;ertim ver&ograve; mouendi &amp; mouenti re&longs;i&longs;tendi. </s></p><p type="head"> <s>II.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Vis &longs;ubiectum dicitur id quod vis mouet, vel <pb xlink:href="044/01/009.jpg" pagenum="3"/>quod &agrave; vi mouetur. </s></p><p type="main"> <s>H&icirc;c non agimus de vi primaria qu&aelig; virium o&shy;<lb/> mnium principium e&longs;t, mou&eacute;tque omnia, nec <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/> mouetur, &longs;ed de ea, qu&ecedil; dum mouet, <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> cum &longs;ub&shy;<lb/> iecto, cui ine&longs;t, mouetur. </s></p><p type="main"> <s>Subiecta ver&ograve; qu&aelig; nullam vim habent, nec mo&shy;<lb/> uentur, nec mouenti <expan abbr="re&longs;i&longs;t&utilde;t">re&longs;i&longs;tunt</expan>: &longs;i qua ver&ograve; vis illis ac&shy;<lb/> cedat, tum ab ea &longs;e moueri patiuntur. </s></p><p type="main"> <s>Et&longs;i autem plura &longs;int virium genera, tot &longs;cilicet, <lb/> quot &longs;unt in rerum natura contrariorum, actionem <lb/> &amp; pa&longs;&longs;ionem recipientium, vt leue graue, rarum <expan abbr="d&etilde;-&longs;um">den&shy;<lb/> &longs;um</expan>, plenum vacuum, durum molle, &amp; c&aelig;tera eiu&longs;&shy;<lb/> modi, quoniam tamen ea omnia h&icirc;c per&longs;equi no&longs;tri <lb/> non e&longs;t in&longs;tituti, c&ugrave;m de ea tant&ugrave;m qua motus fit a&shy;<lb/> gere &longs;tatuerimus. </s></p><p type="head"> <s>III.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>C&ugrave;m de motu h&icirc;c agemus motum ad locum, <lb/> quem Gr&aelig;ci <foreign lang="greek">fora\n</foreign> vocant, intelligi volumus. </s></p><p type="head"> <s>IIII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Linea autem recta qu&aelig; e&longs;t ab eo loco &agrave; quo mo&shy;<lb/> tus fieri incipit ad illum ad quem tendit. </s><s>Illius vis <lb/> qu&aelig; motum efficit, nutus dicetur. </s></p><p type="main"> <s><expan abbr="Ead&etilde;">Eadem</expan> ver&ograve; linea <expan abbr="c&otilde;&longs;iderata">con&longs;iderata</expan> &agrave; loco ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan> vis <lb/> ad <expan abbr="ill&utilde;">illum</expan> &agrave; quo motus fieri incipit, contra <expan abbr="nut&utilde;">nutum</expan> dicitur. </s></p><p type="main"> <s>Itidem &amp; omnes illi parallel&aelig;. </s></p><p type="main"> <s>Qu&aelig; ver&ograve; line&aelig; vel rect&aelig;, vel curu&aelig;, nutus <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> <pb xlink:href="044/01/010.jpg" pagenum="4"/>ad angulos in&aelig;quales &longs;ecant, ill&aelig; obliqu&egrave; nutum <lb/> ver&longs;us, vel contra nutum ferri <expan abbr="dic&utilde;tur">dicuntur</expan>, habita ratio&shy;<lb/> ne partium, quas &longs;pectant. </s></p><p type="main"> <s>Plurim&ugrave;m autem &agrave; &longs;itu corporis humani deno&shy;<lb/> minationem accipiunt ill&aelig; partes, vt &longs;ur&longs;um, deor&shy;<lb/> &longs;um, dextror&longs;um, &longs;ini&longs;tror&longs;um, ant&egrave; vel pon&egrave; di&shy;<lb/> cantur. </s><s>Qu&aelig; ver&ograve; line&aelig;, nutus lineam ad angulos <lb/> rectos &longs;ecant, neque ver&longs;us nutum, neque contra <lb/> nutum ferri dicuntur, &longs;ed &aelig;qu&egrave; di&longs;tant &agrave; loco natu&shy;<lb/> rali. </s></p></chap><chap><p type="head"> <s><emph type="italics"/>Virium diui&longs;io.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> <s>Vis autem omnis aut naturalis e&longs;t, aut non natu&shy;<lb/> ralis, aut mixta. </s><s>Naturalis vis e&longs;t, qua res qu&aelig;libet <lb/> natura &longs;ua mouetur, aut mouenti re&longs;i&longs;tit habita ra&shy;<lb/> tione tum loci &longs;ui naturalis, tum etiam &longs;itus &longs;uarum <lb/> partium. </s><s>Non naturalis e&longs;t qu&aelig; nec ratione loci &longs;ui <lb/> naturalis, nec &longs;itus partium mouet. </s><s>E&longs;t autem h&aelig;c <lb/> duplex, fortuita &longs;cilicet &amp; voluntaria: illa vt vis ven&shy;<lb/> torum &amp; &longs;pirituum intellectu carentium, h&aelig;c vt a&shy;<lb/> nimalium &amp; &longs;pirituum intelligentium &amp; &longs;imilium. <lb/> </s><s>Mixta dicitur, qu&aelig; partim naturalis e&longs;t, partim non <lb/> naturalis. </s></p><p type="main"> <s>Locus autem naturalis cuiu&longs;que rei e&longs;t, in quo <lb/> exi&longs;tens ip&longs;a quie&longs;cit, &amp; &longs;i inde remota &longs;it, vis ei &agrave; na<lb/> tura in&longs;ita eam illuc impellit. </s><s>Huius ver&ograve; motus aut <lb/> quietis cau&longs;&longs;a nulla alia a&longs;&longs;ignari pote&longs;t pr&aelig;ter pri- <pb xlink:href="044/01/011.jpg" pagenum="5"/>mam illam rerum omnium conditricem, qu&ecedil;, ne o&shy;<lb/> mnia in omnibus e&longs;&longs;ent &longs;ingulis partibus vniuer&longs;i <lb/> &longs;ingula loca attribuit circa qu&aelig; conglobantur, &amp; i&shy;<lb/> bi h&aelig;rent. </s><s>Quicquid enim terreum e&longs;t, in terr&aelig; glo&shy;<lb/> bum <expan abbr="c&otilde;fluxit">confluxit</expan>. </s><s>Ita quicquid &longs;oli homogenes in Solis <lb/> corpus, lunaria omnia in lunam, &amp; &longs;ic de c&aelig;teris cor<lb/> poribus vniuer&longs;i. </s><s>Singul&aelig; autem eorum partes &longs;uis <lb/> totis adh&aelig;rent, nec inde &longs;ponte <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>: &longs;i ver&ograve; in&shy;<lb/> de mot&aelig; fuerint, e&ograve; redire nituntur. </s><s>Quod enim in <lb/> terra fieri videmus, idem &amp; in reliquis corporibus v&shy;<lb/> niuer&longs;i fieri dicere po&longs;&longs;umus, &longs;cilicet quod vnita cir<lb/> ca locum &longs;uum naturalem maneant: &longs;i enim partes <lb/> eorum &longs;ponte &longs;epararentur, &amp; vi ab ip&longs;is &longs;eparat&aelig; <lb/> ad locum &longs;uum non redirent, &longs;tatim tota di&longs;&longs;olue&shy;<lb/> rentur. </s></p><p type="main"> <s>Vis igitur illa in loco &longs;uo quie&longs;cendi grauitas di&shy;<lb/> citur, cuius contrarium e&longs;t leuitas. </s><s>Res autem nulla <lb/> per &longs;e leuis dicitur, &longs;ed <expan abbr="t&atilde;t&ugrave;m">tant&ugrave;m</expan> habita ratione alterius <lb/> loci, qu&agrave;m &longs;ui naturalis: vt puta &longs;i pars aliqua Solis <lb/> vi quapiam in terram inuecta e&longs;&longs;et, &longs;u&oacute;que arbitrio <lb/> committeretur, illa &longs;tatim Solem peteret: ita &longs;i ter&shy;<lb/> r&aelig; pars in Solem inuecta e&longs;&longs;et, &longs;u&oacute;que arbitrio com<lb/> mitteretur, &longs;tatim &agrave; &longs;ole euolaret, &amp; &longs;e per c&aelig;lum <lb/> terram ver&longs;us proriperet. </s><s>Vt igitur terr&aelig; partes in <lb/> terra graues &longs;unt: &longs;ic Solis partes in &longs;ole graues &longs;unt: <lb/> in terra ver&ograve; leues, terr&aelig; ver&ograve; partes in Sole leues <pb xlink:href="044/01/012.jpg" pagenum="6"/>&longs;unt. </s><s>Idem de c&aelig;teris corporibus vniuer&longs;i dici po&shy;<lb/> te&longs;t. </s><s>Neque enim facili&ugrave;s ex globo lun&aelig; particulam <lb/> ab&longs;trahas, qu&agrave;m ex terra glebam. </s></p><p type="main"> <s>Aer autem nullum proprium habet locum natu<lb/> ralem, &longs;ed vbique e&longs;&longs;e pote&longs;t, c&ugrave;m rerum omnium <lb/> locus vniuer&longs;alis e&longs;&longs;e videatur: de quo dubitari po&shy;<lb/> te&longs;t an &longs;it infinitus, c&ugrave;m omnia contineat, &agrave; nulla re <lb/> ver&ograve; totus comprehendatur, &longs;ed h&aelig;c di&longs;putatio non <lb/> e&longs;t huius loci. </s></p><p type="main"> <s>Et&longs;i autem nullum proprium habet locum natu<lb/> ralem, neque leuis aut grauis &longs;it: leuis tamen e&longs;&longs;e vi&shy;<lb/> detur, c&ugrave;m grauis non &longs;it, nec &aelig;gr&egrave; &longs;e moueri patia&shy;<lb/> tur. </s><s>Itaque &longs;i quo modo ita con&longs;titutus &longs;it, vt rem a&shy;<lb/> liquam, qu&ograve; min&ugrave;s ad locum &longs;uum naturalem per&shy;<lb/> uenire po&longs;&longs;it, impediat, tum per expre&longs;&longs;ionem &longs;eu <lb/> <foreign lang="greek">e)/kqliyin</foreign>, ab ea eiicietur, in ei&uacute;&longs;que locum &longs;uccedet, <lb/> vt fit in aqua, c&ugrave;m ei introducitur. </s><s>Qu&aelig; quidem <foreign lang="greek">e)/k&shy;<lb/> qliyis</foreign> iis etiam accidit qu&aelig; loco naturali gaudent, <lb/> c&ugrave;m &longs;e&longs;e mutu&ograve; impediunt, ne ad illum ferantur. <lb/> </s><s>Pr&aelig;&longs;ertim ver&ograve; in liquidis locum habet, quorum <lb/> partes facilius mouentur, qu&agrave;m rerum <expan abbr="coh&aelig;renti&utilde;">coh&aelig;rentium</expan> <lb/> &amp; compactarum. </s><s>Inde accidit vt quicquid liquidis <lb/> immergitur, tant&ograve; fiat in illis leuius qu&agrave;m grauius, <lb/> e&longs;t moles eiu&longs;dem liquoris ip&longs;orum moli &aelig;qualis. <lb/> </s><s>Sed h&aelig;c de loco naturali fu&longs;i&ugrave;s &agrave; nobis alibi medita&shy;<lb/> ta, obiter h&icirc;c attigi&longs;&longs;e &longs;ufficiat, vt intelligatur quid <pb xlink:href="044/01/013.jpg" pagenum="7"/>&longs;it vis naturalis. </s></p><p type="main"> <s>Vis autem voluntaria nullum certum nutum <lb/> habet, &longs;ed illum tant&ugrave;m in quo mouentis voluntas <lb/> conquie&longs;cit. </s><s>C&uacute;mque vis naturalis vnum tant&ugrave;m <lb/> nutum habeat, &longs;cilicet &agrave; loco &agrave; naturali requie re&shy;<lb/> moto, ad ip&longs;am naturalem requiem, illa infinitos nu <lb/> tus habet &amp; indeterminatos per &longs;e ac voluntatis tan <lb/> t&ugrave;m decreto determinabiles. </s></p><p type="main"> <s>Fortuita ver&ograve; ip&longs;o tant&ugrave;m ca&longs;u determinabilem <lb/> nutum habet: qu&ograve; enim ip&longs;a tendit, eo munere dici&shy;<lb/> tur &longs;iue &longs;ur&longs;um, &longs;iue deor&longs;um, &longs;iue ad latera. </s><s>Itaque <lb/> &amp; hic &amp; ille nutus <foreign lang="greek">a)dio/ristos</foreign> dicitur. </s><s>Quemadmodum <lb/> &amp; is quem habent vires ill&aelig;, quibus res &agrave; &longs;itu <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> <lb/> naturali remot&aelig; ad illum redeunt: prout enim ab <lb/> eo mot&aelig; &longs;unt, ita ad illum redeunt, prout etiam huc <lb/> aut illuc obuer&longs;&aelig; &longs;unt, vt vis arcus aut bali&longs;t&aelig;. </s></p><p type="head"> <s>DEFIN. V.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Vires autem contrari&aelig; dicuntur, qu&aelig; contrarios <lb/> motus ciere po&longs;&longs;unt, vt ea <expan abbr="qu&ecedil;">qu&aelig;</expan> &longs;ur&longs;um mouet &amp; <expan abbr="qu&ecedil;">qu&aelig;</expan><lb/> deor&longs;um, &amp; &longs;ic de c&aelig;teris. </s></p><p type="main"> <s>Con&longs;ideratur autem in vi <expan abbr="qu&atilde;titas">quantitas</expan>, tum eo qu&ograve;d <lb/> vis partibus &longs;uis con&longs;tet, in quas in infinitum diuidi <lb/> pote&longs;t, &amp; rur&longs;us additione aut multiplicatione au&shy;<lb/> geri, tum qu&ograve;d &aelig;qualitatis exce&longs;&longs;us &amp; defectus <expan abbr="c&otilde;-parationem">con&shy;<lb/> parationem</expan> recipiat. </s></p> <pb xlink:href="044/01/014.jpg" pagenum="8"/><p type="main"> <s>Ac quoniam vis e&longs;t mouendi potentia, vis par&shy;<lb/> tes erunt qu&aelig; motus partes efficient, &amp; qu&aelig; erit mo<lb/> tus partium, men&longs;ura eadem erit &amp; vis partium. </s><s>Et <lb/> motus quidem propria men&longs;ura e&longs;t linea &longs;eu <expan abbr="&longs;pati&utilde;">&longs;patium</expan>. <lb/> </s><s>Quantum enim res qu&aelig;piam mota, &longs;patij percur&shy;<lb/> rit, tant&ugrave;m mota e&longs;&longs;e dicitur. </s><s>Quoniam ver&ograve; in mo <lb/> mento vel in&longs;tanti quod in&longs;tar puncti e&longs;t, &amp; magni&shy;<lb/> tudine caret, nullus motus fieri pote&longs;t, &longs;ed motus o&shy;<lb/> mnis in tempore fit. </s><s>Ide&ograve; ad motus men&longs;uram tem&shy;<lb/> pus etiam adhibere oportet. </s><s>Illud enim cum &longs;patio <lb/> vel linea, motus dici facit &aelig;quales aut in&aelig;quales. </s></p><p type="head"> <s>DEFIN. VI.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>&AElig;quales igitur motus dicuntur, qui &aelig;qualibus <lb/> temporibus &aelig;qualia &longs;patia percurrunt. </s></p><p type="main"> <s>Qui autem &aelig;qualibus temporibus &aelig;qualia &longs;pa&shy;<lb/> tia permeant, illi iidem proportionales &longs;unt: hoc <lb/> e&longs;t, qu&aelig; e&longs;t ratio temporis, quo alter eorum fit ad <lb/> tempus quo fit alter, eadem e&longs;t &longs;patij quod percurrit <lb/> alter ad &longs;patium quod reliquus percurrit. </s><s>Si enim <lb/> duorum quorum &longs;inguli vna hora miliaris vnius i&shy;<lb/> ter conficiunt, alter eodem motu per tria miliaria <lb/> ferri pergat, alter ver&ograve; per duo <expan abbr="t&atilde;t&ugrave;m">tant&ugrave;m</expan>. </s><s>Ille tribus ho&shy;<lb/> ris ea ab&longs;oluet, hic ver&ograve; duabus, &amp; &aelig;qu&egrave; celeriter <lb/> ferri dicentur, licet &longs;patia in&aelig;qualia <expan abbr="percurr&atilde;t">percurrant</expan>, quo&shy;<lb/> niam illa &longs;unt temporibus proportionalia. </s></p> <pb xlink:href="044/01/015.jpg" pagenum="9"/><p type="head"> <s>VII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>In&aelig;quales autem motus dicuntur, quorum tem&shy;<lb/> pora non &longs;unt &longs;patiis proportionalia. </s><s>Eorum autem <lb/> maior ille dicitur, cuius maior erit ratio &longs;patij ad &longs;pa<lb/> tium, qu&agrave;m temporis ad tempus, quibus fiunt illi <lb/> motus. </s><s>Ex quo intelligitur etiam quis minor dica&shy;<lb/> tur. </s><s>Maior igitur dicetur qui celeri&ugrave;s feretur, minor, <lb/> qui tardi&ugrave;s. </s></p><p type="head"> <s>VIII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>&AElig;quales igitur vires dicentur, qu&aelig; &aelig;qualibus <lb/> motibus &longs;ubiecta &longs;ua mouebunt. </s><s>Maior ver&ograve; qu&aelig; <lb/> &longs;ubiectum &longs;uum magis vel celeri&ugrave;s mouebit. </s><s>Mi&shy;<lb/> nor, qu&aelig; min&ugrave;s vel tardi&ugrave;s. </s></p></chap><chap><p type="head"> <s><emph type="italics"/>Motuum diui&longs;io.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> <s>Comparantur autem motus &longs;ecundum omnes <lb/> comparationis gradus, hoc e&longs;t, &aelig;qualitatem, exce&longs;&shy;<lb/> &longs;um &amp; defectum: tum &longs;ibi ip&longs;is, c&ugrave;m totus &longs;uis par&shy;<lb/> tibus confertur, tum alij aliis. </s></p><p type="main"> <s>Quatenus autem &longs;ibi ip&longs;i motus <expan abbr="c&otilde;paratur">comparatur</expan>, aut <lb/> e&longs;t <foreign lang="greek">o(moiomerh\s</foreign> &longs;eu &aelig;quabilis aut <foreign lang="greek">a)nomoiomerh\s</foreign>, id e&longs;t in&aelig;&shy;<lb/> quabilis. </s><s>Aequabilis, cuius omnes partes tum mini&shy;<lb/> m&aelig; tum maiores tempora habent &longs;patiis per qu&aelig; <lb/> cientur proportionalia. </s><s>In&aelig;quabilis ver&ograve;, in quo illa <lb/> non &longs;unt proportionalia. </s></p><p type="main"> <s>In&aelig;quabilium autem motuum duo &longs;unt genera, <pb xlink:href="044/01/016.jpg" pagenum="10"/>cre&longs;cens &longs;cilicet &amp; decre&longs;cens, &iacute;dque vel continu&egrave;, <lb/> vel per interualla, ordinatim vel <foreign lang="greek">a)taktw=s. </foreign></s></p><p type="main"> <s>Cre&longs;cens dicitur, quando partium po&longs;teriorum <lb/> ip&longs;ius maior e&longs;t celeritas, qu&agrave;m priorum: <expan abbr="decre&longs;c&etilde;s">decre&longs;cens</expan>, <lb/> quando minor. </s></p><p type="main"> <s>Continu&egrave;, quando nulla pars illius vel minima <lb/> alteri parti e&longs;t &aelig;qualis &longs;eu &longs;ibi ip&longs;i &aelig;quabilis. </s></p><p type="main"> <s>Per interualla ver&ograve;, quando partes quidem illius <lb/> &longs;ibi ip&longs;is &aelig;quabiles &longs;unt, ali&aelig; ver&ograve; aliis comparat&aelig; <lb/> in&aelig;quabiles. </s></p><p type="main"> <s>Ordinatim, quando incrementum aut <expan abbr="decrem&etilde;-tum">decremen&shy;<lb/> tum</expan> illud certa aliqua proportionis progre&longs;&longs;ione <lb/> fit, vt &longs;i in motu continu&egrave; cre&longs;cente, diui&longs;o toto mo<lb/> tus &longs;patio in aliquot partes &aelig;quales eadem &longs;it ratio <lb/> celeritatis, finis primi &longs;patij ad celeritatem finis &longs;e&shy;<lb/> cundi, qu&aelig; finis &longs;ecundi ad finem tertij, &amp; &longs;ic dein&shy;<lb/> ceps: vel &longs;i finis &longs;ecundi &longs;patij duplo citi&ugrave;s feratur, <lb/> qu&agrave;m finis primi &amp; finis tertij, triplo qu&agrave;m primi: <lb/> finis ver&ograve; quarti quadruplo, &amp; &longs;ic deinceps. </s><s>Idem &longs;i <lb/> in quauis alia proportionis progre&longs;&longs;ione illarum <lb/> partium celeritas, aliarum ad alias &longs;e habeat. </s><s>In mo&shy;<lb/> tu ver&ograve; per interualla cre&longs;cente <expan abbr="augm&etilde;tum">augmentum</expan> illud or&shy;<lb/> dinatim fieri dicetur, &longs;i interuallorum proportio a&shy;<lb/> liquem progre&longs;&longs;ionis ordinem &longs;eruet: puta &longs;i <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> <lb/> interuallum duplo tardi&ugrave;s <expan abbr="&longs;ec&utilde;do">&longs;ecundo</expan> moueatur, triplo <lb/> ver&ograve; tardi&ugrave;s tertio, &amp;c. </s></p> <pb xlink:href="044/01/017.jpg" pagenum="11"/><p type="main"> <s>Inordinat&egrave; autem cre&longs;cere vel decre&longs;cere dicetur <lb/> motus, &longs;i incrementum illud aut decrementum nul<lb/> la certa &amp; ordinata proportione fiat. </s></p><p type="main"> <s>Comparantur autem motus alij aliis, &aelig;quabiles <lb/> &longs;cilicet &amp; in&aelig;quabiles ordinatim progredientes: de <lb/> inordinatorum enim tum inter &longs;e, tum cum aliis <expan abbr="c&otilde;||">com</expan><lb/> paratione nihil cert&ograve; &longs;tatui pote&longs;t. </s></p><p type="main"> <s>Comparantur igitur &aelig;quabiles cum &aelig;quabili&shy;<lb/> bus aut cum in&aelig;quabilibus, ac etiam in&aelig;quabiles <lb/> cum in&aelig;quabilibus. </s></p><p type="main"> <s>&AElig;quabiles autem cum &aelig;quabilibus compara&shy;<lb/> tionibus &longs;uis partibus corre&longs;pondentibus &longs;unt pro&shy;<lb/> portionales. </s><s>Si enim <expan abbr="propon&atilde;tur">proponantur</expan> duo motus &aelig;qua&shy;<lb/> biles, quorum alter altero maior &longs;it, qu&aelig; erit ratio <lb/> dimidi&aelig; partis vnius ad dimidiam partem alterius, <lb/> eadem erit terti&aelig; ad tertiam, &amp; &longs;ic deinceps. </s></p><p type="main"> <s>&AElig;quabilium ver&ograve; motuum cum in&aelig;quabilibus, <lb/> cum iis &longs;cilicet qui per interualla cre&longs;cunt, compa&shy;<lb/> ratio fit tanquam cum pluribus diuer&longs;is motibus &aelig;&shy;<lb/> quabilibus, &longs;unt enim interuallorum <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> motus <lb/> &aelig;quabiles. </s><s>At cum continu&egrave; <expan abbr="cre&longs;c&etilde;tibus">cre&longs;centibus</expan> aut decre&shy;<lb/> &longs;centibus difficile e&longs;t comparationis modum defi&shy;<lb/> nire, c&ugrave;m ne momento quidem &longs;tabilis maneat par<lb/> tium illarum quantitas. </s><s>E&longs;t tamen motus &aelig;quabilis <lb/> illorum men&longs;ura: tanti enim e&longs;&longs;e dicuntur, quanti <lb/> forent, &longs;i in ea celeritatis men&longs;ura ad quam perue&shy; <pb xlink:href="044/01/018.jpg" pagenum="12"/>nerunt, &aelig;quabiliter pergerent. </s></p><p type="main"> <s>Cre&longs;centes ver&ograve; cum cre&longs;centibus continu&egrave;, <expan abbr="c&otilde;-parati">con&shy;<lb/> parati</expan> &longs;iquidem eadem progre&longs;&longs;ionis proportione <lb/> cre&longs;cant, &aelig;qualia &longs;patia ab eorum principiis nume&shy;<lb/> rata, &aelig;qualibus temporibus emen&longs;a habebunt, idem <lb/> in decre&longs;centibus. </s><s>Sed h&ecedil;c hactenus inqui&longs;iui&longs;&longs;e &longs;uf&shy;<lb/> ficiat: &longs;i quis enim particulatim omnia <expan abbr="exp&etilde;dere">expendere</expan> vel&shy;<lb/> let, in infinitum &longs;e&longs;e extenderet h&ecedil;c partium &amp; pro&shy;<lb/> portionum motuum &longs;upputatio. </s></p><p type="main"> <s>Iam videamus qu&aelig; vires quos horum motuum <lb/> cieant. </s><s>Et vis quidem ea qua res qu&aelig;libet ad &longs;itum <lb/> naturalem &longs;uarum partium redit, motu <expan abbr="c&otilde;tinu&egrave;">continu&egrave;</expan> de&shy;<lb/> cre&longs;cente mouet: quo enim propi&ugrave;s ad &longs;itum natu&shy;<lb/> ralem partium accedit, eo tardior &amp; languidior e&longs;t. <lb/> </s><s>Arcus enim c&ugrave;m prim&ugrave;m laxari incipit, celeri&ugrave;s <lb/> mouetur, qu&agrave;m c&ugrave;m motus &longs;ui finis propior e&longs;t. </s></p><p type="main"> <s>Vis ver&ograve; naturalis, qua res qu&ecedil;libet ad <expan abbr="loc&utilde;">locum</expan> &longs;uum <lb/> naturalem tendit, &longs;ubiectum &longs;uum, motu continu&egrave; <lb/> &amp; ordinatim cre&longs;cente, mouet. </s><s>Illius autem motus <lb/> cau&longs;a e&longs;t qu&ograve;d facili&ugrave;s id moueatur, quod in motu <lb/> e&longs;t, qu&agrave;m quod quie&longs;cit. </s><s>Vis igitur eadem, <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan> <lb/> quod iam in motu e&longs;t premens, illud magis moue&shy;<lb/> bit, qu&agrave;m &longs;i quie&longs;cat, &amp; magis motum, magis etiam <lb/> mouebit: ita vt eadem vis motione maior fiat, qu&agrave;m <lb/> per &longs;e &longs;it. </s><s>Et h&aelig;c e&longs;t cau&longs;a cur ictus, quo magis ab al&shy;<lb/> tero venit, eo vehementior &longs;it. </s><s>Motus autem huius <pb xlink:href="044/01/019.jpg" pagenum="13"/>&longs;patia hanc celeritatis proportionem &longs;eruant, vt <expan abbr="qu&ecedil;">qu&aelig;</expan> <lb/> e&longs;t ratio totius &longs;patij, per quod fit ille motus ad par&shy;<lb/> tem ip&longs;ius (vtriu&longs;que initio inde &longs;umpto, vbi e&longs;t mo<lb/> tus initium) eadem &longs;it celeritatis ad celeritatem. <lb/> <figure id="id.044.01.019.1.jpg" xlink:href="044/01/019/1.jpg"/><lb/> Exempli gratia, &longs;i vis aliqua per lineam ABC <lb/> mouerit, &longs;itque AB illius line&aelig; pars, qu&aelig; erit <lb/> ratio AC ad AB, eadem erit celeritatis motus <lb/> in puncto C ad <expan abbr="celeritat&etilde;">celeritatem</expan> motus in puncto B. <lb/> <!-- KEEP S--></s><s>Cuiu&longs;modi proportio ob&longs;eruatur in paralle&shy;<lb/> lis triangulum &longs;ecantibus. </s><s>Vt enim &longs;e habet <lb/> <figure id="id.044.01.019.2.jpg" xlink:href="044/01/019/2.jpg"/><lb/> AC ad AB, &longs;ic CG ad BF, &amp; vt AD ad <lb/> AC, &longs;ic DH ad CG. <!-- KEEP S--></s><s>Itaque &longs;i in &longs;patia ali&shy;<lb/> quot &aelig;qualia diuidatur totius motus &longs;pa<lb/> tium, finis &longs;ecundi duplo citi&ugrave;s feretur, <lb/> qu&agrave;m finis primi: finis ver&ograve; tertijtriplo <lb/> citi&ugrave;s qu&agrave;m finis primi, &amp; &longs;ic deinceps. <lb/> </s><s>Hac autem ratione fit, vt &longs;patiorum illo&shy;<lb/> rum initio maxima &longs;it celeritatis <expan abbr="differ&etilde;-tia">differen&shy;<lb/> tia</expan>: progre&longs;&longs;u ver&ograve; &longs;emper minuatur, ac tandem fer&shy;<lb/> m&egrave; eadem &longs;it, vt fit in trianguli lateribus, qu&aelig; lon&shy;<lb/> gi&longs;&longs;im&egrave; producta &aelig;qu&egrave; di&longs;tare videntur. </s><s>E&aacute;que e&longs;t <lb/> ratio cur Solis &amp; Lun&aelig; radij, etiam&longs;i concurrant (in <lb/> ip&longs;orum &longs;cilicet corporibus, aut vltra res quas <expan abbr="illu-&longs;tr&atilde;t">illu&shy;<lb/> &longs;trant</expan>) paralleli <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <expan abbr="appare&atilde;t">appareant</expan>. </s><s><expan abbr="Ead&etilde;">Eadem</expan> <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> cau&longs;a e&longs;t cur <lb/> line&ecedil; omnes ad <expan abbr="perp&etilde;dicul&utilde;">perpendiculum</expan> in <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> cadentes, paral&shy;<lb/> lel&aelig; videantur, c&ugrave;m <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> in centro terr&aelig; <expan abbr="c&otilde;currant">concurrant</expan>. </s></p> <pb xlink:href="044/01/020.jpg" pagenum="14"/><p type="main"> <s>Hunc igitur motum vis naturalis efficit, mod&ograve; <lb/> nulla quies intercedat. </s></p><p type="main"> <s>Vis autem voluntaria motum omnem ciere apta <lb/> e&longs;t. </s><s>Fortuita ver&ograve; inordinatum tant&ugrave;m motum effi&shy;<lb/> cit. </s><s>Et h&aelig;c de variis virium motibus, <expan abbr="eor&uacute;mq;">eor&uacute;mque</expan> pro&shy;<lb/> portione &amp; partibus. </s></p><p type="main"> <s>E&longs;t ver&ograve; etiam virium partitio qu&aelig;dam, qu&aelig; ex <lb/> eorum quibus <expan abbr="inh&aelig;r&etilde;t">inh&aelig;rent</expan> &longs;ubiectorum diui&longs;ione, aut <lb/> alterius ad alterum proportione re&longs;ultat. </s><s>In &longs;ubie&shy;<lb/> ctis enim, qu&aelig; <foreign lang="greek">o(moiomerh=</foreign> &longs;unt, vis naturalis &aelig;qualiter <lb/> per omnes partes diffu&longs;a e&longs;t: ita vt qu&aelig; e&longs;t ratio mo&shy;<lb/> lis ad molem &longs;ub eadem figura, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it vis ad vim: <lb/> vt &longs;i globus alicuius metalli, ad alium globum eiu&longs;&shy;<lb/> dem metalli mole quadruplus &longs;it, illius quoque <expan abbr="p&otilde;-dus">pon&shy;<lb/> dus</expan> ad huius pondus quadruplum erit. </s></p><p type="main"> <s>Hactenus vim <expan abbr="c&otilde;&longs;iderauimus">con&longs;iderauimus</expan> quatenus mouet, <lb/> &longs;upere&longs;t vt eam con&longs;ideremus, quatenus mouenti <lb/> re&longs;i&longs;tit. </s><s>Habet autem locum re&longs;i&longs;tentia, vbi du&aelig; vi&shy;<lb/> res contrari&aelig; committuntur: &longs;i enim vtraque <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/> motu moueat, nulla erit re&longs;i&longs;tentia, &longs;ed altera alteri <lb/> addita maiorem vim con&longs;tituet. </s></p><p type="main"> <s>Committi autem dicuntur vires, quando ita ap&shy;<lb/> plicantur &amp; <expan abbr="connect&utilde;tur">connectuntur</expan>, vt altera nutu &longs;uo moueri <lb/> non po&longs;&longs;it, quin altera contra nutum &longs;uum mouea&shy;<lb/> tur. </s><s>Viribus autem ita connexis, accidit vt altera in <lb/> alterius &longs;ubiectum agat, &amp; altera in &longs;ubiecto &longs;uo exi- <pb xlink:href="044/01/021.jpg" pagenum="15"/>&longs;tens, alteri in altero &longs;ubiecto exi&longs;tenti re&longs;i&longs;tat, ita vt <lb/> eorum &longs;ubiecta quodammodo reciproca fiant. </s></p><p type="head"> <s>CONCLVSIO I.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Illam autem re&longs;i&longs;tentiam vi momenti in eodem <lb/> &longs;ubiecto &aelig;qualem, aut eandem cum ea e&longs;&longs;e, ex ip&longs;ius <lb/> definitione con&longs;tat. </s><s>E&longs;t enim re&longs;i&longs;tere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pati &longs;e mo&shy;<lb/> ueri. </s><s>Quantum autem vis qu&aelig;libet <expan abbr="&longs;ubiect&utilde;">&longs;ubiectum</expan> &longs;uum <lb/> nutu &longs;uo mouet, tantum illud contra nutum &longs;uum <lb/> moueri non patitur. </s><s>Mouendi igitur &amp; <expan abbr="mou&etilde;ti">mouenti</expan> re&shy;<lb/> &longs;i&longs;tendi potentia in eodem &longs;ubiecto &aelig;quales &longs;unt. </s></p><p type="head"> <s>II.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Quemadmodum autem in eodem &longs;ubiecto ma&shy;<lb/> ior vis ine&longs;&longs;e dicitur, in quo e&longs;t maioris motus po&shy;<lb/> tentia, &longs;ic maior re&longs;i&longs;tentia erit maioris motus con&shy;<lb/> trarij impatientia. </s><s>Eadem igitur vis magis mouere <lb/> nitenti <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> ip&longs;ius nutum magis re&longs;i&longs;tet, minus ve&shy;<lb/> r&ograve; nitenti min&ugrave;s re&longs;i&longs;tet. </s></p><p type="head"> <s>III.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Et quo maior erit motus contrarius, eo magis re&shy;<lb/> &longs;i&longs;tet: id e&longs;t, quo celerius vis qu&aelig;libet &agrave; nutu &longs;uo re&shy;<lb/> uelletur, eo magis re&longs;i&longs;tet. </s><s>Duplo igitur citi&ugrave;s re&shy;<lb/> uellenti duplo re&longs;i&longs;tet, triplo citius triplo re&longs;i&longs;tet, &amp; <lb/> &longs;ic <foreign lang="greek">a)nalo/gws</foreign> in omni proportione. </s><s>Qu&aelig; igitur erit <lb/> ratio motus ad motum, contra nutum eadem erit <lb/> in vna &amp; eadem vi ratio re&longs;i&longs;tenti&aelig; ad re&longs;i&longs;tentiam. </s></p><p type="main"> <s>Si ver&ograve; plures vires comparentur. </s></p> <pb xlink:href="044/01/022.jpg" pagenum="16"/><p type="head"> <s>IIII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>&AElig;qualium quidem virium &aelig;qualibus motibus <lb/> &aelig;quales erunt re&longs;i&longs;tenti&aelig;. </s><s>Si enim &aelig;quales vires &aelig;&shy;<lb/> qualiter &agrave; &longs;uis nutibus reuellantur, &aelig;qualiter re&longs;i&shy;<lb/> &longs;tent. </s></p><p type="head"> <s>V.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>In&aelig;qualibus ver&ograve; motibus, earum re&longs;i&longs;tenti&ecedil; in&shy;<lb/> &aelig;quales erunt, &amp; motuum proportionem &longs;equen&shy;<lb/> tur. </s><s>Exempli gratia, &longs;int du&aelig; vires A &amp; B, quarum v&shy;<lb/> traque vna hora miliare vnum percurrat, ill&aelig; &aelig;qua&shy;<lb/> les erunt. </s><s>Si igitur vtraque quarta parte vnius milia&shy;<lb/> ris, vel dimidio miliari &agrave; &longs;uo nutu eodem tempore <lb/> reuellatur, eadem erit vtriu&longs;que illi motui re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/> tia. </s><s>Sin ver&ograve; altera quidem quarta parte vnius milia&shy;<lb/> ris &agrave; nutu &longs;uo reuellatur, altera ver&ograve; eodem tempo&shy;<lb/> re integro miliari reuellatur: h&aelig;c re&longs;i&longs;tentia ad il&shy;<lb/> lam quadrupla erit, &amp; &longs;ic de c&aelig;teris motuum pro&shy;<lb/> portionibus. </s></p><p type="head"> <s>VI.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>In&aelig;qualium ver&ograve; virium re&longs;i&longs;tenti&aelig; &aelig;qualibus <lb/> motibus ip&longs;arum virium proportionem &longs;equentur. <lb/> </s><s>Quo maior enim e&longs;t vis, eo magis eodem tempore <lb/> eod&eacute;mque &longs;patio contra nutum mouenti re&longs;i&longs;tit. <lb/> </s><s><expan abbr="Ex&etilde;pli">Exempli</expan> gratia, &longs;it vis A quadrupla ad vim B, vis A mo&shy;<lb/> uenti &longs;e vno miliari quadruplo re&longs;i&longs;tet, qu&agrave;m B mo&shy;<lb/> uenti &longs;e vno miliari eodem tempore. </s></p> <pb xlink:href="044/01/023.jpg" pagenum="17"/><p type="main"> <s>In&aelig;qualium ver&ograve; virium in&aelig;qualibus motibus <lb/> re&longs;i&longs;tenti&aelig;, quando motus eam inter &longs;e proportio&shy;<lb/> nem &longs;eruabunt, qu&aelig; e&longs;t inter eas <foreign lang="greek">a)ntipeponqw=s</foreign>, &longs;eu <lb/> reciproc&egrave;, &aelig;quales erunt. </s><s>Sit enim vis A qu&aelig; ad vim <lb/> B eandem habeat <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> quam C ad D, puta quam <lb/> 3 ad 1, aut 4 ad 1, aut qu&aelig;cunque alia &longs;it, <expan abbr="moueat&uacute;rq;">moueat&uacute;rque</expan> <lb/> vtraque &longs;patio E contra nutum &longs;uum eodem tem&shy;<lb/> pore, re&longs;i&longs;tentia A ad re&longs;i&longs;tentiam B &longs;e habebit, vt C <lb/> ad D per proximam conclu&longs;ionem. </s><s>Si ver&ograve; B moue&shy;<lb/> atur eodem tempore &longs;patio aliquo quod &longs;e habeat <lb/> ad &longs;patium E vt C ad D, re&longs;i&longs;tentia B huic motui &longs;e <lb/> habebit ad re&longs;i&longs;tentiam priori motui, vt C ad D per <lb/> quartam <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan>. </s><s>Du&aelig; ergo re&longs;i&longs;tenti&aelig; ad ean&shy;<lb/> dem, eandem habebunt rationem, ergo &aelig;quales e&shy;<lb/> runt per <emph type="italics"/>9<emph.end type="italics"/> prop. <emph type="italics"/>5.<emph.end type="italics"/><!-- REMOVE S--> Elem. Eucl. <!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> <s>VIII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Si ver&ograve; motuum virium in&aelig;qualium proportio <lb/> non &longs;it eadem qu&aelig; e&longs;t ip&longs;arum virium reciproc&egrave;, vis <lb/> illius qu&aelig; ad alteram maiorem habebit rationem, <lb/> qu&agrave;m motus alterius ad motum ip&longs;ius, re&longs;i&longs;tentia <lb/> maior erit, altera ver&ograve; minor. </s><s>Exempli gratia, &longs;i vis <lb/> A &longs;it tripla ad vim B, &amp; motus quo B &agrave; nutu &longs;uo reuel<lb/> letur, &longs;it minor qu&agrave;m triplus ad motum A, re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/> tia A erit maior qu&agrave;m re&longs;i&longs;tentia B. <!-- KEEP S--></s><s>Idem erit, &longs;i ma&shy;<lb/> ior &longs;it ratio A ad B, qu&agrave;m 3 ado, motus ver&ograve; B ad mo&shy; <pb xlink:href="044/01/024.jpg" pagenum="18"/>tum A &longs;it triplus. </s><s>Contr&agrave; ver&ograve; &longs;i A ad B &longs;it tripla: mo&shy;<lb/> tus ver&ograve; B ad motum A &longs;it maior qu&agrave;m triplus, ma&shy;<lb/> ior erit re&longs;i&longs;tentia B qu&agrave;m A. <!-- KEEP S--></s><s>Idem accidet, &longs;i A ad B <lb/> ratio minor &longs;it qu&agrave;m 3 ad 1, motus ver&ograve; B ad motum <lb/> A &longs;it triplus. </s><s>Hunc autem exce&longs;&longs;um &amp; defectum <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/> vlteri&ugrave;s &longs;crutabimur, vt ip&longs;ius quantitatis <expan abbr="men&longs;ur&atilde;">men&longs;uram</expan> <lb/> a&longs;&longs;equamur: alioqui in infinitum fieret progre&longs;&longs;us. </s></p><p type="main"> <s>Ex his colligimus <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tias">re&longs;i&longs;tentias</expan> tribus modis &aelig;qua&shy;<lb/> les aut in&aelig;quales dici, per &longs;e &longs;cilicet aut motione, aut <lb/> vtroque modo. </s><s>Per &longs;e quidem c&ugrave;m &longs;ubiectorum <lb/> vires &longs;unt &aelig;quales (id e&longs;t &aelig;qualiter &longs;ua &longs;ubiecta mo&shy;<lb/> uent) aut in&aelig;quales. </s><s>Motione ver&ograve; quando per &longs;e <lb/> quidem in &aelig;quales &longs;unt, motione ver&ograve; &aelig;quales <expan abbr="fi&utilde;t">fiunt</expan>: <lb/> aut quando per &longs;e &aelig;quales &longs;unt, motione ver&ograve; in&aelig;&shy;<lb/> quales <expan abbr="fi&utilde;t">fiunt</expan> eo, quo dictum e&longs;t, modo. </s><s>Vtroque mo <lb/> do &aelig;quales aut in&aelig;quales <expan abbr="dic&utilde;tur">dicuntur</expan>, quando tum per <lb/> &longs;e, tum motione tales fiunt. </s><s>His explicatis videamus <lb/> quis eorum &longs;it effectus, vbi vires committentur. </s></p><p type="head"> <s>IX.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Prim&ugrave;m ex prima conclu&longs;ione &longs;equitur qu&ecedil; erit <lb/> ratio re&longs;i&longs;tenti&aelig; ad re&longs;i&longs;tentiam, eandem fore re&longs;i&shy;<lb/> &longs;tenti&aelig; ad vim cuius e&longs;t altera re&longs;i&longs;tentia: &longs;unt enim <lb/> vis &amp; <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tia">re&longs;i&longs;tentia</expan> in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto &aelig;quales. </s><s>Ergo mul&shy;<lb/> to magis &longs;equitur, &longs;i <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tia">re&longs;i&longs;tentia</expan> altera maior, altera mi <lb/> nor fuerit, illam huius vi <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> fore, vel illius vim <lb/> hac re&longs;i&longs;tentia maiorem, &longs;i &aelig;qualis &aelig;qualem. </s></p> <pb xlink:href="044/01/025.jpg" pagenum="19"/><p type="head"> <s>X<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Re&longs;i&longs;tentia autem vi contrari&aelig; commi&longs;&longs;a <expan abbr="t&atilde;tum">tantum</expan> <lb/> de ea tollit quanta e&longs;t ip&longs;a re&longs;i&longs;tentia. </s><s>Sublata autem <lb/> vi tollitur motus: &longs;ublata ver&ograve; re&longs;i&longs;tentia, &longs;i vis ad&longs;it, <lb/> &longs;equitur motus. </s><s>Vbi igitur vis &amp; re&longs;i&longs;tentia in&ecedil;qua&shy;<lb/> les committentur, &longs;i vis maior &longs;it qu&agrave;m re&longs;i&longs;tentia, <lb/> fiet motus &longs;ecundum vis illius nutum, &amp; contra nu&shy;<lb/> tum vis illius qu&aelig; re&longs;i&longs;tit. </s><s>Si ver&ograve; re&longs;i&longs;tentia maior <lb/> fuerit, tum ip&longs;a fiet vis mouens, &amp; vim contrariam <lb/> contra nutum ip&longs;ius mouebit, dum ip&longs;a nutu &longs;uo <lb/> mouebitur. </s><s>Hinc &longs;equuntur duo theoremata, circa <lb/> qu&aelig; totius huius con&longs;iderationis cardo vertitur. </s></p><p type="head"> <s>THEOREMA I.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Duarum virium connexarum, quarum (&longs;i mo&shy;<lb/> ueantur) motus erunt ip&longs;is <foreign lang="greek">a)ntipeponqw=s</foreign> proportiona&shy;<lb/> les neutra alteram mouebit, &longs;ed &aelig;quilibrium <expan abbr="faci&etilde;t">facient</expan>. </s></p><p type="main"> <s>Sit vis A commi&longs;&longs;a cum vi B, &longs;itque vis A ad vim <lb/> B ratio per &longs;e, vt C ad D <expan abbr="qu&aelig;c&utilde;que">qu&aelig;cunque</expan> illa &longs;it, &longs;iue dupla, <lb/> &longs;iue tripla, &longs;iue alia. </s><s>Sit etiam <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ratio motus quo <lb/> B mouebitur, &longs;i ita, vt connexa &longs;unt, moueantur) ad <lb/> motum quo A mouebitur, qu&aelig; e&longs;t C ad D, dico mo&shy;<lb/> tum non &longs;equuturum, &longs;ed factum iri &aelig;quilibrium. <lb/> </s><s>Aut enim A &amp; B vires per &longs;e erunt &aelig;quales aut in&aelig;&shy;<lb/> quales: &longs;i &aelig;quales, ergo &amp; ip&longs;arum motus &aelig;quales e&shy;<lb/> runt: &longs;unt enim ex hypothe&longs;i ip&longs;is proportionales: <pb xlink:href="044/01/026.jpg" pagenum="20"/>ergo per quartam conclu&longs;ionem earum re&longs;i&longs;tenti&aelig; <lb/> &aelig;quales erunt, ergo per decimam conclu&longs;ionem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/> fiet motus. </s><s>Si ver&ograve; &longs;unt in&aelig;quales, c&ugrave;m earum mo&shy;<lb/> tus ex hypothe&longs;i &longs;int <foreign lang="greek">a)ntipeponqw=s</foreign> proportionales per <lb/> &longs;eptimam conclu&longs;ionem &aelig;quales erunt etiam re&longs;i&shy;<lb/> &longs;tenti&aelig;. </s><s>Ergo nec motus fiet: nullo igitur modo fiet <lb/> earum motus. </s><s>Quod demon&longs;trandum erat. </s></p><p type="head"> <s>THEOREMA II.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Quarum ver&ograve; ita connexarum (&longs;i <expan abbr="moue&atilde;tur">moueantur</expan>) mo<lb/> tus, ip&longs;is proportionales non erunt: illa alteram mo&shy;<lb/> uebit, cuius ad alteram ratio maior erit, qu&agrave;m huius <lb/> motus ad illius motum. </s></p><p type="main"> <s>Sit vis A cum vi B commi&longs;&longs;a, &longs;itque A ad B ratio <lb/> per &longs;e, vt C ad D: ita ver&ograve; connex&aelig; &longs;int, vt &longs;i mouean&shy;<lb/> tur, minor &longs;it ratio motus quo B mouebitur ad mo&shy;<lb/> tum, quo A mouebitur, quum C ad D dico A motu&shy;<lb/> ram B: erit enim per octauam conclu&longs;ionem re&longs;i&shy;<lb/> &longs;tentia B minor re&longs;i&longs;tentia A: ergo per nonam con&shy;<lb/> clu&longs;ionem re&longs;i&longs;tentia B minor vi A: vis igitur A vim <lb/> B mouebit per vndecimam conclu&longs;ionem. </s><s>Quod <lb/> demon&longs;trandum erat. </s></p><p type="main"> <s>Hinc po&longs;&longs;emus ad problematis no&longs;tri demon&shy;<lb/> &longs;trationem rect&agrave; pergere: ante tamen cra&longs;&longs;i&ugrave;s ali&shy;<lb/> quanto h&aelig;c explicanda &longs;unt, vt &agrave; quouis facili&ugrave;s in&shy;<lb/> telligantur. </s><s>Du&aelig; &longs;unt motus men&longs;ur&aelig;, locus &longs;cilicet <lb/> &amp; tempus: vtroque igitur, tempore videlicet &amp; loco <pb xlink:href="044/01/027.jpg" pagenum="21"/>maior, minor aut &aelig;qualis dicitur: &amp; quo minori <expan abbr="t&etilde;-pore">tem&shy;<lb/> pore</expan> idem &longs;patium ab&longs;oluitur, eo maior e&longs;t, vel quo <lb/> maius &longs;patium eodem tempore. </s></p><p type="main"> <s>Vt igitur motus magnus dicatur, perinde e&longs;t &longs;i <lb/> paruo tempore fiat, aut magno &longs;patio. </s></p><p type="main"> <s>Quod autem maiorem <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> ciere pote&longs;t illud, <lb/> vis maior dicitur, qu&ograve;d minorem minor. </s></p><p type="main"> <s>Vis autem &longs;eu mouendi potentia in eodem &longs;ub&shy;<lb/> iecto certa &amp; finita e&longs;t. </s><s>Qu&ecedil;libet enim res vi natura&shy;<lb/> li pr&ecedil;dita, &longs;i &agrave; loco naturali ab&longs;it, &longs;u&oacute;que arbitrio <expan abbr="c&otilde;-mittatur">con&shy;<lb/> mittatur</expan>, certo tempore e&ograve; redit. </s><s>E&longs;t enim certum <lb/> in rerum natura quanto tempore libr&aelig; vnius <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan> <lb/> deor&longs;um &longs;ponte &longs;ua delatum, miliare vnum aut duo <lb/> conficiat pro ratione materi&ecedil;, vel quantum &longs;patij v&shy;<lb/> na vel duabus horis percurrat. </s><s>Id ver&ograve; quantum &longs;it, <lb/> hominum indu&longs;tria nondum quod &longs;ciam explora&shy;<lb/> tum e&longs;t: ali&acirc;s autem id demon&longs;trare conabimur. </s></p><p type="main"> <s>Mouendi ver&ograve; potentia in alieno &longs;ubiecto infi&shy;<lb/> nita e&longs;t, hoc e&longs;t, in <expan abbr="infinit&utilde;">infinitum</expan> augeri vel minui pote&longs;t, <lb/> quoniam in finita auctione &amp; diminutione e&longs;t re&longs;i&shy;<lb/> &longs;tentia: tanta enim e&longs;t, quanta e&longs;t in eodem &longs;ubiecto <lb/> vis: <expan abbr="quant&uacute;&longs;q;">quant&uacute;&longs;que</expan> motus illius e&longs;t vis alterius re&longs;pectu. <lb/> </s><s>Quo igitur vis qu&aelig; alienum &longs;ubiectum mouere ni&shy;<lb/> titur, illud magis mouere nitetur, eo min&ugrave;s illud <lb/> mouere poterit, maior enim erit illius re&longs;i&longs;tentia. <lb/> </s><s>Quemadmodum enim quod magis nutu &longs;uo mo&shy; <pb xlink:href="044/01/028.jpg" pagenum="22"/>uetur, maiorem vim mouendi habet. </s><s>Ita illud idem <lb/> quod magis contra nutum &longs;uum mouetur, <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <lb/> vim re&longs;i&longs;tendi habet. </s><s>E contrario ver&ograve; quo vis qu&aelig;&shy;<lb/> libet minorem motum in alieno &longs;ubiecto ciere ni&shy;<lb/> tetur, eo facili&ugrave;s illud mouebit. </s></p><p type="main"> <s>Tarditate igitur motus, re&longs;i&longs;tentia in infinitum <lb/> minui pote&longs;t: minuta ver&ograve; re&longs;i&longs;tentia vis contrari&aelig; <lb/> effectus augetur, ita vt vis qu&aelig; per &longs;e minima e&longs;t, in <lb/> contrariam cui plurimum diminuta &longs;it, re&longs;i&longs;tentia <lb/> maxim&egrave; agat. </s><s>Perinde igitur e&longs;t, &longs;i vis mouens ma&shy;<lb/> gna &longs;it, mouenda ver&ograve; parua, ac &longs;i illa celeriter fera&shy;<lb/> tur, h&aelig;c ver&ograve; tard&egrave;: <expan abbr="qu&atilde;tum">quantum</expan> enim vis mouens &longs;i ma&shy;<lb/> gna fuerit in mouendam minorem poterit, tantum <lb/> vis parua celeriter mota in magnam tard&egrave; motam <lb/> poterit. </s><s>Si igitur velimus vt vis parua magnam mo&shy;<lb/> ueat, eas ita collocare oportet, vt quantum magna <lb/> paruam &longs;uperat, tantum illi de motus celeritate de&shy;<lb/> trahatur, &amp; aliquid ampli&ugrave;s. </s><s>Si enim tanta &longs;it tardi&shy;<lb/> tas motus vis vnius, re&longs;pectu motus vis alterius, <expan abbr="qu&atilde;-ta">quan&shy;<lb/> ta</expan> e&longs;t proportio vis illius, ad hanc non fiet motus: vt <lb/> &longs;i pondus A quatuor librarum cum pondere B libr&aelig; <lb/> vnius committatur: &longs;intque ita connexa, vt dum <lb/> A vno &longs;patio mouebitur, B quatuor &longs;patiis mouea&shy;<lb/> tur, ita vt motus A quadruplo tardior &longs;it motu B <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/> fiet motus, quia quantum A excedit B pondere tan&shy;<lb/> t&ugrave;m deficit motus tarditate. </s></p> <pb xlink:href="044/01/029.jpg" pagenum="23"/><p type="main"> <s>Tantum enim e&longs;t libram vnam quatuor &longs;patiis <lb/> moueri, quantum libras quatuor vno &longs;patio eodem <lb/> tempore: &longs;i igitur alterutri eorum ita <expan abbr="con&longs;titutor&utilde;">con&longs;titutorum</expan>, <lb/> vel momentum vis addatur, id cui additum fuerit, <lb/> alterum mouebit. </s><s>Idem fiet &longs;i A ita connectatur vt <lb/> vel momento citi&ugrave;s qu&agrave;m moueri po&longs;itum e&longs;t, mo<lb/> ueatur vel B tardi&ugrave;s. </s></p><p type="main"> <s>Id etiam alia ratione o&longs;tendi pote&longs;t, &longs;i vis A qua&shy;<lb/> drupla &longs;it ad vim B, erunt in A quatuor partes, ip&longs;i B <lb/> &aelig;quales. </s><s>Si igitur B cum &longs;ingulis illis committatur, <lb/> ita vt &aelig;qualiter moueantur, non fiet motus: &longs;i ver&ograve; <lb/> alterutri aut ip&longs;i B, aut &longs;ingulis illis partibus vis vel <lb/> motus momentum adiiciatur vel detrahatur, illa cui <lb/> adiectum fuerit, aut cui non detractum fuerit, nutu <lb/> &longs;uo mouebitur, &amp; aliam contra nutum eius moue&shy;<lb/> bit. </s><s>Addito igitur ip&longs;i B momento, dum vno &longs;patio <lb/> mouebitur, &longs;ingulas illas partes vno &longs;patio moue&shy;<lb/> bit. </s><s>Vbi igitur &longs;ingulas &longs;emel mouerit, ip&longs;a quater <lb/> mota erit. </s><s>Dum ver&ograve; &longs;ingul&aelig; &longs;emel mot&aelig; erunt, to&shy;<lb/> tum ex illis con&longs;tans &longs;emel motum intelligetur: po&shy;<lb/> terit igitur B addito ip&longs;i momento, dum quater mo<lb/> uebitur, &longs;emel totum A mouere. </s></p><p type="main"> <s>Tertio modo id ip&longs;um concludere po&longs;&longs;umus. </s><s>Si <lb/> du&aelig; vires &aelig;quales connectantur, ita vt mot&aelig;, &aelig;qua&shy;<lb/> liter moueantur, altera in <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> non aget. </s><s>Si ver&ograve; ita <lb/> connectantur vt mot&aelig; in&aelig;qualiter moueantur, <pb xlink:href="044/01/030.jpg" pagenum="24"/>quantum altera alteram celeritate &longs;uperabit, <expan abbr="t&atilde;tum">tantum</expan> <lb/> &amp; vi &longs;uperabit. </s><s>Vt &longs;i vis A vi B &aelig;qualis &longs;it, ac ita <expan abbr="con-nect&atilde;tur">con&shy;<lb/> nectantur</expan>, vt B quatuor &longs;patiis moueatur, dum A vno <lb/> &longs;patio mouebitur, B quadruplam vim habebit ad A, <lb/> quia eam in motibus &longs;uis proportionem &longs;eruant, <lb/> quam &longs;i <expan abbr="&longs;eruar&etilde;t">&longs;eruarent</expan> arbitrio &longs;uo commi&longs;&longs;&aelig;, B ad A qua&shy;<lb/> drupla e&longs;&longs;et. </s><s>Si igitur illis ita connexis, ip&longs;i A adda&shy;<lb/> tur vis triplo maior qu&agrave;m ip&longs;a &longs;it, B illis quatuor re&shy;<lb/> &longs;i&longs;tet, nec fiet motus. </s></p><p type="main"> <s>Duarum igitur virium comparatarum, quanto <lb/> altera &longs;ubiectum &longs;uum celeri&ugrave;s mouebit, qu&agrave;m al&shy;<lb/> tera: tanto illa hanc celeri&ugrave;s mouere poterit, qu&agrave;m <lb/> ip&longs;a moueatur, &longs;i illi vis <expan abbr="mom&etilde;tum">momentum</expan> additum fuerit. <lb/> </s><s>Ita vt qu&aelig; erit proportio vis ad vim, eadem &longs;it mo&shy;<lb/> tus, quem illa in hac ciere pote&longs;t ad motum quo ip&longs;a <lb/> mouebitur. </s><s>Et &egrave; conuer&longs;o qu&aelig; erit ratio motus ad <lb/> motum, eadem erit vis cui additum fuerit momen&shy;<lb/> tum ad eam quam ip&longs;a mouere poterit ratio reci&shy;<lb/> proc&egrave;. </s><s>Iam ad problematis no&longs;tri demon&longs;tratio&shy;<lb/> nem veniamus. </s></p></chap><chap><p type="head"> <s><emph type="italics"/>Propo&longs;iti problematis demon&longs;tratio.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> <s>Sit data vis A quantacunque illa &longs;it magna vel <lb/> parua: datum ver&ograve; pondus B quantumquantum il&shy;<lb/> lud &longs;it, dico me vi A pondus B tollere po&longs;&longs;e. </s><s>Id &longs;ic de&shy;<lb/> mon&longs;tro. </s></p> <pb xlink:href="044/01/031.jpg" pagenum="25"/><p type="main"> <s>Prim&ugrave;m enim ex doctrina &longs;ecundi <expan abbr="l&etilde;matis">lemmatis</expan>, quod <lb/> inferi&ugrave;s demon&longs;trabitur, &longs;ciam proportionem pro&shy;<lb/> xim&egrave; maiorem, qu&agrave;m &longs;it A ad B proportio. </s><s>Deinde <lb/> ex doctrina primi lemmatis ita connectam A &amp; B, <lb/> vt quando ambo mouebuntur, nunc &longs;it ratio motus <lb/> quo B mouebitur ad <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> quo A mouebitur, qu&agrave;m <lb/> &longs;it A ad B. <!-- KEEP S--></s><s>His peractis &longs;equitur vim A pondus B mo&shy;<lb/> turam ex &longs;ecundo &longs;uperi&ugrave;s demon&longs;trato theorema&shy;<lb/> te. </s><s>Quod erat propo&longs;itum. </s></p><p type="head"> <s>LEMMA I.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Duas vires ita connectere, vt &longs;i moueantur, <expan abbr="ear&utilde;">earum</expan> <lb/> motus, in data ratione alter ad alterum &longs;e habeant <lb/> vires contrari&aelig;, aut medio aliquo, aut per &longs;e ab&longs;que <lb/> vllo medio committuntur. </s><s>Si ab&longs;que medio com&shy;<lb/> mittant, eodem motu mouebuntur, maior enim mi<lb/> norem eodem motu, quo ip&longs;a moueri poterit, mo&shy;<lb/> uebit: aut &aelig;quilibrium <expan abbr="faci&etilde;t">facient</expan>, &longs;i &aelig;quales &longs;int: vt &longs;i le&shy;<lb/> ue graui committatur, &longs;iquidem leuitas grauitate <lb/> maior &longs;it, attolletur graue: &longs;in ver&ograve; grauitas maior <lb/> &longs;it, leue deprimetur: &longs;i &aelig;qualia &longs;int, non mouebun&shy;<lb/> tur. </s></p><p type="main"> <s>Si ver&ograve; medio aliquo connectantur mediorum <lb/> varia &longs;unt genera. </s><s>Aut enim medium e&longs;t flexibile &amp; <lb/> <foreign lang="greek">o(moiomere\s</foreign>, vt funis, catena, &amp;c. </s><s>aut e&longs;t inflexibile, il&shy;<lb/> l&uacute;dque aut rectum, aut curuum, vt recta linea vel <lb/> curua vel angulus. </s><s>Atque h&aelig;c omnia aut continua <pb xlink:href="044/01/032.jpg" pagenum="26"/>&longs;unt aut diui&longs;a, &longs;implicia aut compo&longs;ita. </s></p><p type="main"> <s>Horum autem mediorum opera fit vt vires illis <lb/> applicat&aelig;, quarum iidem &longs;unt nutus, contrariis mo&shy;<lb/> tibus moueantur. </s><s>Id <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> fit c&ugrave;m in mediis illis inter <lb/> <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> extrema interiacet quies vna vel plures. </s><s><expan abbr="Ex&etilde;pli">Exempli</expan> <lb/> gratia, &longs;i duo pondera funis extremitatibus alligata <lb/> &longs;int, &amp; funis clauo fixo &amp; immobili incumbat pro&shy;<lb/> pter illam quietem inter <expan abbr="vtrumq;">vtrumque</expan> pondus <expan abbr="po&longs;it&atilde;">po&longs;itam</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/> poterit <expan abbr="alter&utilde;">alterum</expan> deor&longs;um moueri, quin <expan abbr="alter&utilde;">alterum</expan> &longs;ur&longs;um <lb/> moueatur. </s><s><expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> fiet in linea recta, &longs;i enim illius extre&shy;<lb/> mitatibus pondera duo annexa &longs;int, &amp; inter ea &longs;it in <lb/> illa <expan abbr="punct&utilde;">punctum</expan> aliquod quie&longs;cens, dum alterum ex illis <lb/> ponderibus deor&longs;um feretur, alterum a&longs;cendet. </s><s><expan abbr="P&utilde;-ctum">Pun&shy;<lb/> ctum</expan> autem illud quie&longs;cens in linea illa recta, Gr&ecedil;cis <lb/> hypomochlium dicitur, e&ograve; qu&ograve;d vecti, quem <foreign lang="greek">mo/xlon</foreign><lb/> vocant, &longs;ubiiciatur. </s><s>Huius autem hypomochlij, in <lb/> recta linea &longs;e vecte collocatio faciet, vt line&aelig; extre&shy;<lb/> ma &longs;ecundum datam rationem moueantur. </s><s>Si enim <lb/> recta linea in datam rationem diui&longs;a fuerit, hoc e&longs;t, <lb/> vt pars altera ad <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> eam habeat <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> quis <lb/> voluerit. (Quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quo modo fiat docet Euc.) &amp; <lb/> in puncto diui&longs;ionis collocetur <expan abbr="hypomochli&utilde;">hypomochlium</expan>, illius <lb/> line&aelig; extrema &longs;ecundum <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> mouebuntur: <lb/> &longs;iue enim con&longs;ideretur <expan abbr="circulor&utilde;">circulorum</expan>, quos illa extrema <lb/> de&longs;cribent, proportio &longs;iue &longs;patium quod illa in linea <lb/> perpendiculari notabunt vtroque modo illi motus, <pb xlink:href="044/01/033.jpg" pagenum="27"/><expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> <expan abbr="illar&utilde;">illarum</expan> <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <expan abbr="&longs;eruab&utilde;t">&longs;eruabunt</expan>. </s><s>Sit <expan abbr="ex&etilde;pli">exempli</expan> gratia <lb/> linea AB, qu&aelig; in puncto C in datam rationem &longs;ecta <lb/> &longs;it, puta vt pars AC quadrupla &longs;it ad partem CB, mo&shy;<lb/> ueat&uacute;rque circa centrum C, punctum A de&longs;cribet cir<lb/> culum <expan abbr="quadrupl&utilde;">quadruplum</expan> ad illum quem B <lb/> de&longs;cribet. </s><s>E&longs;t enim <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ratio in cir&shy;<lb/> culo diametri ad <expan abbr="diametr&utilde;">diametrum</expan>, qu&aelig; e&longs;t <lb/> circunferenti&aelig; ad <expan abbr="circunferenti&atilde;">circunferentiam</expan> (vt <lb/> alibi demon&longs;trauimus.) Hac igitur <lb/> ratione A puncti motus quadruplus <lb/> <figure id="id.044.01.033.1.jpg" xlink:href="044/01/033/1.jpg"/><lb/> erit ad puncti B <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan>. </s><s>Si ver&ograve; ponamus AD <expan abbr="perpen-dicular&etilde;">perpen&shy;<lb/> dicularem</expan> e&longs;&longs;e, &amp; linea AB illi prim&ugrave;m <expan abbr="coincid&etilde;s">coincidens</expan> circa <lb/> punctum C, moueatur donec A ad D perueniat: tum <lb/> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> momento B perueniet ad E: motum igitur erit <lb/> A in linea <expan abbr="perp&etilde;diculari">perpendiculari</expan> tota circuli maioris diame&shy;<lb/> tro, qu&aelig; e&longs;t AD:B ver&ograve; in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> linea, minoris <expan abbr="t&atilde;t&ugrave;m">tant&ugrave;m</expan> <lb/> circuli diametro <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> erit, qu&ecedil; e&longs;t BE. <!-- KEEP S--></s><s>Atqui diame<lb/> ter AD quadrupla e&longs;t ad BE, quia ex hypothe&longs;i <expan abbr="&longs;emi-diametror&utilde;">&longs;emi&shy;<lb/> diametrorum</expan> <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> <expan abbr="circulor&utilde;">circulorum</expan> proportio e&longs;t, vt 4 ad 1. <lb/> Motus igitur <expan abbr="p&utilde;cti">puncti</expan> in linea A <expan abbr="perp&etilde;diculari">perpendiculari</expan> ad <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> <lb/> <expan abbr="p&utilde;cti">puncti</expan> B quadruplus erit: <expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> dicetur &longs;i in data aliqua <lb/> alia ratione &longs;ecta &longs;it linea AB. <expan abbr="Dem&otilde;&longs;trat&utilde;">Demon&longs;tratum</expan> igitur e&longs;t <lb/> quomodo fieri po&longs;&longs;it vt rect&aelig; line&ecedil; extrema <expan abbr="&longs;ec&utilde;d&utilde;">&longs;ecundum</expan> <lb/> <expan abbr="dat&atilde;">datam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> moueantur. </s><s>Si igitur illis extremis du&aelig; <lb/> vires applicentur, <expan abbr="moueb&utilde;tur">mouebuntur</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ip&longs;o motu: ergo <lb/> &longs;ecundum datam vel propo&longs;itam rationem. </s><s>Quod <lb/> a&longs;&longs;umptum erat. </s></p> <pb xlink:href="044/01/034.jpg" pagenum="28"/><p type="main"> <s>Quod autem in vecte demon&longs;tratum e&longs;t, illud e&shy;<lb/> tiam in reliquis mediis demon&longs;trandum erit, et&longs;i <lb/> lemmati &longs;atisfactum e&longs;t, dum in vno exemplo id <lb/> probatum e&longs;t. </s><s>Ante igitur &longs;ecundum lemma de&shy;<lb/> mon&longs;trabimus. </s></p><p type="head"> <s>LEMMA II.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Proportionem proxim&egrave; maiorem vel minorem, <lb/> qu&agrave;m &longs;it dat&aelig; vis ad datum pondus proportio, de&shy;<lb/> terminare vis cuiuslibet quantitas ex motu ciere po|| <lb/> te&longs;t, metienda e&longs;t. </s><s>Motum autem ciere pote&longs;t vel in <lb/> &longs;ubiecto &longs;uo, vel in alieno. </s><s>Vis autem men&longs;ura non <lb/> &longs;umitur ex eo motu quem in &longs;ubiecto &longs;uo ciere po&shy;<lb/> te&longs;t, eo qu&ograve;d licet vis qu&aelig;libet certum motum ha&shy;<lb/> beat &amp; <expan abbr="determinat&utilde;">determinatum</expan> quo &longs;ubiectum &longs;uum mouet, <lb/> illius tamen quantitas, vt &longs;upr&agrave; diximus, nondum <lb/> demon&longs;trata e&longs;t. </s><s>Supere&longs;t igitur vt vires motu illo <lb/> metiamur, quem in alieno &longs;ubiecto ciere po&longs;&longs;unt, vt <lb/> id fiat, qu&aelig;renda nobis &longs;unt &longs;ubiecta qu&aelig; in homi&shy;<lb/> num pote&longs;tate &longs;int, &amp; cum vi qualibet committi <lb/> po&longs;&longs;int. </s><s>Omnium autem mobilium &longs;ubiectorum, <lb/> maxim&egrave; in hominum pote&longs;tate &longs;unt grauia: leuia e&shy;<lb/> nim coercere vix po&longs;&longs;umus. </s><s>Ideo vires illis metiri <lb/> &longs;olemus, &longs;ed grauibus qu&aelig; vel vel figuris &longs;uis &amp; com<lb/> page vel va&longs;e aliquo coercentur. </s><s>Itaque v&longs;us homi&shy;<lb/> num certas qua&longs;dam ponderum men&longs;uras &longs;ibi &longs;ta <lb/> tui, ponderibus &longs;cilicet quibu&longs;dam certa <expan abbr="qu&atilde;titate">quantitate</expan> <pb xlink:href="044/01/035.jpg" pagenum="29"/>con&longs;tantibus inditis nominibus, vt e&longs;&longs;ent <expan abbr="ponder&utilde;">ponderum</expan> <lb/> omnium communes men&longs;ur&aelig;, vt &longs;unt libr&aelig;, vncia, <lb/> <expan abbr="drachm&ecedil;">drachm&aelig;</expan>, &amp;c. </s><s>quas famo&longs;as men&longs;uras <expan abbr="voc&atilde;t">vocant</expan>. </s><s>Quem&shy;<lb/> admodum igitur numeros numeris, &longs;ic pondera <expan abbr="p&otilde;-deribus">pon&shy;<lb/> deribus</expan> metimur. </s><s><expan abbr="T&atilde;tum">Tantum</expan> enim pondus e&longs;&longs;e dicitur, <lb/> quot libras vncias drachmas &aelig;qualiter mouere po&shy;<lb/> te&longs;t dempto momento. </s><s>Nec tantum pondera hoc <lb/> modo metimur, &longs;ed etiam alias omnes vires motum <lb/> ad locum cientes. </s><s>Quot enim libras vir aut aliud a&shy;<lb/> nimal vel <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> aut ignis, aut aliqua alia vis dempto <lb/> momento mouere poterit, tot libris illam &aelig;qualem <lb/> e&longs;&longs;e dicemus. </s><s>Si igitur data vel propo&longs;ita vis metien&shy;<lb/> da &longs;it, &longs;iquidem naturalis &longs;it, quoniam docuimus <lb/> vim naturalem per totum &longs;ubiectum diffu&longs;am e&longs;&longs;e <lb/> in rebus homogeneis: id e&longs;t, vt qu&aelig; e&longs;t proportio <lb/> molis ad molem, eadem &longs;it ponderis ad pondus: &longs;u&shy;<lb/> memus partem aliquam illi homogeneam, aut ex i&shy;<lb/> p&longs;o &longs;ubiecto, aut ex alio ip&longs;i homogeneo, e&aacute;mque <lb/> famo&longs;a aliqua men&longs;ura metiemur, vtramque &longs;cili&shy;<lb/> cet committendo &amp; ob&longs;eruando, quem motum al&shy;<lb/> tera in altera ciere po&longs;&longs;it, vbi enim &aelig;quilibrium fa&shy;<lb/> cient motibus extremorum, quibus affix&aelig; fuerint, <lb/> proportionales erunt per 1 theorema: motus autem <lb/> illi linearum dimen&longs;ione quam Geometria docet, <lb/> noti erunt, &amp; eorum proportio, nota igitur erit &amp; <lb/> virium proportio. </s><s>Atqui men&longs;ur&aelig; famo&longs;&aelig; nota, per <pb xlink:href="044/01/036.jpg" pagenum="30"/>&longs;e e&longs;t quantitas: duorum autem proportione cogni&shy;<lb/> ta &amp; alterius quantitate, &longs;tatim &amp; reliqui quantitas <lb/> innote&longs;cit per &longs;ecundam da. <!-- REMOVE S-->Eu. <!-- REMOVE S-->nota igitur vis <expan abbr="qu&atilde;-titate">quan&shy;<lb/> titate</expan> qu&aelig; parti illi ine&longs;t, no&longs;cetur &amp; vis <expan abbr="qu&atilde;titas">quantitas</expan> <expan abbr="qu&ecedil;">qu&aelig;</expan><lb/> toti inerit: qu&aelig; enim erit ratio molis &longs;ubiecti vis da&shy;<lb/> t&aelig; ad molem particul&ecedil; &longs;umpt&ecedil;, eadem erit vis totius <lb/> ad vim partis. </s> <s>H&icirc;c igitur erunt quatuor proportio&shy;<lb/> nalia, &longs;cilicet vt moles ad molem: &longs;ic vis ad vim ex <lb/> quibus tria nota erunt: moles enim metiri Geome&shy;<lb/> tria nos docuit, pr&aelig;terea vis partis, vt demon&longs;traui&shy;<lb/> mus, nota e&longs;t, ergo &amp; vis totius quantitas per deci&shy;<lb/> mam &longs;eptimam &longs;eptimi Elem. Eucl. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> <s>Si ver&ograve; &longs;ubiectum non &longs;it homogeneum, vi ta&shy;<lb/> men naturali &longs;it pr&aelig;ditum, &longs;i quidem data vis quam <lb/> metiri volumus, ea &longs;itque motum ciere volumus, <lb/> tum con&longs;iderabimus qu&aelig; pars in illa, vis minimum <lb/> habeat: &amp; ex ea totam ip&longs;ius molem &aelig;&longs;timabimus: <lb/> &longs;i ver&ograve; &longs;it vis mouenda, &longs;tatuemus qua&longs;i tota &longs;it ho&shy;<lb/> mogenea ip&longs;ius parti, qu&aelig; vis plurimum in &longs;e habe&shy;<lb/> bit, &amp; ex ea totam ip&longs;ius molem &aelig;&longs;timabimus. </s><s>Ita&shy;<lb/> que tum illius quanta minima, tum huius quanta <lb/> maxima e&longs;&longs;e pote&longs;t, vis quantitas nobis nota erit per <lb/> proxim&egrave; demon&longs;tratam rationem. </s><s>Notis autem vi&shy;<lb/> rium quantitatibus, nota erit &amp; earum proportio: <lb/> ergo &amp; proportio ip&longs;a proxim&egrave; maior vel mi&shy;<lb/> nor: addita enim vel detracta ip&longs;ius denomi- <pb xlink:href="044/01/037.jpg" pagenum="31"/>nationi, vnitate erit proxim&egrave; maior vel mi&shy;<lb/> nor. </s></p><p type="main"> <s>Si ver&ograve; vis data non &longs;it naturalis, <expan abbr="voluntari&atilde;">voluntariam</expan> qui&shy;<lb/> dem ita &aelig;&longs;timare po&longs;&longs;umus, qualis vt plurimum <lb/> e&longs;t, &amp; &longs;i quidem ea &longs;it, qua mouere volumus, eam <lb/> &longs;tatuemus, quanta minima in eiu&longs;dem generis &longs;ub&shy;<lb/> iecto e&longs;&longs;e pote&longs;t, vt &longs;i vim hominis quinquaginta li&shy;<lb/> bris &aelig;qualem ponamus, vim equi centum: &longs;i ver&ograve; <lb/> ea &longs;it quam mouere volumus, &longs;tatuemus eam <expan abbr="qu&atilde;-ta">quan&shy;<lb/> ta</expan> maxima e&longs;&longs;e pote&longs;t, vt vim hominis 300 libra&shy;<lb/> rum, vim equi 500 librarum, &amp; &longs;ic d&eacute; c&aelig;teris: ita vt <lb/> nullum &longs;it dubium quin illa minor &longs;it, quam &longs;tatue&shy;<lb/> rimus, h&aelig;c ver&ograve; maior. </s></p><p type="main"> <s>Vis ver&ograve; fortuit&aelig; quantitatem nulla certa con&shy;<lb/> iectura a&longs;&longs;equi po&longs;&longs;umus: ita vt qua&longs;cunque ma&shy;<lb/> chinas ei aptemus, mod&ograve; moueat, mod&ograve; non mo&shy;<lb/> ueat, neque ad no&longs;trum <expan abbr="in&longs;titut&utilde;">in&longs;titutum</expan> magnoper&egrave; per&shy;<lb/> tinet illa inqui&longs;itio: cum fortuitorum nulla &longs;it di&longs;ci&shy;<lb/> plina. </s></p><p type="main"> <s>His igitur modis virium duarum datarum pro&shy;<lb/> portio proxim&egrave; maior nota fiet, quod in &longs;ecundo <lb/> lemmate demon&longs;trandum &longs;ump&longs;eramus. </s></p><p type="main"> <s>Iam redeamus ad mediorum, quibus vi&shy;<lb/> res annectuntur, con&longs;ide&shy;<lb/> rationem. </s></p> <pb xlink:href="044/01/038.jpg" pagenum="32"/><figure id="id.044.01.038.1.jpg" xlink:href="044/01/038/1.jpg"/><p type="main"> <s>Docuimus quis &longs;it &longs;implicis ve&shy;<lb/> ctis effectus, &longs;implex autem ve&shy;<lb/> ctis &longs;emicirculi conuer&longs;ione &longs;uam <lb/> operationem ab&longs;ouit, ita vt &longs;i <lb/> vlteri&ugrave;s F moueatur in in alio &longs;e&shy;<lb/> micirculo motus prioribus contra&shy;<lb/> rios cieat: vt exempli gratia, &longs;it <lb/> vectis AB, cuius hypomochium <lb/> &longs;it C, dum A punctum de&longs;cribet &longs;emicirculum AFD, <lb/> motus ille deor&longs;um erit: interea ver&ograve; B punctum <lb/> de&longs;cribet &longs;emicirculum BGE a&longs;cendendo: &longs;i ver&ograve; A <lb/> tran&longs;cendat, D incipiet a&longs;cendere: B ver&ograve; tran&longs;cen&shy;<lb/> dens, E <expan abbr="de&longs;c&etilde;det">de&longs;cendet</expan>: ideo excogitata e&longs;t vectis ratio per&shy;<lb/> petua ex plurium vectium &longs;ucce&longs;&longs;ione circa idem <lb/> hypomochlium: e&longs;t autem illa tum in ergatis aut &longs;u&shy;<lb/> culis, tum in duorum tympanorum homocentrico&shy;<lb/> rum, &longs;eu eadem axe transfixorum in planis parallelis <lb/> aptatione, quorum &longs;emidiametri &longs;int in eadem pro&shy;<lb/> portione qu&aelig; in vecte ad propo&longs;itum motum cien&shy;<lb/> dum nece&longs;&longs;aria e&longs;t: centrum ver&ograve; eorum &longs;eu axis fi&shy;<lb/> xa &longs;it, ac ita vires aptentur, vt maior minorem, mi&shy;<lb/> nor ver&ograve; maiorem tympanum impellat. </s><s>Quemad&shy;<lb/> modum autem horum tympanorum homocentri&shy;<lb/> corum opera vectis perpetui ratio <expan abbr="inu&etilde;ta">inuenta</expan> e&longs;t, ita eo&shy;<lb/> rum multiplicatione motus, &amp; mouentis &amp; <expan abbr="mou&etilde;-di">mouen&shy;<lb/> di</expan>, proportio in infinitum augeri pote&longs;t. </s><s>Cuius rei <pb xlink:href="044/01/039.jpg" pagenum="33"/>maximus e&longs;t v&longs;us: nec enim materia ad vectem, cu&shy;<lb/> ius longitudo &longs;tadij vnius requireretur, idonea in&shy;<lb/> ueniri po&longs;&longs;et: plurium autem tympanorum propor&shy;<lb/> tionalium aptatione fiet machina tractabilis, cuius <lb/> vis maior erit qu&agrave;m vectis, cuius longitudo &longs;tadij v&shy;<lb/> nius e&longs;&longs;et. </s><s>Si enim duo tympani homocentrici a&shy;<lb/> ptentur, quorum proportio &longs;it alterius ad alterum, <lb/> decupla, vis qu&aelig; libram vnam &aelig;quabit, vim decem <lb/> libris &aelig;qualem dempto momento mouebit, &longs;i con&shy;<lb/> gru&egrave; illis tympanis aptentur: &longs;i ver&ograve; adhuc duo alij <lb/> tympani fiant, quorum alterius ad alterum decupla <lb/> &longs;it proportio, ac minor <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> ita aptetur, vt <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> <lb/> ex prioribus moueat, appendatur deinde minori ex <lb/> prioribus tympanis vis centum libris &aelig;qualis, maio&shy;<lb/> ri ver&ograve; ex po&longs;terioribus vis vni libr&aelig; &aelig;qualis, tum <lb/> h&aelig;c illam mouebit, &amp; &longs;ic in infinitum motus extre&shy;<lb/> morum proportio multiplicari pote&longs;t. </s><s>Flexibili ve&shy;<lb/> r&ograve; medio quies ita aptari pote&longs;t, vt duo eius extre&shy;<lb/> ma diuer&longs;is motibus moueantur, &amp; quidem &longs;ecun&shy;<lb/> dum datam rationem. </s><s>Exemplum habemus in orga <lb/> nis poly&longs;pactis, &longs;eu trochleis, in quibus altero funis <lb/> extremo immobili manente, reliquum funis circa <lb/> plures trochleas conuoluitur, quarum ali&aelig; centris <lb/> immobilibus fix&aelig; &longs;unt, ali&aelig; ver&ograve; ip&longs;is contrari&aelig; cen <lb/> tris mobilibus. </s><s>Atque ita circa illas conuoluitur fu&shy;<lb/> nis, vt inter eas &longs;it &longs;patium tantum, quanta e&longs;t linea, <pb xlink:href="044/01/040.jpg" pagenum="34"/>per quam motum ciere volumus. </s><s>Quoties igitur fu&shy;<lb/> nis extremum quod moueri pote&longs;t, trahitur, <expan abbr="&longs;ingul&ecedil;">&longs;ingul&aelig;</expan><lb/> reuolutiones &aelig;qualiter minuuntur, e&aacute;que ratione, <lb/> <expan abbr="di&longs;t&atilde;tia">di&longs;tantia</expan> qu&aelig; e&longs;t inter trochleas contrarias minuitur, <lb/> ita &longs;cilicet vt quot &longs;unt reuolutiones, in tot partes <lb/> di&longs;tributum &longs;it motus &longs;patium. </s><s>Quot igitur reuolu<lb/> tiones erunt, totuplex erit motus extremitatis funis <lb/> ad motum trochlearum mobilium ver&longs;us fixas. </s><s>Si i&shy;<lb/> gitur motus i&longs;tius extrema con&longs;tituantur, alterum <lb/> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> funis illa extremitas qu&aelig; mouetur, <expan abbr="alter&utilde;">alterum</expan> ve&shy;<lb/> r&ograve; terminus &longs;patij illius, quod e&longs;t &agrave; trochleis fixis ad <lb/> mobiles contrarias: qu&aelig; erit proportio numeri con&shy;<lb/> uolutionum funis ad vnitatem, eadem erit motus, <lb/> quo funis extremum mouebitur ad motum quo al&shy;<lb/> terum extremum mouebitur: pote&longs;t autem in infi&shy;<lb/> nitum augeri conuolutionum numerus, ergo &amp; mo<lb/> tus illius proportio. </s></p><p type="main"> <s>Angulus autem ad motum ciendum ita ad&shy;<lb/> hibetur. </s><s>Diximus motus men&longs;uram in nutus li&shy;<lb/> nea &longs;umi, quantum igitur vis aliqua per eam ver&longs;us <lb/> locum naturalem mouetur, tanta e&longs;t, quantum ver&ograve; <lb/> per eam &agrave; loco naturali reuellitur, tanta e&longs;t eius re&longs;i&shy;<lb/> &longs;tentia. </s><s>Quod ver&ograve; per lineam &agrave; loco naturali &aelig;qu&egrave; <lb/> di&longs;tantem (id e&longs;t, per eam qu&aelig; nutus lineas &longs;ecat ad <lb/> angulos rectos) mouetur, illud mouenti non re&longs;i&shy;<lb/> &longs;tit, omnium autem linearum inter illas intercepta- <pb xlink:href="044/01/041.jpg" pagenum="35"/>rum, ac cum illis in earum inter&longs;ectionis puncto <expan abbr="c&otilde;-currentium">con&shy;<lb/> currentium</expan>, qu&aelig; obliqu&egrave; nutum ver&longs;us, aut contra <lb/> nutum ferri dicuntur, quo propi&ugrave;s qu&aelig;libet ad nu&shy;<lb/> tus lineam accedit, per illam rei mot&aelig; vis aut <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;-tia">re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/> tia</expan> maior e&longs;t: qu&ograve; ver&ograve; propi&ugrave;s ad lineam &agrave; loco na&shy;<lb/> turali &aelig;qui di&longs;tantem accedit, e&ograve; minor e&longs;t. </s><s><expan abbr="Omni&utilde;">Omnium</expan> <lb/> autem maxima e&longs;t in nutus linea, &aelig;quidi&longs;tans ver&ograve; <lb/> &agrave; loco naturali motui per lineam nutus omnino op<lb/> po&longs;ita e&longs;t, obliqu&aelig; ver&ograve; non ita quia &longs;ecundum illas <lb/> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;patio delata vis propi&ugrave;s ad <expan abbr="loc&utilde;">locum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> acce&shy;<lb/> dit, aut ab eo recedit, qu&agrave;m e&longs;&longs;et, c&ugrave;m moueri c&oelig;pit. </s></p><figure id="id.044.01.041.1.jpg" xlink:href="044/01/041/1.jpg"/><p type="main"><s>Sit exempli gratia AB linea <lb/> nutus, vis alicuius, puta ponde&shy;<lb/> ris, &longs;itque A &longs;ur&longs;um &amp; contra nu <lb/> tum: B ver&ograve; deor&longs;um &amp; nutum <lb/> ver&longs;us, de&longs;cribat&uacute;rque circulus, <lb/> cuius AB &longs;it diameter, qu&agrave;m CD, <lb/> alia diameter &longs;ecet ad angulos <lb/> rectos in centro E: omnes igitur <lb/> line&aelig; &agrave; centro E ad circunferentiam circuli duct&aelig;, <lb/> qu&aelig; <expan abbr="cad&etilde;t">cadent</expan> intra <expan abbr="&longs;emicircul&utilde;">&longs;emicirculum</expan> CAD, contra <expan abbr="nut&utilde;">nutum</expan> <expan abbr="a&longs;c&etilde;-dere">a&longs;cen&shy;<lb/> dere</expan> dicentur, quatenus circunferentiam &longs;pectant: <lb/> quatenus ver&ograve; centrum &longs;pectant, de&longs;cendere dicen&shy;<lb/> tur: <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> ver&ograve; omnes in &longs;emicirculo CBD &agrave; centro <lb/> ad circunferentiam duct&aelig; de&longs;cendere circunferen&shy;<lb/> tiam ver&longs;us, &amp; centrum ver&longs;us a&longs;cendere dicentur: <pb xlink:href="044/01/042.jpg" pagenum="36"/>ill&aelig; igitur erunt, qu&aelig; obliqu&egrave; nutum ver&longs;us aut con <lb/> tra nutum ferri <expan abbr="dic&utilde;tur">dicuntur</expan>: linea ver&ograve; CED, neque <expan abbr="a&longs;c&etilde;-det">a&longs;cen&shy;<lb/> det</expan>, neque de&longs;cendet: line&aelig; ver&ograve; in ip&longs;am ad angu&shy;<lb/> los rectos incidentes nutus line&aelig; erunt, quoniam li&shy;<lb/> ne&aelig; AB parallel&aelig; erunt: &longs;i igitur &agrave; centro E <expan abbr="duc&atilde;tur">ducantur</expan> <lb/> line&aelig; ad circunferentiam inter A &amp; D, puta EF, EG, <lb/> EH, quarum EF &longs;it proxima line&aelig; AB:EH ver&ograve; pro&shy;<lb/> xima line&aelig; CD, ac per illas moueantur contra <expan abbr="nut&utilde;">nutum</expan> <lb/> tres vires &aelig;quales eodem tempore, ita vt prima per <lb/> lineam EF perueniat ad punctum F: &longs;ecunda ver&ograve; <lb/> per EG perueniat ad G, tertia per EH perueniat ad H, <lb/> dico vis mot&aelig; per EF maiorem fore re&longs;i&longs;tentiam, <lb/> qu&agrave;m illius qu&aelig; per EG aut EH, mouebitur &amp; illius <lb/> qu&aelig; per EG mouebitur, maiorem qu&agrave;m eius qu&aelig; <lb/> per EH mouebitur. </s><s>Ducantur enim &agrave; punctis FGH <lb/> in lineam ED perpendiculares FK, GL, HM, ill&aelig; <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> <lb/> nutus line&aelig;: quanta igitur erit FK, tantum vis prima <lb/> mota cen&longs;ebitur, quanta ver&ograve; GH, tantum vis &longs;ecun<lb/> da: quanta ver&ograve; HM, tantum vis tertia mota cen&longs;ebi&shy;<lb/> tur: at qui qu&aelig; e&longs;t ratio motus ad motum in viribus <lb/> &aelig;qualibus, per quartam <expan abbr="c&otilde;clu&longs;ionem">conclu&longs;ionem</expan> huius tracta&shy;<lb/> tus, eadem e&longs;t re&longs;i&longs;tenti&aelig; ad re&longs;i&longs;tentiam: qu&aelig; igitur <lb/> erit ratio linearum illarum perpendicularium, inter <lb/> &longs;e eadem erit &amp; <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tiarum">re&longs;i&longs;tentiarum</expan> virium per lineas ob&shy;<lb/> liquas motarum, &agrave; quibus ill&aelig; perpendiculares du&shy;<lb/> ct&aelig; &longs;unt, atqui quo line&aelig; ill&aelig; perpendiculares pro- <pb xlink:href="044/01/043.jpg" pagenum="37"/>pi&ugrave;s ad AB circuli diametrum accedunt, e&ograve; &longs;unt ma<lb/> iores per decimam quartam tertij Elem. Eu. ergo &amp; <lb/> vires per eas lineas delat&ecedil; &agrave; <expan abbr="quar&utilde;">quarum</expan> extremitatibus du<lb/> <expan abbr="c&etilde;tur">centur</expan>, maiores <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tias">re&longs;i&longs;tentias</expan> <expan abbr="habeb&utilde;t">habebunt</expan>: at qui qu&ograve; magis <lb/> ad AB, accedunt eo magis ab ED recedunt: qu&ograve; igi&shy;<lb/> tur magis ad ED accedent, e&ograve; minores erunt <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;-ti&aelig;">re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/> ti&aelig;</expan>, hinc &longs;equitur tanquam corollarium. </s> <s>Si du&aelig; vi&shy;<lb/> res per&longs;e &aelig;quales triangulo rectangulo aptentur, cu<lb/> ius latus alterum, angulum rectum <expan abbr="con&longs;titu&etilde;tium">con&longs;tituentium</expan>: <lb/> &longs;it earum nutus linea, ac per illud vis altera mouea&shy;<lb/> tur, altera ver&ograve; per latus angulo recto oppo&longs;itum, <lb/> qu&aelig; erit ratio huius lateris ad illud, eadem erit re&longs;i&shy;<lb/> &longs;tentia vis illius ad vis huius <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tiam">re&longs;i&longs;tentiam</expan>. </s><s>Atqui duo&shy;<lb/> rum illorum laterum proportio in infinitum auge&shy;<lb/> ri vel minui pote&longs;t, ergo &amp; re&longs;i&longs;tentia virium illis ap<lb/> plicatarum. </s><s>Hoc igitur modo po&longs;&longs;umus vti angulo <lb/> &longs;eu triangulo ad motus ciendos, nempe eo immoto <lb/> vires per eius latera mouendo. </s></p><p type="main"> <s>Sed &amp; alia ratione eo vti po&longs;&longs;umus, ip&longs;um &longs;cilicet <lb/> triangulum mouendo, qui tunc cuneus dicitur. </s><s>Vt <lb/> autem eo hac ratione vtamur, vires ita di&longs;ponere o&shy;<lb/> portet, vt altera illarum vni ex lateribus angulum <lb/> rectum con&longs;tituentibus incumbat, altera ver&ograve; lateri <lb/> ip&longs;um &longs;ubtendenti. </s><s>Illa enim tant&ugrave;m mouebitur, <lb/> quantum latus cui altera incumbit. </s><s>Sit exempli gra&shy; <pb xlink:href="044/01/044.jpg" pagenum="38"/><figure id="id.044.01.044.1.jpg" xlink:href="044/01/044/1.jpg"/><lb/> tia triangulus ABC, cuius angulus B <lb/> rectus &longs;it, latus ver&ograve; illum &longs;ubtendens <lb/> &longs;it AC, incumb&aacute;tque vis D lateri AB, <lb/> vis ver&ograve; E lateri AC, &longs;itque vis D nutus <lb/> linea BC, vis ver&ograve; E nutus &longs;it linea AB, erigat&uacute;rque &agrave; <lb/> puncto C linea CF <expan abbr="perp&etilde;dicularis">perpendicularis</expan> ad BC &aelig;qualis AB, <lb/> &agrave; qua vis E <expan abbr="n&otilde;">non</expan> di&longs;cedat. </s><s>Si triangulum illud in plano <lb/> fixo moueatur, donec AB perueniat ad CF, mota e&shy;<lb/> rit vis D nutu &longs;uo tant&ugrave;m, quanta e&longs;t linea BC, vis ve&shy;<lb/> r&ograve; E tantum, quanta e&longs;t linea AB. <!-- KEEP S--></s><s>C&ugrave;m autem po&longs;&longs;it <lb/> in infinitum augeri &amp; minui, laterum illorum pro&shy;<lb/> portio, po&longs;&longs;unt etiam duorum illorum <expan abbr="extremor&utilde;">extremorum</expan> <lb/> motus in data ratione con&longs;titui. </s><s>Quanta enim erit <lb/> BC ad AB, tantus erit motus vis D ad motum vis E: <lb/> ergo &amp; in hoc medio primum lemma no&longs;trum de&shy;<lb/> mon&longs;tratum e&longs;t. </s></p><p type="main"> <s>In hoc autem medij genere hoc diuer&longs;um ab <lb/> aliis mediis accidit, qu&ograve;d non tam facil&egrave; vtrin&shy;<lb/> que motus eo cietur, ac in illis, in quibus &longs;i virium <lb/> proportio momento vel &longs;uperet, vel minor &longs;it pro&shy;<lb/> portione motus <expan abbr="extremor&utilde;">extremorum</expan> medij, tum motus hinc <lb/> vel inde cietur. </s><s>Atqui in hoc propter &longs;uperficie&shy;<lb/> rum contactum, quarum pori vel a&longs;peritates &longs;e&shy;<lb/> &longs;e mutu&ograve; &longs;ubingrediuntur, &amp; ita inuicem adh&aelig;&shy;<lb/> rent, fit vt &aelig;gri&ugrave;s cieatur motus, facili&ugrave;s ve- <pb xlink:href="044/01/045.jpg" pagenum="39"/>r&ograve; mouebuntur, &longs;i ill&aelig; &longs;uperficies leues fue&shy;<lb/> rint, vt &longs;i pinguibus inungantur, vel ex materia <lb/> leui con&longs;tent. </s><s>Ide&ograve; enim reliqua facili&ugrave;s mo&shy;<lb/> uentur, qu&ograve;d circa puncta veluti qu&aelig;dam mo&shy;<lb/> ueantur. </s></p><p type="main"> <s>Simplicis autem trianguli rectilinei aut cu&shy;<lb/> nei in diuturnis motibus ciendis rarus e&longs;t v&longs;us, <lb/> tum ob illud quod notauimus incommodum ex <lb/> vitio materi&aelig;, quo fit vt in eo qua&longs;&longs;atione opus <lb/> &longs;it, tum etiam qu&ograve;d breui eius operatio termine&shy;<lb/> tur. </s><s>Ideo illo vtimur aut c&ugrave;m &longs;olutionem con&shy;<lb/> tinui molimur, qu&aelig; breui tempore fit, vel <lb/> c&ugrave;m aliquid di&longs;tendere aut aliquid figere volu&shy;<lb/> mus. </s></p><p type="main"> <s>Anguli ver&ograve; curui linei magnus e&longs;t v&longs;us, pr&aelig;&shy;<lb/> &longs;ertim helicis cylindric&aelig;. </s><s>Nihil enim aliud e&longs;t he&shy;<lb/> lix qu&agrave;m triangulus curuus: &longs;i enim alteram ex <lb/> lineis rectis angulum con&longs;tituentibus, cylindri <lb/> ba&longs;i ip&longs;i line&aelig; &aelig;quali obuolueris, reliquam ve&shy;<lb/> r&ograve; &longs;eruato eodem quem con&longs;tituunt angulo, &longs;u&shy;<lb/> per cylindri &longs;uperficiem curuaueris, habebis he&shy;<lb/> licem cylindricam, quam &longs;i iterum &longs;eruato eo&shy;<lb/> dem angulo in rectum extendas, habebis trian&shy;<lb/> gulum rectilineum. </s><s>H&aelig;c autem helix commo&shy;<lb/> di&longs;&longs;ima e&longs;t, tum qu&ograve;d in parua mole triangulum <pb xlink:href="044/01/046.jpg" pagenum="40"/>longi&longs;&longs;imum obuolutum contineat tum quod par&shy;<lb/> tes eius omnes &longs;ibi inuicem <expan abbr="c&otilde;gruant">congruant</expan>: omnes enim <lb/> partes helicis cylindric&aelig;, aut circa eundem, aut circa <lb/> &aelig;quales cylindros de&longs;cript&aelig;, &longs;eruato eodem angulo <lb/> &longs;ibi inuicem &longs;uppo&longs;it&aelig; congruunt. </s><s>Quo fit, vt &longs;i ca&shy;<lb/> ui cylindri interiori &longs;uperficiei impre&longs;&longs;a &longs;it helix, a&shy;<lb/> lia ver&ograve; cylindri &longs;uperficiei connex&ecedil; ip&longs;i cau&ecedil; &aelig;qua&shy;<lb/> li, &longs;eruato eodem qui in illo e&longs;t, angulo, &longs;ibi inui&shy;<lb/> cem &amp; omnes vnius omnibus alterius partibus con<lb/> gruant. </s></p><p type="main"> <s>Huius autem medij c&ugrave;m plures &longs;int partes, con<lb/> &longs;tat enim duabus &longs;uperficiebus, pluribus etiam mo<lb/> dis variari pote&longs;t. </s><s>In &longs;umma autem eius affectus hic <lb/> e&longs;t, vt cylindri ba&longs;i in &longs;uperficie immobili circum a&shy;<lb/> xem conuer&longs;a, vis mouenda helicem premat: dum <lb/> enim cylindrus circum axem conuertetur, vis mo&shy;<lb/> uenda qualibet reuolutione tant&ugrave;m &longs;ecundum cy&shy;<lb/> lindri longitudinem mouebitur, quanta e&longs;t di&longs;tan&shy;<lb/> tia duarum helicis &longs;pirarum. </s><s>Qu&aelig; igitur erit propor<lb/> tio circunferenti&aelig; circuli ba&longs;im cylindri <expan abbr="con&longs;titu&etilde;-tis">con&longs;tituen&shy;<lb/> tis</expan> ad illam <expan abbr="di&longs;t&atilde;tiam">di&longs;tantiam</expan>, eadem erit motus orbicularis <lb/> cuiu&longs;libet puncti in cylindri &longs;uperficie &longs;ignati ad mo<lb/> tum rectum vis helicem prementis. </s></p><p type="main"> <s>Illud igitur medium ex duobus compo&longs;itum e&longs;t, <lb/> recto &longs;cilicet &amp; curuo: ita igitur vires illi aptand&aelig; <lb/> &longs;unt, vt eius quam mouere volumus, nutus linea &longs;it <pb xlink:href="044/01/047.jpg" pagenum="41"/>cylindri longitudo: illa ver&ograve; qua mouere volumus, <lb/> in orbem moueatur, aut &longs;i eius nutus linea recta &longs;it, <lb/> circa cylindrum fluens illum moueat contingendo. </s></p><p type="main"> <s>Et h&aelig;c quidem de mediis in &longs;uo genere <expan abbr="con&longs;i&longs;t&etilde;-tibus">con&longs;i&longs;ten&shy;<lb/> tibus</expan>. </s><s>Po&longs;&longs;unt autem fieri eorum Syzygi&aelig; vectis &longs;ci&shy;<lb/> licet cum trochleis, helicis cum vecte, aut cum tro&shy;<lb/> chleis, aut <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> &longs;imul. </s><s>Vectis cum trochleis &longs;i fu&shy;<lb/> nis illud extremum, quod mouetur in trochleis, er&shy;<lb/> gatis aut &longs;uculis inuoluatur: helix cum vecte <expan abbr="coni&utilde;-getur">coniun&shy;<lb/> getur</expan>, &longs;i tympanus circum axem moueatur, &longs;itque i&shy;<lb/> ta denticulatus, vt dentes ip&longs;ius helicem in cylindro <lb/> excauatam ingrediantur, quam machinam helicem <lb/> perpetuam vulg&ograve; vocant, e&ograve; qu&ograve;d eius conuer&longs;io <lb/> perpetua e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it, cum helicis &longs;implicis operatio <lb/> non excedat ip&longs;ius longitudinem. </s><s>Quorum <expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan> <lb/> tum inter &longs;e, tum ad &longs;ubiecta mouenda accommo&shy;<lb/> datio ade&ograve; varia e&longs;t, vt &longs;cripto <expan abbr="c&otilde;preh&etilde;di">comprehendi</expan> vix po&longs;&longs;it. <lb/> </s><s>Ex his autem qu&aelig; dicta &longs;unt, mediocris ingenij me&shy;<lb/> chanicus poterit ea prout ip&longs;i nece&longs;&longs;e erit aptare. </s><s>In <lb/> machinis autem omnibus h&aelig;c cautio <expan abbr="adhib&etilde;da">adhibenda</expan> e&longs;t, <lb/> vt earum &longs;tructura firma &longs;it, pr&aelig;&longs;ertim ver&ograve; vbi cir&shy;<lb/> cum axes aliquas fit motus, deinde vt vincula, qui&shy;<lb/> bus illis vires <expan abbr="affing&utilde;tur">affinguntur</expan>, valida &longs;int, illarum enim o&shy;<lb/> mnium vis in &longs;uo &longs;tatu manendi vtrique vi aptand&aelig; <lb/> &aelig;qualis e&longs;&longs;e debet: aget enim in illas vis <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan>, qu&ograve;d <lb/> &longs;i medium firmum non &longs;it, motus in ip&longs;a machina <pb xlink:href="044/01/048.jpg" pagenum="42"/>ciebitur. </s><s>Itaque di&longs;&longs;oluetur, ide&ograve; manca videtur pe&shy;<lb/> titio illa Archimedis in hoc problemate <foreign lang="greek">do\s pou= stw= ta\n <lb/> ga\n kinw=</foreign>, qu&ograve;d locum <expan abbr="t&atilde;t&ugrave;m">tant&ugrave;m</expan> in quo con&longs;i&longs;tat, &longs;ibi da&shy;<lb/> ri po&longs;tulet, c&ugrave;m pr&ecedil;terea vincula quibus terra &agrave; loco <lb/> &longs;uo naturali remota &longs;u&longs;tineri po&longs;&longs;et, petere debue&shy;<lb/> rit: id <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> vt &amp; ea qu&aelig; de motu in infinitum augen&shy;<lb/> do vel minuendo diximus, ita intelligenda &longs;unt, vt <lb/> &longs;ciamus infinita hominum pote&longs;tati, quacunque ar&shy;<lb/> te iuuetur, non &longs;ube&longs;&longs;e: quamuis enim Geometri&shy;<lb/> ca con&longs;ideratio in infinitum &longs;e&longs;e <expan abbr="ext&etilde;dat">extendat</expan>, &longs;unt ta&shy;<lb/> men certi fines, vltra quos natura rerum nos pro&shy;<lb/> gredi non patitur: &longs;unt pr&aelig;terea vitia materi&aelig;, <lb/> qu&aelig; Geometra non con&longs;iderat, illa tamen non <lb/> ob&longs;tant qu&ograve; min&ugrave;s id quod proponitur, <expan abbr="ver&utilde;">verum</expan> &longs;it in <lb/> intellectu. </s><s>An ver&ograve; id quod proponitur tale &longs;it, vt in <lb/> opus educi po&longs;&longs;it, con&longs;iderabit Geometer habita ra&shy;<lb/> tione circun&longs;tantiarum, pr&aelig;&longs;ertim ver&ograve; temporis, <lb/> quod ip&longs;i pr&aelig;&longs;cribetur, &amp; &longs;umptuum quos facere <lb/> poterit is qui aliquid faciendum proponet, qu&aelig; &longs;i <lb/> abund&egrave; &longs;uppetant, nihil non fieri poterit. </s></p><p type="main"> <s>Vt igitur hunc tractatulum concludamus, ac ve&shy;<lb/> lut in &longs;ummam contrahamus: In motibus ciendis <lb/> tria &longs;unt con&longs;ideranda. </s><s>Vis qua motum ciere volu&shy;<lb/> mus, vis quam mouere volumus, &amp; motum quo <lb/> mouere volumus: duo enim qu&aelig;libet ex illis ter&shy;<lb/> tium determinant. </s><s>Si enim vi parua vim magnam <pb xlink:href="044/01/049.jpg" pagenum="43"/>mouere volumus, id nonni&longs;i paruo motu facere <lb/> po&longs;&longs;umus: &longs;i ver&ograve; vim aliquam magno motu mo&shy;<lb/> uere velimus, vi magna mouente ad id opus e&longs;t. </s><s>Si <lb/> vi parua magnum motum ciere volumus, mini&shy;<lb/> mam vim mouendam e&longs;&longs;e oportet: vt puta, &longs;i libra <lb/> vna centum libras mouere velimus, oportet motum <lb/> illius, motu huius <expan abbr="c&etilde;tuplo">centuplo</expan> maiorem e&longs;&longs;e. </s><s>Si ver&ograve; ve&shy;<lb/> limus libra vna aliam vim ita mouere, vt ea cen&shy;<lb/> tuplo citi&ugrave;s moueatur, qu&agrave;m libr&aelig; illius pondus, il&shy;<lb/> lam cente&longs;imam tant&ugrave;m libr&aelig; vnius partem e&longs;&longs;e ne&shy;<lb/> ce&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;i ver&ograve; libram vnam ita mouere velimus, vt <lb/> centuplo citius moueatur, qu&agrave;m vis qu&aelig; illam mo&shy;<lb/> uebit, vi centum libris maiore ad id opus erit. </s><s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/> patitur natura &longs;ibi in his vim fieri: &longs;i enim eiu&longs;modi <lb/> proportio aliquo modo infringi po&longs;&longs;et, &longs;tatim da&shy;<lb/> retur <foreign lang="greek">au)tw/ma e)nde/lexes</foreign>, vel vt <expan abbr="voc&atilde;t">vocant</expan>, motus perpetuus <lb/> in perpetua materia. </s></p><p type="main"> <s>Ex his igitur fundamentis inuent&aelig; &longs;unt machin&aelig; <lb/> omnes, quotquot antehac &longs;unt excogitat&ecedil;, &amp; quot&shy;<lb/> quot po&longs;thac excogitari poterunt, ad ea referentur. </s></p><p type="main"> <s>Itaque &longs;i propo&longs;it&aelig; cuiu&longs;cunque machin&aelig; effe&shy;<lb/> ctum &longs;cire velimus, con&longs;ideranda &longs;unt duo eius <lb/> extrema, quibus vires applicantur: qu&aelig; enim erit <lb/> ratio motus vnius ex illis extremis, ad motum <lb/> alterius eadem erit &amp; virium, qu&aelig; illis extre&shy;<lb/> mis ad motum ciendum applicari poterunt, <pb xlink:href="044/01/050.jpg" pagenum="44"/>addito aut dempto momento, vt &longs;i dum <expan abbr="alter&utilde;">alterum</expan> ma&shy;<lb/> chin&aelig; extremum palmo vno mouetur, alterum cen <lb/> tum palmis moueatur vis qu&aelig;libet huic annexa, al&shy;<lb/> teram alteri annexam centuplam momento min&ugrave;s, <lb/> mouebit: &longs;ed motu centuplo: mouebit autem &amp; re&shy;<lb/> liquas omnes vires, qu&aelig; infra centuplam proportio&shy;<lb/> nem ad eam habebunt: &longs;i ver&ograve; non vim centuplam <lb/> mouere, &longs;ed in data vi motum centuplum ciere veli&shy;<lb/> mus, eam quidem in extremo quod centuplo citi&ugrave;s <lb/> mouetur, locare oportebit, alteram ver&ograve; alteri extre <lb/> mo centuplo maiorem adhibere nece&longs;&longs;e erit. </s></p><p type="main"> <s>Hinc oriuntur tria problemata, videlicet data vi <lb/> datum pondus mouere, quod iam <expan abbr="dem&otilde;&longs;trauimus">demon&longs;trauimus</expan>: <lb/> item data vi datum motum ciere, quod ex <expan abbr="pr&aelig;ced&etilde;-tis">pr&aelig;ceden&shy;<lb/> tis</expan> demon&longs;tratione ab&longs;oluitur: tertium, datam vim, <lb/> dato motu mouere, quod quidem facili&ugrave;s demon&shy;<lb/> &longs;tratur, qu&agrave;m ab&longs;oluitur. </s><s>Scimus enim, vt id fiat, <lb/> vim aliam proportionalem (vt docuimus) requiri, <lb/> quo modo autem illam habere po&longs;&longs;imus, explicare <lb/> hoc opus, hic labor e&longs;t. </s><s>Non enim quemadmodum <lb/> organa ad motus in data proportione ciendos ha&shy;<lb/> bere po&longs;&longs;umus: ita &amp; vires infinit&aelig; magnitudinis po<lb/> te&longs;tati no&longs;tr&aelig; &longs;ub&longs;unt. </s></p><p type="main"> <s>Quod enim ad vires in grauitatis &amp; leuitatis gene <lb/> re con&longs;i&longs;tentes attinet, eas vt moueant ant&egrave; moueri <lb/> oportet &agrave; loco vel &longs;itu naturali, vi <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> aliqua id fie- <pb xlink:href="044/01/051.jpg" pagenum="45"/>ri oportet, qu&aelig; iam in promptu &longs;it. </s><s>Qu&aelig; &longs;i tanta e&longs;t, <lb/> vt po&longs;&longs;it motum propo&longs;itum ciere, fru&longs;tr&agrave; fiat, &longs;i alij <lb/> &agrave; loco naturali remouend&aelig;, qua po&longs;tea ad motum <lb/> vtendum &longs;it, adhibeatur. </s></p><p type="main"> <s>Nullum igitur ex eiu&longs;modi viribus commodum <lb/> percipi pote&longs;t, ni&longs;i quis in futurum &longs;ibi pro&longs;piciens, <lb/> multa &agrave; loco vel &longs;itu naturali ex otio remoueat, vt <lb/> iis, c&ugrave;m opus erit ad motus ciendos vtatur. </s><s>Hac ra&shy;<lb/> tione quantas vires in promptuario habebit, tantos <lb/> motus ciere poterit. </s><s>Pr&aelig;cipuum igitur quod ad hu&shy;<lb/> ius problematis con&longs;tructionem pertinet, e&longs;t, vt vi&shy;<lb/> res qu&agrave;m maximas pote&longs;tati no&longs;tr&aelig; &longs;ubiiciamus, vo<lb/> luntariis aut fortuitis viribus naturales pr&aelig;parando, <lb/> aut &agrave; natura pr&aelig;paratas, qu&aelig; pote&longs;tati no&longs;tr&aelig; &longs;ub&shy;<lb/> &longs;unt, accipiendo. </s><s>Qualia multa &longs;i mortales aduerte&shy;<lb/> rent, fieri po&longs;&longs;ent, vt ali&agrave;s, Deo duce, docebimus. </s></p><p type="main"> <s>Earum autem virium qu&aelig; in raritatis &amp; den&longs;ita&shy;<lb/> tis proportione con&longs;i&longs;tunt, &longs;ubiecta plurim&ugrave;m in <lb/> no&longs;tra pote&longs;tate &longs;unt: multa enim &longs;unt naturalia &longs;ub <lb/> iecta actu, den&longs;a potentia ver&ograve; rara. </s><s>Si quod igitur <lb/> eorum potentia proxima &longs;it rari&longs;&longs;imum, ita vt nullo <lb/> negotio actus ille raritatis induci po&longs;&longs;it, <expan abbr="concluda-t&uacute;rq;">concluda&shy;<lb/> t&uacute;rque</expan> loco aliquo angu&longs;to, po&longs;tea inducatur ille a&shy;<lb/> ctus, c&ugrave;m rara <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> locum occupent, quum den&shy;<lb/> &longs;a, fiet vt locus in omnem partem di&longs;tendatur, illius <lb/> autem partes min&ugrave;s coh&aelig;rentes, tantum impellen&shy; <pb xlink:href="044/01/052.jpg" pagenum="46"/>tur, quanta e&longs;t proportio molis rei rarefact&aelig; ad mo&shy;<lb/> lem illius c&ugrave;m den&longs;a e&longs;&longs;et: illa autem raritatis po&shy;<lb/> tentia proxima e&longs;t in compo&longs;itione &longs;ulphuris <lb/> &amp; nitri: ea igitur &amp; &longs;imilibus &longs;ubiectis, <lb/> in data vi datus motus <lb/> cieri pote&longs;t. </s></p><p type="head"> <s>FINIS.</s></p><p type="head"> <s>Errata qu&aelig; inter imprimendum irrep&longs;erunt, <lb/> &longs;ic corrigito.</s></p><p type="main"> <s><emph type="italics"/>Pagina<emph.end type="italics"/> 7. <emph type="italics"/>linea<emph.end type="italics"/> 10, <emph type="italics"/>munere, lege nuere. </s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 11. <emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/> 12, <emph type="italics"/>comparationibus, lege comparati, omni&shy;<lb/> bus. </s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/> 16. <emph type="italics"/>finis, lege fini. </s> <s>pag. eadem. lin. penult. Altero, lege Alto.</s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 20. <lb/> <emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/> 16. <emph type="italics"/>quum<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>ad<emph.end type="italics"/> L. <emph type="italics"/>lege quam. </s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 25. <emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>nunc &longs;it ratio, lege minor &longs;it. </s> <s>linea<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>Vi&shy;<lb/> res maiori litera<emph.end type="italics"/> (<emph type="italics"/>e&longs;t enim &longs;ectionis initium. </s> <s>lin.<emph.end type="italics"/> 15. <emph type="italics"/>mittant, lege mittantur. </s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 27. <emph type="italics"/>li.<emph.end type="italics"/> 20. <lb/> <emph type="italics"/>puncti in linea<emph.end type="italics"/> A, <emph type="italics"/>lege puncti<emph.end type="italics"/> A <emph type="italics"/>in linea. </s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 28. <emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/> 9. <emph type="italics"/>vis, lege Vis, maiori litera<emph.end type="italics"/> (<emph type="italics"/>e&longs;t enim <lb/> &longs;ectionis initium. </s> <s>lin. e. motu ciere, leg. motu quem ciere. </s> <s>lin.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>metiri &longs;olemus, lege non <lb/> &longs;olemus. </s> <s>lin. vlt. &longs;tatui, lege &longs;tatuit.</s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 32. <emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>ab&longs;ouit, lege ab&longs;oluit. </s> <s>lin.<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>dele<emph.end type="italics"/> F. </s> <s><emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/><lb/> 12. <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 13, <emph type="italics"/>pone virgulam po&longs;t<emph.end type="italics"/> D <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> E.</s> <s> <emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>hypomochium, lege hypomochlium. </s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 37. <emph type="italics"/>li.<emph.end type="italics"/><lb/> 13. <emph type="italics"/>re&longs;i&longs;tentia, lege re&longs;i&longs;tenti&aelig;. </s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 39. <emph type="italics"/>lin.<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>leui, lege l&aelig;ui. </s> <s>pag.<emph.end type="italics"/> 40. <emph type="italics"/>linea<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>&longs;uppo&longs;it&aelig;, lege <lb/> &longs;uperpo&longs;it&aelig;</s> <s>li.<emph.end type="italics"/> 7. <emph type="italics"/>connex&aelig;, lege conuex&aelig;. </s> <s>lin.<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>affectus, lege effectus.<emph.end type="italics"/></s></p>                        </chap>                </body>                <back/>        </text></archimedes>
 <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > 
 <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">      <info> 
         <author>Berga, Antonio</author> 
         <title>Discorso della grandezza della acqua e della terra</title> 
         <date>1579</date> 
         <place>Turino</place> 
         <translator/> 
         <lang>it</lang> 
         <cvs_file>berga_disco_01_it_1579</cvs_file> 
         <cvs_version/> 
         <locator>008.xml</locator> 
 </info>      <text>          <front>          </front>          <body>            <chap>        <pb/><p type="main"> 
  
 <s><emph type="center"/><emph type="roman"/>DISCORSO <lb/>DI M. ANTONIO BERGA <lb/>LETTORE FILOSOFO <lb/>nella vniuer&longs;it&agrave; di Turino,<emph.end type="roman"/><emph.end type="center"/><!-- REMOVE S--><emph type="center"/>DELLA GRANDEZZA <lb/><emph type="roman"/>dell'ACQVA &amp; della TERRA.<emph.end type="roman"/><emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s><emph type="center"/>Contra Lopinione dil S. Ale&longs;&longs;ondro Pualamini.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><figure/><p type="main"> 
  
 <s><emph type="center"/><emph type="roman"/>IN TVRINO, appre&longs;&longs;o gli heredi del Beuilacqua, <lb/>M. D. LXXIX.<emph.end type="roman"/><emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><pb pagenum="3"/><p type="main"> 
  
 <s><emph type="center"/><emph type="roman"/>DISCORSO <lb/>DELLA GRANDEZZA <lb/>ell'Acqua &amp; della Terra.<emph.end type="roman"/><emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s><emph type="center"/>DI M. ANTONIO BERGA,<emph.end type="center"/><lb/> 
  
 <emph type="center"/><emph type="roman"/>Al Sereni&longs;simo Sig.<lb/> 
  
 CAROLO EMANVELE, <lb/>Prencipe di Piemonte, &longs;uo S. colendi&longs;simo.<emph.end type="roman"/><emph.end type="center"/></s> 
  
 <s>S'E dopp&ograve; duoi milla &amp; pi&ugrave; anni Se&shy;<lb/>reni&szlig;imo Prencipe, riuocato in dub <lb/>bio, &longs;e &longs;ia vero, che l'acqua &longs;ia mag <lb/>giore dellaterra, come Platone, Ari <lb/>stotile, &amp; Tolomeo banno in&longs;egna&shy;<lb/>to. </s> 
  
 <s>Il che non poco ha turbato i piu famo&longs;i filo&longs;ofi <lb/>dell'et &agrave; no&longs;tra, i quali non intendeuano partir&longs;i <lb/>dalla verit&agrave;, per molti &longs;ecoli da e&szlig;i ritenuta, &amp; <lb/>conefficaci ragioni diffe&longs;a; poiche intorno a que&shy;<lb/>&longs;to il &longs;en&longs;o non ci a&szlig;icura, ne meno &longs;i po&longs;&longs;a fare cer <lb/>to fondamento nelle mi&longs;ure de icieli &amp; della ter&shy;<lb/>ra, dalla Scuola de i mathematici imaginate. </s> 
  
 <s>Di <lb/>che ragionando&longs;i nel co&longs;petto di V.A. laquale con <lb/>l'alto &longs;uo ualore tuttauia inuitai piu eleuati in&shy;<lb/>gegni, a di&longs;correre intorno le piu graui &amp; o&longs;cure <lb/>materie di tutte le &longs;cienze &amp; arti liberali: re&longs;t&ograve; <pb pagenum="4"/>&longs;eruit a accennarmi, che &longs;e le farebbe co&longs;a piu che <lb/>grata, &longs;e della maggioranza dell acqua &amp; della <lb/>terra &longs;i ri&longs;olue&longs;&longs;e can breuit&agrave; quel tanto, che piu <lb/>conforme alla uerit&agrave;, fo&szlig;e giudicato. </s> 
  
 <s>Alche cono&shy;<lb/>&longs;cendo e&longs;&longs;ere ufficio mio di &longs;odisfare, inuocando <lb/>il fauore di V.A. dar&ograve; principlo, <expan abbr="propon&etilde;">proponem</expan> do quat&shy;<lb/>tro capi principali, &longs;enzai qualinon &longs;i pu&ograve;, con <lb/>uia facile &amp; or dinata, di&longs;correre intorno alla <lb/>propo&longs;ta qui&longs;tione. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Nel primo de iquali, accio che &longs;i leui ogni con&shy;<lb/>fu&longs;ione, &longs;i dichiarer&agrave; in che modo &longs;i debba inten&shy;<lb/>dere que&longs;ta maggioranza dell'acqua. </s> 
  
 <s>Nel &longs;econ&shy;<lb/>do &longs;i proponer anno i. principij &amp; le ragioni d'Ale&longs;&shy;<lb/>&longs;andro Picolomini, per prouare che la terra &longs;ia <lb/>dell'acqua maggiore. </s> 
  
 <s>Nelterzo &longs;i <expan abbr="addurr&atilde;no">addurranno</expan> le <lb/>ragioni d'Ari&longs;t. &amp;' da noi ritrouate, per dimo&longs;tra&shy;<lb/>re, che l'acqua &longs;ia della terra maggiore. </s> 
  
 <s>Nel <lb/>quarto capo finalmente &longs;i ri&longs;ponder &agrave; a tutte le <lb/>obiettioni, &amp; &longs;i e&longs;aminar anno diligentemente le <lb/>ri&longs;po&longs;te dil Picolomini, con le &longs;nppo&longs;itioni o &longs;ia <lb/>principij dell'iste&longs;&longs;o. </s></p><p type="main"> 
  
 <s><arrow.to.target n="marg1"/></s></p><p type="margin"> 
  
 <s><margin.target id="marg1"/>Cap. <emph type="roman"/>1.<emph.end type="roman"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s>Incominciando adunque dal primo capo, due <lb/>&longs;ono i modi, con i quali &longs;i dice un corpo e&longs;&longs;ere del&shy;<lb/>l'alrro maggiore, concio&longs;ia co&longs;a che &longs;i po&szlig;a &longs;econ&shy;<lb/>do la profon&aacute;ita &amp; altezza &longs;ua mi&longs;ur are, o &longs;ia <pb pagenum="5"/>&longs;econdo il centro della grandezza, o vero &longs;econ&shy;<lb/>do l'esten&longs;ione maggiore nella &longs;ua ampiezza, &longs;i <lb/>che occupi piu ampia sfera, come per e&longs;empio <lb/>par agonando nell'ouo il bianco col ro&longs;&longs;o, &longs;i pu&ograve; <lb/>vedere: nel primo modo &longs;ono quei corpi maggio&shy;<lb/>ri, i quali e&longs;&longs;endo &longs;econdo tutte le loro parti ugual <lb/>mente raccolti &amp; uniti, &longs;e bene occupano minor <lb/>sfera, hanno nondimeno profondit&agrave; maggiore, <lb/>come in una palla &longs;oda &amp; perfettamente roton&shy;<lb/>da, &longs;i comprende, con che &longs;i stima la terra e&longs;&shy;<lb/>&longs;ere maggiore dell'acqua, poiche &longs;econdo il cen&shy;<lb/>tro habbia ottenuto, profondit&agrave; maggiore, nell'al&shy;<lb/>tro modo &longs;i stimano e&longs;&longs;ere tutti quei corpi mag&shy;<lb/>giori, i quali &longs;e bene hanno mancho profondi&shy;<lb/>t&agrave;, occupano non dimeno maggior sfera con la <lb/>loro circonferenza, il che &longs;i concede dell'aria, <lb/>paragonato a questoglobo composto dell'acqua &amp; <lb/>della terra. </s> 
  
 <s>Et nel uno modo &amp; l'altro, intendia&shy;<lb/>mo di uedere, &longs;e l'acqua &longs;ia maggiore della terra. <lb/></s> 
  
 <s>Dipoi &longs;ar&agrave; bene di auertire, ch'intendiamo di <lb/>comprendere tutta l'uniuer&longs;it&agrave; delle acque, come <lb/>mari, laghi, paludi, &longs;tagni, fiumi, fonti, e tutte l'al <lb/>tre contenute nelle ui&longs;cere &amp; cauerne della ter&shy;<lb/>ra: accio che le ragioni dell'una &amp; de ll'altra par <lb/>ti &longs;iano piu a propo&longs;ito recitate. </s> 
  
 <s>Di tutta adon-<pb pagenum="6"/>que l'acqua con la terra me&longs;colata, &longs;e bene non <lb/>&longs;ia tanto profonda, &longs;econdo le &longs;ue parti diui&longs;e co&shy;<lb/>me la terra, &longs;i ricerca &longs;e &longs;ia maggiore, ouero mi&shy;<lb/>nore d'e&szlig;a terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s><arrow.to.target n="marg2"/></s></p><p type="margin"> 
  
 <s><margin.target id="marg2"/>Cap. <emph type="roman"/>2.<emph.end type="roman"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s>Et il Picolomini intendendo dimostrare, che la <lb/>terra &longs;ia dell'acqua maggiore, a gui&longs;a di buon <lb/>loico &amp; mathematico, incomincia da certi &longs;uppo <lb/>&longs;iti, o &longs;ia principij, nel quarto &amp; quinto capo del <lb/>&longs;uo trattato, i quali &longs;e fo&longs;&longs;ero reputatiueri, non <lb/>&longs;i potrebbe in modo alcuno riprouare la &longs;ua opi&shy;<lb/>nione. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Fra i quali il primo e tale, che hauendo&longs;ime&longs;&longs;o <lb/>auanti a gli occhi una sfera &longs;oda intorno a tre <lb/>piedi di diametro, la piu fedele che habbia potu&shy;<lb/>to hauere, con certa mi&longs;ura hauere ritrouato, la <lb/>&longs;uperficie della terra e&longs;&longs;ere piu ampia che la &longs;u&shy;<lb/>perficie dell'acqua, benche nelle due quarte au&shy;<lb/>strali, quella dell'acqua re&longs;ti un poco maggiore, <lb/>con che nel &longs;econdo afferma, hauere laterra mag&shy;<lb/>giore profondit&agrave; che l'acqua, perche &longs;i &egrave; ricono&shy;<lb/>&longs;ciuto nei mari nauigati &longs;ino al pre&longs;ente, che non <lb/>&longs;i profondano piu di mezo miglio, &amp; la terra a <lb/>tre milla e cinquecento miglia. </s> 
  
 <s>A que&longs;to aggion&shy;<lb/>ge lo terzo nel capo &longs;e&longs;to. </s> 
  
 <s>e&longs;&longs;ere certo, &longs;e bene &longs;i <lb/>comprendino tutte l'acque, e&longs;&longs;ere la maggior par-<pb pagenum="7"/>te della terra &longs;coperta, &longs;e &longs;i mi&longs;urer &agrave; non &longs;ola&shy;<lb/>mente lo &longs;patio, che contiene il mare, ma etiam&shy;<lb/>dio quello che &igrave; grandi&szlig;imi laghi con la palude <lb/>meotide, che gira miglia <emph type="roman"/>720.<emph.end type="roman"/> etutti li fiurni con <lb/>i fonti occupano, poiche le parti piu eminenti, <lb/>le montagne, i colli habbiano occupato qua&longs;i la <lb/>terza. </s> 
  
 <s>parte della faccia della terra, contando le <lb/>I&longs;ole maritime, lequali &longs;ono in gran numero &amp; <lb/>di not abile grandezza. </s> 
  
 <s>con che pa&longs;&longs;ando al &longs;et&shy;<lb/>timo capo, aggionge il quarto &longs;uppo&longs;ito, che &longs;e be&shy;<lb/>ne &longs;i conceda, che l'acque &longs;i profonda&longs;&longs;ero &longs;ino <lb/>al centro della terra, non percio auanz arebbono <lb/>in maggioranza e&longs;&longs;a terra, poiche &longs;iano &longs;econdo <lb/>il &longs;emidiametro digr an long a inferiori della ter&shy;<lb/>ra, come &longs;i proua dal tragheto, che &longs;i troua dal <lb/>mare Eu&longs;ino alle colonne di Hercole, nel stretto di <lb/>Gibilterr a. per il che &longs;uppone e&longs;&longs;er minore &longs;econ&shy;<lb/>do ogni dimen&longs;ione l'acqua della terra. </s> 
  
 <s>Il quinto <lb/>&longs;uppo&longs;ito da lui recitato, &egrave; tale, che per le noue na <lb/>uigationi oltra il Mar del Sur, &longs;i &egrave; &longs;coperta una <lb/>noua &amp; gran terra, &amp; ritrouato e&longs;&longs;ere il fal&longs;o, <lb/>che ilmare Oceano circondi tutta la terra: anzi <lb/>&egrave; piu ueri&longs;imile, che l'acqua re&longs;ti circondata dal&shy;<lb/>laterra, poiche &longs;ia nece&longs;&longs;ario, che &longs;ia dalla terra <lb/>come in un ua&longs;o riceuuta: restando la terra &longs;otto <pb pagenum="8"/>l'acqua per la maggior parte collocata, po&longs;ti adon <lb/>que auanti que&longs;ti principij, ouero &longs;uppo&longs;iti, ha&shy;<lb/>uendo prima e&longs;aminato le ragioni &amp; autorit &agrave; del <lb/>la &longs;entenza di Ari&longs;totile da lui recitate, mette <lb/>auantimolte ragioni, per confutarla, lequali fe&shy;<lb/>delmenter accont aremo, pa&longs;&longs;ando al. <emph type="roman"/>12.<emph.end type="roman"/> capo del <lb/>&longs;uo trattato, &amp; con facilit &agrave; &amp; breuit&agrave; maggio&shy;<lb/>re che &longs;ar&agrave; po&szlig;ibile. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La primier a adonque uien tolta dalla profon&shy;<lb/>dit &agrave; della terra, la quale &longs;enza proportione auan <lb/>zando quella dell'acqua, poiche &longs;i profonda intor&shy;<lb/>no a tre millia cinquecento miglia, per il giro che <lb/>&longs;i troua hauere la terra nella &longs;ua cir conferenza, <lb/>&amp; l'acqua de i piu profondi marinon arriui a vn <lb/>miglio, &longs;enz a dubbio &longs;i ha da credere, che l'acqua <lb/>&longs;ia minore della terra: ouero &longs;i con&longs;ideri l'acqua, <lb/>&longs;econdo che laterra ricuopre, &ograve; uero &longs;econdo l'e&shy;<lb/>lemento tutto in&longs;ieme vnito &amp; raccolto, perche <lb/>non potr&agrave; mai occupare maggior sfera della <lb/>terra, come dalle nuoue nauigationi &longs;i&egrave; rico&shy;<lb/>no&longs;ciuto. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;econda ragione con laquale il mede&longs;imo <lb/>dimo&longs;tra, &egrave; pre&longs;a dalla <expan abbr="qu&atilde;tit&agrave;">quantit&agrave;</expan> de iuapori, i quali <lb/>&longs;ono materia dell'acqua: e&szlig;endo adonque que&longs;ti <lb/>uaporitirati dal Sole, di gran long a alla terra in-<pb pagenum="9"/>feriori, nece&szlig;ario &egrave; che l'acqua &longs;ia della terra mi&shy;<lb/>nore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La terza ragione viene fondata nel flu&longs;&longs;o &amp; <lb/>reflu&longs;&longs;o, &ograve; &longs;ia e&longs;t&ograve; dil mare, perche e&longs;&longs;endo cau&longs;ato <lb/>non &longs;olamenti dalla Luna, ma etiamdio dal Sole, <lb/>non potrebbe il Sole que&longs;to fare, &longs;e il mare fo&longs;&longs;e di <lb/>profondit&agrave; maggiore: concio&longs;ia co&longs;a che i raggi <lb/>&longs;uoi non potrebbero tanto auanti penetrare, per <lb/>il che cento &egrave;, che l'acqua resti della terra molto <lb/>inferiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La quartaragione dalui addota, &egrave; perche ol&shy;<lb/>tre la profondit&agrave;, &longs;i vede che la terra &longs;ia pi&ugrave; alta <lb/>&amp; eminente dell'acqua, il che li monti dimo&longs;tra&shy;<lb/>no e&longs;&longs;endo alc&ugrave;ni dilorotanto alti, che ne pioggia, <lb/>ne Vento regna nella &longs;ommit &agrave; loro, &longs;i come del <lb/>Olimpo &longs;i narra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La quinta ragione, &egrave; tolta dalla natura del luo <lb/>go, e&szlig;endo adonque il luoco continente &amp; il cor&shy;<lb/>po locato contenuto, &longs;enza dubbio il corpo che &longs;i <lb/>troua contenere un'altro &longs;ar&agrave; maggiore, conte&shy;<lb/>nendo adonque la terr a l'acqua, nece&longs;&longs;ario &egrave;, che <lb/>&longs;ia maggiore, &amp; &longs;econdo le parti pi&ugrave; eleuate, piu <lb/>alta, accioche non &longs;ommergano l'acque tutta la <lb/>faccia d'e&longs;&longs;a terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;esta ragione con che proua il mede&longs;imo, &egrave; <pb pagenum="10"/>tolta dall'abbondanza e maggior quantit&agrave; della <lb/>terra, che concorre alla compo&longs;itione dei corpi mi&shy;<lb/>sti, tanto animati, quanto inanimati, i quali e&longs;&longs;en <lb/>do dal predominio terreni &amp; &longs;odi, &longs;egno &egrave;, che la <lb/>terra predomini all'acque: con che aggionge, che <lb/>&longs;iano i mi&longs;ti nella terrain maggior numero, che <lb/>nell'acqua, &longs;e bene &longs;itrouano animali acquatici <lb/>dei terreni maggiori. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;ettima ragione, &egrave; fondata &longs;opra la di&longs;tan <lb/>za delle parti del centro, e&szlig;endo adonque la ter <lb/>ra &longs;econdo le &longs;ue parti tanto piane, come rileua&shy;<lb/>te, pi&ugrave; lontana dal centro del Mondo, che quelle <lb/>dell'acqua, percioche &longs;ia piuri&longs;tretta &amp; unita in&shy;<lb/>&longs;ieme, &amp; piu &longs;i profondi &longs;econdo il tutto dell'ac&shy;<lb/>qua, per e&longs;&longs;ere &longs;emplicemente graue, resta dun&shy;<lb/>que che &longs;ia maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>L'ottaua ragione, &longs;uppone della terra &amp; del&shy;<lb/>l'acqua e&longs;&longs;ere composto un &longs;ol globo, il che e&longs;&longs;en&shy;<lb/>do uero, &longs;ar&agrave; di nece&szlig;it &agrave; l'acqua concentrica con <lb/>la terra: profondando&longs;i adunque piu la terra, &amp; <lb/>re&longs;tando nondimeno pi&ugrave; rileuata dell'acqua, &longs;en&shy;<lb/>za dubbiore&longs;tar &agrave; maggiore, ancora che &longs;i profon <lb/>da&szlig;e &longs;ino al centro della terra. </s> 
  
 <s>perche l'acqua <lb/>nel profondar&longs;i &longs;i mouerebbe piramidalmente. <lb/></s> 
  
 <s>Que&longs;te &longs;ono le migliori ragioni c'ho potuto caua-<pb pagenum="11"/>re dal di&longs;cor&longs;o del Picolomini. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s>Finalmente nel capo decimoterzo, con &longs;cioglie <lb/>re leragioni di Aristotile, s'ingegna ancora dimo <lb/>&longs;tr are, che l'acqua &longs;ia maggiore della terra, in che <lb/>&longs;e habbia con&longs;eguito il &longs;uo intento, giudicaremo <lb/>nell'ultimocapo di que&longs;to no&longs;tro di&longs;cor&longs;o. </s> 
  
 <s>Intanto <lb/>ritorna, riprendendo l'opinione di vn'altro, raccon <lb/>tata nel capo &longs;eguente per dimo&longs;tr are, che non &longs;ia&shy;<lb/>no corpi eccentrici l'acqua &amp; la terra, ma con&shy;<lb/>centrici, il che appre&szlig;o di lui &egrave; argomento della <lb/>maggioranza della terra; poiche stima, che il <lb/>centro della grauezza &longs;ia il centro dell'vni&shy;<lb/>uer&longs;o, al quale andarebbono tutti gli corpi gra&shy;<lb/>ui, &longs;e dalla terra nonfo&longs;&longs;ero impediti, &amp; a que&shy;<lb/>&longs;to uuole che &longs;eguiti in ogni modo, che il centro del <lb/>la grauezza, &longs;ia vn mede&longs;imo col centro del&shy;<lb/>la grandezza, ancor che l'acqua circonda&szlig;e <lb/>tutta la terra, &amp; resta&longs;&longs;e come l'aria &amp; il fuo&shy;<lb/>co piu eminente: percioche non hauerebbe al&shy;<lb/>tro centro della &longs;ua grauezza, che il centro del&shy;<lb/>l'vniuer&longs;o. </s> 
  
 <s>con che pa&szlig;ando all'ultimo capo, con <lb/>longo ragionamento conchiude, e&szlig;ere &longs;tato nece&longs;&shy;<lb/>&longs;ario, che fo&longs;&longs;e maggiore la terra de ll'acqua: ac&shy;<lb/>cioche non re&longs;ta&longs;&longs;e tutta la terra inondata et &longs;om <lb/>mer&longs;a; &amp; perche l'ombra della terra &longs;ia &longs;olamen <pb pagenum="12"/>te cau&longs;a delli eccli&szlig;i della Luna, per e&longs;&longs;ere opaca, <lb/>&amp; l'acqua tra&longs;parente: laquale &longs;e per e&szlig;ere piu <lb/>alta della terra, fo&szlig;e cagione dell'eccli&longs;&longs;e della Lis <lb/>na, restarebbe con maggiore &amp; minore opacita <lb/>eccli&longs;&longs;ata, &longs;econdo le parti di dentro &amp; di fuori; <lb/>per il che conchiude, e&szlig;ere la terra maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s><arrow.to.target n="marg3"/></s></p><p type="margin"> 
  
  
 <s><margin.target id="marg3"/>Cap. 3.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s>Doppo lequali, lordine da noi proposto uole, che <lb/>pa&szlig;iarno alle ragioni, con le quali &longs;i dimo&longs;tr a e&longs;&longs;ere <lb/>piu uer a la &longs;entenza di Ari&longs;totile, che l'acqua &longs;ia <lb/>maggiore della t&eacute;rra: ben che per non e&longs;&longs;ere in un <lb/>globori&longs;tretta habbia minore profondit&agrave; &amp; nltez <lb/>za &longs;econdo il centro della <expan abbr="gr&atilde;dezza">grandezza</expan> della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La primiera, con laquale intendiamo dimo&shy;<lb/>strare que&longs;ta uerit&agrave;, &longs;ar&agrave; fondata nella &longs;ostan&shy;<lb/>za della terra, laquale non &egrave; ugualmente graue, <lb/>ne den&longs;a, et bene unita &longs;econdo tutte le &longs;ue parti, <lb/>per il che era nece&longs;&longs;ario, che fo&szlig;e l'acqua con e&longs;&longs;a <lb/>lei me&longs;colata, accioche &longs;i pote&longs;&longs;e con giu&longs;to equili&shy;<lb/>brio fermare nel centro dell'uniuer&longs;o: Onde ch'e&longs;&shy;<lb/>&longs;endo l'acqua di gran longa men' graue della ter&shy;<lb/>ra, nece&longs;&longs;ario &egrave;, accio che la po&longs;&longs;a equilibr are &amp; <lb/>&longs;pingendola fermare nel centro del mondo, che in <lb/>quantit&agrave; auanzi e&longs;&longs;a terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;econda ragione, di cui intendiamo &longs;eruir&shy;<lb/>&longs;i a 
 questo propo&longs;ito, &longs;ar &agrave; questa, E&szlig;endo concen-<pb pagenum="13"/>trica l'acquacon la terra, &amp; minore, &longs;ar&agrave; nece&longs;&shy;<lb/>&longs;ario, formando&longs;i una &longs;uperficie di questo loro glo <lb/>bo sferica, che il centro della grandezza &amp; del&shy;<lb/>la grauezza della terra, &amp; dell'acqua, &longs;ia il me&shy;<lb/>de&longs;imo: il che datuttigli filo&longs;ofi uiene riprouato, <lb/>poiche l'acqua me&longs;colatacon laterra non re&longs;ti nel <lb/>&longs;uo proprio &amp; natio luogo collocata. </s> 
  
 <s>con che &longs;e&shy;<lb/>guirebbe, che il centro della grauezza non fo&longs;&longs;e <lb/>nel vniuer&longs;o di&longs;tinto dal centro della <expan abbr="gr&atilde;dezza">grandezza</expan>, <lb/>il che &longs;idimo&longs;tra e&longs;&longs;ere fal&longs;o. </s> 
  
 <s>dalle loro de finitio&shy;<lb/>ni, poiche il centro della grandezza, &longs;i stimi e&longs;&shy;<lb/>&longs;ere il mezo del firmamento, &amp;'il <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> della gra&shy;<lb/>uezza piu to&longs;to il punto, che &longs;i troua nel mezzo <lb/>della linea, che diuide il corpo graue in due par&shy;<lb/>ti ugualmente graui, &longs;i come i piu &longs;aputi filo&longs;ofi <lb/>nel libro &longs;econdo dil Cielo in&longs;egnano, percbe ap&shy;<lb/>pre&longs;&longs;o diloro, altro non &longs;ia il centro della grandez <lb/>za, che il centro <expan abbr="c&otilde;mune">commune</expan>, ugualmenti di&longs;tante dal <lb/>la circonferenz a &longs;econdo tutte le &longs;ue parti, &amp; il <lb/>centro dellagraue&zgrave;&zgrave; a non altro, che il mezzo, al <lb/>quale di&longs;cendano tutti li corpi graui, come al pro&shy;<lb/>prio fine, il quale &longs;empre pende &amp; inchina a per&shy;<lb/>pendicolo, uer&longs;o il centro della <expan abbr="gr&atilde;dezza">grandezza</expan>, inqual <lb/>&longs;iuogliamodo, che resti &longs;o&longs;pe&longs;o il corpo graue; il che <lb/>la raggion' richiede, accio non &longs;iamo a&longs;tretti fin-<pb pagenum="14"/>gere un nouo corpo, ilquale &longs;ostenga la terra, che <lb/>nel centro del uniuer&longs;o ripo&longs;a: il che ancora molti <lb/>geogra&longs;i confe&longs;&longs;ano apertamente, negando il cen&shy;<lb/>tro dil mondo e&longs;&longs;ere il centro della terra, accioche <lb/>non &longs;egua &longs;econdo il &longs;ito de i poli &amp; ordine de gli <lb/>elementi mutatione alcuna; &longs;i che i corpi graui <lb/>uolino al in s&ugrave;, &amp; i leggieri di&longs;cendano al ingi&ugrave;. <lb/></s> 
  
 <s>il che &longs;e &longs;ia uero, non puo e&longs;&longs;ere &longs;econdo l'uno &amp; <lb/>l'altro centro l'acqua <expan abbr="c&otilde;centrtca">concentrtca</expan> con la terra, &amp; <lb/>per con&longs;eguente &longs;ar&agrave; po&szlig;ibile, che &longs;ia della terra <lb/>maggiore, &longs;e bene &longs;i conceda, che re&longs;ti concentri&shy;<lb/>ca &longs;econdo <gap/> centro della grauezza commune: <lb/>il che piu a propo&longs;ito &longs;ar&agrave; da noi nel progre&longs;&longs;o di&shy;<lb/>chiarato. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La terza ragione uien pre&longs;a dal ordine del&shy;<lb/>l'uniuer&longs;o, poiche gli elementi piu nobili habbia&shy;<lb/>no ottenuto luogo &longs;uperiore, &amp; per con&longs;eguenza <lb/>maggiore, il che &longs;e &longs;ia uero, poiche il fuoco &egrave; del&shy;<lb/>l'aria maggiore, &amp; l'aria dell'acqua, nell'ordine <lb/>della nobilt&agrave;; nece&longs;&longs;ario &egrave;, che l'acqua&longs;ia maggio&shy;<lb/>re della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La quarta ragione &egrave; fondata nella proportio&shy;<lb/>ne &longs;econdo la quantit&agrave; de gli elementi, di cui f&agrave; <lb/>mentione Ari&longs;totile nel libro primo della meteo&shy;<lb/>ra, il te&longs;to <emph type="roman"/>12.<emph.end type="roman"/> laquale e&longs;&longs;endo decupla, come &longs;i <pb pagenum="15"/>proua nella generatione loro, &longs;i come il fuoco, che <lb/>&longs;i produce dell'aria re&longs;ta maggiore, &amp; l'aria del&shy;<lb/>l'acqua, &egrave; ancora nece&longs;&longs;ario, gener ando&longs;i l'acqua <lb/>nella corrutione della terra, che habbia maggior <lb/>quantit&agrave; ch'e&longs;&longs;a terra, per lo che &longs;i &longs;tima e&szlig;ere il <lb/>fuoco milecuplo maggiore della terra, &amp; il centa <lb/>plo de l'acqua, &amp; che l'aria &longs;ia il decuplo de l'ac&shy;<lb/>qua, &amp; il centuplo della terra: di cui &longs;ia il decu&shy;<lb/>plo l'acqua, concio&longs;ia co&longs;a che di un pugillo di ter&shy;<lb/>ra, &longs;e ne facciano dieci d'acqua. </s> 
  
 <s>Il che uol&longs;e Pla&shy;<lb/>tone che fo&szlig;e nece&longs;&longs;ario, accioche gli e&longs;tremi ele&shy;<lb/>menti, il fuoco &amp; la terra, con que &longs;ti duoi mez&shy;<lb/>zi dell'acqua &amp; dell'aria re&longs;ta&longs;&longs;ero congionti in&shy;<lb/>&longs;ieme: e&longs;&longs;endo nei corpi &longs;odi po&szlig;ibile il mezzo <lb/>uguale nella geometrica proportione. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La quinta ragione, &egrave; fondata nelli eccli&szlig;i del&shy;<lb/>la Luna, concio&longs;ia co&longs;a che &longs;e fo&longs;&longs;e la terra mag&shy;<lb/>giore &amp; piu eminente dell'acqua, &longs;arebbe po&szlig;ibi&shy;<lb/>le, che il corpo della Luna, &longs;i o&longs;cur a&longs;&longs;e tal uolta <lb/>&longs;olamente &longs;econdo il centro, restando tutte l'al&shy;<lb/>tre parti illuminate, e&longs;&longs;endo laterra nella &longs;uper&shy;<lb/>ficie molto inuguale, &amp; pi&ugrave; eleuata nel polo antar <lb/>tico &longs;otto l'or&longs;e, che nell'artico, il che non e&longs;&longs;endo <lb/>giamai in tanti eccli&szlig;i auuenuto, &longs;ar &agrave; &longs;enza dub <lb/>bio, l'acqua maggiore della terra. </s></p><pb pagenum="16"/><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;e&longs;ta ragione, con la quale il mede&longs;imo &longs;i <lb/>dimo&longs;tra &egrave; que&longs;ta, &longs;e la terra fo&longs;&longs;e maggiore &amp; <lb/>pi&ugrave; eminente dell'acqua, leuata uia l'acqua, &longs;i <lb/>mouerebbe la terra al &longs;uo luogo, di che con la pruo <lb/>ua in mano &longs;i mostr&agrave; il contrario, poiche il fuoco, <lb/>tiri &agrave; &longs;e l'acqua per l'orificio del va&longs;o ri&longs;oaldato, <lb/>non tirando dopp&ograve; &longs;e la terra, &longs;i come Ari&longs;totile <lb/>al fine de i &longs;uoi libri del Cielo dimo&longs;tra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;ettima ragione, &longs;ar&agrave; que&longs;ta, &longs;e la ter&shy;<lb/>ra fo&longs;&longs;e maggiore dell'acqua, douunque &longs;i ri&shy;<lb/>troua piu eminente con i monti la terra, &longs;i ritro&shy;<lb/>uarebbeno l'acque tanto de mari, come de laghi, <lb/>&amp; fiumi minori, il che ne i mari &longs;ettentrionali &longs;i <lb/>&egrave; ritrouato in contrario, poiche iui in molti luo&shy;<lb/>ghi &longs;i &longs;iano ritrouati di profondit&agrave; inconmen&longs;u&shy;<lb/>r&agrave;bile, &longs;i come Holao magno nel libro &longs;econdo al <lb/>capo x. delle historie Gotiche &longs;criue, per il che &longs;a&shy;<lb/>r&agrave; &longs;enza dubbio nece&longs;&longs;ario, che l'acqua re&longs;ti mag <lb/>giore della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>L'ottaua ragione uien fondata nella purit&agrave; &amp; <lb/>impurita de gli elementi e&longs;&longs;endo adonque per <lb/>la maggior purit&agrave; il fuoco de gli altri maggiore, <lb/>&longs;ar&agrave; etiamdio nece&longs;&longs;ario che l'acqua e&longs;&longs;endo ele&shy;<lb/>mento piu puro della terra, nella quale &longs;i ritro&shy;<lb/>uano acaue, aere, &amp; fuoco, in&longs;ieme me&longs;colati, che <pb pagenum="17"/>&longs;ia l'acqua dell&agrave; terra maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La nona ragione &longs;egue la quantit&agrave; della ma&shy;<lb/>teria, che cia&longs;cuno elemento ha ottenuto nella &longs;ua <lb/>generatione: hauendo adonque l'acqua piu cop&shy;<lb/>pia di materia, poiche immediatamente &longs;i puo del <lb/>l'aria &amp; della terra produrr&egrave;, &longs;ar&agrave;uero che &longs;ia <lb/>della terra maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La decima ragione, uien tolta dalla genera&shy;<lb/>tione de gli elementi, i quali &longs;i &longs;tima e&longs;&longs;ere &longs;tati <lb/>prodotti dalla prima materia &amp; prime qualit &agrave; <lb/>con l'aiuto del Cielo. <!-- KEEP S--></s> 
  
 <s>E&longs;&longs;endo adonque il fuoco per <lb/>e&longs;&longs;ere piu vicino al Cielo primieramente prodot&shy;<lb/>to &amp; maggiore de gli altri, la ragion uuole, che <lb/>l'acqua e&longs;&longs;endo dianci la terra prodotta, etiam&shy;<lb/>dio &longs;ia della terra maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>L'vndecima ragione, resta fondata nella ne&shy;<lb/>ce&szlig;it&agrave; de l'ordine di questo uniuer&longs;o, concio&longs;ia <lb/>co&longs;a che per dar lume a que&longs;to Mondo inferiore, <lb/>nece&longs;&longs;ario fo&longs;&longs;e che gli corpi per&longs;picui &amp; tran&longs;pa&shy;<lb/>renti auanza&longs;&longs;ero non &longs;olamenti in numero ma <lb/>in quantit&agrave; ancora gli opacchi; re&longs;tando adonque <lb/>l'acqua pi&ugrave; tr&agrave; li per &longs;picui che &longs;r&agrave; gli opacchi, do&shy;<lb/>ueua e&longs;&longs;ere della terra maggiore, acci&ograve; la luce me <lb/>glio pote&longs;&longs;e tutte le parti della terra penetrare. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La duodecima ragione, na&longs;ce dal principio <pb pagenum="18"/>commune di tutte le co&longs;e, il qual' e&longs;&longs;endo il &longs;eme <lb/>caldo &amp; humido, accio fo&longs;&longs;e bastante in infinito <lb/>di produrre tante &amp; diuer&longs;e co&longs;e, per e&longs;&longs;ere di na&shy;<lb/>tura acqueo &amp; aereo: era conueneuole, che l'ac&shy;<lb/>qua fo&longs;&longs;e maggiore della terra, laquale &longs;i stima <lb/>e&szlig;ere inetti&szlig;ima alla generatione. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La terzadecima ragione &egrave; fondata nella con&shy;<lb/>formit&agrave; &longs;econdo le qualit&agrave; dell'elementi, e&longs;&longs;endo <lb/>adonque l'acqua conforme a l'aria &longs;econdo la leg&shy;<lb/>gerezza &amp; humidit &agrave;, &amp; l'aria col fuoco &longs;econdo <lb/>la caldezza &amp; leggerezza. </s> 
  
 <s>con che il &longs;uperio&shy;<lb/>re di maggioranza eccede l'inferiore, &longs;ere&longs;ta l'ac <lb/>qua naturalmente doppo l'aria, re&longs;tar&agrave; in ogni <lb/>modo della terra maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La decimaquartar agione uiene fondata nel&shy;<lb/>l'attiuita de gli elementi, nella quale &longs;i compren&shy;<lb/>de que&longs;ta proportione, che oue &longs;i troua attiuita <lb/>maggiore iui &longs;i ritroua la re&longs;i&longs;tenza minore, il che <lb/>non procede che dalla quantita della materia con <lb/>ueneuole a cia&longs;cun' elemento: e&longs;&longs;endo adonque <lb/>l'acqua di attiuita maggiore della terra. nece&longs;&shy;<lb/>&longs;ario &egrave;, che re&longs;ti a lei nella quantita &longs;uperiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La decimaquinta ragione na&longs;ce da l'ordine &longs;e <lb/>condo il &longs;uo dell'uniuer&longs;o: e&longs;&longs;endo adonque later <lb/>ra il &longs;uo centro, &amp; il Cielo la &longs;ua circonferenza, <pb pagenum="19"/>la quale auanza di maggioranza il centro che <lb/>&longs;i stima e&longs;&longs;ere &longs;imile al punto. </s> 
  
 <s>Se &longs;ia l'acqua piu <lb/>conforme come l'aria alla circonferenza perche <lb/>non &longs;ia a&longs;&longs;olut amente graue, nece&longs;&longs;ario &longs;ar&agrave;, che <lb/>restimaggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La decima&longs;e&longs;ta ragione &longs;ar&agrave; que&longs;ta. </s> 
  
 <s>e&longs;&longs;endo <lb/>co&longs;a chiara che laterra &longs;ia &longs;imile ad una &longs;pong a <lb/>cauerno&longs;a &amp; porro&longs;a, &longs;e &longs;i preme&szlig;e bene &longs;econ&shy;<lb/>do tutte le &longs;ue parti, di gran long a re&longs;tarebbe mi<lb/>nore: il che non &longs;i puo de l'acqua affermare, per <lb/>e&longs;&longs;ere pi&ugrave; continua &amp; uguale &longs;econdo tutte le &longs;ue <lb/>parti, onde che naturalmente &longs;ar&agrave; l'acqua della <lb/>terra maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La decima&longs;ettima ragione re&longs;ta fondata nella <lb/>piu perfetta sfericita dell'acqua: percio che ugual <lb/>mente &longs;i moua al centro &amp; alla circonferenza. <lb/></s> 
  
 <s>il che ricerca che &longs;ia della terra maggiore: &longs;i co&shy;<lb/>me l'aria col fuoco e&longs;&longs;endo piu perfettamente sfe&shy;<lb/>rici de l'acqua &amp; della terra, &longs;ono di gran longa <lb/>maggiori. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La decima ottaua ragione &longs;ar&agrave; tale. </s> 
  
 <s>Poi che <lb/>dianci l'ordine dil Chaos &amp; nel diluuio generale <lb/><expan abbr="bau&etilde;do">bauendo</expan> l'acque &longs;uperato la terra, fi &longs;iano &longs;olamen <lb/>ti ritir ate ne totalmente con&longs;umate, &egrave; nece&szlig;a&shy;<lb/>rio che &longs;iano della terra maggiori. </s></p><pb pagenum="20"/><p type="main"> 
  
 <s>La decimanona ragione &longs;i puo cauare &longs;eguen <lb/>do i peripatetici dalla eternit&agrave; del mondo, per&shy;<lb/>cioche &longs;e l'acqua gi&agrave; per infiniti &longs;ecoli pa&longs;&longs;ati &amp; <lb/>&agrave; auenire, fo&longs;&longs;e alla terra inferiore, &longs;arebbe or&shy;<lb/>mai tutta distrutta &amp; con&longs;ummata, e&longs;&longs;endo di <lb/>minor re&longs;istenza che laterra. </s> 
  
 <s>il che per&ograve; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &egrave; aue <lb/>nuto, e&longs;&longs;endo la generatione dell'acque piu faci&shy;<lb/>le &amp; continua che della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La uente&longs;ima ragione, &egrave; fondata nelle inon&shy;<lb/>dationi dell'acque, lequali hanno &longs;ommer&longs;o mol <lb/>te terre, il che pare che &longs;ia argomento della mag<lb/>gioranza dell'acqua. </s> 
  
 <s>&amp; che habbia ottenuto po&shy;<lb/>tenza maggiore della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La vente&longs;imaprima ragione, &longs;egue l'eccellen&shy;<lb/>za &amp; nobilt&agrave; de gl'elementi: e&szlig;endo adonque il <lb/>fuoco per la nobilt&agrave; &amp; eccellenza &longs;ua &longs;uperio&shy;<lb/>re all'aria, &amp; l'aria all'acqua, nece&szlig;ario &egrave;, che <lb/>l'acqua e&szlig;endo piu nobile &amp; eccellente della ter&shy;<lb/>ra, che &longs;ij d'e&szlig;a maggiore: &amp; che &longs;ia piu nobile: <lb/>non &longs;i pu&ograve; dubitare, poiche la terra &longs;ia &longs;imile al&shy;<lb/>la feccia &amp; piu opacca &amp; impura dell'acqua. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>A que&longs;te &longs;eguano l'altre dal Picolomini adot&shy;<lb/>te in fauore della &longs;entenza di Aristotile, nel <lb/>primiero capo del &longs;uo trattato, lequali &longs;aranno <lb/>per ordine da noi raccontate, accio al &longs;uo luoco <pb pagenum="21"/>&longs;iricono&longs;ca, &longs;e l'habbia o bene o male ri&longs;&longs;olte. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Viene adonque la primiera ragione pre&longs;a dal&shy;<lb/>l'auttorit&agrave; di Tolomeo, nel capo <emph type="roman"/>13.<emph.end type="roman"/> del quinto <lb/>libro dell' Almagesto, con che uuole che il &longs;pacio <lb/>che s'interpone tra noi &amp; lorbe Lunare, e&longs;&longs;ere <lb/>per dritta linea trentanoue uolte maggiore ch'il <lb/>&longs;emidiametro della terra: &amp; douendo que&longs;to &longs;pa&shy;<lb/>cio e&longs;&longs;ere ripieno, &longs;i come il fuoco auanz a l'aria, <lb/>&amp; l'ania l'acqua, ragioneuol co&longs;a &egrave;, che l'acqua <lb/>re&longs;timaggiore della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>L'altr a ragione che &longs;egue uiene fondata nel&shy;<lb/>la &longs;omiglianza &longs;econdo il tutto &amp; le parti de gli <lb/>elementi: prouando&longs;i adonque nella generatione <lb/>dell'acqua, far&longs;ipiu ampia &amp; capace la materia <lb/>della terra, che non era prima, &amp; quella dell'ac&shy;<lb/>qua, mut ando&longs;inell'aria, poiche richieda ua&longs;o piu <lb/>capace, &longs;iamo a&longs;tretti di confe&longs;&longs;are, che &longs;i come <lb/>l'aria &egrave; maggiore dell'acqua, che co&longs;i ella &longs;ia del&shy;<lb/>la terra maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La terza ragione uien tolta dal &longs;ito de gli ele <lb/>menti, e&longs;&longs;endo adonque laterra allogiata nel cen <lb/>tro del mondo, &amp; il fuoco nel piu alto, &longs;egue che <lb/>l'acqua resti collocata doppo la terra, &amp; contigua <lb/>all'aria, &longs;econdo le parti che cuoprano la faccia <lb/>d'e&longs;&longs;a terra; il che e&longs;&longs;endo uero &longs;i come il fuoco <pb pagenum="22"/>resta dell'aria, &amp; dell'acqua maggiore, ragione&shy;<lb/>uole &egrave;, che l'acqua resti maggiore della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La quarta ragione &longs;egue l'opinione d'alcuni fi&shy;<lb/>lo&longs;ofi, i quali credano che gli animali aquatici <lb/>&longs;iano non &longs;olamente maggiori ma in piu numero <lb/>de gli terre &longs;tri, il che &longs;ar&agrave; argomento che l'acqua <lb/>&longs;ia della terra maggiore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La quinta uien tolta dalla i&longs;perienza, concio&shy;<lb/>&longs;ia co&longs;a che nauig ando il Mare uer&longs;o alcuna par&shy;<lb/>te molto lontana dal porto, di doue &longs;i&egrave; &longs;ciolto nel <lb/>arriuare, &longs;e nella &longs;piaggia &longs;ar&agrave; qualch'edificio <lb/>eminente, prima &longs;ar&agrave; la &longs;ommita di cotal' edi&shy;<lb/>ficio da nuoi ueduta, che la piu ba&longs;&longs;a parte di <lb/>quello: doue che per il contrario &longs;e la terra fo&longs;&longs;e <lb/>piu eleuata che l'acqua, &egrave; ugualmente la parte <lb/>inferiore del edificio o torre, &longs;i mostrarebbe pri&shy;<lb/>ma, concio&longs;ia co&longs;a che in tal ca&longs;o producendo&longs;i <lb/>un triangolo con due linee, che u&longs;cire ci imagi&shy;<lb/>na&szlig;imo dal occhio nostro, &amp; alla &longs;omma &amp; all <lb/>infima parte di quella torre, come in ba&longs;e di det&shy;<lb/>to triangolo arriua&longs;&longs;ero; e&longs;&longs;endo l'angolo da ba&longs;&longs;o <lb/>o retto, o maggiore di retto, &egrave; con&longs;eguentemente <lb/>maggiore la linea ch'alla cima arriua, che quella <lb/>non &egrave;, ch'alla piu ba&longs;&longs;a parte uiene, &longs;aria di me <lb/>&longs;<gap/>ieri che douendo&longs;i prima uedere quell'oggetto, <pb pagenum="23"/>ch'&egrave; piu uicino prima, parimente la ba&longs;e dellator&shy;<lb/>re che la &longs;ommita &longs;i di&longs;copri&longs;&longs;e a gli occhi no&longs;tri, <lb/>come poi con certa figura dimo&longs;tra. </s> 
  
 <s><expan abbr="auen&etilde;do">auenendo</expan> adon <lb/>que il contrario, &longs;egno &egrave;, che l'acqua &longs;ij piu alta &amp; <lb/>eminente della terra, &agrave; che &longs;egue che &longs;ia maggio&shy;<lb/>re d'e&longs;&longs;a terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;e&longs;ta ragione resta fondata nell'auttorit&agrave; <lb/>d' Ari&longs;totile dil primo libro della meteora, al te&shy;<lb/>&longs;to <emph type="roman"/>12.<emph.end type="roman"/> nella quale col mezzo della proportione <lb/>geometrica &longs;i dimostra e&longs;&longs;ere maggiore l'acqua <lb/>della terra, &longs;i come il fuoco re&longs;ta dell'aria mag&shy;<lb/>giore, &amp; l'aria dell'acqua, percioche &longs;ia in pro&shy;<lb/>portione decupla un elemento dell'altro maggio&shy;<lb/>re. </s> 
  
 <s>poiche di dieci pugni di terra &longs;e ne produca&shy;<lb/>no cento di acqua, &longs;i come uiene ancora dimo&longs;tra <lb/>to nel &longs;econdo libro della generatione al te&longs;to <emph type="roman"/>37.<emph.end type="roman"/><lb/>oue par agona li elementi fr&agrave; loro, non &longs;olamenti <lb/>&longs;econdo le potenze &amp; uirt&ugrave;, ma etiamdio &longs;econ&shy;<lb/>do la grandezza &amp; quantit&agrave; loro, con che con&shy;<lb/>chiude apertamente l'acqua e&longs;&longs;ere maggiore della <lb/>terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;ettima ragione, uien tolta dall'auttorit&agrave; <lb/>di Strabone &amp; di Plinio, i quali hanno creduto <lb/>che l'acqua circondi tutta la terra, &amp; che hab&shy;<lb/>bia potenza &longs;opra e&longs;&longs;a terra, poiche &longs;ommerga <pb pagenum="24"/>&amp; ingioti&longs;ca molte terre. </s> 
  
 <s>il che argomento &longs;ar&agrave; <lb/>della maggioranza dell'acqua. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Que&longs;te &longs;ono le ragioni, con le quali &longs;i difende <lb/>la &longs;entenza di Ari&longs;totile, che l'acqua &longs;ia mag&shy;<lb/>giore della terra, il che intendendo noi di &longs;eguire. <lb/></s> 
  
 <s>Et acci&ograve; che re&longs;ti la &longs;udetta opinione piu &longs;tabile &amp; <lb/>ferma, nece&longs;&longs;ario &egrave; che dimo&longs;triamo in prima co&shy;<lb/>me natur almente non resti della terra &amp; de l'ac&shy;<lb/>qua compo&longs;to un globo concentrico &longs;econdo il cen&shy;<lb/>tro della magnitudine, dipoiche l'acqua non &longs;o&shy;<lb/>lamente &longs;ia sferica, ma etiamdio piu ugualmente <lb/>sferica della terra, &amp; finalmente che &longs;ia piu alta <lb/>&amp; eminente die&longs;&longs;a terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Quanto al primo capo adonque &longs;e l'acqua fo&longs;&shy;<lb/>&longs;e concentrica nel modo &longs;udetto con la terra, &amp; <lb/>che di e&longs;&longs;a &amp; la terra fo&longs;&longs;e composto un &longs;ol globo, <lb/>&longs;arebbe nece&longs;&longs;ario, che l'acqua fo&longs;&longs;e continua con <lb/>la terra, il che uiene riputato fal&longs;o, poiche <lb/>&longs;ia di natura &amp; &longs;pecie l'acqua diferente dalla <lb/>terra; hauendo qualit &agrave; diuer&longs;a &amp; propria circon <lb/>&longs;crittione e&longs;&longs;endo contigua alla terra &amp; parte di <lb/>tutto il globo compo&longs;to d'e&longs;&longs;a &amp; della terra. </s> 
  
 <s>Con <lb/>che &longs;eguirebbeno gl'inconuenienti da noi nella <lb/>ragione dellicentri allegati, i quali e&longs;&longs;endo di mol <lb/>ta importanza, nece&longs;&longs;ario &egrave; di confe&longs;&longs;are, che ue-<pb pagenum="25"/>ramente de l'acqua &amp; della terra non re&longs;ti for&shy;<lb/>mato un globo concentrico, &longs;econdo il centro pro <lb/>prio della grandezza, ma &longs;olamenti &longs;econdo il cen <lb/>tro della grauezza commune, poiche l'acqua re <lb/>sta etiam dio &longs;olamenti contigua con e&longs;&longs;a terra &amp; <lb/>non gia continua. </s> 
  
 <s>&amp; di circon&longs;crittione &longs;eparata, <lb/>come la difinitione della parte dil corpo dimo&longs;tra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Dipoiche l'acqua &longs;ia sferica come ancora <lb/>concede il Picolomini, &amp; piu sferica della terra, <lb/>facilmente &longs;i proua, poiche l'i&longs;perienza l'in&longs;egna. <lb/></s> 
  
 <s>concio&longs;ia co&longs;a che partendo&longs;i la Naue dal lido, <lb/>quando &longs;i troua in alto mare, i nauiganti non ve<lb/>dano piu il &longs;egno fermato nel lido, &longs;tando al piede <lb/>de l'arbor della Naue, come &longs;e <expan abbr="star&atilde;no">staranno</expan> nella cima, <lb/>di che altro non puo e&szlig;ere cagione, che la sferici&shy;<lb/>t&agrave; &amp; gonfiamento de l'acqua, come che &longs;ina&longs;con&shy;<lb/>dia poco a poco la Naue tutta, e&longs;&longs;endo nell'alto <lb/>mare a quelli, che &longs;tauano riguar <expan abbr="d&atilde;dola">dandola</expan> nelli alti <lb/>&longs;cogli. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Dipoi &longs;i proua l'acqua e&longs;&longs;ere sferica dacoloro, <lb/>i quali nauigando uanno alont anando&longs;i, &ograve; uero <lb/>appro&szlig;imando&longs;i alla tramontana, poiche quanto <lb/>piu uer&longs;o &longs;ettentrione &longs;i auicinano, tanto piu alte <lb/>proportionat amente nel cerchio meridiano gli ap <lb/>pari&longs;cano le &longs;telle, da loro uer&longs;o il no&longs;tro polo o&longs;&longs;er <pb pagenum="26"/>uate, &amp; per il contrario andando uer&longs;o mezzo <lb/>giorno, &longs;empre piu con la proportione dil camino <lb/>loro, &longs;i ueggan loro, le dette &longs;telle abba&longs;&longs;ando. <lb/></s> 
  
 <s>Di che ancora&egrave; chiaro argomento il uedere l'ac&shy;<lb/>qua &longs;opra le foglie mouer&longs;i ugualmenti in figura <lb/>sferica, poiche &longs;i moua ugualmenti &longs;econdo tutte <lb/>le &longs;ue parti alcentro &amp; alla circonferenza della <lb/>&longs;ua magnitudine. </s> 
  
 <s>di che &longs;i argomenta che &longs;ia piu <lb/>ugualmente sferica della terra, laquale al cen&shy;<lb/>tro &longs;olamenti ugualmente &longs;i profonda, &longs;econdo <lb/>tutte le &longs;ue parti. </s> 
  
 <s>e&longs;&longs;endo nella e&longs;trema &longs;uperficie <lb/>molto inuguale. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Et finalmente la figura dell'uniuer&longs;o lo richie&shy;<lb/>de, poiche debbano le parti etiamdio &longs;econdo la <lb/>figura e&longs;&longs;ere proportionate al tutto. </s> 
  
 <s>Con che pa&longs;&shy;<lb/>&longs;aremo &agrave; dimostrare con que&longs;ta ragione e&szlig;ere piu <lb/>perfettamente sferica l'acqua della terra. </s> 
  
 <s>perche <lb/>non &longs;i puo negare, che nell'e&longs;trema &longs;ua &longs;uperficie <lb/>non &longs;ia piu uguale della terra. </s> 
  
 <s>poiche londe piu <lb/>eminente &longs;opra la faccia dil mare, con figura <lb/>sferica inondano &amp; inalzano il corpo dil mare, <lb/>come nel nauigare &longs;i proua, con che argomenta&shy;<lb/>remo e&longs;&longs;ere ancora piu eminente della terra, co&shy;<lb/>me primieramente dalli eccli&szlig;i della Luna ca&shy;<lb/>gionati dall'ombra delle acque maritime &longs;i puo <pb pagenum="27"/>dimo&longs;trare, &amp; dal na&longs;condere &agrave; nuoi il Sole, &longs;i che <lb/>paia che &longs;i &longs;ommerga, &amp; atuffi nell'onde nel &longs;u<gap/><lb/>tramontare. </s> 
  
 <s>A che aggiongano i nostri peripate&shy;<lb/>tici, che una gleba della terra piu &longs;i profondi d<gap/><lb/>una gleba dell'acqua e&longs;&longs;endo la terra o&szlig;olutamen<gap/><lb/>te graue, poiche la terra re&longs;ti atta di di&longs;cender<gap/><lb/>al centro dell'uniuer&longs;o, &amp; l'acqua &longs;olamenti a<gap/><lb/>centro della grauezza: per il che natur almen&shy;<lb/>te re&longs;ta pi&ugrave; eminente l'acqua della terra. </s> 
  
 <s>Et &longs;e <lb/>cio non fo&longs;&longs;e, non &longs;i mouerebbe l'acqua alla con&shy;<lb/>caua parte dell'aria, ne &longs;arebbe dal fuoco tirata<gap/><lb/>non tir ando&longs;i la terra. </s> 
  
 <s>il che ancora con questa<gap/><lb/>ragione &longs;i puo mostrare, concio&longs;ia co&longs;a che &longs;e piu<gap/><lb/>alta fo&longs;&longs;e la terra dell'acqua, nece&longs;&longs;ario &longs;arebb<gap/><lb/>che vno elemento natur almenti fo&longs;&longs;e luoco nat<gap/><lb/>rale &amp; proprio de due elementi, il che &longs;i troua e&longs;&shy;<lb/>&longs;ere impo&szlig;ibile, poiche natur almenti &longs;ia &longs;olame<gap/><lb/>ti luoco di l'uno &amp; violentemente dell'altro: &longs;e <lb/>adonque &longs;ia uenuto, che resti un globo compost<gap/><lb/>dell'acqua &amp; della terra, non &egrave; pero da &longs;timare<gap/><lb/>che tutte le parti dell'acque restino manco emi&shy;<lb/>nenti di e&longs;&longs;a terra, poiche &longs;ia &longs;tato nece&longs;&longs;ario acci<gap/><lb/>il calore de l'aere &amp; dil fuoco &longs;i contempera&longs;&longs;e co<gap/><lb/>&longs;reddo ecce&szlig;iuo de l'acqua che l'acqua fo&longs;&longs;e con&shy;<lb/>tigua all'aria. </s> 
  
 <s>onde che dil Mare non &longs;i conce-<pb pagenum="28"/>da, e&longs;&longs;endo che stando noi &longs;opra un monte mol&shy;<lb/>to lontano dal mare, benche &longs;iano altri mon&shy;<lb/>ti dimezzo, &longs;i uegga pero ilmare &amp; non la ter&shy;<lb/>ra piana. </s> 
  
 <s>Ne &longs;i puo negare che le neni lequali <lb/>ancora nella Etiopia &longs;i ritrouano &longs;opra i monti <lb/>della Luna &amp; le altre ne i pae&longs;i piu freddi non <lb/>&longs;iano piu eminenti &amp; alte della terra come anco&shy;<lb/>ra gli uapori acquei, i quali restano &longs;opra tut&shy;<lb/>ta la faccia della terra contigui alla sfera dell'a&shy;<lb/>ria. </s> 
  
 <s>Ne ci debbe incontrario adurre la &longs;uperficie <lb/>della terra &longs;coperta, et altezza delle montagne, <lb/>poiche per la &longs;alute de gli animali &longs;ia &longs;tato nece&longs;&shy;<lb/>&longs;ario alla prouidenza della natura di ritenere <lb/>con la uirt&ugrave; &amp; influenza del Cielo &amp; delle stelle <lb/>l'acque nelle concauita della terra, accio col mo&shy;<lb/>uimento uer&longs;o l'aria non copri&longs;&longs;ero tutta la terra. <lb/></s> 
  
 <s>con che re&longs;ta la &longs;entenza d' Aristotile pi&ugrave; che ue&shy;<lb/>ra, e&longs;&longs;ere l'acqua maggiore della terra, o &longs;iano gli <lb/>elementi in qual modo &longs;iuoglia puri, &ograve; uero impu&shy;<lb/>ri, poiche in questa qui&longs;tione non &longs;i habbia altra <lb/>con&longs;ideratione de gli elementi di quella, che ri&shy;<lb/>chiede la natura loro, conueneuole alla generatio <lb/>ne di tutte le co&longs;e &amp; constitutione dell'uniuer&longs;o. </s></p><p type="main"> 
  
 <s><arrow.to.target n="marg4"/></s></p><p type="margin"> 
  
 <s><margin.target id="marg4"/>Cap. <emph type="roman"/>4.<emph.end type="roman"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s>Pa&szlig;ando adonque al quarto capo da noi pro&shy;<lb/>posto, &longs;ar&agrave; nece&longs;&longs;ario di e&longs;aminare in prima gli <pb pagenum="29"/>&longs;uppo&longs;iti, ouero principij del Picolomini. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s>Quanto al primo adonque non concediamo, <lb/>che &longs;ia uero di tutta l'vniuer&longs;it &agrave; dell'acqua, &longs;e be <lb/>ne &longs;i po&szlig;a admettere dell'acque del mare, poiche <lb/>que&longs;te &longs;ole habbia mi&longs;urato nella &longs;uperficie dil <lb/>&longs;uo globo. </s> 
  
 <s>onde che &longs;e re&longs;ta&longs;&longs;ero tutte l'acque uni&shy;<lb/>te &amp; congregate in&longs;ieme, &longs;arebbono di gran longa <lb/>&longs;econdo la &longs;uperficie loro maggiori della &longs;uperficie <lb/>della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Quanto al &longs;econdo della profondit&agrave; delli mari, <lb/>&longs;e bene &longs;e li conceda delli mediteranei, non &longs;e gli <lb/>concede per&ograve; de molti mari &longs;ettentrionali, poiche <lb/>Holao magno nelle hi&longs;torie gotiche al capo decimo <lb/>dil &longs;econdo libro affermi, nella Norueggia ritro&shy;<lb/>uar&longs;i mari &amp; laghi di tanta profondit&agrave;, che &longs;iano <lb/>in&longs;candagliabili, poiche hauendo fatto proua di <lb/>mi&longs;ur arli con tanta coppia de funi, che caric<gap/>&shy;<lb/>uano una grandi&szlig;ima naue, gia mai fu po&szlig;ibile <lb/>ritrouare il fondo loro. </s> 
  
 <s>Il che ancora in alc<gap/>ne ca&shy;<lb/>riddi de no&longs;tri mari &longs;i ritroua, come che delli abi&szlig;i <lb/>dell'acque contenuti nella maggior profondit&agrave; del <lb/>la terra &longs;i ha da credere. </s> 
  
 <s>con che il terzo &longs;uppo&shy;<lb/>&longs;ito nel quale &longs;iaggiong ano i laghi, le paludi, fiu&shy;<lb/>mi &amp; fontire&longs;ta di poco <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan>, poiche ol<gap/>re tut&shy;<lb/>te que&longs;t'acque apparenti nella e&longs;trema &longs;uper&longs;icie <pb pagenum="30"/>della terra molte ne &longs;iano in copia maggiore nelle <lb/>cauerne &amp; uoragini d'e&longs;&longs;a terra contenute &longs;ino <lb/>nel centro d'e&longs;&longs;a terra come il Cardano raconta. <lb/></s> 
  
 <s>talmente che nell'inferno &longs;itrouano acque per nu <lb/>ture il fuoco materiale che iui &longs;i troua d'i loro ua <lb/>pori. </s> 
  
 <s>il quarto &longs;uo &longs;uppo&longs;ito benche paia molto piu <lb/>efficace, non &longs;tringe &agrave; fatto, concio&longs;ia co&longs;a che mi&shy;<lb/>&longs;ur ando la profondit&agrave; della terra, re&longs;ti in&longs;ieme <lb/>mi&longs;urata tutta la profondit&agrave; dell'uniuer &longs;it &agrave; del&shy;<lb/>l'acqua e&longs;&longs;endo uero che l'acqua &longs;i ritroui in tut&shy;<lb/>te le sfere me&longs;colata con la terra &longs;i che d'e&szlig;a &amp; <lb/>della terra re&longs;ti formato un &longs;ol globo concentrico <lb/>come il Picolomini uuole: per il che non mi par <lb/>uero, &longs;e l'acque &longs;i profonda&longs;&longs;ero <expan abbr="t&atilde;to">tanto</expan> come la ter <lb/>ra, che non &longs;arebbeno percio maggiori d'e&longs;&longs;a ter&shy;<lb/>ra. </s> 
  
 <s>Et &longs;e pa&longs;&longs;aremo alquinto &longs;uo &longs;uppo&longs;ito, ritro&shy;<lb/>uaremo e&longs;&longs;ere di poco ualore, poiche non compren <lb/>da che l'acque de i mari &longs;in'ora cono&longs;ciuti &amp; na&shy;<lb/>uigati. </s> 
  
 <s>oltrei quali puo e&longs;&longs;ere &longs;e bene &longs;i &longs;ia &longs;co&shy;<lb/>perta qualche terra, che &longs;i <expan abbr="ritrouar&atilde;no">ritrouaranno</expan> altri ma <lb/>ri depp<gap/> quella terra &amp; ma&szlig;ime &longs;oito i circoli ar <lb/>tico &amp; antartico doue &longs;ono li mari profondi&szlig;imi <lb/>&amp; gelaticon infinita coppia d'acqua. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Restando adonque incerti que&longs;ti &longs;uoi &longs;uppo&longs;i&shy;<lb/>ti, non ci debbe &longs;opra di loro fare fondamento. <pb pagenum="31"/>&longs;i che &longs;ar&agrave; i&longs;pediente, che pa&szlig;iamo alle ri&longs;po&longs;te <lb/>portate alle'ragioni &amp; auttorit&agrave;, co<gap/> lequali &longs;i di <lb/>fendeua la &longs;entenza di Ari&longs;totile. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s>Ri&longs;pondendo adonque nel capo nono dil &longs;uo <lb/>trattato alla prima ragione pre&longs;a dall'auttorit&agrave; <lb/>di Tolomeo, negache la sfera dell'aere compren&shy;<lb/>da tanto &longs;pacio, il che non p&ugrave;o con uerit&agrave; nega&shy;<lb/>re, poiche tre &longs;iano le sfere o &longs;ia regioni dell'aria, <lb/>delle quali incon&longs;ider atamente nega la terza, <lb/>nella quale le impre&szlig;ioni ignee &longs;ogliano produr&longs;i. <lb/></s> 
  
 <s>&longs;i che &longs;ar&agrave; l'aria &longs;econdo li duo modi dechiarati <lb/>pi&ugrave; grandi di que&longs;to globo poiche occupi &amp; piupro <lb/>fonda &amp; ampia sfera. </s> 
  
 <s>per il che resta l'auttorit&agrave; <lb/>di Tolomeo nella &longs;ua forza. </s> 
  
 <s>per dimostrare che <lb/>l'acqua &longs;ia maggiore della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Alla &longs;econdar agione pre&longs;a dalla omogencita <lb/>d&egrave; gli elementi, con che &longs;i coglieua l'acqua e&longs;&longs;ere <lb/>maggiore della terra, percioche nella generatio&shy;<lb/>ne de l'acqua di un pugno di terra &longs;i proui pro&shy;<lb/>dur&longs;iun corpo maggiore, ri&longs;pondendo liber amen&shy;<lb/>te nega la con&longs;eguenza. </s> 
  
 <s>po&longs;cia che &longs;econdo la &longs;en <lb/>tenza de i peripatetici, ancora che in ogni parte <lb/>loro &longs;ucce&szlig;iuamente li quatro elementi &longs;iano ge&shy;<lb/>nerabili &amp; corrutibili, nondimeno in&longs;ieme &longs;econ&shy;<lb/>do il tutto non &longs;i po&szlig;ono generare ne meno cor-<pb pagenum="32"/>rompere, in che dimostra non ricordar &longs;i delli pre <lb/>cetti della loica, ne i quali que&longs;to &longs;i tiene per ue&shy;<lb/>ri&szlig;imo, che la co&longs;a po&szlig;ibile &longs;e &longs;i porra e&longs;&longs;ere non &longs;ia <lb/>in mo do alcuno impo&szlig;ibile, e&longs;&longs;endo adunque po&longs;&shy;<lb/>&longs;ibile, che &longs;econdo il tutto gli elementi &longs;i mutino, <lb/>non &longs;ar&agrave; impo&szlig;ibile, che in cotal modo &longs;iano gene <lb/>rabili &amp; corruttibili, &longs;i come &longs;i stimano attual&shy;<lb/>menti e&longs;&longs;ere &longs;econdo le loro parti. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Alla terza ragione, &longs;e l'acqua per la maggior <lb/>parte non copri&longs;&longs;e la terra, non &longs;i potrebbe con piu <lb/>ragione dire che l'aria nella di&longs;po&longs;itione de gli ele <lb/>menti fo&longs;&longs;e collocata &longs;opra dell'acqua, che &longs;opra <lb/>della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Ri&longs;ponde il Picolomini, che non per e&longs;&longs;ere o mag <lb/>giore in quantita, l'uno elemento che l'altro, &longs;i <lb/>conuien loro quel &longs;ito che ritengono nel ordine del <lb/>vniuer&longs;o, ma &longs;olo per la maggior grauezzao leg <lb/>gerezza che, per natura &egrave; data loro, di maniera <lb/>che quando bene molto minore il fuoco fo&longs;&longs;e di <lb/>quel ch'egli&egrave;, &egrave; l'aria &ograve; la terra molto maggiore, <lb/>nondimeno punto piu &ograve; meno &longs;aria per natura la <lb/>forza e l'impeto in e&szlig;i, ingire la terra al piu ba&longs; <lb/>&longs;o de tutti, e il fuoco piu in alto, ne punto meno <lb/>l'aria &longs;otto dil fuoco, e l'acqua &longs;opra della terra. <lb/></s> 
  
 <s>che &longs;i facciano nella quantita che <expan abbr="h&atilde;no">hanno</expan> al pre&longs;en-<pb pagenum="33"/>te: nella qual ri&longs;po&longs;ta &longs;e bene &longs;i di&longs;tenda molto, <lb/>non ha pero po&longs;&longs;uto con&longs;eguire il &longs;uo intento, con&shy;<lb/>cio&longs;ia co&longs;a che gli elementi habbiano ottenuto due <lb/>&longs;pecie di luoco, l'uno della grauezza &amp; leggie&shy;<lb/>rezza loro, &amp; l'altro della capacita, accio non &longs;i <lb/>ritene&longs;&longs;e il uacuo: onde che la raggione &longs;udetta <lb/>conchiude efficacemente, ne &longs;i puo &longs;ciogliere con <lb/>que&longs;ia ri&longs;posta dil Picolomini. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> 
  
 <s>Alla quarta ragione tolta dalla moltitudine <lb/>dell'animali aquatici, nega la con&longs;eguenza, poi <lb/>che non &longs;ia nece&szlig;ario &longs;e bene il mare &longs;ia piu fecon <lb/>do della terra, che re&longs;ti maggiore de&szlig;a terra con&shy;<lb/>cio&longs;ia co&longs;a che in una piccola pe&longs;chiera grandi&szlig;i&shy;<lb/>ma coppia di pe&longs;ci &longs;inutri&longs;ca in che &longs;e haue&longs;&longs;e fat <lb/>to etiamdio mentione della maggior grandezza <lb/>oltre la moltitudine, hauerebbe dato maggior fe&shy;<lb/>de alla &longs;udetta ragione. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Alla quinta ragione tolta dal nauigare, ri&longs;pon<lb/>de al fine dilcapo nono, questo non auenire dalla <lb/>maggioranza dell'acqua, ma &longs;olamenti dalla sfe&shy;<lb/>ricita &longs;ua, percioche l'acqua &longs;ia sferica in che non <lb/>mi pare che ri&longs;ponda a pieno, poiche quanto piu <lb/>l'acqua &longs;ar&agrave; maggiore, piu to&longs;to &amp; facilmente &longs;i <lb/>cau&longs;er&agrave; &longs;imil'effetto, &longs;i come tuttauia prouiamo <lb/>nelle terre &amp; nelle Citt&agrave; che hanno monti o colli, <pb pagenum="34"/>oppo&longs;ti alla veduta nostra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Pa&longs;&longs;ando finalmente al decimo capo. </s> 
  
 <s>s'ingegna <lb/>di atterrare l'auttorit&agrave; d'Ari&longs;totile, fondata nel&shy;<lb/>la decupla proportione de gli elementi, con dire <lb/>che non &longs;i debba intendere della quantit&agrave; de gli <lb/>elementi, ma &longs;olamenti delle qualit&agrave;. </s> 
  
 <s>concio&longs;ia <lb/>co&longs;a che la quantit&agrave; &longs;econdo i precetti d'Ari&longs;to&shy;<lb/>tile non &longs;ia principio attiuo. </s> 
  
 <s>la cui ri&longs;po&longs;ta quan&shy;<lb/>to &longs;ia fuori di propo&longs;ito, lo ricono&longs;cerebbe qual &longs;i <lb/>uoglia mediocre filo&longs;ofo, poiche nel primo della me <lb/>teora al te&longs;to <emph type="roman"/>12.<emph.end type="roman"/> &amp; <emph type="roman"/>13.<emph.end type="roman"/> l'indrizzi alla quanti&shy;<lb/>ta. </s> 
  
 <s>&longs;e bene per darla meglio ad intendere, u&longs;i del&shy;<lb/>la mutatione loro &longs;cambieuole, che procede dalle <lb/>prime qualit&agrave; attiue &amp; pa&szlig;iue: con che &longs;i com&shy;<lb/>prende la materia prima che di prima era &longs;oget&shy;<lb/>to della terra, riceuere maggior esten&longs;ione et <expan abbr="qu&atilde;-tit&agrave;">quan&shy;<lb/>tit&agrave;</expan>, quando nella corruttione di un pugno diter <lb/>ra uiene &agrave; riceuere la forma dell'acqua, percio&shy;<lb/>che riceua rarit&agrave; maggiore, &longs;i come riceue den&longs;i&shy;<lb/>tamaggiore <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> de l'acqua &longs;i produce la terra: <lb/>il che &longs;e &longs;ia uero, &longs;i come i migliori interpreti di <lb/>que&longs;to luoco affermano, non mi po&longs;&longs;o imaginare <lb/>chi habbia indotto il Picolomini, di attribuire <lb/>que&longs;ta decupla proportione alle qualit&agrave; de gli ele&shy;<lb/>menti, &longs;e bene la quantit&agrave; &longs;pogliata dalla mate-<pb pagenum="35"/>ria &amp; dalla forma non &longs;ia principio attiuo, la <lb/>quale per&ograve; non ha in que&longs;ta ragione luogo alcuno. <lb/></s> 
  
 <s>Etu&longs;ando Aristotile della geometrica proportio&shy;<lb/>ne &longs;i pu&ograve; attribuire alla quantita ancora de gli <lb/>elementi. </s> 
  
 <s>&longs;i come uiene &longs;critto d'Ari&longs;totile nel li&shy;<lb/>bro &longs;econdo della generatione al testo <emph type="roman"/>37.<emph.end type="roman"/> &amp; piu <lb/>oltre, doue in&longs;egna e&longs;&longs;ere gli elementi &longs;econdo la <lb/>quantita fr&agrave; loro compar abili, &longs;i come &longs;ono &longs;econ <lb/>do la uirt&ugrave; &amp; qualit&agrave; loro. </s> 
  
 <s>il che l'e&longs;empio che <lb/>&longs;oggionge l'afferma. </s> 
  
 <s>con dire che il &longs;en&longs;o giudichi <lb/>non e&longs;&longs;ere uguale la mole de gli elementi, poiche <lb/>l'acqua &longs;ia della terra maggiore, &longs;i come l'aria &egrave; <lb/>maggiore dell'acqua, &amp; il fuoco de l'aria: il che <lb/>&longs;e &longs;aranno in&longs;ieme par agonati etiamdio &longs;econdo <lb/>le parti dimostra, &longs;ogiungendo e&longs;&longs;ere po&szlig;ibile, che <lb/>di uno pugno d'acqua &longs;e ne producano &longs;ei di <lb/>aria, percioche la prima materia &longs;ia la mi&longs;ura <lb/>della quantita maggiore &amp; minore, con laquale <lb/>&longs;i mi&longs;urano l'acqua &amp; l'aria: con che pa&longs;&longs;ando <lb/>piu auanti, gli par agona ancora &longs;econdo le quali&shy;<lb/>t&agrave; loro. </s> 
  
 <s>A che uorrei che haue&longs;&longs;e auertito il Pico <lb/>lomininel &longs;udetto capo. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Et perche nel capo undecimo ri&longs;ponde alle auto&shy;<lb/>rita di Strabone &amp; d'altri delle quali <expan abbr="n&otilde;">non</expan> intendia <lb/>mo &longs;eruir&longs;i, &longs;ar&agrave; bene che pa&szlig;iamo alle ri&longs;po&longs;te del <pb pagenum="36"/>l'vltima ragione con le &longs;opradette allegata. </s> 
  
 <s>Alla <lb/>ragione adonque nella quale &longs;i diceua e&longs;&longs;er opi&shy;<lb/>nione famo&longs;a della maggioranza dell'acqua, ri&shy;<lb/>&longs;ponde anci e&longs;&longs;ere famo&longs;a, che la terra &longs;ia mag&shy;<lb/>giore dell'acqua, il che gli concederei<gap/> uolun&shy;<lb/>tieri, &longs;e fo&longs;&longs;e piu antica &amp; da piu &longs;aputi huo&shy;<lb/>miniriceuuta, il che non pu&ograve; e&szlig;ere, e&longs;&longs;endo <gap/>o&shy;<lb/>ua &amp; non ancora da tutti approuata, con che <lb/>la fine dil pre&longs;ente di&longs;cor&longs;o richiede, che con <lb/>maggior breuit&agrave; &amp; diligenza che &longs;ara po&szlig;ibile. <lb/></s> 
  
 <s>&longs;i ri&longs;pond<gap/> alle ragioni adotte in fauore della <lb/>&longs;ua opinione, delle quali la prima era fondata <lb/>nella maggiore profondit&agrave; della terra. </s> 
  
 <s>laquale &agrave; <lb/>mio giudicio non conchiude, &longs;e &longs;ia uero che del&shy;<lb/>l'acqua &amp; della terra &longs;ia composto un globo con&shy;<lb/>centrico, &longs;econdo il centro della grauezza &amp; del <lb/>la <expan abbr="gr&atilde;dezza">grandezza</expan>, il quale altro non &longs;ia come lui uuo&shy;<lb/>le, che il centro dell'uniuer&longs;o, con che e&longs;&longs;endo l'ac&shy;<lb/>qua in ogni sfera me&longs;colata con la terra, mi&longs;ur an <lb/>do questo globo concentrico. </s> 
  
 <s>nece&longs;&longs;ario &longs;ia che que <lb/>&longs;<gap/>a mi&longs;ura &longs;econdo la profondit&agrave; non &longs;olamenti &longs;ia <lb/>della terra, ma etiamdio dell'acqua, Et &longs;e pote&longs;&shy;<lb/>&longs;ero unir&longs;i tutte in&longs;icme l'acque &amp; congelando&longs;i <lb/>formar un globo &longs;eparato; re&longs;tarebbe &longs;enza dub&shy;<lb/>bio maggiore <gap/> globo dell'acqua &amp; piu uguale &amp; <pb pagenum="37"/>continuo di quello della terra, &longs;econdo tutte le <lb/>&longs;ue parti: &agrave; che &longs;iaggionge, e&szlig;ere questa mi&longs;ura <lb/>imaginaria, non e&longs;&longs;endo ancora mi&longs;urata la pro&shy;<lb/>portione della terra &longs;econdo la quantita che tiene <lb/>col Cielo &amp; gli altri elementi. </s> 
  
 <s>&amp; &longs;epure &longs;e le con&shy;<lb/>ceder&agrave;, re&longs;tar&agrave; commune atutta l'uniner &longs;it &agrave; del&shy;<lb/>l'acqua, laquale &egrave; parte de questo globo, &longs;e &longs;ia con <lb/>centrica &longs;econdo l'uno &amp; l'altro centro, &longs;i come il <lb/>Picolomini afferma: il che non &egrave; uero, &longs;e &longs;ia l'altra <lb/>parte dique&longs;to globo di &longs;pecie diuer&longs;a dalla terra, <lb/>onde che hauendo la propria circon&longs;crittione ha&shy;<lb/>ur a<gap/>oltre il centro commune della grauezza il <lb/>proprio della &longs;ua grandezza, &longs;i come &longs;i uede nel <lb/>le partidil corpo no&longs;tro, lequali oltre il centro com <lb/>mune di tutto il corpo che Galeno &longs;tma e&longs;&longs;ere l'um <lb/>bilico, hanno <expan abbr="eti&atilde;dio">etiandio</expan> il proprio centro della quan <lb/>tit&agrave; loro, poiche &longs;ian&ograve; parti di&longs;tinte &longs;econdo la pro <lb/>pria circon&longs;critiione, da che uien tolta la di&longs;i<gap/>tio <lb/>ne de cia&longs;cuna parte, non e&szlig;endo nel corpo no&longs;tro <lb/>altro la parte &ograve; &longs;ia capo &ograve; mano, che q&ugrave;esla par&shy;<lb/>ticella che ha ottenuto certa &amp; di&longs;tinta. </s> 
  
 <s>circon&shy;<lb/>&longs;crittione, come dottamente in&longs;egna Galeno ne i <lb/>&longs;uoi libri del u&longs;o &amp; ufficio delle partidil corpo h<gap/><lb/>mano: il che non cono&longs;cendo il Picolomini &longs;eguen&shy;<lb/>do imatbematici baconfi<gap/>&longs;o il centro prop<gap/>o del-<pb pagenum="38"/>la magnitudine delle parti di &longs;pecie &amp; natura dif <lb/>ferenti col centro commune di tutto il corpo com <lb/>po&longs;to d'e&longs;&longs;e parti. </s> 
  
 <s>&amp; co&longs;i auenne &agrave; coloro che nel <lb/>trattare le co&longs;e d'importanza attendano &longs;olamen <lb/>te alle regole generali. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;econda ragione fondata nella <expan abbr="qu&atilde;tita">quantita</expan> del <lb/>li uapori non &longs;i admette, poiche in molti altri mo&shy;<lb/>di l'acque &longs;iano continuamente generate in que&shy;<lb/>&longs;lomondo inferiore, come dall'eshalationi terre&shy;<lb/>ne, dal aere contenuto nelle ui&longs;cere &amp; faccia della <lb/>terra. </s> 
  
 <s>come l'Agricola diligentemente narra nel <lb/>&longs;uo libro dell'acque. </s> 
  
 <s>A che &longs;i pu&ograve; aggiongere, che <lb/>della continua corruttione de gli altri elementi di <lb/>nuouo &longs;ia nece&szlig;ario che &longs;i producano l'acque, &longs;i <lb/>come della corruttione dell'acqua gli altri &longs;i pro&shy;<lb/>ducano, e&longs;&longs;endo nell'uniuer&longs;it&agrave; de gli elementi co&shy;<lb/>me dell'altre co&longs;e corruttibili, la corrutione del <lb/>vno, la generatione de l'altro, &amp; la generatione <lb/>del unola corrutionede, l'altroaccio &longs;i perpetui in <lb/>infinito lageneratione di tutte que&longs;te co&longs;e mortali. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La terza ragione fondata nel flu&longs;&longs;o &amp; reflu&longs;&shy;<lb/>&longs;o dil mare non conchiude, poiche &longs;olamenti com <lb/>prenda l'acque dilmare, lequali concediamo e&longs;&longs;e&shy;<lb/>re minori della terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La quarta ragione pre&longs;a dall'eminenza della <pb pagenum="39"/>terra, non ba tutta quella forza che il Picolomi&shy;<lb/>ni &longs;icrede, poiche incio il &longs;en&longs;o <expan abbr="c'ing&atilde;niper">c'inganniper</expan> laine&shy;<lb/>qualit&agrave; maggiore della &longs;uperficie della terra, di <lb/>cui&egrave; pi&ugrave; ugualmente sferica l'acqua. </s> 
  
 <s>onde che la <lb/>terra &longs;e haue&longs;&longs;e sfericit&agrave; perfetta, non &longs;arebbe <lb/>in luogo alcuno piu eminente della terra, poiche <lb/>&longs;ia nece&longs;&longs;ario &longs;econdo la qualit&agrave; motiua che re&longs;ti <lb/>contigua all'aria &amp; anco &longs;econdo la freddezza <lb/>&longs;ua, accio po&longs;&longs;a contemperare il calore dell'aria <lb/>&amp; dil fuoco, per la con&longs;eruatione ditutte que&longs;te <lb/>co&longs;e inferiori. </s> 
  
 <s>A che &longs;iaggionge ancora nella &longs;om&shy;<lb/>mita delli monti ritrouar&longs;iacque &amp; le neui con&shy;<lb/>tinue, lequali con gli uapori acquei circondano <lb/>tuttala &longs;uperficie della terra. </s> 
  
 <s>talmente che non <lb/>&longs;ia uero, benche molte acque &longs;i profondino nelle <lb/>concauita della terra, che la terra &longs;ia piu emi&shy;<lb/>nente dell'acqua; &agrave; che &longs;egue che non &longs;ia della <lb/>terra minore. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La quinta ragione della continenza dil luogo, <lb/>non &egrave; &agrave; propo&longs;ito, &longs;e &longs;ia uero che altramenti re&longs;ti&shy;<lb/>no ne l'ordine dell'uniuer&longs;o collocati gli elementi, <lb/>&longs;i che lorbe della Luna contenga il fuoco, &amp; il fuo <lb/>co l'aria, &amp; l'aria l'acqua, &amp; l'acqua la terra, co&shy;<lb/>me nel <emph type="roman"/>4.<emph.end type="roman"/> libro della Fi&longs;ica alte&longs;to <emph type="roman"/>6.<emph.end type="roman"/> &longs;iuede. </s> 
  
 <s>accio <lb/>non &longs;iamo astretti &longs;otto la terra porre altro corpo <pb pagenum="40"/>&longs;opra ilqual ripo&longs;i, &amp; di mano in m&agrave;no un'altro <lb/>in infinito; il che doi tutti li &longs;ilo&longs;o&longs;i &amp; mathema&shy;<lb/>tici &egrave; stimato impo&szlig;ibile <gap/>onde &longs;e bene la terra <lb/>&longs;&egrave;condo le parti diui&longs;e dell'acqua &amp; con lei me&shy;<lb/>&longs;colat&agrave; &longs;i dice e&longs;&longs;ere il luogo dell'acqua non &longs;ar&agrave; <lb/>gi&agrave; &longs;econdo tutta l'vniuer &longs;it &agrave; loro. </s> 
  
 <s>po<gap/> ch'e&longs;&longs;endo <lb/>zlcentro dell'uniuer&longs;o indiui&longs;ibile non po&longs;&longs;a e&longs;&longs;er<gap/><lb/>il continente della terra &longs;e bene &longs;ia il termine al <lb/>quale &longs;i moue &amp; nel quale &longs;i ripo&longs;a. </s> 
  
 <s>come Ari&longs;to&shy;<lb/>tile nel fine del libro <emph type="roman"/>2.<emph.end type="roman"/>del Cielo in&longs;egna. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;e&longs;tar agione fondata nel dominio della ter <lb/>ra ne i corpi mi&longs;ti, tanto animati come inanima&shy;<lb/>ti, non porta &longs;eco nece&szlig;it&agrave; alcuna, poiche que&longs;to <lb/>non &longs;ia auenuto per e&longs;&longs;ere la terra maggiore, ma <lb/>&longs;i bene accio li corpi re&longs;tando fermi &amp; &longs;odi &longs;i po&shy;<lb/>te&longs;&longs;ero con&longs;eruare, concio&longs;ia co&longs;a che con la me&shy;<lb/>de&longs;ima raggione &longs;arebbe nece&longs;&longs;ario, che il fuoco <lb/>e&longs;&longs;endo maggiore di tutti gli elementi, che pre&shy;<lb/>domina&longs;&longs;e nelli corpi naturali, il che pero non &egrave; <lb/>uero. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>La &longs;ettima ragione fondata nella di&longs;tanza &ograve; <lb/>&longs;ia profondit&agrave; &longs;econdo il centro, non stringe mol&shy;<lb/>to, &longs;e &longs;ia uero che l'acqua per la maggior parte <lb/>&longs;ia contenuta nelle ui&longs;cere della terra, &longs;i che re&shy;<lb/>&longs;<gap/> formato un globo concentrico dell'acqua &amp; <pb pagenum="41"/>della terra, &longs;econdo il proprio &amp; mede&longs;imo cen&shy;<lb/>tro. </s> 
  
 <s>percioche la profondit&agrave; &longs;ar&agrave; uguale &amp; com <lb/>mu&ngrave;e all'acqua &amp; alla terra. </s> 
  
 <s>pa&longs;&longs;ando&longs;i ancora <lb/>per l'altezza dell'acque che &longs;i profondano &longs;ino al <lb/>centro della terra, ilquale &egrave; diui&longs;ibile, a differen&shy;<lb/>za dil centro dell'uniuer&longs;o, ilquale &egrave; termine del&shy;<lb/>li corpi graui, non che luogo continente, poiche &longs;e <lb/>condo la continenza non po&longs;&longs;a e&longs;&longs;ere uguale ad <lb/>alcuno corpo. <!-- KEEP S--></s> 
  
 <s>non &egrave; adonque que&longs;ta pro&longs;ondit&agrave; <lb/>propria della terra, ma di que&longs;to globo concen&shy;<lb/>trico compo&longs;to dell'acqua aere, fuoco, &amp; della ter&shy;<lb/>ra: laqu&agrave;le uenendo diui&longs;a in tre sfere, in qual <lb/>&longs;i &longs;ia di loro &longs;i ritrouano molt'acque, &longs;i come &longs;i ri&shy;<lb/>troua aria &amp; fuoco ancora. </s> 
  
 <s>percioche &longs;econdo la <lb/>&longs;entenza di Plotino &longs;enza mezo non &longs;i poteua <lb/>dell'acqua &amp; della terra formar&longs;i un globo. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>L'ottauar agione con che unole l'acqua e&longs;&longs;ere <lb/>concentrica con la terra &longs;i anulla con la distin&shy;<lb/>tione dil centro commune &amp; proprio della gran&shy;<lb/>dezza, &longs;e bene &longs;i conceda e&longs;&longs;ere l'acqua concen&shy;<lb/>trica &longs;econdo il centro della grauezza, poiche <lb/>&longs;ia impo&szlig;ibile, che natur almente un corpo &longs;ia luo&shy;<lb/>go de due corpi, non po&longs;&longs;endo&longs;i un luogo &longs;e non <expan abbr="uio-lentem&etilde;te">uio&shy;<lb/>lentemente</expan> attribuir&longs;e a due corpi, &longs;econdola &longs;cuo-<pb pagenum="42"/>la de peripatetici: non re&longs;tando adonque l'acqua <lb/>nel &longs;uo luoco naturalmente collocata, non &longs;ar&agrave; <lb/>in modo alcuno concentrica con la terra &longs;econ&shy;<lb/>do il centro della grandezza, Et che non &longs;ia <lb/>veramente concentrica &longs;i pu&ograve; con l'auttorit&agrave; <lb/>di Euclide prouare, poiche &longs;econdo il Picolo&shy;<lb/>mini re&longs;ta di circonferenza &egrave; cerchio minore <lb/>della terra, concio&longs;ia co&longs;a che per lo theorema <lb/>&longs;esto del terzo libro di Euclide. <!-- KEEP S--></s> 
  
 <s>il centro de <lb/>cerchi che fr&agrave; loro &longs;i toccano, &egrave; nece&szlig;ario che <lb/>non &longs;ia mede&longs;imo. </s> 
  
 <s>e&longs;&longs;endo adonque l'acqua sfe&shy;<lb/>rica &longs;e ben &longs;ia minore della terra, &longs;ar&agrave; il pro&shy;<lb/>prio cerchio contenuto &longs;econdo le ragioni dil Pico&shy;<lb/>lomini dal maggior cerchio della terra, con che <lb/>non haura il mede&longs;imo centro. </s> 
  
 <s>il che Aristotile <lb/>nel fine del &longs;econdo libro dilcielo uuole, poiche non <lb/>re&longs;ti l'acqua nel &longs;uo natio luogo &longs;i che circondi <lb/>tutta la circonferenza della terra: onde che non <lb/>puo &longs;econdo il centro della terra e&longs;&longs;er' concen&shy;<lb/>trica con e&longs;&longs;a terra. </s></p><p type="main"> 
  
 <s>Non conchiudendo adonque le ragioni dil Pi&shy;<lb/>colomini, &longs;ar&agrave; bene che abbracciamo la &longs;enten&shy;<lb/>zad<gap/> Ari&longs;totile, laquale Plinio, Strabone, Tolo&shy;<lb/>meo &amp; molti filo&longs;ofi per tanti &longs;ecoli hanno &longs;tima-<pb pagenum="43"/>ta uera, &longs;e bene non cuopra tutta la faccia del&shy;<lb/>la terra, ne &longs;i comprenda e&longs;&longs;ere tanto profonda <lb/>come la terra: con che porr&ograve; fine al pre&longs;ente di&shy;<lb/>&longs;cor&longs;o, conba&longs;ciare humilmente la real mano <lb/>di V.A.per la felicit&agrave; di cui pregar&ograve; <lb/>il Sig. <!-- REMOVE S-->Dio no&longs;tro Signore <lb/>in perpetuo. </s> 
  
 </p><p type="main"> 
  
 <s><emph type="center"/>IL FINE.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p>                 </chap>                </body>                <back/>        </text></archimedes> 
  


Legend:
Removed from v.1.27 
changed lines
 Added in v.1.33